comparison summa/latin/sth1015.xhtml @ 20:9341f98b4d44

*** empty log message ***
author ht
date Fri, 26 Jun 2009 14:33:01 +0000
parents
children
comparison
equal deleted inserted replaced
19:bd2e6bbd9196 20:9341f98b4d44
1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
4 <head>
5 <meta name="generator" content=
6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" />
7 <meta http-equiv="Content-Type" content=
8 "text/html; charset=us-ascii" />
9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
11 <meta name="keywords" content=
12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" />
13 <meta name="language" content="Latin" />
14 <meta name="security" content="public" />
15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
16 <meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
17 <meta name="abstract" content="" />
18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
19 "text/css" />
20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
21 "text/css" />
22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, I&ordf; q. 15-27</title>
23 </head>
24 <body>
25 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a>
26 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div>
27 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
28 <div class="uno">Summa Theologiae</div>
29 <div class="dos">prima pars a quaestione XV ad quaestionem
30 XXVII</div>
31 <br />
32 <div class="centro">
33 <table align="center" summary="Imago">
34 <tr>
35 <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border=
36 "0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align=
37 "middle" /></th>
38 </tr>
39 </table>
40 <br />
41 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1888 editum<br />
42 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
43 magneticas<br />
44 denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
45 <br /></span><br />
46 <hr />
47 <br />
48 <p><a href="sth1003.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
49 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
50 <a href="sth1028.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
51 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
52 <script language="JavaScript" type="text/javascript">
53 //<![CDATA[
54 <!--
55 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
56 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
57 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
58 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
59 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
60 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
61 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
62 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
63 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
64 document.write('<OPTION VALUE="#29019">I&ordf; q. 15 pr.');
65 document.write('<OPTION VALUE="#29020">I&ordf; q. 15 a. 1 arg. 1');
66 document.write('<OPTION VALUE="#29021">I&ordf; q. 15 a. 1 arg. 2');
67 document.write('<OPTION VALUE="#29022">I&ordf; q. 15 a. 1 arg. 3');
68 document.write('<OPTION VALUE="#29023">I&ordf; q. 15 a. 1 s. c.');
69 document.write('<OPTION VALUE="#29024">I&ordf; q. 15 a. 1 co.');
70 document.write('<OPTION VALUE="#29025">I&ordf; q. 15 a. 1 ad 1');
71 document.write('<OPTION VALUE="#29026">I&ordf; q. 15 a. 1 ad 2');
72 document.write('<OPTION VALUE="#29027">I&ordf; q. 15 a. 1 ad 3');
73 document.write('<OPTION VALUE="#29028">I&ordf; q. 15 a. 2 arg. 1');
74 document.write('<OPTION VALUE="#29029">I&ordf; q. 15 a. 2 arg. 2');
75 document.write('<OPTION VALUE="#29030">I&ordf; q. 15 a. 2 arg. 3');
76 document.write('<OPTION VALUE="#29031">I&ordf; q. 15 a. 2 arg. 4');
77 document.write('<OPTION VALUE="#29032">I&ordf; q. 15 a. 2 s. c.');
78 document.write('<OPTION VALUE="#29033">I&ordf; q. 15 a. 2 co.');
79 document.write('<OPTION VALUE="#29034">I&ordf; q. 15 a. 2 ad 1');
80 document.write('<OPTION VALUE="#29035">I&ordf; q. 15 a. 2 ad 2');
81 document.write('<OPTION VALUE="#29036">I&ordf; q. 15 a. 2 ad 3');
82 document.write('<OPTION VALUE="#29037">I&ordf; q. 15 a. 2 ad 4');
83 document.write('<OPTION VALUE="#29038">I&ordf; q. 15 a. 3 arg. 1');
84 document.write('<OPTION VALUE="#29039">I&ordf; q. 15 a. 3 arg. 2');
85 document.write('<OPTION VALUE="#29040">I&ordf; q. 15 a. 3 arg. 3');
86 document.write('<OPTION VALUE="#29041">I&ordf; q. 15 a. 3 arg. 4');
87 document.write('<OPTION VALUE="#29042">I&ordf; q. 15 a. 3 s. c.');
88 document.write('<OPTION VALUE="#29043">I&ordf; q. 15 a. 3 co.');
89 document.write('<OPTION VALUE="#29044">I&ordf; q. 15 a. 3 ad 1');
90 document.write('<OPTION VALUE="#29045">I&ordf; q. 15 a. 3 ad 2');
91 document.write('<OPTION VALUE="#29046">I&ordf; q. 15 a. 3 ad 3');
92 document.write('<OPTION VALUE="#29047">I&ordf; q. 15 a. 3 ad 4');
93 document.write('<OPTION VALUE="#29048">I&ordf; q. 16 pr.');
94 document.write('<OPTION VALUE="#29049">I&ordf; q. 16 a. 1 arg. 1');
95 document.write('<OPTION VALUE="#29050">I&ordf; q. 16 a. 1 arg. 2');
96 document.write('<OPTION VALUE="#29051">I&ordf; q. 16 a. 1 arg. 3');
97 document.write('<OPTION VALUE="#29052">I&ordf; q. 16 a. 1 s. c.');
98 document.write('<OPTION VALUE="#29053">I&ordf; q. 16 a. 1 co.');
99 document.write('<OPTION VALUE="#29054">I&ordf; q. 16 a. 1 ad 1');
100 document.write('<OPTION VALUE="#29055">I&ordf; q. 16 a. 1 ad 2');
101 document.write('<OPTION VALUE="#29056">I&ordf; q. 16 a. 1 ad 3');
102 document.write('<OPTION VALUE="#29057">I&ordf; q. 16 a. 2 arg. 1');
103 document.write('<OPTION VALUE="#29058">I&ordf; q. 16 a. 2 arg. 2');
104 document.write('<OPTION VALUE="#29059">I&ordf; q. 16 a. 2 s. c.');
105 document.write('<OPTION VALUE="#29060">I&ordf; q. 16 a. 2 co.');
106 document.write('<OPTION VALUE="#29061">I&ordf; q. 16 a. 2 ad');
107 document.write('<OPTION VALUE="#29062">I&ordf; q. 16 a. 3 arg. 1');
108 document.write('<OPTION VALUE="#29063">I&ordf; q. 16 a. 3 arg. 2');
109 document.write('<OPTION VALUE="#29064">I&ordf; q. 16 a. 3 arg. 3');
110 document.write('<OPTION VALUE="#29065">I&ordf; q. 16 a. 3 s. c.');
111 document.write('<OPTION VALUE="#29066">I&ordf; q. 16 a. 3 co.');
112 document.write('<OPTION VALUE="#29067">I&ordf; q. 16 a. 3 ad 1');
113 document.write('<OPTION VALUE="#29068">I&ordf; q. 16 a. 3 ad 2');
114 document.write('<OPTION VALUE="#29069">I&ordf; q. 16 a. 3 ad 3');
115 document.write('<OPTION VALUE="#29070">I&ordf; q. 16 a. 4 arg. 1');
116 document.write('<OPTION VALUE="#29071">I&ordf; q. 16 a. 4 arg. 2');
117 document.write('<OPTION VALUE="#29072">I&ordf; q. 16 a. 4 arg. 3');
118 document.write('<OPTION VALUE="#29073">I&ordf; q. 16 a. 4 s. c.');
119 document.write('<OPTION VALUE="#29074">I&ordf; q. 16 a. 4 co.');
120 document.write('<OPTION VALUE="#29075">I&ordf; q. 16 a. 4 ad 1');
121 document.write('<OPTION VALUE="#29076">I&ordf; q. 16 a. 4 ad 2');
122 document.write('<OPTION VALUE="#29077">I&ordf; q. 16 a. 4 ad 3');
123 document.write('<OPTION VALUE="#29078">I&ordf; q. 16 a. 5 arg. 1');
124 document.write('<OPTION VALUE="#29079">I&ordf; q. 16 a. 5 arg. 2');
125 document.write('<OPTION VALUE="#29080">I&ordf; q. 16 a. 5 arg. 3');
126 document.write('<OPTION VALUE="#29081">I&ordf; q. 16 a. 5 s. c.');
127 document.write('<OPTION VALUE="#29082">I&ordf; q. 16 a. 5 co.');
128 document.write('<OPTION VALUE="#29083">I&ordf; q. 16 a. 5 ad 1');
129 document.write('<OPTION VALUE="#29084">I&ordf; q. 16 a. 5 ad 2');
130 document.write('<OPTION VALUE="#29085">I&ordf; q. 16 a. 5 ad 3');
131 document.write('<OPTION VALUE="#29086">I&ordf; q. 16 a. 6 arg. 1');
132 document.write('<OPTION VALUE="#29087">I&ordf; q. 16 a. 6 arg. 2');
133 document.write('<OPTION VALUE="#29088">I&ordf; q. 16 a. 6 s. c.');
134 document.write('<OPTION VALUE="#29089">I&ordf; q. 16 a. 6 co.');
135 document.write('<OPTION VALUE="#29090">I&ordf; q. 16 a. 6 ad 1');
136 document.write('<OPTION VALUE="#29091">I&ordf; q. 16 a. 6 ad 2');
137 document.write('<OPTION VALUE="#29092">I&ordf; q. 16 a. 7 arg. 1');
138 document.write('<OPTION VALUE="#29093">I&ordf; q. 16 a. 7 arg. 2');
139 document.write('<OPTION VALUE="#29094">I&ordf; q. 16 a. 7 arg. 3');
140 document.write('<OPTION VALUE="#29095">I&ordf; q. 16 a. 7 arg. 4');
141 document.write('<OPTION VALUE="#29096">I&ordf; q. 16 a. 7 s. c.');
142 document.write('<OPTION VALUE="#29097">I&ordf; q. 16 a. 7 co.');
143 document.write('<OPTION VALUE="#29098">I&ordf; q. 16 a. 7 ad 1');
144 document.write('<OPTION VALUE="#29099">I&ordf; q. 16 a. 7 ad 2');
145 document.write('<OPTION VALUE="#29100">I&ordf; q. 16 a. 7 ad 3');
146 document.write('<OPTION VALUE="#29101">I&ordf; q. 16 a. 7 ad 4');
147 document.write('<OPTION VALUE="#29102">I&ordf; q. 16 a. 8 arg. 1');
148 document.write('<OPTION VALUE="#29103">I&ordf; q. 16 a. 8 arg. 2');
149 document.write('<OPTION VALUE="#29104">I&ordf; q. 16 a. 8 arg. 3');
150 document.write('<OPTION VALUE="#29105">I&ordf; q. 16 a. 8 arg. 4');
151 document.write('<OPTION VALUE="#29106">I&ordf; q. 16 a. 8 s. c.');
152 document.write('<OPTION VALUE="#29107">I&ordf; q. 16 a. 8 co.');
153 document.write('<OPTION VALUE="#29108">I&ordf; q. 16 a. 8 ad 1');
154 document.write('<OPTION VALUE="#29109">I&ordf; q. 16 a. 8 ad 2');
155 document.write('<OPTION VALUE="#29110">I&ordf; q. 16 a. 8 ad 3');
156 document.write('<OPTION VALUE="#29111">I&ordf; q. 16 a. 8 ad 4');
157 document.write('<OPTION VALUE="#29112">I&ordf; q. 17 pr.');
158 document.write('<OPTION VALUE="#29113">I&ordf; q. 17 a. 1 arg. 1');
159 document.write('<OPTION VALUE="#29114">I&ordf; q. 17 a. 1 arg. 2');
160 document.write('<OPTION VALUE="#29115">I&ordf; q. 17 a. 1 arg. 3');
161 document.write('<OPTION VALUE="#29116">I&ordf; q. 17 a. 1 s. c.');
162 document.write('<OPTION VALUE="#29117">I&ordf; q. 17 a. 1 co.');
163 document.write('<OPTION VALUE="#29118">I&ordf; q. 17 a. 1 ad 1');
164 document.write('<OPTION VALUE="#29119">I&ordf; q. 17 a. 1 ad 2');
165 document.write('<OPTION VALUE="#29120">I&ordf; q. 17 a. 1 ad 3');
166 document.write('<OPTION VALUE="#29121">I&ordf; q. 17 a. 1 ad 4');
167 document.write('<OPTION VALUE="#29122">I&ordf; q. 17 a. 2 arg. 1');
168 document.write('<OPTION VALUE="#29123">I&ordf; q. 17 a. 2 arg. 2');
169 document.write('<OPTION VALUE="#29124">I&ordf; q. 17 a. 2 arg. 3');
170 document.write('<OPTION VALUE="#29125">I&ordf; q. 17 a. 2 s. c.');
171 document.write('<OPTION VALUE="#29126">I&ordf; q. 17 a. 2 co.');
172 document.write('<OPTION VALUE="#29127">I&ordf; q. 17 a. 2 ad 1');
173 document.write('<OPTION VALUE="#29128">I&ordf; q. 17 a. 2 ad 2');
174 document.write('<OPTION VALUE="#29129">I&ordf; q. 17 a. 2 ad 3');
175 document.write('<OPTION VALUE="#29130">I&ordf; q. 17 a. 3 arg. 1');
176 document.write('<OPTION VALUE="#29131">I&ordf; q. 17 a. 3 arg. 2');
177 document.write('<OPTION VALUE="#29132">I&ordf; q. 17 a. 3 s. c.');
178 document.write('<OPTION VALUE="#29133">I&ordf; q. 17 a. 3 co.');
179 document.write('<OPTION VALUE="#29134">I&ordf; q. 17 a. 3 ad 1');
180 document.write('<OPTION VALUE="#29135">I&ordf; q. 17 a. 3 ad 2');
181 document.write('<OPTION VALUE="#29136">I&ordf; q. 17 a. 4 arg. 1');
182 document.write('<OPTION VALUE="#29137">I&ordf; q. 17 a. 4 arg. 2');
183 document.write('<OPTION VALUE="#29138">I&ordf; q. 17 a. 4 arg. 3');
184 document.write('<OPTION VALUE="#29139">I&ordf; q. 17 a. 4 s. c.');
185 document.write('<OPTION VALUE="#29140">I&ordf; q. 17 a. 4 co.');
186 document.write('<OPTION VALUE="#29141">I&ordf; q. 17 a. 4 ad 1');
187 document.write('<OPTION VALUE="#29142">I&ordf; q. 17 a. 4 ad 2');
188 document.write('<OPTION VALUE="#29143">I&ordf; q. 17 a. 4 ad 3');
189 document.write('<OPTION VALUE="#29144">I&ordf; q. 18 pr.');
190 document.write('<OPTION VALUE="#29145">I&ordf; q. 18 a. 1 arg. 1');
191 document.write('<OPTION VALUE="#29146">I&ordf; q. 18 a. 1 arg. 2');
192 document.write('<OPTION VALUE="#29147">I&ordf; q. 18 a. 1 arg. 3');
193 document.write('<OPTION VALUE="#29148">I&ordf; q. 18 a. 1 s. c.');
194 document.write('<OPTION VALUE="#29149">I&ordf; q. 18 a. 1 co.');
195 document.write('<OPTION VALUE="#29150">I&ordf; q. 18 a. 1 ad 1');
196 document.write('<OPTION VALUE="#29151">I&ordf; q. 18 a. 1 ad 2');
197 document.write('<OPTION VALUE="#29152">I&ordf; q. 18 a. 1 ad 3');
198 document.write('<OPTION VALUE="#29153">I&ordf; q. 18 a. 2 arg. 1');
199 document.write('<OPTION VALUE="#29154">I&ordf; q. 18 a. 2 arg. 2');
200 document.write('<OPTION VALUE="#29155">I&ordf; q. 18 a. 2 arg. 3');
201 document.write('<OPTION VALUE="#29156">I&ordf; q. 18 a. 2 s. c.');
202 document.write('<OPTION VALUE="#29157">I&ordf; q. 18 a. 2 co.');
203 document.write('<OPTION VALUE="#29158">I&ordf; q. 18 a. 2 ad 1');
204 document.write('<OPTION VALUE="#29159">I&ordf; q. 18 a. 2 ad 2');
205 document.write('<OPTION VALUE="#29160">I&ordf; q. 18 a. 2 ad 3');
206 document.write('<OPTION VALUE="#29161">I&ordf; q. 18 a. 3 arg. 1');
207 document.write('<OPTION VALUE="#29162">I&ordf; q. 18 a. 3 arg. 2');
208 document.write('<OPTION VALUE="#29163">I&ordf; q. 18 a. 3 arg. 3');
209 document.write('<OPTION VALUE="#29164">I&ordf; q. 18 a. 3 s. c.');
210 document.write('<OPTION VALUE="#29165">I&ordf; q. 18 a. 3 co.');
211 document.write('<OPTION VALUE="#29166">I&ordf; q. 18 a. 3 ad 1');
212 document.write('<OPTION VALUE="#29167">I&ordf; q. 18 a. 3 ad 2');
213 document.write('<OPTION VALUE="#29168">I&ordf; q. 18 a. 3 ad 3');
214 document.write('<OPTION VALUE="#29169">I&ordf; q. 18 a. 4 arg. 1');
215 document.write('<OPTION VALUE="#29170">I&ordf; q. 18 a. 4 arg. 2');
216 document.write('<OPTION VALUE="#29171">I&ordf; q. 18 a. 4 arg. 3');
217 document.write('<OPTION VALUE="#29172">I&ordf; q. 18 a. 4 arg. 4');
218 document.write('<OPTION VALUE="#29173">I&ordf; q. 18 a. 4 s. c.');
219 document.write('<OPTION VALUE="#29174">I&ordf; q. 18 a. 4 co.');
220 document.write('<OPTION VALUE="#29175">I&ordf; q. 18 a. 4 ad 1');
221 document.write('<OPTION VALUE="#29176">I&ordf; q. 18 a. 4 ad 2');
222 document.write('<OPTION VALUE="#29177">I&ordf; q. 18 a. 4 ad 3');
223 document.write('<OPTION VALUE="#29178">I&ordf; q. 18 a. 4 ad 4');
224 document.write('<OPTION VALUE="#29179">I&ordf; q. 19 pr.');
225 document.write('<OPTION VALUE="#29180">I&ordf; q. 19 a. 1 arg. 1');
226 document.write('<OPTION VALUE="#29181">I&ordf; q. 19 a. 1 arg. 2');
227 document.write('<OPTION VALUE="#29182">I&ordf; q. 19 a. 1 arg. 3');
228 document.write('<OPTION VALUE="#29183">I&ordf; q. 19 a. 1 s. c.');
229 document.write('<OPTION VALUE="#29184">I&ordf; q. 19 a. 1 co.');
230 document.write('<OPTION VALUE="#29185">I&ordf; q. 19 a. 1 ad 1');
231 document.write('<OPTION VALUE="#29186">I&ordf; q. 19 a. 1 ad 2');
232 document.write('<OPTION VALUE="#29187">I&ordf; q. 19 a. 1 ad 3');
233 document.write('<OPTION VALUE="#29188">I&ordf; q. 19 a. 2 arg. 1');
234 document.write('<OPTION VALUE="#29189">I&ordf; q. 19 a. 2 arg. 2');
235 document.write('<OPTION VALUE="#29190">I&ordf; q. 19 a. 2 arg. 3');
236 document.write('<OPTION VALUE="#29191">I&ordf; q. 19 a. 2 arg. 4');
237 document.write('<OPTION VALUE="#29192">I&ordf; q. 19 a. 2 s. c.');
238 document.write('<OPTION VALUE="#29193">I&ordf; q. 19 a. 2 co.');
239 document.write('<OPTION VALUE="#29194">I&ordf; q. 19 a. 2 ad 1');
240 document.write('<OPTION VALUE="#29195">I&ordf; q. 19 a. 2 ad 2');
241 document.write('<OPTION VALUE="#29196">I&ordf; q. 19 a. 2 ad 3');
242 document.write('<OPTION VALUE="#29197">I&ordf; q. 19 a. 2 ad 4');
243 document.write('<OPTION VALUE="#29198">I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 1');
244 document.write('<OPTION VALUE="#29199">I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 2');
245 document.write('<OPTION VALUE="#29200">I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 3');
246 document.write('<OPTION VALUE="#29201">I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 4');
247 document.write('<OPTION VALUE="#29202">I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 5');
248 document.write('<OPTION VALUE="#29203">I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 6');
249 document.write('<OPTION VALUE="#29204">I&ordf; q. 19 a. 3 s. c.');
250 document.write('<OPTION VALUE="#29205">I&ordf; q. 19 a. 3 co.');
251 document.write('<OPTION VALUE="#29206">I&ordf; q. 19 a. 3 ad 1');
252 document.write('<OPTION VALUE="#29207">I&ordf; q. 19 a. 3 ad 2');
253 document.write('<OPTION VALUE="#29208">I&ordf; q. 19 a. 3 ad 3');
254 document.write('<OPTION VALUE="#29209">I&ordf; q. 19 a. 3 ad 4');
255 document.write('<OPTION VALUE="#29210">I&ordf; q. 19 a. 3 ad 5');
256 document.write('<OPTION VALUE="#29211">I&ordf; q. 19 a. 3 ad 6');
257 document.write('<OPTION VALUE="#29212">I&ordf; q. 19 a. 4 arg. 1');
258 document.write('<OPTION VALUE="#29213">I&ordf; q. 19 a. 4 arg. 2');
259 document.write('<OPTION VALUE="#29214">I&ordf; q. 19 a. 4 arg. 3');
260 document.write('<OPTION VALUE="#29215">I&ordf; q. 19 a. 4 arg. 4');
261 document.write('<OPTION VALUE="#29216">I&ordf; q. 19 a. 4 s. c.');
262 document.write('<OPTION VALUE="#29217">I&ordf; q. 19 a. 4 co.');
263 document.write('<OPTION VALUE="#29218">I&ordf; q. 19 a. 4 ad 1');
264 document.write('<OPTION VALUE="#29219">I&ordf; q. 19 a. 4 ad 2');
265 document.write('<OPTION VALUE="#29220">I&ordf; q. 19 a. 4 ad 3');
266 document.write('<OPTION VALUE="#29221">I&ordf; q. 19 a. 4 ad 4');
267 document.write('<OPTION VALUE="#29222">I&ordf; q. 19 a. 5 arg. 1');
268 document.write('<OPTION VALUE="#29223">I&ordf; q. 19 a. 5 arg. 2');
269 document.write('<OPTION VALUE="#29224">I&ordf; q. 19 a. 5 arg. 3');
270 document.write('<OPTION VALUE="#29225">I&ordf; q. 19 a. 5 s. c.');
271 document.write('<OPTION VALUE="#29226">I&ordf; q. 19 a. 5 co.');
272 document.write('<OPTION VALUE="#29227">I&ordf; q. 19 a. 5 ad 1');
273 document.write('<OPTION VALUE="#29228">I&ordf; q. 19 a. 5 ad 2');
274 document.write('<OPTION VALUE="#29229">I&ordf; q. 19 a. 5 ad 3');
275 document.write('<OPTION VALUE="#29230">I&ordf; q. 19 a. 6 arg. 1');
276 document.write('<OPTION VALUE="#29231">I&ordf; q. 19 a. 6 arg. 2');
277 document.write('<OPTION VALUE="#29232">I&ordf; q. 19 a. 6 arg. 3');
278 document.write('<OPTION VALUE="#29233">I&ordf; q. 19 a. 6 s. c.');
279 document.write('<OPTION VALUE="#29234">I&ordf; q. 19 a. 6 co.');
280 document.write('<OPTION VALUE="#29235">I&ordf; q. 19 a. 6 ad 1');
281 document.write('<OPTION VALUE="#29236">I&ordf; q. 19 a. 6 ad 2');
282 document.write('<OPTION VALUE="#29237">I&ordf; q. 19 a. 6 ad 3');
283 document.write('<OPTION VALUE="#29238">I&ordf; q. 19 a. 7 arg. 1');
284 document.write('<OPTION VALUE="#29239">I&ordf; q. 19 a. 7 arg. 2');
285 document.write('<OPTION VALUE="#29240">I&ordf; q. 19 a. 7 arg. 3');
286 document.write('<OPTION VALUE="#29241">I&ordf; q. 19 a. 7 arg. 4');
287 document.write('<OPTION VALUE="#29242">I&ordf; q. 19 a. 7 s. c.');
288 document.write('<OPTION VALUE="#29243">I&ordf; q. 19 a. 7 co.');
289 document.write('<OPTION VALUE="#29244">I&ordf; q. 19 a. 7 ad 1');
290 document.write('<OPTION VALUE="#29245">I&ordf; q. 19 a. 7 ad 2');
291 document.write('<OPTION VALUE="#29246">I&ordf; q. 19 a. 7 ad 3');
292 document.write('<OPTION VALUE="#29247">I&ordf; q. 19 a. 7 ad 4');
293 document.write('<OPTION VALUE="#29248">I&ordf; q. 19 a. 8 arg. 1');
294 document.write('<OPTION VALUE="#29249">I&ordf; q. 19 a. 8 arg. 2');
295 document.write('<OPTION VALUE="#29250">I&ordf; q. 19 a. 8 arg. 3');
296 document.write('<OPTION VALUE="#29251">I&ordf; q. 19 a. 8 s. c.');
297 document.write('<OPTION VALUE="#29252">I&ordf; q. 19 a. 8 co.');
298 document.write('<OPTION VALUE="#29253">I&ordf; q. 19 a. 8 ad 1');
299 document.write('<OPTION VALUE="#29254">I&ordf; q. 19 a. 8 ad 2');
300 document.write('<OPTION VALUE="#29255">I&ordf; q. 19 a. 8 ad 3');
301 document.write('<OPTION VALUE="#29256">I&ordf; q. 19 a. 9 arg. 1');
302 document.write('<OPTION VALUE="#29257">I&ordf; q. 19 a. 9 arg. 2');
303 document.write('<OPTION VALUE="#29258">I&ordf; q. 19 a. 9 arg. 3');
304 document.write('<OPTION VALUE="#29259">I&ordf; q. 19 a. 9 s. c.');
305 document.write('<OPTION VALUE="#29260">I&ordf; q. 19 a. 9 co.');
306 document.write('<OPTION VALUE="#29261">I&ordf; q. 19 a. 9 ad 1');
307 document.write('<OPTION VALUE="#29262">I&ordf; q. 19 a. 9 ad 2');
308 document.write('<OPTION VALUE="#29263">I&ordf; q. 19 a. 9 ad 3');
309 document.write('<OPTION VALUE="#29264">I&ordf; q. 19 a. 10 arg. 1');
310 document.write('<OPTION VALUE="#29265">I&ordf; q. 19 a. 10 arg. 2');
311 document.write('<OPTION VALUE="#29266">I&ordf; q. 19 a. 10 s. c.');
312 document.write('<OPTION VALUE="#29267">I&ordf; q. 19 a. 10 co.');
313 document.write('<OPTION VALUE="#29268">I&ordf; q. 19 a. 10 ad 1');
314 document.write('<OPTION VALUE="#29269">I&ordf; q. 19 a. 10 ad 2');
315 document.write('<OPTION VALUE="#29270">I&ordf; q. 19 a. 11 arg. 1');
316 document.write('<OPTION VALUE="#29271">I&ordf; q. 19 a. 11 arg. 2');
317 document.write('<OPTION VALUE="#29272">I&ordf; q. 19 a. 11 s. c.');
318 document.write('<OPTION VALUE="#29273">I&ordf; q. 19 a. 11 co.');
319 document.write('<OPTION VALUE="#29274">I&ordf; q. 19 a. 11 ad 1');
320 document.write('<OPTION VALUE="#29275">I&ordf; q. 19 a. 11 ad 2');
321 document.write('<OPTION VALUE="#29276">I&ordf; q. 19 a. 12 arg. 1');
322 document.write('<OPTION VALUE="#29277">I&ordf; q. 19 a. 12 arg. 2');
323 document.write('<OPTION VALUE="#29278">I&ordf; q. 19 a. 12 arg. 3');
324 document.write('<OPTION VALUE="#29279">I&ordf; q. 19 a. 12 arg. 4');
325 document.write('<OPTION VALUE="#29280">I&ordf; q. 19 a. 12 co.');
326 document.write('<OPTION VALUE="#29281">I&ordf; q. 19 a. 12 ad 1');
327 document.write('<OPTION VALUE="#29282">I&ordf; q. 19 a. 12 ad 2');
328 document.write('<OPTION VALUE="#29283">I&ordf; q. 19 a. 12 ad 3');
329 document.write('<OPTION VALUE="#29284">I&ordf; q. 19 a. 12 ad 4');
330 document.write('<OPTION VALUE="#29285">I&ordf; q. 20 pr.');
331 document.write('<OPTION VALUE="#29286">I&ordf; q. 20 a. 1 arg. 1');
332 document.write('<OPTION VALUE="#29287">I&ordf; q. 20 a. 1 arg. 2');
333 document.write('<OPTION VALUE="#29288">I&ordf; q. 20 a. 1 arg. 3');
334 document.write('<OPTION VALUE="#29289">I&ordf; q. 20 a. 1 s. c.');
335 document.write('<OPTION VALUE="#29290">I&ordf; q. 20 a. 1 co.');
336 document.write('<OPTION VALUE="#29291">I&ordf; q. 20 a. 1 ad 1');
337 document.write('<OPTION VALUE="#29292">I&ordf; q. 20 a. 1 ad 2');
338 document.write('<OPTION VALUE="#29293">I&ordf; q. 20 a. 1 ad 3');
339 document.write('<OPTION VALUE="#29294">I&ordf; q. 20 a. 2 arg. 1');
340 document.write('<OPTION VALUE="#29295">I&ordf; q. 20 a. 2 arg. 2');
341 document.write('<OPTION VALUE="#29296">I&ordf; q. 20 a. 2 arg. 3');
342 document.write('<OPTION VALUE="#29297">I&ordf; q. 20 a. 2 arg. 4');
343 document.write('<OPTION VALUE="#29298">I&ordf; q. 20 a. 2 s. c.');
344 document.write('<OPTION VALUE="#29299">I&ordf; q. 20 a. 2 co.');
345 document.write('<OPTION VALUE="#29300">I&ordf; q. 20 a. 2 ad 1');
346 document.write('<OPTION VALUE="#29301">I&ordf; q. 20 a. 2 ad 2');
347 document.write('<OPTION VALUE="#29302">I&ordf; q. 20 a. 2 ad 3');
348 document.write('<OPTION VALUE="#29303">I&ordf; q. 20 a. 2 ad 4');
349 document.write('<OPTION VALUE="#29304">I&ordf; q. 20 a. 3 arg. 1');
350 document.write('<OPTION VALUE="#29305">I&ordf; q. 20 a. 3 arg. 2');
351 document.write('<OPTION VALUE="#29306">I&ordf; q. 20 a. 3 arg. 3');
352 document.write('<OPTION VALUE="#29307">I&ordf; q. 20 a. 3 s. c.');
353 document.write('<OPTION VALUE="#29308">I&ordf; q. 20 a. 3 co.');
354 document.write('<OPTION VALUE="#29309">I&ordf; q. 20 a. 3 ad 1');
355 document.write('<OPTION VALUE="#29310">I&ordf; q. 20 a. 3 ad 2');
356 document.write('<OPTION VALUE="#29311">I&ordf; q. 20 a. 3 ad 3');
357 document.write('<OPTION VALUE="#29312">I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 1');
358 document.write('<OPTION VALUE="#29313">I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 2');
359 document.write('<OPTION VALUE="#29314">I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 3');
360 document.write('<OPTION VALUE="#29315">I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 4');
361 document.write('<OPTION VALUE="#29316">I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 5');
362 document.write('<OPTION VALUE="#29317">I&ordf; q. 20 a. 4 s. c.');
363 document.write('<OPTION VALUE="#29318">I&ordf; q. 20 a. 4 co.');
364 document.write('<OPTION VALUE="#29319">I&ordf; q. 20 a. 4 ad 1');
365 document.write('<OPTION VALUE="#29320">I&ordf; q. 20 a. 4 ad 2');
366 document.write('<OPTION VALUE="#29321">I&ordf; q. 20 a. 4 ad 3');
367 document.write('<OPTION VALUE="#29322">I&ordf; q. 20 a. 4 ad 4');
368 document.write('<OPTION VALUE="#29323">I&ordf; q. 20 a. 4 ad 5');
369 document.write('<OPTION VALUE="#29324">I&ordf; q. 21 pr.');
370 document.write('<OPTION VALUE="#29325">I&ordf; q. 21 a. 1 arg. 1');
371 document.write('<OPTION VALUE="#29326">I&ordf; q. 21 a. 1 arg. 2');
372 document.write('<OPTION VALUE="#29327">I&ordf; q. 21 a. 1 arg. 3');
373 document.write('<OPTION VALUE="#29328">I&ordf; q. 21 a. 1 arg. 4');
374 document.write('<OPTION VALUE="#29329">I&ordf; q. 21 a. 1 s. c.');
375 document.write('<OPTION VALUE="#29330">I&ordf; q. 21 a. 1 co.');
376 document.write('<OPTION VALUE="#29331">I&ordf; q. 21 a. 1 ad 1');
377 document.write('<OPTION VALUE="#29332">I&ordf; q. 21 a. 1 ad 2');
378 document.write('<OPTION VALUE="#29333">I&ordf; q. 21 a. 1 ad 3');
379 document.write('<OPTION VALUE="#29334">I&ordf; q. 21 a. 1 ad 4');
380 document.write('<OPTION VALUE="#29335">I&ordf; q. 21 a. 2 arg. 1');
381 document.write('<OPTION VALUE="#29336">I&ordf; q. 21 a. 2 arg. 2');
382 document.write('<OPTION VALUE="#29337">I&ordf; q. 21 a. 2 s. c.');
383 document.write('<OPTION VALUE="#29338">I&ordf; q. 21 a. 2 co.');
384 document.write('<OPTION VALUE="#29339">I&ordf; q. 21 a. 2 ad 1');
385 document.write('<OPTION VALUE="#29340">I&ordf; q. 21 a. 2 ad 2');
386 document.write('<OPTION VALUE="#29341">I&ordf; q. 21 a. 3 arg. 1');
387 document.write('<OPTION VALUE="#29342">I&ordf; q. 21 a. 3 arg. 2');
388 document.write('<OPTION VALUE="#29343">I&ordf; q. 21 a. 3 s. c.');
389 document.write('<OPTION VALUE="#29344">I&ordf; q. 21 a. 3 co.');
390 document.write('<OPTION VALUE="#29345">I&ordf; q. 21 a. 3 ad 1');
391 document.write('<OPTION VALUE="#29346">I&ordf; q. 21 a. 3 ad 2');
392 document.write('<OPTION VALUE="#29347">I&ordf; q. 21 a. 4 arg. 1');
393 document.write('<OPTION VALUE="#29348">I&ordf; q. 21 a. 4 arg. 2');
394 document.write('<OPTION VALUE="#29349">I&ordf; q. 21 a. 4 arg. 3');
395 document.write('<OPTION VALUE="#29350">I&ordf; q. 21 a. 4 arg. 4');
396 document.write('<OPTION VALUE="#29351">I&ordf; q. 21 a. 4 s. c.');
397 document.write('<OPTION VALUE="#29352">I&ordf; q. 21 a. 4 co.');
398 document.write('<OPTION VALUE="#29353">I&ordf; q. 21 a. 4 ad 1');
399 document.write('<OPTION VALUE="#29354">I&ordf; q. 21 a. 4 ad 2');
400 document.write('<OPTION VALUE="#29355">I&ordf; q. 21 a. 4 ad 3');
401 document.write('<OPTION VALUE="#29356">I&ordf; q. 21 a. 4 ad 4');
402 document.write('<OPTION VALUE="#29357">I&ordf; q. 22 pr.');
403 document.write('<OPTION VALUE="#29358">I&ordf; q. 22 a. 1 arg. 1');
404 document.write('<OPTION VALUE="#29359">I&ordf; q. 22 a. 1 arg. 2');
405 document.write('<OPTION VALUE="#29360">I&ordf; q. 22 a. 1 arg. 3');
406 document.write('<OPTION VALUE="#29361">I&ordf; q. 22 a. 1 s. c.');
407 document.write('<OPTION VALUE="#29362">I&ordf; q. 22 a. 1 co.');
408 document.write('<OPTION VALUE="#29363">I&ordf; q. 22 a. 1 ad 1');
409 document.write('<OPTION VALUE="#29364">I&ordf; q. 22 a. 1 ad 2');
410 document.write('<OPTION VALUE="#29365">I&ordf; q. 22 a. 1 ad 3');
411 document.write('<OPTION VALUE="#29366">I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 1');
412 document.write('<OPTION VALUE="#29367">I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 2');
413 document.write('<OPTION VALUE="#29368">I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 3');
414 document.write('<OPTION VALUE="#29369">I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 4');
415 document.write('<OPTION VALUE="#29370">I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 5');
416 document.write('<OPTION VALUE="#29371">I&ordf; q. 22 a. 2 s. c.');
417 document.write('<OPTION VALUE="#29372">I&ordf; q. 22 a. 2 co.');
418 document.write('<OPTION VALUE="#29373">I&ordf; q. 22 a. 2 ad 1');
419 document.write('<OPTION VALUE="#29374">I&ordf; q. 22 a. 2 ad 2');
420 document.write('<OPTION VALUE="#29375">I&ordf; q. 22 a. 2 ad 3');
421 document.write('<OPTION VALUE="#29376">I&ordf; q. 22 a. 2 ad 4');
422 document.write('<OPTION VALUE="#29377">I&ordf; q. 22 a. 2 ad 5');
423 document.write('<OPTION VALUE="#29378">I&ordf; q. 22 a. 3 arg. 1');
424 document.write('<OPTION VALUE="#29379">I&ordf; q. 22 a. 3 arg. 2');
425 document.write('<OPTION VALUE="#29380">I&ordf; q. 22 a. 3 arg. 3');
426 document.write('<OPTION VALUE="#29381">I&ordf; q. 22 a. 3 s. c.');
427 document.write('<OPTION VALUE="#29382">I&ordf; q. 22 a. 3 co.');
428 document.write('<OPTION VALUE="#29383">I&ordf; q. 22 a. 3 ad 1');
429 document.write('<OPTION VALUE="#29384">I&ordf; q. 22 a. 3 ad 2');
430 document.write('<OPTION VALUE="#29385">I&ordf; q. 22 a. 3 ad 3');
431 document.write('<OPTION VALUE="#29386">I&ordf; q. 22 a. 4 arg. 1');
432 document.write('<OPTION VALUE="#29387">I&ordf; q. 22 a. 4 arg. 2');
433 document.write('<OPTION VALUE="#29388">I&ordf; q. 22 a. 4 arg. 3');
434 document.write('<OPTION VALUE="#29389">I&ordf; q. 22 a. 4 s. c.');
435 document.write('<OPTION VALUE="#29390">I&ordf; q. 22 a. 4 co.');
436 document.write('<OPTION VALUE="#29391">I&ordf; q. 22 a. 4 ad 1');
437 document.write('<OPTION VALUE="#29392">I&ordf; q. 22 a. 4 ad 2');
438 document.write('<OPTION VALUE="#29393">I&ordf; q. 22 a. 4 ad 3');
439 document.write('<OPTION VALUE="#29394">I&ordf; q. 23 pr.');
440 document.write('<OPTION VALUE="#29395">I&ordf; q. 23 a. 1 arg. 1');
441 document.write('<OPTION VALUE="#29396">I&ordf; q. 23 a. 1 arg. 2');
442 document.write('<OPTION VALUE="#29397">I&ordf; q. 23 a. 1 arg. 3');
443 document.write('<OPTION VALUE="#29398">I&ordf; q. 23 a. 1 arg. 4');
444 document.write('<OPTION VALUE="#29399">I&ordf; q. 23 a. 1 s. c.');
445 document.write('<OPTION VALUE="#29400">I&ordf; q. 23 a. 1 co.');
446 document.write('<OPTION VALUE="#29401">I&ordf; q. 23 a. 1 ad 1');
447 document.write('<OPTION VALUE="#29402">I&ordf; q. 23 a. 1 ad 2');
448 document.write('<OPTION VALUE="#29403">I&ordf; q. 23 a. 1 ad 3');
449 document.write('<OPTION VALUE="#29404">I&ordf; q. 23 a. 1 ad 4');
450 document.write('<OPTION VALUE="#29405">I&ordf; q. 23 a. 2 arg. 1');
451 document.write('<OPTION VALUE="#29406">I&ordf; q. 23 a. 2 arg. 2');
452 document.write('<OPTION VALUE="#29407">I&ordf; q. 23 a. 2 arg. 3');
453 document.write('<OPTION VALUE="#29408">I&ordf; q. 23 a. 2 arg. 4');
454 document.write('<OPTION VALUE="#29409">I&ordf; q. 23 a. 2 s. c.');
455 document.write('<OPTION VALUE="#29410">I&ordf; q. 23 a. 2 co.');
456 document.write('<OPTION VALUE="#29411">I&ordf; q. 23 a. 2 ad 1');
457 document.write('<OPTION VALUE="#29412">I&ordf; q. 23 a. 2 ad 2');
458 document.write('<OPTION VALUE="#29413">I&ordf; q. 23 a. 2 ad 3');
459 document.write('<OPTION VALUE="#29414">I&ordf; q. 23 a. 2 ad 4');
460 document.write('<OPTION VALUE="#29415">I&ordf; q. 23 a. 3 arg. 1');
461 document.write('<OPTION VALUE="#29416">I&ordf; q. 23 a. 3 arg. 2');
462 document.write('<OPTION VALUE="#29417">I&ordf; q. 23 a. 3 arg. 3');
463 document.write('<OPTION VALUE="#29418">I&ordf; q. 23 a. 3 s. c.');
464 document.write('<OPTION VALUE="#29419">I&ordf; q. 23 a. 3 co.');
465 document.write('<OPTION VALUE="#29420">I&ordf; q. 23 a. 3 ad 1');
466 document.write('<OPTION VALUE="#29421">I&ordf; q. 23 a. 3 ad 2');
467 document.write('<OPTION VALUE="#29422">I&ordf; q. 23 a. 3 ad 3');
468 document.write('<OPTION VALUE="#29423">I&ordf; q. 23 a. 4 arg. 1');
469 document.write('<OPTION VALUE="#29424">I&ordf; q. 23 a. 4 arg. 2');
470 document.write('<OPTION VALUE="#29425">I&ordf; q. 23 a. 4 arg. 3');
471 document.write('<OPTION VALUE="#29426">I&ordf; q. 23 a. 4 s. c.');
472 document.write('<OPTION VALUE="#29427">I&ordf; q. 23 a. 4 co.');
473 document.write('<OPTION VALUE="#29428">I&ordf; q. 23 a. 4 ad 1');
474 document.write('<OPTION VALUE="#29429">I&ordf; q. 23 a. 4 ad 2');
475 document.write('<OPTION VALUE="#29430">I&ordf; q. 23 a. 4 ad 3');
476 document.write('<OPTION VALUE="#29431">I&ordf; q. 23 a. 5 arg. 1');
477 document.write('<OPTION VALUE="#29432">I&ordf; q. 23 a. 5 arg. 2');
478 document.write('<OPTION VALUE="#29433">I&ordf; q. 23 a. 5 arg. 3');
479 document.write('<OPTION VALUE="#29434">I&ordf; q. 23 a. 5 s. c.');
480 document.write('<OPTION VALUE="#29435">I&ordf; q. 23 a. 5 co.');
481 document.write('<OPTION VALUE="#29436">I&ordf; q. 23 a. 5 ad 1');
482 document.write('<OPTION VALUE="#29437">I&ordf; q. 23 a. 5 ad 2');
483 document.write('<OPTION VALUE="#29438">I&ordf; q. 23 a. 5 ad 3');
484 document.write('<OPTION VALUE="#29439">I&ordf; q. 23 a. 6 arg. 1');
485 document.write('<OPTION VALUE="#29440">I&ordf; q. 23 a. 6 arg. 2');
486 document.write('<OPTION VALUE="#29441">I&ordf; q. 23 a. 6 arg. 3');
487 document.write('<OPTION VALUE="#29442">I&ordf; q. 23 a. 6 s. c.');
488 document.write('<OPTION VALUE="#29443">I&ordf; q. 23 a. 6 co.');
489 document.write('<OPTION VALUE="#29444">I&ordf; q. 23 a. 6 ad 1');
490 document.write('<OPTION VALUE="#29445">I&ordf; q. 23 a. 6 ad 2');
491 document.write('<OPTION VALUE="#29446">I&ordf; q. 23 a. 6 ad 3');
492 document.write('<OPTION VALUE="#29447">I&ordf; q. 23 a. 7 arg. 1');
493 document.write('<OPTION VALUE="#29448">I&ordf; q. 23 a. 7 arg. 2');
494 document.write('<OPTION VALUE="#29449">I&ordf; q. 23 a. 7 arg. 3');
495 document.write('<OPTION VALUE="#29450">I&ordf; q. 23 a. 7 s. c.');
496 document.write('<OPTION VALUE="#29451">I&ordf; q. 23 a. 7 co.');
497 document.write('<OPTION VALUE="#29452">I&ordf; q. 23 a. 7 ad 1');
498 document.write('<OPTION VALUE="#29453">I&ordf; q. 23 a. 7 ad 2');
499 document.write('<OPTION VALUE="#29454">I&ordf; q. 23 a. 7 ad 3');
500 document.write('<OPTION VALUE="#29455">I&ordf; q. 23 a. 8 arg. 1');
501 document.write('<OPTION VALUE="#29456">I&ordf; q. 23 a. 8 arg. 2');
502 document.write('<OPTION VALUE="#29457">I&ordf; q. 23 a. 8 arg. 3');
503 document.write('<OPTION VALUE="#29458">I&ordf; q. 23 a. 8 s. c.');
504 document.write('<OPTION VALUE="#29459">I&ordf; q. 23 a. 8 co.');
505 document.write('<OPTION VALUE="#29460">I&ordf; q. 23 a. 8 ad 1');
506 document.write('<OPTION VALUE="#29461">I&ordf; q. 23 a. 8 ad 2');
507 document.write('<OPTION VALUE="#29462">I&ordf; q. 23 a. 8 ad 3');
508 document.write('<OPTION VALUE="#29463">I&ordf; q. 24 pr.');
509 document.write('<OPTION VALUE="#29464">I&ordf; q. 24 a. 1 arg. 1');
510 document.write('<OPTION VALUE="#29465">I&ordf; q. 24 a. 1 arg. 2');
511 document.write('<OPTION VALUE="#29466">I&ordf; q. 24 a. 1 arg. 3');
512 document.write('<OPTION VALUE="#29467">I&ordf; q. 24 a. 1 s. c.');
513 document.write('<OPTION VALUE="#29468">I&ordf; q. 24 a. 1 co.');
514 document.write('<OPTION VALUE="#29469">I&ordf; q. 24 a. 1 ad 1');
515 document.write('<OPTION VALUE="#29470">I&ordf; q. 24 a. 1 ad 2');
516 document.write('<OPTION VALUE="#29471">I&ordf; q. 24 a. 1 ad 3');
517 document.write('<OPTION VALUE="#29472">I&ordf; q. 24 a. 1 ad 4');
518 document.write('<OPTION VALUE="#29473">I&ordf; q. 24 a. 2 arg. 1');
519 document.write('<OPTION VALUE="#29474">I&ordf; q. 24 a. 2 arg. 2');
520 document.write('<OPTION VALUE="#29475">I&ordf; q. 24 a. 2 arg. 3');
521 document.write('<OPTION VALUE="#29476">I&ordf; q. 24 a. 2 s. c.');
522 document.write('<OPTION VALUE="#29477">I&ordf; q. 24 a. 2 co.');
523 document.write('<OPTION VALUE="#29478">I&ordf; q. 24 a. 2 ad 1');
524 document.write('<OPTION VALUE="#29479">I&ordf; q. 24 a. 2 ad 2');
525 document.write('<OPTION VALUE="#29480">I&ordf; q. 24 a. 2 ad 3');
526 document.write('<OPTION VALUE="#29481">I&ordf; q. 24 a. 3 arg. 1');
527 document.write('<OPTION VALUE="#29482">I&ordf; q. 24 a. 3 arg. 2');
528 document.write('<OPTION VALUE="#29483">I&ordf; q. 24 a. 3 arg. 3');
529 document.write('<OPTION VALUE="#29484">I&ordf; q. 24 a. 3 s. c.');
530 document.write('<OPTION VALUE="#29485">I&ordf; q. 24 a. 3 co.');
531 document.write('<OPTION VALUE="#29486">I&ordf; q. 24 a. 3 ad 1');
532 document.write('<OPTION VALUE="#29487">I&ordf; q. 24 a. 3 ad 2');
533 document.write('<OPTION VALUE="#29488">I&ordf; q. 24 a. 3 ad 3');
534 document.write('<OPTION VALUE="#29489">I&ordf; q. 25 pr.');
535 document.write('<OPTION VALUE="#29490">I&ordf; q. 25 a. 1 arg. 1');
536 document.write('<OPTION VALUE="#29491">I&ordf; q. 25 a. 1 arg. 2');
537 document.write('<OPTION VALUE="#29492">I&ordf; q. 25 a. 1 arg. 3');
538 document.write('<OPTION VALUE="#29493">I&ordf; q. 25 a. 1 arg. 4');
539 document.write('<OPTION VALUE="#29494">I&ordf; q. 25 a. 1 s. c.');
540 document.write('<OPTION VALUE="#29495">I&ordf; q. 25 a. 1 co.');
541 document.write('<OPTION VALUE="#29496">I&ordf; q. 25 a. 1 ad 1');
542 document.write('<OPTION VALUE="#29497">I&ordf; q. 25 a. 1 ad 2');
543 document.write('<OPTION VALUE="#29498">I&ordf; q. 25 a. 1 ad 3');
544 document.write('<OPTION VALUE="#29499">I&ordf; q. 25 a. 1 ad 4');
545 document.write('<OPTION VALUE="#29500">I&ordf; q. 25 a. 2 arg. 1');
546 document.write('<OPTION VALUE="#29501">I&ordf; q. 25 a. 2 arg. 2');
547 document.write('<OPTION VALUE="#29502">I&ordf; q. 25 a. 2 arg. 3');
548 document.write('<OPTION VALUE="#29503">I&ordf; q. 25 a. 2 s. c.');
549 document.write('<OPTION VALUE="#29504">I&ordf; q. 25 a. 2 co.');
550 document.write('<OPTION VALUE="#29505">I&ordf; q. 25 a. 2 ad 1');
551 document.write('<OPTION VALUE="#29506">I&ordf; q. 25 a. 2 ad 2');
552 document.write('<OPTION VALUE="#29507">I&ordf; q. 25 a. 2 ad 3');
553 document.write('<OPTION VALUE="#29508">I&ordf; q. 25 a. 3 arg. 1');
554 document.write('<OPTION VALUE="#29509">I&ordf; q. 25 a. 3 arg. 2');
555 document.write('<OPTION VALUE="#29510">I&ordf; q. 25 a. 3 arg. 3');
556 document.write('<OPTION VALUE="#29511">I&ordf; q. 25 a. 3 arg. 4');
557 document.write('<OPTION VALUE="#29512">I&ordf; q. 25 a. 3 s. c.');
558 document.write('<OPTION VALUE="#29513">I&ordf; q. 25 a. 3 co.');
559 document.write('<OPTION VALUE="#29514">I&ordf; q. 25 a. 3 ad 1');
560 document.write('<OPTION VALUE="#29515">I&ordf; q. 25 a. 3 ad 2');
561 document.write('<OPTION VALUE="#29516">I&ordf; q. 25 a. 3 ad 3');
562 document.write('<OPTION VALUE="#29517">I&ordf; q. 25 a. 3 ad 4');
563 document.write('<OPTION VALUE="#29518">I&ordf; q. 25 a. 4 arg. 1');
564 document.write('<OPTION VALUE="#29519">I&ordf; q. 25 a. 4 arg. 2');
565 document.write('<OPTION VALUE="#29520">I&ordf; q. 25 a. 4 arg. 3');
566 document.write('<OPTION VALUE="#29521">I&ordf; q. 25 a. 4 s. c.');
567 document.write('<OPTION VALUE="#29522">I&ordf; q. 25 a. 4 co.');
568 document.write('<OPTION VALUE="#29523">I&ordf; q. 25 a. 4 ad 1');
569 document.write('<OPTION VALUE="#29524">I&ordf; q. 25 a. 4 ad 2');
570 document.write('<OPTION VALUE="#29525">I&ordf; q. 25 a. 4 ad 3');
571 document.write('<OPTION VALUE="#29526">I&ordf; q. 25 a. 5 arg. 1');
572 document.write('<OPTION VALUE="#29527">I&ordf; q. 25 a. 5 arg. 2');
573 document.write('<OPTION VALUE="#29528">I&ordf; q. 25 a. 5 arg. 3');
574 document.write('<OPTION VALUE="#29529">I&ordf; q. 25 a. 5 s. c.');
575 document.write('<OPTION VALUE="#29530">I&ordf; q. 25 a. 5 co.');
576 document.write('<OPTION VALUE="#29531">I&ordf; q. 25 a. 5 ad 1');
577 document.write('<OPTION VALUE="#29532">I&ordf; q. 25 a. 5 ad 2');
578 document.write('<OPTION VALUE="#29533">I&ordf; q. 25 a. 5 ad 3');
579 document.write('<OPTION VALUE="#29534">I&ordf; q. 25 a. 6 arg. 1');
580 document.write('<OPTION VALUE="#29535">I&ordf; q. 25 a. 6 arg. 2');
581 document.write('<OPTION VALUE="#29536">I&ordf; q. 25 a. 6 arg. 3');
582 document.write('<OPTION VALUE="#29537">I&ordf; q. 25 a. 6 arg. 4');
583 document.write('<OPTION VALUE="#29538">I&ordf; q. 25 a. 6 s. c.');
584 document.write('<OPTION VALUE="#29539">I&ordf; q. 25 a. 6 co.');
585 document.write('<OPTION VALUE="#29540">I&ordf; q. 25 a. 6 ad 1');
586 document.write('<OPTION VALUE="#29541">I&ordf; q. 25 a. 6 ad 2');
587 document.write('<OPTION VALUE="#29542">I&ordf; q. 25 a. 6 ad 3');
588 document.write('<OPTION VALUE="#29543">I&ordf; q. 25 a. 6 ad 4');
589 document.write('<OPTION VALUE="#29544">I&ordf; q. 26 pr.');
590 document.write('<OPTION VALUE="#29545">I&ordf; q. 26 a. 1 arg. 1');
591 document.write('<OPTION VALUE="#29546">I&ordf; q. 26 a. 1 arg. 2');
592 document.write('<OPTION VALUE="#29547">I&ordf; q. 26 a. 1 s. c.');
593 document.write('<OPTION VALUE="#29548">I&ordf; q. 26 a. 1 co.');
594 document.write('<OPTION VALUE="#29549">I&ordf; q. 26 a. 1 ad 1');
595 document.write('<OPTION VALUE="#29550">I&ordf; q. 26 a. 1 ad 2');
596 document.write('<OPTION VALUE="#29551">I&ordf; q. 26 a. 2 arg. 1');
597 document.write('<OPTION VALUE="#29552">I&ordf; q. 26 a. 2 arg. 2');
598 document.write('<OPTION VALUE="#29553">I&ordf; q. 26 a. 2 s. c.');
599 document.write('<OPTION VALUE="#29554">I&ordf; q. 26 a. 2 co.');
600 document.write('<OPTION VALUE="#29555">I&ordf; q. 26 a. 2 ad 1');
601 document.write('<OPTION VALUE="#29556">I&ordf; q. 26 a. 2 ad 2');
602 document.write('<OPTION VALUE="#29557">I&ordf; q. 26 a. 3 arg. 1');
603 document.write('<OPTION VALUE="#29558">I&ordf; q. 26 a. 3 arg. 2');
604 document.write('<OPTION VALUE="#29559">I&ordf; q. 26 a. 3 s. c.');
605 document.write('<OPTION VALUE="#29560">I&ordf; q. 26 a. 3 co.');
606 document.write('<OPTION VALUE="#29561">I&ordf; q. 26 a. 3 ad 1');
607 document.write('<OPTION VALUE="#29562">I&ordf; q. 26 a. 3 ad 2');
608 document.write('<OPTION VALUE="#29563">I&ordf; q. 26 a. 4 arg. 1');
609 document.write('<OPTION VALUE="#29564">I&ordf; q. 26 a. 4 arg. 2');
610 document.write('<OPTION VALUE="#29565">I&ordf; q. 26 a. 4 s. c.');
611 document.write('<OPTION VALUE="#29566">I&ordf; q. 26 a. 4 co.');
612 document.write('<OPTION VALUE="#29567">I&ordf; q. 26 a. 4 ad 1');
613 document.write('<OPTION VALUE="#29568">I&ordf; q. 26 a. 4 ad 2');
614 document.write('<OPTION VALUE="#29569">I&ordf; q. 27 pr.');
615 document.write('<OPTION VALUE="#29570">I&ordf; q. 27 a. 1 arg. 1');
616 document.write('<OPTION VALUE="#29571">I&ordf; q. 27 a. 1 arg. 2');
617 document.write('<OPTION VALUE="#29572">I&ordf; q. 27 a. 1 arg. 3');
618 document.write('<OPTION VALUE="#29573">I&ordf; q. 27 a. 1 s. c.');
619 document.write('<OPTION VALUE="#29574">I&ordf; q. 27 a. 1 co.');
620 document.write('<OPTION VALUE="#29575">I&ordf; q. 27 a. 1 ad 1');
621 document.write('<OPTION VALUE="#29576">I&ordf; q. 27 a. 1 ad 2');
622 document.write('<OPTION VALUE="#29577">I&ordf; q. 27 a. 1 ad 3');
623 document.write('<OPTION VALUE="#29578">I&ordf; q. 27 a. 2 arg. 1');
624 document.write('<OPTION VALUE="#29579">I&ordf; q. 27 a. 2 arg. 2');
625 document.write('<OPTION VALUE="#29580">I&ordf; q. 27 a. 2 arg. 3');
626 document.write('<OPTION VALUE="#29581">I&ordf; q. 27 a. 2 s. c.');
627 document.write('<OPTION VALUE="#29582">I&ordf; q. 27 a. 2 co.');
628 document.write('<OPTION VALUE="#29583">I&ordf; q. 27 a. 2 ad 1');
629 document.write('<OPTION VALUE="#29584">I&ordf; q. 27 a. 2 ad 2');
630 document.write('<OPTION VALUE="#29585">I&ordf; q. 27 a. 2 ad 3');
631 document.write('<OPTION VALUE="#29586">I&ordf; q. 27 a. 3 arg. 1');
632 document.write('<OPTION VALUE="#29587">I&ordf; q. 27 a. 3 arg. 2');
633 document.write('<OPTION VALUE="#29588">I&ordf; q. 27 a. 3 arg. 3');
634 document.write('<OPTION VALUE="#29589">I&ordf; q. 27 a. 3 s. c.');
635 document.write('<OPTION VALUE="#29590">I&ordf; q. 27 a. 3 co.');
636 document.write('<OPTION VALUE="#29591">I&ordf; q. 27 a. 3 ad 1');
637 document.write('<OPTION VALUE="#29592">I&ordf; q. 27 a. 3 ad 2');
638 document.write('<OPTION VALUE="#29593">I&ordf; q. 27 a. 3 ad 3');
639 document.write('<OPTION VALUE="#29594">I&ordf; q. 27 a. 4 arg. 1');
640 document.write('<OPTION VALUE="#29595">I&ordf; q. 27 a. 4 arg. 2');
641 document.write('<OPTION VALUE="#29596">I&ordf; q. 27 a. 4 arg. 3');
642 document.write('<OPTION VALUE="#29597">I&ordf; q. 27 a. 4 s. c.');
643 document.write('<OPTION VALUE="#29598">I&ordf; q. 27 a. 4 co.');
644 document.write('<OPTION VALUE="#29599">I&ordf; q. 27 a. 4 ad 1');
645 document.write('<OPTION VALUE="#29600">I&ordf; q. 27 a. 4 ad 2');
646 document.write('<OPTION VALUE="#29601">I&ordf; q. 27 a. 4 ad 3');
647 document.write('<OPTION VALUE="#29602">I&ordf; q. 27 a. 5 arg. 1');
648 document.write('<OPTION VALUE="#29603">I&ordf; q. 27 a. 5 arg. 2');
649 document.write('<OPTION VALUE="#29604">I&ordf; q. 27 a. 5 arg. 3');
650 document.write('<OPTION VALUE="#29605">I&ordf; q. 27 a. 5 s. c.');
651 document.write('<OPTION VALUE="#29606">I&ordf; q. 27 a. 5 co.');
652 document.write('<OPTION VALUE="#29607">I&ordf; q. 27 a. 5 ad 1');
653 document.write('<OPTION VALUE="#29608">I&ordf; q. 27 a. 5 ad 2');
654 document.write('<OPTION VALUE="#29609">I&ordf; q. 27 a. 5 ad 3');
655 document.write('<\/SELECT>');
656 document.write('<BR><BR>');
657 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
658 document.write('<\/FORM>');
659 // -->
660 //]]>
661 </script><br />
662 <hr />
663 <br /></div>
664 <div class="D">Quaestio 15</div>
665 <div class="G">Prooemium</div>
666 <p title="I q. 15 pr."><a name="29019"><span class="ref">[29019]
667 I&ordf; q. 15 pr.</span></a> Post considerationem de scientia Dei,
668 restat considerare de ideis. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo,
669 an sint ideae. Secundo, utrum sint plures, vel una tantum. Tertio,
670 utrum sint omnium quae cognoscuntur a Deo.</p>
671 <br />
672 <div class="E">Articulus 1</div>
673 <p title="I q. 15 a. 1 arg. 1"><a name="29020"><span class=
674 "ref">[29020] I&ordf; q. 15 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
675 proceditur. Videtur quod ideae non sint. Dicit enim Dionysius, VII
676 cap. de Div. Nom., quod Deus non cognoscit res secundum ideam. Sed
677 ideae non ponuntur ad aliud, nisi ut per eas cognoscantur res. Ergo
678 ideae non sunt.</p>
679 <p title="I q. 15 a. 1 arg. 2"><a name="29021"><span class=
680 "ref">[29021] I&ordf; q. 15 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus
681 in seipso cognoscit omnia, ut supra dictum est. Sed seipsum non
682 cognoscit per ideam. Ergo nec alia.</p>
683 <p title="I q. 15 a. 1 arg. 3"><a name="29022"><span class=
684 "ref">[29022] I&ordf; q. 15 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, idea
685 ponitur ut principium cognoscendi et operandi. Sed essentia divina
686 est sufficiens principium cognoscendi et operandi omnia. Non ergo
687 necesse est ponere ideas.</p>
688 <p title="I q. 15 a. 1 s. c."><a name="29023"><span class=
689 "ref">[29023] I&ordf; q. 15 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
690 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>tanta
691 vis in ideis constituitur, ut, nisi his intellectis, sapiens esse
692 nemo possit</i>.</p>
693 <p title="I q. 15 a. 1 co."><a name="29024"><span class=
694 "ref">[29024] I&ordf; q. 15 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
695 quod necesse est ponere in mente divina ideas. Idea enim Graece,
696 Latine forma dicitur, unde per ideas intelliguntur formae aliarum
697 rerum, praeter ipsas res existentes. Forma autem alicuius rei
698 praeter ipsam existens, ad duo esse potest, vel ut sit exemplar
699 eius cuius dicitur forma; vel ut sit principium cognitionis ipsius,
700 secundum quod formae cognoscibilium dicuntur esse in cognoscente.
701 Et quantum ad utrumque est necesse ponere ideas. Quod sic patet. In
702 omnibus enim quae non a casu generantur, necesse est formam esse
703 finem generationis cuiuscumque. Agens autem non ageret propter
704 formam, nisi inquantum similitudo formae est in ipso. Quod quidem
705 contingit dupliciter. In quibusdam enim agentibus praeexistit forma
706 rei fiendae secundum esse naturale, sicut in his quae agunt per
707 naturam; sicut homo generat hominem, et ignis ignem. In quibusdam
708 vero secundum esse intelligibile, ut in his quae agunt per
709 intellectum; sicut similitudo domus praeexistit in mente
710 aedificatoris. Et haec potest dici idea domus, quia artifex
711 intendit domum assimilare formae quam mente concepit. Quia igitur
712 mundus non est casu factus, sed est factus a Deo per intellectum
713 agente, ut infra patebit, necesse est quod in mente divina sit
714 forma, ad similitudinem cuius mundus est factus. Et in hoc
715 consistit ratio ideae.</p>
716 <p title="I q. 15 a. 1 ad 1"><a name="29025"><span class=
717 "ref">[29025] I&ordf; q. 15 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
718 dicendum quod Deus non intelligit res secundum ideam extra se
719 existentem. Et sic etiam Aristoteles improbat opinionem Platonis de
720 ideis, secundum quod ponebat eas per se existentes, non in
721 intellectu.</p>
722 <p title="I q. 15 a. 1 ad 2"><a name="29026"><span class=
723 "ref">[29026] I&ordf; q. 15 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
724 dicendum quod, licet Deus per essentiam suam se et alia cognoscat,
725 tamen essentia sua est principium operativum aliorum, non autem sui
726 ipsius, et ideo habet rationem ideae secundum quod ad alia
727 comparatur, non autem secundum quod comparatur ad ipsum Deum.</p>
728 <p title="I q. 15 a. 1 ad 3"><a name="29027"><span class=
729 "ref">[29027] I&ordf; q. 15 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
730 dicendum quod Deus secundum essentiam suam est similitudo omnium
731 rerum. Unde idea in Deo nihil est aliud quam Dei essentia.</p>
732 <br />
733 <div class="E">Articulus 2</div>
734 <p title="I q. 15 a. 2 arg. 1"><a name="29028"><span class=
735 "ref">[29028] I&ordf; q. 15 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
736 proceditur. Videtur quod non sint plures ideae. Idea enim in Deo
737 est eius essentia. Sed essentia Dei est una tantum. Ergo et idea
738 est una.</p>
739 <p title="I q. 15 a. 2 arg. 2"><a name="29029"><span class=
740 "ref">[29029] I&ordf; q. 15 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut
741 idea est principium cognoscendi et operandi, ita ars et sapientia.
742 Sed in Deo non sunt plures artes et sapientiae. Ergo nec plures
743 ideae.</p>
744 <p title="I q. 15 a. 2 arg. 3"><a name="29030"><span class=
745 "ref">[29030] I&ordf; q. 15 a. 2 arg. 3</span></a> Si dicatur quod
746 ideae multiplicantur secundum respectus ad diversas creaturas,
747 contra, pluralitas idearum est ab aeterno. Si ergo ideae sunt
748 plures, creaturae autem sunt temporales, ergo temporale erit causa
749 aeterni.</p>
750 <p title="I q. 15 a. 2 arg. 4"><a name="29031"><span class=
751 "ref">[29031] I&ordf; q. 15 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
752 respectus isti aut sunt secundum rem in creaturis tantum, aut etiam
753 in Deo. Si in creaturis tantum, cum creaturae non sint ab aeterno,
754 pluralitas idearum non erit ab aeterno, si multiplicentur solum
755 secundum huiusmodi respectus. Si autem realiter sunt in Deo,
756 sequitur quod alia pluralitas realis sit in Deo quam pluralitas
757 personarum, quod est contra Damascenum, dicentem quod in divinis
758 omnia unum sunt, praeter ingenerationem, generationem et
759 processionem. Sic igitur non sunt plures ideae.</p>
760 <p title="I q. 15 a. 2 s. c."><a name="29032"><span class=
761 "ref">[29032] I&ordf; q. 15 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
762 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>ideae
763 sunt principales quaedam formae vel rationes rerum stabiles atque
764 incommutabiles, quia ipsae formatae non sunt, ac per hoc aeternae
765 ac semper eodem modo se habentes, quae divina intelligentia
766 continentur. Sed cum ipsae neque oriantur neque intereant, secundum
767 eas tamen formari dicitur omne quod oriri et interire potest, et
768 omne quod oritur et interit</i>.</p>
769 <p title="I q. 15 a. 2 co."><a name="29033"><span class=
770 "ref">[29033] I&ordf; q. 15 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
771 quod necesse est ponere plures ideas. Ad cuius evidentiam,
772 considerandum est quod in quolibet effectu illud quod est ultimus
773 finis, proprie est intentum a principali agente; sicut ordo
774 exercitus a duce. Illud autem quod est optimum in rebus existens,
775 est bonum ordinis universi, ut patet per philosophum in XII
776 Metaphys. Ordo igitur universi est proprie a Deo intentus, et non
777 per accidens proveniens secundum successionem agentium, prout
778 quidam dixerunt quod Deus creavit primum creatum tantum, quod
779 creatum creavit secundum creatum, et sic inde quousque producta est
780 tanta rerum multitudo, secundum quam opinionem, Deus non haberet
781 nisi ideam primi creati. Sed si ipse ordo universi est per se
782 creatus ab eo, et intentus ab ipso, necesse est quod habeat ideam
783 ordinis universi. Ratio autem alicuius totius haberi non potest,
784 nisi habeantur propriae rationes eorum ex quibus totum
785 constituitur, sicut aedificator speciem domus concipere non posset,
786 nisi apud ipsum esset propria ratio cuiuslibet partium eius. Sic
787 igitur oportet quod in mente divina sint propriae rationes omnium
788 rerum. Unde dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest.,
789 quod <i>singula propriis rationibus a Deo creata sunt</i>. Unde
790 sequitur quod in mente divina sint plures ideae. Hoc autem quomodo
791 divinae simplicitati non repugnet, facile est videre, si quis
792 consideret ideam operati esse in mente operantis sicut quod
793 intelligitur; non autem sicut species qua intelligitur, quae est
794 forma faciens intellectum in actu. Forma enim domus in mente
795 aedificatoris est aliquid ab eo intellectum, ad cuius similitudinem
796 domum in materia format. Non est autem contra simplicitatem divini
797 intellectus, quod multa intelligat, sed contra simplicitatem eius
798 esset, si per plures species eius intellectus formaretur. Unde
799 plures ideae sunt in mente divina ut intellectae ab ipso. Quod hoc
800 modo potest videri. Ipse enim essentiam suam perfecte cognoscit,
801 unde cognoscit eam secundum omnem modum quo cognoscibilis est.
802 Potest autem cognosci non solum secundum quod in se est, sed
803 secundum quod est participabilis secundum aliquem modum
804 similitudinis a creaturis. Unaquaeque autem creatura habet propriam
805 speciem, secundum quod aliquo modo participat divinae essentiae
806 similitudinem. Sic igitur inquantum Deus cognoscit suam essentiam
807 ut sic imitabilem a tali creatura, cognoscit eam ut propriam
808 rationem et ideam huius creaturae. Et similiter de aliis. Et sic
809 patet quod Deus intelligit plures rationes proprias plurium rerum;
810 quae sunt plures ideae.</p>
811 <p title="I q. 15 a. 2 ad 1"><a name="29034"><span class=
812 "ref">[29034] I&ordf; q. 15 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
813 dicendum quod idea non nominat divinam essentiam inquantum est
814 essentia, sed inquantum est similitudo vel ratio huius vel illius
815 rei. Unde secundum quod sunt plures rationes intellectae ex una
816 essentia, secundum hoc dicuntur plures ideae.</p>
817 <p title="I q. 15 a. 2 ad 2"><a name="29035"><span class=
818 "ref">[29035] I&ordf; q. 15 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
819 dicendum quod sapientia et ars significantur ut quo Deus
820 intelligit, sed idea ut quod Deus intelligit. Deus autem uno
821 intelligit multa; et non solum secundum quod in seipsis sunt, sed
822 etiam secundum quod intellecta sunt; quod est intelligere plures
823 rationes rerum. Sicut artifex, dum intelligit formam domus in
824 materia, dicitur intelligere domum, dum autem intelligit formam
825 domus ut a se speculatam, ex eo quod intelligit se intelligere eam,
826 intelligit ideam vel rationem domus. Deus autem non solum
827 intelligit multas res per essentiam suam, sed etiam intelligit se
828 intelligere multa per essentiam suam. Sed hoc est intelligere
829 plures rationes rerum; vel, plures ideas esse in intellectu eius ut
830 intellectas.</p>
831 <p title="I q. 15 a. 2 ad 3"><a name="29036"><span class=
832 "ref">[29036] I&ordf; q. 15 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
833 dicendum quod huiusmodi respectus, quibus multiplicantur ideae, non
834 causantur a rebus, sed ab intellectu divino, comparante essentiam
835 suam ad res.</p>
836 <p title="I q. 15 a. 2 ad 4"><a name="29037"><span class=
837 "ref">[29037] I&ordf; q. 15 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
838 dicendum quod respectus multiplicantes ideas, non sunt in rebus
839 creatis, sed in Deo. Non tamen sunt reales respectus, sicut illi
840 quibus distinguuntur personae, sed respectus intellecti a Deo.</p>
841 <br />
842 <div class="E">Articulus 3</div>
843 <p title="I q. 15 a. 3 arg. 1"><a name="29038"><span class=
844 "ref">[29038] I&ordf; q. 15 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
845 proceditur. Videtur quod non omnium quae cognoscit Deus, sint ideae
846 in ipso. Mali enim idea non est in Deo, quia sequeretur malum esse
847 in Deo. Sed mala cognoscuntur a Deo. Ergo non omnium quae
848 cognoscuntur a Deo, sunt ideae.</p>
849 <p title="I q. 15 a. 3 arg. 2"><a name="29039"><span class=
850 "ref">[29039] I&ordf; q. 15 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus
851 cognoscit ea quae nec sunt nec erunt nec fuerunt, ut supra dictum
852 est. Sed horum non sunt ideae, quia dicit Dionysius, V cap. de Div.
853 Nom., quod <i>exemplaria sunt divinae voluntates, determinativae et
854 effectivae rerum</i>. Ergo non omnium quae a Deo cognoscuntur, sunt
855 ideae in ipso.</p>
856 <p title="I q. 15 a. 3 arg. 3"><a name="29040"><span class=
857 "ref">[29040] I&ordf; q. 15 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus
858 cognoscit materiam primam, quae non potest habere ideam, cum nullam
859 habeat formam. Ergo idem quod prius.</p>
860 <p title="I q. 15 a. 3 arg. 4"><a name="29041"><span class=
861 "ref">[29041] I&ordf; q. 15 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea,
862 constat quod Deus scit non solum species, sed etiam genera et
863 singularia et accidentia. Sed horum non sunt ideae, secundum
864 positionem Platonis, qui primus ideas introduxit, ut dicit
865 Augustinus. Non ergo omnium cognitorum a Deo sunt ideae in
866 ipso.</p>
867 <p title="I q. 15 a. 3 s. c."><a name="29042"><span class=
868 "ref">[29042] I&ordf; q. 15 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, ideae
869 sunt rationes in mente divina existentes, ut per Augustinum patet.
870 Sed omnium quae cognoscit, Deus habet proprias rationes. Ergo
871 omnium quae cognoscit, habet ideam.</p>
872 <p title="I q. 15 a. 3 co."><a name="29043"><span class=
873 "ref">[29043] I&ordf; q. 15 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
874 quod, cum ideae a Platone ponerentur principia cognitionis rerum et
875 generationis ipsarum, ad utrumque se habet idea, prout in mente
876 divina ponitur. Et secundum quod est principium factionis rerum,
877 exemplar dici potest, et ad practicam cognitionem pertinet.
878 Secundum autem quod principium cognoscitivum est, proprie dicitur
879 ratio; et potest etiam ad scientiam speculativam pertinere.
880 Secundum ergo quod exemplar est, secundum hoc se habet ad omnia
881 quae a Deo fiunt secundum aliquod tempus. Secundum vero quod
882 principium cognoscitivum est, se habet ad omnia quae cognoscuntur a
883 Deo, etiam si nullo tempore fiant; et ad omnia quae a Deo
884 cognoscuntur secundum propriam rationem, et secundum quod
885 cognoscuntur ab ipso per modum speculationis.</p>
886 <p title="I q. 15 a. 3 ad 1"><a name="29044"><span class=
887 "ref">[29044] I&ordf; q. 15 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
888 dicendum quod malum cognoscitur a Deo non per propriam rationem,
889 sed per rationem boni. Et ideo malum non habet in Deo ideam, neque
890 secundum quod idea est exemplar, neque secundum quod est ratio.</p>
891 <p title="I q. 15 a. 3 ad 2"><a name="29045"><span class=
892 "ref">[29045] I&ordf; q. 15 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
893 dicendum quod eorum quae neque sunt neque erunt neque fuerunt, Deus
894 non habet practicam cognitionem, nisi virtute tantum. Unde respectu
895 eorum non est idea in Deo, secundum quod idea significat exemplar,
896 sed solum secundum quod significat rationem.</p>
897 <p title="I q. 15 a. 3 ad 3"><a name="29046"><span class=
898 "ref">[29046] I&ordf; q. 15 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
899 dicendum quod Plato, secundum quosdam, posuit materiam non creatam,
900 et ideo non posuit ideam esse materiae, sed materiae concausam. Sed
901 quia nos ponimus materiam creatam a Deo, non tamen sine forma,
902 habet quidem materia ideam in Deo, non tamen aliam ab idea
903 compositi. Nam materia secundum se neque esse habet, neque
904 cognoscibilis est.</p>
905 <p title="I q. 15 a. 3 ad 4"><a name="29047"><span class=
906 "ref">[29047] I&ordf; q. 15 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum
907 dicendum quod genera non possunt habere ideam aliam ab idea
908 speciei, secundum quod idea significat exemplar, quia nunquam genus
909 fit nisi in aliqua specie. Similiter etiam est de accidentibus quae
910 inseparabiliter concomitantur subiectum, quia haec simul fiunt cum
911 subiecto. Accidentia autem quae superveniunt subiecto, specialem
912 ideam habent. Artifex enim per formam domus facit omnia accidentia
913 quae a principio concomitantur domum, sed ea quae superveniunt
914 domui iam factae, ut picturae vel aliquid aliud, facit per aliquam
915 aliam formam. Individua vero, secundum Platonem, non habebant aliam
916 ideam quam ideam speciei, tum quia singularia individuantur per
917 materiam, quam ponebat esse increatam, ut quidam dicunt, et
918 concausam ideae; tum quia intentio naturae consistit in speciebus,
919 nec particularia producit, nisi ut in eis species salventur. Sed
920 providentia divina non solum se extendit ad species, sed ad
921 singularia, ut infra dicetur.</p>
922 <br />
923 <div class="D">Quaestio 16</div>
924 <div class="G">Prooemium</div>
925 <p title="I q. 16 pr."><a name="29048"><span class="ref">[29048]
926 I&ordf; q. 16 pr.</span></a> Quoniam autem scientia verorum est,
927 post considerationem scientiae Dei, de veritate inquirendum est.
928 Circa quam quaeruntur octo. Primo, utrum veritas sit in re, vel
929 tantum in intellectu. Secundo, utrum sit tantum in intellectu
930 componente et dividente. Tertio, de comparatione veri ad ens.
931 Quarto, de comparatione veri ad bonum. Quinto, utrum Deus sit
932 veritas. Sexto, utrum omnia sint vera veritate una, vel pluribus.
933 Septimo, de aeternitate veritatis. Octavo, de incommutabilitate
934 ipsius.</p>
935 <br />
936 <div class="E">Articulus 1</div>
937 <p title="I q. 16 a. 1 arg. 1"><a name="29049"><span class=
938 "ref">[29049] I&ordf; q. 16 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
939 proceditur. Videtur quod veritas non sit tantum in intellectu, sed
940 magis in rebus. Augustinus enim, in libro Soliloq., reprobat hanc
941 notificationem veri, verum est id quod videtur, quia secundum hoc,
942 lapides qui sunt in abditissimo terrae sinu, non essent veri
943 lapides, quia non videntur. Reprobat etiam istam, verum est quod
944 ita se habet ut videtur cognitori, si velit et possit cognoscere,
945 quia secundum hoc sequeretur quod nihil esset verum, si nullus
946 posset cognoscere. Et definit sic verum, verum est id quod est. Et
947 sic videtur quod veritas sit in rebus, et non in intellectu.</p>
948 <p title="I q. 16 a. 1 arg. 2"><a name="29050"><span class=
949 "ref">[29050] I&ordf; q. 16 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
950 quidquid est verum, veritate verum est. Si igitur veritas est in
951 intellectu solo, nihil erit verum nisi secundum quod intelligitur,
952 quod est error antiquorum philosophorum, qui dicebant omne quod
953 videtur, esse verum. Ad quod sequitur contradictoria simul esse
954 vera, cum contradictoria simul a diversis vera esse videantur.</p>
955 <p title="I q. 16 a. 1 arg. 3"><a name="29051"><span class=
956 "ref">[29051] I&ordf; q. 16 a. 1 arg. 3</span></a> <i>Praeterea,
957 propter quod unumquodque, et illud magis</i>, ut patet I Poster.
958 <i>Sed ex eo quod res est vel non est, est opinio vel oratio vera
959 vel falsa</i>, secundum philosophum in praedicamentis. Ergo veritas
960 magis est in rebus quam in intellectu.</p>
961 <p title="I q. 16 a. 1 s. c."><a name="29052"><span class=
962 "ref">[29052] I&ordf; q. 16 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
963 quod philosophus dicit, VI Metaphys., quod <i>verum et falsum non
964 sunt in rebus, sed in intellectu</i>.</p>
965 <p title="I q. 16 a. 1 co."><a name="29053"><span class=
966 "ref">[29053] I&ordf; q. 16 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
967 quod, sicut bonum nominat id in quod tendit appetitus, ita verum
968 nominat id in quod tendit intellectus. Hoc autem distat inter
969 appetitum et intellectum, sive quamcumque cognitionem, quia
970 cognitio est secundum quod cognitum est in cognoscente, appetitus
971 autem est secundum quod appetens inclinatur in ipsam rem appetitam.
972 Et sic terminus appetitus, quod est bonum, est in re appetibili,
973 sed terminus cognitionis, quod est verum, est in ipso intellectu.
974 Sicut autem bonum est in re, inquantum habet ordinem ad appetitum;
975 et propter hoc ratio bonitatis derivatur a re appetibili in
976 appetitum, secundum quod appetitus dicitur bonus, prout est boni,
977 ita, cum verum sit in intellectu secundum quod conformatur rei
978 intellectae, necesse est quod ratio veri ab intellectu ad rem
979 intellectam derivetur, ut res etiam intellecta vera dicatur,
980 secundum quod habet aliquem ordinem ad intellectum. Res autem
981 intellecta ad intellectum aliquem potest habere ordinem vel per se,
982 vel per accidens. Per se quidem habet ordinem ad intellectum a quo
983 dependet secundum suum esse, per accidens autem ad intellectum a
984 quo cognoscibilis est. Sicut si dicamus quod domus comparatur ad
985 intellectum artificis per se, per accidens autem comparatur ad
986 intellectum a quo non dependet. Iudicium autem de re non sumitur
987 secundum id quod inest ei per accidens, sed secundum id quod inest
988 ei per se. Unde unaquaeque res dicitur vera absolute, secundum
989 ordinem ad intellectum a quo dependet. Et inde est quod res
990 artificiales dicuntur verae per ordinem ad intellectum nostrum,
991 dicitur enim domus vera, quae assequitur similitudinem formae quae
992 est in mente artificis; et dicitur oratio vera, inquantum est
993 signum intellectus veri. Et similiter res naturales dicuntur esse
994 verae, secundum quod assequuntur similitudinem specierum quae sunt
995 in mente divina, dicitur enim verus lapis, qui assequitur propriam
996 lapidis naturam, secundum praeconceptionem intellectus divini. Sic
997 ergo veritas principaliter est in intellectu; secundario vero in
998 rebus, secundum quod comparantur ad intellectum ut ad principium.
999 Et secundum hoc, veritas diversimode notificatur. Nam Augustinus,
1000 in libro de vera Relig., dicit quod <i>veritas est, qua ostenditur
1001 id quod est</i>. Et Hilarius dicit quod <i>verum est declarativum
1002 aut manifestativum esse</i>. Et hoc pertinet ad veritatem secundum
1003 quod est in intellectu. Ad veritatem autem rei secundum ordinem ad
1004 intellectum, pertinet definitio Augustini in libro de vera Relig.,
1005 <i>veritas est summa similitudo principii, quae sine ulla
1006 dissimilitudine est</i>. Et quaedam definitio Anselmi, <i>veritas
1007 est rectitudo sola mente perceptibilis</i>; nam rectum est, quod
1008 principio concordat. Et quaedam definitio Avicennae, <i>veritas
1009 uniuscuiusque rei est proprietas sui esse quod stabilitum est
1010 ei</i>. Quod autem dicitur quod veritas est adaequatio rei et
1011 intellectus potest ad utrumque pertinere.</p>
1012 <p title="I q. 16 a. 1 ad 1"><a name="29054"><span class=
1013 "ref">[29054] I&ordf; q. 16 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1014 dicendum quod Augustinus loquitur de veritate rei; et excludit a
1015 ratione huius veritatis, comparationem ad intellectum nostrum. Nam
1016 id quod est per accidens, ab unaquaque definitione excluditur.</p>
1017 <p title="I q. 16 a. 1 ad 2"><a name="29055"><span class=
1018 "ref">[29055] I&ordf; q. 16 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
1019 dicendum quod antiqui philosophi species rerum naturalium non
1020 dicebant procedere ab aliquo intellectu, sed eas provenire a casu,
1021 et quia considerabant quod verum importat comparationem ad
1022 intellectum, cogebantur veritatem rerum constituere in ordine ad
1023 intellectum nostrum. Ex quo inconvenientia sequebantur quae
1024 philosophus prosequitur in IV Metaphys. Quae quidem inconvenientia
1025 non accidunt, si ponamus veritatem rerum consistere in comparatione
1026 ad intellectum divinum.</p>
1027 <p title="I q. 16 a. 1 ad 3"><a name="29056"><span class=
1028 "ref">[29056] I&ordf; q. 16 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
1029 dicendum quod, licet veritas intellectus nostri a re causetur, non
1030 tamen oportet quod in re per prius inveniatur ratio veritatis,
1031 sicut neque in medicina per prius invenitur ratio sanitatis quam in
1032 animali; virtus enim medicinae, non sanitas eius, causat sanitatem,
1033 cum non sit agens univocum. Et similiter esse rei, non veritas
1034 eius, causat veritatem intellectus. Unde philosophus dicit quod
1035 opinio et oratio vera est <i>ex eo quod res est, non ex eo quod res
1036 vera est</i>.</p>
1037 <br />
1038 <div class="E">Articulus 2</div>
1039 <p title="I q. 16 a. 2 arg. 1"><a name="29057"><span class=
1040 "ref">[29057] I&ordf; q. 16 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
1041 proceditur. Videtur quod veritas non sit solum in intellectu
1042 componente et dividente. Dicit enim philosophus, in III de anima,
1043 quod sicut sensus propriorum sensibilium semper veri sunt, ita et
1044 intellectus eius quod quid est. Sed compositio et divisio non est
1045 neque in sensu, neque in intellectu cognoscente quod quid est. Ergo
1046 veritas non solum est in compositione et divisione intellectus.</p>
1047 <p title="I q. 16 a. 2 arg. 2"><a name="29058"><span class=
1048 "ref">[29058] I&ordf; q. 16 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Isaac
1049 dicit, in libro de definitionibus, quod veritas est adaequatio rei
1050 et intellectus. Sed sicut intellectus complexorum potest adaequari
1051 rebus, ita intellectus incomplexorum, et etiam sensus sentiens rem
1052 ut est. Ergo veritas non est solum in compositione et divisione
1053 intellectus.</p>
1054 <p title="I q. 16 a. 2 s. c."><a name="29059"><span class=
1055 "ref">[29059] I&ordf; q. 16 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
1056 quod dicit philosophus, in VI Metaphys., quod circa simplicia et
1057 quod quid est non est veritas, nec in intellectu neque in
1058 rebus.</p>
1059 <p title="I q. 16 a. 2 co."><a name="29060"><span class=
1060 "ref">[29060] I&ordf; q. 16 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
1061 quod verum, sicut dictum est, secundum sui primam rationem est in
1062 intellectu. Cum autem omnis res sit vera secundum quod habet
1063 propriam formam naturae suae, necesse est quod intellectus,
1064 inquantum est cognoscens, sit verus inquantum habet similitudinem
1065 rei cognitae, quae est forma eius inquantum est cognoscens. Et
1066 propter hoc per conformitatem intellectus et rei veritas definitur.
1067 Unde conformitatem istam cognoscere, est cognoscere veritatem. Hanc
1068 autem nullo modo sensus cognoscit, licet enim visus habeat
1069 similitudinem visibilis, non tamen cognoscit comparationem quae est
1070 inter rem visam et id quod ipse apprehendit de ea. Intellectus
1071 autem conformitatem sui ad rem intelligibilem cognoscere potest,
1072 sed tamen non apprehendit eam secundum quod cognoscit de aliquo
1073 quod quid est; sed quando iudicat rem ita se habere sicut est forma
1074 quam de re apprehendit, tunc primo cognoscit et dicit verum. Et hoc
1075 facit componendo et dividendo, nam in omni propositione aliquam
1076 formam significatam per praedicatum, vel applicat alicui rei
1077 significatae per subiectum, vel removet ab ea. Et ideo bene
1078 invenitur quod sensus est verus de aliqua re, vel intellectus
1079 cognoscendo quod quid est, sed non quod cognoscat aut dicat verum.
1080 Et similiter est de vocibus complexis aut incomplexis. Veritas
1081 quidem igitur potest esse in sensu, vel in intellectu cognoscente
1082 quod quid est, ut in quadam re vera, non autem ut cognitum in
1083 cognoscente, quod importat nomen veri; perfectio enim intellectus
1084 est verum ut cognitum. Et ideo, proprie loquendo, veritas est in
1085 intellectu componente et dividente, non autem in sensu, neque in
1086 intellectu cognoscente quod quid est.</p>
1087 <p title="I q. 16 a. 2 ad arg."><a name="29061"><span class=
1088 "ref">[29061] I&ordf; q. 16 a. 2 ad arg.</span></a> Et per hoc
1089 patet solutio ad obiecta.</p>
1090 <br />
1091 <div class="E">Articulus 3</div>
1092 <p title="I q. 16 a. 3 arg. 1"><a name="29062"><span class=
1093 "ref">[29062] I&ordf; q. 16 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
1094 proceditur. Videtur quod verum et ens non convertantur. Verum enim
1095 est proprie in intellectu, ut dictum est. Ens autem proprie est in
1096 rebus. Ergo non convertuntur.</p>
1097 <p title="I q. 16 a. 3 arg. 2"><a name="29063"><span class=
1098 "ref">[29063] I&ordf; q. 16 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id
1099 quod se extendit ad ens et non ens, non convertitur cum ente. Sed
1100 verum se extendit ad ens et non ens, nam verum est quod est esse,
1101 et quod non est non esse. Ergo verum et ens non convertuntur.</p>
1102 <p title="I q. 16 a. 3 arg. 3"><a name="29064"><span class=
1103 "ref">[29064] I&ordf; q. 16 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, quae
1104 se habent secundum prius et posterius, non videntur converti. Sed
1105 verum videtur prius esse quam ens, nam ens non intelligitur nisi
1106 sub ratione veri. Ergo videtur quod non sint convertibilia.</p>
1107 <p title="I q. 16 a. 3 s. c."><a name="29065"><span class=
1108 "ref">[29065] I&ordf; q. 16 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
1109 quod dicit philosophus, II Metaphys., quod eadem est dispositio
1110 rerum in esse et veritate.</p>
1111 <p title="I q. 16 a. 3 co."><a name="29066"><span class=
1112 "ref">[29066] I&ordf; q. 16 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
1113 quod, sicut bonum habet rationem appetibilis, ita verum habet
1114 ordinem ad cognitionem. Unumquodque autem inquantum habet de esse,
1115 intantum est cognoscibile. Et propter hoc dicitur in III de anima,
1116 quod anima est quodammodo omnia secundum sensum et intellectum. Et
1117 ideo, sicut bonum convertitur cum ente, ita et verum. Sed tamen,
1118 sicut bonum addit rationem appetibilis supra ens, ita et verum
1119 comparationem ad intellectum.</p>
1120 <p title="I q. 16 a. 3 ad 1"><a name="29067"><span class=
1121 "ref">[29067] I&ordf; q. 16 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1122 dicendum quod verum est in rebus et in intellectu, ut dictum est.
1123 Verum autem quod est in rebus, convertitur cum ente secundum
1124 substantiam. Sed verum quod est in intellectu, convertitur cum
1125 ente, ut manifestativum cum manifestato. Hoc enim est de ratione
1126 veri, ut dictum est. Quamvis posset dici quod etiam ens est in
1127 rebus et in intellectu, sicut et verum; licet verum principaliter
1128 in intellectu, ens vero principaliter in rebus. Et hoc accidit
1129 propter hoc, quod verum et ens differunt ratione.</p>
1130 <p title="I q. 16 a. 3 ad 2"><a name="29068"><span class=
1131 "ref">[29068] I&ordf; q. 16 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
1132 dicendum quod non ens non habet in se unde cognoscatur, sed
1133 cognoscitur inquantum intellectus facit illud cognoscibile. Unde
1134 verum fundatur in ente, inquantum non ens est quoddam ens rationis,
1135 apprehensum scilicet a ratione.</p>
1136 <p title="I q. 16 a. 3 ad 3"><a name="29069"><span class=
1137 "ref">[29069] I&ordf; q. 16 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
1138 dicendum quod, cum dicitur quod ens non potest apprehendi sine
1139 ratione veri, hoc potest dupliciter intelligi. Uno modo, ita quod
1140 non apprehendatur ens, nisi ratio veri assequatur apprehensionem
1141 entis. Et sic locutio habet veritatem. Alio modo posset sic
1142 intelligi, quod ens non posset apprehendi, nisi apprehenderetur
1143 ratio veri. Et hoc falsum est. Sed verum non potest apprehendi,
1144 nisi apprehendatur ratio entis, quia ens cadit in ratione veri. Et
1145 est simile sicut si comparemus intelligibile ad ens. Non enim
1146 potest intelligi ens, quin ens sit intelligibile, sed tamen potest
1147 intelligi ens, ita quod non intelligatur eius intelligibilitas. Et
1148 similiter ens intellectum est verum, non tamen intelligendo ens,
1149 intelligitur verum.</p>
1150 <br />
1151 <div class="E">Articulus 4</div>
1152 <p title="I q. 16 a. 4 arg. 1"><a name="29070"><span class=
1153 "ref">[29070] I&ordf; q. 16 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
1154 proceditur. Videtur quod bonum secundum rationem sit prius quam
1155 verum. Quod enim est universalius, secundum rationem prius est, ut
1156 patet ex I Physic. Sed bonum est universalius quam verum, nam verum
1157 est quoddam bonum, scilicet intellectus. Ergo bonum prius est
1158 secundum rationem quam verum.</p>
1159 <p title="I q. 16 a. 4 arg. 2"><a name="29071"><span class=
1160 "ref">[29071] I&ordf; q. 16 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum
1161 est in rebus, verum autem in compositione et divisione intellectus,
1162 ut dictum est. Sed ea quae sunt in re, sunt priora his quae sunt in
1163 intellectu. Ergo prius est secundum rationem bonum quam verum.</p>
1164 <p title="I q. 16 a. 4 arg. 3"><a name="29072"><span class=
1165 "ref">[29072] I&ordf; q. 16 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
1166 veritas est quaedam species virtutis, ut patet in IV Ethic. Sed
1167 virtus continetur sub bono, est enim bona qualitas mentis, ut dicit
1168 Augustinus. Ergo bonum est prius quam verum.</p>
1169 <p title="I q. 16 a. 4 s. c."><a name="29073"><span class=
1170 "ref">[29073] I&ordf; q. 16 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, quod
1171 est in pluribus, est prius secundum rationem. Sed verum est in
1172 quibusdam in quibus non est bonum, scilicet in mathematicis. Ergo
1173 verum est prius quam bonum.</p>
1174 <p title="I q. 16 a. 4 co."><a name="29074"><span class=
1175 "ref">[29074] I&ordf; q. 16 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
1176 quod, licet bonum et verum supposito convertantur cum ente, tamen
1177 ratione differunt. Et secundum hoc verum, absolute loquendo, prius
1178 est quam bonum. Quod ex duobus apparet. Primo quidem ex hoc, quod
1179 verum propinquius se habet ad ens, quod est prius, quam bonum. Nam
1180 verum respicit ipsum esse simpliciter et immediate, ratio autem
1181 boni consequitur esse, secundum quod est aliquo modo perfectum; sic
1182 enim appetibile est. Secundo apparet ex hoc, quod cognitio
1183 naturaliter praecedit appetitum. Unde, cum verum respiciat
1184 cognitionem, bonum autem appetitum, prius erit verum quam bonum
1185 secundum rationem.</p>
1186 <p title="I q. 16 a. 4 ad 1"><a name="29075"><span class=
1187 "ref">[29075] I&ordf; q. 16 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1188 dicendum quod voluntas et intellectus mutuo se includunt, nam
1189 intellectus intelligit voluntatem, et voluntas vult intellectum
1190 intelligere. Sic ergo inter illa quae ordinantur ad obiectum
1191 voluntatis, continentur etiam ea quae sunt intellectus; et e
1192 converso. Unde in ordine appetibilium, bonum se habet ut
1193 universale, et verum ut particulare, in ordine autem
1194 intelligibilium est e converso. Ex hoc ergo quod verum est quoddam
1195 bonum, sequitur quod bonum sit prius in ordine appetibilium, non
1196 autem quod sit prius simpliciter.</p>
1197 <p title="I q. 16 a. 4 ad 2"><a name="29076"><span class=
1198 "ref">[29076] I&ordf; q. 16 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
1199 dicendum quod secundum hoc est aliquid prius ratione, quod prius
1200 cadit in intellectu. Intellectus autem per prius apprehendit ipsum
1201 ens; et secundario apprehendit se intelligere ens; et tertio
1202 apprehendit se appetere ens. Unde primo est ratio entis, secundo
1203 ratio veri, tertio ratio boni, licet bonum sit in rebus.</p>
1204 <p title="I q. 16 a. 4 ad 3"><a name="29077"><span class=
1205 "ref">[29077] I&ordf; q. 16 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
1206 dicendum quod virtus quae dicitur veritas, non est veritas
1207 communis, sed quaedam veritas secundum quam homo in dictis et
1208 factis ostendit se ut est. Veritas autem vitae dicitur
1209 particulariter, secundum quod homo in vita sua implet illud ad quod
1210 ordinatur per intellectum divinum, sicut etiam dictum est veritatem
1211 esse in ceteris rebus. Veritas autem iustitiae est secundum quod
1212 homo servat id quod debet alteri secundum ordinem legum. Unde ex
1213 his particularibus veritatibus non est procedendum ad veritatem
1214 communem.</p>
1215 <br />
1216 <div class="E">Articulus 5</div>
1217 <p title="I q. 16 a. 5 arg. 1"><a name="29078"><span class=
1218 "ref">[29078] I&ordf; q. 16 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
1219 proceditur. Videtur quod Deus non sit veritas. Veritas enim
1220 consistit in compositione et divisione intellectus. Sed in Deo non
1221 est compositio et divisio. Ergo non est ibi veritas.</p>
1222 <p title="I q. 16 a. 5 arg. 2"><a name="29079"><span class=
1223 "ref">[29079] I&ordf; q. 16 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
1224 veritas, secundum Augustinum, in libro de vera Relig., est
1225 similitudo principii. Sed Dei non est similitudo ad principium.
1226 Ergo in Deo non est veritas.</p>
1227 <p title="I q. 16 a. 5 arg. 3"><a name="29080"><span class=
1228 "ref">[29080] I&ordf; q. 16 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
1229 quidquid dicitur de Deo, dicitur de eo ut de prima causa omnium,
1230 sicut esse Dei est causa omnis esse, et bonitas eius est causa
1231 omnis boni. Si ergo in Deo sit veritas, ergo omne verum erit ab
1232 ipso. Sed aliquem peccare est verum. Ergo hoc erit a Deo. Quod
1233 patet esse falsum.</p>
1234 <p title="I q. 16 a. 5 s. c."><a name="29081"><span class=
1235 "ref">[29081] I&ordf; q. 16 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
1236 quod dicit dominus, Ioan. XIV, <i>ego sum via, veritas et
1237 vita</i>.</p>
1238 <p title="I q. 16 a. 5 co."><a name="29082"><span class=
1239 "ref">[29082] I&ordf; q. 16 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
1240 quod, sicut dictum est, veritas invenitur in intellectu secundum
1241 quod apprehendit rem ut est, et in re secundum quod habet esse
1242 conformabile intellectui. Hoc autem maxime invenitur in Deo. Nam
1243 esse suum non solum est conforme suo intellectui, sed etiam est
1244 ipsum suum intelligere; et suum intelligere est mensura et causa
1245 omnis alterius esse, et omnis alterius intellectus; et ipse est
1246 suum esse et intelligere. Unde sequitur quod non solum in ipso sit
1247 veritas, sed quod ipse sit ipsa summa et prima veritas.</p>
1248 <p title="I q. 16 a. 5 ad 1"><a name="29083"><span class=
1249 "ref">[29083] I&ordf; q. 16 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1250 dicendum quod, licet in intellectu divino non sit compositio et
1251 divisio, tamen secundum suam simplicem intelligentiam iudicat de
1252 omnibus, et cognoscit omnia complexa. Et sic in intellectu eius est
1253 veritas.</p>
1254 <p title="I q. 16 a. 5 ad 2"><a name="29084"><span class=
1255 "ref">[29084] I&ordf; q. 16 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
1256 dicendum quod verum intellectus nostri est secundum quod
1257 conformatur suo principio, scilicet rebus, a quibus cognitionem
1258 accipit. Veritas etiam rerum est secundum quod conformantur suo
1259 principio, scilicet intellectui divino. Sed hoc, proprie loquendo,
1260 non potest dici in veritate divina, nisi forte secundum quod
1261 veritas appropriatur filio, qui habet principium. Sed si de
1262 veritate essentialiter dicta loquamur, non potest intelligi, nisi
1263 resolvatur affirmativa in negativam, sicut cum dicitur, pater est a
1264 se, quia non est ab alio. Et similiter dici potest similitudo
1265 principii veritas divina, inquantum esse suum non est suo
1266 intellectui dissimile.</p>
1267 <p title="I q. 16 a. 5 ad 3"><a name="29085"><span class=
1268 "ref">[29085] I&ordf; q. 16 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
1269 dicendum quod non ens et privationes non habent ex seipsis
1270 veritatem, sed solum ex apprehensione intellectus. Omnis autem
1271 apprehensio intellectus a Deo est, unde quidquid est veritatis in
1272 hoc quod dico, istum fornicari est verum, totum est a Deo. Sed si
1273 arguatur, ergo istum fornicari est a Deo, est fallacia
1274 accidentis.</p>
1275 <br />
1276 <div class="E">Articulus 6</div>
1277 <p title="I q. 16 a. 6 arg. 1"><a name="29086"><span class=
1278 "ref">[29086] I&ordf; q. 16 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
1279 proceditur. Videtur quod una sola sit veritas, secundum quam omnia
1280 sunt vera. Quia, secundum Augustinum, nihil est maius mente humana,
1281 nisi Deus. Sed veritas est maior mente humana, alioquin mens
1282 iudicaret de veritate; nunc autem omnia iudicat secundum veritatem,
1283 et non secundum seipsam. Ergo solus Deus est veritas. Ergo non est
1284 alia veritas quam Deus.</p>
1285 <p title="I q. 16 a. 6 arg. 2"><a name="29087"><span class=
1286 "ref">[29087] I&ordf; q. 16 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
1287 Anselmus dicit, in libro de veritate, quod sicut tempus se habet ad
1288 temporalia, ita veritas ad res veras. Sed unum est tempus omnium
1289 temporalium. Ergo una est veritas, qua omnia vera sunt.</p>
1290 <p title="I q. 16 a. 6 s. c."><a name="29088"><span class=
1291 "ref">[29088] I&ordf; q. 16 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
1292 quod in Psalmo XI dicitur, <i>diminutae sunt veritates a filiis
1293 hominum</i>.</p>
1294 <p title="I q. 16 a. 6 co."><a name="29089"><span class=
1295 "ref">[29089] I&ordf; q. 16 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
1296 quod quodammodo una est veritas, qua omnia sunt vera, et quodammodo
1297 non. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod, quando aliquid
1298 praedicatur univoce de multis, illud in quolibet eorum secundum
1299 propriam rationem invenitur, sicut animal in qualibet specie
1300 animalis. Sed quando aliquid dicitur analogice de multis, illud
1301 invenitur secundum propriam rationem in uno eorum tantum, a quo
1302 alia denominantur. Sicut sanum dicitur de animali et urina et
1303 medicina, non quod sanitas sit nisi in animali tantum, sed a
1304 sanitate animalis denominatur medicina sana, inquantum est illius
1305 sanitatis effectiva, et urina, inquantum est illius sanitatis
1306 significativa. Et quamvis sanitas non sit in medicina neque in
1307 urina, tamen in utroque est aliquid per quod hoc quidem facit,
1308 illud autem significat sanitatem. Dictum est autem quod veritas per
1309 prius est in intellectu, et per posterius in rebus, secundum quod
1310 ordinantur ad intellectum divinum. Si ergo loquamur de veritate
1311 prout existit in intellectu, secundum propriam rationem, sic in
1312 multis intellectibus creatis sunt multae veritates; etiam in uno et
1313 eodem intellectu, secundum plura cognita. Unde dicit Glossa super
1314 illud Psalmi XI, <i>diminutae sunt veritates a filiis hominum</i>
1315 etc., quod sicut ab una facie hominis resultant plures
1316 similitudines in speculo, sic ab una veritate divina resultant
1317 plures veritates. Si vero loquamur de veritate secundum quod est in
1318 rebus, sic omnes sunt verae una prima veritate, cui unumquodque
1319 assimilatur secundum suam entitatem. Et sic, licet plures sint
1320 essentiae vel formae rerum, tamen una est veritas divini
1321 intellectus, secundum quam omnes res denominantur verae.</p>
1322 <p title="I q. 16 a. 6 ad 1"><a name="29090"><span class=
1323 "ref">[29090] I&ordf; q. 16 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1324 dicendum quod anima non secundum quamcumque veritatem iudicat de
1325 rebus omnibus; sed secundum veritatem primam, inquantum resultat in
1326 ea sicut in speculo, secundum prima intelligibilia. Unde sequitur
1327 quod veritas prima sit maior anima. Et tamen etiam veritas creata,
1328 quae est in intellectu nostro, est maior anima, non simpliciter,
1329 sed secundum quid, inquantum est perfectio eius; sicut etiam
1330 scientia posset dici maior anima. Sed verum est quod nihil
1331 subsistens est maius mente rationali, nisi Deus.</p>
1332 <p title="I q. 16 a. 6 ad 2"><a name="29091"><span class=
1333 "ref">[29091] I&ordf; q. 16 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
1334 dicendum quod dictum Anselmi veritatem habet, secundum quod res
1335 dicuntur verae per comparationem ad intellectum divinum.</p>
1336 <br />
1337 <div class="E">Articulus 7</div>
1338 <p title="I q. 16 a. 7 arg. 1"><a name="29092"><span class=
1339 "ref">[29092] I&ordf; q. 16 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
1340 proceditur. Videtur quod veritas creata sit aeterna. Dicit enim
1341 Augustinus, in libro de libero arbitrio, quod nihil est magis
1342 aeternum quam ratio circuli, et duo et tria esse quinque. Sed horum
1343 veritas est veritas creata. Ergo veritas creata est aeterna.</p>
1344 <p title="I q. 16 a. 7 arg. 2"><a name="29093"><span class=
1345 "ref">[29093] I&ordf; q. 16 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, omne
1346 quod est semper, est aeternum. Sed universalia sunt ubique et
1347 semper. Ergo sunt aeterna. Ergo et verum, quod est maxime
1348 universale.</p>
1349 <p title="I q. 16 a. 7 arg. 3"><a name="29094"><span class=
1350 "ref">[29094] I&ordf; q. 16 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, id
1351 quod est verum in praesenti, semper fuit verum esse futurum. Sed
1352 sicut veritas propositionis de praesenti est veritas creata, ita
1353 veritas propositionis de futuro. Ergo aliqua veritas creata est
1354 aeterna.</p>
1355 <p title="I q. 16 a. 7 arg. 4"><a name="29095"><span class=
1356 "ref">[29095] I&ordf; q. 16 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, omne
1357 quod caret principio et fine, est aeternum. Sed veritas
1358 enuntiabilium caret principio et fine. Quia, si veritas incoepit
1359 cum ante non esset, verum erat veritatem non esse, et utique aliqua
1360 veritate verum erat, et sic veritas erat antequam inciperet. Et
1361 similiter si ponatur veritatem habere finem, sequitur quod sit
1362 postquam desierit, verum enim erit veritatem non esse. Ergo veritas
1363 est aeterna.</p>
1364 <p title="I q. 16 a. 7 s. c."><a name="29096"><span class=
1365 "ref">[29096] I&ordf; q. 16 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est
1366 quod solus Deus est aeternus, ut supra habitum est.</p>
1367 <p title="I q. 16 a. 7 co."><a name="29097"><span class=
1368 "ref">[29097] I&ordf; q. 16 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
1369 quod veritas enuntiabilium non est aliud quam veritas intellectus.
1370 Enuntiabile enim et est in intellectu, et est in voce. Secundum
1371 autem quod est in intellectu, habet per se veritatem. Sed secundum
1372 quod est in voce, dicitur verum enuntiabile, secundum quod
1373 significat aliquam veritatem intellectus; non propter aliquam
1374 veritatem in enuntiabili existentem sicut in subiecto. Sicut urina
1375 dicitur sana, non a sanitate quae in ipsa sit, sed a sanitate
1376 animalis, quam significat. Similiter etiam supra dictum est quod
1377 res denominantur verae a veritate intellectus. Unde si nullus
1378 intellectus esset aeternus, nulla veritas esset aeterna. Sed quia
1379 solus intellectus divinus est aeternus, in ipso solo veritas
1380 aeternitatem habet. Nec propter hoc sequitur quod aliquid aliud sit
1381 aeternum quam Deus, quia veritas intellectus divini est ipse Deus,
1382 ut supra ostensum est.</p>
1383 <p title="I q. 16 a. 7 ad 1"><a name="29098"><span class=
1384 "ref">[29098] I&ordf; q. 16 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1385 dicendum quod ratio circuli, et duo et tria esse quinque, habent
1386 aeternitatem in mente divina.</p>
1387 <p title="I q. 16 a. 7 ad 2"><a name="29099"><span class=
1388 "ref">[29099] I&ordf; q. 16 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
1389 dicendum quod aliquid esse semper et ubique, potest intelligi
1390 dupliciter. Uno modo, quia habet in se unde se extendat ad omne
1391 tempus et ad omnem locum, sicut Deo competit esse ubique et semper.
1392 Alio modo, quia non habet in se quo determinetur ad aliquem locum
1393 vel tempus, sicut materia prima dicitur esse una, non quia habet
1394 unam formam, sicut homo est unus ab unitate unius formae, sed per
1395 remotionem omnium formarum distinguentium. Et per hunc modum,
1396 quodlibet universale dicitur esse ubique et semper, inquantum
1397 universalia abstrahunt ab hic et nunc. Sed ex hoc non sequitur ea
1398 esse aeterna, nisi in intellectu, si quis sit aeternus.</p>
1399 <p title="I q. 16 a. 7 ad 3"><a name="29100"><span class=
1400 "ref">[29100] I&ordf; q. 16 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
1401 dicendum quod illud quod nunc est, ex eo futurum fuit antequam
1402 esset, quia in causa sua erat ut fieret. Unde, sublata causa, non
1403 esset futurum illud fieri. Sola autem causa prima est aeterna. Unde
1404 ex hoc non sequitur quod ea quae sunt, semper fuerit verum ea esse
1405 futura, nisi quatenus in causa sempiterna fuit ut essent futura.
1406 Quae quidem causa solus Deus est.</p>
1407 <p title="I q. 16 a. 7 ad 4"><a name="29101"><span class=
1408 "ref">[29101] I&ordf; q. 16 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum
1409 dicendum quod, quia intellectus noster non est aeternus, nec
1410 veritas enuntiabilium quae a nobis formantur, est aeterna, sed
1411 quandoque incoepit. Et antequam huiusmodi veritas esset, non erat
1412 verum dicere veritatem talem non esse, nisi ab intellectu divino,
1413 in quo solum veritas est aeterna. Sed nunc verum est dicere
1414 veritatem tunc non fuisse. Quod quidem non est verum nisi veritate
1415 quae nunc est in intellectu nostro, non autem per aliquam veritatem
1416 ex parte rei. Quia ista est veritas de non ente; non ens autem non
1417 habet ex se ut sit verum, sed solummodo ex intellectu apprehendente
1418 ipsum. Unde intantum est verum dicere veritatem non fuisse,
1419 inquantum apprehendimus non esse ipsius ut praecedens esse
1420 eius.</p>
1421 <br />
1422 <div class="E">Articulus 8</div>
1423 <p title="I q. 16 a. 8 arg. 1"><a name="29102"><span class=
1424 "ref">[29102] I&ordf; q. 16 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic
1425 proceditur. Videtur quod veritas sit immutabilis. Dicit enim
1426 Augustinus, in libro II de libero arbitrio, quod veritas non est
1427 aequalis menti, quia esset mutabilis, sicut et mens.</p>
1428 <p title="I q. 16 a. 8 arg. 2"><a name="29103"><span class=
1429 "ref">[29103] I&ordf; q. 16 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, id
1430 quod remanet post omnem mutationem, est immutabile, sicut prima
1431 materia est ingenita et incorruptibilis, quia remanet post omnem
1432 generationem et corruptionem. Sed veritas remanet post omnem
1433 mutationem, quia post omnem mutationem verum est dicere esse vel
1434 non esse. Ergo veritas est immutabilis.</p>
1435 <p title="I q. 16 a. 8 arg. 3"><a name="29104"><span class=
1436 "ref">[29104] I&ordf; q. 16 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, si
1437 veritas enuntiationis mutatur, maxime mutatur ad mutationem rei.
1438 Sed sic non mutatur. Veritas enim, secundum Anselmum, est rectitudo
1439 quaedam, inquantum aliquid implet id quod est de ipso in mente
1440 divina. Haec autem propositio, Socrates sedet, accipit a mente
1441 divina ut significet Socratem sedere, quod significat etiam eo non
1442 sedente. Ergo veritas propositionis nullo modo mutatur.</p>
1443 <p title="I q. 16 a. 8 arg. 4"><a name="29105"><span class=
1444 "ref">[29105] I&ordf; q. 16 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, ubi
1445 est eadem causa, et idem effectus. Sed eadem res est causa
1446 veritatis harum trium propositionum Socrates sedet, sedebit, et
1447 sedit. Ergo eadem est harum veritas. Sed oportet quod alterum horum
1448 sit verum. Ergo veritas harum propositionum immutabiliter manet. Et
1449 eadem ratione cuiuslibet alterius propositionis.</p>
1450 <p title="I q. 16 a. 8 s. c."><a name="29106"><span class=
1451 "ref">[29106] I&ordf; q. 16 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est
1452 quod dicitur in Psalmo XI, <i>diminutae sunt veritates a filiis
1453 hominum</i>.</p>
1454 <p title="I q. 16 a. 8 co."><a name="29107"><span class=
1455 "ref">[29107] I&ordf; q. 16 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum
1456 quod, sicut supra dictum est, veritas proprie est in solo
1457 intellectu, res autem dicuntur verae a veritate quae est in aliquo
1458 intellectu. Unde mutabilitas veritatis consideranda est circa
1459 intellectum. Cuius quidem veritas in hoc consistit, quod habeat
1460 conformitatem ad res intellectas. Quae quidem conformitas variari
1461 potest dupliciter, sicut et quaelibet alia similitudo, ex mutatione
1462 alterius extremi. Unde uno modo variatur veritas ex parte
1463 intellectus, ex eo quod de re eodem modo se habente aliquis aliam
1464 opinionem accipit, alio modo si, opinione eadem manente, res
1465 mutetur. Et utroque modo fit mutatio de vero in falsum. Si ergo sit
1466 aliquis intellectus in quo non possit esse alternatio opinionum,
1467 vel cuius acceptionem non potest subterfugere res aliqua, in eo est
1468 immutabilis veritas. Talis autem est intellectus divinus, ut ex
1469 superioribus patet. Unde veritas divini intellectus est
1470 immutabilis. Veritas autem intellectus nostri mutabilis est. Non
1471 quod ipsa sit subiectum mutationis, sed inquantum intellectus
1472 noster mutatur de veritate in falsitatem; sic enim formae mutabiles
1473 dici possunt. Veritas autem intellectus divini est secundum quam
1474 res naturales dicuntur verae, quae est omnino immutabilis.</p>
1475 <p title="I q. 16 a. 8 ad 1"><a name="29108"><span class=
1476 "ref">[29108] I&ordf; q. 16 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1477 dicendum quod Augustinus loquitur de veritate divina.</p>
1478 <p title="I q. 16 a. 8 ad 2"><a name="29109"><span class=
1479 "ref">[29109] I&ordf; q. 16 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
1480 dicendum quod verum et ens sunt convertibilia. Unde, sicut ens non
1481 generatur neque corrumpitur per se, sed per accidens, inquantum hoc
1482 vel illud ens corrumpitur vel generatur, ut dicitur in I Physic.;
1483 ita veritas mutatur, non quod nulla veritas remaneat, sed quia non
1484 remanet illa veritas quae prius erat.</p>
1485 <p title="I q. 16 a. 8 ad 3"><a name="29110"><span class=
1486 "ref">[29110] I&ordf; q. 16 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
1487 dicendum quod propositio non solum habet veritatem sicut res aliae
1488 veritatem habere dicuntur, inquantum implent id quod de eis est
1489 ordinatum ab intellectu divino; sed dicitur habere veritatem quodam
1490 speciali modo, inquantum significat veritatem intellectus. Quae
1491 quidem consistit in conformitate intellectus et rei. Qua quidem
1492 subtracta, mutatur veritas opinionis, et per consequens veritas
1493 propositionis. Sic igitur haec propositio, Socrates sedet, eo
1494 sedente vera est et veritate rei, inquantum est quaedam vox
1495 significativa; et veritate significationis, inquantum significat
1496 opinionem veram. Socrate vero surgente, remanet prima veritas, sed
1497 mutatur secunda.</p>
1498 <p title="I q. 16 a. 8 ad 4"><a name="29111"><span class=
1499 "ref">[29111] I&ordf; q. 16 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum
1500 dicendum quod sessio Socratis, quae est causa veritatis huius
1501 propositionis, Socrates sedet, non eodem modo se habet dum Socrates
1502 sedet, et postquam sederit, et antequam sederet. Unde et veritas ab
1503 hoc causata, diversimode se habet; et diversimode significatur
1504 propositionibus de praesenti, praeterito et futuro. Unde non
1505 sequitur quod, licet altera trium propositionum sit vera, quod
1506 eadem veritas invariabilis maneat.</p>
1507 <br />
1508 <div class="D">Quaestio 17</div>
1509 <div class="G">Prooemium</div>
1510 <p title="I q. 17 pr."><a name="29112"><span class="ref">[29112]
1511 I&ordf; q. 17 pr.</span></a> Deinde quaeritur de falsitate. Et
1512 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum falsitas sit in rebus.
1513 Secundo, utrum sit in sensu. Tertio, utrum sit in intellectu.
1514 Quarto, de oppositione veri et falsi.</p>
1515 <br />
1516 <div class="E">Articulus 1</div>
1517 <p title="I q. 17 a. 1 arg. 1"><a name="29113"><span class=
1518 "ref">[29113] I&ordf; q. 17 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
1519 proceditur. Videtur quod falsitas non sit in rebus. Dicit enim
1520 Augustinus, in libro Soliloq., <i>si verum est id quod est, falsum
1521 non esse uspiam concludetur, quovis repugnante</i>.</p>
1522 <p title="I q. 17 a. 1 arg. 2"><a name="29114"><span class=
1523 "ref">[29114] I&ordf; q. 17 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
1524 falsum dicitur a fallendo. Sed res non fallunt, ut dicit Augustinus
1525 in libro de vera Relig., <i>quia non ostendunt aliud quam suam
1526 speciem</i>. Ergo falsum in rebus non invenitur.</p>
1527 <p title="I q. 17 a. 1 arg. 3"><a name="29115"><span class=
1528 "ref">[29115] I&ordf; q. 17 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, verum
1529 dicitur in rebus per comparationem ad intellectum divinum, ut supra
1530 dictum est. Sed quaelibet res, inquantum est, imitatur Deum. Ergo
1531 quaelibet res vera est, absque falsitate. Et sic nulla res est
1532 falsa.</p>
1533 <p title="I q. 17 a. 1 s. c."><a name="29116"><span class=
1534 "ref">[29116] I&ordf; q. 17 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
1535 quod dicit Augustinus, in libro de vera Relig., quod <i>omne corpus
1536 est verum corpus et falsa unitas</i>; quia imitatur unitatem, et
1537 non est unitas. Sed quaelibet res imitatur divinam bonitatem, et ab
1538 ea deficit. Ergo in omnibus rebus est falsitas.</p>
1539 <p title="I q. 17 a. 1 co."><a name="29117"><span class=
1540 "ref">[29117] I&ordf; q. 17 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
1541 quod, cum verum et falsum opponantur; opposita autem sunt circa
1542 idem; necesse est ut ibi prius quaeratur falsitas, ubi primo
1543 veritas invenitur, hoc est in intellectu. In rebus autem neque
1544 veritas neque falsitas est, nisi per ordinem ad intellectum. Et
1545 quia unumquodque secundum id quod convenit ei per se, simpliciter
1546 nominatur; secundum autem id quod convenit ei per accidens, non
1547 nominatur nisi secundum quid; res quidem simpliciter falsa dici
1548 posset per comparationem ad intellectum a quo dependet, cui
1549 comparatur per se; in ordine autem ad alium intellectum, cui
1550 comparatur per accidens, non posset dici falsa nisi secundum quid.
1551 Dependent autem ab intellectu divino res naturales, sicut ab
1552 intellectu humano res artificiales. Dicuntur igitur res
1553 artificiales falsae simpliciter et secundum se, inquantum deficiunt
1554 a forma artis, unde dicitur aliquis artifex opus falsum facere,
1555 quando deficit ab operatione artis. Sic autem in rebus
1556 dependentibus a Deo, falsitas inveniri non potest per comparationem
1557 ad intellectum divinum, cum quidquid in rebus accidit, ex
1558 ordinatione divini intellectus procedat, nisi forte in voluntariis
1559 agentibus tantum, in quorum potestate est subducere se ab
1560 ordinatione divini intellectus; in quo malum culpae consistit,
1561 secundum quod ipsa peccata falsitates et mendacia dicuntur in
1562 Scripturis, secundum illud Psalmi IV, <i>ut quid diligitis
1563 vanitatem et quaeritis mendacium?</i> Sicut per oppositum operatio
1564 virtuosa veritas vitae nominatur, inquantum subditur ordini divini
1565 intellectus; sicut dicitur Ioan. III, <i>qui facit veritatem, venit
1566 ad lucem</i>. Sed per ordinem ad intellectum nostrum, ad quem
1567 comparantur res naturales per accidens, possunt dici falsae, non
1568 simpliciter, sed secundum quid. Et hoc dupliciter. Uno modo,
1569 secundum rationem significati, ut dicatur illud esse falsum in
1570 rebus, quod significatur vel repraesentatur oratione vel intellectu
1571 falso. Secundum quem modum quaelibet res potest dici esse falsa,
1572 quantum ad id quod ei non inest, sicut si dicamus diametrum esse
1573 falsum commensurabile, ut dicit philosophus in V Metaphys.; et
1574 sicut dicit Augustinus, in libro Soliloq., quod <i>tragoedus est
1575 falsus Hector</i>. Sicut e contrario potest unumquodque dici verum,
1576 secundum id quod competit ei. Alio modo, per modum causae. Et sic
1577 dicitur res esse falsa, quae nata est facere de se opinionem
1578 falsam. Et quia innatum est nobis per ea quae exterius apparent de
1579 rebus iudicare, eo quod nostra cognitio a sensu ortum habet, qui
1580 primo et per se est exteriorum accidentium; ideo ea quae in
1581 exterioribus accidentibus habent similitudinem aliarum rerum,
1582 dicuntur esse falsa secundum illas res; sicut fel est falsum mel,
1583 et stannum est falsum argentum. Et secundum hoc dicit Augustinus,
1584 in libro Soliloq., quod <i>eas res falsas nominamus, quae
1585 verisimilia apprehendimus</i>. Et philosophus dicit, in V
1586 Metaphys., quod <i>falsa dicuntur quaecumque apta nata sunt
1587 apparere aut qualia non sunt, aut quae non sunt</i>. Et per hunc
1588 modum etiam dicitur homo falsus, inquantum est amativus falsarum
1589 opinionum vel locutionum. Non autem ex hoc quod potest eas
1590 confingere, quia sic etiam sapientes et scientes falsi dicerentur,
1591 ut dicitur in V Metaphys.</p>
1592 <p title="I q. 17 a. 1 ad 1"><a name="29118"><span class=
1593 "ref">[29118] I&ordf; q. 17 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1594 dicendum quod res comparata ad intellectum, secundum id quod est,
1595 dicitur vera, secundum id quod non est, dicitur falsa. <i>Unde
1596 verus tragoedus est falsus Hector</i>, ut dicitur in II Soliloq.
1597 Sicut igitur in his quae sunt, invenitur quoddam non esse; ita in
1598 his quae sunt, invenitur quaedam ratio falsitatis.</p>
1599 <p title="I q. 17 a. 1 ad 2"><a name="29119"><span class=
1600 "ref">[29119] I&ordf; q. 17 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
1601 dicendum quod res per se non fallunt, sed per accidens. Dant enim
1602 occasionem falsitatis, eo quod similitudinem eorum gerunt, quorum
1603 non habent existentiam.</p>
1604 <p title="I q. 17 a. 1 ad 3"><a name="29120"><span class=
1605 "ref">[29120] I&ordf; q. 17 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
1606 dicendum quod per comparationem ad intellectum divinum non dicuntur
1607 res falsae, quod esset eas esse falsas simpliciter, sed per
1608 comparationem ad intellectum nostrum, quod est eas esse falsas
1609 secundum quid.</p>
1610 <p title="I q. 17 a. 1 ad 4"><a name="29121"><span class=
1611 "ref">[29121] I&ordf; q. 17 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum, quod
1612 in oppositum obiicitur, dicendum quod similitudo vel repraesentatio
1613 deficiens non inducit rationem falsitatis, nisi inquantum praestat
1614 occasionem falsae opinionis. Unde non ubicumque est similitudo,
1615 dicitur res falsa, sed ubicumque est talis similitudo, quae nata
1616 est facere opinionem falsam, non cuicumque, sed ut in pluribus.</p>
1617 <br />
1618 <div class="E">Articulus 2</div>
1619 <p title="I q. 17 a. 2 arg. 1"><a name="29122"><span class=
1620 "ref">[29122] I&ordf; q. 17 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
1621 proceditur. Videtur quod in sensu non sit falsitas. Dicit enim
1622 Augustinus, in libro de vera Relig., <i>si omnes corporis sensus
1623 ita nuntiant ut afficiuntur, quid ab eis amplius exigere debemus,
1624 ignoro</i>. Et sic videtur quod ex sensibus non fallamur. Et sic
1625 falsitas in sensu non est.</p>
1626 <p title="I q. 17 a. 2 arg. 2"><a name="29123"><span class=
1627 "ref">[29123] I&ordf; q. 17 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
1628 philosophus dicit, in IV Metaphys., quod <i>falsitas non est
1629 propria sensui, sed phantasiae</i>.</p>
1630 <p title="I q. 17 a. 2 arg. 3"><a name="29124"><span class=
1631 "ref">[29124] I&ordf; q. 17 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, in
1632 incomplexis non est verum nec falsum, sed solum in complexis. Sed
1633 componere et dividere non pertinet ad sensum. Ergo in sensu non est
1634 falsitas.</p>
1635 <p title="I q. 17 a. 2 s. c."><a name="29125"><span class=
1636 "ref">[29125] I&ordf; q. 17 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
1637 quod dicit Augustinus, in libro Soliloq., <i>apparet nos in omnibus
1638 sensibus similitudine lenocinante falli</i>.</p>
1639 <p title="I q. 17 a. 2 co."><a name="29126"><span class=
1640 "ref">[29126] I&ordf; q. 17 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
1641 quod falsitas non est quaerenda in sensu, nisi sicut ibi est
1642 veritas. Veritas autem non sic est in sensu, ut sensus cognoscat
1643 veritatem; sed inquantum veram apprehensionem habet de
1644 sensibilibus, ut supra dictum est. Quod quidem contingit eo quod
1645 apprehendit res ut sunt. Unde contingit falsitatem esse in sensu,
1646 ex hoc quod apprehendit vel iudicat res aliter quam sint. Sic autem
1647 se habet ad cognoscendum res, inquantum similitudo rerum est in
1648 sensu. Similitudo autem alicuius rei est in sensu tripliciter. Uno
1649 modo, primo et per se; sicut in visu est similitudo colorum et
1650 aliorum propriorum sensibilium. Alio modo, per se, sed non primo;
1651 sicut in visu est similitudo figurae vel magnitudinis, et aliorum
1652 communium sensibilium. Tertio modo, nec primo nec per se, sed per
1653 accidens; sicut in visu est similitudo hominis, non inquantum est
1654 homo, sed inquantum huic colorato accidit esse hominem. Et circa
1655 propria sensibilia sensus non habet falsam cognitionem, nisi per
1656 accidens, et ut in paucioribus, ex eo scilicet quod, propter
1657 indispositionem organi, non convenienter recipit formam sensibilem,
1658 sicut et alia passiva, propter suam indispositionem, deficienter
1659 recipiunt impressionem agentium. Et inde est quod, propter
1660 corruptionem linguae, infirmis dulcia amara esse videntur. De
1661 sensibilibus vero communibus et per accidens, potest esse falsum
1662 iudicium etiam in sensu recte disposito, quia sensus non directe
1663 refertur ad illa, sed per accidens, vel ex consequenti, inquantum
1664 refertur ad alia.</p>
1665 <p title="I q. 17 a. 2 ad 1"><a name="29127"><span class=
1666 "ref">[29127] I&ordf; q. 17 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1667 dicendum quod sensum affici, est ipsum eius sentire. Unde per hoc
1668 quod sensus ita nuntiant sicut afficiuntur, sequitur quod non
1669 decipiamur in iudicio quo iudicamus nos sentire aliquid. Sed ex eo
1670 quod sensus aliter afficitur interdum quam res sit, sequitur quod
1671 nuntiet nobis aliquando rem aliter quam sit. Et ex hoc fallimur per
1672 sensum circa rem, non circa ipsum sentire.</p>
1673 <p title="I q. 17 a. 2 ad 2"><a name="29128"><span class=
1674 "ref">[29128] I&ordf; q. 17 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
1675 dicendum quod falsitas dicitur non esse propria sensui, quia non
1676 decipitur circa proprium obiectum. Unde in alia translatione
1677 planius dicitur, quod <i>sensus proprii sensibilis falsus non
1678 est</i>. Phantasiae autem attribuitur falsitas, quia repraesentat
1679 similitudinem rei etiam absentis; unde quando aliquis convertitur
1680 ad similitudinem rei tanquam ad rem ipsam, provenit ex tali
1681 apprehensione falsitas. Unde etiam philosophus, in V Metaphys.,
1682 dicit quod umbrae et picturae et somnia dicuntur falsa, inquantum
1683 non subsunt res quarum habent similitudinem.</p>
1684 <p title="I q. 17 a. 2 ad 3"><a name="29129"><span class=
1685 "ref">[29129] I&ordf; q. 17 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
1686 dicendum quod ratio illa procedit, quod falsitas non sit in sensu
1687 sicut in cognoscente verum et falsum.</p>
1688 <br />
1689 <div class="E">Articulus 3</div>
1690 <p title="I q. 17 a. 3 arg. 1"><a name="29130"><span class=
1691 "ref">[29130] I&ordf; q. 17 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
1692 proceditur. Videtur quod falsitas non sit in intellectu. Dicit enim
1693 Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>omnis qui
1694 fallitur, id in quo fallitur, non intelligit</i>. Sed falsum
1695 dicitur esse in aliqua cognitione, secundum quod per eam fallimur.
1696 Ergo in intellectu non est falsitas.</p>
1697 <p title="I q. 17 a. 3 arg. 2"><a name="29131"><span class=
1698 "ref">[29131] I&ordf; q. 17 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
1699 philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus semper est
1700 rectus. Non ergo in intellectu est falsitas.</p>
1701 <p title="I q. 17 a. 3 s. c."><a name="29132"><span class=
1702 "ref">[29132] I&ordf; q. 17 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
1703 quod dicitur in III de anima, quod <i>ubi compositio intellectuum
1704 est, ibi verum et falsum est</i>. Sed compositio intellectuum est
1705 in intellectu. Ergo verum et falsum est in intellectu.</p>
1706 <p title="I q. 17 a. 3 co."><a name="29133"><span class=
1707 "ref">[29133] I&ordf; q. 17 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
1708 quod, sicut res habet esse per propriam formam, ita virtus
1709 cognoscitiva habet cognoscere per similitudinem rei cognitae. Unde,
1710 sicut res naturalis non deficit ab esse quod sibi competit secundum
1711 suam formam, potest autem deficere ab aliquibus accidentalibus vel
1712 consequentibus; sicut homo ab hoc quod est habere duos pedes, non
1713 autem ab hoc quod est esse hominem, ita virtus cognoscitiva non
1714 deficit in cognoscendo respectu illius rei cuius similitudine
1715 informatur; potest autem deficere circa aliquid consequens ad
1716 ipsam, vel accidens ei. Sicut est dictum quod visus non decipitur
1717 circa sensibile proprium, sed circa sensibilia communia, quae
1718 consequenter se habent ad illud, et circa sensibilia per accidens.
1719 Sicut autem sensus informatur directe similitudine propriorum
1720 sensibilium, ita intellectus informatur similitudine quidditatis
1721 rei. Unde circa quod quid est intellectus non decipitur, sicut
1722 neque sensus circa sensibilia propria. In componendo vero vel
1723 dividendo potest decipi, dum attribuit rei cuius quidditatem
1724 intelligit, aliquid quod eam non consequitur, vel quod ei
1725 opponitur. Sic enim se habet intellectus ad iudicandum de
1726 huiusmodi, sicut sensus ad iudicandum de sensibilibus communibus
1727 vel per accidens. Hac tamen differentia servata, quae supra circa
1728 veritatem dicta est, quod falsitas in intellectu esse potest, non
1729 solum quia cognitio intellectus falsa est, sed quia intellectus eam
1730 cognoscit, sicut et veritatem, in sensu autem falsitas non est ut
1731 cognita, ut dictum est. Quia vero falsitas intellectus per se solum
1732 circa compositionem intellectus est, per accidens etiam in
1733 operatione intellectus qua cognoscit quod quid est, potest esse
1734 falsitas, inquantum ibi compositio intellectus admiscetur. Quod
1735 potest esse dupliciter. Uno modo, secundum quod intellectus
1736 definitionem unius attribuit alteri; ut si definitionem circuli
1737 attribuat homini. Unde definitio unius rei est falsa de altera.
1738 Alio modo, secundum quod partes definitionis componit ad invicem,
1739 quae simul sociari non possunt, sic enim definitio non est solum
1740 falsa respectu alicuius rei, sed est falsa in se. Ut si formet
1741 talem definitionem, animal rationale quadrupes, falsus est
1742 intellectus sic definiendo, propterea quod falsus est in formando
1743 hanc compositionem, aliquod animal rationale est quadrupes. Et
1744 propter hoc, in cognoscendo quidditates simplices non potest esse
1745 intellectus falsus, sed vel est verus, vel totaliter nihil
1746 intelligit.</p>
1747 <p title="I q. 17 a. 3 ad 1"><a name="29134"><span class=
1748 "ref">[29134] I&ordf; q. 17 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1749 dicendum quod, quia quidditas rei est proprium obiectum
1750 intellectus, propter hoc tunc proprie dicimur aliquid intelligere,
1751 quando, reducentes illud in quod quid est, sic de eo iudicamus,
1752 sicut accidit in demonstrationibus, in quibus non est falsitas. Et
1753 hoc modo intelligitur verbum Augustini, quod omnis qui fallitur,
1754 non intelligit id in quo fallitur, non autem ita, quod in nulla
1755 operatione intellectus aliquis fallatur.</p>
1756 <p title="I q. 17 a. 3 ad 2"><a name="29135"><span class=
1757 "ref">[29135] I&ordf; q. 17 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
1758 dicendum quod intellectus semper est rectus, secundum quod
1759 intellectus est principiorum, circa quae non decipitur, ex eadem
1760 causa qua non decipitur circa quod quid est. Nam principia per se
1761 nota sunt illa quae statim, intellectis terminis, cognoscuntur, ex
1762 eo quod praedicatum ponitur in definitione subiecti.</p>
1763 <br />
1764 <div class="E">Articulus 4</div>
1765 <p title="I q. 17 a. 4 arg. 1"><a name="29136"><span class=
1766 "ref">[29136] I&ordf; q. 17 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
1767 proceditur. Videtur quod verum et falsum non sint contraria. Verum
1768 enim et falsum opponuntur sicut quod est et quod non est, <i>nam
1769 verum est id quod est</i>, ut dicit Augustinus. Sed quod est et
1770 quod non est, non opponuntur ut contraria. Ergo verum et falsum non
1771 sunt contraria.</p>
1772 <p title="I q. 17 a. 4 arg. 2"><a name="29137"><span class=
1773 "ref">[29137] I&ordf; q. 17 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, unum
1774 contrariorum non est in alio. Sed falsum est in vero, quia, sicut
1775 dicit Augustinus in libro Soliloq., <i>tragoedus non esset falsus
1776 Hector, si non esset verus tragoedus</i>. Ergo verum et falsum non
1777 sunt contraria.</p>
1778 <p title="I q. 17 a. 4 arg. 3"><a name="29138"><span class=
1779 "ref">[29138] I&ordf; q. 17 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, in
1780 Deo non est contrarietas aliqua, nihil enim divinae substantiae est
1781 contrarium, ut dicit Augustinus, XII de Civit. Dei. Sed Deo
1782 opponitur falsitas, nam idolum in Scriptura mendacium nominatur,
1783 Ierem. VIII, <i>apprehenderunt mendacium</i>; Glossa, <i>idest
1784 idola</i>. Ergo verum et falsum non sunt contraria.</p>
1785 <p title="I q. 17 a. 4 s. c."><a name="29139"><span class=
1786 "ref">[29139] I&ordf; q. 17 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
1787 quod dicit philosophus, in II Periherm., ponit enim falsam
1788 opinionem verae contrariam.</p>
1789 <p title="I q. 17 a. 4 co."><a name="29140"><span class=
1790 "ref">[29140] I&ordf; q. 17 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
1791 quod verum et falsum opponuntur ut contraria, et non sicut
1792 affirmatio et negatio, ut quidam dixerunt. Ad cuius evidentiam,
1793 sciendum est quod negatio neque ponit aliquid, neque determinat
1794 sibi aliquod subiectum. Et propter hoc, potest dici tam de ente
1795 quam de non ente; sicut non videns, et non sedens. Privatio autem
1796 non ponit aliquid, sed determinat sibi subiectum. Est enim negatio
1797 in subiecto, ut dicitur IV Metaphys., caecum enim non dicitur nisi
1798 de eo quod est natum videre. Contrarium vero et aliquid ponit, et
1799 subiectum determinat, nigrum enim est aliqua species coloris.
1800 Falsum autem aliquid ponit. Est enim falsum, ut dicit philosophus,
1801 IV Metaphys., ex eo quod dicitur vel videtur aliquid esse quod non
1802 est, vel non esse quod est. Sicut enim verum ponit acceptionem
1803 adaequatam rei, ita falsum acceptionem rei non adaequatam. Unde
1804 manifestum est quod verum et falsum sunt contraria.</p>
1805 <p title="I q. 17 a. 4 ad 1"><a name="29141"><span class=
1806 "ref">[29141] I&ordf; q. 17 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1807 dicendum quod id quod est in rebus, est veritas rei sed id quod est
1808 ut apprehensum, est verum intellectus, in quo primo est veritas.
1809 Unde et falsum est id quod non est ut apprehensum. Apprehendere
1810 autem esse et non esse, contrarietatem habet, sicut probat
1811 philosophus, in II Periherm., quod huic opinioni, bonum est bonum,
1812 contraria est, bonum non est bonum.</p>
1813 <p title="I q. 17 a. 4 ad 2"><a name="29142"><span class=
1814 "ref">[29142] I&ordf; q. 17 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
1815 dicendum quod falsum non fundatur in vero sibi contrario, sicut nec
1816 malum in bono sibi contrario; sed in eo quod sibi subiicitur. Et
1817 hoc ideo in utroque accidit, quia verum et bonum communia sunt, et
1818 convertuntur cum ente, unde, sicut omnis privatio fundatur in
1819 subiecto quod est ens, ita omne malum fundatur in aliquo bono, et
1820 omne falsum in aliquo vero.</p>
1821 <p title="I q. 17 a. 4 ad 3"><a name="29143"><span class=
1822 "ref">[29143] I&ordf; q. 17 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
1823 dicendum quod, quia contraria et opposita privative nata sunt fieri
1824 circa idem, ideo Deo, prout in se consideratur, non est aliquid
1825 contrarium, neque ratione suae bonitatis, neque ratione suae
1826 veritatis, quia in intellectu eius non potest esse falsitas aliqua.
1827 Sed in apprehensione nostra habet aliquid contrarium, nam verae
1828 opinioni de ipso contrariatur falsa opinio. Et sic idola mendacia
1829 dicuntur opposita veritati divinae, inquantum falsa opinio de
1830 idolis contrariatur verae opinioni de unitate Dei.</p>
1831 <br />
1832 <div class="D">Quaestio 18</div>
1833 <div class="G">Prooemium</div>
1834 <p title="I q. 18 pr."><a name="29144"><span class="ref">[29144]
1835 I&ordf; q. 18 pr.</span></a> Quoniam autem intelligere viventium
1836 est, post considerationem de scientia et intellectu divino,
1837 considerandum est de vita ipsius. Et circa hoc quaeruntur quatuor.
1838 Primo, quorum sit vivere. Secundo, quid sit vita. Tertio, utrum
1839 vita Deo conveniat. Quarto, utrum omnia in Deo sint vita.</p>
1840 <br />
1841 <div class="E">Articulus 1</div>
1842 <p title="I q. 18 a. 1 arg. 1"><a name="29145"><span class=
1843 "ref">[29145] I&ordf; q. 18 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
1844 proceditur. Videtur quod omnium rerum naturalium sit vivere. Dicit
1845 enim philosophus, in VIII Physic., quod motus est ut vita quaedam
1846 natura existentibus omnibus. Sed omnes res naturales participant
1847 motum. Ergo omnes res naturales participant vitam.</p>
1848 <p title="I q. 18 a. 1 arg. 2"><a name="29146"><span class=
1849 "ref">[29146] I&ordf; q. 18 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
1850 plantae dicuntur vivere, inquantum habent in seipsis principium
1851 motus augmenti et decrementi. Sed motus localis est perfectior et
1852 prior secundum naturam quam motus augmenti et decrementi, ut
1853 probatur in VIII Physic. Cum igitur omnia corpora naturalia habeant
1854 aliquod principium motus localis, videtur quod omnia corpora
1855 naturalia vivant.</p>
1856 <p title="I q. 18 a. 1 arg. 3"><a name="29147"><span class=
1857 "ref">[29147] I&ordf; q. 18 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, inter
1858 corpora naturalia imperfectiora sunt elementa. Sed eis attribuitur
1859 vita, dicuntur enim aquae vivae. Ergo multo magis alia corpora
1860 naturalia vitam habent.</p>
1861 <p title="I q. 18 a. 1 s. c."><a name="29148"><span class=
1862 "ref">[29148] I&ordf; q. 18 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
1863 quod dicit Dionysius, VI cap. de Div. Nom., quod <i>plantae
1864 secundum ultimam resonantiam vitae habent vivere</i>, ex quo potest
1865 accipi quod ultimum gradum vitae obtinent plantae. Sed corpora
1866 inanimata sunt infra plantas. Ergo eorum non est vivere.</p>
1867 <p title="I q. 18 a. 1 co."><a name="29149"><span class=
1868 "ref">[29149] I&ordf; q. 18 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
1869 quod ex his quae manifeste vivunt, accipere possumus quorum sit
1870 vivere, et quorum non sit vivere. Vivere autem manifeste animalibus
1871 convenit, dicitur enim in libro de vegetabilibus, quod <i>vita in
1872 animalibus manifesta est</i>. Unde secundum illud oportet
1873 distinguere viventia a non viventibus secundum quod animalia
1874 dicuntur vivere. Hoc autem est in quo primo manifestatur vita, et
1875 in quo ultimo remanet. Primo autem dicimus animal vivere, quando
1876 incipit ex se motum habere; et tandiu iudicatur animal vivere,
1877 quandiu talis motus in eo apparet; quando vero iam ex se non habet
1878 aliquem motum, sed movetur tantum ab alio tunc dicitur animal
1879 mortuum, per defectum vitae. Ex quo patet quod illa proprie sunt
1880 viventia, quae seipsa secundum aliquam speciem motus movent; sive
1881 accipiatur motus proprie, sicut motus dicitur actus imperfecti,
1882 idest existentis in potentia; sive motus accipiatur communiter,
1883 prout motus dicitur actus perfecti, prout intelligere et sentire
1884 dicitur moveri, ut dicitur in III de anima. Ut sic viventia
1885 dicantur quaecumque se agunt ad motum vel operationem aliquam, ea
1886 vero in quorum natura non est ut se agant ad aliquem motum vel
1887 operationem, viventia dici non possunt, nisi per aliquam
1888 similitudinem.</p>
1889 <p title="I q. 18 a. 1 ad 1"><a name="29150"><span class=
1890 "ref">[29150] I&ordf; q. 18 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1891 dicendum quod verbum illud philosophi potest intelligi vel de motu
1892 primo, scilicet corporum caelestium; vel de motu communiter. Et
1893 utroque modo motus dicitur quasi vita corporum naturalium, per
1894 similitudinem; et non per proprietatem. Nam motus caeli est in
1895 universo corporalium naturarum, sicut motus cordis in animali, quo
1896 conservatur vita. Similiter etiam quicumque motus naturalis hoc
1897 modo se habet ad res naturales, ut quaedam similitudo vitalis
1898 operationis. Unde, si totum universum corporale esset unum animal,
1899 ita quod iste motus esset a movente intrinseco, ut quidam
1900 posuerunt, sequeretur quod motus esset vita omnium naturalium
1901 corporum.</p>
1902 <p title="I q. 18 a. 1 ad 2"><a name="29151"><span class=
1903 "ref">[29151] I&ordf; q. 18 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
1904 dicendum quod corporibus gravibus et levibus non competit moveri,
1905 nisi secundum quod sunt extra dispositionem suae naturae, utpote
1906 cum sunt extra locum proprium, cum enim sunt in loco proprio et
1907 naturali, quiescunt. Sed plantae et aliae res viventes moventur
1908 motu vitali, secundum hoc quod sunt in sua dispositione naturali,
1909 non autem in accedendo ad eam vel in recedendo ab ea, imo secundum
1910 quod recedunt a tali motu, recedunt a naturali dispositione. Et
1911 praeterea, corpora gravia et levia moventur a motore extrinseco,
1912 vel generante, qui dat formam, vel removente prohibens, ut dicitur
1913 in VIII Physic., et ita non movent seipsa, sicut corpora
1914 viventia.</p>
1915 <p title="I q. 18 a. 1 ad 3"><a name="29152"><span class=
1916 "ref">[29152] I&ordf; q. 18 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
1917 dicendum quod aquae vivae dicuntur, quae habent continuum fluxum,
1918 aquae enim stantes, quae non continuantur ad principium continue
1919 fluens, dicuntur mortuae, ut aquae cisternarum et lacunarum. Et hoc
1920 dicitur per similitudinem, inquantum enim videntur se movere,
1921 habent similitudinem vitae. Sed tamen non est in eis vera ratio
1922 vitae, quia hunc motum non habent a seipsis, sed a causa generante
1923 eas; sicut accidit circa motum aliorum gravium et levium.</p>
1924 <br />
1925 <div class="E">Articulus 2</div>
1926 <p title="I q. 18 a. 2 arg. 1"><a name="29153"><span class=
1927 "ref">[29153] I&ordf; q. 18 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
1928 proceditur. Videtur quod vita sit quaedam operatio. Nihil enim
1929 dividitur nisi per ea quae sunt sui generis. Sed vivere dividitur
1930 per operationes quasdam, ut patet per philosophum in II libro de
1931 anima, qui distinguit vivere per quatuor, scilicet alimento uti,
1932 sentire, moveri secundum locum, et intelligere. Ergo vita est
1933 operatio quaedam.</p>
1934 <p title="I q. 18 a. 2 arg. 2"><a name="29154"><span class=
1935 "ref">[29154] I&ordf; q. 18 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, vita
1936 activa dicitur alia esse a contemplativa. Sed contemplativi ab
1937 activis non diversificantur nisi secundum operationes quasdam. Ergo
1938 vita est quaedam operatio.</p>
1939 <p title="I q. 18 a. 2 arg. 3"><a name="29155"><span class=
1940 "ref">[29155] I&ordf; q. 18 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
1941 cognoscere Deum est operatio quaedam. Haec autem est vita, ut patet
1942 per illud Ioan. XVII, <i>haec est autem vita aeterna, ut cognoscant
1943 te solum verum Deum</i>. Ergo vita est operatio.</p>
1944 <p title="I q. 18 a. 2 s. c."><a name="29156"><span class=
1945 "ref">[29156] I&ordf; q. 18 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
1946 quod dicit philosophus, in II de anima, <i>vivere viventibus est
1947 esse</i>.</p>
1948 <p title="I q. 18 a. 2 co."><a name="29157"><span class=
1949 "ref">[29157] I&ordf; q. 18 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
1950 quod, sicut ex dictis patet, intellectus noster, qui proprie est
1951 cognoscitivus quidditatis rei ut proprii obiecti, accipit a sensu,
1952 cuius propria obiecta sunt accidentia exteriora. Et inde est quod
1953 ex his quae exterius apparent de re, devenimus ad cognoscendam
1954 essentiam rei. Et quia sic nominamus aliquid sicut cognoscimus
1955 illud, ut ex supradictis patet, inde est quod plerumque a
1956 proprietatibus exterioribus imponuntur nomina ad significandas
1957 essentias rerum. Unde huiusmodi nomina quandoque accipiuntur
1958 proprie pro ipsis essentiis rerum, ad quas significandas
1959 principaliter sunt imposita, aliquando autem sumuntur pro
1960 proprietatibus a quibus imponuntur, et hoc minus proprie. Sicut
1961 patet quod hoc nomen corpus impositum est ad significandum quoddam
1962 genus substantiarum, ex eo quod in eis inveniuntur tres
1963 dimensiones, et ideo aliquando ponitur hoc nomen corpus ad
1964 significandas tres dimensiones, secundum quod corpus ponitur
1965 species quantitatis. Sic ergo dicendum est et de vita. Nam vitae
1966 nomen sumitur ex quodam exterius apparenti circa rem, quod est
1967 movere seipsum, non tamen est impositum hoc nomen ad hoc
1968 significandum, sed ad significandam substantiam cui convenit
1969 secundum suam naturam movere seipsam, vel agere se quocumque modo
1970 ad operationem. Et secundum hoc, vivere nihil aliud est quam esse
1971 in tali natura, et vita significat hoc ipsum, sed in abstracto;
1972 sicut hoc nomen cursus significat ipsum currere in abstracto. Unde
1973 vivum non est praedicatum accidentale, sed substantiale. Quandoque
1974 tamen vita sumitur minus proprie pro operationibus vitae, a quibus
1975 nomen vitae assumitur; sicut dicit philosophus, IX Ethic., quod
1976 <i>vivere principaliter est sentire vel intelligere</i>.</p>
1977 <p title="I q. 18 a. 2 ad 1"><a name="29158"><span class=
1978 "ref">[29158] I&ordf; q. 18 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1979 dicendum quod philosophus ibi accipit vivere pro operatione vitae.
1980 Vel dicendum est melius, quod sentire et intelligere, et huiusmodi,
1981 quandoque sumuntur pro quibusdam operationibus; quandoque autem pro
1982 ipso esse sic operantium. Dicitur enim IX Ethic., quod <i>esse est
1983 sentire vel intelligere</i>, idest habere naturam ad sentiendum vel
1984 intelligendum. Et hoc modo distinguit philosophus vivere per illa
1985 quatuor. Nam in istis inferioribus quatuor sunt genera viventium.
1986 Quorum quaedam habent naturam solum ad utendum alimento, et ad
1987 consequentia, quae sunt augmentum et generatio; quaedam ulterius ad
1988 sentiendum, ut patet in animalibus immobilibus, sicut sunt ostrea;
1989 quaedam vero, cum his, ulterius ad movendum se secundum locum,
1990 sicut animalia perfecta, ut quadrupedia et volatilia et huiusmodi;
1991 quaedam vero ulterius ad intelligendum, sicut homines.</p>
1992 <p title="I q. 18 a. 2 ad 2"><a name="29159"><span class=
1993 "ref">[29159] I&ordf; q. 18 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
1994 dicendum quod opera vitae dicuntur, quorum principia sunt in
1995 operantibus, ut seipsos inducant in tales operationes. Contingit
1996 autem aliquorum operum inesse hominibus non solum principia
1997 naturalia, ut sunt potentiae naturales; sed etiam quaedam
1998 superaddita, ut sunt habitus inclinantes ad quaedam operationum
1999 genera quasi per modum naturae, et facientes illas operationes esse
2000 delectabiles. Et ex hoc dicitur, quasi per quandam similitudinem,
2001 quod illa operatio quae est homini delectabilis, et ad quam
2002 inclinatur, et in qua conversatur, et ordinat vitam suam ad ipsam,
2003 dicitur vita hominis, unde quidam dicuntur agere vitam luxuriosam,
2004 quidam vitam honestam. Et per hunc modum vita contemplativa ab
2005 activa distinguitur. Et per hunc etiam modum cognoscere Deum
2006 dicitur vita aeterna.</p>
2007 <p title="I q. 18 a. 2 ad 3"><a name="29160"><span class=
2008 "ref">[29160] I&ordf; q. 18 a. 2 ad 3</span></a> Unde patet solutio
2009 ad tertium.</p>
2010 <br />
2011 <div class="E">Articulus 3</div>
2012 <p title="I q. 18 a. 3 arg. 1"><a name="29161"><span class=
2013 "ref">[29161] I&ordf; q. 18 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
2014 proceditur. Videtur quod Deo non conveniat vita. Vivere enim
2015 dicuntur aliqua secundum quod movent seipsa, ut dictum est. Sed Deo
2016 non competit moveri. Ergo neque vivere.</p>
2017 <p title="I q. 18 a. 3 arg. 2"><a name="29162"><span class=
2018 "ref">[29162] I&ordf; q. 18 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in
2019 omnibus quae vivunt, est accipere aliquod vivendi principium, unde
2020 dicitur in II de anima, quod <i>anima est viventis corporis causa
2021 et principium</i>. Sed Deus non habet aliquod principium. Ergo sibi
2022 non competit vivere.</p>
2023 <p title="I q. 18 a. 3 arg. 3"><a name="29163"><span class=
2024 "ref">[29163] I&ordf; q. 18 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
2025 principium vitae in rebus viventibus quae apud nos sunt, est anima
2026 vegetabilis, quae non est nisi in rebus corporalibus. Ergo rebus
2027 incorporalibus non competit vivere.</p>
2028 <p title="I q. 18 a. 3 s. c."><a name="29164"><span class=
2029 "ref">[29164] I&ordf; q. 18 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
2030 quod dicitur in Psalmo LXXXIII, <i>cor meum et caro mea
2031 exultaverunt in Deum vivum</i>.</p>
2032 <p title="I q. 18 a. 3 co."><a name="29165"><span class=
2033 "ref">[29165] I&ordf; q. 18 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
2034 quod vita maxime proprie in Deo est. Ad cuius evidentiam,
2035 considerandum est quod, cum vivere dicantur aliqua secundum quod
2036 operantur ex seipsis, et non quasi ab aliis mota; quanto perfectius
2037 competit hoc alicui, tanto perfectius in eo invenitur vita. In
2038 moventibus autem et motis tria per ordinem inveniuntur. Nam primo,
2039 finis movet agentem; agens vero principale est quod per suam formam
2040 agit; et hoc interdum agit per aliquod instrumentum, quod non agit
2041 ex virtute suae formae, sed ex virtute principalis agentis; cui
2042 instrumento competit sola executio actionis. Inveniuntur igitur
2043 quaedam, quae movent seipsa, non habito respectu ad formam vel
2044 finem, quae inest eis a natura, sed solum quantum ad executionem
2045 motus, sed forma per quam agunt, et finis propter quem agunt,
2046 determinantur eis a natura. Et huiusmodi sunt plantae, quae
2047 secundum formam inditam eis a natura, movent seipsas secundum
2048 augmentum et decrementum. Quaedam vero ulterius movent seipsa, non
2049 solum habito respectu ad executionem motus, sed etiam quantum ad
2050 formam quae est principium motus, quam per se acquirunt. Et
2051 huiusmodi sunt animalia, quorum motus principium est forma non a
2052 natura indita, sed per sensum accepta. Unde quanto perfectiorem
2053 sensum habent, tanto perfectius movent seipsa. Nam ea quae non
2054 habent nisi sensum tactus, movent solum seipsa motu dilatationis et
2055 constrictionis, ut ostrea, parum excedentia motum plantae. Quae
2056 vero habent virtutem sensitivam perfectam, non solum ad
2057 cognoscendum coniuncta et tangentia, sed etiam ad cognoscendum
2058 distantia, movent seipsa in remotum motu processivo. Sed quamvis
2059 huiusmodi animalia formam quae est principium motus, per sensum
2060 accipiant, non tamen per seipsa praestituunt sibi finem suae
2061 operationis, vel sui motus; sed est eis inditus a natura, cuius
2062 instinctu ad aliquid agendum moventur per formam sensu apprehensam.
2063 Unde supra talia animalia sunt illa quae movent seipsa, etiam
2064 habito respectu ad finem, quem sibi praestituunt. Quod quidem non
2065 fit nisi per rationem et intellectum, cuius est cognoscere
2066 proportionem finis et eius quod est ad finem, et unum ordinare in
2067 alterum. Unde perfectior modus vivendi est eorum quae habent
2068 intellectum, haec enim perfectius movent seipsa. Et huius est
2069 signum, quod in uno et eodem homine virtus intellectiva movet
2070 potentias sensitivas; et potentiae sensitivae per suum imperium
2071 movent organa, quae exequuntur motum. Sicut etiam in artibus,
2072 videmus quod ars ad quam pertinet usus navis, scilicet ars
2073 gubernatoria, praecipit ei quae inducit formam navis, et haec
2074 praecipit illi quae habet executionem tantum, in disponendo
2075 materiam. Sed quamvis intellectus noster ad aliqua se agat, tamen
2076 aliqua sunt ei praestituta a natura; sicut sunt prima principia,
2077 circa quae non potest aliter se habere, et ultimus finis, quem non
2078 potest non velle. Unde, licet quantum ad aliquid moveat se, tamen
2079 oportet quod quantum ad aliqua ab alio moveatur. Illud igitur cuius
2080 sua natura est ipsum eius intelligere, et cui id quod naturaliter
2081 habet, non determinatur ab alio, hoc est quod obtinet summum gradum
2082 vitae. Tale autem est Deus. Unde in Deo maxime est vita. Unde
2083 philosophus, in XII Metaphys., ostenso quod Deus sit intelligens,
2084 concludit quod habeat vitam perfectissimam et sempiternam, quia
2085 intellectus eius est perfectissimus, et semper in actu.</p>
2086 <p title="I q. 18 a. 3 ad 1"><a name="29166"><span class=
2087 "ref">[29166] I&ordf; q. 18 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2088 dicendum quod, sicut dicitur in IX Metaphys., duplex est actio,
2089 una, quae transit in exteriorem materiam, ut calefacere et secare;
2090 alia, quae manet in agente, ut intelligere, sentire et velle.
2091 Quarum haec est differentia, quia prima actio non est perfectio
2092 agentis quod movet, sed ipsius moti; secunda autem actio est
2093 perfectio agentis. Unde, quia motus est actus mobilis, secunda
2094 actio, inquantum est actus operantis, dicitur motus eius; ex hac
2095 similitudine, quod, sicut motus est actus mobilis, ita huiusmodi
2096 actio est actus agentis; licet motus sit actus imperfecti, scilicet
2097 existentis in potentia, huiusmodi autem actio est actus perfecti,
2098 idest existentis in actu, ut dicitur in III de anima. Hoc igitur
2099 modo quo intelligere est motus, id quod se intelligit, dicitur se
2100 movere. Et per hunc modum etiam Plato posuit quod Deus movet
2101 seipsum, non eo modo quo motus est actus imperfecti.</p>
2102 <p title="I q. 18 a. 3 ad 2"><a name="29167"><span class=
2103 "ref">[29167] I&ordf; q. 18 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
2104 dicendum quod, sicut Deus est ipsum suum esse et suum intelligere,
2105 ita est suum vivere. Et propter hoc, sic vivit, quod non habet
2106 vivendi principium.</p>
2107 <p title="I q. 18 a. 3 ad 3"><a name="29168"><span class=
2108 "ref">[29168] I&ordf; q. 18 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
2109 dicendum quod vita in istis inferioribus recipitur in natura
2110 corruptibili, quae indiget et generatione ad conservationem
2111 speciei, et alimento ad conservationem individui. Et propter hoc,
2112 in istis inferioribus non invenitur vita sine anima vegetabili. Sed
2113 hoc non habet locum in rebus incorruptibilibus.</p>
2114 <br />
2115 <div class="E">Articulus 4</div>
2116 <p title="I q. 18 a. 4 arg. 1"><a name="29169"><span class=
2117 "ref">[29169] I&ordf; q. 18 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
2118 proceditur. Videtur quod non omnia sint vita in Deo. Dicitur enim
2119 Act. XVII, <i>in ipso vivimus, movemur et sumus</i>. Sed non omnia
2120 in Deo sunt motus. Ergo non omnia in ipso sunt vita.</p>
2121 <p title="I q. 18 a. 4 arg. 2"><a name="29170"><span class=
2122 "ref">[29170] I&ordf; q. 18 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omnia
2123 sunt in Deo sicut in primo exemplari. Sed exemplata debent
2124 conformari exemplari. Cum igitur non omnia vivant in seipsis,
2125 videtur quod non omnia in Deo sint vita.</p>
2126 <p title="I q. 18 a. 4 arg. 3"><a name="29171"><span class=
2127 "ref">[29171] I&ordf; q. 18 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut
2128 Augustinus dicit in libro de vera Relig., substantia vivens est
2129 melior qualibet substantia non vivente. Si igitur ea quae in
2130 seipsis non vivunt, in Deo sunt vita, videtur quod verius sint res
2131 in Deo quam in seipsis. Quod tamen videtur esse falsum, cum in
2132 seipsis sint in actu, in Deo vero in potentia.</p>
2133 <p title="I q. 18 a. 4 arg. 4"><a name="29172"><span class=
2134 "ref">[29172] I&ordf; q. 18 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut
2135 sciuntur a Deo bona, et ea quae fiunt secundum aliquod tempus; ita
2136 mala, et ea quae Deus potest facere, sed nunquam fiunt. Si ergo
2137 omnia sunt vita in Deo, inquantum sunt scita ab ipso, videtur quod
2138 etiam mala, et quae nunquam fiunt, sunt vita in Deo, inquantum sunt
2139 scita ab eo. Quod videtur inconveniens.</p>
2140 <p title="I q. 18 a. 4 s. c."><a name="29173"><span class=
2141 "ref">[29173] I&ordf; q. 18 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
2142 quod dicitur Ioan. I, <i>quod factum est, in ipso vita erat</i>.
2143 Sed omnia praeter Deum facta sunt. Ergo omnia in Deo sunt vita.</p>
2144 <p title="I q. 18 a. 4 co."><a name="29174"><span class=
2145 "ref">[29174] I&ordf; q. 18 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
2146 quod, sicut dictum est, vivere Dei est eius intelligere. In Deo
2147 autem est idem intellectus et quod intelligitur, et ipsum
2148 intelligere eius. Unde quidquid est in Deo ut intellectum, est
2149 ipsum vivere vel vita eius. Unde, cum omnia quae facta sunt a Deo,
2150 sint in ipso ut intellecta, sequitur quod omnia in ipso sunt ipsa
2151 vita divina.</p>
2152 <p title="I q. 18 a. 4 ad 1"><a name="29175"><span class=
2153 "ref">[29175] I&ordf; q. 18 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2154 dicendum quod creaturae in Deo esse dicuntur dupliciter. Uno modo,
2155 inquantum continentur et conservantur virtute divina, sicut dicimus
2156 ea esse in nobis, quae sunt in nostra potestate. Et sic creaturae
2157 dicuntur esse in Deo, etiam prout sunt in propriis naturis. Et hoc
2158 modo intelligendum est verbum apostoli dicentis, <i>in ipso
2159 vivimus, movemur et sumus</i>, quia et nostrum vivere, et nostrum
2160 esse, et nostrum moveri causantur a Deo. Alio modo dicuntur res
2161 esse in Deo sicut in cognoscente. Et sic sunt in Deo per proprias
2162 rationes, quae non sunt aliud in Deo ab essentia divina. Unde res,
2163 prout sic in Deo sunt, sunt essentia divina. Et quia essentia
2164 divina est vita, non autem motus, inde est quod res, hoc modo
2165 loquendi, in Deo non sunt motus, sed vita.</p>
2166 <p title="I q. 18 a. 4 ad 2"><a name="29176"><span class=
2167 "ref">[29176] I&ordf; q. 18 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
2168 dicendum quod exemplata oportet conformari exemplari secundum
2169 rationem formae, non autem secundum modum essendi. Nam alterius
2170 modi esse habet quandoque forma in exemplari et in exemplato, sicut
2171 forma domus in mente artificis habet esse immateriale et
2172 intelligibile, in domo autem quae est extra animam, habet esse
2173 materiale et sensibile. Unde et rationes rerum quae in seipsis non
2174 vivunt, in mente divina sunt vita, quia in mente divina habent esse
2175 divinum.</p>
2176 <p title="I q. 18 a. 4 ad 3"><a name="29177"><span class=
2177 "ref">[29177] I&ordf; q. 18 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
2178 dicendum quod, si de ratione rerum naturalium non esset materia,
2179 sed tantum forma, omnibus modis veriori modo essent res naturales
2180 in mente divina per suas ideas, quam in seipsis. Propter quod et
2181 Plato posuit quod homo separatus erat verus homo, homo autem
2182 materialis est homo per participationem. Sed quia de ratione rerum
2183 naturalium est materia, dicendum quod res naturales verius esse
2184 habent simpliciter in mente divina, quam in seipsis, quia in mente
2185 divina habent esse increatum, in seipsis autem esse creatum. Sed
2186 esse hoc, utpote homo vel equus, verius habent in propria natura
2187 quam in mente divina, quia ad veritatem hominis pertinet esse
2188 materiale, quod non habent in mente divina. Sicut domus nobilius
2189 esse habet in mente artificis, quam in materia, sed tamen verius
2190 dicitur domus quae est in materia, quam quae est in mente; quia
2191 haec est domus in actu, illa autem domus in potentia.</p>
2192 <p title="I q. 18 a. 4 ad 4"><a name="29178"><span class=
2193 "ref">[29178] I&ordf; q. 18 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
2194 dicendum quod, licet mala sint in Dei scientia, inquantum sub Dei
2195 scientia comprehenduntur, non tamen sunt in Deo sicut creata a Deo
2196 vel conservata ab ipso, neque sicut habentia rationem in Deo,
2197 cognoscuntur enim a Deo per rationes bonorum. Unde non potest dici
2198 quod mala sint vita in Deo. Ea vero quae secundum nullum tempus
2199 sunt, possunt dici esse vita in Deo, secundum quod vivere nominat
2200 intelligere tantum, inquantum intelliguntur a Deo, non autem
2201 secundum quod vivere importat principium operationis.</p>
2202 <br />
2203 <div class="D">Quaestio 19</div>
2204 <div class="G">Prooemium</div>
2205 <p title="I q. 19 pr."><a name="29179"><span class="ref">[29179]
2206 I&ordf; q. 19 pr.</span></a> Post considerationem eorum quae ad
2207 divinam scientiam pertinent, considerandum est de his quae
2208 pertinent ad voluntatem divinam, ut sit prima consideratio de ipsa
2209 Dei voluntate; secunda, de his quae ad voluntatem absolute
2210 pertinent; tertia, de his quae ad intellectum in ordine ad
2211 voluntatem pertinent. Circa ipsam autem voluntatem quaeruntur
2212 duodecim. Primo, utrum in Deo sit voluntas. Secundo, utrum Deus
2213 velit alia a se. Tertio, utrum quidquid Deus vult, ex necessitate
2214 velit. Quarto, utrum voluntas Dei sit causa rerum. Quinto, utrum
2215 voluntatis divinae sit assignare aliquam causam. Sexto, utrum
2216 voluntas divina semper impleatur. Septimo, utrum voluntas Dei sit
2217 mutabilis. Octavo, utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis
2218 imponat. Nono, utrum in Deo sit voluntas malorum. Decimo, utrum
2219 Deus habeat liberum arbitrium. Undecimo, utrum sit distinguenda in
2220 Deo voluntas signi. Duodecimo, utrum convenienter circa divinam
2221 voluntatem ponantur quinque signa.</p>
2222 <br />
2223 <div class="E">Articulus 1</div>
2224 <p title="I q. 19 a. 1 arg. 1"><a name="29180"><span class=
2225 "ref">[29180] I&ordf; q. 19 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
2226 proceditur. Videtur quod in Deo non sit voluntas. Obiectum enim
2227 voluntatis est finis et bonum. Sed Dei non est assignare aliquem
2228 finem. Ergo voluntas non est in Deo.</p>
2229 <p title="I q. 19 a. 1 arg. 2"><a name="29181"><span class=
2230 "ref">[29181] I&ordf; q. 19 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
2231 voluntas est appetitus quidam. Appetitus autem, cum sit rei non
2232 habitae, imperfectionem designat, quae Deo non competit. Ergo
2233 voluntas non est in Deo.</p>
2234 <p title="I q. 19 a. 1 arg. 3"><a name="29182"><span class=
2235 "ref">[29182] I&ordf; q. 19 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
2236 secundum philosophum, in III de anima, voluntas est movens motum.
2237 Sed Deus est primum movens immobile. Ut probatur VIII Physic. Ergo
2238 in Deo non est voluntas.</p>
2239 <p title="I q. 19 a. 1 s. c."><a name="29183"><span class=
2240 "ref">[29183] I&ordf; q. 19 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
2241 quod dicit apostolus, Rom. XII, <i>ut probetis quae sit voluntas
2242 Dei</i>.</p>
2243 <p title="I q. 19 a. 1 co."><a name="29184"><span class=
2244 "ref">[29184] I&ordf; q. 19 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
2245 in Deo voluntatem esse, sicut et in eo est intellectus, voluntas
2246 enim intellectum consequitur. Sicut enim res naturalis habet esse
2247 in actu per suam formam, ita intellectus intelligens actu per suam
2248 formam intelligibilem. Quaelibet autem res ad suam formam naturalem
2249 hanc habet habitudinem, ut quando non habet ipsam, tendat in eam;
2250 et quando habet ipsam, quiescat in ea. Et idem est de qualibet
2251 perfectione naturali, quod est bonum naturae. Et haec habitudo ad
2252 bonum, in rebus carentibus cognitione, vocatur appetitus naturalis.
2253 Unde et natura intellectualis ad bonum apprehensum per formam
2254 intelligibilem, similem habitudinem habet, ut scilicet, cum habet
2255 ipsum, quiescat in illo; cum vero non habet, quaerat ipsum. Et
2256 utrumque pertinet ad voluntatem. Unde in quolibet habente
2257 intellectum, est voluntas; sicut in quolibet habente sensum, est
2258 appetitus animalis. Et sic oportet in Deo esse voluntatem, cum sit
2259 in eo intellectus. Et sicut suum intelligere est suum esse, ita
2260 suum velle.</p>
2261 <p title="I q. 19 a. 1 ad 1"><a name="29185"><span class=
2262 "ref">[29185] I&ordf; q. 19 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2263 dicendum quod, licet nihil aliud a Deo sit finis Dei, tamen ipsemet
2264 est finis respectu omnium quae ab eo fiunt. Et hoc per suam
2265 essentiam, cum per suam essentiam sit bonus, ut supra ostensum est,
2266 finis enim habet rationem boni.</p>
2267 <p title="I q. 19 a. 1 ad 2"><a name="29186"><span class=
2268 "ref">[29186] I&ordf; q. 19 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
2269 dicendum quod voluntas in nobis pertinet ad appetitivam partem,
2270 quae licet ab appetendo nominetur, non tamen hunc solum habet
2271 actum, ut appetat quae non habet; sed etiam ut amet quod habet, et
2272 delectetur in illo. Et quantum ad hoc voluntas in Deo ponitur; quae
2273 semper habet bonum quod est eius obiectum, cum sit indifferens ab
2274 eo secundum essentiam, ut dictum est.</p>
2275 <p title="I q. 19 a. 1 ad 3"><a name="29187"><span class=
2276 "ref">[29187] I&ordf; q. 19 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
2277 dicendum quod voluntas cuius obiectum principale est bonum quod est
2278 extra voluntatem, oportet quod sit mota ab aliquo. Sed obiectum
2279 divinae voluntatis est bonitas sua, quae est eius essentia. Unde,
2280 cum voluntas Dei sit eius essentia, non movetur ab alio a se, sed a
2281 se tantum, eo modo loquendi quo intelligere et velle dicitur motus.
2282 Et secundum hoc Plato dixit quod primum movens movet seipsum.</p>
2283 <br />
2284 <div class="E">Articulus 2</div>
2285 <p title="I q. 19 a. 2 arg. 1"><a name="29188"><span class=
2286 "ref">[29188] I&ordf; q. 19 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
2287 proceditur. Videtur quod Deus non velit alia a se. Velle enim
2288 divinum est eius esse. Sed Deus non est aliud a se. Ergo non vult
2289 aliud a se.</p>
2290 <p title="I q. 19 a. 2 arg. 2"><a name="29189"><span class=
2291 "ref">[29189] I&ordf; q. 19 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
2292 volitum movet voluntatem, sicut appetibile appetitum, ut dicitur in
2293 III de anima. Si igitur Deus velit aliquid aliud a se, movebitur
2294 eius voluntas ab aliquo alio, quod est impossibile.</p>
2295 <p title="I q. 19 a. 2 arg. 3"><a name="29190"><span class=
2296 "ref">[29190] I&ordf; q. 19 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
2297 cuicumque voluntati sufficit aliquod volitum, nihil quaerit extra
2298 illud. Sed Deo sufficit sua bonitas, et voluntas eius ex ea
2299 satiatur. Ergo Deus non vult aliquid aliud a se.</p>
2300 <p title="I q. 19 a. 2 arg. 4"><a name="29191"><span class=
2301 "ref">[29191] I&ordf; q. 19 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, actus
2302 voluntatis multiplicatur secundum volita. Si igitur Deus velit se
2303 et alia a se, sequitur quod actus voluntatis eius sit multiplex, et
2304 per consequens eius esse, quod est eius velle. Hoc autem est
2305 impossibile. Non ergo vult alia a se.</p>
2306 <p title="I q. 19 a. 2 s. c."><a name="29192"><span class=
2307 "ref">[29192] I&ordf; q. 19 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
2308 quod apostolus dicit, I Thess. IV, <i>haec est voluntas Dei,
2309 sanctificatio vestra</i>.</p>
2310 <p title="I q. 19 a. 2 co."><a name="29193"><span class=
2311 "ref">[29193] I&ordf; q. 19 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
2312 quod Deus non solum se vult, sed etiam alia a se. Quod apparet a
2313 simili prius introducto. Res enim naturalis non solum habet
2314 naturalem inclinationem respectu proprii boni, ut acquirat ipsum
2315 cum non habet, vel ut quiescat in illo cum habet; sed etiam ut
2316 proprium bonum in alia diffundat, secundum quod possibile est. Unde
2317 videmus quod omne agens, inquantum est actu et perfectum, facit
2318 sibi simile. Unde et hoc pertinet ad rationem voluntatis, ut bonum
2319 quod quis habet, aliis communicet, secundum quod possibile est. Et
2320 hoc praecipue pertinet ad voluntatem divinam, a qua, per quandam
2321 similitudinem, derivatur omnis perfectio. Unde, si res naturales,
2322 inquantum perfectae sunt, suum bonum aliis communicant, multo magis
2323 pertinet ad voluntatem divinam, ut bonum suum aliis per
2324 similitudinem communicet, secundum quod possibile est. Sic igitur
2325 vult et se esse, et alia. Sed se ut finem, alia vero ut ad finem,
2326 inquantum condecet divinam bonitatem etiam alia ipsam
2327 participare.</p>
2328 <p title="I q. 19 a. 2 ad 1"><a name="29194"><span class=
2329 "ref">[29194] I&ordf; q. 19 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2330 dicendum quod, licet divinum velle sit eius esse secundum rem,
2331 tamen differt ratione, secundum diversum modum intelligendi et
2332 significandi, ut ex superioribus patet. In hoc enim quod dico Deum
2333 esse, non importatur habitudo ad aliquid, sicut in hoc quod dico
2334 Deum velle. Et ideo, licet non sit aliquid aliud a se, vult tamen
2335 aliquid aliud a se.</p>
2336 <p title="I q. 19 a. 2 ad 2"><a name="29195"><span class=
2337 "ref">[29195] I&ordf; q. 19 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
2338 dicendum quod in his quae volumus propter finem, tota ratio movendi
2339 est finis, et hoc est quod movet voluntatem. Et hoc maxime apparet
2340 in his quae volumus tantum propter finem. Qui enim vult sumere
2341 potionem amaram, nihil in ea vult nisi sanitatem, et hoc solum est
2342 quod movet eius voluntatem. Secus autem est in eo qui sumit
2343 potionem dulcem, quam non solum propter sanitatem, sed etiam
2344 propter se aliquis velle potest. Unde, cum Deus alia a se non velit
2345 nisi propter finem qui est sua bonitas, ut dictum est, non sequitur
2346 quod aliquid aliud moveat voluntatem eius nisi bonitas sua. Et sic,
2347 sicut alia a se intelligit intelligendo essentiam suam, ita alia a
2348 se vult, volendo bonitatem suam.</p>
2349 <p title="I q. 19 a. 2 ad 3"><a name="29196"><span class=
2350 "ref">[29196] I&ordf; q. 19 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
2351 dicendum quod ex hoc quod voluntati divinae sufficit sua bonitas,
2352 non sequitur quod nihil aliud velit, sed quod nihil aliud vult nisi
2353 ratione suae bonitatis. Sicut etiam intellectus divinus, licet sit
2354 perfectus ex hoc ipso quod essentiam divinam cognoscit, tamen in ea
2355 cognoscit alia.</p>
2356 <p title="I q. 19 a. 2 ad 4"><a name="29197"><span class=
2357 "ref">[29197] I&ordf; q. 19 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
2358 dicendum quod, sicut intelligere divinum est unum, quia multa non
2359 videt nisi in uno; ita velle divinum est unum et simplex, quia
2360 multa non vult nisi per unum, quod est bonitas sua.</p>
2361 <br />
2362 <div class="E">Articulus 3</div>
2363 <p title="I q. 19 a. 3 arg. 1"><a name="29198"><span class=
2364 "ref">[29198] I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
2365 proceditur. Videtur quod quidquid Deus vult, ex necessitate velit.
2366 Omne enim aeternum est necessarium. Sed quidquid Deus vult, ab
2367 aeterno vult, alias, voluntas eius esset mutabilis. Ergo quidquid
2368 vult, ex necessitate vult.</p>
2369 <p title="I q. 19 a. 3 arg. 2"><a name="29199"><span class=
2370 "ref">[29199] I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus
2371 vult alia a se, inquantum vult bonitatem suam. Sed Deus bonitatem
2372 suam ex necessitate vult. Ergo alia a se ex necessitate vult.</p>
2373 <p title="I q. 19 a. 3 arg. 3"><a name="29200"><span class=
2374 "ref">[29200] I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
2375 quidquid est Deo naturale, est necessarium, quia Deus est per se
2376 necesse esse, et principium omnis necessitatis, ut supra ostensum
2377 est. Sed naturale est ei velle quidquid vult, quia in Deo nihil
2378 potest esse praeter naturam, ut dicitur in V Metaphys. Ergo
2379 quidquid vult, ex necessitate vult.</p>
2380 <p title="I q. 19 a. 3 arg. 4"><a name="29201"><span class=
2381 "ref">[29201] I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, non
2382 necesse esse, et possibile non esse, aequipollent. Si igitur non
2383 necesse est Deum velle aliquid eorum quae vult, possibile est eum
2384 non velle illud; et possibile est eum velle illud quod non vult.
2385 Ergo voluntas divina est contingens ad utrumlibet. Et sic
2386 imperfecta, quia omne contingens est imperfectum et mutabile.</p>
2387 <p title="I q. 19 a. 3 arg. 5"><a name="29202"><span class=
2388 "ref">[29202] I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, ab eo
2389 quod est ad utrumlibet, non sequitur aliqua actio, nisi ab aliquo
2390 alio inclinetur ad unum, ut dicit Commentator, in II Physic. Si
2391 ergo voluntas Dei in aliquibus se habet ad utrumlibet, sequitur
2392 quod ab aliquo alio determinetur ad effectum. Et sic habet aliquam
2393 causam priorem.</p>
2394 <p title="I q. 19 a. 3 arg. 6"><a name="29203"><span class=
2395 "ref">[29203] I&ordf; q. 19 a. 3 arg. 6</span></a> Praeterea,
2396 quidquid Deus scit, ex necessitate scit. Sed sicut scientia divina
2397 est eius essentia, ita voluntas divina. Ergo quidquid Deus vult, ex
2398 necessitate vult.</p>
2399 <p title="I q. 19 a. 3 s. c."><a name="29204"><span class=
2400 "ref">[29204] I&ordf; q. 19 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
2401 quod dicit apostolus, Ephes. I, <i>qui operatur omnia secundum
2402 consilium voluntatis suae</i>. Quod autem operamur ex consilio
2403 voluntatis, non ex necessitate volumus. Non ergo quidquid Deus
2404 vult, ex necessitate vult.</p>
2405 <p title="I q. 19 a. 3 co."><a name="29205"><span class=
2406 "ref">[29205] I&ordf; q. 19 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
2407 quod necessarium dicitur aliquid dupliciter, scilicet absolute, et
2408 ex suppositione. Necessarium absolute iudicatur aliquid ex
2409 habitudine terminorum, utpote quia praedicatum est in definitione
2410 subiecti, sicut necessarium est hominem esse animal; vel quia
2411 subiectum est de ratione praedicati, sicut hoc est necessarium,
2412 numerum esse parem vel imparem. Sic autem non est necessarium
2413 Socratem sedere. Unde non est necessarium absolute, sed potest dici
2414 necessarium ex suppositione, supposito enim quod sedeat, necesse
2415 est eum sedere dum sedet. Circa divina igitur volita hoc
2416 considerandum est, quod aliquid Deum velle est necessarium
2417 absolute, non tamen hoc est verum de omnibus quae vult. Voluntas
2418 enim divina necessariam habitudinem habet ad bonitatem suam, quae
2419 est proprium eius obiectum. Unde bonitatem suam esse Deus ex
2420 necessitate vult; sicut et voluntas nostra ex necessitate vult
2421 beatitudinem. Sicut et quaelibet alia potentia necessariam
2422 habitudinem habet ad proprium et principale obiectum, ut visus ad
2423 colorem; quia de sui ratione est, ut in illud tendat. Alia autem a
2424 se Deus vult, inquantum ordinantur ad suam bonitatem ut in finem.
2425 Ea autem quae sunt ad finem, non ex necessitate volumus volentes
2426 finem, nisi sint talia, sine quibus finis esse non potest, sicut
2427 volumus cibum, volentes conservationem vitae; et navem, volentes
2428 transfretare. Non sic autem ex necessitate volumus ea sine quibus
2429 finis esse potest, sicut equum ad ambulandum, quia sine hoc
2430 possumus ire; et eadem ratio est in aliis. Unde, cum bonitas Dei
2431 sit perfecta, et esse possit sine aliis, cum nihil ei perfectionis
2432 ex aliis accrescat; sequitur quod alia a se eum velle, non sit
2433 necessarium absolute. Et tamen necessarium est ex suppositione,
2434 supposito enim quod velit, non potest non velle, quia non potest
2435 voluntas eius mutari.</p>
2436 <p title="I q. 19 a. 3 ad 1"><a name="29206"><span class=
2437 "ref">[29206] I&ordf; q. 19 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2438 dicendum quod ex hoc quod Deus ab aeterno vult aliquid, non
2439 sequitur quod necesse est eum illud velle, nisi ex
2440 suppositione.</p>
2441 <p title="I q. 19 a. 3 ad 2"><a name="29207"><span class=
2442 "ref">[29207] I&ordf; q. 19 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
2443 dicendum quod, licet Deus ex necessitate velit bonitatem suam, non
2444 tamen ex necessitate vult ea quae vult propter bonitatem suam, quia
2445 bonitas eius potest esse sine aliis.</p>
2446 <p title="I q. 19 a. 3 ad 3"><a name="29208"><span class=
2447 "ref">[29208] I&ordf; q. 19 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
2448 dicendum quod non est naturale Deo velle aliquid aliorum, quae non
2449 ex necessitate vult. Neque tamen innaturale, aut contra naturam,
2450 sed est voluntarium.</p>
2451 <p title="I q. 19 a. 3 ad 4"><a name="29209"><span class=
2452 "ref">[29209] I&ordf; q. 19 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum
2453 dicendum quod aliquando aliqua causa necessaria habet non
2454 necessariam habitudinem ad aliquem effectum, quod est propter
2455 defectum effectus, et non propter defectum causae. Sicut virtus
2456 solis habet non necessariam habitudinem ad aliquid eorum quae
2457 contingenter hic eveniunt, non propter defectum virtutis solaris,
2458 sed propter defectum effectus non necessario ex causa provenientis.
2459 Et similiter, quod Deus non ex necessitate velit aliquid eorum quae
2460 vult, non accidit ex defectu voluntatis divinae, sed ex defectu qui
2461 competit volito secundum suam rationem, quia scilicet est tale, ut
2462 sine eo esse possit perfecta bonitas Dei. Qui quidem defectus
2463 consequitur omne bonum creatum.</p>
2464 <p title="I q. 19 a. 3 ad 5"><a name="29210"><span class=
2465 "ref">[29210] I&ordf; q. 19 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum ergo
2466 dicendum quod causa quae est ex se contingens, oportet quod
2467 determinetur ab aliquo exteriori ad effectum. Sed voluntas divina,
2468 quae ex se necessitatem habet, determinat seipsam ad volitum, ad
2469 quod habet habitudinem non necessariam.</p>
2470 <p title="I q. 19 a. 3 ad 6"><a name="29211"><span class=
2471 "ref">[29211] I&ordf; q. 19 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum
2472 quod, sicut divinum esse in se est necessarium, ita et divinum
2473 velle et divinum scire, sed divinum scire habet necessariam
2474 habitudinem ad scita, non autem divinum velle ad volita. Quod ideo
2475 est, quia scientia habetur de rebus, secundum quod sunt in sciente,
2476 voluntas autem comparatur ad res, secundum quod sunt in seipsis.
2477 Quia igitur omnia alia habent necessarium esse secundum quod sunt
2478 in Deo; non autem secundum quod sunt in seipsis, habent
2479 necessitatem absolutam ita quod sint per seipsa necessaria; propter
2480 hoc Deus quaecumque scit, ex necessitate scit, non autem quaecumque
2481 vult, ex necessitate vult.</p>
2482 <br />
2483 <div class="E">Articulus 4</div>
2484 <p title="I q. 19 a. 4 arg. 1"><a name="29212"><span class=
2485 "ref">[29212] I&ordf; q. 19 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
2486 proceditur. Videtur quod voluntas Dei non sit causa rerum. Dicit
2487 enim Dionysius, cap. IV de Div. Nom., <i>sicut noster sol, non
2488 ratiocinans aut praeeligens, sed per ipsum esse illuminat omnia
2489 participare lumen ipsius valentia; ita et bonum divinum per ipsam
2490 essentiam omnibus existentibus immittit bonitatis suae radios</i>.
2491 Sed omne quod agit per voluntatem, agit ut ratiocinans et
2492 praeeligens. Ergo Deus non agit per voluntatem. Ergo voluntas Dei
2493 non est causa rerum.</p>
2494 <p title="I q. 19 a. 4 arg. 2"><a name="29213"><span class=
2495 "ref">[29213] I&ordf; q. 19 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, id
2496 quod est per essentiam, est primum in quolibet ordine sicut in
2497 ordine ignitorum est primum, quod est ignis per essentiam sed Deus
2498 est primum agens. Ergo est agens per essentiam suam, quae est
2499 natura eius. Agit igitur per naturam, et non per voluntatem.
2500 Voluntas igitur divina non est causa rerum.</p>
2501 <p title="I q. 19 a. 4 arg. 3"><a name="29214"><span class=
2502 "ref">[29214] I&ordf; q. 19 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
2503 quidquid est causa alicuius per hoc quod est tale, est causa per
2504 naturam, et non per voluntatem, ignis enim causa est calefactionis,
2505 quia est calidus; sed artifex est causa domus, quia vult eam
2506 facere. Sed Augustinus dicit, in I de Doct. Christ., quod <i>quia
2507 Deus bonus est, sumus</i>. Ergo Deus per suam naturam est causa
2508 rerum, et non per voluntatem.</p>
2509 <p title="I q. 19 a. 4 arg. 4"><a name="29215"><span class=
2510 "ref">[29215] I&ordf; q. 19 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, unius
2511 rei una est causa. Sed rerum creatarum est causa scientia Dei, ut
2512 supra dictum est. Ergo voluntas Dei non debet poni causa rerum.</p>
2513 <p title="I q. 19 a. 4 s. c."><a name="29216"><span class=
2514 "ref">[29216] I&ordf; q. 19 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
2515 quod dicitur Sap. XI, <i>quomodo posset aliquid permanere, nisi tu
2516 voluisses?</i></p>
2517 <p title="I q. 19 a. 4 co."><a name="29217"><span class=
2518 "ref">[29217] I&ordf; q. 19 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
2519 quod necesse est dicere voluntatem Dei esse causam rerum, et Deum
2520 agere per voluntatem, non per necessitatem naturae, ut quidam
2521 existimaverunt. Quod quidem apparere potest tripliciter. Primo
2522 quidem, ex ipso ordine causarum agentium. Cum enim propter finem
2523 agat et intellectus et natura, ut probatur in II Physic., necesse
2524 est ut agenti per naturam praedeterminetur finis, et media
2525 necessaria ad finem, ab aliquo superiori intellectu; sicut sagittae
2526 praedeterminatur finis et certus modus a sagittante. Unde necesse
2527 est quod agens per intellectum et voluntatem, sit prius agente per
2528 naturam. Unde, cum primum in ordine agentium sit Deus, necesse est
2529 quod per intellectum et voluntatem agat. Secundo, ex ratione
2530 naturalis agentis, ad quod pertinet ut unum effectum producat, quia
2531 natura uno et eodem modo operatur, nisi impediatur. Et hoc ideo,
2532 quia secundum quod est tale, agit, unde, quandiu est tale, non
2533 facit nisi tale. Omne enim agens per naturam, habet esse
2534 determinatum. Cum igitur esse divinum non sit determinatum, sed
2535 contineat in se totam perfectionem essendi, non potest esse quod
2536 agat per necessitatem naturae, nisi forte causaret aliquid
2537 indeterminatum et infinitum in essendo; quod est impossibile, ut ex
2538 superioribus patet. Non igitur agit per necessitatem naturae sed
2539 effectus determinati ab infinita ipsius perfectione procedunt
2540 secundum determinationem voluntatis et intellectus ipsius. Tertio,
2541 ex habitudine effectuum ad causam. Secundum hoc enim effectus
2542 procedunt a causa agente, secundum quod praeexistunt in ea, quia
2543 omne agens agit sibi simile. Praeexistunt autem effectus in causa
2544 secundum modum causae. Unde, cum esse divinum sit ipsum eius
2545 intelligere, praeexistunt in eo effectus eius secundum modum
2546 intelligibilem. Unde et per modum intelligibilem procedunt ab eo.
2547 Et sic, per consequens, per modum voluntatis, nam inclinatio eius
2548 ad agendum quod intellectu conceptum est, pertinet ad voluntatem.
2549 Voluntas igitur Dei est causa rerum.</p>
2550 <p title="I q. 19 a. 4 ad 1"><a name="29218"><span class=
2551 "ref">[29218] I&ordf; q. 19 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2552 dicendum quod Dionysius per verba illa non intendit excludere
2553 electionem a Deo simpliciter, sed secundum quid, inquantum
2554 scilicet, non quibusdam solum bonitatem suam communicat, sed
2555 omnibus, prout scilicet electio discretionem quandam importat.</p>
2556 <p title="I q. 19 a. 4 ad 2"><a name="29219"><span class=
2557 "ref">[29219] I&ordf; q. 19 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
2558 dicendum quod, quia essentia Dei est eius intelligere et velle, ex
2559 hoc ipso quod per essentiam suam agit, sequitur quod agat per modum
2560 intellectus et voluntatis.</p>
2561 <p title="I q. 19 a. 4 ad 3"><a name="29220"><span class=
2562 "ref">[29220] I&ordf; q. 19 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
2563 dicendum quod bonum est obiectum voluntatis. Pro tanto ergo
2564 dicitur, quia Deus bonus est, sumus, inquantum sua bonitas est ei
2565 ratio volendi omnia alia, ut supra dictum est.</p>
2566 <p title="I q. 19 a. 4 ad 4"><a name="29221"><span class=
2567 "ref">[29221] I&ordf; q. 19 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
2568 dicendum quod unius et eiusdem effectus, etiam in nobis, est causa
2569 scientia ut dirigens, qua concipitur forma operis, et voluntas ut
2570 imperans, quia forma, ut est in intellectu tantum, non determinatur
2571 ad hoc quod sit vel non sit in effectu, nisi per voluntatem. Unde
2572 intellectus speculativus nihil dicit de operando. Sed potentia est
2573 causa ut exequens, quia nominat immediatum principium operationis.
2574 Sed haec omnia in Deo unum sunt.</p>
2575 <br />
2576 <div class="E">Articulus 5</div>
2577 <p title="I q. 19 a. 5 arg. 1"><a name="29222"><span class=
2578 "ref">[29222] I&ordf; q. 19 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
2579 proceditur. Videtur quod voluntatis divinae sit assignare aliquam
2580 causam. Dicit enim Augustinus, libro octoginta trium quaest.,
2581 <i>quis audeat dicere Deum irrationabiliter omnia condidisse?</i>
2582 Sed agenti voluntario, quod est ratio operandi, est etiam causa
2583 volendi. Ergo voluntas Dei habet aliquam causam.</p>
2584 <p title="I q. 19 a. 5 arg. 2"><a name="29223"><span class=
2585 "ref">[29223] I&ordf; q. 19 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, in
2586 his quae fiunt a volente qui propter nullam causam aliquid vult,
2587 non oportet aliam causam assignare nisi voluntatem volentis. Sed
2588 voluntas Dei est causa omnium rerum, ut ostensum est. Si igitur
2589 voluntatis eius non sit aliqua causa, non oportebit in omnibus
2590 rebus naturalibus aliam causam quaerere, nisi solam voluntatem
2591 divinam. Et sic omnes scientiae essent supervacuae, quae causas
2592 aliquorum effectuum assignare nituntur, quod videtur inconveniens.
2593 Est igitur assignare aliquam causam voluntatis divinae.</p>
2594 <p title="I q. 19 a. 5 arg. 3"><a name="29224"><span class=
2595 "ref">[29224] I&ordf; q. 19 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, quod
2596 fit a volente non propter aliquam causam, dependet ex simplici
2597 voluntate eius. Si igitur voluntas Dei non habeat aliquam causam,
2598 sequitur quod omnia quae fiunt, dependeant ex simplici eius
2599 voluntate, et non habeant aliquam aliam causam. Quod est
2600 inconveniens.</p>
2601 <p title="I q. 19 a. 5 s. c."><a name="29225"><span class=
2602 "ref">[29225] I&ordf; q. 19 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
2603 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>omnis
2604 causa efficiens maior est eo quod efficitur; nihil tamen maius est
2605 voluntate Dei; non ergo causa eius quaerenda est</i>.</p>
2606 <p title="I q. 19 a. 5 co."><a name="29226"><span class=
2607 "ref">[29226] I&ordf; q. 19 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
2608 quod nullo modo voluntas Dei causam habet. Ad cuius evidentiam,
2609 considerandum est quod, cum voluntas sequatur intellectum, eodem
2610 modo contingit esse causam alicuius volentis ut velit, et alicuius
2611 intelligentis ut intelligat. In intellectu autem sic est quod, si
2612 seorsum intelligat principium, et seorsum conclusionem,
2613 intelligentia principii est causa scientiae conclusionis. Sed si
2614 intellectus in ipso principio inspiceret conclusionem, uno intuitu
2615 apprehendens utrumque, in eo scientia conclusionis non causaretur
2616 ab intellectu principiorum, quia idem non est causa sui ipsius. Sed
2617 tamen intelligeret principia esse causas conclusionis. Similiter
2618 est ex parte voluntatis, circa quam sic se habet finis ad ea quae
2619 sunt ad finem, sicut in intellectu principia ad conclusiones. Unde,
2620 si aliquis uno actu velit finem, et alio actu ea quae sunt ad
2621 finem, velle finem erit ei causa volendi ea quae sunt ad finem. Sed
2622 si uno actu velit finem et ea quae sunt ad finem, hoc esse non
2623 poterit, quia idem non est causa sui ipsius. Et tamen erit verum
2624 dicere quod velit ordinare ea quae sunt ad finem, in finem. Deus
2625 autem, sicut uno actu omnia in essentia sua intelligit, ita uno
2626 actu vult omnia in sua bonitate. Unde, sicut in Deo intelligere
2627 causam non est causa intelligendi effectus, sed ipse intelligit
2628 effectus in causa; ita velle finem non est ei causa volendi ea quae
2629 sunt ad finem, sed tamen vult ea quae sunt ad finem, ordinari in
2630 finem. Vult ergo hoc esse propter hoc, sed non propter hoc vult
2631 hoc.</p>
2632 <p title="I q. 19 a. 5 ad 1"><a name="29227"><span class=
2633 "ref">[29227] I&ordf; q. 19 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2634 dicendum quod voluntas Dei rationabilis est, non quod aliquid sit
2635 Deo causa volendi, sed inquantum vult unum esse propter aliud.</p>
2636 <p title="I q. 19 a. 5 ad 2"><a name="29228"><span class=
2637 "ref">[29228] I&ordf; q. 19 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
2638 dicendum quod, cum velit Deus effectus sic esse, ut ex causis
2639 certis proveniant, ad hoc quod servetur ordo in rebus; non est
2640 supervacuum, etiam cum voluntate Dei, alias causas quaerere. Esset
2641 tamen supervacuum, si aliae causae quaererentur ut primae, et non
2642 dependentes a divina voluntate. Et sic loquitur Augustinus in III
2643 de Trin., <i>placuit vanitati philosophorum etiam aliis causis
2644 effectus contingentes tribuere, cum omnino videre non possent
2645 superiorem ceteris omnibus causam, idest voluntatem Dei</i>.</p>
2646 <p title="I q. 19 a. 5 ad 3"><a name="29229"><span class=
2647 "ref">[29229] I&ordf; q. 19 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
2648 dicendum quod, cum Deus velit effectus esse propter causas,
2649 quicumque effectus praesupponunt aliquem alium effectum, non
2650 dependent ex sola Dei voluntate, sed ex aliquo alio. Sed primi
2651 effectus ex sola divina voluntate dependent. Utpote si dicamus quod
2652 Deus voluit hominem habere manus, ut deservirent intellectui,
2653 operando diversa opera, et voluit eum habere intellectum, ad hoc
2654 quod esset homo, et voluit eum esse hominem, ut frueretur ipso, vel
2655 ad complementum universi. Quae quidem non est reducere ad alios
2656 fines creatos ulteriores. Unde huiusmodi dependent ex simplici
2657 voluntate Dei, alia vero ex ordine etiam aliarum causarum.</p>
2658 <br />
2659 <div class="E">Articulus 6</div>
2660 <p title="I q. 19 a. 6 arg. 1"><a name="29230"><span class=
2661 "ref">[29230] I&ordf; q. 19 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
2662 proceditur. Videtur quod voluntas Dei non semper impleatur. Dicit
2663 enim apostolus, I ad Tim. II, quod <i>Deus vult omnes homines
2664 salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire</i>. Sed hoc non
2665 ita evenit. Ergo voluntas Dei non semper impletur.</p>
2666 <p title="I q. 19 a. 6 arg. 2"><a name="29231"><span class=
2667 "ref">[29231] I&ordf; q. 19 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut
2668 se habet scientia ad verum, ita voluntas ad bonum. Sed Deus scit
2669 omne verum. Ergo vult omne bonum. Sed non omne bonum fit, multa
2670 enim bona possunt fieri, quae non fiunt. Non ergo voluntas Dei
2671 semper impletur.</p>
2672 <p title="I q. 19 a. 6 arg. 3"><a name="29232"><span class=
2673 "ref">[29232] I&ordf; q. 19 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
2674 voluntas Dei, cum sit causa prima, non excludit causas medias, ut
2675 dictum est. Sed effectus causae primae potest impediri per defectum
2676 causae secundae, sicut effectus virtutis motivae impeditur propter
2677 debilitatem tibiae. Ergo et effectus divinae voluntatis potest
2678 impediri propter defectum secundarum causarum. Non ergo voluntas
2679 Dei semper impletur.</p>
2680 <p title="I q. 19 a. 6 s. c."><a name="29233"><span class=
2681 "ref">[29233] I&ordf; q. 19 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
2682 quod dicitur in Psalmo CXIII, <i>omnia quaecumque voluit Deus,
2683 fecit</i>.</p>
2684 <p title="I q. 19 a. 6 co."><a name="29234"><span class=
2685 "ref">[29234] I&ordf; q. 19 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
2686 quod necesse est voluntatem Dei semper impleri. Ad cuius
2687 evidentiam, considerandum est quod, cum effectus conformetur agenti
2688 secundum suam formam, eadem ratio est in causis agentibus, quae est
2689 in causis formalibus. In formis autem sic est quod, licet aliquid
2690 possit deficere ab aliqua forma particulari, tamen a forma
2691 universali nihil deficere potest, potest enim esse aliquid quod non
2692 est homo vel vivum, non autem potest esse aliquid quod non sit ens.
2693 Unde et hoc idem in causis agentibus contingere oportet. Potest
2694 enim aliquid fieri extra ordinem alicuius causae particularis
2695 agentis, non autem extra ordinem alicuius causae universalis, sub
2696 qua omnes causae particulares comprehenduntur. Quia, si aliqua
2697 causa particularis deficiat a suo effectu, hoc est propter aliquam
2698 aliam causam particularem impedientem, quae continetur sub ordine
2699 causae universalis, unde effectus ordinem causae universalis nullo
2700 modo potest exire. Et hoc etiam patet in corporalibus. Potest enim
2701 impediri quod aliqua stella non inducat suum effectum, sed tamen
2702 quicumque effectus ex causa corporea impediente in rebus
2703 corporalibus consequatur, oportet quod reducatur per aliquas causas
2704 medias in universalem virtutem primi caeli. Cum igitur voluntas Dei
2705 sit universalis causa omnium rerum, impossibile est quod divina
2706 voluntas suum effectum non consequatur. Unde quod recedere videtur
2707 a divina voluntate secundum unum ordinem, relabitur in ipsam
2708 secundum alium, sicut peccator, qui, quantum est in se, recedit a
2709 divina voluntate peccando, incidit in ordinem divinae voluntatis,
2710 dum per eius iustitiam punitur.</p>
2711 <p title="I q. 19 a. 6 ad 1"><a name="29235"><span class=
2712 "ref">[29235] I&ordf; q. 19 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2713 dicendum quod illud verbum apostoli, quod Deus vult omnes homines
2714 salvos fieri etc., potest tripliciter intelligi. Uno modo, ut sit
2715 accommoda distributio, secundum hunc sensum, Deus vult salvos fieri
2716 omnes homines qui salvantur, non quia nullus homo sit quem salvum
2717 fieri non velit, sed quia nullus salvus fit, quem non velit salvum
2718 fieri, ut dicit Augustinus secundo potest intelligi, ut fiat
2719 distributio pro generibus singulorum, et non pro singulis generum,
2720 secundum hunc sensum, Deus vult de quolibet statu hominum salvos
2721 fieri, mares et feminas, Iudaeos et gentiles, parvos et magnos; non
2722 tamen omnes de singulis statibus. Tertio, secundum Damascenum,
2723 intelligitur de voluntate antecedente, non de voluntate
2724 consequente. Quae quidem distinctio non accipitur ex parte ipsius
2725 voluntatis divinae, in qua nihil est prius vel posterius; sed ex
2726 parte volitorum. Ad cuius intellectum, considerandum est quod
2727 unumquodque, secundum quod bonum est, sic est volitum a Deo.
2728 Aliquid autem potest esse in prima sui consideratione, secundum
2729 quod absolute consideratur, bonum vel malum, quod tamen, prout cum
2730 aliquo adiuncto consideratur, quae est consequens consideratio
2731 eius, e contrario se habet. Sicut hominem vivere est bonum, et
2732 hominem occidi est malum, secundum absolutam considerationem, sed
2733 si addatur circa aliquem hominem, quod sit homicida, vel vivens in
2734 periculum multitudinis, sic bonum est eum occidi, et malum est eum
2735 vivere. Unde potest dici quod iudex iustus antecedenter vult omnem
2736 hominem vivere; sed consequenter vult homicidam suspendi. Similiter
2737 Deus antecedenter vult omnem hominem salvari; sed consequenter vult
2738 quosdam damnari, secundum exigentiam suae iustitiae. Neque tamen id
2739 quod antecedenter volumus, simpliciter volumus, sed secundum quid.
2740 Quia voluntas comparatur ad res, secundum quod in seipsis sunt, in
2741 seipsis autem sunt in particulari, unde simpliciter volumus
2742 aliquid, secundum quod volumus illud consideratis omnibus
2743 circumstantiis particularibus, quod est consequenter velle. Unde
2744 potest dici quod iudex iustus simpliciter vult homicidam suspendi,
2745 sed secundum quid vellet eum vivere, scilicet inquantum est homo.
2746 Unde magis potest dici velleitas, quam absoluta voluntas. Et sic
2747 patet quod quidquid Deus simpliciter vult, fit; licet illud quod
2748 antecedenter vult, non fiat.</p>
2749 <p title="I q. 19 a. 6 ad 2"><a name="29236"><span class=
2750 "ref">[29236] I&ordf; q. 19 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
2751 dicendum quod actus cognoscitivae virtutis est secundum quod
2752 cognitum est in cognoscente, actus autem virtutis appetitivae est
2753 ordinatus ad res, secundum quod in seipsis sunt. Quidquid autem
2754 potest habere rationem entis et veri, totum est virtualiter in Deo;
2755 sed non totum existit in rebus creatis. Et ideo Deus cognoscit omne
2756 verum, non tamen vult omne bonum, nisi inquantum vult se, in quo
2757 virtualiter omne bonum existit.</p>
2758 <p title="I q. 19 a. 6 ad 3"><a name="29237"><span class=
2759 "ref">[29237] I&ordf; q. 19 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
2760 dicendum quod causa prima tunc potest impediri a suo effectu per
2761 defectum causae secundae, quando non est universaliter prima, sub
2762 se omnes causas comprehendens, quia sic effectus nullo modo posset
2763 suum ordinem evadere. Et sic est de voluntate Dei, ut dictum
2764 est.</p>
2765 <br />
2766 <div class="E">Articulus 7</div>
2767 <p title="I q. 19 a. 7 arg. 1"><a name="29238"><span class=
2768 "ref">[29238] I&ordf; q. 19 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
2769 proceditur. Videtur quod voluntas Dei sit mutabilis. Dicit enim
2770 dominus Genes. VI, <i>poenitet me fecisse hominem</i>. Sed
2771 quemcumque poenitet de eo quod fecit, habet mutabilem voluntatem.
2772 Ergo Deus habet mutabilem voluntatem.</p>
2773 <p title="I q. 19 a. 7 arg. 2"><a name="29239"><span class=
2774 "ref">[29239] I&ordf; q. 19 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
2775 Ierem. XVIII, ex persona domini dicitur, <i>loquar adversus gentem
2776 et adversus regnum, ut eradicem et destruam et disperdam illud; sed
2777 si poenitentiam egerit gens illa a malo suo, agam et ego
2778 poenitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei</i>. Ergo Deus
2779 habet mutabilem voluntatem.</p>
2780 <p title="I q. 19 a. 7 arg. 3"><a name="29240"><span class=
2781 "ref">[29240] I&ordf; q. 19 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
2782 quidquid Deus facit, voluntarie facit. Sed Deus non semper eadem
2783 facit, nam quandoque praecepit legalia observari, quandoque
2784 prohibuit. Ergo habet mutabilem voluntatem.</p>
2785 <p title="I q. 19 a. 7 arg. 4"><a name="29241"><span class=
2786 "ref">[29241] I&ordf; q. 19 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, Deus
2787 non ex necessitate vult quod vult, ut supra dictum est. Ergo potest
2788 velle et non velle idem. Sed omne quod habet potentiam ad opposita,
2789 est mutabile, sicut quod potest esse et non esse, est mutabile
2790 secundum substantiam; et quod potest esse hic et non esse hic, est
2791 mutabile secundum locum. Ergo Deus est mutabilis secundum
2792 voluntatem.</p>
2793 <p title="I q. 19 a. 7 s. c."><a name="29242"><span class=
2794 "ref">[29242] I&ordf; q. 19 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est
2795 quod dicitur Num. XXIII, <i>non est Deus, quasi homo, ut mentiatur;
2796 neque ut filius hominis, ut mutetur</i>.</p>
2797 <p title="I q. 19 a. 7 co."><a name="29243"><span class=
2798 "ref">[29243] I&ordf; q. 19 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
2799 quod voluntas Dei est omnino immutabilis. Sed circa hoc
2800 considerandum est, quod aliud est mutare voluntatem; et aliud est
2801 velle aliquarum rerum mutationem. Potest enim aliquis, eadem
2802 voluntate immobiliter permanente, velle quod nunc fiat hoc, et
2803 postea fiat contrarium. Sed tunc voluntas mutaretur, si aliquis
2804 inciperet velle quod prius non voluit, vel desineret velle quod
2805 voluit. Quod quidem accidere non potest, nisi praesupposita
2806 mutatione vel ex parte cognitionis, vel circa dispositionem
2807 substantiae ipsius volentis. Cum enim voluntas sit boni, aliquis de
2808 novo dupliciter potest incipere aliquid velle. Uno modo sic, quod
2809 de novo incipiat sibi illud esse bonum. Quod non est absque
2810 mutatione eius, sicut adveniente frigore, incipit esse bonum sedere
2811 ad ignem, quod prius non erat. Alio modo sic, quod de novo
2812 cognoscat illud esse sibi bonum, cum prius hoc ignorasset, ad hoc
2813 enim consiliamur, ut sciamus quid nobis sit bonum. Ostensum est
2814 autem supra quod tam substantia Dei quam eius scientia est omnino
2815 immutabilis. Unde oportet voluntatem eius omnino esse
2816 immutabilem.</p>
2817 <p title="I q. 19 a. 7 ad 1"><a name="29244"><span class=
2818 "ref">[29244] I&ordf; q. 19 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2819 dicendum quod illud verbum domini metaphorice intelligendum est,
2820 secundum similitudinem nostram, cum enim nos poenitet, destruimus
2821 quod fecimus. Quamvis hoc esse possit absque mutatione voluntatis,
2822 cum etiam aliquis homo, absque mutatione voluntatis, interdum velit
2823 aliquid facere, simul intendens postea illud destruere. Sic igitur
2824 Deus poenituisse dicitur, secundum similitudinem operationis,
2825 inquantum hominem quem fecerat, per diluvium a facie terrae
2826 delevit.</p>
2827 <p title="I q. 19 a. 7 ad 2"><a name="29245"><span class=
2828 "ref">[29245] I&ordf; q. 19 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
2829 dicendum quod voluntas Dei, cum sit causa prima et universalis, non
2830 excludit causas medias, in quarum virtute est ut aliqui effectus
2831 producantur. Sed quia omnes causae mediae non adaequant virtutem
2832 causae primae, multa sunt in virtute et scientia et voluntate
2833 divina, quae non continentur sub ordine causarum inferiorum; sicut
2834 resuscitatio Lazari. Unde aliquis respiciens ad causas inferiores,
2835 dicere poterat, Lazarus non resurget, respiciens vero ad causam
2836 primam divinam, poterat dicere, Lazarus resurget. Et utrumque horum
2837 Deus vult, scilicet quod aliquid quandoque sit futurum secundum
2838 causam inferiorem, quod tamen futurum non sit secundum causam
2839 superiorem; vel e converso. Sic ergo dicendum est quod Deus
2840 aliquando pronuntiat aliquid futurum, secundum quod continetur in
2841 ordine causarum inferiorum, ut puta secundum dispositionem naturae
2842 vel meritorum; quod tamen non fit, quia aliter est in causa
2843 superiori divina. Sicut cum praedixit Ezechiae, <i>dispone domui
2844 tuae, quia morieris et non vives</i>, ut habetur Isaiae XXXVIII;
2845 neque tamen ita evenit, quia ab aeterno aliter fuit in scientia et
2846 voluntate divina, quae immutabilis est. Propter quod dicit
2847 Gregorius, quod <i>Deus immutat sententiam, non tamen mutat
2848 consilium</i>, scilicet voluntatis suae. Quod ergo dicit,
2849 poenitentiam agam ego, intelligitur metaphorice dictum, nam homines
2850 quando non implent quod comminati sunt, poenitere videntur.</p>
2851 <p title="I q. 19 a. 7 ad 3"><a name="29246"><span class=
2852 "ref">[29246] I&ordf; q. 19 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
2853 dicendum quod ex ratione illa non potest concludi quod Deus habeat
2854 mutabilem voluntatem; sed quod mutationem velit.</p>
2855 <p title="I q. 19 a. 7 ad 4"><a name="29247"><span class=
2856 "ref">[29247] I&ordf; q. 19 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum
2857 dicendum quod, licet Deum velle aliquid non sit necessarium
2858 absolute, tamen necessarium est ex suppositione, propter
2859 immutabilitatem divinae voluntatis, ut supra dictum est.</p>
2860 <br />
2861 <div class="E">Articulus 8</div>
2862 <p title="I q. 19 a. 8 arg. 1"><a name="29248"><span class=
2863 "ref">[29248] I&ordf; q. 19 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic
2864 proceditur. Videtur quod voluntas Dei rebus volitis necessitatem
2865 imponat. Dicit enim Augustinus, in Enchirid., <i>nullus fit salvus,
2866 nisi quem Deus voluerit salvari. Et ideo rogandus est ut velit,
2867 quia necesse est fieri, si voluerit</i>.</p>
2868 <p title="I q. 19 a. 8 arg. 2"><a name="29249"><span class=
2869 "ref">[29249] I&ordf; q. 19 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis
2870 causa quae non potest impediri, ex necessitate suum effectum
2871 producit, quia et natura semper idem operatur, nisi aliquid
2872 impediat, ut dicitur in II Physic. Sed voluntas Dei non potest
2873 impediri, dicit enim apostolus, ad Rom. IX, <i>voluntati enim eius
2874 quis resistit?</i> Ergo voluntas Dei imponit rebus volitis
2875 necessitatem.</p>
2876 <p title="I q. 19 a. 8 arg. 3"><a name="29250"><span class=
2877 "ref">[29250] I&ordf; q. 19 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, illud
2878 quod habet necessitatem ex priori, est necessarium absolute, sicut
2879 animal mori est necessarium, quia est ex contrariis compositum. Sed
2880 res creatae a Deo, comparantur ad voluntatem divinam sicut ad
2881 aliquid prius, a quo habent necessitatem, cum haec conditionalis
2882 sit vera, si aliquid Deus vult, illud est; omnis autem
2883 conditionalis vera est necessaria. Sequitur ergo quod omne quod
2884 Deus vult, sit necessarium absolute.</p>
2885 <p title="I q. 19 a. 8 s. c."><a name="29251"><span class=
2886 "ref">[29251] I&ordf; q. 19 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra, omnia
2887 bona quae fiunt, Deus vult fieri. Si igitur eius voluntas imponat
2888 rebus volitis necessitatem, sequitur quod omnia bona ex necessitate
2889 eveniunt. Et sic perit liberum arbitrium et consilium, et omnia
2890 huiusmodi.</p>
2891 <p title="I q. 19 a. 8 co."><a name="29252"><span class=
2892 "ref">[29252] I&ordf; q. 19 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum
2893 quod divina voluntas quibusdam volitis necessitatem imponit, non
2894 autem omnibus. Cuius quidem rationem aliqui assignare voluerunt ex
2895 causis mediis quia ea quae producit per causas necessarias, sunt
2896 necessaria; ea vero quae producit per causas contingentes, sunt
2897 contingentia. Sed hoc non videtur sufficienter dictum, propter duo.
2898 Primo quidem, quia effectus alicuius primae causae est contingens
2899 propter causam secundam, ex eo quod impeditur effectus causae
2900 primae per defectum causae secundae; sicut virtus solis per
2901 defectum plantae impeditur. Nullus autem defectus causae secundae
2902 impedire potest quin voluntas Dei effectum suum producat. Secundo,
2903 quia, si distinctio contingentium a necessariis referatur solum in
2904 causas secundas, sequitur hoc esse praeter intentionem et
2905 voluntatem divinam, quod est inconveniens. Et ideo melius dicendum
2906 est, quod hoc contingit propter efficaciam divinae voluntatis. Cum
2907 enim aliqua causa efficax fuerit ad agendum, effectus consequitur
2908 causam non tantum secundum id quod fit, sed etiam secundum modum
2909 fiendi vel essendi, ex debilitate enim virtutis activae in semine,
2910 contingit quod filius nascitur dissimilis patri in accidentibus,
2911 quae pertinent ad modum essendi. Cum igitur voluntas divina sit
2912 efficacissima, non solum sequitur quod fiant ea quae Deus vult
2913 fieri; sed quod eo modo fiant, quo Deus ea fieri vult. Vult autem
2914 quaedam fieri Deus necessario, et quaedam contingenter, ut sit ordo
2915 in rebus, ad complementum universi. Et ideo quibusdam effectibus
2916 aptavit causas necessarias, quae deficere non possunt, ex quibus
2917 effectus de necessitate proveniunt, quibusdam autem aptavit causas
2918 contingentes defectibiles, ex quibus effectus contingenter
2919 eveniunt. Non igitur propterea effectus voliti a Deo, eveniunt
2920 contingenter, quia causae proximae sunt contingentes, sed propterea
2921 quia Deus voluit eos contingenter evenire, contingentes causas ad
2922 eos praeparavit.</p>
2923 <p title="I q. 19 a. 8 ad 1"><a name="29253"><span class=
2924 "ref">[29253] I&ordf; q. 19 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2925 dicendum quod per illud verbum Augustini intelligenda est
2926 necessitas in rebus volitis a Deo, non absoluta, sed conditionalis,
2927 necesse est enim hanc conditionalem veram esse, si Deus hoc vult,
2928 necesse est hoc esse.</p>
2929 <p title="I q. 19 a. 8 ad 2"><a name="29254"><span class=
2930 "ref">[29254] I&ordf; q. 19 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
2931 dicendum quod, ex hoc ipso quod nihil voluntati divinae resistit,
2932 sequitur quod non solum fiant ea quae Deus vult fieri; sed quod
2933 fiant contingenter vel necessario, quae sic fieri vult.</p>
2934 <p title="I q. 19 a. 8 ad 3"><a name="29255"><span class=
2935 "ref">[29255] I&ordf; q. 19 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
2936 dicendum quod posteriora habent necessitatem a prioribus, secundum
2937 modum priorum. Unde et ea quae fiunt a voluntate divina, talem
2938 necessitatem habent, qualem Deus vult ea habere, scilicet, vel
2939 absolutam, vel conditionalem tantum. Et sic, non omnia sunt
2940 necessaria absolute.</p>
2941 <br />
2942 <div class="E">Articulus 9</div>
2943 <p title="I q. 19 a. 9 arg. 1"><a name="29256"><span class=
2944 "ref">[29256] I&ordf; q. 19 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic
2945 proceditur. Videtur quod voluntas Dei sit malorum. Omne enim bonum
2946 quod fit, Deus vult. Sed mala fieri bonum est, dicit enim
2947 Augustinus, in Enchirid., <i>quamvis ea quae mala sunt, inquantum
2948 mala sunt, non sint bona; tamen, ut non solum bona, sed etiam ut
2949 sint mala, bonum est</i>. Ergo Deus vult mala.</p>
2950 <p title="I q. 19 a. 9 arg. 2"><a name="29257"><span class=
2951 "ref">[29257] I&ordf; q. 19 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, dicit
2952 Dionysius, IV cap. de Div. Nom., erit malum ad omnis (idest
2953 universi) perfectionem conferens. Et Augustinus dicit, in
2954 Enchirid., <i>ex omnibus consistit universitatis admirabilis
2955 pulchritudo; in qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum,
2956 et loco suo positum, eminentius commendat bona; ut magis placeant,
2957 et laudabiliora sint, dum comparantur malis</i>. Sed Deus vult omne
2958 illud quod pertinet ad perfectionem et decorem universi, quia hoc
2959 est quod Deus maxime vult in creaturis. Ergo Deus vult mala.</p>
2960 <p title="I q. 19 a. 9 arg. 3"><a name="29258"><span class=
2961 "ref">[29258] I&ordf; q. 19 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, mala
2962 fieri, et non fieri, sunt contradictorie opposita. Sed Deus non
2963 vult mala non fieri, quia, cum mala quaedam fiant, non semper
2964 voluntas Dei impleretur. Ergo Deus vult mala fieri.</p>
2965 <p title="I q. 19 a. 9 s. c."><a name="29259"><span class=
2966 "ref">[29259] I&ordf; q. 19 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est
2967 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>nullo
2968 sapiente homine auctore, fit homo deterior; est autem Deus omni
2969 sapiente homine praestantior; multo igitur minus, Deo auctore, fit
2970 aliquis deterior. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente
2971 dicitur</i>. Non ergo volente Deo, fit homo deterior. Constat autem
2972 quod quolibet malo fit aliquid deterius. Ergo Deus non vult
2973 mala.</p>
2974 <p title="I q. 19 a. 9 co."><a name="29260"><span class=
2975 "ref">[29260] I&ordf; q. 19 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum
2976 quod, cum ratio boni sit ratio appetibilis, ut supra dictum est,
2977 malum autem opponatur bono; impossibile est quod aliquod malum,
2978 inquantum huiusmodi, appetatur, neque appetitu naturali, neque
2979 animali, neque intellectuali, qui est voluntas. Sed aliquod malum
2980 appetitur per accidens, inquantum consequitur ad aliquod bonum. Et
2981 hoc apparet in quolibet appetitu. Non enim agens naturale intendit
2982 privationem vel corruptionem; sed formam, cui coniungitur privatio
2983 alterius formae; et generationem unius, quae est corruptio
2984 alterius. Leo etiam, occidens cervum, intendit cibum, cui
2985 coniungitur occisio animalis. Similiter fornicator intendit
2986 delectationem, cui coniungitur deformitas culpae. Malum autem quod
2987 coniungitur alicui bono, est privatio alterius boni. Nunquam igitur
2988 appeteretur malum, nec per accidens, nisi bonum cui coniungitur
2989 malum, magis appeteretur quam bonum quod privatur per malum. Nullum
2990 autem bonum Deus magis vult quam suam bonitatem, vult tamen aliquod
2991 bonum magis quam aliud quoddam bonum. Unde malum culpae, quod
2992 privat ordinem ad bonum divinum, Deus nullo modo vult. Sed malum
2993 naturalis defectus, vel malum poenae vult, volendo aliquod bonum,
2994 cui coniungitur tale malum, sicut, volendo iustitiam, vult poenam;
2995 et volendo ordinem naturae servari, vult quaedam naturaliter
2996 corrumpi.</p>
2997 <p title="I q. 19 a. 9 ad 1"><a name="29261"><span class=
2998 "ref">[29261] I&ordf; q. 19 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2999 dicendum quod quidam dixerunt quod, licet Deus non velit mala, vult
3000 tamen mala esse vel fieri, quia, licet mala non sint bona, bonum
3001 tamen est mala esse vel fieri. Quod ideo dicebant, quia ea quae in
3002 se mala sunt, ordinantur ad aliquod bonum, quem quidem ordinem
3003 importari credebant in hoc quod dicitur, mala esse vel fieri. Sed
3004 hoc non recte dicitur. Quia malum non ordinatur ad bonum per se,
3005 sed per accidens. Praeter intentionem enim peccantis est, quod ex
3006 hoc sequatur aliquod bonum; sicut praeter intentionem tyrannorum
3007 fuit, quod ex eorum persecutionibus claresceret patientia martyrum.
3008 Et ideo non potest dici quod talis ordo ab bonum importetur per hoc
3009 quod dicitur, quod malum esse vel fieri sit bonum, quia nihil
3010 iudicatur secundum illud quod competit ei per accidens, sed
3011 secundum illud quod competit ei per se.</p>
3012 <p title="I q. 19 a. 9 ad 2"><a name="29262"><span class=
3013 "ref">[29262] I&ordf; q. 19 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum
3014 dicendum quod malum non operatur ad perfectionem et decorem
3015 universi nisi per accidens, ut dictum est. Unde et hoc quod dicit
3016 Dionysius, quod malum est ad universi perfectionem conferens,
3017 concludit inducendo quasi ad inconveniens.</p>
3018 <p title="I q. 19 a. 9 ad 3"><a name="29263"><span class=
3019 "ref">[29263] I&ordf; q. 19 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium
3020 dicendum quod, licet mala fieri, et mala non fieri, contradictorie
3021 opponantur; tamen velle mala fieri, et velle mala non fieri, non
3022 opponuntur contradictorie, cum utrumque sit affirmativum. Deus
3023 igitur neque vult mala fieri, neque vult mala non fieri, sed vult
3024 permittere mala fieri. Et hoc est bonum.</p>
3025 <br />
3026 <div class="E">Articulus 10</div>
3027 <p title="I q. 19 a. 10 arg. 1"><a name="29264"><span class=
3028 "ref">[29264] I&ordf; q. 19 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic
3029 proceditur. Videtur quod Deus non habeat liberum arbitrium. Dicit
3030 enim Hieronymus, in homilia de filio prodigo, <i>solus Deus est, in
3031 quem peccatum non cadit, nec cadere potest; cetera, cum sint liberi
3032 arbitrii, in utramque partem flecti possunt</i>.</p>
3033 <p title="I q. 19 a. 10 arg. 2"><a name="29265"><span class=
3034 "ref">[29265] I&ordf; q. 19 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea,
3035 liberum arbitrium est facultas rationis et voluntatis, qua bonum et
3036 malum eligitur. Sed Deus non vult malum, ut dictum est. Ergo
3037 liberum arbitrium non est in Deo.</p>
3038 <p title="I q. 19 a. 10 s. c."><a name="29266"><span class=
3039 "ref">[29266] I&ordf; q. 19 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est
3040 quod dicit Ambrosius, in libro de fide, <i>spiritus sanctus dividit
3041 singulis prout vult, idest pro liberae voluntatis arbitrio, non
3042 necessitatis obsequio</i>.</p>
3043 <p title="I q. 19 a. 10 co."><a name="29267"><span class=
3044 "ref">[29267] I&ordf; q. 19 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum
3045 quod liberum arbitrium habemus respectu eorum quae non necessario
3046 volumus, vel naturali instinctu. Non enim ad liberum arbitrium
3047 pertinet quod volumus esse felices, sed ad naturalem instinctum.
3048 Unde et alia animalia, quae naturali instinctu moventur ad aliquid,
3049 non dicuntur libero arbitrio moveri. Cum igitur Deus ex necessitate
3050 suam bonitatem velit, alia vero non ex necessitate, ut supra
3051 ostensum est; respectu illorum quae non ex necessitate vult,
3052 liberum arbitrium habet.</p>
3053 <p title="I q. 19 a. 10 ad 1"><a name="29268"><span class=
3054 "ref">[29268] I&ordf; q. 19 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3055 dicendum quod Hieronymus videtur excludere a Deo liberum arbitrium,
3056 non simpliciter, sed solum quantum ad hoc quod est deflecti in
3057 peccatum.</p>
3058 <p title="I q. 19 a. 10 ad 2"><a name="29269"><span class=
3059 "ref">[29269] I&ordf; q. 19 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum
3060 dicendum quod, cum malum culpae dicatur per aversionem a bonitate
3061 divina, per quam Deus omnia vult, ut supra ostensum est, manifestum
3062 est quod impossibile est eum malum culpae velle. Et tamen ad
3063 opposita se habet, inquantum velle potest hoc esse vel non esse.
3064 Sicut et nos, non peccando, possumus velle sedere, et non velle
3065 sedere.</p>
3066 <br />
3067 <div class="E">Articulus 11</div>
3068 <p title="I q. 19 a. 11 arg. 1"><a name="29270"><span class=
3069 "ref">[29270] I&ordf; q. 19 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum
3070 sic proceditur. Videtur quod non sit distinguenda in Deo voluntas
3071 signi. Sicut enim voluntas Dei est causa rerum, ita et scientia.
3072 Sed non assignantur aliqua signa ex parte divinae scientiae. Ergo
3073 neque debent assignari aliqua signa ex parte divinae
3074 voluntatis.</p>
3075 <p title="I q. 19 a. 11 arg. 2"><a name="29271"><span class=
3076 "ref">[29271] I&ordf; q. 19 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, omne
3077 signum quod non concordat ei cuius est signum, est falsum. Si
3078 igitur signa quae assignantur circa voluntatem divinam, non
3079 concordant divinae voluntati, sunt falsa, si autem concordant,
3080 superflue assignantur. Non igitur sunt aliqua signa circa
3081 voluntatem divinam assignanda.</p>
3082 <p title="I q. 19 a. 11 s. c."><a name="29272"><span class=
3083 "ref">[29272] I&ordf; q. 19 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est
3084 quod voluntas Dei est una, cum ipsa sit Dei essentia. Quandoque
3085 autem pluraliter significatur, ut cum dicitur, <i>magna opera
3086 domini, exquisita in omnes voluntates eius</i>. Ergo oportet quod
3087 aliquando signum voluntatis pro voluntate accipiatur.</p>
3088 <p title="I q. 19 a. 11 co."><a name="29273"><span class=
3089 "ref">[29273] I&ordf; q. 19 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum
3090 quod in Deo quaedam dicuntur proprie, et quaedam secundum
3091 metaphoram, ut ex supradictis patet. Cum autem aliquae passiones
3092 humanae in divinam praedicationem metaphorice assumuntur, hoc fit
3093 secundum similitudinem effectus, unde illud quod est signum talis
3094 passionis in nobis, in Deo nomine illius passionis metaphorice
3095 significatur. Sicut, apud nos, irati punire consueverunt, unde ipsa
3096 punitio est signum irae, et propter hoc, ipsa punitio nomine irae
3097 significatur, cum Deo attribuitur. Similiter id quod solet esse in
3098 nobis signum voluntatis, quandoque metaphorice in Deo voluntas
3099 dicitur. Sicut, cum aliquis praecipit aliquid, signum est quod
3100 velit illud fieri, unde praeceptum divinum quandoque metaphorice
3101 voluntas Dei dicitur, secundum illud Matth. VI, <i>fiat voluntas
3102 tua, sicut in caelo et in terra</i>. Sed hoc distat inter
3103 voluntatem et iram, quia ira de Deo nunquam proprie dicitur, cum in
3104 suo principali intellectu includat passionem, voluntas autem
3105 proprie de Deo dicitur. Et ideo in Deo distinguitur voluntas
3106 proprie, et metaphorice dicta. Voluntas enim proprie dicta, vocatur
3107 voluntas beneplaciti, voluntas autem metaphorice dicta, est
3108 voluntas signi, eo quod ipsum signum voluntatis voluntas
3109 dicitur.</p>
3110 <p title="I q. 19 a. 11 ad 1"><a name="29274"><span class=
3111 "ref">[29274] I&ordf; q. 19 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3112 dicendum quod scientia non est causa eorum quae fiunt, nisi per
3113 voluntatem, non enim quae scimus facimus, nisi velimus. Et ideo
3114 signum non attribuitur scientiae, sicut attribuitur voluntati.</p>
3115 <p title="I q. 19 a. 11 ad 2"><a name="29275"><span class=
3116 "ref">[29275] I&ordf; q. 19 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum
3117 dicendum quod signa voluntatis dicuntur voluntates divinae, non
3118 quia sint signa quod Deus velit, sed quia ea quae in nobis solent
3119 esse signa volendi, in Deo divinae voluntates dicuntur. Sicut
3120 punitio non est signum quod in Deo sit ira, sed punitio, ex eo ipso
3121 quod in nobis est signum irae, in Deo dicitur ira.</p>
3122 <br />
3123 <div class="E">Articulus 12</div>
3124 <p title="I q. 19 a. 12 arg. 1"><a name="29276"><span class=
3125 "ref">[29276] I&ordf; q. 19 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum
3126 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter circa divinam
3127 voluntatem ponantur quinque signa, scilicet, prohibitio,
3128 praeceptum, consilium, operatio et permissio. Nam eadem quae nobis
3129 praecipit Deus vel consulit, in nobis quandoque operatur, et eadem
3130 quae prohibet, quandoque permittit. Ergo non debent ex opposito
3131 dividi.</p>
3132 <p title="I q. 19 a. 12 arg. 2"><a name="29277"><span class=
3133 "ref">[29277] I&ordf; q. 19 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea,
3134 nihil Deus operatur, nisi volens, ut dicitur Sap. XI. Sed voluntas
3135 signi distinguitur a voluntate beneplaciti. Ergo operatio sub
3136 voluntate signi comprehendi non debet.</p>
3137 <p title="I q. 19 a. 12 arg. 3"><a name="29278"><span class=
3138 "ref">[29278] I&ordf; q. 19 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea,
3139 operatio et permissio communiter ad omnes creaturas pertinent, quia
3140 in omnibus Deus operatur, et in omnibus aliquid fieri permittit.
3141 Sed praeceptum, consilium et prohibitio pertinent ad solam
3142 rationalem creaturam. Ergo non veniunt convenienter in unam
3143 divisionem, cum non sint unius ordinis.</p>
3144 <p title="I q. 19 a. 12 arg. 4"><a name="29279"><span class=
3145 "ref">[29279] I&ordf; q. 19 a. 12 arg. 4</span></a> Praeterea,
3146 malum pluribus modis contingit quam bonum, quia bonum contingit uno
3147 modo, sed malum omnifariam, ut patet per philosophum in II Ethic.,
3148 et per Dionysium in IV cap. de Div. Nom. Inconvenienter igitur
3149 respectu mali assignatur unum signum tantum, scilicet prohibitio;
3150 respectu vero boni, duo signa, scilicet consilium et
3151 praeceptum.</p>
3152 <p title="I q. 19 a. 12 co."><a name="29280"><span class=
3153 "ref">[29280] I&ordf; q. 19 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum
3154 quod huiusmodi signa voluntatis dicuntur ea, quibus consuevimus
3155 demonstrare nos aliquid velle. Potest autem aliquis declarare se
3156 velle aliquid, vel per seipsum, vel per alium. Per seipsum quidem,
3157 inquantum facit aliquid, vel directe, vel indirecte et per
3158 accidens. Directe quidem, cum per se aliquid operatur, et quantum
3159 ad hoc, dicitur esse signum operatio. Indirecte autem, inquantum
3160 non impedit operationem, nam removens prohibens dicitur movens per
3161 accidens, ut dicitur in VIII Physic. Et quantum ad hoc, dicitur
3162 signum permissio. Per alium autem declarat se aliquid velle,
3163 inquantum ordinat alium ad aliquid faciendum; vel necessaria
3164 inductione, quod fit praecipiendo quod quis vult, et prohibendo
3165 contrarium; vel aliqua persuasoria inductione, quod pertinet ad
3166 consilium. Quia igitur his modis declaratur aliquem velle aliquid,
3167 propter hoc ista quinque nominantur interdum nomine voluntatis
3168 divinae, tanquam signa voluntatis. Quod enim praeceptum, consilium
3169 et prohibitio dicantur Dei voluntas, patet per id quod dicitur
3170 Matth. VI <i>fiat voluntas tua, sicut in caelo et in terra</i>.
3171 Quod autem permissio vel operatio dicantur Dei voluntas patet per
3172 Augustinum, qui dicit in Enchirid., <i>nihil fit, nisi omnipotens
3173 fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel faciendo</i>. Vel potest dici
3174 quod permissio et operatio referuntur ad praesens permissio quidem
3175 ad malum, operatio vero ad bonum. Ad futurum vero, prohibitio,
3176 respectu mali; respectu vero boni necessarii, praeceptum; respectu
3177 vero superabundantis boni, consilium.</p>
3178 <p title="I q. 19 a. 12 ad 1"><a name="29281"><span class=
3179 "ref">[29281] I&ordf; q. 19 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3180 dicendum quod nihil prohibet, circa eandem rem, aliquem diversimode
3181 declarare se aliquid velle, sicut inveniuntur multa nomina idem
3182 significantia. Unde nihil prohibet idem subiacere praecepto et
3183 consilio et operationi, et prohibitioni vel permissioni.</p>
3184 <p title="I q. 19 a. 12 ad 2"><a name="29282"><span class=
3185 "ref">[29282] I&ordf; q. 19 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum
3186 dicendum quod, sicut Deus potest significari metaphorice velle id
3187 quod non vult voluntate proprie accepta, ita potest metaphorice
3188 significari velle id quod proprie vult. Unde nihil prohibet de
3189 eodem esse voluntatem beneplaciti, et voluntatem signi. Sed
3190 operatio semper est eadem cum voluntate beneplaciti, non autem
3191 praeceptum vel consilium, tum quia haec est de praesenti, illud de
3192 futuro; tum quia haec per se est effectus voluntatis, illud autem
3193 per alium, ut dictum est.</p>
3194 <p title="I q. 19 a. 12 ad 3"><a name="29283"><span class=
3195 "ref">[29283] I&ordf; q. 19 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium
3196 dicendum quod creatura rationalis est domina sui actus, et ideo
3197 circa ipsam specialia quaedam signa divinae voluntatis assignantur,
3198 inquantum rationalem creaturam Deus ordinat ad agendum voluntarie
3199 et per se. Sed aliae creaturae non agunt nisi motae ex operatione
3200 divina, et ideo circa alias non habent locum nisi operatio et
3201 permissio.</p>
3202 <p title="I q. 19 a. 12 ad 4"><a name="29284"><span class=
3203 "ref">[29284] I&ordf; q. 19 a. 12 ad 4</span></a> Ad quartum
3204 dicendum quod omne malum culpae, licet multipliciter contingat,
3205 tamen in hoc convenit, quod discordat a voluntate divina et ideo
3206 unum signum respectu malorum assignatur, scilicet prohibitio. Sed
3207 diversimode bona se habent ad bonitatem divinam. Quia quaedam sunt,
3208 sine quibus fruitionem divinae bonitatis consequi non possumus, et
3209 respectu horum est praeceptum. Quaedam vero sunt, quibus perfectius
3210 consequimur, et respectu horum est consilium. Vel dicendum quod
3211 consilium est non solum de melioribus bonis assequendis, sed etiam
3212 de minoribus malis vitandis.</p>
3213 <br />
3214 <div class="D">Quaestio 20</div>
3215 <div class="G">Prooemium</div>
3216 <p title="I q. 20 pr."><a name="29285"><span class="ref">[29285]
3217 I&ordf; q. 20 pr.</span></a> Deinde considerandum est de his quae
3218 absolute ad voluntatem Dei pertinent. In parte autem appetitiva
3219 inveniuntur in nobis et passiones animae, ut gaudium, amor, et
3220 huiusmodi; et habitus moralium virtutum, ut iustitia, fortitudo, et
3221 huiusmodi. Unde primo considerabimus de amore Dei; secundo, de
3222 iustitia Dei, et misericordia eius. Circa primum quaeruntur
3223 quatuor. Primo, utrum in Deo sit amor. Secundo, utrum amet omnia.
3224 Tertio, utrum magis amet unum quam aliud. Quarto, utrum meliora
3225 magis amet.</p>
3226 <br />
3227 <div class="E">Articulus 1</div>
3228 <p title="I q. 20 a. 1 arg. 1"><a name="29286"><span class=
3229 "ref">[29286] I&ordf; q. 20 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
3230 proceditur. Videtur quod amor non sit in Deo. Nulla enim passio est
3231 in Deo. Amor est passio. Ergo amor non est in Deo.</p>
3232 <p title="I q. 20 a. 1 arg. 2"><a name="29287"><span class=
3233 "ref">[29287] I&ordf; q. 20 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, amor,
3234 ira, tristitia, et huiusmodi, contra se dividuntur. Sed tristitia
3235 et ira non dicuntur de Deo nisi metaphorice. Ergo nec amor.</p>
3236 <p title="I q. 20 a. 1 arg. 3"><a name="29288"><span class=
3237 "ref">[29288] I&ordf; q. 20 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
3238 Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., <i>amor est vis unitiva et
3239 concretiva</i>. Hoc autem in Deo locum habere non potest, cum sit
3240 simplex. Ergo in Deo non est amor.</p>
3241 <p title="I q. 20 a. 1 s. c."><a name="29289"><span class=
3242 "ref">[29289] I&ordf; q. 20 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
3243 quod dicitur I Ioan. IV, <i>Deus caritas est</i>.</p>
3244 <p title="I q. 20 a. 1 co."><a name="29290"><span class=
3245 "ref">[29290] I&ordf; q. 20 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
3246 quod necesse est ponere amorem in Deo. Primus enim motus
3247 voluntatis, et cuiuslibet appetitivae virtutis, est amor. Cum enim
3248 actus voluntatis, et cuiuslibet appetitivae virtutis tendat in
3249 bonum et malum, sicut in propria obiecta; bonum autem principalius
3250 et per se est obiectum voluntatis et appetitus, malum autem
3251 secundario et per aliud, inquantum scilicet opponitur bono, oportet
3252 naturaliter esse priores actus voluntatis et appetitus qui
3253 respiciunt bonum, his qui respiciunt malum; ut gaudium quam
3254 tristitia, et amor quam odium. Semper enim quod est per se, prius
3255 est eo quod est per aliud. Rursus, quod est communius, naturaliter
3256 est prius, unde et intellectus per prius habet ordinem ad verum
3257 commune, quam ad particularia quaedam vera. Sunt autem quidam actus
3258 voluntatis et appetitus, respicientes bonum sub aliqua speciali
3259 conditione, sicut gaudium et delectatio est de bono praesenti et
3260 habito; desiderium autem et spes, de bono nondum adepto. Amor autem
3261 respicit bonum in communi, sive sit habitum, sive non habitum. Unde
3262 amor naturaliter est primus actus voluntatis et appetitus. Et
3263 propter hoc, omnes alii motus appetitivi praesupponunt amorem,
3264 quasi primam radicem. Nullus enim desiderat aliquid, nisi bonum
3265 amatum, neque aliquis gaudet, nisi de bono amato. Odium etiam non
3266 est nisi de eo quod contrariatur rei amatae. Et similiter
3267 tristitiam, et cetera huiusmodi, manifestum est in amorem referri,
3268 sicut in primum principium. Unde in quocumque est voluntas vel
3269 appetitus, oportet esse amorem, remoto enim primo, removentur alia.
3270 Ostensum est autem in Deo esse voluntatem. Unde necesse est in eo
3271 ponere amorem.</p>
3272 <p title="I q. 20 a. 1 ad 1"><a name="29291"><span class=
3273 "ref">[29291] I&ordf; q. 20 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3274 dicendum quod vis cognitiva non movet, nisi mediante appetitiva. Et
3275 sicut in nobis ratio universalis movet mediante ratione
3276 particulari, ut dicitur in III de anima; ita appetitus
3277 intellectivus, qui dicitur voluntas, movet in nobis mediante
3278 appetitu sensitivo. Unde proximum motivum corporis in nobis est
3279 appetitus sensitivus. Unde semper actum appetitus sensitivi
3280 concomitatur aliqua transmutatio corporis; et maxime circa cor,
3281 quod est primum principium motus in animali. Sic igitur actus
3282 appetitus sensitivi, inquantum habent transmutationem corporalem
3283 annexam, passiones dicuntur, non autem actus voluntatis. Amor
3284 igitur et gaudium et delectatio, secundum quod significant actus
3285 appetitus sensitivi, passiones sunt, non autem secundum quod
3286 significant actus appetitus intellectivi. Et sic ponuntur in Deo.
3287 Unde dicit philosophus, in VII Ethic., quod <i>Deus una et simplici
3288 operatione gaudet</i>. Et eadem ratione, sine passione amat.</p>
3289 <p title="I q. 20 a. 1 ad 2"><a name="29292"><span class=
3290 "ref">[29292] I&ordf; q. 20 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
3291 dicendum quod in passionibus sensitivi appetitus, est considerare
3292 aliquid quasi materiale, scilicet corporalem transmutationem; et
3293 aliquid quasi formale, quod est ex parte appetitus. Sicut in ira,
3294 ut dicitur in I de anima, materiale est accensio sanguinis circa
3295 cor, vel aliquid huiusmodi; formale vero, appetitus vindictae. Sed
3296 rursus, ex parte eius quod est formale, in quibusdam horum
3297 designatur aliqua imperfectio; sicut in desiderio, quod est boni
3298 non habiti; et in tristitia, quae est mali habiti. Et eadem ratio
3299 est de ira, quae tristitiam supponit. Quaedam vero nullam
3300 imperfectionem designant, ut amor et gaudium. Cum igitur nihil
3301 horum Deo conveniat secundum illud quod est materiale in eis, ut
3302 dictum est; illa quae imperfectionem important etiam formaliter,
3303 Deo convenire non possunt nisi metaphorice, propter similitudinem
3304 effectus, ut supra dictum est. Quae autem imperfectionem non
3305 important, de Deo proprie dicuntur, ut amor et gaudium, tamen sine
3306 passione, ut dictum est.</p>
3307 <p title="I q. 20 a. 1 ad 3"><a name="29293"><span class=
3308 "ref">[29293] I&ordf; q. 20 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
3309 dicendum quod actus amoris semper tendit in duo, scilicet in bonum
3310 quod quis vult alicui; et in eum cui vult bonum. Hoc enim est
3311 proprie amare aliquem, velle ei bonum. Unde in eo quod aliquis amat
3312 se, vult bonum sibi. Et sic illud bonum quaerit sibi unire,
3313 inquantum potest. Et pro tanto dicitur amor vis unitiva, etiam in
3314 Deo, sed absque compositione, quia illud bonum quod vult sibi, non
3315 est aliud quam ipse, qui est per suam essentiam bonus, ut supra
3316 ostensum est. In hoc vero quod aliquis amat alium, vult bonum illi.
3317 Et sic utitur eo tanquam seipso, referens bonum ad illum, sicut ad
3318 seipsum. Et pro tanto dicitur amor vis concretiva, quia alium
3319 aggregat sibi habens se ad eum sicut ad seipsum. Et sic etiam amor
3320 divinus est vis concretiva, absque compositione quae sit in Deo,
3321 inquantum aliis bona vult.</p>
3322 <br />
3323 <div class="E">Articulus 2</div>
3324 <p title="I q. 20 a. 2 arg. 1"><a name="29294"><span class=
3325 "ref">[29294] I&ordf; q. 20 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
3326 proceditur. Videtur quod Deus non omnia amet. Quia, secundum
3327 Dionysium, IV cap. de Div. Nom., amor amantem extra se ponit, et
3328 eum quodammodo in amatum transfert. Inconveniens autem est dicere
3329 quod Deus, extra se positus, in alia transferatur. Ergo
3330 inconveniens est dicere quod Deus alia a se amet.</p>
3331 <p title="I q. 20 a. 2 arg. 2"><a name="29295"><span class=
3332 "ref">[29295] I&ordf; q. 20 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, amor
3333 Dei aeternus est. Sed ea quae sunt alia a Deo, non sunt ab aeterno
3334 nisi in Deo. Ergo Deus non amat ea nisi in seipso. Sed secundum
3335 quod sunt in eo, non sunt aliud ab eo. Ergo Deus non amat alia a
3336 seipso.</p>
3337 <p title="I q. 20 a. 2 arg. 3"><a name="29296"><span class=
3338 "ref">[29296] I&ordf; q. 20 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
3339 duplex est amor, scilicet concupiscentiae, et amicitiae. Sed Deus
3340 creaturas irrationales non amat amore concupiscentiae, quia nullius
3341 extra se eget, nec etiam amore amicitiae, quia non potest ad res
3342 irrationales haberi, ut patet per philosophum, in VIII Ethic. Ergo
3343 Deus non omnia amat.</p>
3344 <p title="I q. 20 a. 2 arg. 4"><a name="29297"><span class=
3345 "ref">[29297] I&ordf; q. 20 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, in
3346 Psalmo dicitur, <i>odisti omnes qui operantur iniquitatem</i>.
3347 Nihil autem simul odio habetur et amatur. Ergo Deus non omnia
3348 amat.</p>
3349 <p title="I q. 20 a. 2 s. c."><a name="29298"><span class=
3350 "ref">[29298] I&ordf; q. 20 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
3351 quod dicitur Sap. XI, <i>diligis omnia quae sunt, et nihil odisti
3352 eorum quae fecisti</i>.</p>
3353 <p title="I q. 20 a. 2 co."><a name="29299"><span class=
3354 "ref">[29299] I&ordf; q. 20 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
3355 quod Deus omnia existentia amat. Nam omnia existentia, inquantum
3356 sunt, bona sunt, ipsum enim esse cuiuslibet rei quoddam bonum est,
3357 et similiter quaelibet perfectio ipsius. Ostensum est autem supra
3358 quod voluntas Dei est causa omnium rerum et sic oportet quod
3359 intantum habeat aliquid esse, aut quodcumque bonum, inquantum est
3360 volitum a Deo. Cuilibet igitur existenti Deus vult aliquod bonum.
3361 Unde, cum amare nil aliud sit quam velle bonum alicui, manifestum
3362 est quod Deus omnia quae sunt, amat. Non tamen eo modo sicut nos.
3363 Quia enim voluntas nostra non est causa bonitatis rerum, sed ab ea
3364 movetur sicut ab obiecto, amor noster, quo bonum alicui volumus,
3365 non est causa bonitatis ipsius, sed e converso bonitas eius, vel
3366 vera vel aestimata, provocat amorem, quo ei volumus et bonum
3367 conservari quod habet, et addi quod non habet, et ad hoc operamur.
3368 Sed amor Dei est infundens et creans bonitatem in rebus.</p>
3369 <p title="I q. 20 a. 2 ad 1"><a name="29300"><span class=
3370 "ref">[29300] I&ordf; q. 20 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3371 dicendum quod amans sic fit extra se in amatum translatus,
3372 inquantum vult amato bonum, et operatur per suam providentiam,
3373 sicut et sibi. Unde et Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom.,
3374 <i>audendum est autem et hoc pro veritate dicere, quod et ipse
3375 omnium causa, per abundantiam amativae bonitatis, extra seipsum fit
3376 ad omnia existentia providentiis</i>.</p>
3377 <p title="I q. 20 a. 2 ad 2"><a name="29301"><span class=
3378 "ref">[29301] I&ordf; q. 20 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
3379 dicendum quod, licet creaturae ab aeterno non fuerint nisi in Deo,
3380 tamen per hoc quod ab aeterno in Deo fuerunt, ab aeterno Deus
3381 cognovit res in propriis naturis, et eadem ratione amavit. Sicut et
3382 nos per similitudines rerum, quae in nobis sunt, cognoscimus res in
3383 seipsis existentes.</p>
3384 <p title="I q. 20 a. 2 ad 3"><a name="29302"><span class=
3385 "ref">[29302] I&ordf; q. 20 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
3386 dicendum quod amicitia non potest haberi nisi ad rationales
3387 creaturas, in quibus contingit esse redamationem, et
3388 communicationem in operibus vitae, et quibus contingit bene evenire
3389 vel male, secundum fortunam et felicitatem, sicut et ad eas proprie
3390 benevolentia est. Creaturae autem irrationales non possunt
3391 pertingere ad amandum Deum, neque ad communicationem intellectualis
3392 et beatae vitae, qua Deus vivit. Sic igitur Deus, proprie loquendo,
3393 non amat creaturas irrationales amore amicitiae, sed amore quasi
3394 concupiscentiae; inquantum ordinat eas ad rationales creaturas, et
3395 etiam ad seipsum; non quasi eis indigeat, sed propter suam
3396 bonitatem et nostram utilitatem. Concupiscimus enim aliquid et
3397 nobis et aliis.</p>
3398 <p title="I q. 20 a. 2 ad 4"><a name="29303"><span class=
3399 "ref">[29303] I&ordf; q. 20 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
3400 dicendum quod nihil prohibet unum et idem secundum aliquid amari,
3401 et secundum aliquid odio haberi. Deus autem peccatores, inquantum
3402 sunt naturae quaedam, amat, sic enim et sunt, et ab ipso sunt.
3403 Inquantum vero peccatores sunt, non sunt, sed ab esse deficiunt, et
3404 hoc in eis a Deo non est. Unde secundum hoc ab ipso odio
3405 habentur.</p>
3406 <br />
3407 <div class="E">Articulus 3</div>
3408 <p title="I q. 20 a. 3 arg. 1"><a name="29304"><span class=
3409 "ref">[29304] I&ordf; q. 20 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
3410 proceditur. Videtur quod Deus aequaliter diligat omnia. Dicitur
3411 enim Sap. VI, <i>aequaliter est ei cura de omnibus</i>. Sed
3412 providentia Dei, quam habet de rebus, est ex amore quo amat res.
3413 Ergo aequaliter amat omnia.</p>
3414 <p title="I q. 20 a. 3 arg. 2"><a name="29305"><span class=
3415 "ref">[29305] I&ordf; q. 20 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, amor
3416 Dei est eius essentia. Sed essentia Dei magis et minus non recipit.
3417 Ergo nec amor eius. Non igitur quaedam aliis magis amat.</p>
3418 <p title="I q. 20 a. 3 arg. 3"><a name="29306"><span class=
3419 "ref">[29306] I&ordf; q. 20 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut
3420 amor Dei se extendit ad res creatas, ita et scientia et voluntas.
3421 Sed Deus non dicitur scire quaedam magis quam alia, neque magis
3422 velle. Ergo nec magis quaedam aliis diligit.</p>
3423 <p title="I q. 20 a. 3 s. c."><a name="29307"><span class=
3424 "ref">[29307] I&ordf; q. 20 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
3425 quod dicit Augustinus, super Ioann., <i>omnia diligit Deus quae
3426 fecit; et inter ea magis diligit creaturas rationales; et de illis
3427 eas amplius, quae sunt membra unigeniti sui; et multo magis ipsum
3428 unigenitum suum</i>.</p>
3429 <p title="I q. 20 a. 3 co."><a name="29308"><span class=
3430 "ref">[29308] I&ordf; q. 20 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
3431 quod, cum amare sit velle bonum alicui, duplici ratione potest
3432 aliquid magis vel minus amari. Uno modo, ex parte ipsius actus
3433 voluntatis, qui est magis vel minus intensus. Et sic Deus non magis
3434 quaedam aliis amat, quia omnia amat uno et simplici actu
3435 voluntatis, et semper eodem modo se habente. Alio modo, ex parte
3436 ipsius boni quod aliquis vult amato. Et sic dicimur aliquem magis
3437 alio amare, cui volumus maius bonum; quamvis non magis intensa
3438 voluntate. Et hoc modo necesse est dicere quod Deus quaedam aliis
3439 magis amat. Cum enim amor Dei sit causa bonitatis rerum, ut dictum
3440 est, non esset aliquid alio melius, si Deus non vellet uni maius
3441 bonum quam alteri.</p>
3442 <p title="I q. 20 a. 3 ad 1"><a name="29309"><span class=
3443 "ref">[29309] I&ordf; q. 20 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3444 dicendum quod dicitur Deo aequaliter esse cura de omnibus, non quia
3445 aequalia bona sua cura omnibus dispenset; sed quia ex aequali
3446 sapientia et bonitate omnia administrat.</p>
3447 <p title="I q. 20 a. 3 ad 2"><a name="29310"><span class=
3448 "ref">[29310] I&ordf; q. 20 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
3449 dicendum quod ratio illa procedit de intensione amoris ex parte
3450 actus voluntatis, qui est divina essentia. Bonum autem quod Deus
3451 creaturae vult, non est divina essentia. Unde nihil prohibet illud
3452 intendi vel remitti.</p>
3453 <p title="I q. 20 a. 3 ad 3"><a name="29311"><span class=
3454 "ref">[29311] I&ordf; q. 20 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
3455 dicendum quod intelligere et velle significant solum actus, non
3456 autem in sua significatione includunt aliqua obiecta, ex quorum
3457 diversitate possit dici Deus magis vel minus scire aut velle; sicut
3458 circa amorem dictum est.</p>
3459 <br />
3460 <div class="E">Articulus 4</div>
3461 <p title="I q. 20 a. 4 arg. 1"><a name="29312"><span class=
3462 "ref">[29312] I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
3463 proceditur. Videtur quod Deus non semper magis diligat meliora.
3464 Manifestum est enim quod Christus est melior toto genere humano,
3465 cum sit Deus et homo. Sed Deus magis dilexit genus humanum quam
3466 Christum, quia dicitur Rom. VIII, <i>proprio filio suo non
3467 pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum</i>. Ergo Deus non
3468 semper magis diligit meliora.</p>
3469 <p title="I q. 20 a. 4 arg. 2"><a name="29313"><span class=
3470 "ref">[29313] I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
3471 Angelus est melior homine, unde in Psalmo VIII dicitur de homine,
3472 <i>minuisti eum paulo minus ab Angelis</i>. Sed Deus plus dilexit
3473 hominem quam Angelum, dicitur enim Hebr. II, <i>nusquam Angelos
3474 apprehendit, sed semen Abrahae apprehendit</i>. Ergo Deus non
3475 semper magis diligit meliora.</p>
3476 <p title="I q. 20 a. 4 arg. 3"><a name="29314"><span class=
3477 "ref">[29314] I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
3478 Petrus fuit melior Ioanne, quia plus Christum diligebat. Unde
3479 dominus, sciens hoc esse verum, interrogavit Petrum, dicens,
3480 <i>Simon Ioannis, diligis me plus his?</i> Sed tamen Christus plus
3481 dilexit Ioannem quam Petrum, ut enim dicit Augustinus, super illud
3482 Ioan. XXI, <i>Simon Ioannis diligis me? Hoc ipso signo Ioannes a
3483 ceteris discipulis discernitur; non quod solum eum, sed quod plus
3484 eum ceteris diligebat</i>. Non ergo semper magis diligit
3485 meliora.</p>
3486 <p title="I q. 20 a. 4 arg. 4"><a name="29315"><span class=
3487 "ref">[29315] I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea,
3488 melior est innocens poenitente; <i>cum poenitentia sit secunda
3489 tabula post naufragium</i>, ut dicit Hieronymus. Sed Deus plus
3490 diligit poenitentem quam innocentem, quia plus de eo gaudet,
3491 dicitur enim Luc. XV, <i>dico vobis quod maius gaudium erit in
3492 caelo super uno peccatore poenitentiam agente, quam super nonaginta
3493 novem iustis, qui non indigent poenitentia</i>. Ergo Deus non
3494 semper magis diligit meliora.</p>
3495 <p title="I q. 20 a. 4 arg. 5"><a name="29316"><span class=
3496 "ref">[29316] I&ordf; q. 20 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea,
3497 melior est iustus praescitus, quam peccator praedestinatus. Sed
3498 Deus plus diligit peccatorem praedestinatum, quia vult ei maius
3499 bonum, scilicet vitam aeternam. Ergo Deus non semper magis diligit
3500 meliora.</p>
3501 <p title="I q. 20 a. 4 s. c."><a name="29317"><span class=
3502 "ref">[29317] I&ordf; q. 20 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra,
3503 unumquodque diligit sibi simile; ut patet per illud quod habetur
3504 Eccli. XIII, <i>omne animal diligit sibi simile</i>. Sed intantum
3505 aliquid est melius, inquantum est Deo similius. Ergo meliora magis
3506 diliguntur a Deo.</p>
3507 <p title="I q. 20 a. 4 co."><a name="29318"><span class=
3508 "ref">[29318] I&ordf; q. 20 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
3509 quod necesse est dicere, secundum praedicta, quod Deus magis
3510 diligat meliora. Dictum est enim quod Deum diligere magis aliquid,
3511 nihil aliud est quam ei maius bonum velle, voluntas enim Dei est
3512 causa bonitatis in rebus. Et sic, ex hoc sunt aliqua meliora, quod
3513 Deus eis maius bonum vult. Unde sequitur quod meliora plus
3514 amet.</p>
3515 <p title="I q. 20 a. 4 ad 1"><a name="29319"><span class=
3516 "ref">[29319] I&ordf; q. 20 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3517 dicendum quod Deus Christum diligit, non solum plus quam totum
3518 humanum genus, sed etiam magis quam totam universitatem
3519 creaturarum, quia scilicet ei maius bonum voluit, quia dedit ei
3520 nomen, quod est super omne nomen, ut verus Deus esset. Nec eius
3521 excellentiae deperiit ex hoc quod Deus dedit eum in mortem pro
3522 salute humani generis, quinimo ex hoc factus est victor gloriosus;
3523 <i>factus enim est principatus super humerum eius</i>, ut dicitur
3524 Isaiae IX.</p>
3525 <p title="I q. 20 a. 4 ad 2"><a name="29320"><span class=
3526 "ref">[29320] I&ordf; q. 20 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
3527 dicendum quod naturam humanam assumptam a Dei verbo in persona
3528 Christi, secundum praedicta, Deus plus amat quam omnes Angelos, et
3529 melior est, maxime ratione unionis. Sed loquendo de humana natura
3530 communiter, eam angelicae comparando, secundum ordinem ad gratiam
3531 et gloriam, aequalitas invenitur; cum eadem sit mensura hominis et
3532 Angeli, ut dicitur Apoc. XXI; ita tamen quod quidam Angeli
3533 quibusdam hominibus, et quidam homines quibusdam Angelis, quantum
3534 ad hoc, potiores inveniuntur. Sed quantum ad conditionem naturae,
3535 Angelus est melior homine. Nec ideo naturam humanam assumpsit Deus,
3536 quia hominem absolute plus diligeret, sed quia plus indigebat.
3537 Sicut bonus paterfamilias aliquid pretiosius dat servo aegrotanti,
3538 quod non dat filio sano.</p>
3539 <p title="I q. 20 a. 4 ad 3"><a name="29321"><span class=
3540 "ref">[29321] I&ordf; q. 20 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
3541 dicendum quod haec dubitatio de Petro et Ioanne multipliciter
3542 solvitur. Augustinus namque refert hoc ad mysterium, dicens quod
3543 vita activa, quae significatur per Petrum, plus diligit Deum quam
3544 vita contemplativa, quae significatur per Ioannem, quia magis
3545 sentit praesentis vitae angustias, et aestuantius ab eis liberari
3546 desiderat, et ad Deum ire. Contemplativam vero vitam Deus plus
3547 diligit, quia magis eam conservat; non enim finitur simul cum vita
3548 corporis, sicut vita activa. Quidam vero dicunt quod Petrus plus
3549 dilexit Christum in membris; et sic etiam a Christo plus fuit
3550 dilectus; unde ei Ecclesiam commendavit. Ioannes vero plus dilexit
3551 Christum in seipso; et sic etiam plus ab eo fuit dilectus; unde ei
3552 commendavit matrem. Alii vero dicunt quod incertum est quis horum
3553 plus Christum dilexerit amore caritatis, et similiter quem Deus
3554 plus dilexerit in ordine ad maiorem gloriam vitae aeternae. Sed
3555 Petrus dicitur plus dilexisse, quantum ad quandam promptitudinem
3556 vel fervorem, Ioannes vero plus dilectus, quantum ad quaedam
3557 familiaritatis indicia, quae Christus ei magis demonstrabat,
3558 propter eius iuventutem et puritatem. Alii vero dicunt quod
3559 Christus plus dilexit Petrum, quantum ad excellentius donum
3560 caritatis, Ioannem vero plus, quantum ad donum intellectus. Unde
3561 simpliciter Petrus fuit melior, et magis dilectus, sed Ioannes
3562 secundum quid. Praesumptuosum tamen videtur hoc diiudicare, quia,
3563 ut dicitur Prov. XVI, <i>spirituum ponderator est dominus</i>, et
3564 non alius.</p>
3565 <p title="I q. 20 a. 4 ad 4"><a name="29322"><span class=
3566 "ref">[29322] I&ordf; q. 20 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
3567 dicendum quod poenitentes et innocentes se habent sicut excedentia
3568 et excessa. Nam sive sint innocentes, sive poenitentes, illi sunt
3569 meliores et magis dilecti, qui plus habent de gratia. Ceteris tamen
3570 paribus, innocentia dignior est et magis dilecta. Dicitur tamen
3571 Deus plus gaudere de poenitente quam de innocente, quia plerumque
3572 poenitentes cautiores, humiliores et ferventiores resurgunt. Unde
3573 Gregorius dicit ibidem, quod <i>dux in praelio eum militem plus
3574 diligit, qui post fugam conversus, fortiter hostem premit, quam qui
3575 nunquam fugit, nec unquam fortiter fecit</i>. Vel, alia ratione,
3576 quia aequale donum gratiae plus est, comparatum poenitenti, qui
3577 meruit poenam, quam innocenti, qui non meruit. Sicut centum marcae
3578 maius donum est, si dentur pauperi, quam si dentur regi.</p>
3579 <p title="I q. 20 a. 4 ad 5"><a name="29323"><span class=
3580 "ref">[29323] I&ordf; q. 20 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum
3581 dicendum quod, cum voluntas Dei sit causa bonitatis in rebus,
3582 secundum illud tempus pensanda est bonitas eius qui amatur a Deo,
3583 secundum quod dandum est ei ex bonitate divina aliquod bonum.
3584 Secundum ergo illud tempus quo praedestinato peccatori dandum est
3585 ex divina voluntate maius bonum, melior est; licet secundum aliquod
3586 aliud tempus, sit peior; quia et secundum aliquod tempus, non est
3587 nec bonus neque malus.</p>
3588 <br />
3589 <div class="D">Quaestio 21</div>
3590 <div class="G">Prooemium</div>
3591 <p title="I q. 21 pr."><a name="29324"><span class="ref">[29324]
3592 I&ordf; q. 21 pr.</span></a> Post considerationem divini amoris, de
3593 iustitia et misericordia eius agendum est. Et circa hoc quaeruntur
3594 quatuor. Primo, utrum in Deo sit iustitia. Secundo, utrum iustitia
3595 eius veritas dici possit. Tertio, utrum in Deo sit misericordia.
3596 Quarto, utrum in omni opere Dei sit iustitia et misericordia.</p>
3597 <br />
3598 <div class="E">Articulus 1</div>
3599 <p title="I q. 21 a. 1 arg. 1"><a name="29325"><span class=
3600 "ref">[29325] I&ordf; q. 21 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
3601 proceditur. Videtur quod in Deo non sit iustitia. Iustitia enim
3602 contra temperantiam dividitur. Temperantia autem non est in Deo.
3603 Ergo nec iustitia.</p>
3604 <p title="I q. 21 a. 1 arg. 2"><a name="29326"><span class=
3605 "ref">[29326] I&ordf; q. 21 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
3606 quicumque facit omnia pro libito suae voluntatis, non secundum
3607 iustitiam operatur. Sed, sicut dicit apostolus, ad Ephes. I, Deus
3608 <i>operatur omnia secundum consilium suae voluntatis</i>. Non ergo
3609 ei iustitia debet attribui.</p>
3610 <p title="I q. 21 a. 1 arg. 3"><a name="29327"><span class=
3611 "ref">[29327] I&ordf; q. 21 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, actus
3612 iustitiae est reddere debitum. Sed Deus nulli est debitor. Ergo Deo
3613 non competit iustitia.</p>
3614 <p title="I q. 21 a. 1 arg. 4"><a name="29328"><span class=
3615 "ref">[29328] I&ordf; q. 21 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
3616 quidquid est in Deo, est eius essentia. Sed hoc non competit
3617 iustitiae, dicit enim Boetius, in libro de Hebdomad., quod <i>bonum
3618 essentiam, iustum vero actum respicit</i>. Ergo iustitia non
3619 competit Deo.</p>
3620 <p title="I q. 21 a. 1 s. c."><a name="29329"><span class=
3621 "ref">[29329] I&ordf; q. 21 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
3622 quod dicitur in Psalmo X, <i>iustus dominus, et iustitias
3623 dilexit</i>.</p>
3624 <p title="I q. 21 a. 1 co."><a name="29330"><span class=
3625 "ref">[29330] I&ordf; q. 21 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
3626 quod duplex est species iustitiae. Una, quae consistit in mutua
3627 datione et acceptione, ut puta quae consistit in emptione et
3628 venditione, et aliis huiusmodi communicationibus vel
3629 commutationibus. Et haec dicitur a philosopho, in V Ethic.,
3630 iustitia commutativa, vel directiva commutationum sive
3631 communicationum. Et haec non competit Deo, quia, ut dicit
3632 apostolus, Rom. XI, <i>quis prior dedit illi, et retribuetur
3633 ei?</i> Alia, quae consistit in distribuendo, et dicitur
3634 distributiva iustitia, secundum quam aliquis gubernator vel
3635 dispensator dat unicuique secundum suam dignitatem. Sicut igitur
3636 ordo congruus familiae, vel cuiuscumque multitudinis gubernatae,
3637 demonstrat huiusmodi iustitiam in gubernante; ita ordo universi,
3638 qui apparet tam in rebus naturalibus quam in rebus voluntariis,
3639 demonstrat Dei iustitiam. Unde dicit Dionysius, VIII cap. de Div.
3640 Nom., <i>oportet videre in hoc veram Dei esse iustitiam, quod
3641 omnibus tribuit propria, secundum uniuscuiusque existentium
3642 dignitatem; et uniuscuiusque naturam in proprio salvat ordine et
3643 virtute</i>.</p>
3644 <p title="I q. 21 a. 1 ad 1"><a name="29331"><span class=
3645 "ref">[29331] I&ordf; q. 21 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3646 dicendum quod virtutum moralium quaedam sunt circa passiones; sicut
3647 temperantia circa concupiscentias, fortitudo circa timores et
3648 audacias, mansuetudo circa iram. Et huiusmodi virtutes Deo attribui
3649 non possunt, nisi secundum metaphoram, quia in Deo neque passiones
3650 sunt, ut supra dictum est; neque appetitus sensitivus, in quo sunt
3651 huiusmodi virtutes sicut in subiecto, ut dicit philosophus in III
3652 Ethic. Quaedam vero virtutes morales sunt circa operationes; ut
3653 puta circa dationes et sumptus, ut iustitia et liberalitas et
3654 magnificentia; quae etiam non sunt in parte sensitiva, sed in
3655 voluntate. Unde nihil prohibet huiusmodi virtutes in Deo ponere,
3656 non tamen circa actiones civiles sed circa actiones Deo
3657 convenientes. Ridiculum est enim secundum virtutes politicas Deum
3658 laudare, ut dicit philosophus in X Ethic.</p>
3659 <p title="I q. 21 a. 1 ad 2"><a name="29332"><span class=
3660 "ref">[29332] I&ordf; q. 21 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
3661 dicendum quod, cum bonum intellectum sit obiectum voluntatis,
3662 impossibile est Deum velle nisi quod ratio suae sapientiae habet.
3663 Quae quidem est sicut lex iustitiae, secundum quam eius voluntas
3664 recta et iusta est. Unde quod secundum suam voluntatem facit, iuste
3665 facit, sicut et nos quod secundum legem facimus, iuste facimus. Sed
3666 nos quidem secundum legem alicuius superioris, Deus autem sibi ipsi
3667 est lex.</p>
3668 <p title="I q. 21 a. 1 ad 3"><a name="29333"><span class=
3669 "ref">[29333] I&ordf; q. 21 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
3670 dicendum quod unicuique debetur quod suum est. Dicitur autem esse
3671 suum alicuius, quod ad ipsum ordinatur; sicut servus est domini, et
3672 non e converso; nam liberum est quod sui causa est. In nomine ergo
3673 debiti, importatur quidam ordo exigentiae vel necessitatis alicuius
3674 ad quod ordinatur. Est autem duplex ordo considerandus in rebus.
3675 Unus, quo aliquid creatum ordinatur ad aliud creatum, sicut partes
3676 ordinantur ad totum, et accidentia ad substantias, et unaquaeque
3677 res ad suum finem. Alius ordo, quo omnia creata ordinantur in Deum.
3678 Sic igitur et debitum attendi potest dupliciter in operatione
3679 divina, aut secundum quod aliquid debetur Deo; aut secundum quod
3680 aliquid debetur rei creatae. Et utroque modo Deus debitum reddit.
3681 Debitum enim est Deo, ut impleatur in rebus id quod eius sapientia
3682 et voluntas habet, et quod suam bonitatem manifestat, et secundum
3683 hoc iustitia Dei respicit decentiam ipsius, secundum quam reddit
3684 sibi quod sibi debetur. Debitum etiam est alicui rei creatae, quod
3685 habeat id quod ad ipsam ordinatur, sicut homini, quod habeat manus,
3686 et quod ei alia animalia serviant. Et sic etiam Deus operatur
3687 iustitiam, quando dat unicuique quod ei debetur secundum rationem
3688 suae naturae et conditionis. Sed hoc debitum dependet ex primo,
3689 quia hoc unicuique debetur, quod est ordinatum ad ipsum secundum
3690 ordinem divinae sapientiae. Et licet Deus hoc modo debitum alicui
3691 det, non tamen ipse est debitor, quia ipse ad alia non ordinatur,
3692 sed potius alia in ipsum. Et ideo iustitia quandoque dicitur in Deo
3693 condecentia suae bonitatis; quandoque vero retributio pro meritis.
3694 Et utrumque modum tangit Anselmus, dicens, <i>cum punis malos,
3695 iustum est, quia illorum meritis convenit; cum vero parcis malis,
3696 iustum est, quia bonitati tuae condecens est</i>.</p>
3697 <p title="I q. 21 a. 1 ad 4"><a name="29334"><span class=
3698 "ref">[29334] I&ordf; q. 21 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
3699 dicendum quod, licet iustitia respiciat actum, non tamen per hoc
3700 excluditur quin sit essentia Dei, quia etiam id quod est de
3701 essentia rei, potest esse principium actionis. Sed bonum non semper
3702 respicit actum, quia aliquid dicitur esse bonum, non solum secundum
3703 quod agit, sed etiam secundum quod in sua essentia perfectum est.
3704 Et propter hoc ibidem dicitur quod bonum comparatur ad iustum,
3705 sicut generale ad speciale.</p>
3706 <br />
3707 <div class="E">Articulus 2</div>
3708 <p title="I q. 21 a. 2 arg. 1"><a name="29335"><span class=
3709 "ref">[29335] I&ordf; q. 21 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
3710 proceditur. Videtur quod iustitia Dei non sit veritas. Iustitia
3711 enim est in voluntate, est enim rectitudo voluntatis, ut dicit
3712 Anselmus. Veritas autem est in intellectu, secundum philosophum in
3713 VI Metaphys. et in VI Ethic. Ergo iustitia non pertinet ad
3714 veritatem.</p>
3715 <p title="I q. 21 a. 2 arg. 2"><a name="29336"><span class=
3716 "ref">[29336] I&ordf; q. 21 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
3717 veritas, secundum philosophum in IV Ethic., est quaedam alia virtus
3718 a iustitia. Non ergo veritas pertinet ad rationem iustitiae.</p>
3719 <p title="I q. 21 a. 2 s. c."><a name="29337"><span class=
3720 "ref">[29337] I&ordf; q. 21 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
3721 quod in Psalmo LXXXIV dicitur, <i>misericordia et veritas
3722 obviaverunt sibi</i>; et ponitur ibi veritas pro iustitia.</p>
3723 <p title="I q. 21 a. 2 co."><a name="29338"><span class=
3724 "ref">[29338] I&ordf; q. 21 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
3725 quod veritas consistit in adaequatione intellectus et rei, sicut
3726 supra dictum est. Intellectus autem qui est causa rei, comparatur
3727 ad ipsam sicut regula et mensura, e converso autem est de
3728 intellectu qui accipit scientiam a rebus. Quando igitur res sunt
3729 mensura et regula intellectus, veritas consistit in hoc, quod
3730 intellectus adaequatur rei, ut in nobis accidit, ex eo enim quod
3731 res est vel non est, opinio nostra et oratio vera vel falsa est.
3732 Sed quando intellectus est regula vel mensura rerum, veritas
3733 consistit in hoc, quod res adaequantur intellectui, sicut dicitur
3734 artifex facere verum opus, quando concordat arti. Sicut autem se
3735 habent artificiata ad artem, ita se habent opera iusta ad legem cui
3736 concordant. Iustitia igitur Dei, quae constituit ordinem in rebus
3737 conformem rationi sapientiae suae, quae est lex eius, convenienter
3738 veritas nominatur. Et sic etiam dicitur in nobis veritas
3739 iustitiae.</p>
3740 <p title="I q. 21 a. 2 ad 1"><a name="29339"><span class=
3741 "ref">[29339] I&ordf; q. 21 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3742 dicendum quod iustitia, quantum ad legem regulantem, est in ratione
3743 vel intellectu, sed quantum ad imperium, quo opera regulantur
3744 secundum legem, est in voluntate.</p>
3745 <p title="I q. 21 a. 2 ad 2"><a name="29340"><span class=
3746 "ref">[29340] I&ordf; q. 21 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
3747 dicendum quod veritas illa de qua loquitur philosophus ibi, est
3748 quaedam virtus per quam aliquis demonstrat se talem in dictis vel
3749 factis, qualis est. Et sic consistit in conformitate signi ad
3750 significatum, non autem in conformitate effectus ad causam et
3751 regulam, sicut de veritate iustitiae dictum est.</p>
3752 <br />
3753 <div class="E">Articulus 3</div>
3754 <p title="I q. 21 a. 3 arg. 1"><a name="29341"><span class=
3755 "ref">[29341] I&ordf; q. 21 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
3756 proceditur. Videtur quod misericordia Deo non competat.
3757 Misericordia enim est species tristitiae, ut dicit Damascenus. Sed
3758 tristitia non est in Deo. Ergo nec misericordia.</p>
3759 <p title="I q. 21 a. 3 arg. 2"><a name="29342"><span class=
3760 "ref">[29342] I&ordf; q. 21 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
3761 misericordia est relaxatio iustitiae. Sed Deus non potest
3762 praetermittere id quod ad iustitiam suam pertinet. Dicitur enim II
3763 ad Tim. II, <i>si non credimus, ille fidelis permanet, seipsum
3764 negare non potest</i>, negaret autem seipsum, ut dicit Glossa
3765 ibidem, si dicta sua negaret. Ergo misericordia Deo non
3766 competit.</p>
3767 <p title="I q. 21 a. 3 s. c."><a name="29343"><span class=
3768 "ref">[29343] I&ordf; q. 21 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
3769 quod dicitur in Psalmo CX, <i>miserator et misericors
3770 dominus</i>.</p>
3771 <p title="I q. 21 a. 3 co."><a name="29344"><span class=
3772 "ref">[29344] I&ordf; q. 21 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
3773 quod misericordia est Deo maxime attribuenda, tamen secundum
3774 effectum, non secundum passionis affectum. Ad cuius evidentiam,
3775 considerandum est quod misericors dicitur aliquis quasi habens
3776 miserum cor, quia scilicet afficitur ex miseria alterius per
3777 tristitiam, ac si esset eius propria miseria. Et ex hoc sequitur
3778 quod operetur ad depellendam miseriam alterius, sicut miseriam
3779 propriam, et hic est misericordiae effectus. Tristari ergo de
3780 miseria alterius non competit Deo, sed repellere miseriam alterius,
3781 hoc maxime ei competit, ut per miseriam quemcumque defectum
3782 intelligamus. Defectus autem non tolluntur, nisi per alicuius
3783 bonitatis perfectionem, prima autem origo bonitatis Deus est, ut
3784 supra ostensum est. Sed considerandum est quod elargiri
3785 perfectiones rebus, pertinet quidem et ad bonitatem divinam, et ad
3786 iustitiam, et ad liberalitatem, et misericordiam, tamen secundum
3787 aliam et aliam rationem. Communicatio enim perfectionum, absolute
3788 considerata, pertinet ad bonitatem, ut supra ostensum est. Sed
3789 inquantum perfectiones rebus a Deo dantur secundum earum
3790 proportionem, pertinet ad iustitiam, ut dictum est supra. Inquantum
3791 vero non attribuit rebus perfectiones propter utilitatem suam, sed
3792 solum propter suam bonitatem, pertinet ad liberalitatem. Inquantum
3793 vero perfectiones datae rebus a Deo, omnem defectum expellunt,
3794 pertinet ad misericordiam.</p>
3795 <p title="I q. 21 a. 3 ad 1"><a name="29345"><span class=
3796 "ref">[29345] I&ordf; q. 21 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum igitur
3797 dicendum quod obiectio illa procedit de misericordia, quantum ad
3798 passionis affectum.</p>
3799 <p title="I q. 21 a. 3 ad 2"><a name="29346"><span class=
3800 "ref">[29346] I&ordf; q. 21 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
3801 dicendum quod Deus misericorditer agit, non quidem contra iustitiam
3802 suam faciendo, sed aliquid supra iustitiam operando, sicut si
3803 alicui cui debentur centum denarii, aliquis ducentos det de suo,
3804 tamen non contra iustitiam facit, sed liberaliter vel
3805 misericorditer operatur. Et similiter si aliquis offensam in se
3806 commissam remittat. Qui enim aliquid remittit, quodammodo donat
3807 illud, unde apostolus remissionem donationem vocat, Ephes. V,
3808 <i>donate invicem, sicut et Christus vobis donavit</i>. Ex quo
3809 patet quod misericordia non tollit iustitiam, sed est quaedam
3810 iustitiae plenitudo. Unde dicitur Iac. II, quod <i>misericordia
3811 superexaltat iudicium</i>.</p>
3812 <br />
3813 <div class="E">Articulus 4</div>
3814 <p title="I q. 21 a. 4 arg. 1"><a name="29347"><span class=
3815 "ref">[29347] I&ordf; q. 21 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
3816 proceditur. Videtur quod non in omnibus Dei operibus sit
3817 misericordia et iustitia. Quaedam enim opera Dei attribuuntur
3818 misericordiae, ut iustificatio impii, quaedam vero iustitiae, ut
3819 damnatio impiorum. Unde dicitur Iac. II, <i>iudicium sine
3820 misericordia fiet ei qui non fecerit misericordiam</i>. Non ergo in
3821 omni opere Dei apparet misericordia et iustitia.</p>
3822 <p title="I q. 21 a. 4 arg. 2"><a name="29348"><span class=
3823 "ref">[29348] I&ordf; q. 21 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
3824 apostolus, ad Rom. XV, conversionem Iudaeorum attribuit iustitiae
3825 et veritati; conversionem autem gentium, misericordiae. Ergo non in
3826 quolibet opere Dei est iustitia et misericordia.</p>
3827 <p title="I q. 21 a. 4 arg. 3"><a name="29349"><span class=
3828 "ref">[29349] I&ordf; q. 21 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, multi
3829 iusti in hoc mundo affliguntur. Hoc autem est iniustum. Non ergo in
3830 omni opere Dei est iustitia et misericordia.</p>
3831 <p title="I q. 21 a. 4 arg. 4"><a name="29350"><span class=
3832 "ref">[29350] I&ordf; q. 21 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea,
3833 iustitiae est reddere debitum, misericordiae autem sublevare
3834 miseriam, et sic tam iustitia quam misericordia aliquid
3835 praesupponit in suo opere. Sed creatio nihil praesupponit. Ergo in
3836 creatione neque misericordia est, neque iustitia.</p>
3837 <p title="I q. 21 a. 4 s. c."><a name="29351"><span class=
3838 "ref">[29351] I&ordf; q. 21 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
3839 quod dicitur in Psalmo XXIV, <i>omnes viae domini misericordia et
3840 veritas</i>.</p>
3841 <p title="I q. 21 a. 4 co."><a name="29352"><span class=
3842 "ref">[29352] I&ordf; q. 21 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
3843 quod necesse est quod in quolibet opere Dei misericordia et veritas
3844 inveniantur; si tamen misericordia pro remotione cuiuscumque
3845 defectus accipiatur; quamvis non omnis defectus proprie possit dici
3846 miseria, sed solum defectus rationalis naturae, quam contingit esse
3847 felicem; nam miseria felicitati opponitur. Huius autem necessitatis
3848 ratio est, quia, cum debitum quod ex divina iustitia redditur, sit
3849 vel debitum Deo, vel debitum alicui creaturae, neutrum potest in
3850 aliquo opere Dei praetermitti. Non enim potest facere aliquid Deus,
3851 quod non sit conveniens sapientiae et bonitati ipsius; secundum
3852 quem modum diximus aliquid esse debitum Deo. Similiter etiam
3853 quidquid in rebus creatis facit, secundum convenientem ordinem et
3854 proportionem facit; in quo consistit ratio iustitiae. Et sic
3855 oportet in omni opere Dei esse iustitiam. Opus autem divinae
3856 iustitiae semper praesupponit opus misericordiae, et in eo
3857 fundatur. Creaturae enim non debetur aliquid, nisi propter aliquid
3858 in eo praeexistens, vel praeconsideratum, et rursus, si illud
3859 creaturae debetur, hoc erit propter aliquid prius. Et cum non sit
3860 procedere in infinitum, oportet devenire ad aliquid quod ex sola
3861 bonitate divinae voluntatis dependeat, quae est ultimus finis.
3862 Utpote si dicamus quod habere manus debitum est homini propter
3863 animam rationalem; animam vero rationalem habere, ad hoc quod sit
3864 homo; hominem vero esse, propter divinam bonitatem. Et sic in
3865 quolibet opere Dei apparet misericordia, quantum ad primam radicem
3866 eius. Cuius virtus salvatur in omnibus consequentibus; et etiam
3867 vehementius in eis operatur, sicut causa primaria vehementius
3868 influit quam causa secunda. Et propter hoc etiam ea quae alicui
3869 creaturae debentur, Deus, ex abundantia suae bonitatis, largius
3870 dispensat quam exigat proportio rei. Minus enim est quod sufficeret
3871 ad conservandum ordinem iustitiae, quam quod divina bonitas
3872 confert, quae omnem proportionem creaturae excedit.</p>
3873 <p title="I q. 21 a. 4 ad 1"><a name="29353"><span class=
3874 "ref">[29353] I&ordf; q. 21 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3875 dicendum quod quaedam opera attribuuntur iustitiae et quaedam
3876 misericordiae, quia in quibusdam vehementius apparet iustitia, in
3877 quibusdam misericordia. Et tamen in damnatione reproborum apparet
3878 misericordia, non quidem totaliter relaxans, sed aliqualiter
3879 allevians, dum punit citra condignum. Et in iustificatione impii
3880 apparet iustitia, dum culpas relaxat propter dilectionem, quam
3881 tamen ipse misericorditer infundit, sicut de Magdalena legitur,
3882 Luc. VII, <i>dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit
3883 multum</i>.</p>
3884 <p title="I q. 21 a. 4 ad 2"><a name="29354"><span class=
3885 "ref">[29354] I&ordf; q. 21 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
3886 dicendum quod iustitia et misericordia Dei apparet in conversione
3887 Iudaeorum et gentium, sed aliqua ratio iustitiae apparet in
3888 conversione Iudaeorum, quae non apparet in conversione gentium,
3889 sicut quod salvati sunt propter promissiones patribus factas.</p>
3890 <p title="I q. 21 a. 4 ad 3"><a name="29355"><span class=
3891 "ref">[29355] I&ordf; q. 21 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
3892 dicendum quod in hoc etiam quod iusti puniuntur in hoc mundo,
3893 apparet iustitia et misericordia; inquantum per huiusmodi
3894 afflictiones aliqua levia in eis purgantur, et ab affectu
3895 terrenorum in Deum magis eriguntur; secundum illud Gregorii,
3896 <i>mala quae in hoc mundo nos premunt, ad Deum nos ire
3897 compellunt</i>.</p>
3898 <p title="I q. 21 a. 4 ad 4"><a name="29356"><span class=
3899 "ref">[29356] I&ordf; q. 21 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
3900 dicendum quod, licet creationi non praesupponatur aliquid in rerum
3901 natura, praesupponitur tamen aliquid in Dei cognitione. Et secundum
3902 hoc etiam salvatur ibi ratio iustitiae, inquantum res in esse
3903 producitur, secundum quod convenit divinae sapientiae et bonitati.
3904 Et salvatur quodammodo ratio misericordiae, inquantum res de non
3905 esse in esse mutatur.</p>
3906 <br />
3907 <div class="D">Quaestio 22</div>
3908 <div class="G">Prooemium</div>
3909 <p title="I q. 22 pr."><a name="29357"><span class="ref">[29357]
3910 I&ordf; q. 22 pr.</span></a> Consideratis autem his quae ad
3911 voluntatem absolute pertinent, procedendum est ad ea quae
3912 respiciunt simul intellectum et voluntatem. Huiusmodi autem est
3913 providentia quidem respectu omnium; praedestinatio vero et
3914 reprobatio, et quae ad haec consequuntur, respectu hominum
3915 specialiter, in ordine ad aeternam salutem. Nam et post morales
3916 virtutes, in scientia morali, consideratur de prudentia, ad quam
3917 providentia pertinere videtur. Circa providentiam autem Dei
3918 quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deo conveniat providentia.
3919 Secundo, utrum omnia divinae providentiae subsint. Tertio, utrum
3920 divina providentia immediate sit de omnibus. Quarto, utrum
3921 providentia divina imponat necessitatem rebus provisis.</p>
3922 <br />
3923 <div class="E">Articulus 1</div>
3924 <p title="I q. 22 a. 1 arg. 1"><a name="29358"><span class=
3925 "ref">[29358] I&ordf; q. 22 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
3926 proceditur. Videtur quod providentia Deo non conveniat. Providentia
3927 enim, secundum Tullium, est pars prudentiae. Prudentia autem, cum
3928 sit bene consiliativa, secundum philosophum in VI Ethic., Deo
3929 competere non potest, qui nullum dubium habet, unde eum consiliari
3930 oporteat. Ergo providentia Deo non competit.</p>
3931 <p title="I q. 22 a. 1 arg. 2"><a name="29359"><span class=
3932 "ref">[29359] I&ordf; q. 22 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
3933 quidquid est in Deo, est aeternum. Sed providentia non est aliquid
3934 aeternum, est enim circa existentia, quae non sunt aeterna,
3935 secundum Damascenum. Ergo providentia non est in Deo.</p>
3936 <p title="I q. 22 a. 1 arg. 3"><a name="29360"><span class=
3937 "ref">[29360] I&ordf; q. 22 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
3938 nullum compositum est in Deo. Sed providentia videtur esse aliquid
3939 compositum, quia includit in se voluntatem et intellectum. Ergo
3940 providentia non est in Deo.</p>
3941 <p title="I q. 22 a. 1 s. c."><a name="29361"><span class=
3942 "ref">[29361] I&ordf; q. 22 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
3943 quod dicitur Sap. XIV, <i>tu autem, pater, gubernas omnia
3944 providentia</i>.</p>
3945 <p title="I q. 22 a. 1 co."><a name="29362"><span class=
3946 "ref">[29362] I&ordf; q. 22 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
3947 quod necesse est ponere providentiam in Deo. Omne enim bonum quod
3948 est in rebus, a Deo creatum est, ut supra ostensum est. In rebus
3949 autem invenitur bonum, non solum quantum ad substantiam rerum, sed
3950 etiam quantum ad ordinem earum in finem, et praecipue in finem
3951 ultimum, qui est bonitas divina, ut supra habitum est. Hoc igitur
3952 bonum ordinis in rebus creatis existens, a Deo creatum est. Cum
3953 autem Deus sit causa rerum per suum intellectum, et sic cuiuslibet
3954 sui effectus oportet rationem in ipso praeexistere, ut ex
3955 superioribus patet; necesse est quod ratio ordinis rerum in finem
3956 in mente divina praeexistat. Ratio autem ordinandorum in finem,
3957 proprie providentia est. Est enim principalis pars prudentiae, ad
3958 quam aliae duae partes ordinantur, scilicet memoria praeteritorum,
3959 et intelligentia praesentium; prout ex praeteritis memoratis, et
3960 praesentibus intellectis, coniectamus de futuris providendis.
3961 Prudentiae autem proprium est, secundum philosophum in VI Ethic.,
3962 ordinare alia in finem; sive respectu sui ipsius, sicut dicitur
3963 homo prudens, qui bene ordinat actus suos ad finem vitae suae; sive
3964 respectu aliorum sibi subiectorum in familia vel civitate vel
3965 regno, secundum quem modum dicitur Matt. XXIV, <i>fidelis servus et
3966 prudens, quem constituit dominus super familiam suam</i>. Secundum
3967 quem modum prudentia vel providentia Deo convenire potest, nam in
3968 ipso Deo nihil est in finem ordinabile, cum ipse sit finis ultimus.
3969 Ipsa igitur ratio ordinis rerum in finem, providentia in Deo
3970 nominatur. Unde Boetius, IV de Consol., dicit quod <i>providentia
3971 est ipsa divina ratio in summo omnium principe constituta, quae
3972 cuncta disponit</i>. Dispositio autem potest dici tam ratio ordinis
3973 rerum in finem, quam ratio ordinis partium in toto.</p>
3974 <p title="I q. 22 a. 1 ad 1"><a name="29363"><span class=
3975 "ref">[29363] I&ordf; q. 22 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3976 dicendum quod, secundum philosophum in VI Ethic., prudentia proprie
3977 est praeceptiva eorum, de quibus eubulia recte consiliatur, et
3978 synesis recte iudicat. Unde, licet consiliari non competat Deo,
3979 secundum quod consilium est inquisitio de rebus dubiis; tamen
3980 praecipere de ordinandis in finem, quorum rectam rationem habet,
3981 competit Deo, secundum illud Psalmi, <i>praeceptum posuit, et non
3982 praeteribit</i>. Et secundum hoc competit Deo ratio prudentiae et
3983 providentiae. Quamvis etiam dici possit, quod ipsa ratio rerum
3984 agendarum consilium in Deo dicitur; non propter inquisitionem, sed
3985 propter certitudinem cognitionis, ad quam consiliantes inquirendo
3986 perveniunt. Unde dicitur Ephes. I, <i>qui operatur omnia secundum
3987 consilium voluntatis suae</i>.</p>
3988 <p title="I q. 22 a. 1 ad 2"><a name="29364"><span class=
3989 "ref">[29364] I&ordf; q. 22 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
3990 dicendum quod ad curam duo pertinent, scilicet ratio ordinis, quae
3991 dicitur providentia et dispositio; et executio ordinis, quae
3992 dicitur gubernatio. Quorum primum est aeternum, secundum
3993 temporale.</p>
3994 <p title="I q. 22 a. 1 ad 3"><a name="29365"><span class=
3995 "ref">[29365] I&ordf; q. 22 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
3996 dicendum quod providentia est in intellectu, sed praesupponit
3997 voluntatem finis, nullus enim praecipit de agendis propter finem,
3998 nisi velit finem. Unde et prudentia praesupponit virtutes morales,
3999 per quas appetitus se habet ad bonum, ut dicitur in VI Ethic. Et
4000 tamen si providentia ex aequali respiceret voluntatem et
4001 intellectum divinum, hoc esset absque detrimento divinae
4002 simplicitatis; cum voluntas et intellectus in Deo sint idem, ut
4003 supra dictum est.</p>
4004 <br />
4005 <div class="E">Articulus 2</div>
4006 <p title="I q. 22 a. 2 arg. 1"><a name="29366"><span class=
4007 "ref">[29366] I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
4008 proceditur. Videtur quod non omnia sint subiecta divinae
4009 providentiae. Nullum enim provisum est fortuitum. Si ergo omnia
4010 sunt provisa a Deo, nihil erit fortuitum, et sic perit casus et
4011 fortuna. Quod est contra communem opinionem.</p>
4012 <p title="I q. 22 a. 2 arg. 2"><a name="29367"><span class=
4013 "ref">[29367] I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis
4014 sapiens provisor excludit defectum et malum, quantum potest, ab his
4015 quorum curam gerit. Videmus autem multa mala in rebus esse. Aut
4016 igitur Deus non potest ea impedire, et sic non est omnipotens, aut
4017 non de omnibus curam habet.</p>
4018 <p title="I q. 22 a. 2 arg. 3"><a name="29368"><span class=
4019 "ref">[29368] I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quae
4020 ex necessitate eveniunt, providentiam seu prudentiam non requirunt,
4021 unde, secundum philosophum in VI Ethic., prudentia est recta ratio
4022 contingentium, de quibus est consilium et electio. Cum igitur multa
4023 in rebus ex necessitate eveniant, non omnia providentiae
4024 subduntur.</p>
4025 <p title="I q. 22 a. 2 arg. 4"><a name="29369"><span class=
4026 "ref">[29369] I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
4027 quicumque dimittitur sibi, non subest providentiae alicuius
4028 gubernantis. Sed homines sibi ipsis dimittuntur a Deo, secundum
4029 illud Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit hominem, et reliquit
4030 eum in manu consilii sui</i>; et specialiter mali, secundum illud,
4031 <i>dimisit illos secundum desideria cordis eorum</i>. Non igitur
4032 omnia divinae providentiae subsunt.</p>
4033 <p title="I q. 22 a. 2 arg. 5"><a name="29370"><span class=
4034 "ref">[29370] I&ordf; q. 22 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea,
4035 apostolus, I Cor. IX, dicit quod <i>non est Deo cura de bobus</i>,
4036 et eadem ratione, de aliis creaturis irrationalibus. Non igitur
4037 omnia subsunt divinae providentiae.</p>
4038 <p title="I q. 22 a. 2 s. c."><a name="29371"><span class=
4039 "ref">[29371] I&ordf; q. 22 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
4040 quod dicitur Sap. VIII, de divina sapientia, quod <i>attingit a
4041 fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter</i>.</p>
4042 <p title="I q. 22 a. 2 co."><a name="29372"><span class=
4043 "ref">[29372] I&ordf; q. 22 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
4044 quod quidam totaliter providentiam negaverunt, sicut Democritus et
4045 Epicurei, ponentes mundum factum esse casu. Quidam vero posuerunt
4046 incorruptibilia tantum providentiae subiacere; corruptibilia vero,
4047 non secundum individua, sed secundum species; sic enim
4048 incorruptibilia sunt. Ex quorum persona dicitur Iob XXII, <i>nubes
4049 latibulum eius, et circa cardines caeli perambulat, neque nostra
4050 considerat</i>. A corruptibilium autem generalitate excepit Rabbi
4051 Moyses homines, propter splendorem intellectus, quem participant,
4052 in aliis autem individuis corruptibilibus, aliorum opinionem est
4053 secutus. Sed necesse est dicere omnia divinae providentiae
4054 subiacere, non in universali tantum, sed etiam in singulari. Quod
4055 sic patet. Cum enim omne agens agat propter finem, tantum se
4056 extendit ordinatio effectuum in finem, quantum se extendit
4057 causalitas primi agentis. Ex hoc enim contingit in operibus
4058 alicuius agentis aliquid provenire non ad finem ordinatum, quia
4059 effectus ille consequitur ex aliqua alia causa, praeter intentionem
4060 agentis. Causalitas autem Dei, qui est primum agens, se extendit
4061 usque ad omnia entia, non solum quantum ad principia speciei, sed
4062 etiam quantum ad individualia principia, non solum
4063 incorruptibilium, sed etiam corruptibilium. Unde necesse est omnia
4064 quae habent quocumque modo esse, ordinata esse a Deo in finem,
4065 secundum illud apostoli, ad Rom. XIII, <i>quae a Deo sunt, ordinata
4066 sunt</i>. Cum ergo nihil aliud sit Dei providentia quam ratio
4067 ordinis rerum in finem, ut dictum est, necesse est omnia, inquantum
4068 participant esse, intantum subdi divinae providentiae. Similiter
4069 etiam supra ostensum est quod Deus omnia cognoscit, et universalia
4070 et particularia. Et cum cognitio eius comparetur ad res sicut
4071 cognitio artis ad artificiata, ut supra dictum est, necesse est
4072 quod omnia supponantur suo ordini, sicut omnia artificiata
4073 subduntur ordini artis.</p>
4074 <p title="I q. 22 a. 2 ad 1"><a name="29373"><span class=
4075 "ref">[29373] I&ordf; q. 22 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
4076 dicendum quod aliter est de causa universali, et de causa
4077 particulari. Ordinem enim causae particularis aliquid potest exire,
4078 non autem ordinem causae universalis. Non enim subducitur aliquid
4079 ab ordine causae particularis, nisi per aliquam aliam causam
4080 particularem impedientem, sicut lignum impeditur a combustione per
4081 actionem aquae. Unde, cum omnes causae particulares concludantur
4082 sub universali causa, impossibile est aliquem effectum ordinem
4083 causae universalis effugere. Inquantum igitur aliquis effectus
4084 ordinem alicuius causae particularis effugit, dicitur esse casuale
4085 vel fortuitum, respectu causae particularis, sed respectu causae
4086 universalis, a cuius ordine subtrahi non potest, dicitur esse
4087 provisum. Sicut et concursus duorum servorum, licet sit casualis
4088 quantum ad eos, est tamen provisus a domino, qui eos scienter sic
4089 ad unum locum mittit, ut unus de alio nesciat.</p>
4090 <p title="I q. 22 a. 2 ad 2"><a name="29374"><span class=
4091 "ref">[29374] I&ordf; q. 22 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
4092 dicendum quod aliter de eo est qui habet curam alicuius
4093 particularis, et de provisore universali. Quia provisor
4094 particularis excludit defectum ab eo quod eius curae subditur,
4095 quantum potest, sed provisor universalis permittit aliquem defectum
4096 in aliquo particulari accidere, ne impediatur bonum totius. Unde
4097 corruptiones et defectus in rebus naturalibus, dicuntur esse contra
4098 naturam particularem; sed tamen sunt de intentione naturae
4099 universalis, inquantum defectus unius cedit in bonum alterius, vel
4100 etiam totius universi; nam corruptio unius est generatio alterius,
4101 per quam species conservatur. Cum igitur Deus sit universalis
4102 provisor totius entis, ad ipsius providentiam pertinet ut permittat
4103 quosdam defectus esse in aliquibus particularibus rebus, ne
4104 impediatur bonum universi perfectum. Si enim omnia mala
4105 impedirentur, multa bona deessent universo, non enim esset vita
4106 leonis, si non esset occisio animalium; nec esset patientia
4107 martyrum, si non esset persecutio tyrannorum. Unde dicit Augustinus
4108 in Enchirid. <i>Deus omnipotens nullo modo sineret malum aliquod
4109 esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus,
4110 ut bene faceret etiam de malo</i>. Ex his autem duabus rationibus
4111 quas nunc solvimus, videntur moti fuisse, qui divinae providentiae
4112 subtraxerunt corruptibilia, in quibus inveniuntur casualia et
4113 mala.</p>
4114 <p title="I q. 22 a. 2 ad 3"><a name="29375"><span class=
4115 "ref">[29375] I&ordf; q. 22 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
4116 dicendum quod homo non est institutor naturae, sed utitur in
4117 operibus artis et virtutis, ad suum usum, rebus naturalibus. Unde
4118 providentia humana non se extendit ad necessaria, quae ex natura
4119 proveniunt. Ad quae tamen se extendit providentia Dei, qui est
4120 auctor naturae. Et ex hac ratione videntur moti fuisse, qui cursum
4121 rerum naturalium subtraxerunt divinae providentiae, attribuentes
4122 ipsum necessitati materiae; ut Democritus, et alii naturales
4123 antiqui.</p>
4124 <p title="I q. 22 a. 2 ad 4"><a name="29376"><span class=
4125 "ref">[29376] I&ordf; q. 22 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
4126 dicendum quod in hoc quod dicitur Deum hominem sibi reliquisse, non
4127 excluditur homo a divina providentia, sed ostenditur quod non
4128 praefigitur ei virtus operativa determinata ad unum, sicut rebus
4129 naturalibus; quae aguntur tantum, quasi ab altero directae in
4130 finem, non autem seipsa agunt, quasi se dirigentia in finem, ut
4131 creaturae rationales per liberum arbitrium, quo consiliantur et
4132 eligunt. Unde signanter dicit, <i>in manu consilii sui</i>. Sed
4133 quia ipse actus liberi arbitrii reducitur in Deum sicut in causam,
4134 necesse est ut ea quae ex libero arbitrio fiunt, divinae
4135 providentiae subdantur, providentia enim hominis continetur sub
4136 providentia Dei, sicut causa particularis sub causa universali.
4137 Hominum autem iustorum quodam excellentiori modo Deus habet
4138 providentiam quam impiorum, inquantum non permittit contra eos
4139 evenire aliquid, quod finaliter impediat salutem eorum, nam
4140 <i>diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum</i>, ut dicitur
4141 Rom. VIII. Sed ex hoc ipso quod impios non retrahit a malo culpae,
4142 dicitur eos dimittere. Non tamen ita, quod totaliter ab eius
4143 providentia excludantur, alioquin in nihilum deciderent, nisi per
4144 eius providentiam conservarentur. Et ex hac ratione videtur motus
4145 fuisse Tullius, qui res humanas, de quibus consiliamur, divinae
4146 providentiae subtraxit.</p>
4147 <p title="I q. 22 a. 2 ad 5"><a name="29377"><span class=
4148 "ref">[29377] I&ordf; q. 22 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum
4149 dicendum quod, quia creatura rationalis habet per liberum arbitrium
4150 dominium sui actus, ut dictum est, speciali quodam modo subditur
4151 divinae providentiae; ut scilicet ei imputetur aliquid ad culpam
4152 vel ad meritum, et reddatur ei aliquid ut poena vel praemium. Et
4153 quantum ad hoc curam Dei apostolus a bobus removet. Non tamen ita
4154 quod individua irrationalium creaturarum ad Dei providentiam non
4155 pertineant, ut Rabbi Moyses existimavit.</p>
4156 <br />
4157 <div class="E">Articulus 3</div>
4158 <p title="I q. 22 a. 3 arg. 1"><a name="29378"><span class=
4159 "ref">[29378] I&ordf; q. 22 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
4160 proceditur. Videtur quod Deus non immediate omnibus provideat.
4161 Quidquid enim est dignitatis, Deo est attribuendum. Sed ad
4162 dignitatem alicuius regis pertinet, quod habeat ministros, quibus
4163 mediantibus subditis provideat. Ergo multo magis Deus non immediate
4164 omnibus providet.</p>
4165 <p title="I q. 22 a. 3 arg. 2"><a name="29379"><span class=
4166 "ref">[29379] I&ordf; q. 22 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ad
4167 providentiam pertinet res in finem ordinare. Finis autem cuiuslibet
4168 rei est eius perfectio et bonum. Ad quamlibet autem causam pertinet
4169 effectum suum perducere ad bonum. Quaelibet igitur causa agens est
4170 causa effectus providentiae. Si igitur Deus omnibus immediate
4171 providet, subtrahuntur omnes causae secundae.</p>
4172 <p title="I q. 22 a. 3 arg. 3"><a name="29380"><span class=
4173 "ref">[29380] I&ordf; q. 22 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
4174 Augustinus dicit, in Enchirid., quod <i>melius est quaedam nescire
4175 quam scire, ut vilia</i>, et idem dicit philosophus, in XII
4176 Metaphys. Sed omne quod est melius, Deo est attribuendum. Ergo Deus
4177 non habet immediate providentiam quorundam vilium et malorum.</p>
4178 <p title="I q. 22 a. 3 s. c."><a name="29381"><span class=
4179 "ref">[29381] I&ordf; q. 22 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
4180 quod dicitur Iob XXXIV, <i>quem constituit alium super terram? Aut
4181 quem posuit super orbem quem fabricatus est?</i> Super quo dicit
4182 Gregorius, <i>mundum per seipsum regit, quem per seipsum
4183 condidit</i>.</p>
4184 <p title="I q. 22 a. 3 co."><a name="29382"><span class=
4185 "ref">[29382] I&ordf; q. 22 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
4186 quod ad providentiam duo pertinent, scilicet ratio ordinis rerum
4187 provisarum in finem; et executio huius ordinis, quae gubernatio
4188 dicitur. Quantum igitur ad primum horum, Deus immediate omnibus
4189 providet. Quia in suo intellectu habet rationem omnium, etiam
4190 minimorum, et quascumque causas aliquibus effectibus praefecit,
4191 dedit eis virtutem ad illos effectus producendos. Unde oportet quod
4192 ordinem illorum effectuum in sua ratione praehabuerit. Quantum
4193 autem ad secundum, sunt aliqua media divinae providentiae. Quia
4194 inferiora gubernat per superiora; non propter defectum suae
4195 virtutis, sed propter abundantiam suae bonitatis, ut dignitatem
4196 causalitatis etiam creaturis communicet. Et secundum hoc excluditur
4197 opinio Platonis, quam narrat Gregorius Nyssenus, triplicem
4198 providentiam ponentis. Quarum prima est summi Dei, qui primo et
4199 principaliter providet rebus spiritualibus; et consequenter toti
4200 mundo, quantum ad genera, species et causas universales. Secunda
4201 vero providentia est, qua providetur singularibus generabilium et
4202 corruptibilium, et hanc attribuit diis qui circumeunt caelos, idest
4203 substantiis separatis, quae movent corpora caelestia circulariter.
4204 Tertia vero providentia est rerum humanarum, quam attribuebat
4205 Daemonibus, quos Platonici ponebant medios inter nos et deos, ut
4206 narrat Augustinus IX de Civ. Dei.</p>
4207 <p title="I q. 22 a. 3 ad 1"><a name="29383"><span class=
4208 "ref">[29383] I&ordf; q. 22 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
4209 dicendum quod habere ministros executores suae providentiae,
4210 pertinet ad dignitatem regis, sed quod non habeat rationem eorum
4211 quae per eos agenda sunt, est ex defectu ipsius. Omnis enim
4212 scientia operativa tanto perfectior est, quanto magis particularia
4213 considerat, in quibus est actus.</p>
4214 <p title="I q. 22 a. 3 ad 2"><a name="29384"><span class=
4215 "ref">[29384] I&ordf; q. 22 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
4216 dicendum quod per hoc quod Deus habet immediate providentiam de
4217 rebus omnibus, non excluduntur causae secundae, quae sunt
4218 executrices huius ordinis, ut ex supra dictis patet.</p>
4219 <p title="I q. 22 a. 3 ad 3"><a name="29385"><span class=
4220 "ref">[29385] I&ordf; q. 22 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
4221 dicendum quod nobis melius est non cognoscere mala et vilia,
4222 inquantum per ea impedimur a consideratione meliorum, quia non
4223 possumus simul multa intelligere, et inquantum cogitatio malorum
4224 pervertit interdum voluntatem in malum. Sed hoc non habet locum in
4225 Deo, qui simul omnia uno intuitu videt, et cuius voluntas ad malum
4226 flecti non potest.</p>
4227 <br />
4228 <div class="E">Articulus 4</div>
4229 <p title="I q. 22 a. 4 arg. 1"><a name="29386"><span class=
4230 "ref">[29386] I&ordf; q. 22 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
4231 proceditur. Videtur quod divina providentia necessitatem rebus
4232 provisis imponat. Omnis enim effectus qui habet aliquam causam per
4233 se, quae iam est vel fuit, ad quam de necessitate sequitur,
4234 provenit ex necessitate, ut philosophus probat in VI Metaphys. Sed
4235 providentia Dei, cum sit aeterna, praeexistit; et ad eam sequitur
4236 effectus de necessitate; non enim potest divina providentia
4237 frustrari. Ergo providentia divina necessitatem rebus provisis
4238 imponit.</p>
4239 <p title="I q. 22 a. 4 arg. 2"><a name="29387"><span class=
4240 "ref">[29387] I&ordf; q. 22 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
4241 unusquisque provisor stabilit opus suum quantum potest, ne
4242 deficiat. Sed Deus est summe potens. Ergo necessitatis firmitatem
4243 rebus a se provisis tribuit.</p>
4244 <p title="I q. 22 a. 4 arg. 3"><a name="29388"><span class=
4245 "ref">[29388] I&ordf; q. 22 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
4246 Boetius dicit, IV de Consol., quod fatum, <i>ab immobilis
4247 providentiae proficiscens exordiis, actus fortunasque hominum
4248 indissolubili causarum connexione constringit</i>. Videtur ergo
4249 quod providentia necessitatem rebus provisis imponat.</p>
4250 <p title="I q. 22 a. 4 s. c."><a name="29389"><span class=
4251 "ref">[29389] I&ordf; q. 22 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
4252 quod dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>corrumpere
4253 naturam non est providentiae</i>. Hoc autem habet quarundam rerum
4254 natura, quod sint contingentia. Non igitur divina providentia
4255 necessitatem rebus imponit, contingentiam excludens.</p>
4256 <p title="I q. 22 a. 4 co."><a name="29390"><span class=
4257 "ref">[29390] I&ordf; q. 22 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
4258 quod providentia divina quibusdam rebus necessitatem imponit, non
4259 autem omnibus, ut quidam crediderunt. Ad providentiam enim pertinet
4260 ordinare res in finem. Post bonitatem autem divinam, quae est finis
4261 a rebus separatus, principale bonum in ipsis rebus existens, est
4262 perfectio universi, quae quidem non esset, si non omnes gradus
4263 essendi invenirentur in rebus. Unde ad divinam providentiam
4264 pertinet omnes gradus entium producere. Et ideo quibusdam
4265 effectibus praeparavit causas necessarias, ut necessario evenirent;
4266 quibusdam vero causas contingentes, ut evenirent contingenter,
4267 secundum conditionem proximarum causarum.</p>
4268 <p title="I q. 22 a. 4 ad 1"><a name="29391"><span class=
4269 "ref">[29391] I&ordf; q. 22 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
4270 dicendum quod effectus divinae providentiae non solum est aliquid
4271 evenire quocumque modo; sed aliquid evenire vel contingenter vel
4272 necessario. Et ideo evenit infallibiliter et necessario, quod
4273 divina providentia disponit evenire infallibiliter et necessario,
4274 et evenit contingenter, quod divinae providentiae ratio habet ut
4275 contingenter eveniat.</p>
4276 <p title="I q. 22 a. 4 ad 2"><a name="29392"><span class=
4277 "ref">[29392] I&ordf; q. 22 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
4278 dicendum quod in hoc est immobilis et certus divinae providentiae
4279 ordo, quod ea quae ab ipso providentur, cuncta eveniunt eo modo quo
4280 ipse providet, sive necessario sive contingenter.</p>
4281 <p title="I q. 22 a. 4 ad 3"><a name="29393"><span class=
4282 "ref">[29393] I&ordf; q. 22 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
4283 dicendum quod indissolubilitas illa et immutabilitas quam Boetius
4284 tangit, pertinet ad certitudinem providentiae, quae non deficit a
4285 suo effectu, neque a modo eveniendi quem providit, non autem
4286 pertinet ad necessitatem effectuum. Et considerandum est quod
4287 necessarium et contingens proprie consequuntur ens, inquantum
4288 huiusmodi. Unde modus contingentiae et necessitatis cadit sub
4289 provisione Dei, qui est universalis provisor totius entis, non
4290 autem sub provisione aliquorum particularium provisorum.</p>
4291 <br />
4292 <div class="D">Quaestio 23</div>
4293 <div class="G">Prooemium</div>
4294 <p title="I q. 23 pr."><a name="29394"><span class="ref">[29394]
4295 I&ordf; q. 23 pr.</span></a> Post considerationem divinae
4296 providentiae, agendum est de praedestinatione, et de libro vitae.
4297 Et circa praedestinationem quaeruntur octo. Primo, utrum Deo
4298 conveniat praedestinatio. Secundo, quid sit praedestinatio; et
4299 utrum ponat aliquid in praedestinato. Tertio, utrum Deo competat
4300 reprobatio aliquorum hominum. Quarto, de comparatione
4301 praedestinationis ad electionem; utrum scilicet praedestinati
4302 eligantur. Quinto, utrum merita sint causa vel ratio
4303 praedestinationis, vel reprobationis, aut electionis. Sexto, de
4304 certitudine praedestinationis; utrum scilicet praedestinati
4305 infallibiliter salventur. Septimo, utrum numerus praedestinatorum
4306 sit certus. Octavo, utrum praedestinatio possit iuvari precibus
4307 sanctorum.</p>
4308 <br />
4309 <div class="E">Articulus 1</div>
4310 <p title="I q. 23 a. 1 arg. 1"><a name="29395"><span class=
4311 "ref">[29395] I&ordf; q. 23 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
4312 proceditur. Videtur quod homines non praedestinentur a Deo. Dicit
4313 enim Damascenus, in II libro, <i>oportet cognoscere quod omnia
4314 quidem praecognoscit Deus, non autem omnia praedeterminat.
4315 Praecognoscit enim ea quae in nobis sunt; non autem praedeterminat
4316 ea</i>. Sed merita et demerita humana sunt in nobis, inquantum
4317 sumus nostrorum actuum domini per liberum arbitrium. Ea ergo quae
4318 pertinent ad meritum vel demeritum, non praedestinantur a Deo. Et
4319 sic hominum praedestinatio tollitur.</p>
4320 <p title="I q. 23 a. 1 arg. 2"><a name="29396"><span class=
4321 "ref">[29396] I&ordf; q. 23 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omnes
4322 creaturae ordinantur ad suos fines per divinam providentiam, ut
4323 supra dictum est. Sed aliae creaturae non dicuntur praedestinari a
4324 Deo. Ergo nec homines.</p>
4325 <p title="I q. 23 a. 1 arg. 3"><a name="29397"><span class=
4326 "ref">[29397] I&ordf; q. 23 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
4327 Angeli sunt capaces beatitudinis, sicut et homines. Sed Angelis non
4328 competit praedestinari, ut videtur, cum in eis nunquam fuerit
4329 miseria; praedestinatio autem est propositum miserendi, ut dicit
4330 Augustinus. Ergo homines non praedestinantur.</p>
4331 <p title="I q. 23 a. 1 arg. 4"><a name="29398"><span class=
4332 "ref">[29398] I&ordf; q. 23 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
4333 beneficia hominibus a Deo collata, per spiritum sanctum viris
4334 sanctis revelantur, secundum illud apostoli, I Cor. II, <i>nos
4335 autem non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo
4336 est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis</i>. Si ergo homines
4337 praedestinarentur a Deo, cum praedestinatio sit Dei beneficium,
4338 esset praedestinatis nota sua praedestinatio. Quod patet esse
4339 falsum.</p>
4340 <p title="I q. 23 a. 1 s. c."><a name="29399"><span class=
4341 "ref">[29399] I&ordf; q. 23 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
4342 quod dicitur Rom. VIII, <i>quos praedestinavit, hos et
4343 vocavit</i>.</p>
4344 <p title="I q. 23 a. 1 co."><a name="29400"><span class=
4345 "ref">[29400] I&ordf; q. 23 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
4346 quod Deo conveniens est homines praedestinare. Omnia enim divinae
4347 providentiae subiacent, ut supra ostensum est. Ad providentiam
4348 autem pertinet res in finem ordinare, ut dictum est. Finis autem ad
4349 quem res creatae ordinantur a Deo, est duplex. Unus, qui excedit
4350 proportionem naturae creatae et facultatem, et hic finis est vita
4351 aeterna, quae in divina visione consistit, quae est supra naturam
4352 cuiuslibet creaturae, ut supra habitum est. Alius autem finis est
4353 naturae creatae proportionatus, quem scilicet res creata potest
4354 attingere secundum virtutem suae naturae. Ad illud autem ad quod
4355 non potest aliquid virtute suae naturae pervenire, oportet quod ab
4356 alio transmittatur; sicut sagitta a sagittante mittitur ad signum.
4357 Unde, proprie loquendo, rationalis creatura, quae est capax vitae
4358 aeternae, perducitur in ipsam quasi a Deo transmissa. Cuius quidem
4359 transmissionis ratio in Deo praeexistit; sicut et in eo est ratio
4360 ordinis omnium in finem, quam diximus esse providentiam. Ratio
4361 autem alicuius fiendi in mente actoris existens, est quaedam
4362 praeexistentia rei fiendae in eo. Unde ratio praedictae
4363 transmissionis creaturae rationalis in finem vitae aeternae,
4364 praedestinatio nominatur, nam destinare est mittere. Et sic patet
4365 quod praedestinatio, quantum ad obiecta, est quaedam pars
4366 providentiae.</p>
4367 <p title="I q. 23 a. 1 ad 1"><a name="29401"><span class=
4368 "ref">[29401] I&ordf; q. 23 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
4369 dicendum quod Damascenus nominat praedeterminationem impositionem
4370 necessitatis; sicut est in rebus naturalibus, quae sunt
4371 praedeterminatae ad unum. Quod patet ex eo quod subdit, <i>non enim
4372 vult malitiam, neque compellit virtutem</i>. Unde praedestinatio
4373 non excluditur.</p>
4374 <p title="I q. 23 a. 1 ad 2"><a name="29402"><span class=
4375 "ref">[29402] I&ordf; q. 23 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
4376 dicendum quod creaturae irrationales non sunt capaces illius finis
4377 qui facultatem humanae naturae excedit. Unde non proprie dicuntur
4378 praedestinari, etsi aliquando abusive praedestinatio nominetur
4379 respectu cuiuscumque alterius finis.</p>
4380 <p title="I q. 23 a. 1 ad 3"><a name="29403"><span class=
4381 "ref">[29403] I&ordf; q. 23 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
4382 dicendum quod praedestinari convenit Angelis, sicut et hominibus,
4383 licet nunquam fuerint miseri. Nam motus non accipit speciem a
4384 termino a quo, sed a termino ad quem, nihil enim refert, quantum ad
4385 rationem dealbationis, utrum ille qui dealbatur, fuerit niger aut
4386 pallidus vel rubeus. Et similiter nihil refert ad rationem
4387 praedestinationis, utrum aliquis praedestinetur in vitam aeternam a
4388 statu miseriae, vel non. Quamvis dici possit quod omnis collatio
4389 boni supra debitum eius cui confertur, ad misericordiam pertineat,
4390 ut supra dictum est.</p>
4391 <p title="I q. 23 a. 1 ad 4"><a name="29404"><span class=
4392 "ref">[29404] I&ordf; q. 23 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
4393 dicendum quod, etiam si aliquibus ex speciali privilegio sua
4394 praedestinatio reveletur, non tamen convenit ut reveletur omnibus,
4395 quia sic illi qui non sunt praedestinati, desperarent; et securitas
4396 in praedestinatis negligentiam pareret.</p>
4397 <br />
4398 <div class="E">Articulus 2</div>
4399 <p title="I q. 23 a. 2 arg. 1"><a name="29405"><span class=
4400 "ref">[29405] I&ordf; q. 23 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
4401 proceditur. Videtur quod praedestinatio ponat aliquid in
4402 praedestinato. Omnis enim actio ex se passionem infert. Si ergo
4403 praedestinatio actio est in Deo, oportet quod praedestinatio passio
4404 sit in praedestinatis.</p>
4405 <p title="I q. 23 a. 2 arg. 2"><a name="29406"><span class=
4406 "ref">[29406] I&ordf; q. 23 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
4407 Origenes dicit, super illud Rom. I, <i>qui praedestinatus est etc.,
4408 praedestinatio est eius qui non est, sed destinatio eius est qui
4409 est</i>. Sed Augustinus dicit, in libro de praedestinatione
4410 sanctorum, <i>quid est praedestinatio, nisi destinatio
4411 alicuius?</i> Ergo praedestinatio non est nisi alicuius existentis.
4412 Et ita ponit aliquid in praedestinato.</p>
4413 <p title="I q. 23 a. 2 arg. 3"><a name="29407"><span class=
4414 "ref">[29407] I&ordf; q. 23 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
4415 praeparatio est aliquid in praeparato. Sed praedestinatio est
4416 praeparatio beneficiorum Dei, ut dicit Augustinus, in libro de
4417 Praedest. Sanct. Ergo praedestinatio est aliquid in
4418 praedestinatis.</p>
4419 <p title="I q. 23 a. 2 arg. 4"><a name="29408"><span class=
4420 "ref">[29408] I&ordf; q. 23 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
4421 temporale non ponitur in definitione aeterni. Sed gratia, quae est
4422 aliquid temporale, ponitur in definitione praedestinationis, nam
4423 praedestinatio dicitur esse <i>praeparatio gratiae in praesenti, et
4424 gloriae in futuro</i>. Ergo praedestinatio non est aliquid
4425 aeternum. Et ita oportet quod non sit in Deo, sed in
4426 praedestinatis, nam quidquid est in Deo, est aeternum.</p>
4427 <p title="I q. 23 a. 2 s. c."><a name="29409"><span class=
4428 "ref">[29409] I&ordf; q. 23 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
4429 quod Augustinus dicit, quod praedestinatio est praescientia
4430 beneficiorum Dei. Sed praescientia non est in praescitis, sed in
4431 praesciente. Ergo nec praedestinatio est in praedestinatis, sed in
4432 praedestinante.</p>
4433 <p title="I q. 23 a. 2 co."><a name="29410"><span class=
4434 "ref">[29410] I&ordf; q. 23 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
4435 quod praedestinatio non est aliquid in praedestinatis, sed in
4436 praedestinante tantum. Dictum est enim quod praedestinatio est
4437 quaedam pars providentiae providentia autem non est in rebus
4438 provisis; sed est quaedam ratio in intellectu provisoris, ut supra
4439 dictum est. Sed executio providentiae, quae gubernatio dicitur,
4440 passive quidem est in gubernatis; active autem est in gubernante.
4441 Unde manifestum est quod praedestinatio est quaedam ratio ordinis
4442 aliquorum in salutem aeternam, in mente divina existens. Executio
4443 autem huius ordinis est passive quidem in praedestinatis; active
4444 autem est in Deo. Est autem executio praedestinationis vocatio et
4445 magnificatio, secundum illud apostoli, ad Rom. VIII, <i>quos
4446 praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos et
4447 magnificavit</i>.</p>
4448 <p title="I q. 23 a. 2 ad 1"><a name="29411"><span class=
4449 "ref">[29411] I&ordf; q. 23 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
4450 dicendum quod actiones in exteriorem materiam transeuntes, inferunt
4451 ex se passionem, ut calefactio et secatio, non autem actiones in
4452 agente manentes, ut sunt intelligere et velle, ut supra dictum est.
4453 Et talis actio est praedestinatio. Unde praedestinatio non ponit
4454 aliquid in praedestinato. Sed executio eius, quae transit in
4455 exteriores res, ponit in eis aliquem effectum.</p>
4456 <p title="I q. 23 a. 2 ad 2"><a name="29412"><span class=
4457 "ref">[29412] I&ordf; q. 23 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
4458 dicendum quod destinatio aliquando sumitur pro reali missione
4459 alicuius ad aliquem terminum, et sic destinatio non est nisi eius
4460 quod est. Alio modo sumitur destinatio pro missione quam aliquis
4461 mente concipit, secundum quod dicimur destinare, quod mente
4462 firmiter proponimus, et hoc secundo modo dicitur II Machab. cap.
4463 VI, <i>Eleazarus destinavit non admittere illicita propter vitae
4464 amorem</i>. Et sic destinatio potest esse eius quod non est. Tamen
4465 praedestinatio, ratione antecessionis quam importat, potest esse
4466 eius quod non est, qualitercumque destinatio sumatur.</p>
4467 <p title="I q. 23 a. 2 ad 3"><a name="29413"><span class=
4468 "ref">[29413] I&ordf; q. 23 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
4469 dicendum quod duplex est praeparatio. Quaedam patientis, ut
4470 patiatur, et haec praeparatio est in praeparato. Quaedam alia est
4471 agentis, ut agat, et haec est in agente. Et talis praeparatio est
4472 praedestinatio; prout aliquod agens per intellectum dicitur se
4473 praeparare ad agendum, inquantum praeconcipit rationem operis
4474 fiendi. Et sic Deus ab aeterno praeparavit praedestinando,
4475 concipiens rationem ordinis aliquorum in salutem.</p>
4476 <p title="I q. 23 a. 2 ad 4"><a name="29414"><span class=
4477 "ref">[29414] I&ordf; q. 23 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
4478 dicendum quod gratia non ponitur in definitione praedestinationis,
4479 quasi aliquid existens de essentia eius, sed inquantum
4480 praedestinatio importat respectum ad gratiam, ut causae ad
4481 effectum, et actus ad obiectum. Unde non sequitur quod
4482 praedestinatio sit aliquid temporale.</p>
4483 <br />
4484 <div class="E">Articulus 3</div>
4485 <p title="I q. 23 a. 3 arg. 1"><a name="29415"><span class=
4486 "ref">[29415] I&ordf; q. 23 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
4487 proceditur. Videtur quod Deus nullum hominem reprobet. Nullus enim
4488 reprobat quem diligit. Sed Deus omnem hominem diligit, secundum
4489 illud Sap. XI, <i>diligis omnia quae sunt, et nihil odisti eorum
4490 quae fecisti</i>. Ergo Deus nullum hominem reprobat.</p>
4491 <p title="I q. 23 a. 3 arg. 2"><a name="29416"><span class=
4492 "ref">[29416] I&ordf; q. 23 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si
4493 Deus aliquem hominem reprobat, oportet quod sic se habeat
4494 reprobatio ad reprobatos, sicut praedestinatio ad praedestinatos.
4495 Sed praedestinatio est causa salutis praedestinatorum. Ergo
4496 reprobatio erit causa perditionis reproborum. Hoc autem est falsum,
4497 dicitur enim Osee XIII, <i>perditio tua, Israel, ex te est;
4498 tantummodo ex me auxilium tuum</i>. Non ergo Deus aliquem
4499 reprobat.</p>
4500 <p title="I q. 23 a. 3 arg. 3"><a name="29417"><span class=
4501 "ref">[29417] I&ordf; q. 23 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, nulli
4502 debet imputari quod vitare non potest. Sed si Deus aliquem
4503 reprobat, non potest vitare quin ipse pereat, dicitur enim Eccle.
4504 VII, <i>considera opera Dei, quod nemo possit corrigere quem ipse
4505 despexerit</i>. Ergo non esset hominibus imputandum quod pereunt.
4506 Hoc autem est falsum. Non ergo Deus aliquem reprobat.</p>
4507 <p title="I q. 23 a. 3 s. c."><a name="29418"><span class=
4508 "ref">[29418] I&ordf; q. 23 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
4509 quod dicitur Malach. I, <i>Iacob dilexi, Esau autem odio
4510 habui</i>.</p>
4511 <p title="I q. 23 a. 3 co."><a name="29419"><span class=
4512 "ref">[29419] I&ordf; q. 23 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
4513 quod Deus aliquos reprobat. Dictum enim est supra quod
4514 praedestinatio est pars providentiae. Ad providentiam autem
4515 pertinet permittere aliquem defectum in rebus quae providentiae
4516 subduntur, ut supra dictum est. Unde, cum per divinam providentiam
4517 homines in vitam aeternam ordinentur, pertinet etiam ad divinam
4518 providentiam, ut permittat aliquos ab isto fine deficere. Et hoc
4519 dicitur reprobare. Sic igitur, sicut praedestinatio est pars
4520 providentiae respectu eorum qui divinitus ordinantur in aeternam
4521 salutem; ita reprobatio est pars providentiae respectu illorum qui
4522 ab hoc fine decidunt. Unde reprobatio non nominat praescientiam
4523 tantum, sed aliquid addit secundum rationem, sicut et providentia,
4524 ut supra dictum est. Sicut enim praedestinatio includit voluntatem
4525 conferendi gratiam et gloriam, ita reprobatio includit voluntatem
4526 permittendi aliquem cadere in culpam, et inferendi damnationis
4527 poenam pro culpa.</p>
4528 <p title="I q. 23 a. 3 ad 1"><a name="29420"><span class=
4529 "ref">[29420] I&ordf; q. 23 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
4530 dicendum quod Deus omnes homines diligit, et etiam omnes creaturas,
4531 inquantum omnibus vult aliquod bonum, non tamen quodcumque bonum
4532 vult omnibus. Inquantum igitur quibusdam non vult hoc bonum quod
4533 est vita aeterna, dicitur eos habere odio, vel reprobare.</p>
4534 <p title="I q. 23 a. 3 ad 2"><a name="29421"><span class=
4535 "ref">[29421] I&ordf; q. 23 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
4536 dicendum quod aliter se habet reprobatio in causando, quam
4537 praedestinatio. Nam praedestinatio est causa et eius quod
4538 expectatur in futura vita a praedestinatis, scilicet gloriae; et
4539 eius quod percipitur in praesenti, scilicet gratiae. Reprobatio
4540 vero non est causa eius quod est in praesenti, scilicet culpae; sed
4541 est causa derelictionis a Deo. Est tamen causa eius quod redditur
4542 in futuro, scilicet poenae aeternae. Sed culpa provenit ex libero
4543 arbitrio eius qui reprobatur et a gratia deseritur. Et secundum hoc
4544 verificatur dictum prophetae, scilicet, <i>perditio tua, Israel, ex
4545 te</i>.</p>
4546 <p title="I q. 23 a. 3 ad 3"><a name="29422"><span class=
4547 "ref">[29422] I&ordf; q. 23 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
4548 dicendum quod reprobatio Dei non subtrahit aliquid de potentia
4549 reprobati. Unde, cum dicitur quod reprobatus non potest gratiam
4550 adipisci, non est hoc intelligendum secundum impossibilitatem
4551 absolutam, sed secundum impossibilitatem conditionatam, sicut supra
4552 dictum est quod praedestinatum necesse est salvari, necessitate
4553 conditionata, quae non tollit libertatem arbitrii. Unde, licet
4554 aliquis non possit gratiam adipisci qui reprobatur a Deo, tamen
4555 quod in hoc peccatum vel illud labatur, ex eius libero arbitrio
4556 contingit. Unde et merito sibi imputatur in culpam.</p>
4557 <br />
4558 <div class="E">Articulus 4</div>
4559 <p title="I q. 23 a. 4 arg. 1"><a name="29423"><span class=
4560 "ref">[29423] I&ordf; q. 23 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
4561 proceditur. Videtur quod praedestinati non eligantur a Deo. Dicit
4562 enim Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod, sicut sol corporeus non
4563 eligendo omnibus corporibus lumen immittit, ita et Deus suam
4564 bonitatem. Sed bonitas divina communicatur praecipue aliquibus
4565 secundum participationem gratiae et gloriae. Ergo Deus absque
4566 electione gratiam et gloriam communicat. Quod ad praedestinationem
4567 pertinet.</p>
4568 <p title="I q. 23 a. 4 arg. 2"><a name="29424"><span class=
4569 "ref">[29424] I&ordf; q. 23 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
4570 electio est eorum quae sunt. Sed praedestinatio ab aeterno est
4571 etiam eorum quae non sunt. Ergo praedestinantur aliqui absque
4572 electione.</p>
4573 <p title="I q. 23 a. 4 arg. 3"><a name="29425"><span class=
4574 "ref">[29425] I&ordf; q. 23 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
4575 electio quandam discretionem importat. <i>Sed Deus vult omnes
4576 homines salvos fieri</i>, ut dicitur I Tim. II. Ergo
4577 praedestinatio, quae praeordinat homines in salutem, est absque
4578 electione.</p>
4579 <p title="I q. 23 a. 4 s. c."><a name="29426"><span class=
4580 "ref">[29426] I&ordf; q. 23 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
4581 quod dicitur Ephes. I, <i>elegit nos in ipso ante mundi
4582 constitutionem</i>.</p>
4583 <p title="I q. 23 a. 4 co."><a name="29427"><span class=
4584 "ref">[29427] I&ordf; q. 23 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
4585 quod praedestinatio, secundum rationem, praesupponit electionem; et
4586 electio dilectionem. Cuius ratio est, quia praedestinatio, ut
4587 dictum est, est pars providentiae. Providentia autem, sicut et
4588 prudentia, est ratio in intellectu existens, praeceptiva
4589 ordinationis aliquorum in finem, ut supra dictum est. Non autem
4590 praecipitur aliquid ordinandum in finem, nisi praeexistente
4591 voluntate finis. Unde praedestinatio aliquorum in salutem aeternam,
4592 praesupponit, secundum rationem, quod Deus illorum velit salutem.
4593 Ad quod pertinet electio et dilectio. Dilectio quidem, inquantum
4594 vult eis hoc bonum salutis aeternae, nam diligere est velle alicui
4595 bonum, ut supra dictum est. Electio autem, inquantum hoc bonum
4596 aliquibus prae aliis vult, cum quosdam reprobet, ut supra dictum
4597 est. Electio tamen et dilectio aliter ordinantur in nobis et in
4598 Deo, eo quod in nobis voluntas diligendo non causat bonum; sed ex
4599 bono praeexistente incitamur ad diligendum. Et ideo eligimus
4600 aliquem, quem diligamus, et sic electio dilectionem praecedit in
4601 nobis. In Deo autem est e converso. Nam voluntas eius, qua vult
4602 bonum alicui diligendo, est causa quod illud bonum ab eo prae aliis
4603 habeatur. Et sic patet quod dilectio praesupponitur electioni,
4604 secundum rationem; et electio praedestinationi. Unde omnes
4605 praedestinati sunt electi et dilecti.</p>
4606 <p title="I q. 23 a. 4 ad 1"><a name="29428"><span class=
4607 "ref">[29428] I&ordf; q. 23 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
4608 dicendum quod, si consideretur communicatio bonitatis divinae in
4609 communi, absque electione bonitatem suam communicat; inquantum
4610 scilicet nihil est, quod non participet aliquid de bonitate eius,
4611 ut supra dictum est. Sed si consideretur communicatio istius vel
4612 illius boni, non absque electione tribuit, quia quaedam bona dat
4613 aliquibus, quae non dat aliis. Et sic in collatione gratiae et
4614 gloriae attenditur electio.</p>
4615 <p title="I q. 23 a. 4 ad 2"><a name="29429"><span class=
4616 "ref">[29429] I&ordf; q. 23 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
4617 dicendum quod, quando voluntas eligentis provocatur ad eligendum a
4618 bono in re praeexistente, tunc oportet quod electio sit eorum quae
4619 sunt; sicut accidit in electione nostra. Sed in Deo est aliter, ut
4620 dictum est. Et ideo, sicut dicit Augustinus, <i>eliguntur a Deo qui
4621 non sunt, neque tamen errat qui eligit</i>.</p>
4622 <p title="I q. 23 a. 4 ad 3"><a name="29430"><span class=
4623 "ref">[29430] I&ordf; q. 23 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
4624 dicendum quod, sicut supra dictum est, Deus vult omnes homines
4625 salvos fieri antecedenter, quod non est simpliciter velle, sed
4626 secundum quid, non autem consequenter, quod est simpliciter
4627 velle.</p>
4628 <br />
4629 <div class="E">Articulus 5</div>
4630 <p title="I q. 23 a. 5 arg. 1"><a name="29431"><span class=
4631 "ref">[29431] I&ordf; q. 23 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
4632 proceditur. Videtur quod praescientia meritorum sit causa
4633 praedestinationis. Dicit enim apostolus, Rom. VIII, <i>quos
4634 praescivit, hos et praedestinavit</i>. Et Glossa Ambrosii, super
4635 illud Rom. IX, <i>miserebor cui miserebor</i> etc., dicit,
4636 <i>misericordiam illi dabo, quem praescio toto corde reversurum ad
4637 me</i>. Ergo videtur quod praescientia meritorum sit causa
4638 praedestinationis.</p>
4639 <p title="I q. 23 a. 5 arg. 2"><a name="29432"><span class=
4640 "ref">[29432] I&ordf; q. 23 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
4641 praedestinatio divina includit divinam voluntatem, quae
4642 irrationabilis esse non potest, cum praedestinatio sit propositum
4643 miserendi, ut Augustinus dicit. Sed nulla alia ratio potest esse
4644 praedestinationis nisi praescientia meritorum. Ergo praescientia
4645 meritorum est causa vel ratio praedestinationis.</p>
4646 <p title="I q. 23 a. 5 arg. 3"><a name="29433"><span class=
4647 "ref">[29433] I&ordf; q. 23 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
4648 <i>non est iniquitas apud Deum</i>, ut dicitur Rom. IX. Iniquum
4649 autem esse videtur, ut aequalibus inaequalia dentur. Omnes autem
4650 homines sunt aequales et secundum naturam, et secundum peccatum
4651 originale, attenditur autem in eis inaequalitas secundum merita vel
4652 demerita propriorum actuum. Non igitur inaequalia praeparat Deus
4653 hominibus, praedestinando et reprobando, nisi propter differentium
4654 meritorum praescientiam.</p>
4655 <p title="I q. 23 a. 5 s. c."><a name="29434"><span class=
4656 "ref">[29434] I&ordf; q. 23 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
4657 quod dicit apostolus, ad Tit. III, <i>non ex operibus iustitiae,
4658 quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos
4659 fecit</i>. Sicut autem salvos nos fecit, ita et praedestinavit nos
4660 salvos fieri. Non ergo praescientia meritorum est causa vel ratio
4661 praedestinationis.</p>
4662 <p title="I q. 23 a. 5 co."><a name="29435"><span class=
4663 "ref">[29435] I&ordf; q. 23 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
4664 quod, cum praedestinatio includat voluntatem, ut supra dictum est,
4665 sic inquirenda est ratio praedestinationis, sicut inquiritur ratio
4666 divinae voluntatis. Dictum est autem supra quod non est assignare
4667 causam divinae voluntatis ex parte actus volendi; sed potest
4668 assignari ratio ex parte volitorum, inquantum scilicet Deus vult
4669 esse aliquid propter aliud. Nullus ergo fuit ita insanae mentis,
4670 qui diceret merita esse causam divinae praedestinationis, ex parte
4671 actus praedestinantis. Sed hoc sub quaestione vertitur, utrum ex
4672 parte effectus, praedestinatio habeat aliquam causam. Et hoc est
4673 quaerere, utrum Deus praeordinaverit se daturum effectum
4674 praedestinationis alicui, propter merita aliqua. Fuerunt igitur
4675 quidam, qui dixerunt quod effectus praedestinationis praeordinatur
4676 alicui propter merita praeexistentia in alia vita. Et haec fuit
4677 positio Origenis, qui posuit animas humanas ab initio creatas, et
4678 secundum diversitatem suorum operum, diversos status eas sortiri in
4679 hoc mundo corporibus unitas. Sed hanc opinionem excludit apostolus,
4680 Rom. IX, dicens, <i>cum nondum nati fuissent, aut aliquid egissent
4681 boni vel mali, non ex operibus, sed ex vocante dictum est, quia
4682 maior serviet minori</i>. Fuerunt ergo alii, qui dixerunt quod
4683 merita praeexistentia in hac vita sunt ratio et causa effectus
4684 praedestinationis. Posuerunt enim Pelagiani quod initium
4685 benefaciendi sit ex nobis, consummatio autem a Deo. Et sic, ex hoc
4686 contingit quod alicui datur praedestinationis effectus, et non
4687 alteri, quia unus initium dedit se praeparando, et non alius. Sed
4688 contra hoc est quod dicit apostolus, II Cor. III, quod <i>non sumus
4689 sufficientes cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis</i>. Nullum
4690 autem anterius principium inveniri potest quam cogitatio. Unde non
4691 potest dici quod aliquod in nobis initium existat, quod sit ratio
4692 effectus praedestinationis. Unde fuerunt alii, qui dixerunt quod
4693 merita sequentia praedestinationis effectum, sunt ratio
4694 praedestinationis, ut intelligatur quod ideo Deus dat gratiam
4695 alicui, et praeordinavit se ei daturum, quia praescivit eum bene
4696 usurum gratia; sicut si rex det alicui militi equum, quem scit eo
4697 bene usurum. Sed isti videntur distinxisse inter id quod est ex
4698 gratia, et id quod est ex libero arbitrio, quasi non possit esse
4699 idem ex utroque. Manifestum est autem quod id quod est gratiae, est
4700 praedestinationis effectus, et hoc non potest poni ut ratio
4701 praedestinationis, cum hoc sub praedestinatione concludatur. Si
4702 igitur aliquid aliud ex parte nostra sit ratio praedestinationis,
4703 hoc erit praeter effectum praedestinationis. Non est autem
4704 distinctum quod est ex libero arbitrio, et ex praedestinatione;
4705 sicut nec est distinctum quod est ex causa secunda, et causa prima,
4706 divina enim providentia producit effectus per operationes causarum
4707 secundarum, ut supra dictum est. Unde et id quod est per liberum
4708 arbitrium, est ex praedestinatione. Dicendum est ergo quod effectum
4709 praedestinationis considerare possumus dupliciter. Uno modo, in
4710 particulari. Et sic nihil prohibet aliquem effectum
4711 praedestinationis esse causam et rationem alterius, posteriorem
4712 quidem prioris, secundum rationem causae finalis; priorem vero
4713 posterioris, secundum rationem causae meritoriae, quae reducitur ad
4714 dispositionem materiae. Sicut si dicamus quod Deus praeordinavit se
4715 daturum alicui gloriam ex meritis; et quod praeordinavit se daturum
4716 alicui gratiam, ut mereretur gloriam. Alio modo potest considerari
4717 praedestinationis effectus in communi. Et sic impossibile est quod
4718 totus praedestinationis effectus in communi habeat aliquam causam
4719 ex parte nostra. Quia quidquid est in homine ordinans ipsum in
4720 salutem, comprehenditur totum sub effectu praedestinationis, etiam
4721 ipsa praeparatio ad gratiam, neque enim hoc fit nisi per auxilium
4722 divinum, secundum illud Thren. ultimi, <i>converte nos, domine, ad
4723 te, et convertemur</i>. Habet tamen hoc modo praedestinatio, ex
4724 parte effectus, pro ratione divinam bonitatem; ad quam totus
4725 effectus praedestinationis ordinatur ut in finem, et ex qua
4726 procedit sicut ex principio primo movente.</p>
4727 <p title="I q. 23 a. 5 ad 1"><a name="29436"><span class=
4728 "ref">[29436] I&ordf; q. 23 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
4729 dicendum quod usus gratiae praescitus, non est ratio collationis
4730 gratiae, nisi secundum rationem causae finalis, ut dictum est.</p>
4731 <p title="I q. 23 a. 5 ad 2"><a name="29437"><span class=
4732 "ref">[29437] I&ordf; q. 23 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
4733 dicendum quod praedestinatio habet rationem ex parte effectus, in
4734 communi, ipsam divinam bonitatem. In particulari autem, unus
4735 effectus est ratio alterius, ut dictum est.</p>
4736 <p title="I q. 23 a. 5 ad 3"><a name="29438"><span class=
4737 "ref">[29438] I&ordf; q. 23 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
4738 dicendum quod ex ipsa bonitate divina ratio sumi potest
4739 praedestinationis aliquorum, et reprobationis aliorum. Sic enim
4740 Deus dicitur omnia propter suam bonitatem fecisse, ut in rebus
4741 divina bonitas repraesentetur. Necesse est autem quod divina
4742 bonitas, quae in se est una et simplex, multiformiter
4743 repraesentetur in rebus; propter hoc quod res creatae ad
4744 simplicitatem divinam attingere non possunt. Et inde est quod ad
4745 completionem universi requiruntur diversi gradus rerum, quarum
4746 quaedam altum, et quaedam infimum locum teneant in universo. Et ut
4747 multiformitas graduum conservetur in rebus, Deus permittit aliqua
4748 mala fieri, ne multa bona impediantur, ut supra dictum est. Sic
4749 igitur consideremus totum genus humanum, sicut totam rerum
4750 universitatem. Voluit igitur Deus in hominibus, quantum ad aliquos,
4751 quos praedestinat, suam repraesentare bonitatem per modum
4752 misericordiae, parcendo; et quantum ad aliquos, quos reprobat, per
4753 modum iustitiae, puniendo. Et haec est ratio quare Deus quosdam
4754 eligit, et quosdam reprobat. Et hanc causam assignat apostolus, ad
4755 Rom. IX, dicens, volens Deus ostendere iram (idest vindictam
4756 iustitiae), et notam facere potentiam suam, sustinuit (idest
4757 permisit) <i>in multa patientia, vasa irae apta in interitum, ut
4758 ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae
4759 praeparavit in gloriam</i>. Et II Tim. II dicit, <i>in magna autem
4760 domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed etiam lignea et
4761 fictilia; et quaedam quidem in honorem, quaedam in contumeliam</i>.
4762 Sed quare hos elegit in gloriam, et illos reprobavit, non habet
4763 rationem nisi divinam voluntatem. Unde Augustinus dicit, super
4764 Ioannem, <i>quare hunc trahat, et illum non trahat, noli velle
4765 diiudicare, si non vis errare</i>. Sicut etiam in rebus naturalibus
4766 potest assignari ratio, cum prima materia tota sit in se uniformis,
4767 quare una pars eius est sub forma ignis, et alia sub forma terrae,
4768 a Deo in principio condita, ut scilicet sit diversitas specierum in
4769 rebus naturalibus. Sed quare haec pars materiae est sub ista forma,
4770 et illa sub alia, dependet ex simplici divina voluntate. Sicut ex
4771 simplici voluntate artificis dependet, quod ille lapis est in ista
4772 parte parietis, et ille in alia, quamvis ratio artis habeat quod
4773 aliqui sint in hac, et aliqui sint in illa. Neque tamen propter hoc
4774 est iniquitas apud Deum, si inaequalia non inaequalibus praeparat.
4775 Hoc enim esset contra iustitiae rationem, si praedestinationis
4776 effectus ex debito redderetur, et non daretur ex gratia. In his
4777 enim quae ex gratia dantur, potest aliquis pro libito suo dare cui
4778 vult, plus vel minus, dummodo nulli subtrahat debitum, absque
4779 praeiudicio iustitiae. Et hoc est quod dicit paterfamilias, Matt.
4780 XX, <i>tolle quod tuum est, et vade. An non licet mihi quod volo,
4781 facere?</i></p>
4782 <br />
4783 <div class="E">Articulus 6</div>
4784 <p title="I q. 23 a. 6 arg. 1"><a name="29439"><span class=
4785 "ref">[29439] I&ordf; q. 23 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
4786 proceditur. Videtur quod praedestinatio non sit certa. Quia super
4787 illud Apoc. III, <i>tene quod habes, ne alius accipiat coronam
4788 tuam</i>, dicit Augustinus, quod <i>alius non est accepturus, nisi
4789 iste perdiderit</i>. Potest ergo et acquiri et perdi corona, quae
4790 est praedestinationis effectus. Non est igitur praedestinatio
4791 certa.</p>
4792 <p title="I q. 23 a. 6 arg. 2"><a name="29440"><span class=
4793 "ref">[29440] I&ordf; q. 23 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
4794 posito possibili, nullum sequitur impossibile. Possibile est autem
4795 aliquem praedestinatum, ut Petrum, peccare, et tunc occidi. Hoc
4796 autem posito, sequitur praedestinationis effectum frustrari. Hoc
4797 igitur non est impossibile. Non ergo est praedestinatio certa.</p>
4798 <p title="I q. 23 a. 6 arg. 3"><a name="29441"><span class=
4799 "ref">[29441] I&ordf; q. 23 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
4800 quidquid Deus potuit, potest. Sed potuit non praedestinare quem
4801 praedestinavit. Ergo nunc potest non praedestinare. Ergo
4802 praedestinatio non est certa.</p>
4803 <p title="I q. 23 a. 6 s. c."><a name="29442"><span class=
4804 "ref">[29442] I&ordf; q. 23 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
4805 quod super illud Rom. VIII, <i>quos praescivit, et
4806 praedestinavit</i> etc., dicit Glossa, <i>praedestinatio est
4807 praescientia et praeparatio beneficiorum Dei, qua certissime
4808 liberantur quicumque liberantur</i>.</p>
4809 <p title="I q. 23 a. 6 co."><a name="29443"><span class=
4810 "ref">[29443] I&ordf; q. 23 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
4811 quod praedestinatio certissime et infallibiliter consequitur suum
4812 effectum, nec tamen imponit necessitatem, ut scilicet effectus eius
4813 ex necessitate proveniat. Dictum est enim supra quod praedestinatio
4814 est pars providentiae. Sed non omnia quae providentiae subduntur,
4815 necessaria sunt, sed quaedam contingenter eveniunt, secundum
4816 conditionem causarum proximarum, quas ad tales effectus divina
4817 providentia ordinavit. Et tamen providentiae ordo est infallibilis,
4818 ut supra ostensum est. Sic igitur et ordo praedestinationis est
4819 certus; et tamen libertas arbitrii non tollitur, ex qua
4820 contingenter provenit praedestinationis effectus. Ad hoc etiam
4821 consideranda sunt quae supra dicta sunt de divina scientia et de
4822 divina voluntate, quae contingentiam a rebus non tollunt, licet
4823 certissima et infallibilia sint.</p>
4824 <p title="I q. 23 a. 6 ad 1"><a name="29444"><span class=
4825 "ref">[29444] I&ordf; q. 23 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
4826 dicendum quod corona dicitur esse alicuius, dupliciter. Uno modo,
4827 ex praedestinatione divina, et sic nullus coronam suam amittit.
4828 Alio modo, ex merito gratiae, quod enim meremur, quodammodo nostrum
4829 est. Et sic suam coronam aliquis amittere potest per peccatum
4830 mortale sequens. Alius autem illam coronam amissam accipit,
4831 inquantum loco eius subrogatur. Non enim permittit Deus aliquos
4832 cadere, quin alios erigat, secundum illud Iob XXXIV, <i>conteret
4833 multos et innumerabiles, et stare faciet alios pro eis</i>. Sic
4834 enim in locum Angelorum cadentium substituti sunt homines; et in
4835 locum Iudaeorum, gentiles. Substitutus autem in statum gratiae,
4836 etiam quantum ad hoc coronam cadentis accipit, quod de bonis quae
4837 alius fecit, in aeterna vita gaudebit, in qua unusquisque gaudebit
4838 de bonis tam a se quam ab aliis factis.</p>
4839 <p title="I q. 23 a. 6 ad 2"><a name="29445"><span class=
4840 "ref">[29445] I&ordf; q. 23 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
4841 dicendum quod, licet sit possibile eum qui est praedestinatus, mori
4842 in peccato mortali, secundum se consideratum; tamen hoc est
4843 impossibile, posito (prout scilicet ponitur) eum esse
4844 praedestinatum. Unde non sequitur quod praedestinatio falli
4845 possit.</p>
4846 <p title="I q. 23 a. 6 ad 3"><a name="29446"><span class=
4847 "ref">[29446] I&ordf; q. 23 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
4848 dicendum quod, cum praedestinatio includat divinam voluntatem,
4849 sicut supra dictum est quod Deum velle aliquid creatum est
4850 necessarium ex suppositione, propter immutabilitatem divinae
4851 voluntatis, non tamen absolute; ita dicendum est hic de
4852 praedestinatione. Unde non oportet dicere quod Deus possit non
4853 praedestinare quem praedestinavit, in sensu composito accipiendo;
4854 licet, absolute considerando, Deus possit praedestinare vel non
4855 praedestinare. Sed ex hoc non tollitur praedestinationis
4856 certitudo.</p>
4857 <br />
4858 <div class="E">Articulus 7</div>
4859 <p title="I q. 23 a. 7 arg. 1"><a name="29447"><span class=
4860 "ref">[29447] I&ordf; q. 23 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
4861 proceditur. Videtur quod numerus praedestinatorum non sit certus.
4862 Numerus enim cui potest fieri additio, non est certus. Sed numero
4863 praedestinatorum potest fieri additio, ut videtur, dicitur enim
4864 Deut. I, <i>dominus Deus noster addat ad hunc numerum multa
4865 millia</i>; Glossa, <i>idest definitum apud Deum, qui novit qui
4866 sunt eius</i>. Ergo numerus praedestinatorum non est certus.</p>
4867 <p title="I q. 23 a. 7 arg. 2"><a name="29448"><span class=
4868 "ref">[29448] I&ordf; q. 23 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, non
4869 potest assignari ratio quare magis in hoc numero quam in alio, Deus
4870 homines praeordinet ad salutem. Sed nihil a Deo sine ratione
4871 disponitur. Ergo non est certus numerus salvandorum praeordinatus a
4872 Deo.</p>
4873 <p title="I q. 23 a. 7 arg. 3"><a name="29449"><span class=
4874 "ref">[29449] I&ordf; q. 23 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
4875 operatio Dei est perfectior quam operatio naturae. Sed in operibus
4876 naturae bonum invenitur ut in pluribus, defectus autem et malum ut
4877 in paucioribus. Si igitur a Deo institueretur numerus salvandorum,
4878 plures essent salvandi quam damnandi. Cuius contrarium ostenditur
4879 Matt. VII, ubi dicitur, <i>lata et spatiosa est via quae ducit ad
4880 perditionem, et multi sunt qui intrant per eam, angusta est porta,
4881 et arcta via, quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt
4882 eam</i>. Non ergo est praeordinatus a Deo numerus salvandorum.</p>
4883 <p title="I q. 23 a. 7 s. c."><a name="29450"><span class=
4884 "ref">[29450] I&ordf; q. 23 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est
4885 quod Augustinus dicit, in libro de correptione et gratia, <i>certus
4886 est praedestinatorum numerus, qui neque augeri potest, neque
4887 minui</i>.</p>
4888 <p title="I q. 23 a. 7 co."><a name="29451"><span class=
4889 "ref">[29451] I&ordf; q. 23 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
4890 quod numerus praedestinatorum est certus. Sed quidam dixerunt eum
4891 esse certum formaliter, sed non materialiter, ut puta si diceremus
4892 certum esse quod centum vel mille salventur, non autem quod hi vel
4893 illi. Sed hoc tollit certitudinem praedestinationis, de qua iam
4894 diximus. Et ideo oportet dicere quod numerus praedestinatorum sit
4895 certus Deo non solum formaliter, sed etiam materialiter. Sed
4896 advertendum est quod numerus praedestinatorum certus Deo dicitur,
4897 non solum ratione cognitionis, quia scilicet scit quot sunt
4898 salvandi (sic enim Deo certus est etiam numerus guttarum pluviae,
4899 et arenae maris); sed ratione electionis et definitionis cuiusdam.
4900 Ad cuius evidentiam, est sciendum quod omne agens intendit facere
4901 aliquid finitum, ut ex supradictis de infinito apparet. Quicumque
4902 autem intendit aliquam determinatam mensuram in suo effectu,
4903 excogitat aliquem numerum in partibus essentialibus eius, quae per
4904 se requiruntur ad perfectionem totius. Non enim per se eligit
4905 aliquem numerum in his quae non principaliter requiruntur, sed
4906 solum propter aliud, sed in tanto numero accipit huiusmodi,
4907 inquantum sunt necessaria propter aliud. Sicut aedificator
4908 excogitat determinatam mensuram domus, et etiam determinatum
4909 numerum mansionum quas vult facere in domo, et determinatum numerum
4910 mensurarum parietis vel tecti, non autem eligit determinatum
4911 numerum lapidum, sed accipit tot, quot sufficiunt ad explendam
4912 tantam mensuram parietis. Sic igitur considerandum est in Deo,
4913 respectu totius universitatis quae est eius effectus. Praeordinavit
4914 enim in qua mensura deberet esse totum universum, et quis numerus
4915 esset conveniens essentialibus partibus universi, quae scilicet
4916 habent aliquo modo ordinem ad perpetuitatem; quot scilicet
4917 sphaerae, quot stellae, quot elementa, quot species rerum.
4918 Individua vero corruptibilia non ordinantur ad bonum universi quasi
4919 principaliter, sed quasi secundario, inquantum in eis salvatur
4920 bonum speciei. Unde, licet Deus sciat numerum omnium individuorum,
4921 non tamen numerus vel boum vel culicum, vel aliorum huiusmodi, est
4922 per se praeordinatus a Deo, sed tot ex huiusmodi divina providentia
4923 produxit, quot sufficiunt ad specierum conservationem. Inter omnes
4924 autem creaturas, principalius ordinantur ad bonum universi
4925 creaturae rationales, quae, inquantum huiusmodi, incorruptibiles
4926 sunt; et potissime illae quae beatitudinem consequuntur, quae
4927 immediatius attingunt ultimum finem. Unde certus est Deo numerus
4928 praedestinatorum, non solum per modum cognitionis, sed etiam per
4929 modum cuiusdam principalis praefinitionis. Non sic autem omnino est
4930 de numero reproborum; qui videntur esse praeordinati a Deo in bonum
4931 electorum, quibus omnia cooperantur in bonum. De numero autem
4932 omnium praedestinatorum hominum, quis sit, dicunt quidam quod tot
4933 ex hominibus salvabuntur, quot Angeli ceciderunt. Quidam vero, quod
4934 tot salvabuntur, quot Angeli remanserunt. Quidam vero, quod tot ex
4935 hominibus salvabuntur, quot Angeli ceciderunt, et insuper tot, quot
4936 fuerunt Angeli creati. Sed melius dicitur quod <i>soli Deo est
4937 cognitus numerus electorum in superna felicitate locandus</i>.</p>
4938 <p title="I q. 23 a. 7 ad 1"><a name="29452"><span class=
4939 "ref">[29452] I&ordf; q. 23 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
4940 dicendum quod verbum illud Deuteronomii est intelligendum de illis
4941 qui sunt praenotati a Deo respectu praesentis iustitiae. Horum enim
4942 numerus et augetur et minuitur, et non numerus
4943 praedestinatorum.</p>
4944 <p title="I q. 23 a. 7 ad 2"><a name="29453"><span class=
4945 "ref">[29453] I&ordf; q. 23 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
4946 dicendum quod ratio quantitatis alicuius partis, accipienda est ex
4947 proportione illius partis ad totum. Sic enim est apud Deum ratio
4948 quare tot stellas fecerit, vel tot rerum species, et quare tot
4949 praedestinavit, ex proportione partium principalium ad bonum
4950 universi.</p>
4951 <p title="I q. 23 a. 7 ad 3"><a name="29454"><span class=
4952 "ref">[29454] I&ordf; q. 23 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
4953 dicendum quod bonum proportionatum communi statui naturae, accidit
4954 ut in pluribus; et defectus ab hoc bono, ut in paucioribus. Sed
4955 bonum quod excedit communem statum naturae, invenitur ut in
4956 paucioribus; et defectus ab hoc bono, ut in pluribus. Sicut patet
4957 quod plures homines sunt qui habent sufficientem scientiam ad
4958 regimen vitae suae, pauciores autem qui hac scientia carent, qui
4959 moriones vel stulti dicuntur, sed paucissimi sunt, respectu
4960 aliorum, qui attingunt ad habendam profundam scientiam
4961 intelligibilium rerum. Cum igitur beatitudo aeterna, in visione Dei
4962 consistens, excedat communem statum naturae, et praecipue secundum
4963 quod est gratia destituta per corruptionem originalis peccati,
4964 pauciores sunt qui salvantur. Et in hoc etiam maxime misericordia
4965 Dei apparet, quod aliquos in illam salutem erigit, a qua plurimi
4966 deficiunt secundum communem cursum et inclinationem naturae.</p>
4967 <br />
4968 <div class="E">Articulus 8</div>
4969 <p title="I q. 23 a. 8 arg. 1"><a name="29455"><span class=
4970 "ref">[29455] I&ordf; q. 23 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic
4971 proceditur. Videtur quod praedestinatio non possit iuvari precibus
4972 sanctorum. Nullum enim aeternum praeceditur ab aliquo temporali, et
4973 per consequens non potest temporale iuvare ad hoc quod aliquod
4974 aeternum sit. Sed praedestinatio est aeterna. Cum igitur preces
4975 sanctorum sint temporales, non possunt iuvare ad hoc quod aliquis
4976 praedestinetur. Non ergo praedestinatio iuvatur precibus
4977 sanctorum.</p>
4978 <p title="I q. 23 a. 8 arg. 2"><a name="29456"><span class=
4979 "ref">[29456] I&ordf; q. 23 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut
4980 nihil indiget consilio nisi propter defectum cognitionis, ita nihil
4981 indiget auxilio nisi propter defectum virtutis. Sed neutrum horum
4982 competit Deo praedestinanti, unde dicitur Rom. XI, <i>quis adiuvit
4983 spiritum domini? Aut quis consiliarius eius fuit?</i> Ergo
4984 praedestinatio non iuvatur precibus sanctorum.</p>
4985 <p title="I q. 23 a. 8 arg. 3"><a name="29457"><span class=
4986 "ref">[29457] I&ordf; q. 23 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
4987 eiusdem est adiuvari et impediri. Sed praedestinatio non potest
4988 aliquo impediri. Ergo non potest aliquo iuvari.</p>
4989 <p title="I q. 23 a. 8 s. c."><a name="29458"><span class=
4990 "ref">[29458] I&ordf; q. 23 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est
4991 quod dicitur Genes. XXV, quod <i>Isaac rogavit Deum pro Rebecca
4992 uxore sua, et dedit conceptum Rebeccae</i>. Ex illo autem conceptu
4993 natus est Iacob, qui praedestinatus fuit. Non autem fuisset impleta
4994 praedestinatio, si natus non fuisset. Ergo praedestinatio iuvatur
4995 precibus sanctorum.</p>
4996 <p title="I q. 23 a. 8 co."><a name="29459"><span class=
4997 "ref">[29459] I&ordf; q. 23 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum
4998 quod circa hanc quaestionem diversi errores fuerunt. Quidam enim,
4999 attendentes certitudinem divinae praedestinationis, dixerunt
5000 superfluas esse orationes, vel quidquid aliud fiat ad salutem
5001 aeternam consequendam, quia his factis vel non factis,
5002 praedestinati consequuntur, reprobati non consequuntur. Sed contra
5003 hoc sunt omnes admonitiones sacrae Scripturae, exhortantes ad
5004 orationem, et ad alia bona opera. Alii vero dixerunt quod per
5005 orationes mutatur divina praedestinatio. Et haec dicitur fuisse
5006 opinio Aegyptiorum, qui ponebant ordinationem divinam, quam fatum
5007 appellabant, aliquibus sacrificiis et orationibus impediri posse.
5008 Sed contra hoc etiam est auctoritas sacrae Scripturae. Dicitur enim
5009 I Reg. XV, porro <i>triumphator in Israel non parcet, neque
5010 poenitudine flectetur</i>. Et Rom. XI dicitur quod <i>sine
5011 poenitentia sunt dona Dei et vocatio</i>. Et ideo aliter dicendum,
5012 quod in praedestinatione duo sunt consideranda, scilicet ipsa
5013 praeordinatio divina, et effectus eius. Quantum igitur ad primum,
5014 nullo modo praedestinatio iuvatur precibus sanctorum, non enim
5015 precibus sanctorum fit, quod aliquis praedestinetur a Deo. Quantum
5016 vero ad secundum, dicitur praedestinatio iuvari precibus sanctorum,
5017 et aliis bonis operibus, quia providentia, cuius praedestinatio est
5018 pars, non subtrahit causas secundas, sed sic providet effectus, ut
5019 etiam ordo causarum secundarum subiaceat providentiae. Sicut igitur
5020 sic providentur naturales effectus, ut etiam causae naturales ad
5021 illos naturales effectus ordinentur, sine quibus illi effectus non
5022 provenirent; ita praedestinatur a Deo salus alicuius, ut etiam sub
5023 ordine praedestinationis cadat quidquid hominem promovet in
5024 salutem, vel orationes propriae, vel aliorum, vel alia bona, vel
5025 quidquid huiusmodi, sine quibus aliquis salutem non consequitur.
5026 Unde praedestinatis conandum est ad bene operandum et orandum, quia
5027 per huiusmodi praedestinationis effectus certitudinaliter impletur.
5028 Propter quod dicitur II Petr. I, <i>satagite, ut per bona opera
5029 certam vestram vocationem et electionem faciatis</i>.</p>
5030 <p title="I q. 23 a. 8 ad 1"><a name="29460"><span class=
5031 "ref">[29460] I&ordf; q. 23 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
5032 dicendum quod ratio illa ostendit quod praedestinatio non iuvatur
5033 precibus sanctorum, quantum ad ipsam praeordinationem.</p>
5034 <p title="I q. 23 a. 8 ad 2"><a name="29461"><span class=
5035 "ref">[29461] I&ordf; q. 23 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
5036 dicendum quod aliquis dicitur adiuvari per alium, dupliciter. Uno
5037 modo, inquantum ab eo accipit virtutem, et sic adiuvari infirmi
5038 est, unde Deo non competit. Et sic intelligitur illud, <i>quis
5039 adiuvit spiritum domini?</i> Alio modo dicitur quis adiuvari per
5040 aliquem, per quem exequitur suam operationem, sicut dominus per
5041 ministrum. Et hoc modo Deus adiuvatur per nos, inquantum exequimur
5042 suam ordinationem, secundum illud I ad Cor. III, <i>Dei enim
5043 adiutores sumus</i>. Neque hoc est propter defectum divinae
5044 virtutis, sed quia utitur causis mediis, ut ordinis pulchritudo
5045 servetur in rebus, et ut etiam creaturis dignitatem causalitatis
5046 communicet.</p>
5047 <p title="I q. 23 a. 8 ad 3"><a name="29462"><span class=
5048 "ref">[29462] I&ordf; q. 23 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
5049 dicendum quod secundae causae non possunt egredi ordinem causae
5050 primae universalis, ut supra dictum est; sed ipsum exequuntur. Et
5051 ideo praedestinatio per creaturas potest adiuvari, sed non
5052 impediri.</p>
5053 <br />
5054 <div class="D">Quaestio 24</div>
5055 <div class="G">Prooemium</div>
5056 <p title="I q. 24 pr."><a name="29463"><span class="ref">[29463]
5057 I&ordf; q. 24 pr.</span></a> Deinde considerandum est de libro
5058 vitae. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, quid sit liber vitae.
5059 Secundo, cuius vitae sit liber. Tertio, utrum aliquis possit deleri
5060 de libro vitae.</p>
5061 <br />
5062 <div class="E">Articulus 1</div>
5063 <p title="I q. 24 a. 1 arg. 1"><a name="29464"><span class=
5064 "ref">[29464] I&ordf; q. 24 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
5065 proceditur. Videtur quod liber vitae non sit idem quod
5066 praedestinatio. Dicitur enim Eccli. XXIV, <i>haec omnia liber
5067 vitae</i>; Glossa, <i>idest novum et vetus testamentum</i>. Hoc
5068 autem non est praedestinatio. Ergo liber vitae non est idem quod
5069 praedestinatio.</p>
5070 <p title="I q. 24 a. 1 arg. 2"><a name="29465"><span class=
5071 "ref">[29465] I&ordf; q. 24 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
5072 Augustinus, in libro XX de Civ. Dei, ait quod liber vitae est
5073 quaedam vis divina, qua fiet <i>ut cuique opera sua bona vel mala
5074 in memoriam reducantur</i>. Sed vis divina non videtur pertinere ad
5075 praedestinationem, sed magis ad attributum potentiae. Ergo liber
5076 vitae non est idem quod praedestinatio.</p>
5077 <p title="I q. 24 a. 1 arg. 3"><a name="29466"><span class=
5078 "ref">[29466] I&ordf; q. 24 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
5079 praedestinationi opponitur reprobatio. Si igitur liber vitae esset
5080 praedestinatio, inveniretur liber mortis, sicut liber vitae.</p>
5081 <p title="I q. 24 a. 1 s. c."><a name="29467"><span class=
5082 "ref">[29467] I&ordf; q. 24 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
5083 quod dicitur in Glossa, super illud Psalmi LXVIII, <i>deleantur de
5084 libro viventium, liber iste est notitia Dei, qua praedestinavit ad
5085 vitam, quos praescivit</i>.</p>
5086 <p title="I q. 24 a. 1 co."><a name="29468"><span class=
5087 "ref">[29468] I&ordf; q. 24 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
5088 quod liber vitae in Deo dicitur metaphorice, secundum similitudinem
5089 a rebus humanis acceptam. Est enim consuetum apud homines, quod
5090 illi qui ad aliquid eliguntur, conscribuntur in libro; utpote
5091 milites vel consiliarii, qui olim dicebantur patres conscripti.
5092 Patet autem ex praemissis quod omnes praedestinati eliguntur a Deo
5093 ad habendum vitam aeternam. Ipsa ergo praedestinatorum conscriptio
5094 dicitur liber vitae. Dicitur autem metaphorice aliquid conscriptum
5095 in intellectu alicuius, quod firmiter in memoria tenet, secundum
5096 illud Prov. III, <i>ne obliviscaris legis meae, et praecepta mea
5097 cor tuum custodiat</i>; et post pauca sequitur, <i>describe illa in
5098 tabulis cordis tui</i>. Nam et in libris materialibus aliquid
5099 conscribitur ad succurrendum memoriae. Unde ipsa Dei notitia, qua
5100 firmiter retinet se aliquos praedestinasse ad vitam aeternam,
5101 dicitur liber vitae. Nam sicut Scriptura libri est signum eorum
5102 quae fienda sunt ita Dei notitia est quoddam signum apud ipsum,
5103 eorum qui sunt perducendi ad vitam aeternam; secundum illud II Tim.
5104 II, <i>firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc, novit
5105 dominus qui sunt eius</i>.</p>
5106 <p title="I q. 24 a. 1 ad 1"><a name="29469"><span class=
5107 "ref">[29469] I&ordf; q. 24 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
5108 dicendum quod liber vitae potest dici dupliciter. Uno modo,
5109 conscriptio eorum qui sunt electi ad vitam, et sic loquimur nunc de
5110 libro vitae. Alio modo potest dici liber vitae, conscriptio eorum
5111 quae ducunt in vitam. Et hoc dupliciter. Vel sicut agendorum, et
5112 sic novum et vetus testamentum dicitur liber vitae. Vel sicut iam
5113 factorum, et sic illa vis divina, qua fiet ut cuilibet in memoriam
5114 reducantur facta sua, dicitur liber vitae. Sicut etiam liber
5115 militiae potest dici, vel in quo scribuntur electi ad militiam, vel
5116 in quo traditur ars militaris, vel in quo recitantur facta
5117 militum.</p>
5118 <p title="I q. 24 a. 1 ad 2"><a name="29470"><span class=
5119 "ref">[29470] I&ordf; q. 24 a. 1 ad 2</span></a> Unde patet solutio
5120 ad secundum.</p>
5121 <p title="I q. 24 a. 1 ad 3"><a name="29471"><span class=
5122 "ref">[29471] I&ordf; q. 24 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
5123 dicendum quod non est consuetum conscribi eos qui repudiantur, sed
5124 eos qui eliguntur. Unde reprobationi non respondet liber mortis,
5125 sicut praedestinationi liber vitae.</p>
5126 <p title="I q. 24 a. 1 ad 4"><a name="29472"><span class=
5127 "ref">[29472] I&ordf; q. 24 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
5128 dicendum quod secundum rationem differt liber vitae a
5129 praedestinatione. Importat enim notitiam praedestinationis, sicut
5130 etiam ex Glossa inducta apparet.</p>
5131 <br />
5132 <div class="E">Articulus 2</div>
5133 <p title="I q. 24 a. 2 arg. 1"><a name="29473"><span class=
5134 "ref">[29473] I&ordf; q. 24 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
5135 proceditur. Videtur quod liber vitae non sit solum respectu vitae
5136 gloriae praedestinatorum. Liber enim vitae est notitia vitae. Sed
5137 Deus per vitam suam cognoscit omnem aliam vitam. Ergo liber vitae
5138 praecipue dicitur respectu vitae divinae; et non solum respectu
5139 vitae praedestinatorum.</p>
5140 <p title="I q. 24 a. 2 arg. 2"><a name="29474"><span class=
5141 "ref">[29474] I&ordf; q. 24 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut
5142 vita gloriae est a Deo, ita vita naturae. Si igitur notitia vitae
5143 gloriae dicitur liber vitae, etiam notitia vitae naturae dicetur
5144 liber vitae.</p>
5145 <p title="I q. 24 a. 2 arg. 3"><a name="29475"><span class=
5146 "ref">[29475] I&ordf; q. 24 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
5147 aliqui eliguntur ad gratiam, qui non eliguntur ad vitam gloriae; ut
5148 patet per id quod dicitur Ioan. VI, <i>nonne duodecim vos elegi, et
5149 unus ex vobis Diabolus est?</i> Sed liber vitae est conscriptio
5150 electionis divinae, ut dictum est. Ergo etiam est respectu vitae
5151 gratiae.</p>
5152 <p title="I q. 24 a. 2 s. c."><a name="29476"><span class=
5153 "ref">[29476] I&ordf; q. 24 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
5154 quod liber vitae est notitia praedestinationis, ut dictum est. Sed
5155 praedestinatio non respicit vitam gratiae, nisi secundum quod
5156 ordinatur ad gloriam, non enim sunt praedestinati, qui habent
5157 gratiam et deficiunt a gloria. Liber igitur vitae non dicitur nisi
5158 respectu gloriae.</p>
5159 <p title="I q. 24 a. 2 co."><a name="29477"><span class=
5160 "ref">[29477] I&ordf; q. 24 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
5161 quod liber vitae, ut dictum est, importat conscriptionem quandam
5162 sive notitiam electorum ad vitam. Eligitur autem aliquis ad id quod
5163 non competit sibi secundum suam naturam. Et iterum, id ad quod
5164 eligitur aliquis, habet rationem finis, non enim miles eligitur aut
5165 conscribitur ad hoc quod armetur, sed ad hoc quod pugnet; hoc enim
5166 est proprium officium ad quod militia ordinatur. Finis autem supra
5167 naturam existens, est vita gloriae, ut supra dictum est. Unde
5168 proprie liber vitae respicit vitam gloriae.</p>
5169 <p title="I q. 24 a. 2 ad 1"><a name="29478"><span class=
5170 "ref">[29478] I&ordf; q. 24 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
5171 dicendum quod vita divina, etiam prout est vita gloriosa, est Deo
5172 naturalis. Unde respectu eius non est electio, et per consequens
5173 neque liber vitae. Non enim dicimus quod aliquis homo eligatur ad
5174 habendum sensum, vel aliquid eorum quae consequuntur naturam.</p>
5175 <p title="I q. 24 a. 2 ad 2"><a name="29479"><span class=
5176 "ref">[29479] I&ordf; q. 24 a. 2 ad 2</span></a> Unde per hoc etiam
5177 patet solutio ad secundum. Respectu enim vitae naturalis non est
5178 electio, neque liber vitae.</p>
5179 <p title="I q. 24 a. 2 ad 3"><a name="29480"><span class=
5180 "ref">[29480] I&ordf; q. 24 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
5181 dicendum quod vita gratiae non habet rationem finis, sed rationem
5182 eius quod est ad finem. Unde ad vitam gratiae non dicitur aliquis
5183 eligi, nisi inquantum vita gratiae ordinatur ad gloriam. Et propter
5184 hoc, illi qui habent gratiam et excidunt a gloria, non dicuntur
5185 esse electi simpliciter, sed secundum quid. Et similiter non
5186 dicuntur esse scripti simpliciter in libro vitae sed secundum quid;
5187 prout scilicet de eis in ordinatione et notitia divina existit,
5188 quod sint habituri aliquem ordinem ad vitam aeternam, secundum
5189 participationem gratiae.</p>
5190 <br />
5191 <div class="E">Articulus 3</div>
5192 <p title="I q. 24 a. 3 arg. 1"><a name="29481"><span class=
5193 "ref">[29481] I&ordf; q. 24 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
5194 proceditur. Videtur quod nullus deleatur de libro vitae. Dicit enim
5195 Augustinus, in XX de Civ. Dei, quod <i>praescientia Dei, quae non
5196 potest falli, liber vitae est</i>. Sed a praescientia Dei non
5197 potest aliquid subtrahi, similiter neque a praedestinatione. Ergo
5198 nec de libro vitae potest aliquis deleri.</p>
5199 <p title="I q. 24 a. 3 arg. 2"><a name="29482"><span class=
5200 "ref">[29482] I&ordf; q. 24 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
5201 quidquid est in aliquo, est in eo per modum eius in quo est. Sed
5202 liber vitae est quid aeternum et immutabile. Ergo quidquid est in
5203 eo, est ibi non temporaliter, sed immobiliter et indelebiliter.</p>
5204 <p title="I q. 24 a. 3 arg. 3"><a name="29483"><span class=
5205 "ref">[29483] I&ordf; q. 24 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
5206 deletio Scripturae opponitur. Sed aliquis non potest de novo scribi
5207 in libro vitae. Ergo neque inde deleri potest.</p>
5208 <p title="I q. 24 a. 3 s. c."><a name="29484"><span class=
5209 "ref">[29484] I&ordf; q. 24 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
5210 quod dicitur in Psalmo LXVIII, <i>deleantur de libro
5211 viventium</i>.</p>
5212 <p title="I q. 24 a. 3 co."><a name="29485"><span class=
5213 "ref">[29485] I&ordf; q. 24 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
5214 quod quidam dicunt quod de libro vitae nullus potest deleri
5215 secundum rei veritatem, potest tamen aliquis deleri secundum
5216 opinionem hominum. Est enim consuetum in Scripturis ut aliquid
5217 dicatur fieri, quando innotescit. Et secundum hoc, aliqui dicuntur
5218 esse scripti in libro vitae, inquantum homines opinantur eos ibi
5219 scriptos, propter praesentem iustitiam quam in eis vident. Sed
5220 quando apparet, vel in hoc seculo vel in futuro, quod ab hac
5221 iustitia exciderunt, dicuntur inde deleri. Et sic etiam exponitur
5222 in Glossa deletio talis, super illud Psalmi LXVIII, <i>deleantur de
5223 libro viventium</i>. Sed quia non deleri de libro vitae ponitur
5224 inter praemia iustorum, secundum illud Apoc. III, <i>qui vicerit,
5225 sic vestietur vestimentis albis, et non delebo nomen eius de libro
5226 vitae</i>; quod autem sanctis repromittitur, non est solum in
5227 hominum opinione; potest dici quod deleri vel non deleri de libro
5228 vitae, non solum ad opinionem hominum referendum est, sed etiam
5229 quantum ad rem. Est enim liber vitae conscriptio ordinatorum in
5230 vitam aeternam. Ad quam ordinatur aliquis ex duobus, scilicet ex
5231 praedestinatione divina, et haec ordinatio nunquam deficit; et ex
5232 gratia. Quicumque enim gratiam habet, ex hoc ipso est dignus vita
5233 aeterna. Et haec ordinatio deficit interdum, quia aliqui ordinati
5234 sunt ex gratia habita ad habendum vitam aeternam, a qua tamen
5235 deficiunt per peccatum mortale. Illi igitur qui sunt ordinati ad
5236 habendum vitam aeternam ex praedestinatione divina, sunt
5237 simpliciter scripti in libro vitae, quia sunt ibi scripti ut
5238 habituri vitam aeternam in seipsa. Et isti nunquam delentur de
5239 libro vitae. Sed illi qui sunt ordinati ad habendum vitam aeternam,
5240 non ex praedestinatione divina, sed solum ex gratia, dicuntur esse
5241 scripti in libro vitae, non simpliciter, sed secundum quid, quia
5242 sunt ibi scripti ut habituri vitam aeternam, non in seipsa, sed in
5243 sua causa. Et tales possunt deleri de libro vitae, ut deletio non
5244 referatur ad notitiam Dei, quasi Deus aliquid praesciat, et postea
5245 nesciat; sed ad rem scitam, quia scilicet Deus scit aliquem prius
5246 ordinari in vitam aeternam, et postea non ordinari, cum deficit a
5247 gratia.</p>
5248 <p title="I q. 24 a. 3 ad 1"><a name="29486"><span class=
5249 "ref">[29486] I&ordf; q. 24 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
5250 dicendum quod deletio, ut dictum est, non refertur ad librum vitae
5251 ex parte praescientiae, quasi in Deo sit aliqua mutabilitas, sed ex
5252 parte praescitorum, quae sunt mutabilia.</p>
5253 <p title="I q. 24 a. 3 ad 2"><a name="29487"><span class=
5254 "ref">[29487] I&ordf; q. 24 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
5255 dicendum quod, licet res in Deo sint immutabiliter, tamen in
5256 seipsis mutabiles sunt. Et ad hoc pertinet deletio libri vitae.</p>
5257 <p title="I q. 24 a. 3 ad 3"><a name="29488"><span class=
5258 "ref">[29488] I&ordf; q. 24 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
5259 dicendum quod eo modo quo aliquis dicitur deleri de libro vitae,
5260 potest dici quod ibi scribatur de novo; vel secundum opinionem
5261 hominum, vel secundum quod de novo incipit habere ordinem ad vitam
5262 aeternam per gratiam. Quod etiam sub divina notitia comprehenditur,
5263 licet non de novo.</p>
5264 <br />
5265 <div class="D">Quaestio 25</div>
5266 <div class="G">Prooemium</div>
5267 <p title="I q. 25 pr."><a name="29489"><span class="ref">[29489]
5268 I&ordf; q. 25 pr.</span></a> Post considerationem divinae scientiae
5269 et voluntatis, et eorum quae ad hoc pertinent, restat considerandum
5270 de divina potentia. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum in
5271 Deo sit potentia. Secundo, utrum eius potentia sit infinita.
5272 Tertio, utrum sit omnipotens. Quarto, utrum possit facere quod ea
5273 quae sunt praeterita, non fuerint. Quinto, utrum Deus possit facere
5274 quae non facit, vel praetermittere quae facit. Sexto, utrum quae
5275 facit, possit facere meliora.</p>
5276 <br />
5277 <div class="E">Articulus 1</div>
5278 <p title="I q. 25 a. 1 arg. 1"><a name="29490"><span class=
5279 "ref">[29490] I&ordf; q. 25 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
5280 proceditur. Videtur quod in Deo non sit potentia. Sicut enim prima
5281 materia se habet ad potentiam, ita Deus, qui est agens primum, se
5282 habet ad actum. Sed prima materia, secundum se considerata, est
5283 absque omni actu. Ergo agens primum, quod est Deus, est absque
5284 potentia.</p>
5285 <p title="I q. 25 a. 1 arg. 2"><a name="29491"><span class=
5286 "ref">[29491] I&ordf; q. 25 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
5287 secundum philosophum, in IX Metaphys., qualibet potentia melior est
5288 eius actus, nam forma est melior quam materia, et actio quam
5289 potentia activa; est enim finis eius. Sed nihil est melius eo quod
5290 est in Deo, quia quidquid est in Deo, est Deus, ut supra ostensum
5291 est. Ergo nulla potentia est in Deo.</p>
5292 <p title="I q. 25 a. 1 arg. 3"><a name="29492"><span class=
5293 "ref">[29492] I&ordf; q. 25 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
5294 potentia est principium operationis. Sed operatio divina est eius
5295 essentia, cum in Deo nullum sit accidens. Essentiae autem divinae
5296 non est aliquod principium. Ergo ratio potentiae Deo non
5297 convenit.</p>
5298 <p title="I q. 25 a. 1 arg. 4"><a name="29493"><span class=
5299 "ref">[29493] I&ordf; q. 25 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, supra
5300 ostensum est quod scientia Dei et voluntas eius sunt causa rerum.
5301 Causa autem et principium idem sunt. Ergo non oportet in Deo
5302 assignare potentiam, sed solum scientiam et voluntatem.</p>
5303 <p title="I q. 25 a. 1 s. c."><a name="29494"><span class=
5304 "ref">[29494] I&ordf; q. 25 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
5305 quod dicitur in Psalmo LXXXVIII, <i>potens es, domine, et veritas
5306 tua in circuitu tuo</i>.</p>
5307 <p title="I q. 25 a. 1 co."><a name="29495"><span class=
5308 "ref">[29495] I&ordf; q. 25 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
5309 quod duplex est potentia, scilicet passiva, quae nullo modo est in
5310 Deo; et activa, quam oportet in Deo summe ponere. Manifestum est
5311 enim quod unumquodque, secundum quod est actu et perfectum,
5312 secundum hoc est principium activum alicuius, patitur autem
5313 unumquodque, secundum quod est deficiens et imperfectum. Ostensum
5314 est autem supra quod Deus est purus actus, et simpliciter et
5315 universaliter perfectus; neque in eo aliqua imperfectio locum
5316 habet. Unde sibi maxime competit esse principium activum, et nullo
5317 modo pati. Ratio autem activi principii convenit potentiae activae.
5318 Nam potentia activa est principium agendi in aliud, potentia vero
5319 passiva est principium patiendi ab alio, ut philosophus dicit, V
5320 Metaphys. Relinquitur ergo quod in Deo maxime sit potentia
5321 activa.</p>
5322 <p title="I q. 25 a. 1 ad 1"><a name="29496"><span class=
5323 "ref">[29496] I&ordf; q. 25 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
5324 dicendum quod potentia activa non dividitur contra actum, sed
5325 fundatur in eo, nam unumquodque agit secundum quod est actu.
5326 Potentia vero passiva dividitur contra actum, nam unumquodque
5327 patitur secundum quod est in potentia. Unde haec potentia
5328 excluditur a Deo, non autem activa.</p>
5329 <p title="I q. 25 a. 1 ad 2"><a name="29497"><span class=
5330 "ref">[29497] I&ordf; q. 25 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
5331 dicendum quod, quandocumque actus est aliud a potentia, oportet
5332 quod actus sit nobilior potentia. Sed actio Dei non est aliud ab
5333 eius potentia, sed utrumque est essentia divina, quia nec esse eius
5334 est aliud ab eius essentia. Unde non oportet quod aliquid sit
5335 nobilius quam potentia Dei.</p>
5336 <p title="I q. 25 a. 1 ad 3"><a name="29498"><span class=
5337 "ref">[29498] I&ordf; q. 25 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
5338 dicendum quod potentia in rebus creatis non solum est principium
5339 actionis, sed etiam effectus. Sic igitur in Deo salvatur ratio
5340 potentiae quantum ad hoc, quod est principium effectus, non autem
5341 quantum ad hoc, quod est principium actionis, quae est divina
5342 essentia. Nisi forte secundum modum intelligendi, prout divina
5343 essentia, quae in se simpliciter praehabet quidquid perfectionis
5344 est in rebus creatis, potest intelligi et sub ratione actionis, et
5345 sub ratione potentiae; sicut etiam intelligitur et sub ratione
5346 suppositi habentis naturam, et sub ratione naturae.</p>
5347 <p title="I q. 25 a. 1 ad 4"><a name="29499"><span class=
5348 "ref">[29499] I&ordf; q. 25 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
5349 dicendum quod potentia non ponitur in Deo ut aliquid differens a
5350 scientia et voluntate secundum rem, sed solum secundum rationem;
5351 inquantum scilicet potentia importat rationem principii exequentis
5352 id quod voluntas imperat, et ad quod scientia dirigit; quae tria
5353 Deo secundum idem conveniunt. Vel dicendum quod ipsa scientia vel
5354 voluntas divina, secundum quod est principium effectivum, habet
5355 rationem potentiae. Unde consideratio scientiae et voluntatis
5356 praecedit in Deo considerationem potentiae, sicut causa praecedit
5357 operationem et effectum.</p>
5358 <br />
5359 <div class="E">Articulus 2</div>
5360 <p title="I q. 25 a. 2 arg. 1"><a name="29500"><span class=
5361 "ref">[29500] I&ordf; q. 25 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
5362 proceditur. Videtur quod potentia Dei non sit infinita. Omne enim
5363 infinitum est imperfectum, secundum philosophum, in III Physic. Sed
5364 potentia Dei non est imperfecta. Ergo non est infinita.</p>
5365 <p title="I q. 25 a. 2 arg. 2"><a name="29501"><span class=
5366 "ref">[29501] I&ordf; q. 25 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis
5367 potentia manifestatur per effectum, alias frustra esset. Si igitur
5368 potentia Dei esset infinita, posset facere effectum infinitum. Quod
5369 est impossibile.</p>
5370 <p title="I q. 25 a. 2 arg. 3"><a name="29502"><span class=
5371 "ref">[29502] I&ordf; q. 25 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
5372 philosophus probat in VIII Physic., quod si potentia alicuius
5373 corporis esset infinita, moveret in instanti. Deus autem non movet
5374 in instanti, sed movet creaturam spiritualem <i>per tempus,
5375 creaturam vero corporalem per locum et tempus</i>, secundum
5376 Augustinum, VIII super Genesim ad litteram. Non ergo est eius
5377 potentia infinita.</p>
5378 <p title="I q. 25 a. 2 s. c."><a name="29503"><span class=
5379 "ref">[29503] I&ordf; q. 25 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
5380 quod dicit Hilarius, VIII de Trin., quod Deus est immensae
5381 virtutis, vivens, potens. Omne autem immensum est infinitum. Ergo
5382 virtus divina est infinita.</p>
5383 <p title="I q. 25 a. 2 co."><a name="29504"><span class=
5384 "ref">[29504] I&ordf; q. 25 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
5385 quod, sicut iam dictum est, secundum hoc potentia activa invenitur
5386 in Deo, secundum quod ipse actu est. Esse autem eius est infinitum,
5387 inquantum non est limitatum per aliquid recipiens; ut patet per ea
5388 quae supra dicta sunt, cum de infinitate divinae essentiae
5389 ageretur. Unde necesse est quod activa potentia Dei sit infinita.
5390 In omnibus enim agentibus hoc invenitur, quod quanto aliquod agens
5391 perfectius habet formam qua agit, tanto est maior eius potentia in
5392 agendo. Sicut quanto est aliquid magis calidum, tanto habet maiorem
5393 potentiam ad calefaciendum, et haberet utique potentiam infinitam
5394 ad calefaciendum, si eius calor esset infinitus. Unde, cum ipsa
5395 essentia divina, per quam Deus agit, sit infinita, sicut supra
5396 ostensum est, sequitur quod eius potentia sit infinita.</p>
5397 <p title="I q. 25 a. 2 ad 1"><a name="29505"><span class=
5398 "ref">[29505] I&ordf; q. 25 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
5399 dicendum quod philosophus loquitur de infinito quod est ex parte
5400 materiae non terminatae per formam; cuiusmodi est infinitum quod
5401 congruit quantitati. Sic autem non est infinita divina essentia, ut
5402 supra ostensum est; et per consequens nec eius potentia. Unde non
5403 sequitur quod sit imperfecta.</p>
5404 <p title="I q. 25 a. 2 ad 2"><a name="29506"><span class=
5405 "ref">[29506] I&ordf; q. 25 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
5406 dicendum quod potentia agentis univoci tota manifestatur in suo
5407 effectu, potentia enim generativa hominis nihil potest plus quam
5408 generare hominem. Sed potentia agentis non univoci non tota
5409 manifestatur in sui effectus productione, sicut potentia solis non
5410 tota manifestatur in productione alicuius animalis ex putrefactione
5411 generati. Manifestum est autem quod Deus non est agens univocum,
5412 nihil enim aliud potest cum eo convenire neque in specie, neque in
5413 genere, ut supra ostensum est. Unde relinquitur quod effectus eius
5414 semper est minor quam potentia eius. Non ergo oportet quod
5415 manifestetur infinita potentia Dei in hoc, quod producat effectum
5416 infinitum. Et tamen, etiam si nullum effectum produceret, non esset
5417 Dei potentia frustra. Quia frustra est quod ordinatur ad finem,
5418 quem non attingit, potentia autem Dei non ordinatur ad effectum
5419 sicut ad finem, sed magis ipsa est finis sui effectus.</p>
5420 <p title="I q. 25 a. 2 ad 3"><a name="29507"><span class=
5421 "ref">[29507] I&ordf; q. 25 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
5422 dicendum quod philosophus in VIII Physic., probat, quod si aliquod
5423 corpus haberet potentiam infinitam, quod moveret in non tempore. Et
5424 tamen ostendit, quod potentia motoris caeli est infinita, quia
5425 movere potest tempore infinito. Relinquitur ergo secundum eius
5426 intentionem, quod potentia infinita corporis si esset, moveret in
5427 non tempore, non autem potentia incorporei motoris. Cuius ratio
5428 est, quia corpus movens aliud corpus, est agens univocum. Unde
5429 oportet quod tota potentia agentis manifestetur in motu. Quia
5430 igitur quanto moventis corporis potentia est maior, tanto velocius
5431 movet, necesse est quod si fuerit infinita, moveat
5432 improportionabiliter citius, quod est movere in non tempore. Sed
5433 movens incorporeum est agens non univocum. Unde non oportet, quod
5434 tota virtus eius manifestetur in motu ita, quod moveat in non
5435 tempore. Et praesertim, quia movet secundum dispositionem suae
5436 voluntatis.</p>
5437 <br />
5438 <div class="E">Articulus 3</div>
5439 <p title="I q. 25 a. 3 arg. 1"><a name="29508"><span class=
5440 "ref">[29508] I&ordf; q. 25 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
5441 proceditur. Videtur quod Deus non sit omnipotens. Moveri enim et
5442 pati aliquid omnium est. Sed hoc Deus non potest, est enim
5443 immobilis, ut supra dictum est. Non igitur est omnipotens.</p>
5444 <p title="I q. 25 a. 3 arg. 2"><a name="29509"><span class=
5445 "ref">[29509] I&ordf; q. 25 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
5446 peccare aliquid agere est. Sed Deus non potest peccare, neque
5447 seipsum negare, ut dicitur II Tim. II. Ergo Deus non est
5448 omnipotens.</p>
5449 <p title="I q. 25 a. 3 arg. 3"><a name="29510"><span class=
5450 "ref">[29510] I&ordf; q. 25 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, de
5451 Deo dicitur quod <i>omnipotentiam suam parcendo maxime et miserando
5452 manifestat</i>. Ultimum igitur quod potest divina potentia, est
5453 parcere et misereri. Aliquid autem est multo maius quam parcere et
5454 misereri; sicut creare alium mundum, vel aliquid huiusmodi. Ergo
5455 Deus non est omnipotens.</p>
5456 <p title="I q. 25 a. 3 arg. 4"><a name="29511"><span class=
5457 "ref">[29511] I&ordf; q. 25 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, super
5458 illud I Cor. I, <i>stultam fecit Deus sapientiam huius mundi</i>,
5459 dicit Glossa, <i>sapientiam huius mundi fecit Deus stultam,
5460 ostendendo possibile, quod illa impossibile iudicabat</i>. Unde
5461 videtur quod non sit aliquid iudicandum possibile vel impossibile
5462 secundum inferiores causas, prout sapientia huius mundi iudicat;
5463 sed secundum potentiam divinam. Si igitur Deus sit omnipotens,
5464 omnia erunt possibilia. Nihil ergo impossibile. Sublato autem
5465 impossibili, tollitur necessarium, nam quod necesse est esse,
5466 impossibile est non esse. Nihil ergo erit necessarium in rebus, si
5467 Deus est omnipotens. Hoc autem est impossibile. Ergo Deus non est
5468 omnipotens.</p>
5469 <p title="I q. 25 a. 3 s. c."><a name="29512"><span class=
5470 "ref">[29512] I&ordf; q. 25 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
5471 quod dicitur Luc. I, <i>non erit impossibile apud Deum omne
5472 verbum</i>.</p>
5473 <p title="I q. 25 a. 3 co."><a name="29513"><span class=
5474 "ref">[29513] I&ordf; q. 25 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
5475 quod communiter confitentur omnes Deum esse omnipotentem. Sed
5476 rationem omnipotentiae assignare videtur difficile. Dubium enim
5477 potest esse quid comprehendatur sub ista distributione, cum dicitur
5478 omnia posse Deum. Sed si quis recte consideret, cum potentia
5479 dicatur ad possibilia, cum Deus omnia posse dicitur, nihil rectius
5480 intelligitur quam quod possit omnia possibilia, et ob hoc
5481 omnipotens dicatur. Possibile autem dicitur dupliciter, secundum
5482 philosophum, in V Metaphys. Uno modo, per respectum ad aliquam
5483 potentiam, sicut quod subditur humanae potentiae, dicitur esse
5484 possibile homini. Non autem potest dici quod Deus dicatur
5485 omnipotens, quia potest omnia quae sunt possibilia naturae creatae,
5486 quia divina potentia in plura extenditur. Si autem dicatur quod
5487 Deus sit omnipotens, quia potest omnia quae sunt possibilia suae
5488 potentiae, erit circulatio in manifestatione omnipotentiae, hoc
5489 enim non erit aliud quam dicere quod Deus est omnipotens, quia
5490 potest omnia quae potest. Relinquitur igitur quod Deus dicatur
5491 omnipotens, quia potest omnia possibilia absolute, quod est alter
5492 modus dicendi possibile. Dicitur autem aliquid possibile vel
5493 impossibile absolute, ex habitudine terminorum, possibile quidem,
5494 quia praedicatum non repugnat subiecto, ut Socratem sedere;
5495 impossibile vero absolute, quia praedicatum repugnat subiecto, ut
5496 hominem esse asinum. Est autem considerandum quod, cum unumquodque
5497 agens agat sibi simile, unicuique potentiae activae correspondet
5498 possibile ut obiectum proprium, secundum rationem illius actus in
5499 quo fundatur potentia activa, sicut potentia calefactiva refertur,
5500 ut ad proprium obiectum, ad esse calefactibile. Esse autem divinum,
5501 super quod ratio divinae potentiae fundatur, est esse infinitum,
5502 non limitatum ad aliquod genus entis, sed praehabens in se totius
5503 esse perfectionem. Unde quidquid potest habere rationem entis,
5504 continetur sub possibilibus absolutis, respectu quorum Deus dicitur
5505 omnipotens. Nihil autem opponitur rationi entis, nisi non ens. Hoc
5506 igitur repugnat rationi possibilis absoluti, quod subditur divinae
5507 omnipotentiae, quod implicat in se esse et non esse simul. Hoc enim
5508 omnipotentiae non subditur, non propter defectum divinae potentiae;
5509 sed quia non potest habere rationem factibilis neque possibilis.
5510 Quaecumque igitur contradictionem non implicant, sub illis
5511 possibilibus continentur, respectu quorum dicitur Deus omnipotens.
5512 Ea vero quae contradictionem implicant, sub divina omnipotentia non
5513 continentur, quia non possunt habere possibilium rationem. Unde
5514 convenientius dicitur quod non possunt fieri, quam quod Deus non
5515 potest ea facere. Neque hoc est contra verbum Angeli dicentis,
5516 <i>non erit impossibile apud Deum omne verbum</i>. Id enim quod
5517 contradictionem implicat, verbum esse non potest, quia nullus
5518 intellectus potest illud concipere.</p>
5519 <p title="I q. 25 a. 3 ad 1"><a name="29514"><span class=
5520 "ref">[29514] I&ordf; q. 25 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
5521 dicendum quod Deus dicitur omnipotens secundum potentiam activam,
5522 non secundum potentiam passivam, ut dictum est. Unde, quod non
5523 potest moveri et pati, non repugnat omnipotentiae.</p>
5524 <p title="I q. 25 a. 3 ad 2"><a name="29515"><span class=
5525 "ref">[29515] I&ordf; q. 25 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
5526 dicendum quod peccare est deficere a perfecta actione, unde posse
5527 peccare est posse deficere in agendo, quod repugnat omnipotentiae.
5528 Et propter hoc, Deus peccare non potest, qui est omnipotens.
5529 Quamvis philosophus dicat, in IV Topic., quod potest Deus et
5530 studiosus prava agere. Sed hoc intelligitur vel sub conditione
5531 cuius antecedens sit impossibile, ut puta si dicamus quod potest
5532 Deus prava agere si velit, nihil enim prohibet conditionalem esse
5533 veram, cuius antecedens et consequens est impossibile; sicut si
5534 dicatur, si homo est asinus, habet quatuor pedes. Vel ut
5535 intelligatur quod Deus potest aliqua agere, quae nunc prava
5536 videntur; quae tamen si ageret, bona essent. Vel loquitur secundum
5537 communem opinionem gentilium, qui homines dicebant transferri in
5538 deos, ut Iovem vel Mercurium.</p>
5539 <p title="I q. 25 a. 3 ad 3"><a name="29516"><span class=
5540 "ref">[29516] I&ordf; q. 25 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
5541 dicendum quod Dei omnipotentia ostenditur maxime in parcendo et
5542 miserando, quia per hoc ostenditur Deum habere summam potestatem,
5543 quod libere peccata dimittit, eius enim qui superioris legi
5544 astringitur, non est libere peccata condonare. Vel quia, parcendo
5545 hominibus et miserando, perducit eos ad participationem infiniti
5546 boni, qui est ultimus effectus divinae virtutis. Vel quia, ut supra
5547 dictum est, effectus divinae misericordiae est fundamentum omnium
5548 divinorum operum, nihil enim debetur alicui nisi propter id quod
5549 est datum ei a Deo non debitum. In hoc autem maxime divina
5550 omnipotentia manifestatur, quod ad ipsam pertinet prima institutio
5551 omnium bonorum.</p>
5552 <p title="I q. 25 a. 3 ad 4"><a name="29517"><span class=
5553 "ref">[29517] I&ordf; q. 25 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum
5554 dicendum quod possibile absolutum non dicitur neque secundum causas
5555 superiores, neque secundum causas inferiores sed secundum seipsum.
5556 Possibile vero quod dicitur secundum aliquam potentiam, nominatur
5557 possibile secundum proximam causam. Unde ea quae immediate nata
5558 sunt fieri a Deo solo, ut creare, iustificare, et huiusmodi,
5559 dicuntur possibilia secundum causam superiorem, quae autem nata
5560 sunt fieri a causis inferioribus, dicuntur possibilia secundum
5561 causas inferiores. Nam secundum conditionem causae proximae,
5562 effectus habet contingentiam vel necessitatem, ut supra dictum est.
5563 In hoc autem reputatur stulta mundi sapientia, quod ea quae sunt
5564 impossibilia naturae, etiam Deo impossibilia iudicabat. Et sic
5565 patet quod omnipotentia Dei impossibilitatem et necessitatem a
5566 rebus non excludit.</p>
5567 <br />
5568 <div class="E">Articulus 4</div>
5569 <p title="I q. 25 a. 4 arg. 1"><a name="29518"><span class=
5570 "ref">[29518] I&ordf; q. 25 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
5571 proceditur. Videtur quod Deus possit facere quod praeterita non
5572 fuerint. Quod enim est impossibile per se, magis est impossibile
5573 quam quod est impossibile per accidens. Sed Deus potest facere id
5574 quod est impossibile per se, ut caecum illuminare, vel mortuum
5575 resuscitare. Ergo multo magis potest Deus facere illud quod est
5576 impossibile per accidens. Sed praeterita non fuisse, est
5577 impossibile per accidens, accidit enim Socratem non currere esse
5578 impossibile, ex hoc quod praeteriit. Ergo Deus potest facere quod
5579 praeterita non fuerint.</p>
5580 <p title="I q. 25 a. 4 arg. 2"><a name="29519"><span class=
5581 "ref">[29519] I&ordf; q. 25 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
5582 quidquid Deus facere potuit, potest, cum eius potentia non
5583 minuatur. Sed Deus potuit facere, antequam Socrates curreret, quod
5584 non curreret. Ergo, postquam cucurrit, potest Deus facere quod non
5585 cucurrerit.</p>
5586 <p title="I q. 25 a. 4 arg. 3"><a name="29520"><span class=
5587 "ref">[29520] I&ordf; q. 25 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
5588 caritas est maior virtus quam virginitas. Sed Deus potest reparare
5589 caritatem amissam. Ergo et virginitatem. Ergo potest facere quod
5590 illa quae corrupta fuit, non fuerit corrupta.</p>
5591 <p title="I q. 25 a. 4 s. c."><a name="29521"><span class=
5592 "ref">[29521] I&ordf; q. 25 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
5593 quod Hieronymus dicit, <i>cum Deus omnia possit, non potest de
5594 corrupta facere incorruptam</i>. Ergo eadem ratione non potest
5595 facere de quocumque alio praeterito quod non fuerit.</p>
5596 <p title="I q. 25 a. 4 co."><a name="29522"><span class=
5597 "ref">[29522] I&ordf; q. 25 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
5598 quod, sicut supra dictum est, sub omnipotentia Dei non cadit
5599 aliquid quod contradictionem implicat. Praeterita autem non fuisse,
5600 contradictionem implicat. Sicut enim contradictionem implicat
5601 dicere quod Socrates sedet et non sedet, ita, quod sederit et non
5602 sederit. Dicere autem quod sederit, est dicere quod sit
5603 praeteritum, dicere autem quod non sederit, est dicere quod non
5604 fuerit. Unde praeterita non fuisse, non subiacet divinae potentiae.
5605 Et hoc est quod Augustinus dicit, contra Faustum, <i>quisquis ita
5606 dicit, si Deus omnipotens est, faciat ut quae facta sunt, facta non
5607 fuerint, non videt hoc se dicere, si Deus omnipotens est, faciat ut
5608 ea quae vera sunt, eo ipso quod vera sunt, falsa sint</i>. Et
5609 philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>hoc solo privatur Deus,
5610 ingenita facere quae sunt facta</i>.</p>
5611 <p title="I q. 25 a. 4 ad 1"><a name="29523"><span class=
5612 "ref">[29523] I&ordf; q. 25 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
5613 dicendum quod, licet praeterita non fuisse sit impossibile per
5614 accidens, si consideretur id quod est praeteritum, idest cursus
5615 Socratis; tamen, si consideretur praeteritum sub ratione
5616 praeteriti, ipsum non fuisse est impossibile non solum per se, sed
5617 absolute, contradictionem implicans. Et sic est magis impossibile
5618 quam mortuum resurgere, quod non implicat contradictionem, quod
5619 dicitur impossibile secundum aliquam potentiam, scilicet naturalem.
5620 Talia enim impossibilia divinae potentiae subduntur.</p>
5621 <p title="I q. 25 a. 4 ad 2"><a name="29524"><span class=
5622 "ref">[29524] I&ordf; q. 25 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
5623 dicendum quod sicut Deus, quantum est ad perfectionem divinae
5624 potentiae, omnia potest, sed quaedam non subiacent eius potentiae,
5625 quia deficiunt a ratione possibilium; ita, si attendatur
5626 immutabilitas divinae potentiae, quidquid Deus potuit, potest;
5627 aliqua tamen olim habuerunt rationem possibilium, dum erant fienda,
5628 quae iam deficiunt a ratione possibilium, dum sunt facta. Et sic
5629 dicitur Deus ea non posse, quia ea non possunt fieri.</p>
5630 <p title="I q. 25 a. 4 ad 3"><a name="29525"><span class=
5631 "ref">[29525] I&ordf; q. 25 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
5632 dicendum quod omnem corruptionem mentis et corporis Deus auferre
5633 potest a muliere corrupta, hoc tamen ab ea removeri non poterit,
5634 quod corrupta non fuerit. Sicut etiam ab aliquo peccatore auferre
5635 non potest quod non peccaverit, et quod caritatem non amiserit.</p>
5636 <br />
5637 <div class="E">Articulus 5</div>
5638 <p title="I q. 25 a. 5 arg. 1"><a name="29526"><span class=
5639 "ref">[29526] I&ordf; q. 25 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
5640 proceditur. Videtur quod Deus non possit facere nisi ea quae facit.
5641 Deus enim non potest facere quae non praescivit et praeordinavit se
5642 facturum. Sed non praescivit neque praeordinavit se facturum, nisi
5643 ea quae facit. Ergo non potest facere nisi ea quae facit.</p>
5644 <p title="I q. 25 a. 5 arg. 2"><a name="29527"><span class=
5645 "ref">[29527] I&ordf; q. 25 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus
5646 non potest facere nisi quod debet, et quod iustum est fieri. Sed
5647 Deus non debet facere quae non facit, nec iustum est ut faciat quae
5648 non facit. Ergo Deus non potest facere nisi quae facit.</p>
5649 <p title="I q. 25 a. 5 arg. 3"><a name="29528"><span class=
5650 "ref">[29528] I&ordf; q. 25 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus
5651 non potest facere nisi quod bonum est, et conveniens rebus factis.
5652 Sed rebus factis a Deo non est bonum nec conveniens aliter esse
5653 quam sint. Ergo Deus non potest facere nisi quae facit.</p>
5654 <p title="I q. 25 a. 5 s. c."><a name="29529"><span class=
5655 "ref">[29529] I&ordf; q. 25 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
5656 quod dicitur Matt. XXVI, <i>an non possum rogare patrem meum, et
5657 exhibebit mihi modo plus quam duodecim legiones Angelorum?</i>
5658 Neque autem ipse rogabat, neque pater exhibebat ad repugnandum
5659 Iudaeis. Ergo Deus potest facere quod non facit.</p>
5660 <p title="I q. 25 a. 5 co."><a name="29530"><span class=
5661 "ref">[29530] I&ordf; q. 25 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
5662 quod circa hoc quidam dupliciter erraverunt. Quidam enim posuerunt
5663 Deum agere quasi ex necessitate naturae; ut sicut ex actione rerum
5664 naturalium non possunt alia provenire nisi quae eveniunt, utpote ex
5665 semine hominis homo, ex semine olivae oliva; ita ex operatione
5666 divina non possint aliae res, vel alius ordo rerum effluere, nisi
5667 sicut nunc est. Sed supra ostendimus Deum non agere quasi ex
5668 necessitate naturae, sed voluntatem eius esse omnium rerum causam;
5669 neque etiam ipsam voluntatem naturaliter et ex necessitate
5670 determinari ad has res. Unde nullo modo iste cursus rerum sic ex
5671 necessitate a Deo provenit, quod alia provenire non possent. Alii
5672 vero dixerunt quod potentia divina determinatur ad hunc cursum
5673 rerum, propter ordinem sapientiae et iustitiae divinae, sine quo
5674 Deus nihil operatur. Cum autem potentia Dei, quae est eius
5675 essentia, non sit aliud quam Dei sapientia, convenienter quidem
5676 dici potest quod nihil sit in Dei potentia, quod non sit in ordine
5677 divinae sapientiae, nam divina sapientia totum posse potentiae
5678 comprehendit. Sed tamen ordo a divina sapientia rebus inditus, in
5679 quo ratio iustitiae consistit, ut supra dictum est, non adaequat
5680 divinam sapientiam, sic ut divina sapientia limitetur ad hunc
5681 ordinem. Manifestum est enim quod tota ratio ordinis, quam sapiens
5682 rebus a se factis imponit, a fine sumitur. Quando igitur finis est
5683 proportionatus rebus propter finem factis, sapientia facientis
5684 limitatur ad aliquem determinatum ordinem. Sed divina bonitas est
5685 finis improportionabiliter excedens res creatas. Unde divina
5686 sapientia non determinatur ad aliquem certum ordinem rerum, ut non
5687 possit alius cursus rerum ab ipsa effluere. Unde dicendum est
5688 simpliciter quod Deus potest alia facere quam quae facit.</p>
5689 <p title="I q. 25 a. 5 ad 1"><a name="29531"><span class=
5690 "ref">[29531] I&ordf; q. 25 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
5691 dicendum quod in nobis, in quibus est aliud potentia et essentia a
5692 voluntate et intellectu, et iterum intellectus aliud a sapientia,
5693 et voluntas aliud a iustitia, potest esse aliquid in potentia, quod
5694 non potest esse in voluntate iusta, vel in intellectu sapiente. Sed
5695 in Deo est idem potentia et essentia et voluntas et intellectus et
5696 sapientia et iustitia. Unde nihil potest esse in potentia divina,
5697 quod non possit esse in voluntate iusta ipsius, et in intellectu
5698 sapiente eius. Tamen, quia voluntas non determinatur ex necessitate
5699 ad haec vel illa, nisi forte ex suppositione, ut supra dictum est;
5700 neque sapientia Dei et iustitia determinantur ad hunc ordinem, ut
5701 supra dictum est; nihil prohibet esse aliquid in potentia Dei, quod
5702 non vult, et quod non continetur sub ordine quem statuit rebus. Et
5703 quia potentia intelligitur ut exequens, voluntas autem ut imperans,
5704 et intellectus et sapientia ut dirigens, quod attribuitur potentiae
5705 secundum se consideratae, dicitur Deus posse secundum potentiam
5706 absolutam. Et huiusmodi est omne illud in quo potest salvari ratio
5707 entis, ut supra dictum est. Quod autem attribuitur potentiae
5708 divinae secundum quod exequitur imperium voluntatis iustae, hoc
5709 dicitur Deus posse facere de potentia ordinata. Secundum hoc ergo,
5710 dicendum est quod Deus potest alia facere, de potentia absoluta,
5711 quam quae praescivit et praeordinavit se facturum, non tamen potest
5712 esse quod aliqua faciat, quae non praesciverit et praeordinaverit
5713 se facturum. Quia ipsum facere subiacet praescientiae et
5714 praeordinationi, non autem ipsum posse, quod est naturale. Ideo
5715 enim Deus aliquid facit, quia vult, non tamen ideo potest, quia
5716 vult, sed quia talis est in sua natura.</p>
5717 <p title="I q. 25 a. 5 ad 2"><a name="29532"><span class=
5718 "ref">[29532] I&ordf; q. 25 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
5719 dicendum quod Deus non debet aliquid alicui nisi sibi. Unde, cum
5720 dicitur quod Deus non potest facere nisi quod debet nihil aliud
5721 significatur nisi quod Deus non potest facere nisi quod ei est
5722 conveniens et iustum. Sed hoc quod dico conveniens et iustum,
5723 potest intelligi dupliciter. Uno modo, sic quod hoc quod dico
5724 conveniens et iustum, prius intelligatur coniungi cum hoc verbo
5725 est, ita quod restringatur ad standum pro praesentibus; et sic
5726 referatur ad potentiam. Et sic falsum est quod dicitur, est enim
5727 sensus, Deus non potest facere nisi quod modo conveniens est et
5728 iustum. Si vero prius coniungatur cum hoc verbo potest, quod habet
5729 vim ampliandi, et postmodum cum hoc verbo est, significabitur
5730 quoddam praesens confusum, et erit locutio vera, sub hoc sensu,
5731 Deus non potest facere nisi id quod, si faceret, esset conveniens
5732 et iustum.</p>
5733 <p title="I q. 25 a. 5 ad 3"><a name="29533"><span class=
5734 "ref">[29533] I&ordf; q. 25 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
5735 dicendum quod, licet iste cursus rerum sit determinatus istis rebus
5736 quae nunc sunt, non tamen ad hunc cursum limitatur divina sapientia
5737 et potestas. Unde, licet istis rebus quae nunc sunt, nullus alius
5738 cursus esset bonus et conveniens, tamen Deus posset alias res
5739 facere, et alium eis imponere ordinem.</p>
5740 <br />
5741 <div class="E">Articulus 6</div>
5742 <p title="I q. 25 a. 6 arg. 1"><a name="29534"><span class=
5743 "ref">[29534] I&ordf; q. 25 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
5744 proceditur. Videtur quod Deus non possit meliora facere ea quae
5745 facit. Quidquid enim Deus facit, potentissime et sapientissime
5746 facit. Sed tanto fit aliquid melius, quanto fit potentius et
5747 sapientius. Ergo Deus non potest aliquid facere melius quam
5748 facit.</p>
5749 <p title="I q. 25 a. 6 arg. 2"><a name="29535"><span class=
5750 "ref">[29535] I&ordf; q. 25 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
5751 Augustinus, contra Maximinum, sic argumentatur, <i>si Deus potuit,
5752 et noluit, gignere filium sibi aequalem, invidus fuit</i>. Eadem
5753 ratione, si Deus potuit res meliores facere quam fecerit, et
5754 noluit, invidus fuit. Sed invidia est omnino relegata a Deo. Ergo
5755 Deus unumquodque fecit optimum. Non ergo Deus potest aliquid facere
5756 melius quam fecit.</p>
5757 <p title="I q. 25 a. 6 arg. 3"><a name="29536"><span class=
5758 "ref">[29536] I&ordf; q. 25 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, id
5759 quod est maxime et valde bonum, non potest melius fieri, quia
5760 maximo nihil est maius. Sed, sicut Augustinus dicit in Enchirid.,
5761 <i>bona sunt singula quae Deus fecit, sed simul universa valde
5762 bona, quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis
5763 pulchritudo</i>. Ergo bonum universi non potest melius fieri a
5764 Deo.</p>
5765 <p title="I q. 25 a. 6 arg. 4"><a name="29537"><span class=
5766 "ref">[29537] I&ordf; q. 25 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, homo
5767 Christus est plenus gratia et veritate, et spiritum habet non ad
5768 mensuram, et sic non potest esse melior. Beatitudo etiam creata
5769 dicitur esse summum bonum, et sic non potest esse melius. Beata
5770 etiam virgo Maria est super omnes choros Angelorum exaltata, et sic
5771 non potest esse melior. Non igitur omnia quae fecit Deus, potest
5772 facere meliora.</p>
5773 <p title="I q. 25 a. 6 s. c."><a name="29538"><span class=
5774 "ref">[29538] I&ordf; q. 25 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
5775 quod dicitur ad Ephes. III, quod <i>Deus potens est omnia facere
5776 abundantius quam petimus aut intelligimus</i>.</p>
5777 <p title="I q. 25 a. 6 co."><a name="29539"><span class=
5778 "ref">[29539] I&ordf; q. 25 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
5779 quod bonitas alicuius rei est duplex. Una quidem, quae est de
5780 essentia rei; sicut esse rationale est de essentia hominis. Et
5781 quantum ad hoc bonum, Deus non potest facere aliquam rem meliorem
5782 quam ipsa sit, licet possit facere aliquam aliam ea meliorem. Sicut
5783 etiam non potest facere quaternarium maiorem, quia, si esset maior,
5784 iam non esset quaternarius, sed alius numerus. Sic enim se habet
5785 additio differentiae substantialis in definitionibus, sicut additio
5786 unitatis in numeris, ut dicitur in VIII Metaphys. Alia bonitas est,
5787 quae est extra essentiam rei; sicut bonum hominis est esse
5788 virtuosum vel sapientem. Et secundum tale bonum, potest Deus res a
5789 se factas facere meliores. Simpliciter autem loquendo, qualibet re
5790 a se facta potest Deus facere aliam meliorem.</p>
5791 <p title="I q. 25 a. 6 ad 1"><a name="29540"><span class=
5792 "ref">[29540] I&ordf; q. 25 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
5793 dicendum quod, cum dicitur Deum posse aliquid facere melius quam
5794 facit, si ly melius sit nomen, verum est, qualibet enim re potest
5795 facere aliam meliorem. Eandem vero potest facere meliorem
5796 quodammodo, et quodammodo non, sicut dictum est. Si vero ly melius
5797 sit adverbium, et importet modum ex parte facientis, sic Deus non
5798 potest facere melius quam sicut facit, quia non potest facere ex
5799 maiori sapientia et bonitate. Si autem importet modum ex parte
5800 facti, sic potest facere melius, quia potest dare rebus a se factis
5801 meliorem modum essendi quantum ad accidentalia, licet non quantum
5802 ad essentialia.</p>
5803 <p title="I q. 25 a. 6 ad 2"><a name="29541"><span class=
5804 "ref">[29541] I&ordf; q. 25 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
5805 dicendum quod de ratione filii est quod aequetur patri, cum ad
5806 perfectum venerit, non est autem de ratione creaturae alicuius,
5807 quod sit melior quam a Deo facta est. Unde non est similis
5808 ratio.</p>
5809 <p title="I q. 25 a. 6 ad 3"><a name="29542"><span class=
5810 "ref">[29542] I&ordf; q. 25 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
5811 dicendum quod universum, suppositis istis rebus, non potest esse
5812 melius; propter decentissimum ordinem his rebus attributum a Deo,
5813 in quo bonum universi consistit. Quorum si unum aliquod esset
5814 melius, corrumperetur proportio ordinis, sicut, si una chorda plus
5815 debito intenderetur, corrumperetur citharae melodia. Posset tamen
5816 Deus alias res facere, vel alias addere istis rebus factis, et sic
5817 esset illud universum melius.</p>
5818 <p title="I q. 25 a. 6 ad 4"><a name="29543"><span class=
5819 "ref">[29543] I&ordf; q. 25 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum
5820 dicendum quod humanitas Christi ex hoc quod est unita Deo, et
5821 beatitudo creata ex hoc quod est fruitio Dei, et beata virgo ex hoc
5822 quod est mater Dei, habent quandam dignitatem infinitam, ex bono
5823 infinito quod est Deus. Et ex hac parte non potest aliquid fieri
5824 melius eis, sicut non potest aliquid melius esse Deo.</p>
5825 <br />
5826 <div class="D">Quaestio 26</div>
5827 <div class="G">Prooemium</div>
5828 <p title="I q. 26 pr."><a name="29544"><span class="ref">[29544]
5829 I&ordf; q. 26 pr.</span></a> Ultimo autem, post considerationem
5830 eorum quae ad divinae essentiae unitatem pertinent, considerandum
5831 est de divina beatitudine. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo,
5832 utrum beatitudo Deo competat. Secundo, secundum quid dicitur Deus
5833 esse beatus, utrum secundum actum intellectus. Tertio, utrum sit
5834 essentialiter beatitudo cuiuslibet beati. Quarto, utrum in eius
5835 beatitudine omnis beatitudo includatur.</p>
5836 <br />
5837 <div class="E">Articulus 1</div>
5838 <p title="I q. 26 a. 1 arg. 1"><a name="29545"><span class=
5839 "ref">[29545] I&ordf; q. 26 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
5840 proceditur. Videtur quod beatitudo Deo non conveniat. <i>Beatitudo
5841 enim</i>, secundum Boetium, in III de Consol., <i>est status omnium
5842 bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed aggregatio bonorum non
5843 habet locum in Deo, sicut nec compositio. Ergo Deo non convenit
5844 beatitudo.</p>
5845 <p title="I q. 26 a. 1 arg. 2"><a name="29546"><span class=
5846 "ref">[29546] I&ordf; q. 26 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
5847 beatitudo, sive felicitas, est praemium virtutis, secundum
5848 philosophum, in I Ethic. Sed Deo non convenit praemium, sicut nec
5849 meritum. Ergo nec beatitudo.</p>
5850 <p title="I q. 26 a. 1 s. c."><a name="29547"><span class=
5851 "ref">[29547] I&ordf; q. 26 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
5852 quod dicit apostolus, I ad Tim. ultimo, <i>quem suis temporibus
5853 ostendet Deus beatus et solus potens, rex regum et dominus
5854 dominantium</i>.</p>
5855 <p title="I q. 26 a. 1 co."><a name="29548"><span class=
5856 "ref">[29548] I&ordf; q. 26 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
5857 quod beatitudo maxime Deo competit. Nihil enim aliud sub nomine
5858 beatitudinis intelligitur, nisi bonum perfectum intellectualis
5859 naturae; cuius est suam sufficientiam cognoscere in bono quod
5860 habet; et cui competit ut ei contingat aliquid vel bene vel male,
5861 et sit suarum operationum domina. Utrumque autem istorum
5862 excellentissime Deo convenit, scilicet perfectum esse, et
5863 intelligentem. Unde beatitudo maxime convenit Deo.</p>
5864 <p title="I q. 26 a. 1 ad 1"><a name="29549"><span class=
5865 "ref">[29549] I&ordf; q. 26 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
5866 dicendum quod aggregatio bonorum est in Deo non per modum
5867 compositionis, sed per modum simplicitatis, quia quae in creaturis
5868 multiplicia sunt, in Deo praeexistunt simpliciter et unite, ut
5869 supra dictum est.</p>
5870 <p title="I q. 26 a. 1 ad 2"><a name="29550"><span class=
5871 "ref">[29550] I&ordf; q. 26 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
5872 dicendum quod esse praemium virtutis accidit beatitudini vel
5873 felicitati, inquantum aliquis beatitudinem acquirit, sicut esse
5874 terminum generationis accidit enti, inquantum exit de potentia in
5875 actum. Sicut igitur Deus habet esse, quamvis non generetur; ita
5876 habet beatitudinem, quamvis non mereatur.</p>
5877 <br />
5878 <div class="E">Articulus 2</div>
5879 <p title="I q. 26 a. 2 arg. 1"><a name="29551"><span class=
5880 "ref">[29551] I&ordf; q. 26 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
5881 proceditur. Videtur quod Deus non dicatur beatus secundum
5882 intellectum. Beatitudo enim est summum bonum. Sed bonum dicitur in
5883 Deo secundum essentiam, quia bonum respicit esse, quod est secundum
5884 essentiam, secundum Boetium, in libro de Hebdomad. Ergo et
5885 beatitudo dicitur in Deo secundum essentiam, et non secundum
5886 intellectum.</p>
5887 <p title="I q. 26 a. 2 arg. 2"><a name="29552"><span class=
5888 "ref">[29552] I&ordf; q. 26 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
5889 beatitudo habet rationem finis. Finis autem est obiectum
5890 voluntatis, sicut et bonum. Ergo beatitudo dicitur in Deo secundum
5891 voluntatem, et non secundum intellectum.</p>
5892 <p title="I q. 26 a. 2 s. c."><a name="29553"><span class=
5893 "ref">[29553] I&ordf; q. 26 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
5894 quod Gregorius dicit, XXXII Moralium, <i>ipse gloriosus est, qui,
5895 dum seipso perfruitur, accedentis laudis indigens non est</i>. Esse
5896 autem gloriosum significat esse beatum. Cum igitur Deo fruamur
5897 secundum intellectum, quia visio est tota merces, ut dicit
5898 Augustinus, videtur quod beatitudo dicatur in Deo secundum
5899 intellectum.</p>
5900 <p title="I q. 26 a. 2 co."><a name="29554"><span class=
5901 "ref">[29554] I&ordf; q. 26 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
5902 quod beatitudo, sicut dictum est, significat bonum perfectum
5903 intellectualis naturae. Et inde est quod, sicut unaquaeque res
5904 appetit suam perfectionem, ita et intellectualis natura naturaliter
5905 appetit esse beata. Id autem quod est perfectissimum in qualibet
5906 intellectuali natura, est intellectualis operatio, secundum quam
5907 capit quodammodo omnia. Unde cuiuslibet intellectualis naturae
5908 creatae beatitudo consistit in intelligendo. In Deo autem non est
5909 aliud esse et intelligere secundum rem, sed tantum secundum
5910 intelligentiae rationem. Attribuenda ergo est Deo beatitudo
5911 secundum intellectum, sicut et aliis beatis, qui per assimilationem
5912 ad beatitudinem ipsius, beati dicuntur.</p>
5913 <p title="I q. 26 a. 2 ad 1"><a name="29555"><span class=
5914 "ref">[29555] I&ordf; q. 26 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
5915 dicendum quod ex illa ratione probatur quod Deus sit beatus
5916 secundum suam essentiam, non autem quod beatitudo ei conveniat
5917 secundum rationem essentiae, sed magis secundum rationem
5918 intellectus.</p>
5919 <p title="I q. 26 a. 2 ad 2"><a name="29556"><span class=
5920 "ref">[29556] I&ordf; q. 26 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
5921 dicendum quod beatitudo, cum sit bonum, est obiectum voluntatis.
5922 Obiectum autem praeintelligitur actui potentiae. Unde, secundum
5923 modum intelligendi, prius est beatitudo divina, quam actus
5924 voluntatis in ea requiescentis. Et hoc non potest esse nisi actus
5925 intellectus. Unde in actu intellectus attenditur beatitudo.</p>
5926 <br />
5927 <div class="E">Articulus 3</div>
5928 <p title="I q. 26 a. 3 arg. 1"><a name="29557"><span class=
5929 "ref">[29557] I&ordf; q. 26 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
5930 proceditur. Videtur quod Deus sit beatitudo cuiuslibet beati. Deus
5931 enim est summum bonum, ut supra ostensum est. Impossibile est autem
5932 esse plura summa bona, ut etiam ex superioribus patet. Cum igitur
5933 de ratione beatitudinis sit, quod sit summum bonum, videtur quod
5934 beatitudo non sit aliud quam Deus.</p>
5935 <p title="I q. 26 a. 3 arg. 2"><a name="29558"><span class=
5936 "ref">[29558] I&ordf; q. 26 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
5937 beatitudo est finis rationalis naturae ultimus. Sed esse ultimum
5938 finem rationalis naturae, soli Deo convenit. Ergo beatitudo
5939 cuiuslibet beati est solus Deus.</p>
5940 <p title="I q. 26 a. 3 s. c."><a name="29559"><span class=
5941 "ref">[29559] I&ordf; q. 26 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra,
5942 beatitudo unius est maior beatitudine alterius, secundum illud I
5943 Cor. XV, <i>stella differt a stella in claritate</i>. Sed Deo nihil
5944 est maius. Ergo beatitudo est aliquid aliud quam Deus.</p>
5945 <p title="I q. 26 a. 3 co."><a name="29560"><span class=
5946 "ref">[29560] I&ordf; q. 26 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
5947 quod beatitudo intellectualis naturae consistit in actu
5948 intellectus. In quo duo possunt considerari, scilicet obiectum
5949 actus, quod est intelligibile; et ipse actus, qui est intelligere.
5950 Si igitur beatitudo consideretur ex parte ipsius obiecti, sic solus
5951 Deus est beatitudo, quia ex hoc solo est aliquis beatus, quod Deum
5952 intelligit; secundum illud Augustini, in V libro Confess.,
5953 <i>beatus est qui te novit, etiam si alia ignoret</i>. Sed ex parte
5954 actus intelligentis, beatitudo est quid creatum in creaturis
5955 beatis, in Deo autem est etiam secundum hoc, aliquid increatum.</p>
5956 <p title="I q. 26 a. 3 ad 1"><a name="29561"><span class=
5957 "ref">[29561] I&ordf; q. 26 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
5958 dicendum quod beatitudo, quantum ad obiectum, est summum bonum
5959 simpliciter, sed quantum ad actum, in creaturis beatis, est summum
5960 bonum, non simpliciter, sed in genere bonorum participabilium a
5961 creatura.</p>
5962 <p title="I q. 26 a. 3 ad 2"><a name="29562"><span class=
5963 "ref">[29562] I&ordf; q. 26 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
5964 dicendum quod finis est duplex, scilicet cuius et quo, ut
5965 philosophus dicit, scilicet ipsa res, et usus rei, sicut avaro est
5966 finis pecunia, et acquisitio pecuniae. Creaturae igitur rationalis
5967 est quidem Deus finis ultimus ut res; beatitudo autem creata ut
5968 usus, vel magis fruitio, rei.</p>
5969 <br />
5970 <div class="E">Articulus 4</div>
5971 <p title="I q. 26 a. 4 arg. 1"><a name="29563"><span class=
5972 "ref">[29563] I&ordf; q. 26 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
5973 proceditur. Videtur quod beatitudo divina non complectatur omnes
5974 beatitudines. Sunt enim quaedam beatitudines falsae. Sed in Deo
5975 nihil potest esse falsum. Ergo divina beatitudo non complectitur
5976 omnem beatitudinem.</p>
5977 <p title="I q. 26 a. 4 arg. 2"><a name="29564"><span class=
5978 "ref">[29564] I&ordf; q. 26 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
5979 quaedam beatitudo, secundum quosdam, consistit in rebus
5980 corporalibus, sicut in voluptatibus, divitiis, et huiusmodi, quae
5981 quidem Deo convenire non possunt, cum sit incorporeus. Ergo
5982 beatitudo eius non complectitur omnem beatitudinem.</p>
5983 <p title="I q. 26 a. 4 s. c."><a name="29565"><span class=
5984 "ref">[29565] I&ordf; q. 26 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
5985 quod beatitudo est perfectio quaedam. Divina autem perfectio
5986 complectitur omnem perfectionem, ut supra ostensum est. Ergo divina
5987 beatitudo complectitur omnem beatitudinem.</p>
5988 <p title="I q. 26 a. 4 co."><a name="29566"><span class=
5989 "ref">[29566] I&ordf; q. 26 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
5990 quod quidquid est desiderabile in quacumque beatitudine, vel vera
5991 vel falsa, totum eminentius in divina beatitudine praeexistit. De
5992 contemplativa enim felicitate, habet continuam et certissimam
5993 contemplationem sui et omnium aliorum, de activa vero,
5994 gubernationem totius universi. De terrena vero felicitate, quae
5995 consistit in voluptate, divitiis, potestate, dignitate et fama,
5996 secundum Boetium, in III de Consol., habet gaudium de se et de
5997 omnibus aliis, pro delectatione, pro divitiis, habet omnimodam
5998 sufficientiam, quam divitiae promittunt, pro potestate,
5999 omnipotentiam, pro dignitate, omnium regimen, pro fama vero,
6000 admirationem totius creaturae.</p>
6001 <p title="I q. 26 a. 4 ad 1"><a name="29567"><span class=
6002 "ref">[29567] I&ordf; q. 26 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
6003 dicendum quod beatitudo aliqua secundum hoc est falsa, secundum
6004 quod deficit a ratione verae beatitudinis, et sic non est in Deo.
6005 Sed quidquid habet de similitudine, quantumcumque tenui,
6006 beatitudinis, totum praeexistit in divina beatitudine.</p>
6007 <p title="I q. 26 a. 4 ad 2"><a name="29568"><span class=
6008 "ref">[29568] I&ordf; q. 26 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
6009 dicendum quod bona quae sunt in corporalibus corporaliter, in Deo
6010 sunt spiritualiter, secundum modum suum. Et haec dicta sufficiant
6011 de his quae pertinent ad divinae essentiae unitatem.</p>
6012 <br />
6013 <div class="D">Quaestio 27</div>
6014 <div class="G">Prooemium</div>
6015 <p title="I q. 27 pr."><a name="29569"><span class="ref">[29569]
6016 I&ordf; q. 27 pr.</span></a> Consideratis autem his quae ad divinae
6017 essentiae unitatem pertinent, restat considerare de his quae
6018 pertinent ad Trinitatem personarum in divinis. Et quia personae
6019 divinae secundum relationes originis distinguuntur, secundum
6020 ordinem doctrinae prius considerandum est de origine, sive de
6021 processione, secundo, de relationibus originis; tertio, de
6022 personis. Circa processionem quaeruntur quinque. Primo, utrum
6023 processio sit in divinis. Secundo, utrum aliqua processio in
6024 divinis generatio dici possit. Tertio, utrum praeter generationem
6025 aliqua alia processio possit esse in divinis. Quarto, utrum illa
6026 alia processio possit dici generatio. Quinto, utrum in divinis sint
6027 plures processiones quam duae.</p>
6028 <br />
6029 <div class="E">Articulus 1</div>
6030 <p title="I q. 27 a. 1 arg. 1"><a name="29570"><span class=
6031 "ref">[29570] I&ordf; q. 27 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
6032 proceditur. Videtur quod in Deo non possit esse aliqua processio.
6033 Processio enim significat motum ad extra. Sed in divinis nihil est
6034 mobile, neque extraneum. Ergo neque processio.</p>
6035 <p title="I q. 27 a. 1 arg. 2"><a name="29571"><span class=
6036 "ref">[29571] I&ordf; q. 27 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne
6037 procedens est diversum ab eo a quo procedit. Sed in Deo non est
6038 aliqua diversitas, sed summa simplicitas. Ergo in Deo non est
6039 processio aliqua.</p>
6040 <p title="I q. 27 a. 1 arg. 3"><a name="29572"><span class=
6041 "ref">[29572] I&ordf; q. 27 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
6042 procedere ab alio videtur rationi primi principii repugnare. Sed
6043 Deus est primum principium, ut supra ostensum est. Ergo in Deo
6044 processio locum non habet.</p>
6045 <p title="I q. 27 a. 1 s. c."><a name="29573"><span class=
6046 "ref">[29573] I&ordf; q. 27 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
6047 quod dicit dominus, Ioan. VIII, <i>ego ex Deo processi</i>.</p>
6048 <p title="I q. 27 a. 1 co."><a name="29574"><span class=
6049 "ref">[29574] I&ordf; q. 27 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
6050 quod divina Scriptura, in rebus divinis, nominibus ad processionem
6051 pertinentibus utitur. Hanc autem processionem diversi diversimode
6052 acceperunt. Quidam enim acceperunt hanc processionem secundum quod
6053 effectus procedit a causa. Et sic accepit Arius, dicens filium
6054 procedere a patre sicut primam eius creaturam, et spiritum sanctum
6055 procedere a patre et filio sicut creaturam utriusque. Et secundum
6056 hoc, neque filius neque spiritus sanctus esset verus Deus. Quod est
6057 contra id quod dicitur de filio, I Ioan. ult., <i>ut simus in vero
6058 filio eius, hic est verus Deus</i>. Et de spiritu sancto dicitur, I
6059 Cor. VI, <i>nescitis quia membra vestra templum sunt spiritus
6060 sancti?</i> Templum autem habere solius Dei est. Alii vero hanc
6061 processionem acceperunt secundum quod causa dicitur procedere in
6062 effectum, inquantum vel movet ipsum, vel similitudinem suam ipsi
6063 imprimit. Et sic accepit Sabellius, dicens ipsum Deum patrem filium
6064 dici, secundum quod carnem assumpsit ex virgine. Et eundem dicit
6065 spiritum sanctum, secundum quod creaturam rationalem sanctificat,
6066 et ad vitam movet. Huic autem acceptioni repugnant verba domini de
6067 se dicentis, Ioan. V, <i>non potest facere a se filius
6068 quidquam</i>; et multa alia, per quae ostenditur quod non est ipse
6069 pater qui filius. Si quis autem diligenter consideret, uterque
6070 accepit processionem secundum quod est ad aliquid extra, unde
6071 neuter posuit processionem in ipso Deo. Sed, cum omnis processio
6072 sit secundum aliquam actionem, sicut secundum actionem quae tendit
6073 in exteriorem materiam, est aliqua processio ad extra; ita secundum
6074 actionem quae manet in ipso agente, attenditur processio quaedam ad
6075 intra. Et hoc maxime patet in intellectu, cuius actio, scilicet
6076 intelligere, manet in intelligente. Quicumque enim intelligit, ex
6077 hoc ipso quod intelligit, procedit aliquid intra ipsum, quod est
6078 conceptio rei intellectae, ex vi intellectiva proveniens, et ex
6079 eius notitia procedens. Quam quidem conceptionem vox significat, et
6080 dicitur verbum cordis, significatum verbo vocis. Cum autem Deus sit
6081 super omnia, ea quae in Deo dicuntur, non sunt intelligenda
6082 secundum modum infimarum creaturarum, quae sunt corpora; sed
6083 secundum similitudinem supremarum creaturarum, quae sunt
6084 intellectuales substantiae; a quibus etiam similitudo accepta
6085 deficit a repraesentatione divinorum. Non ergo accipienda est
6086 processio secundum quod est in corporalibus, vel per motum localem,
6087 vel per actionem alicuius causae in exteriorem effectum, ut calor a
6088 calefaciente in calefactum; sed secundum emanationem
6089 intelligibilem, utpote verbi intelligibilis a dicente, quod manet
6090 in ipso. Et sic fides Catholica processionem ponit in divinis.</p>
6091 <p title="I q. 27 a. 1 ad 1"><a name="29575"><span class=
6092 "ref">[29575] I&ordf; q. 27 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
6093 dicendum quod obiectio illa procedit de processione quae est motus
6094 localis, vel quae est secundum actionem tendentem in exteriorem
6095 materiam, vel in exteriorem effectum, talis autem processio non est
6096 in divinis, ut dictum est.</p>
6097 <p title="I q. 27 a. 1 ad 2"><a name="29576"><span class=
6098 "ref">[29576] I&ordf; q. 27 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
6099 dicendum quod id quod procedit secundum processionem quae est ad
6100 extra, oportet esse diversum ab eo a quo procedit. Sed id quod
6101 procedit ad intra processu intelligibili, non oportet esse
6102 diversum, imo, quanto perfectius procedit, tanto magis est unum cum
6103 eo a quo procedit. Manifestum est enim quod quanto aliquid magis
6104 intelligitur, tanto conceptio intellectualis est magis intima
6105 intelligenti, et magis unum, nam intellectus secundum hoc quod actu
6106 intelligit, secundum hoc fit unum cum intellecto. Unde, cum divinum
6107 intelligere sit in fine perfectionis, ut supra dictum est, necesse
6108 est quod verbum divinum sit perfecte unum cum eo a quo procedit,
6109 absque omni diversitate.</p>
6110 <p title="I q. 27 a. 1 ad 3"><a name="29577"><span class=
6111 "ref">[29577] I&ordf; q. 27 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
6112 dicendum quod procedere a principio ut extraneum et diversum,
6113 repugnat rationi primi principii, sed procedere ut intimum et
6114 absque diversitate, per modum intelligibilem, includitur in ratione
6115 primi principii. Cum enim dicimus aedificatorem principium domus,
6116 in ratione huius principii includitur conceptio suae artis, et
6117 includeretur in ratione primi principii, si aedificator esset
6118 primum principium. Deus autem, qui est primum principium rerum,
6119 comparatur ad res creatas ut artifex ad artificiata.</p>
6120 <br />
6121 <div class="E">Articulus 2</div>
6122 <p title="I q. 27 a. 2 arg. 1"><a name="29578"><span class=
6123 "ref">[29578] I&ordf; q. 27 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
6124 proceditur. Videtur quod processio quae est in divinis, non possit
6125 dici generatio. Generatio enim est mutatio de non esse in esse,
6126 corruptioni opposita; et utriusque subiectum est materia. Sed nihil
6127 horum competit divinis. Ergo non potest generatio esse in
6128 divinis.</p>
6129 <p title="I q. 27 a. 2 arg. 2"><a name="29579"><span class=
6130 "ref">[29579] I&ordf; q. 27 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, in
6131 Deo est processio secundum modum intelligibilem, ut dictum est. Sed
6132 in nobis talis processio non dicitur generatio. Ergo neque in
6133 Deo.</p>
6134 <p title="I q. 27 a. 2 arg. 3"><a name="29580"><span class=
6135 "ref">[29580] I&ordf; q. 27 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne
6136 genitum accipit esse a generante. Esse ergo cuiuslibet geniti est
6137 esse receptum. Sed nullum esse receptum est per se subsistens. Cum
6138 igitur esse divinum sit esse per se subsistens, ut supra probatum
6139 est, sequitur quod nullius geniti esse sit esse divinum. Non est
6140 ergo generatio in divinis.</p>
6141 <p title="I q. 27 a. 2 s. c."><a name="29581"><span class=
6142 "ref">[29581] I&ordf; q. 27 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
6143 quod dicitur in Psalmo II, <i>ego hodie genui te</i>.</p>
6144 <p title="I q. 27 a. 2 co."><a name="29582"><span class=
6145 "ref">[29582] I&ordf; q. 27 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
6146 quod processio verbi in divinis dicitur generatio. Ad cuius
6147 evidentiam, sciendum est quod nomine generationis dupliciter
6148 utimur. Uno modo, communiter ad omnia generabilia et corruptibilia,
6149 et sic generatio nihil aliud est quam mutatio de non esse ad esse.
6150 Alio modo, proprie in viventibus, et sic generatio significat
6151 originem alicuius viventis a principio vivente coniuncto. Et haec
6152 proprie dicitur nativitas. Non tamen omne huiusmodi dicitur
6153 genitum, sed proprie quod procedit secundum rationem similitudinis.
6154 Unde pilus vel capillus non habet rationem geniti et filii, sed
6155 solum quod procedit secundum rationem similitudinis, non
6156 cuiuscumque, nam vermes qui generantur in animalibus, non habent
6157 rationem generationis et filiationis, licet sit similitudo secundum
6158 genus, sed requiritur ad rationem talis generationis, quod procedat
6159 secundum rationem similitudinis in natura eiusdem speciei, sicut
6160 homo procedit ab homine, et equus ab equo. In viventibus autem quae
6161 de potentia in actum vitae procedunt, sicut sunt homines et
6162 animalia, generatio utramque generationem includit. Si autem sit
6163 aliquod vivens cuius vita non exeat de potentia in actum,
6164 processio, si qua in tali vivente invenitur, excludit omnino primam
6165 rationem generationis; sed potest habere rationem generationis quae
6166 est propria viventium. Sic igitur processio verbi in divinis habet
6167 rationem generationis. Procedit enim per modum intelligibilis
6168 actionis, quae est operatio vitae, et a principio coniuncto, ut
6169 supra iam dictum est, et secundum rationem similitudinis, quia
6170 conceptio intellectus est similitudo rei intellectae, et in eadem
6171 natura existens, quia in Deo idem est intelligere et esse, ut supra
6172 ostensum est. Unde processio verbi in divinis dicitur generatio, et
6173 ipsum verbum procedens dicitur filius.</p>
6174 <p title="I q. 27 a. 2 ad 1"><a name="29583"><span class=
6175 "ref">[29583] I&ordf; q. 27 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
6176 dicendum quod obiectio illa procedit de generatione secundum
6177 rationem primam, prout importat exitum de potentia in actum. Et sic
6178 non invenitur in divinis, ut supra dictum est.</p>
6179 <p title="I q. 27 a. 2 ad 2"><a name="29584"><span class=
6180 "ref">[29584] I&ordf; q. 27 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
6181 dicendum quod intelligere in nobis non est ipsa substantia
6182 intellectus, unde verbum quod secundum intelligibilem operationem
6183 procedit in nobis, non est eiusdem naturae cum eo a quo procedit.
6184 Unde non proprie et complete competit sibi ratio generationis. Sed
6185 intelligere divinum est ipsa substantia intelligentis, ut supra
6186 ostensum est, unde verbum procedens procedit ut eiusdem naturae
6187 subsistens. Et propter hoc proprie dicitur genitum et filius. Unde
6188 et his quae pertinent ad generationem viventium, utitur Scriptura
6189 ad significandam processionem divinae sapientiae, scilicet
6190 conceptione et partu, dicitur enim ex persona divinae sapientiae,
6191 Proverb. VIII, <i>nondum erant abyssi, et ego iam concepta eram;
6192 ante colles ego parturiebar</i>. Sed in intellectu nostro utimur
6193 nomine conceptionis, secundum quod in verbo nostri intellectus
6194 invenitur similitudo rei intellectae, licet non inveniatur naturae
6195 identitas.</p>
6196 <p title="I q. 27 a. 2 ad 3"><a name="29585"><span class=
6197 "ref">[29585] I&ordf; q. 27 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
6198 dicendum quod non omne acceptum est receptum in aliquo subiecto,
6199 alioquin non posset dici quod tota substantia rei creatae sit
6200 accepta a Deo, cum totius substantiae non sit aliquod subiectum
6201 receptivum. Sic igitur id quod est genitum in divinis, accipit esse
6202 a generante, non tanquam illud esse sit receptum in aliqua materia
6203 vel subiecto (quod repugnat subsistentiae divini esse); sed
6204 secundum hoc dicitur esse acceptum, inquantum procedens ab alio
6205 habet esse divinum, non quasi aliud ab esse divino existens. In
6206 ipsa enim perfectione divini esse continetur et verbum
6207 intelligibiliter procedens, et principium verbi; sicut et
6208 quaecumque ad eius perfectionem pertinent, ut supra dictum est.</p>
6209 <br />
6210 <div class="E">Articulus 3</div>
6211 <p title="I q. 27 a. 3 arg. 1"><a name="29586"><span class=
6212 "ref">[29586] I&ordf; q. 27 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
6213 proceditur. Videtur quod non sit in divinis alia processio a
6214 generatione verbi. Eadem enim ratione erit aliqua alia processio ab
6215 illa alia processione, et sic procederetur in infinitum, quod est
6216 inconveniens. Standum est igitur in primo, ut sit una tantum
6217 processio in divinis.</p>
6218 <p title="I q. 27 a. 3 arg. 2"><a name="29587"><span class=
6219 "ref">[29587] I&ordf; q. 27 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in
6220 omni natura invenitur tantum unus modus communicationis illius
6221 naturae, et hoc ideo est, quia operationes secundum terminos habent
6222 unitatem et diversitatem. Sed processio in divinis non est nisi
6223 secundum communicationem divinae naturae. Cum igitur sit una tantum
6224 natura divina, ut supra ostensum est, relinquitur quod una sit
6225 tantum processio in divinis.</p>
6226 <p title="I q. 27 a. 3 arg. 3"><a name="29588"><span class=
6227 "ref">[29588] I&ordf; q. 27 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si
6228 sit in divinis alia processio ab intelligibili processione verbi,
6229 non erit nisi processio amoris, quae est secundum voluntatis
6230 operationem. Sed talis processio non potest esse alia a processione
6231 intellectus intelligibili, quia voluntas in Deo non est aliud ab
6232 intellectu, ut supra ostensum est. Ergo in Deo non est alia
6233 processio praeter processionem verbi.</p>
6234 <p title="I q. 27 a. 3 s. c."><a name="29589"><span class=
6235 "ref">[29589] I&ordf; q. 27 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
6236 quod spiritus sanctus procedit a patre, ut dicitur Ioan. XV. Ipse
6237 autem est alius a filio, secundum illud Ioan. XIV, <i>rogabo patrem
6238 meum, et alium Paracletum dabit vobis</i>. Ergo in divinis est alia
6239 processio praeter processionem verbi.</p>
6240 <p title="I q. 27 a. 3 co."><a name="29590"><span class=
6241 "ref">[29590] I&ordf; q. 27 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
6242 quod in divinis sunt duae processiones, scilicet processio verbi,
6243 et quaedam alia. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod in
6244 divinis non est processio nisi secundum actionem quae non tendit in
6245 aliquid extrinsecum, sed manet in ipso agente. Huiusmodi autem
6246 actio in intellectuali natura est actio intellectus et actio
6247 voluntatis. Processio autem verbi attenditur secundum actionem
6248 intelligibilem. Secundum autem operationem voluntatis invenitur in
6249 nobis quaedam alia processio, scilicet processio amoris, secundum
6250 quam amatum est in amante, sicut per conceptionem verbi res dicta
6251 vel intellecta, est in intelligente. Unde et praeter processionem
6252 verbi, ponitur alia processio in divinis, quae est processio
6253 amoris.</p>
6254 <p title="I q. 27 a. 3 ad 1"><a name="29591"><span class=
6255 "ref">[29591] I&ordf; q. 27 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
6256 dicendum quod non est necessarium procedere in divinis
6257 processionibus in infinitum. Processio enim quae est ad intra in
6258 intellectuali natura, terminatur in processione voluntatis.</p>
6259 <p title="I q. 27 a. 3 ad 2"><a name="29592"><span class=
6260 "ref">[29592] I&ordf; q. 27 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
6261 dicendum quod quidquid est in Deo, est Deus, ut supra ostensum est,
6262 quod non contingit in aliis rebus. Et ideo per quamlibet
6263 processionem quae non est ad extra, communicatur divina natura, non
6264 autem aliae naturae.</p>
6265 <p title="I q. 27 a. 3 ad 3"><a name="29593"><span class=
6266 "ref">[29593] I&ordf; q. 27 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
6267 dicendum quod, licet in Deo non sit aliud voluntas et intellectus,
6268 tamen de ratione voluntatis et intellectus est, quod processiones
6269 quae sunt secundum actionem utriusque, se habeant secundum quendam
6270 ordinem. Non enim est processio amoris nisi in ordine ad
6271 processionem verbi, nihil enim potest voluntate amari, nisi sit in
6272 intellectu conceptum. Sicut igitur attenditur quidam ordo verbi ad
6273 principium a quo procedit, licet in divinis sit eadem substantia
6274 intellectus et conceptio intellectus; ita, licet in Deo sit idem
6275 voluntas et intellectus, tamen, quia de ratione amoris est quod non
6276 procedat nisi a conceptione intellectus, habet ordinis
6277 distinctionem processio amoris a processione verbi in divinis.</p>
6278 <br />
6279 <div class="E">Articulus 4</div>
6280 <p title="I q. 27 a. 4 arg. 1"><a name="29594"><span class=
6281 "ref">[29594] I&ordf; q. 27 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
6282 proceditur. Videtur quod processio amoris in divinis sit generatio.
6283 Quod enim procedit in similitudine naturae in viventibus, dicitur
6284 generatum et nascens. Sed id quod procedit in divinis per modum
6285 amoris, procedit in similitudine naturae, alias esset extraneum a
6286 natura divina, et sic esset processio ad extra. Ergo quod procedit
6287 in divinis per modum amoris, procedit ut genitum et nascens.</p>
6288 <p title="I q. 27 a. 4 arg. 2"><a name="29595"><span class=
6289 "ref">[29595] I&ordf; q. 27 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut
6290 similitudo est de ratione verbi, ita est etiam de ratione amoris,
6291 unde dicitur Eccli. XIII, quod <i>omne animal diligit simile
6292 sibi</i>. Si igitur ratione similitudinis verbo procedenti convenit
6293 generari et nasci, videtur etiam quod amori procedenti convenit
6294 generari.</p>
6295 <p title="I q. 27 a. 4 arg. 3"><a name="29596"><span class=
6296 "ref">[29596] I&ordf; q. 27 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, non
6297 est in genere quod non est in aliqua eius specie. Si igitur in
6298 divinis sit quaedam processio amoris, oportet quod, praeter hoc
6299 nomen commune, habeat aliquod nomen speciale. Sed non est aliud
6300 nomen dare nisi generatio. Ergo videtur quod processio amoris in
6301 divinis sit generatio.</p>
6302 <p title="I q. 27 a. 4 s. c."><a name="29597"><span class=
6303 "ref">[29597] I&ordf; q. 27 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
6304 quia secundum hoc sequeretur quod spiritus sanctus, qui procedit ut
6305 amor, procederet ut genitus. Quod est contra illud Athanasii,
6306 <i>spiritus sanctus a patre et filio non factus nec creatus nec
6307 genitus, sed procedens</i>.</p>
6308 <p title="I q. 27 a. 4 co."><a name="29598"><span class=
6309 "ref">[29598] I&ordf; q. 27 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
6310 quod processio amoris in divinis non debet dici generatio. Ad cuius
6311 evidentiam, sciendum est quod haec est differentia inter
6312 intellectum et voluntatem, quod intellectus fit in actu per hoc
6313 quod res intellecta est in intellectu secundum suam similitudinem,
6314 voluntas autem fit in actu, non per hoc quod aliqua similitudo
6315 voliti sit in voluntate, sed ex hoc quod voluntas habet quandam
6316 inclinationem in rem volitam. Processio igitur quae attenditur
6317 secundum rationem intellectus, est secundum rationem similitudinis,
6318 et intantum potest habere rationem generationis, quia omne generans
6319 generat sibi simile. Processio autem quae attenditur secundum
6320 rationem voluntatis, non consideratur secundum rationem
6321 similitudinis, sed magis secundum rationem impellentis et moventis
6322 in aliquid. Et ideo quod procedit in divinis per modum amoris, non
6323 procedit ut genitum vel ut filius, sed magis procedit ut spiritus,
6324 quo nomine quaedam vitalis motio et impulsio designatur, prout
6325 aliquis ex amore dicitur moveri vel impelli ad aliquid
6326 faciendum.</p>
6327 <p title="I q. 27 a. 4 ad 1"><a name="29599"><span class=
6328 "ref">[29599] I&ordf; q. 27 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
6329 dicendum quod quidquid est in divinis, est unum cum divina natura.
6330 Unde ex parte huius unitatis non potest accipi propria ratio huius
6331 processionis vel illius, secundum quam una distinguatur ab alia,
6332 sed oportet quod propria ratio huius vel illius processionis
6333 accipiatur secundum ordinem unius processionis ad aliam. Huiusmodi
6334 autem ordo attenditur secundum rationem voluntatis et intellectus.
6335 Unde secundum horum propriam rationem sortitur in divinis nomen
6336 utraque processio, quod imponitur ad propriam rationem rei
6337 significandam. Et inde est quod procedens per modum amoris et
6338 divinam naturam accipit, et tamen non dicitur natum.</p>
6339 <p title="I q. 27 a. 4 ad 2"><a name="29600"><span class=
6340 "ref">[29600] I&ordf; q. 27 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
6341 dicendum quod similitudo aliter pertinet ad verbum, et aliter ad
6342 amorem. Nam ad verbum pertinet inquantum ipsum est quaedam
6343 similitudo rei intellectae, sicut genitum est similitudo
6344 generantis, sed ad amorem pertinet, non quod ipse amor sit
6345 similitudo, sed inquantum similitudo est principium amandi. Unde
6346 non sequitur quod amor sit genitus, sed quod genitum sit principium
6347 amoris.</p>
6348 <p title="I q. 27 a. 4 ad 3"><a name="29601"><span class=
6349 "ref">[29601] I&ordf; q. 27 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
6350 dicendum quod Deum nominare non possumus nisi ex creaturis, ut
6351 dictum est supra. Et quia in creaturis communicatio naturae non est
6352 nisi per generationem, processio in divinis non habet proprium vel
6353 speciale nomen nisi generationis. Unde processio quae non est
6354 generatio, remansit sine speciali nomine. Sed potest nominari
6355 spiratio, quia est processio spiritus.</p>
6356 <br />
6357 <div class="E">Articulus 5</div>
6358 <p title="I q. 27 a. 5 arg. 1"><a name="29602"><span class=
6359 "ref">[29602] I&ordf; q. 27 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
6360 proceditur. Videtur quod sint plures processiones in divinis quam
6361 duae. Sicut enim scientia et voluntas attribuitur Deo, ita et
6362 potentia. Si igitur secundum intellectum et voluntatem accipiuntur
6363 in Deo duae processiones, videtur quod tertia sit accipienda
6364 secundum potentiam.</p>
6365 <p title="I q. 27 a. 5 arg. 2"><a name="29603"><span class=
6366 "ref">[29603] I&ordf; q. 27 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
6367 bonitas maxime videtur esse principium processionis, cum bonum
6368 dicatur diffusivum sui esse. Videtur igitur quod secundum bonitatem
6369 aliqua processio in divinis accipi debeat.</p>
6370 <p title="I q. 27 a. 5 arg. 3"><a name="29604"><span class=
6371 "ref">[29604] I&ordf; q. 27 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, maior
6372 est fecunditatis virtus in Deo quam in nobis. Sed in nobis non est
6373 tantum una processio verbi, sed multae, quia ex uno verbo in nobis
6374 procedit aliud verbum; et similiter ex uno amore alius amor. Ergo
6375 et in Deo sunt plures processiones quam duae.</p>
6376 <p title="I q. 27 a. 5 s. c."><a name="29605"><span class=
6377 "ref">[29605] I&ordf; q. 27 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
6378 quod in Deo non sunt nisi duo procedentes, scilicet filius et
6379 spiritus sanctus. Ergo sunt ibi tantum duae processiones.</p>
6380 <p title="I q. 27 a. 5 co."><a name="29606"><span class=
6381 "ref">[29606] I&ordf; q. 27 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
6382 quod processiones in divinis accipi non possunt nisi secundum
6383 actiones quae in agente manent. Huiusmodi autem actiones in natura
6384 intellectuali et divina non sunt nisi duae, scilicet intelligere et
6385 velle. Nam sentire, quod etiam videtur esse operatio in sentiente,
6386 est extra naturam intellectualem, neque totaliter est remotum a
6387 genere actionum quae sunt ad extra; nam sentire perficitur per
6388 actionem sensibilis in sensum. Relinquitur igitur quod nulla alia
6389 processio possit esse in Deo, nisi verbi et amoris.</p>
6390 <p title="I q. 27 a. 5 ad 1"><a name="29607"><span class=
6391 "ref">[29607] I&ordf; q. 27 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
6392 dicendum quod potentia est principium agendi in aliud, unde
6393 secundum potentiam accipitur actio ad extra. Et sic secundum
6394 attributum potentiae non accipitur processio divinae personae, sed
6395 solum processio creaturarum.</p>
6396 <p title="I q. 27 a. 5 ad 2"><a name="29608"><span class=
6397 "ref">[29608] I&ordf; q. 27 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
6398 dicendum quod bonum, sicut dicit Boetius in libro de Hebd.,
6399 pertinet ad essentiam et non ad operationem, nisi forte sicut
6400 obiectum voluntatis. Unde, cum processiones divinas secundum
6401 aliquas actiones necesse sit accipere, secundum bonitatem et
6402 huiusmodi alia attributa non accipiuntur aliae processiones nisi
6403 verbi et amoris, secundum quod Deus suam essentiam, veritatem et
6404 bonitatem intelligit et amat.</p>
6405 <p title="I q. 27 a. 5 ad 3"><a name="29609"><span class=
6406 "ref">[29609] I&ordf; q. 27 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
6407 dicendum quod, sicut supra habitum est, Deus uno simplici actu
6408 omnia intelligit, et similiter omnia vult. Unde in eo non potest
6409 esse processio verbi ex verbo, neque amoris ex amore, sed est in eo
6410 solum unum verbum perfectum, et unus amor perfectus. Et in hoc eius
6411 perfecta fecunditas manifestatur.</p>
6412 <div class="centro"><br />
6413 <p><a href="sth1003.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
6414 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
6415 <a href="sth1028.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
6416 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
6417 <br />
6418 <hr />
6419 <br />
6420 <address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
6421 hanc editionem<br />
6422 Iura omnia asservantur<br />
6423 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
6424 style="text-decoration=none">49644264</a></address>
6425 </div>
6426 </body>
6427 </html>