Mercurial > hg > Aquinas
changeset 20:9341f98b4d44
*** empty log message ***
| author | ht |
|---|---|
| date | Fri, 26 Jun 2009 14:33:01 +0000 |
| parents | bd2e6bbd9196 |
| children | d7cedeccf6d7 |
| files | summa/latin/sth1015.xhtml |
| diffstat | 1 files changed, 6427 insertions(+), 0 deletions(-) [+] |
line wrap: on
line diff
--- /dev/null Thu Jan 01 00:00:00 1970 +0000 +++ b/summa/latin/sth1015.xhtml Fri Jun 26 14:33:01 2009 +0000 @@ -0,0 +1,6427 @@ +<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" + "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> +<html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA"> +<head> +<meta name="generator" content= +"HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" /> +<meta http-equiv="Content-Type" content= +"text/html; charset=us-ascii" /> +<meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> +<meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" /> +<meta name="keywords" content= +"Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" /> +<meta name="language" content="Latin" /> +<meta name="security" content="public" /> +<meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" /> +<meta name="author" content="Enrique Alarcón" /> +<meta name="abstract" content="" /> +<link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type= +"text/css" /> +<link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type= +"text/css" /> +<title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 15-27</title> +</head> +<body> +<a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a> +<div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div> +<div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div> +<div class="uno">Summa Theologiae</div> +<div class="dos">prima pars a quaestione XV ad quaestionem +XXVII</div> +<br /> +<div class="centro"> +<table align="center" summary="Imago"> +<tr> +<th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border= +"0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align= +"middle" /></th> +</tr> +</table> +<br /> +<span class="tres">Textum Leoninum Romae 1888 editum<br /> +ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias +magneticas<br /> +denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br /> +<br /></span><br /> +<hr /> +<br /> +<p><a href="sth1003.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" +height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> +<a href="sth1028.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" +height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> +<script language="JavaScript" type="text/javascript"> +//<![CDATA[ +<!-- +// original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 +function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} +document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); +document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); +document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); +document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); +document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); +document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); +document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); +document.write('<OPTION VALUE="#29019">Iª q. 15 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29020">Iª q. 15 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29021">Iª q. 15 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29022">Iª q. 15 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29023">Iª q. 15 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29024">Iª q. 15 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29025">Iª q. 15 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29026">Iª q. 15 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29027">Iª q. 15 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29028">Iª q. 15 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29029">Iª q. 15 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29030">Iª q. 15 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29031">Iª q. 15 a. 2 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29032">Iª q. 15 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29033">Iª q. 15 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29034">Iª q. 15 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29035">Iª q. 15 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29036">Iª q. 15 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29037">Iª q. 15 a. 2 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29038">Iª q. 15 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29039">Iª q. 15 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29040">Iª q. 15 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29041">Iª q. 15 a. 3 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29042">Iª q. 15 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29043">Iª q. 15 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29044">Iª q. 15 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29045">Iª q. 15 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29046">Iª q. 15 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29047">Iª q. 15 a. 3 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29048">Iª q. 16 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29049">Iª q. 16 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29050">Iª q. 16 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29051">Iª q. 16 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29052">Iª q. 16 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29053">Iª q. 16 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29054">Iª q. 16 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29055">Iª q. 16 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29056">Iª q. 16 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29057">Iª q. 16 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29058">Iª q. 16 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29059">Iª q. 16 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29060">Iª q. 16 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29061">Iª q. 16 a. 2 ad'); +document.write('<OPTION VALUE="#29062">Iª q. 16 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29063">Iª q. 16 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29064">Iª q. 16 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29065">Iª q. 16 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29066">Iª q. 16 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29067">Iª q. 16 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29068">Iª q. 16 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29069">Iª q. 16 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29070">Iª q. 16 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29071">Iª q. 16 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29072">Iª q. 16 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29073">Iª q. 16 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29074">Iª q. 16 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29075">Iª q. 16 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29076">Iª q. 16 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29077">Iª q. 16 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29078">Iª q. 16 a. 5 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29079">Iª q. 16 a. 5 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29080">Iª q. 16 a. 5 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29081">Iª q. 16 a. 5 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29082">Iª q. 16 a. 5 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29083">Iª q. 16 a. 5 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29084">Iª q. 16 a. 5 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29085">Iª q. 16 a. 5 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29086">Iª q. 16 a. 6 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29087">Iª q. 16 a. 6 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29088">Iª q. 16 a. 6 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29089">Iª q. 16 a. 6 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29090">Iª q. 16 a. 6 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29091">Iª q. 16 a. 6 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29092">Iª q. 16 a. 7 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29093">Iª q. 16 a. 7 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29094">Iª q. 16 a. 7 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29095">Iª q. 16 a. 7 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29096">Iª q. 16 a. 7 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29097">Iª q. 16 a. 7 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29098">Iª q. 16 a. 7 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29099">Iª q. 16 a. 7 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29100">Iª q. 16 a. 7 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29101">Iª q. 16 a. 7 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29102">Iª q. 16 a. 8 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29103">Iª q. 16 a. 8 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29104">Iª q. 16 a. 8 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29105">Iª q. 16 a. 8 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29106">Iª q. 16 a. 8 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29107">Iª q. 16 a. 8 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29108">Iª q. 16 a. 8 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29109">Iª q. 16 a. 8 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29110">Iª q. 16 a. 8 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29111">Iª q. 16 a. 8 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29112">Iª q. 17 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29113">Iª q. 17 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29114">Iª q. 17 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29115">Iª q. 17 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29116">Iª q. 17 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29117">Iª q. 17 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29118">Iª q. 17 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29119">Iª q. 17 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29120">Iª q. 17 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29121">Iª q. 17 a. 1 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29122">Iª q. 17 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29123">Iª q. 17 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29124">Iª q. 17 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29125">Iª q. 17 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29126">Iª q. 17 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29127">Iª q. 17 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29128">Iª q. 17 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29129">Iª q. 17 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29130">Iª q. 17 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29131">Iª q. 17 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29132">Iª q. 17 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29133">Iª q. 17 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29134">Iª q. 17 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29135">Iª q. 17 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29136">Iª q. 17 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29137">Iª q. 17 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29138">Iª q. 17 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29139">Iª q. 17 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29140">Iª q. 17 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29141">Iª q. 17 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29142">Iª q. 17 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29143">Iª q. 17 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29144">Iª q. 18 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29145">Iª q. 18 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29146">Iª q. 18 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29147">Iª q. 18 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29148">Iª q. 18 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29149">Iª q. 18 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29150">Iª q. 18 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29151">Iª q. 18 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29152">Iª q. 18 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29153">Iª q. 18 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29154">Iª q. 18 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29155">Iª q. 18 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29156">Iª q. 18 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29157">Iª q. 18 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29158">Iª q. 18 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29159">Iª q. 18 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29160">Iª q. 18 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29161">Iª q. 18 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29162">Iª q. 18 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29163">Iª q. 18 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29164">Iª q. 18 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29165">Iª q. 18 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29166">Iª q. 18 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29167">Iª q. 18 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29168">Iª q. 18 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29169">Iª q. 18 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29170">Iª q. 18 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29171">Iª q. 18 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29172">Iª q. 18 a. 4 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29173">Iª q. 18 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29174">Iª q. 18 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29175">Iª q. 18 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29176">Iª q. 18 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29177">Iª q. 18 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29178">Iª q. 18 a. 4 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29179">Iª q. 19 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29180">Iª q. 19 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29181">Iª q. 19 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29182">Iª q. 19 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29183">Iª q. 19 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29184">Iª q. 19 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29185">Iª q. 19 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29186">Iª q. 19 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29187">Iª q. 19 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29188">Iª q. 19 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29189">Iª q. 19 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29190">Iª q. 19 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29191">Iª q. 19 a. 2 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29192">Iª q. 19 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29193">Iª q. 19 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29194">Iª q. 19 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29195">Iª q. 19 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29196">Iª q. 19 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29197">Iª q. 19 a. 2 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29198">Iª q. 19 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29199">Iª q. 19 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29200">Iª q. 19 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29201">Iª q. 19 a. 3 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29202">Iª q. 19 a. 3 arg. 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#29203">Iª q. 19 a. 3 arg. 6'); +document.write('<OPTION VALUE="#29204">Iª q. 19 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29205">Iª q. 19 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29206">Iª q. 19 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29207">Iª q. 19 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29208">Iª q. 19 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29209">Iª q. 19 a. 3 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29210">Iª q. 19 a. 3 ad 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#29211">Iª q. 19 a. 3 ad 6'); +document.write('<OPTION VALUE="#29212">Iª q. 19 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29213">Iª q. 19 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29214">Iª q. 19 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29215">Iª q. 19 a. 4 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29216">Iª q. 19 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29217">Iª q. 19 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29218">Iª q. 19 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29219">Iª q. 19 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29220">Iª q. 19 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29221">Iª q. 19 a. 4 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29222">Iª q. 19 a. 5 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29223">Iª q. 19 a. 5 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29224">Iª q. 19 a. 5 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29225">Iª q. 19 a. 5 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29226">Iª q. 19 a. 5 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29227">Iª q. 19 a. 5 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29228">Iª q. 19 a. 5 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29229">Iª q. 19 a. 5 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29230">Iª q. 19 a. 6 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29231">Iª q. 19 a. 6 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29232">Iª q. 19 a. 6 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29233">Iª q. 19 a. 6 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29234">Iª q. 19 a. 6 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29235">Iª q. 19 a. 6 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29236">Iª q. 19 a. 6 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29237">Iª q. 19 a. 6 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29238">Iª q. 19 a. 7 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29239">Iª q. 19 a. 7 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29240">Iª q. 19 a. 7 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29241">Iª q. 19 a. 7 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29242">Iª q. 19 a. 7 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29243">Iª q. 19 a. 7 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29244">Iª q. 19 a. 7 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29245">Iª q. 19 a. 7 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29246">Iª q. 19 a. 7 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29247">Iª q. 19 a. 7 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29248">Iª q. 19 a. 8 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29249">Iª q. 19 a. 8 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29250">Iª q. 19 a. 8 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29251">Iª q. 19 a. 8 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29252">Iª q. 19 a. 8 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29253">Iª q. 19 a. 8 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29254">Iª q. 19 a. 8 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29255">Iª q. 19 a. 8 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29256">Iª q. 19 a. 9 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29257">Iª q. 19 a. 9 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29258">Iª q. 19 a. 9 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29259">Iª q. 19 a. 9 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29260">Iª q. 19 a. 9 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29261">Iª q. 19 a. 9 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29262">Iª q. 19 a. 9 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29263">Iª q. 19 a. 9 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29264">Iª q. 19 a. 10 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29265">Iª q. 19 a. 10 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29266">Iª q. 19 a. 10 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29267">Iª q. 19 a. 10 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29268">Iª q. 19 a. 10 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29269">Iª q. 19 a. 10 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29270">Iª q. 19 a. 11 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29271">Iª q. 19 a. 11 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29272">Iª q. 19 a. 11 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29273">Iª q. 19 a. 11 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29274">Iª q. 19 a. 11 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29275">Iª q. 19 a. 11 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29276">Iª q. 19 a. 12 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29277">Iª q. 19 a. 12 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29278">Iª q. 19 a. 12 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29279">Iª q. 19 a. 12 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29280">Iª q. 19 a. 12 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29281">Iª q. 19 a. 12 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29282">Iª q. 19 a. 12 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29283">Iª q. 19 a. 12 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29284">Iª q. 19 a. 12 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29285">Iª q. 20 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29286">Iª q. 20 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29287">Iª q. 20 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29288">Iª q. 20 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29289">Iª q. 20 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29290">Iª q. 20 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29291">Iª q. 20 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29292">Iª q. 20 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29293">Iª q. 20 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29294">Iª q. 20 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29295">Iª q. 20 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29296">Iª q. 20 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29297">Iª q. 20 a. 2 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29298">Iª q. 20 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29299">Iª q. 20 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29300">Iª q. 20 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29301">Iª q. 20 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29302">Iª q. 20 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29303">Iª q. 20 a. 2 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29304">Iª q. 20 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29305">Iª q. 20 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29306">Iª q. 20 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29307">Iª q. 20 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29308">Iª q. 20 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29309">Iª q. 20 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29310">Iª q. 20 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29311">Iª q. 20 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29312">Iª q. 20 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29313">Iª q. 20 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29314">Iª q. 20 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29315">Iª q. 20 a. 4 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29316">Iª q. 20 a. 4 arg. 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#29317">Iª q. 20 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29318">Iª q. 20 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29319">Iª q. 20 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29320">Iª q. 20 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29321">Iª q. 20 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29322">Iª q. 20 a. 4 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29323">Iª q. 20 a. 4 ad 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#29324">Iª q. 21 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29325">Iª q. 21 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29326">Iª q. 21 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29327">Iª q. 21 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29328">Iª q. 21 a. 1 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29329">Iª q. 21 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29330">Iª q. 21 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29331">Iª q. 21 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29332">Iª q. 21 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29333">Iª q. 21 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29334">Iª q. 21 a. 1 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29335">Iª q. 21 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29336">Iª q. 21 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29337">Iª q. 21 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29338">Iª q. 21 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29339">Iª q. 21 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29340">Iª q. 21 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29341">Iª q. 21 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29342">Iª q. 21 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29343">Iª q. 21 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29344">Iª q. 21 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29345">Iª q. 21 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29346">Iª q. 21 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29347">Iª q. 21 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29348">Iª q. 21 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29349">Iª q. 21 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29350">Iª q. 21 a. 4 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29351">Iª q. 21 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29352">Iª q. 21 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29353">Iª q. 21 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29354">Iª q. 21 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29355">Iª q. 21 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29356">Iª q. 21 a. 4 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29357">Iª q. 22 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29358">Iª q. 22 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29359">Iª q. 22 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29360">Iª q. 22 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29361">Iª q. 22 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29362">Iª q. 22 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29363">Iª q. 22 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29364">Iª q. 22 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29365">Iª q. 22 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29366">Iª q. 22 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29367">Iª q. 22 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29368">Iª q. 22 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29369">Iª q. 22 a. 2 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29370">Iª q. 22 a. 2 arg. 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#29371">Iª q. 22 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29372">Iª q. 22 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29373">Iª q. 22 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29374">Iª q. 22 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29375">Iª q. 22 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29376">Iª q. 22 a. 2 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29377">Iª q. 22 a. 2 ad 5'); +document.write('<OPTION VALUE="#29378">Iª q. 22 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29379">Iª q. 22 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29380">Iª q. 22 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29381">Iª q. 22 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29382">Iª q. 22 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29383">Iª q. 22 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29384">Iª q. 22 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29385">Iª q. 22 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29386">Iª q. 22 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29387">Iª q. 22 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29388">Iª q. 22 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29389">Iª q. 22 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29390">Iª q. 22 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29391">Iª q. 22 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29392">Iª q. 22 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29393">Iª q. 22 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29394">Iª q. 23 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29395">Iª q. 23 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29396">Iª q. 23 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29397">Iª q. 23 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29398">Iª q. 23 a. 1 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29399">Iª q. 23 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29400">Iª q. 23 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29401">Iª q. 23 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29402">Iª q. 23 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29403">Iª q. 23 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29404">Iª q. 23 a. 1 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29405">Iª q. 23 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29406">Iª q. 23 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29407">Iª q. 23 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29408">Iª q. 23 a. 2 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29409">Iª q. 23 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29410">Iª q. 23 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29411">Iª q. 23 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29412">Iª q. 23 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29413">Iª q. 23 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29414">Iª q. 23 a. 2 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29415">Iª q. 23 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29416">Iª q. 23 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29417">Iª q. 23 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29418">Iª q. 23 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29419">Iª q. 23 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29420">Iª q. 23 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29421">Iª q. 23 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29422">Iª q. 23 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29423">Iª q. 23 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29424">Iª q. 23 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29425">Iª q. 23 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29426">Iª q. 23 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29427">Iª q. 23 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29428">Iª q. 23 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29429">Iª q. 23 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29430">Iª q. 23 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29431">Iª q. 23 a. 5 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29432">Iª q. 23 a. 5 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29433">Iª q. 23 a. 5 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29434">Iª q. 23 a. 5 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29435">Iª q. 23 a. 5 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29436">Iª q. 23 a. 5 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29437">Iª q. 23 a. 5 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29438">Iª q. 23 a. 5 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29439">Iª q. 23 a. 6 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29440">Iª q. 23 a. 6 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29441">Iª q. 23 a. 6 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29442">Iª q. 23 a. 6 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29443">Iª q. 23 a. 6 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29444">Iª q. 23 a. 6 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29445">Iª q. 23 a. 6 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29446">Iª q. 23 a. 6 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29447">Iª q. 23 a. 7 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29448">Iª q. 23 a. 7 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29449">Iª q. 23 a. 7 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29450">Iª q. 23 a. 7 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29451">Iª q. 23 a. 7 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29452">Iª q. 23 a. 7 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29453">Iª q. 23 a. 7 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29454">Iª q. 23 a. 7 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29455">Iª q. 23 a. 8 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29456">Iª q. 23 a. 8 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29457">Iª q. 23 a. 8 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29458">Iª q. 23 a. 8 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29459">Iª q. 23 a. 8 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29460">Iª q. 23 a. 8 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29461">Iª q. 23 a. 8 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29462">Iª q. 23 a. 8 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29463">Iª q. 24 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29464">Iª q. 24 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29465">Iª q. 24 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29466">Iª q. 24 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29467">Iª q. 24 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29468">Iª q. 24 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29469">Iª q. 24 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29470">Iª q. 24 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29471">Iª q. 24 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29472">Iª q. 24 a. 1 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29473">Iª q. 24 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29474">Iª q. 24 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29475">Iª q. 24 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29476">Iª q. 24 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29477">Iª q. 24 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29478">Iª q. 24 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29479">Iª q. 24 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29480">Iª q. 24 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29481">Iª q. 24 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29482">Iª q. 24 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29483">Iª q. 24 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29484">Iª q. 24 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29485">Iª q. 24 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29486">Iª q. 24 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29487">Iª q. 24 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29488">Iª q. 24 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29489">Iª q. 25 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29490">Iª q. 25 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29491">Iª q. 25 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29492">Iª q. 25 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29493">Iª q. 25 a. 1 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29494">Iª q. 25 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29495">Iª q. 25 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29496">Iª q. 25 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29497">Iª q. 25 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29498">Iª q. 25 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29499">Iª q. 25 a. 1 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29500">Iª q. 25 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29501">Iª q. 25 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29502">Iª q. 25 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29503">Iª q. 25 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29504">Iª q. 25 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29505">Iª q. 25 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29506">Iª q. 25 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29507">Iª q. 25 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29508">Iª q. 25 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29509">Iª q. 25 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29510">Iª q. 25 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29511">Iª q. 25 a. 3 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29512">Iª q. 25 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29513">Iª q. 25 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29514">Iª q. 25 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29515">Iª q. 25 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29516">Iª q. 25 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29517">Iª q. 25 a. 3 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29518">Iª q. 25 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29519">Iª q. 25 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29520">Iª q. 25 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29521">Iª q. 25 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29522">Iª q. 25 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29523">Iª q. 25 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29524">Iª q. 25 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29525">Iª q. 25 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29526">Iª q. 25 a. 5 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29527">Iª q. 25 a. 5 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29528">Iª q. 25 a. 5 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29529">Iª q. 25 a. 5 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29530">Iª q. 25 a. 5 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29531">Iª q. 25 a. 5 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29532">Iª q. 25 a. 5 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29533">Iª q. 25 a. 5 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29534">Iª q. 25 a. 6 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29535">Iª q. 25 a. 6 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29536">Iª q. 25 a. 6 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29537">Iª q. 25 a. 6 arg. 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29538">Iª q. 25 a. 6 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29539">Iª q. 25 a. 6 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29540">Iª q. 25 a. 6 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29541">Iª q. 25 a. 6 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29542">Iª q. 25 a. 6 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29543">Iª q. 25 a. 6 ad 4'); +document.write('<OPTION VALUE="#29544">Iª q. 26 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29545">Iª q. 26 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29546">Iª q. 26 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29547">Iª q. 26 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29548">Iª q. 26 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29549">Iª q. 26 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29550">Iª q. 26 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29551">Iª q. 26 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29552">Iª q. 26 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29553">Iª q. 26 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29554">Iª q. 26 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29555">Iª q. 26 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29556">Iª q. 26 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29557">Iª q. 26 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29558">Iª q. 26 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29559">Iª q. 26 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29560">Iª q. 26 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29561">Iª q. 26 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29562">Iª q. 26 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29563">Iª q. 26 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29564">Iª q. 26 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29565">Iª q. 26 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29566">Iª q. 26 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29567">Iª q. 26 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29568">Iª q. 26 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29569">Iª q. 27 pr.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29570">Iª q. 27 a. 1 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29571">Iª q. 27 a. 1 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29572">Iª q. 27 a. 1 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29573">Iª q. 27 a. 1 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29574">Iª q. 27 a. 1 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29575">Iª q. 27 a. 1 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29576">Iª q. 27 a. 1 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29577">Iª q. 27 a. 1 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29578">Iª q. 27 a. 2 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29579">Iª q. 27 a. 2 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29580">Iª q. 27 a. 2 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29581">Iª q. 27 a. 2 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29582">Iª q. 27 a. 2 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29583">Iª q. 27 a. 2 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29584">Iª q. 27 a. 2 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29585">Iª q. 27 a. 2 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29586">Iª q. 27 a. 3 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29587">Iª q. 27 a. 3 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29588">Iª q. 27 a. 3 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29589">Iª q. 27 a. 3 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29590">Iª q. 27 a. 3 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29591">Iª q. 27 a. 3 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29592">Iª q. 27 a. 3 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29593">Iª q. 27 a. 3 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29594">Iª q. 27 a. 4 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29595">Iª q. 27 a. 4 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29596">Iª q. 27 a. 4 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29597">Iª q. 27 a. 4 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29598">Iª q. 27 a. 4 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29599">Iª q. 27 a. 4 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29600">Iª q. 27 a. 4 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29601">Iª q. 27 a. 4 ad 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29602">Iª q. 27 a. 5 arg. 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29603">Iª q. 27 a. 5 arg. 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29604">Iª q. 27 a. 5 arg. 3'); +document.write('<OPTION VALUE="#29605">Iª q. 27 a. 5 s. c.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29606">Iª q. 27 a. 5 co.'); +document.write('<OPTION VALUE="#29607">Iª q. 27 a. 5 ad 1'); +document.write('<OPTION VALUE="#29608">Iª q. 27 a. 5 ad 2'); +document.write('<OPTION VALUE="#29609">Iª q. 27 a. 5 ad 3'); +document.write('<\/SELECT>'); +document.write('<BR><BR>'); +document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); +document.write('<\/FORM>'); +// --> +//]]> +</script><br /> +<hr /> +<br /></div> +<div class="D">Quaestio 15</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 15 pr."><a name="29019"><span class="ref">[29019] +Iª q. 15 pr.</span></a> Post considerationem de scientia Dei, +restat considerare de ideis. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, +an sint ideae. Secundo, utrum sint plures, vel una tantum. Tertio, +utrum sint omnium quae cognoscuntur a Deo.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 15 a. 1 arg. 1"><a name="29020"><span class= +"ref">[29020] Iª q. 15 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod ideae non sint. Dicit enim Dionysius, VII +cap. de Div. Nom., quod Deus non cognoscit res secundum ideam. Sed +ideae non ponuntur ad aliud, nisi ut per eas cognoscantur res. Ergo +ideae non sunt.</p> +<p title="I q. 15 a. 1 arg. 2"><a name="29021"><span class= +"ref">[29021] Iª q. 15 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus +in seipso cognoscit omnia, ut supra dictum est. Sed seipsum non +cognoscit per ideam. Ergo nec alia.</p> +<p title="I q. 15 a. 1 arg. 3"><a name="29022"><span class= +"ref">[29022] Iª q. 15 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, idea +ponitur ut principium cognoscendi et operandi. Sed essentia divina +est sufficiens principium cognoscendi et operandi omnia. Non ergo +necesse est ponere ideas.</p> +<p title="I q. 15 a. 1 s. c."><a name="29023"><span class= +"ref">[29023] Iª q. 15 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>tanta +vis in ideis constituitur, ut, nisi his intellectis, sapiens esse +nemo possit</i>.</p> +<p title="I q. 15 a. 1 co."><a name="29024"><span class= +"ref">[29024] Iª q. 15 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod necesse est ponere in mente divina ideas. Idea enim Graece, +Latine forma dicitur, unde per ideas intelliguntur formae aliarum +rerum, praeter ipsas res existentes. Forma autem alicuius rei +praeter ipsam existens, ad duo esse potest, vel ut sit exemplar +eius cuius dicitur forma; vel ut sit principium cognitionis ipsius, +secundum quod formae cognoscibilium dicuntur esse in cognoscente. +Et quantum ad utrumque est necesse ponere ideas. Quod sic patet. In +omnibus enim quae non a casu generantur, necesse est formam esse +finem generationis cuiuscumque. Agens autem non ageret propter +formam, nisi inquantum similitudo formae est in ipso. Quod quidem +contingit dupliciter. In quibusdam enim agentibus praeexistit forma +rei fiendae secundum esse naturale, sicut in his quae agunt per +naturam; sicut homo generat hominem, et ignis ignem. In quibusdam +vero secundum esse intelligibile, ut in his quae agunt per +intellectum; sicut similitudo domus praeexistit in mente +aedificatoris. Et haec potest dici idea domus, quia artifex +intendit domum assimilare formae quam mente concepit. Quia igitur +mundus non est casu factus, sed est factus a Deo per intellectum +agente, ut infra patebit, necesse est quod in mente divina sit +forma, ad similitudinem cuius mundus est factus. Et in hoc +consistit ratio ideae.</p> +<p title="I q. 15 a. 1 ad 1"><a name="29025"><span class= +"ref">[29025] Iª q. 15 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Deus non intelligit res secundum ideam extra se +existentem. Et sic etiam Aristoteles improbat opinionem Platonis de +ideis, secundum quod ponebat eas per se existentes, non in +intellectu.</p> +<p title="I q. 15 a. 1 ad 2"><a name="29026"><span class= +"ref">[29026] Iª q. 15 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, licet Deus per essentiam suam se et alia cognoscat, +tamen essentia sua est principium operativum aliorum, non autem sui +ipsius, et ideo habet rationem ideae secundum quod ad alia +comparatur, non autem secundum quod comparatur ad ipsum Deum.</p> +<p title="I q. 15 a. 1 ad 3"><a name="29027"><span class= +"ref">[29027] Iª q. 15 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod Deus secundum essentiam suam est similitudo omnium +rerum. Unde idea in Deo nihil est aliud quam Dei essentia.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 15 a. 2 arg. 1"><a name="29028"><span class= +"ref">[29028] Iª q. 15 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod non sint plures ideae. Idea enim in Deo +est eius essentia. Sed essentia Dei est una tantum. Ergo et idea +est una.</p> +<p title="I q. 15 a. 2 arg. 2"><a name="29029"><span class= +"ref">[29029] Iª q. 15 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut +idea est principium cognoscendi et operandi, ita ars et sapientia. +Sed in Deo non sunt plures artes et sapientiae. Ergo nec plures +ideae.</p> +<p title="I q. 15 a. 2 arg. 3"><a name="29030"><span class= +"ref">[29030] Iª q. 15 a. 2 arg. 3</span></a> Si dicatur quod +ideae multiplicantur secundum respectus ad diversas creaturas, +contra, pluralitas idearum est ab aeterno. Si ergo ideae sunt +plures, creaturae autem sunt temporales, ergo temporale erit causa +aeterni.</p> +<p title="I q. 15 a. 2 arg. 4"><a name="29031"><span class= +"ref">[29031] Iª q. 15 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, +respectus isti aut sunt secundum rem in creaturis tantum, aut etiam +in Deo. Si in creaturis tantum, cum creaturae non sint ab aeterno, +pluralitas idearum non erit ab aeterno, si multiplicentur solum +secundum huiusmodi respectus. Si autem realiter sunt in Deo, +sequitur quod alia pluralitas realis sit in Deo quam pluralitas +personarum, quod est contra Damascenum, dicentem quod in divinis +omnia unum sunt, praeter ingenerationem, generationem et +processionem. Sic igitur non sunt plures ideae.</p> +<p title="I q. 15 a. 2 s. c."><a name="29032"><span class= +"ref">[29032] Iª q. 15 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>ideae +sunt principales quaedam formae vel rationes rerum stabiles atque +incommutabiles, quia ipsae formatae non sunt, ac per hoc aeternae +ac semper eodem modo se habentes, quae divina intelligentia +continentur. Sed cum ipsae neque oriantur neque intereant, secundum +eas tamen formari dicitur omne quod oriri et interire potest, et +omne quod oritur et interit</i>.</p> +<p title="I q. 15 a. 2 co."><a name="29033"><span class= +"ref">[29033] Iª q. 15 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod necesse est ponere plures ideas. Ad cuius evidentiam, +considerandum est quod in quolibet effectu illud quod est ultimus +finis, proprie est intentum a principali agente; sicut ordo +exercitus a duce. Illud autem quod est optimum in rebus existens, +est bonum ordinis universi, ut patet per philosophum in XII +Metaphys. Ordo igitur universi est proprie a Deo intentus, et non +per accidens proveniens secundum successionem agentium, prout +quidam dixerunt quod Deus creavit primum creatum tantum, quod +creatum creavit secundum creatum, et sic inde quousque producta est +tanta rerum multitudo, secundum quam opinionem, Deus non haberet +nisi ideam primi creati. Sed si ipse ordo universi est per se +creatus ab eo, et intentus ab ipso, necesse est quod habeat ideam +ordinis universi. Ratio autem alicuius totius haberi non potest, +nisi habeantur propriae rationes eorum ex quibus totum +constituitur, sicut aedificator speciem domus concipere non posset, +nisi apud ipsum esset propria ratio cuiuslibet partium eius. Sic +igitur oportet quod in mente divina sint propriae rationes omnium +rerum. Unde dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., +quod <i>singula propriis rationibus a Deo creata sunt</i>. Unde +sequitur quod in mente divina sint plures ideae. Hoc autem quomodo +divinae simplicitati non repugnet, facile est videre, si quis +consideret ideam operati esse in mente operantis sicut quod +intelligitur; non autem sicut species qua intelligitur, quae est +forma faciens intellectum in actu. Forma enim domus in mente +aedificatoris est aliquid ab eo intellectum, ad cuius similitudinem +domum in materia format. Non est autem contra simplicitatem divini +intellectus, quod multa intelligat, sed contra simplicitatem eius +esset, si per plures species eius intellectus formaretur. Unde +plures ideae sunt in mente divina ut intellectae ab ipso. Quod hoc +modo potest videri. Ipse enim essentiam suam perfecte cognoscit, +unde cognoscit eam secundum omnem modum quo cognoscibilis est. +Potest autem cognosci non solum secundum quod in se est, sed +secundum quod est participabilis secundum aliquem modum +similitudinis a creaturis. Unaquaeque autem creatura habet propriam +speciem, secundum quod aliquo modo participat divinae essentiae +similitudinem. Sic igitur inquantum Deus cognoscit suam essentiam +ut sic imitabilem a tali creatura, cognoscit eam ut propriam +rationem et ideam huius creaturae. Et similiter de aliis. Et sic +patet quod Deus intelligit plures rationes proprias plurium rerum; +quae sunt plures ideae.</p> +<p title="I q. 15 a. 2 ad 1"><a name="29034"><span class= +"ref">[29034] Iª q. 15 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod idea non nominat divinam essentiam inquantum est +essentia, sed inquantum est similitudo vel ratio huius vel illius +rei. Unde secundum quod sunt plures rationes intellectae ex una +essentia, secundum hoc dicuntur plures ideae.</p> +<p title="I q. 15 a. 2 ad 2"><a name="29035"><span class= +"ref">[29035] Iª q. 15 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod sapientia et ars significantur ut quo Deus +intelligit, sed idea ut quod Deus intelligit. Deus autem uno +intelligit multa; et non solum secundum quod in seipsis sunt, sed +etiam secundum quod intellecta sunt; quod est intelligere plures +rationes rerum. Sicut artifex, dum intelligit formam domus in +materia, dicitur intelligere domum, dum autem intelligit formam +domus ut a se speculatam, ex eo quod intelligit se intelligere eam, +intelligit ideam vel rationem domus. Deus autem non solum +intelligit multas res per essentiam suam, sed etiam intelligit se +intelligere multa per essentiam suam. Sed hoc est intelligere +plures rationes rerum; vel, plures ideas esse in intellectu eius ut +intellectas.</p> +<p title="I q. 15 a. 2 ad 3"><a name="29036"><span class= +"ref">[29036] Iª q. 15 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod huiusmodi respectus, quibus multiplicantur ideae, non +causantur a rebus, sed ab intellectu divino, comparante essentiam +suam ad res.</p> +<p title="I q. 15 a. 2 ad 4"><a name="29037"><span class= +"ref">[29037] Iª q. 15 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod respectus multiplicantes ideas, non sunt in rebus +creatis, sed in Deo. Non tamen sunt reales respectus, sicut illi +quibus distinguuntur personae, sed respectus intellecti a Deo.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 15 a. 3 arg. 1"><a name="29038"><span class= +"ref">[29038] Iª q. 15 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod non omnium quae cognoscit Deus, sint ideae +in ipso. Mali enim idea non est in Deo, quia sequeretur malum esse +in Deo. Sed mala cognoscuntur a Deo. Ergo non omnium quae +cognoscuntur a Deo, sunt ideae.</p> +<p title="I q. 15 a. 3 arg. 2"><a name="29039"><span class= +"ref">[29039] Iª q. 15 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus +cognoscit ea quae nec sunt nec erunt nec fuerunt, ut supra dictum +est. Sed horum non sunt ideae, quia dicit Dionysius, V cap. de Div. +Nom., quod <i>exemplaria sunt divinae voluntates, determinativae et +effectivae rerum</i>. Ergo non omnium quae a Deo cognoscuntur, sunt +ideae in ipso.</p> +<p title="I q. 15 a. 3 arg. 3"><a name="29040"><span class= +"ref">[29040] Iª q. 15 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus +cognoscit materiam primam, quae non potest habere ideam, cum nullam +habeat formam. Ergo idem quod prius.</p> +<p title="I q. 15 a. 3 arg. 4"><a name="29041"><span class= +"ref">[29041] Iª q. 15 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, +constat quod Deus scit non solum species, sed etiam genera et +singularia et accidentia. Sed horum non sunt ideae, secundum +positionem Platonis, qui primus ideas introduxit, ut dicit +Augustinus. Non ergo omnium cognitorum a Deo sunt ideae in +ipso.</p> +<p title="I q. 15 a. 3 s. c."><a name="29042"><span class= +"ref">[29042] Iª q. 15 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, ideae +sunt rationes in mente divina existentes, ut per Augustinum patet. +Sed omnium quae cognoscit, Deus habet proprias rationes. Ergo +omnium quae cognoscit, habet ideam.</p> +<p title="I q. 15 a. 3 co."><a name="29043"><span class= +"ref">[29043] Iª q. 15 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum ideae a Platone ponerentur principia cognitionis rerum et +generationis ipsarum, ad utrumque se habet idea, prout in mente +divina ponitur. Et secundum quod est principium factionis rerum, +exemplar dici potest, et ad practicam cognitionem pertinet. +Secundum autem quod principium cognoscitivum est, proprie dicitur +ratio; et potest etiam ad scientiam speculativam pertinere. +Secundum ergo quod exemplar est, secundum hoc se habet ad omnia +quae a Deo fiunt secundum aliquod tempus. Secundum vero quod +principium cognoscitivum est, se habet ad omnia quae cognoscuntur a +Deo, etiam si nullo tempore fiant; et ad omnia quae a Deo +cognoscuntur secundum propriam rationem, et secundum quod +cognoscuntur ab ipso per modum speculationis.</p> +<p title="I q. 15 a. 3 ad 1"><a name="29044"><span class= +"ref">[29044] Iª q. 15 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod malum cognoscitur a Deo non per propriam rationem, +sed per rationem boni. Et ideo malum non habet in Deo ideam, neque +secundum quod idea est exemplar, neque secundum quod est ratio.</p> +<p title="I q. 15 a. 3 ad 2"><a name="29045"><span class= +"ref">[29045] Iª q. 15 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod eorum quae neque sunt neque erunt neque fuerunt, Deus +non habet practicam cognitionem, nisi virtute tantum. Unde respectu +eorum non est idea in Deo, secundum quod idea significat exemplar, +sed solum secundum quod significat rationem.</p> +<p title="I q. 15 a. 3 ad 3"><a name="29046"><span class= +"ref">[29046] Iª q. 15 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod Plato, secundum quosdam, posuit materiam non creatam, +et ideo non posuit ideam esse materiae, sed materiae concausam. Sed +quia nos ponimus materiam creatam a Deo, non tamen sine forma, +habet quidem materia ideam in Deo, non tamen aliam ab idea +compositi. Nam materia secundum se neque esse habet, neque +cognoscibilis est.</p> +<p title="I q. 15 a. 3 ad 4"><a name="29047"><span class= +"ref">[29047] Iª q. 15 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod genera non possunt habere ideam aliam ab idea +speciei, secundum quod idea significat exemplar, quia nunquam genus +fit nisi in aliqua specie. Similiter etiam est de accidentibus quae +inseparabiliter concomitantur subiectum, quia haec simul fiunt cum +subiecto. Accidentia autem quae superveniunt subiecto, specialem +ideam habent. Artifex enim per formam domus facit omnia accidentia +quae a principio concomitantur domum, sed ea quae superveniunt +domui iam factae, ut picturae vel aliquid aliud, facit per aliquam +aliam formam. Individua vero, secundum Platonem, non habebant aliam +ideam quam ideam speciei, tum quia singularia individuantur per +materiam, quam ponebat esse increatam, ut quidam dicunt, et +concausam ideae; tum quia intentio naturae consistit in speciebus, +nec particularia producit, nisi ut in eis species salventur. Sed +providentia divina non solum se extendit ad species, sed ad +singularia, ut infra dicetur.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 16</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 16 pr."><a name="29048"><span class="ref">[29048] +Iª q. 16 pr.</span></a> Quoniam autem scientia verorum est, +post considerationem scientiae Dei, de veritate inquirendum est. +Circa quam quaeruntur octo. Primo, utrum veritas sit in re, vel +tantum in intellectu. Secundo, utrum sit tantum in intellectu +componente et dividente. Tertio, de comparatione veri ad ens. +Quarto, de comparatione veri ad bonum. Quinto, utrum Deus sit +veritas. Sexto, utrum omnia sint vera veritate una, vel pluribus. +Septimo, de aeternitate veritatis. Octavo, de incommutabilitate +ipsius.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 16 a. 1 arg. 1"><a name="29049"><span class= +"ref">[29049] Iª q. 16 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod veritas non sit tantum in intellectu, sed +magis in rebus. Augustinus enim, in libro Soliloq., reprobat hanc +notificationem veri, verum est id quod videtur, quia secundum hoc, +lapides qui sunt in abditissimo terrae sinu, non essent veri +lapides, quia non videntur. Reprobat etiam istam, verum est quod +ita se habet ut videtur cognitori, si velit et possit cognoscere, +quia secundum hoc sequeretur quod nihil esset verum, si nullus +posset cognoscere. Et definit sic verum, verum est id quod est. Et +sic videtur quod veritas sit in rebus, et non in intellectu.</p> +<p title="I q. 16 a. 1 arg. 2"><a name="29050"><span class= +"ref">[29050] Iª q. 16 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, +quidquid est verum, veritate verum est. Si igitur veritas est in +intellectu solo, nihil erit verum nisi secundum quod intelligitur, +quod est error antiquorum philosophorum, qui dicebant omne quod +videtur, esse verum. Ad quod sequitur contradictoria simul esse +vera, cum contradictoria simul a diversis vera esse videantur.</p> +<p title="I q. 16 a. 1 arg. 3"><a name="29051"><span class= +"ref">[29051] Iª q. 16 a. 1 arg. 3</span></a> <i>Praeterea, +propter quod unumquodque, et illud magis</i>, ut patet I Poster. +<i>Sed ex eo quod res est vel non est, est opinio vel oratio vera +vel falsa</i>, secundum philosophum in praedicamentis. Ergo veritas +magis est in rebus quam in intellectu.</p> +<p title="I q. 16 a. 1 s. c."><a name="29052"><span class= +"ref">[29052] Iª q. 16 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod philosophus dicit, VI Metaphys., quod <i>verum et falsum non +sunt in rebus, sed in intellectu</i>.</p> +<p title="I q. 16 a. 1 co."><a name="29053"><span class= +"ref">[29053] Iª q. 16 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, sicut bonum nominat id in quod tendit appetitus, ita verum +nominat id in quod tendit intellectus. Hoc autem distat inter +appetitum et intellectum, sive quamcumque cognitionem, quia +cognitio est secundum quod cognitum est in cognoscente, appetitus +autem est secundum quod appetens inclinatur in ipsam rem appetitam. +Et sic terminus appetitus, quod est bonum, est in re appetibili, +sed terminus cognitionis, quod est verum, est in ipso intellectu. +Sicut autem bonum est in re, inquantum habet ordinem ad appetitum; +et propter hoc ratio bonitatis derivatur a re appetibili in +appetitum, secundum quod appetitus dicitur bonus, prout est boni, +ita, cum verum sit in intellectu secundum quod conformatur rei +intellectae, necesse est quod ratio veri ab intellectu ad rem +intellectam derivetur, ut res etiam intellecta vera dicatur, +secundum quod habet aliquem ordinem ad intellectum. Res autem +intellecta ad intellectum aliquem potest habere ordinem vel per se, +vel per accidens. Per se quidem habet ordinem ad intellectum a quo +dependet secundum suum esse, per accidens autem ad intellectum a +quo cognoscibilis est. Sicut si dicamus quod domus comparatur ad +intellectum artificis per se, per accidens autem comparatur ad +intellectum a quo non dependet. Iudicium autem de re non sumitur +secundum id quod inest ei per accidens, sed secundum id quod inest +ei per se. Unde unaquaeque res dicitur vera absolute, secundum +ordinem ad intellectum a quo dependet. Et inde est quod res +artificiales dicuntur verae per ordinem ad intellectum nostrum, +dicitur enim domus vera, quae assequitur similitudinem formae quae +est in mente artificis; et dicitur oratio vera, inquantum est +signum intellectus veri. Et similiter res naturales dicuntur esse +verae, secundum quod assequuntur similitudinem specierum quae sunt +in mente divina, dicitur enim verus lapis, qui assequitur propriam +lapidis naturam, secundum praeconceptionem intellectus divini. Sic +ergo veritas principaliter est in intellectu; secundario vero in +rebus, secundum quod comparantur ad intellectum ut ad principium. +Et secundum hoc, veritas diversimode notificatur. Nam Augustinus, +in libro de vera Relig., dicit quod <i>veritas est, qua ostenditur +id quod est</i>. Et Hilarius dicit quod <i>verum est declarativum +aut manifestativum esse</i>. Et hoc pertinet ad veritatem secundum +quod est in intellectu. Ad veritatem autem rei secundum ordinem ad +intellectum, pertinet definitio Augustini in libro de vera Relig., +<i>veritas est summa similitudo principii, quae sine ulla +dissimilitudine est</i>. Et quaedam definitio Anselmi, <i>veritas +est rectitudo sola mente perceptibilis</i>; nam rectum est, quod +principio concordat. Et quaedam definitio Avicennae, <i>veritas +uniuscuiusque rei est proprietas sui esse quod stabilitum est +ei</i>. Quod autem dicitur quod veritas est adaequatio rei et +intellectus potest ad utrumque pertinere.</p> +<p title="I q. 16 a. 1 ad 1"><a name="29054"><span class= +"ref">[29054] Iª q. 16 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Augustinus loquitur de veritate rei; et excludit a +ratione huius veritatis, comparationem ad intellectum nostrum. Nam +id quod est per accidens, ab unaquaque definitione excluditur.</p> +<p title="I q. 16 a. 1 ad 2"><a name="29055"><span class= +"ref">[29055] Iª q. 16 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod antiqui philosophi species rerum naturalium non +dicebant procedere ab aliquo intellectu, sed eas provenire a casu, +et quia considerabant quod verum importat comparationem ad +intellectum, cogebantur veritatem rerum constituere in ordine ad +intellectum nostrum. Ex quo inconvenientia sequebantur quae +philosophus prosequitur in IV Metaphys. Quae quidem inconvenientia +non accidunt, si ponamus veritatem rerum consistere in comparatione +ad intellectum divinum.</p> +<p title="I q. 16 a. 1 ad 3"><a name="29056"><span class= +"ref">[29056] Iª q. 16 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, licet veritas intellectus nostri a re causetur, non +tamen oportet quod in re per prius inveniatur ratio veritatis, +sicut neque in medicina per prius invenitur ratio sanitatis quam in +animali; virtus enim medicinae, non sanitas eius, causat sanitatem, +cum non sit agens univocum. Et similiter esse rei, non veritas +eius, causat veritatem intellectus. Unde philosophus dicit quod +opinio et oratio vera est <i>ex eo quod res est, non ex eo quod res +vera est</i>.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 16 a. 2 arg. 1"><a name="29057"><span class= +"ref">[29057] Iª q. 16 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod veritas non sit solum in intellectu +componente et dividente. Dicit enim philosophus, in III de anima, +quod sicut sensus propriorum sensibilium semper veri sunt, ita et +intellectus eius quod quid est. Sed compositio et divisio non est +neque in sensu, neque in intellectu cognoscente quod quid est. Ergo +veritas non solum est in compositione et divisione intellectus.</p> +<p title="I q. 16 a. 2 arg. 2"><a name="29058"><span class= +"ref">[29058] Iª q. 16 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Isaac +dicit, in libro de definitionibus, quod veritas est adaequatio rei +et intellectus. Sed sicut intellectus complexorum potest adaequari +rebus, ita intellectus incomplexorum, et etiam sensus sentiens rem +ut est. Ergo veritas non est solum in compositione et divisione +intellectus.</p> +<p title="I q. 16 a. 2 s. c."><a name="29059"><span class= +"ref">[29059] Iª q. 16 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit philosophus, in VI Metaphys., quod circa simplicia et +quod quid est non est veritas, nec in intellectu neque in +rebus.</p> +<p title="I q. 16 a. 2 co."><a name="29060"><span class= +"ref">[29060] Iª q. 16 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod verum, sicut dictum est, secundum sui primam rationem est in +intellectu. Cum autem omnis res sit vera secundum quod habet +propriam formam naturae suae, necesse est quod intellectus, +inquantum est cognoscens, sit verus inquantum habet similitudinem +rei cognitae, quae est forma eius inquantum est cognoscens. Et +propter hoc per conformitatem intellectus et rei veritas definitur. +Unde conformitatem istam cognoscere, est cognoscere veritatem. Hanc +autem nullo modo sensus cognoscit, licet enim visus habeat +similitudinem visibilis, non tamen cognoscit comparationem quae est +inter rem visam et id quod ipse apprehendit de ea. Intellectus +autem conformitatem sui ad rem intelligibilem cognoscere potest, +sed tamen non apprehendit eam secundum quod cognoscit de aliquo +quod quid est; sed quando iudicat rem ita se habere sicut est forma +quam de re apprehendit, tunc primo cognoscit et dicit verum. Et hoc +facit componendo et dividendo, nam in omni propositione aliquam +formam significatam per praedicatum, vel applicat alicui rei +significatae per subiectum, vel removet ab ea. Et ideo bene +invenitur quod sensus est verus de aliqua re, vel intellectus +cognoscendo quod quid est, sed non quod cognoscat aut dicat verum. +Et similiter est de vocibus complexis aut incomplexis. Veritas +quidem igitur potest esse in sensu, vel in intellectu cognoscente +quod quid est, ut in quadam re vera, non autem ut cognitum in +cognoscente, quod importat nomen veri; perfectio enim intellectus +est verum ut cognitum. Et ideo, proprie loquendo, veritas est in +intellectu componente et dividente, non autem in sensu, neque in +intellectu cognoscente quod quid est.</p> +<p title="I q. 16 a. 2 ad arg."><a name="29061"><span class= +"ref">[29061] Iª q. 16 a. 2 ad arg.</span></a> Et per hoc +patet solutio ad obiecta.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 16 a. 3 arg. 1"><a name="29062"><span class= +"ref">[29062] Iª q. 16 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod verum et ens non convertantur. Verum enim +est proprie in intellectu, ut dictum est. Ens autem proprie est in +rebus. Ergo non convertuntur.</p> +<p title="I q. 16 a. 3 arg. 2"><a name="29063"><span class= +"ref">[29063] Iª q. 16 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id +quod se extendit ad ens et non ens, non convertitur cum ente. Sed +verum se extendit ad ens et non ens, nam verum est quod est esse, +et quod non est non esse. Ergo verum et ens non convertuntur.</p> +<p title="I q. 16 a. 3 arg. 3"><a name="29064"><span class= +"ref">[29064] Iª q. 16 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, quae +se habent secundum prius et posterius, non videntur converti. Sed +verum videtur prius esse quam ens, nam ens non intelligitur nisi +sub ratione veri. Ergo videtur quod non sint convertibilia.</p> +<p title="I q. 16 a. 3 s. c."><a name="29065"><span class= +"ref">[29065] Iª q. 16 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit philosophus, II Metaphys., quod eadem est dispositio +rerum in esse et veritate.</p> +<p title="I q. 16 a. 3 co."><a name="29066"><span class= +"ref">[29066] Iª q. 16 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, sicut bonum habet rationem appetibilis, ita verum habet +ordinem ad cognitionem. Unumquodque autem inquantum habet de esse, +intantum est cognoscibile. Et propter hoc dicitur in III de anima, +quod anima est quodammodo omnia secundum sensum et intellectum. Et +ideo, sicut bonum convertitur cum ente, ita et verum. Sed tamen, +sicut bonum addit rationem appetibilis supra ens, ita et verum +comparationem ad intellectum.</p> +<p title="I q. 16 a. 3 ad 1"><a name="29067"><span class= +"ref">[29067] Iª q. 16 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod verum est in rebus et in intellectu, ut dictum est. +Verum autem quod est in rebus, convertitur cum ente secundum +substantiam. Sed verum quod est in intellectu, convertitur cum +ente, ut manifestativum cum manifestato. Hoc enim est de ratione +veri, ut dictum est. Quamvis posset dici quod etiam ens est in +rebus et in intellectu, sicut et verum; licet verum principaliter +in intellectu, ens vero principaliter in rebus. Et hoc accidit +propter hoc, quod verum et ens differunt ratione.</p> +<p title="I q. 16 a. 3 ad 2"><a name="29068"><span class= +"ref">[29068] Iª q. 16 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod non ens non habet in se unde cognoscatur, sed +cognoscitur inquantum intellectus facit illud cognoscibile. Unde +verum fundatur in ente, inquantum non ens est quoddam ens rationis, +apprehensum scilicet a ratione.</p> +<p title="I q. 16 a. 3 ad 3"><a name="29069"><span class= +"ref">[29069] Iª q. 16 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, cum dicitur quod ens non potest apprehendi sine +ratione veri, hoc potest dupliciter intelligi. Uno modo, ita quod +non apprehendatur ens, nisi ratio veri assequatur apprehensionem +entis. Et sic locutio habet veritatem. Alio modo posset sic +intelligi, quod ens non posset apprehendi, nisi apprehenderetur +ratio veri. Et hoc falsum est. Sed verum non potest apprehendi, +nisi apprehendatur ratio entis, quia ens cadit in ratione veri. Et +est simile sicut si comparemus intelligibile ad ens. Non enim +potest intelligi ens, quin ens sit intelligibile, sed tamen potest +intelligi ens, ita quod non intelligatur eius intelligibilitas. Et +similiter ens intellectum est verum, non tamen intelligendo ens, +intelligitur verum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 16 a. 4 arg. 1"><a name="29070"><span class= +"ref">[29070] Iª q. 16 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod bonum secundum rationem sit prius quam +verum. Quod enim est universalius, secundum rationem prius est, ut +patet ex I Physic. Sed bonum est universalius quam verum, nam verum +est quoddam bonum, scilicet intellectus. Ergo bonum prius est +secundum rationem quam verum.</p> +<p title="I q. 16 a. 4 arg. 2"><a name="29071"><span class= +"ref">[29071] Iª q. 16 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum +est in rebus, verum autem in compositione et divisione intellectus, +ut dictum est. Sed ea quae sunt in re, sunt priora his quae sunt in +intellectu. Ergo prius est secundum rationem bonum quam verum.</p> +<p title="I q. 16 a. 4 arg. 3"><a name="29072"><span class= +"ref">[29072] Iª q. 16 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, +veritas est quaedam species virtutis, ut patet in IV Ethic. Sed +virtus continetur sub bono, est enim bona qualitas mentis, ut dicit +Augustinus. Ergo bonum est prius quam verum.</p> +<p title="I q. 16 a. 4 s. c."><a name="29073"><span class= +"ref">[29073] Iª q. 16 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, quod +est in pluribus, est prius secundum rationem. Sed verum est in +quibusdam in quibus non est bonum, scilicet in mathematicis. Ergo +verum est prius quam bonum.</p> +<p title="I q. 16 a. 4 co."><a name="29074"><span class= +"ref">[29074] Iª q. 16 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, licet bonum et verum supposito convertantur cum ente, tamen +ratione differunt. Et secundum hoc verum, absolute loquendo, prius +est quam bonum. Quod ex duobus apparet. Primo quidem ex hoc, quod +verum propinquius se habet ad ens, quod est prius, quam bonum. Nam +verum respicit ipsum esse simpliciter et immediate, ratio autem +boni consequitur esse, secundum quod est aliquo modo perfectum; sic +enim appetibile est. Secundo apparet ex hoc, quod cognitio +naturaliter praecedit appetitum. Unde, cum verum respiciat +cognitionem, bonum autem appetitum, prius erit verum quam bonum +secundum rationem.</p> +<p title="I q. 16 a. 4 ad 1"><a name="29075"><span class= +"ref">[29075] Iª q. 16 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod voluntas et intellectus mutuo se includunt, nam +intellectus intelligit voluntatem, et voluntas vult intellectum +intelligere. Sic ergo inter illa quae ordinantur ad obiectum +voluntatis, continentur etiam ea quae sunt intellectus; et e +converso. Unde in ordine appetibilium, bonum se habet ut +universale, et verum ut particulare, in ordine autem +intelligibilium est e converso. Ex hoc ergo quod verum est quoddam +bonum, sequitur quod bonum sit prius in ordine appetibilium, non +autem quod sit prius simpliciter.</p> +<p title="I q. 16 a. 4 ad 2"><a name="29076"><span class= +"ref">[29076] Iª q. 16 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod secundum hoc est aliquid prius ratione, quod prius +cadit in intellectu. Intellectus autem per prius apprehendit ipsum +ens; et secundario apprehendit se intelligere ens; et tertio +apprehendit se appetere ens. Unde primo est ratio entis, secundo +ratio veri, tertio ratio boni, licet bonum sit in rebus.</p> +<p title="I q. 16 a. 4 ad 3"><a name="29077"><span class= +"ref">[29077] Iª q. 16 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod virtus quae dicitur veritas, non est veritas +communis, sed quaedam veritas secundum quam homo in dictis et +factis ostendit se ut est. Veritas autem vitae dicitur +particulariter, secundum quod homo in vita sua implet illud ad quod +ordinatur per intellectum divinum, sicut etiam dictum est veritatem +esse in ceteris rebus. Veritas autem iustitiae est secundum quod +homo servat id quod debet alteri secundum ordinem legum. Unde ex +his particularibus veritatibus non est procedendum ad veritatem +communem.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 5</div> +<p title="I q. 16 a. 5 arg. 1"><a name="29078"><span class= +"ref">[29078] Iª q. 16 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic +proceditur. Videtur quod Deus non sit veritas. Veritas enim +consistit in compositione et divisione intellectus. Sed in Deo non +est compositio et divisio. Ergo non est ibi veritas.</p> +<p title="I q. 16 a. 5 arg. 2"><a name="29079"><span class= +"ref">[29079] Iª q. 16 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, +veritas, secundum Augustinum, in libro de vera Relig., est +similitudo principii. Sed Dei non est similitudo ad principium. +Ergo in Deo non est veritas.</p> +<p title="I q. 16 a. 5 arg. 3"><a name="29080"><span class= +"ref">[29080] Iª q. 16 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, +quidquid dicitur de Deo, dicitur de eo ut de prima causa omnium, +sicut esse Dei est causa omnis esse, et bonitas eius est causa +omnis boni. Si ergo in Deo sit veritas, ergo omne verum erit ab +ipso. Sed aliquem peccare est verum. Ergo hoc erit a Deo. Quod +patet esse falsum.</p> +<p title="I q. 16 a. 5 s. c."><a name="29081"><span class= +"ref">[29081] Iª q. 16 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit dominus, Ioan. XIV, <i>ego sum via, veritas et +vita</i>.</p> +<p title="I q. 16 a. 5 co."><a name="29082"><span class= +"ref">[29082] Iª q. 16 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, sicut dictum est, veritas invenitur in intellectu secundum +quod apprehendit rem ut est, et in re secundum quod habet esse +conformabile intellectui. Hoc autem maxime invenitur in Deo. Nam +esse suum non solum est conforme suo intellectui, sed etiam est +ipsum suum intelligere; et suum intelligere est mensura et causa +omnis alterius esse, et omnis alterius intellectus; et ipse est +suum esse et intelligere. Unde sequitur quod non solum in ipso sit +veritas, sed quod ipse sit ipsa summa et prima veritas.</p> +<p title="I q. 16 a. 5 ad 1"><a name="29083"><span class= +"ref">[29083] Iª q. 16 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, licet in intellectu divino non sit compositio et +divisio, tamen secundum suam simplicem intelligentiam iudicat de +omnibus, et cognoscit omnia complexa. Et sic in intellectu eius est +veritas.</p> +<p title="I q. 16 a. 5 ad 2"><a name="29084"><span class= +"ref">[29084] Iª q. 16 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod verum intellectus nostri est secundum quod +conformatur suo principio, scilicet rebus, a quibus cognitionem +accipit. Veritas etiam rerum est secundum quod conformantur suo +principio, scilicet intellectui divino. Sed hoc, proprie loquendo, +non potest dici in veritate divina, nisi forte secundum quod +veritas appropriatur filio, qui habet principium. Sed si de +veritate essentialiter dicta loquamur, non potest intelligi, nisi +resolvatur affirmativa in negativam, sicut cum dicitur, pater est a +se, quia non est ab alio. Et similiter dici potest similitudo +principii veritas divina, inquantum esse suum non est suo +intellectui dissimile.</p> +<p title="I q. 16 a. 5 ad 3"><a name="29085"><span class= +"ref">[29085] Iª q. 16 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod non ens et privationes non habent ex seipsis +veritatem, sed solum ex apprehensione intellectus. Omnis autem +apprehensio intellectus a Deo est, unde quidquid est veritatis in +hoc quod dico, istum fornicari est verum, totum est a Deo. Sed si +arguatur, ergo istum fornicari est a Deo, est fallacia +accidentis.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 6</div> +<p title="I q. 16 a. 6 arg. 1"><a name="29086"><span class= +"ref">[29086] Iª q. 16 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic +proceditur. Videtur quod una sola sit veritas, secundum quam omnia +sunt vera. Quia, secundum Augustinum, nihil est maius mente humana, +nisi Deus. Sed veritas est maior mente humana, alioquin mens +iudicaret de veritate; nunc autem omnia iudicat secundum veritatem, +et non secundum seipsam. Ergo solus Deus est veritas. Ergo non est +alia veritas quam Deus.</p> +<p title="I q. 16 a. 6 arg. 2"><a name="29087"><span class= +"ref">[29087] Iª q. 16 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, +Anselmus dicit, in libro de veritate, quod sicut tempus se habet ad +temporalia, ita veritas ad res veras. Sed unum est tempus omnium +temporalium. Ergo una est veritas, qua omnia vera sunt.</p> +<p title="I q. 16 a. 6 s. c."><a name="29088"><span class= +"ref">[29088] Iª q. 16 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est +quod in Psalmo XI dicitur, <i>diminutae sunt veritates a filiis +hominum</i>.</p> +<p title="I q. 16 a. 6 co."><a name="29089"><span class= +"ref">[29089] Iª q. 16 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod quodammodo una est veritas, qua omnia sunt vera, et quodammodo +non. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod, quando aliquid +praedicatur univoce de multis, illud in quolibet eorum secundum +propriam rationem invenitur, sicut animal in qualibet specie +animalis. Sed quando aliquid dicitur analogice de multis, illud +invenitur secundum propriam rationem in uno eorum tantum, a quo +alia denominantur. Sicut sanum dicitur de animali et urina et +medicina, non quod sanitas sit nisi in animali tantum, sed a +sanitate animalis denominatur medicina sana, inquantum est illius +sanitatis effectiva, et urina, inquantum est illius sanitatis +significativa. Et quamvis sanitas non sit in medicina neque in +urina, tamen in utroque est aliquid per quod hoc quidem facit, +illud autem significat sanitatem. Dictum est autem quod veritas per +prius est in intellectu, et per posterius in rebus, secundum quod +ordinantur ad intellectum divinum. Si ergo loquamur de veritate +prout existit in intellectu, secundum propriam rationem, sic in +multis intellectibus creatis sunt multae veritates; etiam in uno et +eodem intellectu, secundum plura cognita. Unde dicit Glossa super +illud Psalmi XI, <i>diminutae sunt veritates a filiis hominum</i> +etc., quod sicut ab una facie hominis resultant plures +similitudines in speculo, sic ab una veritate divina resultant +plures veritates. Si vero loquamur de veritate secundum quod est in +rebus, sic omnes sunt verae una prima veritate, cui unumquodque +assimilatur secundum suam entitatem. Et sic, licet plures sint +essentiae vel formae rerum, tamen una est veritas divini +intellectus, secundum quam omnes res denominantur verae.</p> +<p title="I q. 16 a. 6 ad 1"><a name="29090"><span class= +"ref">[29090] Iª q. 16 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod anima non secundum quamcumque veritatem iudicat de +rebus omnibus; sed secundum veritatem primam, inquantum resultat in +ea sicut in speculo, secundum prima intelligibilia. Unde sequitur +quod veritas prima sit maior anima. Et tamen etiam veritas creata, +quae est in intellectu nostro, est maior anima, non simpliciter, +sed secundum quid, inquantum est perfectio eius; sicut etiam +scientia posset dici maior anima. Sed verum est quod nihil +subsistens est maius mente rationali, nisi Deus.</p> +<p title="I q. 16 a. 6 ad 2"><a name="29091"><span class= +"ref">[29091] Iª q. 16 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod dictum Anselmi veritatem habet, secundum quod res +dicuntur verae per comparationem ad intellectum divinum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 7</div> +<p title="I q. 16 a. 7 arg. 1"><a name="29092"><span class= +"ref">[29092] Iª q. 16 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic +proceditur. Videtur quod veritas creata sit aeterna. Dicit enim +Augustinus, in libro de libero arbitrio, quod nihil est magis +aeternum quam ratio circuli, et duo et tria esse quinque. Sed horum +veritas est veritas creata. Ergo veritas creata est aeterna.</p> +<p title="I q. 16 a. 7 arg. 2"><a name="29093"><span class= +"ref">[29093] Iª q. 16 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, omne +quod est semper, est aeternum. Sed universalia sunt ubique et +semper. Ergo sunt aeterna. Ergo et verum, quod est maxime +universale.</p> +<p title="I q. 16 a. 7 arg. 3"><a name="29094"><span class= +"ref">[29094] Iª q. 16 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, id +quod est verum in praesenti, semper fuit verum esse futurum. Sed +sicut veritas propositionis de praesenti est veritas creata, ita +veritas propositionis de futuro. Ergo aliqua veritas creata est +aeterna.</p> +<p title="I q. 16 a. 7 arg. 4"><a name="29095"><span class= +"ref">[29095] Iª q. 16 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, omne +quod caret principio et fine, est aeternum. Sed veritas +enuntiabilium caret principio et fine. Quia, si veritas incoepit +cum ante non esset, verum erat veritatem non esse, et utique aliqua +veritate verum erat, et sic veritas erat antequam inciperet. Et +similiter si ponatur veritatem habere finem, sequitur quod sit +postquam desierit, verum enim erit veritatem non esse. Ergo veritas +est aeterna.</p> +<p title="I q. 16 a. 7 s. c."><a name="29096"><span class= +"ref">[29096] Iª q. 16 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est +quod solus Deus est aeternus, ut supra habitum est.</p> +<p title="I q. 16 a. 7 co."><a name="29097"><span class= +"ref">[29097] Iª q. 16 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod veritas enuntiabilium non est aliud quam veritas intellectus. +Enuntiabile enim et est in intellectu, et est in voce. Secundum +autem quod est in intellectu, habet per se veritatem. Sed secundum +quod est in voce, dicitur verum enuntiabile, secundum quod +significat aliquam veritatem intellectus; non propter aliquam +veritatem in enuntiabili existentem sicut in subiecto. Sicut urina +dicitur sana, non a sanitate quae in ipsa sit, sed a sanitate +animalis, quam significat. Similiter etiam supra dictum est quod +res denominantur verae a veritate intellectus. Unde si nullus +intellectus esset aeternus, nulla veritas esset aeterna. Sed quia +solus intellectus divinus est aeternus, in ipso solo veritas +aeternitatem habet. Nec propter hoc sequitur quod aliquid aliud sit +aeternum quam Deus, quia veritas intellectus divini est ipse Deus, +ut supra ostensum est.</p> +<p title="I q. 16 a. 7 ad 1"><a name="29098"><span class= +"ref">[29098] Iª q. 16 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod ratio circuli, et duo et tria esse quinque, habent +aeternitatem in mente divina.</p> +<p title="I q. 16 a. 7 ad 2"><a name="29099"><span class= +"ref">[29099] Iª q. 16 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod aliquid esse semper et ubique, potest intelligi +dupliciter. Uno modo, quia habet in se unde se extendat ad omne +tempus et ad omnem locum, sicut Deo competit esse ubique et semper. +Alio modo, quia non habet in se quo determinetur ad aliquem locum +vel tempus, sicut materia prima dicitur esse una, non quia habet +unam formam, sicut homo est unus ab unitate unius formae, sed per +remotionem omnium formarum distinguentium. Et per hunc modum, +quodlibet universale dicitur esse ubique et semper, inquantum +universalia abstrahunt ab hic et nunc. Sed ex hoc non sequitur ea +esse aeterna, nisi in intellectu, si quis sit aeternus.</p> +<p title="I q. 16 a. 7 ad 3"><a name="29100"><span class= +"ref">[29100] Iª q. 16 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod illud quod nunc est, ex eo futurum fuit antequam +esset, quia in causa sua erat ut fieret. Unde, sublata causa, non +esset futurum illud fieri. Sola autem causa prima est aeterna. Unde +ex hoc non sequitur quod ea quae sunt, semper fuerit verum ea esse +futura, nisi quatenus in causa sempiterna fuit ut essent futura. +Quae quidem causa solus Deus est.</p> +<p title="I q. 16 a. 7 ad 4"><a name="29101"><span class= +"ref">[29101] Iª q. 16 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod, quia intellectus noster non est aeternus, nec +veritas enuntiabilium quae a nobis formantur, est aeterna, sed +quandoque incoepit. Et antequam huiusmodi veritas esset, non erat +verum dicere veritatem talem non esse, nisi ab intellectu divino, +in quo solum veritas est aeterna. Sed nunc verum est dicere +veritatem tunc non fuisse. Quod quidem non est verum nisi veritate +quae nunc est in intellectu nostro, non autem per aliquam veritatem +ex parte rei. Quia ista est veritas de non ente; non ens autem non +habet ex se ut sit verum, sed solummodo ex intellectu apprehendente +ipsum. Unde intantum est verum dicere veritatem non fuisse, +inquantum apprehendimus non esse ipsius ut praecedens esse +eius.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 8</div> +<p title="I q. 16 a. 8 arg. 1"><a name="29102"><span class= +"ref">[29102] Iª q. 16 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic +proceditur. Videtur quod veritas sit immutabilis. Dicit enim +Augustinus, in libro II de libero arbitrio, quod veritas non est +aequalis menti, quia esset mutabilis, sicut et mens.</p> +<p title="I q. 16 a. 8 arg. 2"><a name="29103"><span class= +"ref">[29103] Iª q. 16 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, id +quod remanet post omnem mutationem, est immutabile, sicut prima +materia est ingenita et incorruptibilis, quia remanet post omnem +generationem et corruptionem. Sed veritas remanet post omnem +mutationem, quia post omnem mutationem verum est dicere esse vel +non esse. Ergo veritas est immutabilis.</p> +<p title="I q. 16 a. 8 arg. 3"><a name="29104"><span class= +"ref">[29104] Iª q. 16 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, si +veritas enuntiationis mutatur, maxime mutatur ad mutationem rei. +Sed sic non mutatur. Veritas enim, secundum Anselmum, est rectitudo +quaedam, inquantum aliquid implet id quod est de ipso in mente +divina. Haec autem propositio, Socrates sedet, accipit a mente +divina ut significet Socratem sedere, quod significat etiam eo non +sedente. Ergo veritas propositionis nullo modo mutatur.</p> +<p title="I q. 16 a. 8 arg. 4"><a name="29105"><span class= +"ref">[29105] Iª q. 16 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, ubi +est eadem causa, et idem effectus. Sed eadem res est causa +veritatis harum trium propositionum Socrates sedet, sedebit, et +sedit. Ergo eadem est harum veritas. Sed oportet quod alterum horum +sit verum. Ergo veritas harum propositionum immutabiliter manet. Et +eadem ratione cuiuslibet alterius propositionis.</p> +<p title="I q. 16 a. 8 s. c."><a name="29106"><span class= +"ref">[29106] Iª q. 16 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in Psalmo XI, <i>diminutae sunt veritates a filiis +hominum</i>.</p> +<p title="I q. 16 a. 8 co."><a name="29107"><span class= +"ref">[29107] Iª q. 16 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, sicut supra dictum est, veritas proprie est in solo +intellectu, res autem dicuntur verae a veritate quae est in aliquo +intellectu. Unde mutabilitas veritatis consideranda est circa +intellectum. Cuius quidem veritas in hoc consistit, quod habeat +conformitatem ad res intellectas. Quae quidem conformitas variari +potest dupliciter, sicut et quaelibet alia similitudo, ex mutatione +alterius extremi. Unde uno modo variatur veritas ex parte +intellectus, ex eo quod de re eodem modo se habente aliquis aliam +opinionem accipit, alio modo si, opinione eadem manente, res +mutetur. Et utroque modo fit mutatio de vero in falsum. Si ergo sit +aliquis intellectus in quo non possit esse alternatio opinionum, +vel cuius acceptionem non potest subterfugere res aliqua, in eo est +immutabilis veritas. Talis autem est intellectus divinus, ut ex +superioribus patet. Unde veritas divini intellectus est +immutabilis. Veritas autem intellectus nostri mutabilis est. Non +quod ipsa sit subiectum mutationis, sed inquantum intellectus +noster mutatur de veritate in falsitatem; sic enim formae mutabiles +dici possunt. Veritas autem intellectus divini est secundum quam +res naturales dicuntur verae, quae est omnino immutabilis.</p> +<p title="I q. 16 a. 8 ad 1"><a name="29108"><span class= +"ref">[29108] Iª q. 16 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Augustinus loquitur de veritate divina.</p> +<p title="I q. 16 a. 8 ad 2"><a name="29109"><span class= +"ref">[29109] Iª q. 16 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod verum et ens sunt convertibilia. Unde, sicut ens non +generatur neque corrumpitur per se, sed per accidens, inquantum hoc +vel illud ens corrumpitur vel generatur, ut dicitur in I Physic.; +ita veritas mutatur, non quod nulla veritas remaneat, sed quia non +remanet illa veritas quae prius erat.</p> +<p title="I q. 16 a. 8 ad 3"><a name="29110"><span class= +"ref">[29110] Iª q. 16 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod propositio non solum habet veritatem sicut res aliae +veritatem habere dicuntur, inquantum implent id quod de eis est +ordinatum ab intellectu divino; sed dicitur habere veritatem quodam +speciali modo, inquantum significat veritatem intellectus. Quae +quidem consistit in conformitate intellectus et rei. Qua quidem +subtracta, mutatur veritas opinionis, et per consequens veritas +propositionis. Sic igitur haec propositio, Socrates sedet, eo +sedente vera est et veritate rei, inquantum est quaedam vox +significativa; et veritate significationis, inquantum significat +opinionem veram. Socrate vero surgente, remanet prima veritas, sed +mutatur secunda.</p> +<p title="I q. 16 a. 8 ad 4"><a name="29111"><span class= +"ref">[29111] Iª q. 16 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod sessio Socratis, quae est causa veritatis huius +propositionis, Socrates sedet, non eodem modo se habet dum Socrates +sedet, et postquam sederit, et antequam sederet. Unde et veritas ab +hoc causata, diversimode se habet; et diversimode significatur +propositionibus de praesenti, praeterito et futuro. Unde non +sequitur quod, licet altera trium propositionum sit vera, quod +eadem veritas invariabilis maneat.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 17</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 17 pr."><a name="29112"><span class="ref">[29112] +Iª q. 17 pr.</span></a> Deinde quaeritur de falsitate. Et +circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum falsitas sit in rebus. +Secundo, utrum sit in sensu. Tertio, utrum sit in intellectu. +Quarto, de oppositione veri et falsi.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 17 a. 1 arg. 1"><a name="29113"><span class= +"ref">[29113] Iª q. 17 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod falsitas non sit in rebus. Dicit enim +Augustinus, in libro Soliloq., <i>si verum est id quod est, falsum +non esse uspiam concludetur, quovis repugnante</i>.</p> +<p title="I q. 17 a. 1 arg. 2"><a name="29114"><span class= +"ref">[29114] Iª q. 17 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, +falsum dicitur a fallendo. Sed res non fallunt, ut dicit Augustinus +in libro de vera Relig., <i>quia non ostendunt aliud quam suam +speciem</i>. Ergo falsum in rebus non invenitur.</p> +<p title="I q. 17 a. 1 arg. 3"><a name="29115"><span class= +"ref">[29115] Iª q. 17 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, verum +dicitur in rebus per comparationem ad intellectum divinum, ut supra +dictum est. Sed quaelibet res, inquantum est, imitatur Deum. Ergo +quaelibet res vera est, absque falsitate. Et sic nulla res est +falsa.</p> +<p title="I q. 17 a. 1 s. c."><a name="29116"><span class= +"ref">[29116] Iª q. 17 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, in libro de vera Relig., quod <i>omne corpus +est verum corpus et falsa unitas</i>; quia imitatur unitatem, et +non est unitas. Sed quaelibet res imitatur divinam bonitatem, et ab +ea deficit. Ergo in omnibus rebus est falsitas.</p> +<p title="I q. 17 a. 1 co."><a name="29117"><span class= +"ref">[29117] Iª q. 17 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum verum et falsum opponantur; opposita autem sunt circa +idem; necesse est ut ibi prius quaeratur falsitas, ubi primo +veritas invenitur, hoc est in intellectu. In rebus autem neque +veritas neque falsitas est, nisi per ordinem ad intellectum. Et +quia unumquodque secundum id quod convenit ei per se, simpliciter +nominatur; secundum autem id quod convenit ei per accidens, non +nominatur nisi secundum quid; res quidem simpliciter falsa dici +posset per comparationem ad intellectum a quo dependet, cui +comparatur per se; in ordine autem ad alium intellectum, cui +comparatur per accidens, non posset dici falsa nisi secundum quid. +Dependent autem ab intellectu divino res naturales, sicut ab +intellectu humano res artificiales. Dicuntur igitur res +artificiales falsae simpliciter et secundum se, inquantum deficiunt +a forma artis, unde dicitur aliquis artifex opus falsum facere, +quando deficit ab operatione artis. Sic autem in rebus +dependentibus a Deo, falsitas inveniri non potest per comparationem +ad intellectum divinum, cum quidquid in rebus accidit, ex +ordinatione divini intellectus procedat, nisi forte in voluntariis +agentibus tantum, in quorum potestate est subducere se ab +ordinatione divini intellectus; in quo malum culpae consistit, +secundum quod ipsa peccata falsitates et mendacia dicuntur in +Scripturis, secundum illud Psalmi IV, <i>ut quid diligitis +vanitatem et quaeritis mendacium?</i> Sicut per oppositum operatio +virtuosa veritas vitae nominatur, inquantum subditur ordini divini +intellectus; sicut dicitur Ioan. III, <i>qui facit veritatem, venit +ad lucem</i>. Sed per ordinem ad intellectum nostrum, ad quem +comparantur res naturales per accidens, possunt dici falsae, non +simpliciter, sed secundum quid. Et hoc dupliciter. Uno modo, +secundum rationem significati, ut dicatur illud esse falsum in +rebus, quod significatur vel repraesentatur oratione vel intellectu +falso. Secundum quem modum quaelibet res potest dici esse falsa, +quantum ad id quod ei non inest, sicut si dicamus diametrum esse +falsum commensurabile, ut dicit philosophus in V Metaphys.; et +sicut dicit Augustinus, in libro Soliloq., quod <i>tragoedus est +falsus Hector</i>. Sicut e contrario potest unumquodque dici verum, +secundum id quod competit ei. Alio modo, per modum causae. Et sic +dicitur res esse falsa, quae nata est facere de se opinionem +falsam. Et quia innatum est nobis per ea quae exterius apparent de +rebus iudicare, eo quod nostra cognitio a sensu ortum habet, qui +primo et per se est exteriorum accidentium; ideo ea quae in +exterioribus accidentibus habent similitudinem aliarum rerum, +dicuntur esse falsa secundum illas res; sicut fel est falsum mel, +et stannum est falsum argentum. Et secundum hoc dicit Augustinus, +in libro Soliloq., quod <i>eas res falsas nominamus, quae +verisimilia apprehendimus</i>. Et philosophus dicit, in V +Metaphys., quod <i>falsa dicuntur quaecumque apta nata sunt +apparere aut qualia non sunt, aut quae non sunt</i>. Et per hunc +modum etiam dicitur homo falsus, inquantum est amativus falsarum +opinionum vel locutionum. Non autem ex hoc quod potest eas +confingere, quia sic etiam sapientes et scientes falsi dicerentur, +ut dicitur in V Metaphys.</p> +<p title="I q. 17 a. 1 ad 1"><a name="29118"><span class= +"ref">[29118] Iª q. 17 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod res comparata ad intellectum, secundum id quod est, +dicitur vera, secundum id quod non est, dicitur falsa. <i>Unde +verus tragoedus est falsus Hector</i>, ut dicitur in II Soliloq. +Sicut igitur in his quae sunt, invenitur quoddam non esse; ita in +his quae sunt, invenitur quaedam ratio falsitatis.</p> +<p title="I q. 17 a. 1 ad 2"><a name="29119"><span class= +"ref">[29119] Iª q. 17 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod res per se non fallunt, sed per accidens. Dant enim +occasionem falsitatis, eo quod similitudinem eorum gerunt, quorum +non habent existentiam.</p> +<p title="I q. 17 a. 1 ad 3"><a name="29120"><span class= +"ref">[29120] Iª q. 17 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod per comparationem ad intellectum divinum non dicuntur +res falsae, quod esset eas esse falsas simpliciter, sed per +comparationem ad intellectum nostrum, quod est eas esse falsas +secundum quid.</p> +<p title="I q. 17 a. 1 ad 4"><a name="29121"><span class= +"ref">[29121] Iª q. 17 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum, quod +in oppositum obiicitur, dicendum quod similitudo vel repraesentatio +deficiens non inducit rationem falsitatis, nisi inquantum praestat +occasionem falsae opinionis. Unde non ubicumque est similitudo, +dicitur res falsa, sed ubicumque est talis similitudo, quae nata +est facere opinionem falsam, non cuicumque, sed ut in pluribus.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 17 a. 2 arg. 1"><a name="29122"><span class= +"ref">[29122] Iª q. 17 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod in sensu non sit falsitas. Dicit enim +Augustinus, in libro de vera Relig., <i>si omnes corporis sensus +ita nuntiant ut afficiuntur, quid ab eis amplius exigere debemus, +ignoro</i>. Et sic videtur quod ex sensibus non fallamur. Et sic +falsitas in sensu non est.</p> +<p title="I q. 17 a. 2 arg. 2"><a name="29123"><span class= +"ref">[29123] Iª q. 17 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, +philosophus dicit, in IV Metaphys., quod <i>falsitas non est +propria sensui, sed phantasiae</i>.</p> +<p title="I q. 17 a. 2 arg. 3"><a name="29124"><span class= +"ref">[29124] Iª q. 17 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, in +incomplexis non est verum nec falsum, sed solum in complexis. Sed +componere et dividere non pertinet ad sensum. Ergo in sensu non est +falsitas.</p> +<p title="I q. 17 a. 2 s. c."><a name="29125"><span class= +"ref">[29125] Iª q. 17 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, in libro Soliloq., <i>apparet nos in omnibus +sensibus similitudine lenocinante falli</i>.</p> +<p title="I q. 17 a. 2 co."><a name="29126"><span class= +"ref">[29126] Iª q. 17 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod falsitas non est quaerenda in sensu, nisi sicut ibi est +veritas. Veritas autem non sic est in sensu, ut sensus cognoscat +veritatem; sed inquantum veram apprehensionem habet de +sensibilibus, ut supra dictum est. Quod quidem contingit eo quod +apprehendit res ut sunt. Unde contingit falsitatem esse in sensu, +ex hoc quod apprehendit vel iudicat res aliter quam sint. Sic autem +se habet ad cognoscendum res, inquantum similitudo rerum est in +sensu. Similitudo autem alicuius rei est in sensu tripliciter. Uno +modo, primo et per se; sicut in visu est similitudo colorum et +aliorum propriorum sensibilium. Alio modo, per se, sed non primo; +sicut in visu est similitudo figurae vel magnitudinis, et aliorum +communium sensibilium. Tertio modo, nec primo nec per se, sed per +accidens; sicut in visu est similitudo hominis, non inquantum est +homo, sed inquantum huic colorato accidit esse hominem. Et circa +propria sensibilia sensus non habet falsam cognitionem, nisi per +accidens, et ut in paucioribus, ex eo scilicet quod, propter +indispositionem organi, non convenienter recipit formam sensibilem, +sicut et alia passiva, propter suam indispositionem, deficienter +recipiunt impressionem agentium. Et inde est quod, propter +corruptionem linguae, infirmis dulcia amara esse videntur. De +sensibilibus vero communibus et per accidens, potest esse falsum +iudicium etiam in sensu recte disposito, quia sensus non directe +refertur ad illa, sed per accidens, vel ex consequenti, inquantum +refertur ad alia.</p> +<p title="I q. 17 a. 2 ad 1"><a name="29127"><span class= +"ref">[29127] Iª q. 17 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod sensum affici, est ipsum eius sentire. Unde per hoc +quod sensus ita nuntiant sicut afficiuntur, sequitur quod non +decipiamur in iudicio quo iudicamus nos sentire aliquid. Sed ex eo +quod sensus aliter afficitur interdum quam res sit, sequitur quod +nuntiet nobis aliquando rem aliter quam sit. Et ex hoc fallimur per +sensum circa rem, non circa ipsum sentire.</p> +<p title="I q. 17 a. 2 ad 2"><a name="29128"><span class= +"ref">[29128] Iª q. 17 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod falsitas dicitur non esse propria sensui, quia non +decipitur circa proprium obiectum. Unde in alia translatione +planius dicitur, quod <i>sensus proprii sensibilis falsus non +est</i>. Phantasiae autem attribuitur falsitas, quia repraesentat +similitudinem rei etiam absentis; unde quando aliquis convertitur +ad similitudinem rei tanquam ad rem ipsam, provenit ex tali +apprehensione falsitas. Unde etiam philosophus, in V Metaphys., +dicit quod umbrae et picturae et somnia dicuntur falsa, inquantum +non subsunt res quarum habent similitudinem.</p> +<p title="I q. 17 a. 2 ad 3"><a name="29129"><span class= +"ref">[29129] Iª q. 17 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod ratio illa procedit, quod falsitas non sit in sensu +sicut in cognoscente verum et falsum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 17 a. 3 arg. 1"><a name="29130"><span class= +"ref">[29130] Iª q. 17 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod falsitas non sit in intellectu. Dicit enim +Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>omnis qui +fallitur, id in quo fallitur, non intelligit</i>. Sed falsum +dicitur esse in aliqua cognitione, secundum quod per eam fallimur. +Ergo in intellectu non est falsitas.</p> +<p title="I q. 17 a. 3 arg. 2"><a name="29131"><span class= +"ref">[29131] Iª q. 17 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, +philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus semper est +rectus. Non ergo in intellectu est falsitas.</p> +<p title="I q. 17 a. 3 s. c."><a name="29132"><span class= +"ref">[29132] Iª q. 17 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in III de anima, quod <i>ubi compositio intellectuum +est, ibi verum et falsum est</i>. Sed compositio intellectuum est +in intellectu. Ergo verum et falsum est in intellectu.</p> +<p title="I q. 17 a. 3 co."><a name="29133"><span class= +"ref">[29133] Iª q. 17 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, sicut res habet esse per propriam formam, ita virtus +cognoscitiva habet cognoscere per similitudinem rei cognitae. Unde, +sicut res naturalis non deficit ab esse quod sibi competit secundum +suam formam, potest autem deficere ab aliquibus accidentalibus vel +consequentibus; sicut homo ab hoc quod est habere duos pedes, non +autem ab hoc quod est esse hominem, ita virtus cognoscitiva non +deficit in cognoscendo respectu illius rei cuius similitudine +informatur; potest autem deficere circa aliquid consequens ad +ipsam, vel accidens ei. Sicut est dictum quod visus non decipitur +circa sensibile proprium, sed circa sensibilia communia, quae +consequenter se habent ad illud, et circa sensibilia per accidens. +Sicut autem sensus informatur directe similitudine propriorum +sensibilium, ita intellectus informatur similitudine quidditatis +rei. Unde circa quod quid est intellectus non decipitur, sicut +neque sensus circa sensibilia propria. In componendo vero vel +dividendo potest decipi, dum attribuit rei cuius quidditatem +intelligit, aliquid quod eam non consequitur, vel quod ei +opponitur. Sic enim se habet intellectus ad iudicandum de +huiusmodi, sicut sensus ad iudicandum de sensibilibus communibus +vel per accidens. Hac tamen differentia servata, quae supra circa +veritatem dicta est, quod falsitas in intellectu esse potest, non +solum quia cognitio intellectus falsa est, sed quia intellectus eam +cognoscit, sicut et veritatem, in sensu autem falsitas non est ut +cognita, ut dictum est. Quia vero falsitas intellectus per se solum +circa compositionem intellectus est, per accidens etiam in +operatione intellectus qua cognoscit quod quid est, potest esse +falsitas, inquantum ibi compositio intellectus admiscetur. Quod +potest esse dupliciter. Uno modo, secundum quod intellectus +definitionem unius attribuit alteri; ut si definitionem circuli +attribuat homini. Unde definitio unius rei est falsa de altera. +Alio modo, secundum quod partes definitionis componit ad invicem, +quae simul sociari non possunt, sic enim definitio non est solum +falsa respectu alicuius rei, sed est falsa in se. Ut si formet +talem definitionem, animal rationale quadrupes, falsus est +intellectus sic definiendo, propterea quod falsus est in formando +hanc compositionem, aliquod animal rationale est quadrupes. Et +propter hoc, in cognoscendo quidditates simplices non potest esse +intellectus falsus, sed vel est verus, vel totaliter nihil +intelligit.</p> +<p title="I q. 17 a. 3 ad 1"><a name="29134"><span class= +"ref">[29134] Iª q. 17 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, quia quidditas rei est proprium obiectum +intellectus, propter hoc tunc proprie dicimur aliquid intelligere, +quando, reducentes illud in quod quid est, sic de eo iudicamus, +sicut accidit in demonstrationibus, in quibus non est falsitas. Et +hoc modo intelligitur verbum Augustini, quod omnis qui fallitur, +non intelligit id in quo fallitur, non autem ita, quod in nulla +operatione intellectus aliquis fallatur.</p> +<p title="I q. 17 a. 3 ad 2"><a name="29135"><span class= +"ref">[29135] Iª q. 17 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod intellectus semper est rectus, secundum quod +intellectus est principiorum, circa quae non decipitur, ex eadem +causa qua non decipitur circa quod quid est. Nam principia per se +nota sunt illa quae statim, intellectis terminis, cognoscuntur, ex +eo quod praedicatum ponitur in definitione subiecti.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 17 a. 4 arg. 1"><a name="29136"><span class= +"ref">[29136] Iª q. 17 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod verum et falsum non sint contraria. Verum +enim et falsum opponuntur sicut quod est et quod non est, <i>nam +verum est id quod est</i>, ut dicit Augustinus. Sed quod est et +quod non est, non opponuntur ut contraria. Ergo verum et falsum non +sunt contraria.</p> +<p title="I q. 17 a. 4 arg. 2"><a name="29137"><span class= +"ref">[29137] Iª q. 17 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, unum +contrariorum non est in alio. Sed falsum est in vero, quia, sicut +dicit Augustinus in libro Soliloq., <i>tragoedus non esset falsus +Hector, si non esset verus tragoedus</i>. Ergo verum et falsum non +sunt contraria.</p> +<p title="I q. 17 a. 4 arg. 3"><a name="29138"><span class= +"ref">[29138] Iª q. 17 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, in +Deo non est contrarietas aliqua, nihil enim divinae substantiae est +contrarium, ut dicit Augustinus, XII de Civit. Dei. Sed Deo +opponitur falsitas, nam idolum in Scriptura mendacium nominatur, +Ierem. VIII, <i>apprehenderunt mendacium</i>; Glossa, <i>idest +idola</i>. Ergo verum et falsum non sunt contraria.</p> +<p title="I q. 17 a. 4 s. c."><a name="29139"><span class= +"ref">[29139] Iª q. 17 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit philosophus, in II Periherm., ponit enim falsam +opinionem verae contrariam.</p> +<p title="I q. 17 a. 4 co."><a name="29140"><span class= +"ref">[29140] Iª q. 17 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod verum et falsum opponuntur ut contraria, et non sicut +affirmatio et negatio, ut quidam dixerunt. Ad cuius evidentiam, +sciendum est quod negatio neque ponit aliquid, neque determinat +sibi aliquod subiectum. Et propter hoc, potest dici tam de ente +quam de non ente; sicut non videns, et non sedens. Privatio autem +non ponit aliquid, sed determinat sibi subiectum. Est enim negatio +in subiecto, ut dicitur IV Metaphys., caecum enim non dicitur nisi +de eo quod est natum videre. Contrarium vero et aliquid ponit, et +subiectum determinat, nigrum enim est aliqua species coloris. +Falsum autem aliquid ponit. Est enim falsum, ut dicit philosophus, +IV Metaphys., ex eo quod dicitur vel videtur aliquid esse quod non +est, vel non esse quod est. Sicut enim verum ponit acceptionem +adaequatam rei, ita falsum acceptionem rei non adaequatam. Unde +manifestum est quod verum et falsum sunt contraria.</p> +<p title="I q. 17 a. 4 ad 1"><a name="29141"><span class= +"ref">[29141] Iª q. 17 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod id quod est in rebus, est veritas rei sed id quod est +ut apprehensum, est verum intellectus, in quo primo est veritas. +Unde et falsum est id quod non est ut apprehensum. Apprehendere +autem esse et non esse, contrarietatem habet, sicut probat +philosophus, in II Periherm., quod huic opinioni, bonum est bonum, +contraria est, bonum non est bonum.</p> +<p title="I q. 17 a. 4 ad 2"><a name="29142"><span class= +"ref">[29142] Iª q. 17 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod falsum non fundatur in vero sibi contrario, sicut nec +malum in bono sibi contrario; sed in eo quod sibi subiicitur. Et +hoc ideo in utroque accidit, quia verum et bonum communia sunt, et +convertuntur cum ente, unde, sicut omnis privatio fundatur in +subiecto quod est ens, ita omne malum fundatur in aliquo bono, et +omne falsum in aliquo vero.</p> +<p title="I q. 17 a. 4 ad 3"><a name="29143"><span class= +"ref">[29143] Iª q. 17 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, quia contraria et opposita privative nata sunt fieri +circa idem, ideo Deo, prout in se consideratur, non est aliquid +contrarium, neque ratione suae bonitatis, neque ratione suae +veritatis, quia in intellectu eius non potest esse falsitas aliqua. +Sed in apprehensione nostra habet aliquid contrarium, nam verae +opinioni de ipso contrariatur falsa opinio. Et sic idola mendacia +dicuntur opposita veritati divinae, inquantum falsa opinio de +idolis contrariatur verae opinioni de unitate Dei.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 18</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 18 pr."><a name="29144"><span class="ref">[29144] +Iª q. 18 pr.</span></a> Quoniam autem intelligere viventium +est, post considerationem de scientia et intellectu divino, +considerandum est de vita ipsius. Et circa hoc quaeruntur quatuor. +Primo, quorum sit vivere. Secundo, quid sit vita. Tertio, utrum +vita Deo conveniat. Quarto, utrum omnia in Deo sint vita.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 18 a. 1 arg. 1"><a name="29145"><span class= +"ref">[29145] Iª q. 18 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod omnium rerum naturalium sit vivere. Dicit +enim philosophus, in VIII Physic., quod motus est ut vita quaedam +natura existentibus omnibus. Sed omnes res naturales participant +motum. Ergo omnes res naturales participant vitam.</p> +<p title="I q. 18 a. 1 arg. 2"><a name="29146"><span class= +"ref">[29146] Iª q. 18 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, +plantae dicuntur vivere, inquantum habent in seipsis principium +motus augmenti et decrementi. Sed motus localis est perfectior et +prior secundum naturam quam motus augmenti et decrementi, ut +probatur in VIII Physic. Cum igitur omnia corpora naturalia habeant +aliquod principium motus localis, videtur quod omnia corpora +naturalia vivant.</p> +<p title="I q. 18 a. 1 arg. 3"><a name="29147"><span class= +"ref">[29147] Iª q. 18 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, inter +corpora naturalia imperfectiora sunt elementa. Sed eis attribuitur +vita, dicuntur enim aquae vivae. Ergo multo magis alia corpora +naturalia vitam habent.</p> +<p title="I q. 18 a. 1 s. c."><a name="29148"><span class= +"ref">[29148] Iª q. 18 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Dionysius, VI cap. de Div. Nom., quod <i>plantae +secundum ultimam resonantiam vitae habent vivere</i>, ex quo potest +accipi quod ultimum gradum vitae obtinent plantae. Sed corpora +inanimata sunt infra plantas. Ergo eorum non est vivere.</p> +<p title="I q. 18 a. 1 co."><a name="29149"><span class= +"ref">[29149] Iª q. 18 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod ex his quae manifeste vivunt, accipere possumus quorum sit +vivere, et quorum non sit vivere. Vivere autem manifeste animalibus +convenit, dicitur enim in libro de vegetabilibus, quod <i>vita in +animalibus manifesta est</i>. Unde secundum illud oportet +distinguere viventia a non viventibus secundum quod animalia +dicuntur vivere. Hoc autem est in quo primo manifestatur vita, et +in quo ultimo remanet. Primo autem dicimus animal vivere, quando +incipit ex se motum habere; et tandiu iudicatur animal vivere, +quandiu talis motus in eo apparet; quando vero iam ex se non habet +aliquem motum, sed movetur tantum ab alio tunc dicitur animal +mortuum, per defectum vitae. Ex quo patet quod illa proprie sunt +viventia, quae seipsa secundum aliquam speciem motus movent; sive +accipiatur motus proprie, sicut motus dicitur actus imperfecti, +idest existentis in potentia; sive motus accipiatur communiter, +prout motus dicitur actus perfecti, prout intelligere et sentire +dicitur moveri, ut dicitur in III de anima. Ut sic viventia +dicantur quaecumque se agunt ad motum vel operationem aliquam, ea +vero in quorum natura non est ut se agant ad aliquem motum vel +operationem, viventia dici non possunt, nisi per aliquam +similitudinem.</p> +<p title="I q. 18 a. 1 ad 1"><a name="29150"><span class= +"ref">[29150] Iª q. 18 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod verbum illud philosophi potest intelligi vel de motu +primo, scilicet corporum caelestium; vel de motu communiter. Et +utroque modo motus dicitur quasi vita corporum naturalium, per +similitudinem; et non per proprietatem. Nam motus caeli est in +universo corporalium naturarum, sicut motus cordis in animali, quo +conservatur vita. Similiter etiam quicumque motus naturalis hoc +modo se habet ad res naturales, ut quaedam similitudo vitalis +operationis. Unde, si totum universum corporale esset unum animal, +ita quod iste motus esset a movente intrinseco, ut quidam +posuerunt, sequeretur quod motus esset vita omnium naturalium +corporum.</p> +<p title="I q. 18 a. 1 ad 2"><a name="29151"><span class= +"ref">[29151] Iª q. 18 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod corporibus gravibus et levibus non competit moveri, +nisi secundum quod sunt extra dispositionem suae naturae, utpote +cum sunt extra locum proprium, cum enim sunt in loco proprio et +naturali, quiescunt. Sed plantae et aliae res viventes moventur +motu vitali, secundum hoc quod sunt in sua dispositione naturali, +non autem in accedendo ad eam vel in recedendo ab ea, imo secundum +quod recedunt a tali motu, recedunt a naturali dispositione. Et +praeterea, corpora gravia et levia moventur a motore extrinseco, +vel generante, qui dat formam, vel removente prohibens, ut dicitur +in VIII Physic., et ita non movent seipsa, sicut corpora +viventia.</p> +<p title="I q. 18 a. 1 ad 3"><a name="29152"><span class= +"ref">[29152] Iª q. 18 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod aquae vivae dicuntur, quae habent continuum fluxum, +aquae enim stantes, quae non continuantur ad principium continue +fluens, dicuntur mortuae, ut aquae cisternarum et lacunarum. Et hoc +dicitur per similitudinem, inquantum enim videntur se movere, +habent similitudinem vitae. Sed tamen non est in eis vera ratio +vitae, quia hunc motum non habent a seipsis, sed a causa generante +eas; sicut accidit circa motum aliorum gravium et levium.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 18 a. 2 arg. 1"><a name="29153"><span class= +"ref">[29153] Iª q. 18 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod vita sit quaedam operatio. Nihil enim +dividitur nisi per ea quae sunt sui generis. Sed vivere dividitur +per operationes quasdam, ut patet per philosophum in II libro de +anima, qui distinguit vivere per quatuor, scilicet alimento uti, +sentire, moveri secundum locum, et intelligere. Ergo vita est +operatio quaedam.</p> +<p title="I q. 18 a. 2 arg. 2"><a name="29154"><span class= +"ref">[29154] Iª q. 18 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, vita +activa dicitur alia esse a contemplativa. Sed contemplativi ab +activis non diversificantur nisi secundum operationes quasdam. Ergo +vita est quaedam operatio.</p> +<p title="I q. 18 a. 2 arg. 3"><a name="29155"><span class= +"ref">[29155] Iª q. 18 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, +cognoscere Deum est operatio quaedam. Haec autem est vita, ut patet +per illud Ioan. XVII, <i>haec est autem vita aeterna, ut cognoscant +te solum verum Deum</i>. Ergo vita est operatio.</p> +<p title="I q. 18 a. 2 s. c."><a name="29156"><span class= +"ref">[29156] Iª q. 18 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit philosophus, in II de anima, <i>vivere viventibus est +esse</i>.</p> +<p title="I q. 18 a. 2 co."><a name="29157"><span class= +"ref">[29157] Iª q. 18 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, sicut ex dictis patet, intellectus noster, qui proprie est +cognoscitivus quidditatis rei ut proprii obiecti, accipit a sensu, +cuius propria obiecta sunt accidentia exteriora. Et inde est quod +ex his quae exterius apparent de re, devenimus ad cognoscendam +essentiam rei. Et quia sic nominamus aliquid sicut cognoscimus +illud, ut ex supradictis patet, inde est quod plerumque a +proprietatibus exterioribus imponuntur nomina ad significandas +essentias rerum. Unde huiusmodi nomina quandoque accipiuntur +proprie pro ipsis essentiis rerum, ad quas significandas +principaliter sunt imposita, aliquando autem sumuntur pro +proprietatibus a quibus imponuntur, et hoc minus proprie. Sicut +patet quod hoc nomen corpus impositum est ad significandum quoddam +genus substantiarum, ex eo quod in eis inveniuntur tres +dimensiones, et ideo aliquando ponitur hoc nomen corpus ad +significandas tres dimensiones, secundum quod corpus ponitur +species quantitatis. Sic ergo dicendum est et de vita. Nam vitae +nomen sumitur ex quodam exterius apparenti circa rem, quod est +movere seipsum, non tamen est impositum hoc nomen ad hoc +significandum, sed ad significandam substantiam cui convenit +secundum suam naturam movere seipsam, vel agere se quocumque modo +ad operationem. Et secundum hoc, vivere nihil aliud est quam esse +in tali natura, et vita significat hoc ipsum, sed in abstracto; +sicut hoc nomen cursus significat ipsum currere in abstracto. Unde +vivum non est praedicatum accidentale, sed substantiale. Quandoque +tamen vita sumitur minus proprie pro operationibus vitae, a quibus +nomen vitae assumitur; sicut dicit philosophus, IX Ethic., quod +<i>vivere principaliter est sentire vel intelligere</i>.</p> +<p title="I q. 18 a. 2 ad 1"><a name="29158"><span class= +"ref">[29158] Iª q. 18 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod philosophus ibi accipit vivere pro operatione vitae. +Vel dicendum est melius, quod sentire et intelligere, et huiusmodi, +quandoque sumuntur pro quibusdam operationibus; quandoque autem pro +ipso esse sic operantium. Dicitur enim IX Ethic., quod <i>esse est +sentire vel intelligere</i>, idest habere naturam ad sentiendum vel +intelligendum. Et hoc modo distinguit philosophus vivere per illa +quatuor. Nam in istis inferioribus quatuor sunt genera viventium. +Quorum quaedam habent naturam solum ad utendum alimento, et ad +consequentia, quae sunt augmentum et generatio; quaedam ulterius ad +sentiendum, ut patet in animalibus immobilibus, sicut sunt ostrea; +quaedam vero, cum his, ulterius ad movendum se secundum locum, +sicut animalia perfecta, ut quadrupedia et volatilia et huiusmodi; +quaedam vero ulterius ad intelligendum, sicut homines.</p> +<p title="I q. 18 a. 2 ad 2"><a name="29159"><span class= +"ref">[29159] Iª q. 18 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod opera vitae dicuntur, quorum principia sunt in +operantibus, ut seipsos inducant in tales operationes. Contingit +autem aliquorum operum inesse hominibus non solum principia +naturalia, ut sunt potentiae naturales; sed etiam quaedam +superaddita, ut sunt habitus inclinantes ad quaedam operationum +genera quasi per modum naturae, et facientes illas operationes esse +delectabiles. Et ex hoc dicitur, quasi per quandam similitudinem, +quod illa operatio quae est homini delectabilis, et ad quam +inclinatur, et in qua conversatur, et ordinat vitam suam ad ipsam, +dicitur vita hominis, unde quidam dicuntur agere vitam luxuriosam, +quidam vitam honestam. Et per hunc modum vita contemplativa ab +activa distinguitur. Et per hunc etiam modum cognoscere Deum +dicitur vita aeterna.</p> +<p title="I q. 18 a. 2 ad 3"><a name="29160"><span class= +"ref">[29160] Iª q. 18 a. 2 ad 3</span></a> Unde patet solutio +ad tertium.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 18 a. 3 arg. 1"><a name="29161"><span class= +"ref">[29161] Iª q. 18 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod Deo non conveniat vita. Vivere enim +dicuntur aliqua secundum quod movent seipsa, ut dictum est. Sed Deo +non competit moveri. Ergo neque vivere.</p> +<p title="I q. 18 a. 3 arg. 2"><a name="29162"><span class= +"ref">[29162] Iª q. 18 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in +omnibus quae vivunt, est accipere aliquod vivendi principium, unde +dicitur in II de anima, quod <i>anima est viventis corporis causa +et principium</i>. Sed Deus non habet aliquod principium. Ergo sibi +non competit vivere.</p> +<p title="I q. 18 a. 3 arg. 3"><a name="29163"><span class= +"ref">[29163] Iª q. 18 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, +principium vitae in rebus viventibus quae apud nos sunt, est anima +vegetabilis, quae non est nisi in rebus corporalibus. Ergo rebus +incorporalibus non competit vivere.</p> +<p title="I q. 18 a. 3 s. c."><a name="29164"><span class= +"ref">[29164] Iª q. 18 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in Psalmo LXXXIII, <i>cor meum et caro mea +exultaverunt in Deum vivum</i>.</p> +<p title="I q. 18 a. 3 co."><a name="29165"><span class= +"ref">[29165] Iª q. 18 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod vita maxime proprie in Deo est. Ad cuius evidentiam, +considerandum est quod, cum vivere dicantur aliqua secundum quod +operantur ex seipsis, et non quasi ab aliis mota; quanto perfectius +competit hoc alicui, tanto perfectius in eo invenitur vita. In +moventibus autem et motis tria per ordinem inveniuntur. Nam primo, +finis movet agentem; agens vero principale est quod per suam formam +agit; et hoc interdum agit per aliquod instrumentum, quod non agit +ex virtute suae formae, sed ex virtute principalis agentis; cui +instrumento competit sola executio actionis. Inveniuntur igitur +quaedam, quae movent seipsa, non habito respectu ad formam vel +finem, quae inest eis a natura, sed solum quantum ad executionem +motus, sed forma per quam agunt, et finis propter quem agunt, +determinantur eis a natura. Et huiusmodi sunt plantae, quae +secundum formam inditam eis a natura, movent seipsas secundum +augmentum et decrementum. Quaedam vero ulterius movent seipsa, non +solum habito respectu ad executionem motus, sed etiam quantum ad +formam quae est principium motus, quam per se acquirunt. Et +huiusmodi sunt animalia, quorum motus principium est forma non a +natura indita, sed per sensum accepta. Unde quanto perfectiorem +sensum habent, tanto perfectius movent seipsa. Nam ea quae non +habent nisi sensum tactus, movent solum seipsa motu dilatationis et +constrictionis, ut ostrea, parum excedentia motum plantae. Quae +vero habent virtutem sensitivam perfectam, non solum ad +cognoscendum coniuncta et tangentia, sed etiam ad cognoscendum +distantia, movent seipsa in remotum motu processivo. Sed quamvis +huiusmodi animalia formam quae est principium motus, per sensum +accipiant, non tamen per seipsa praestituunt sibi finem suae +operationis, vel sui motus; sed est eis inditus a natura, cuius +instinctu ad aliquid agendum moventur per formam sensu apprehensam. +Unde supra talia animalia sunt illa quae movent seipsa, etiam +habito respectu ad finem, quem sibi praestituunt. Quod quidem non +fit nisi per rationem et intellectum, cuius est cognoscere +proportionem finis et eius quod est ad finem, et unum ordinare in +alterum. Unde perfectior modus vivendi est eorum quae habent +intellectum, haec enim perfectius movent seipsa. Et huius est +signum, quod in uno et eodem homine virtus intellectiva movet +potentias sensitivas; et potentiae sensitivae per suum imperium +movent organa, quae exequuntur motum. Sicut etiam in artibus, +videmus quod ars ad quam pertinet usus navis, scilicet ars +gubernatoria, praecipit ei quae inducit formam navis, et haec +praecipit illi quae habet executionem tantum, in disponendo +materiam. Sed quamvis intellectus noster ad aliqua se agat, tamen +aliqua sunt ei praestituta a natura; sicut sunt prima principia, +circa quae non potest aliter se habere, et ultimus finis, quem non +potest non velle. Unde, licet quantum ad aliquid moveat se, tamen +oportet quod quantum ad aliqua ab alio moveatur. Illud igitur cuius +sua natura est ipsum eius intelligere, et cui id quod naturaliter +habet, non determinatur ab alio, hoc est quod obtinet summum gradum +vitae. Tale autem est Deus. Unde in Deo maxime est vita. Unde +philosophus, in XII Metaphys., ostenso quod Deus sit intelligens, +concludit quod habeat vitam perfectissimam et sempiternam, quia +intellectus eius est perfectissimus, et semper in actu.</p> +<p title="I q. 18 a. 3 ad 1"><a name="29166"><span class= +"ref">[29166] Iª q. 18 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, sicut dicitur in IX Metaphys., duplex est actio, +una, quae transit in exteriorem materiam, ut calefacere et secare; +alia, quae manet in agente, ut intelligere, sentire et velle. +Quarum haec est differentia, quia prima actio non est perfectio +agentis quod movet, sed ipsius moti; secunda autem actio est +perfectio agentis. Unde, quia motus est actus mobilis, secunda +actio, inquantum est actus operantis, dicitur motus eius; ex hac +similitudine, quod, sicut motus est actus mobilis, ita huiusmodi +actio est actus agentis; licet motus sit actus imperfecti, scilicet +existentis in potentia, huiusmodi autem actio est actus perfecti, +idest existentis in actu, ut dicitur in III de anima. Hoc igitur +modo quo intelligere est motus, id quod se intelligit, dicitur se +movere. Et per hunc modum etiam Plato posuit quod Deus movet +seipsum, non eo modo quo motus est actus imperfecti.</p> +<p title="I q. 18 a. 3 ad 2"><a name="29167"><span class= +"ref">[29167] Iª q. 18 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, sicut Deus est ipsum suum esse et suum intelligere, +ita est suum vivere. Et propter hoc, sic vivit, quod non habet +vivendi principium.</p> +<p title="I q. 18 a. 3 ad 3"><a name="29168"><span class= +"ref">[29168] Iª q. 18 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod vita in istis inferioribus recipitur in natura +corruptibili, quae indiget et generatione ad conservationem +speciei, et alimento ad conservationem individui. Et propter hoc, +in istis inferioribus non invenitur vita sine anima vegetabili. Sed +hoc non habet locum in rebus incorruptibilibus.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 18 a. 4 arg. 1"><a name="29169"><span class= +"ref">[29169] Iª q. 18 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod non omnia sint vita in Deo. Dicitur enim +Act. XVII, <i>in ipso vivimus, movemur et sumus</i>. Sed non omnia +in Deo sunt motus. Ergo non omnia in ipso sunt vita.</p> +<p title="I q. 18 a. 4 arg. 2"><a name="29170"><span class= +"ref">[29170] Iª q. 18 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omnia +sunt in Deo sicut in primo exemplari. Sed exemplata debent +conformari exemplari. Cum igitur non omnia vivant in seipsis, +videtur quod non omnia in Deo sint vita.</p> +<p title="I q. 18 a. 4 arg. 3"><a name="29171"><span class= +"ref">[29171] Iª q. 18 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut +Augustinus dicit in libro de vera Relig., substantia vivens est +melior qualibet substantia non vivente. Si igitur ea quae in +seipsis non vivunt, in Deo sunt vita, videtur quod verius sint res +in Deo quam in seipsis. Quod tamen videtur esse falsum, cum in +seipsis sint in actu, in Deo vero in potentia.</p> +<p title="I q. 18 a. 4 arg. 4"><a name="29172"><span class= +"ref">[29172] Iª q. 18 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut +sciuntur a Deo bona, et ea quae fiunt secundum aliquod tempus; ita +mala, et ea quae Deus potest facere, sed nunquam fiunt. Si ergo +omnia sunt vita in Deo, inquantum sunt scita ab ipso, videtur quod +etiam mala, et quae nunquam fiunt, sunt vita in Deo, inquantum sunt +scita ab eo. Quod videtur inconveniens.</p> +<p title="I q. 18 a. 4 s. c."><a name="29173"><span class= +"ref">[29173] Iª q. 18 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Ioan. I, <i>quod factum est, in ipso vita erat</i>. +Sed omnia praeter Deum facta sunt. Ergo omnia in Deo sunt vita.</p> +<p title="I q. 18 a. 4 co."><a name="29174"><span class= +"ref">[29174] Iª q. 18 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, sicut dictum est, vivere Dei est eius intelligere. In Deo +autem est idem intellectus et quod intelligitur, et ipsum +intelligere eius. Unde quidquid est in Deo ut intellectum, est +ipsum vivere vel vita eius. Unde, cum omnia quae facta sunt a Deo, +sint in ipso ut intellecta, sequitur quod omnia in ipso sunt ipsa +vita divina.</p> +<p title="I q. 18 a. 4 ad 1"><a name="29175"><span class= +"ref">[29175] Iª q. 18 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod creaturae in Deo esse dicuntur dupliciter. Uno modo, +inquantum continentur et conservantur virtute divina, sicut dicimus +ea esse in nobis, quae sunt in nostra potestate. Et sic creaturae +dicuntur esse in Deo, etiam prout sunt in propriis naturis. Et hoc +modo intelligendum est verbum apostoli dicentis, <i>in ipso +vivimus, movemur et sumus</i>, quia et nostrum vivere, et nostrum +esse, et nostrum moveri causantur a Deo. Alio modo dicuntur res +esse in Deo sicut in cognoscente. Et sic sunt in Deo per proprias +rationes, quae non sunt aliud in Deo ab essentia divina. Unde res, +prout sic in Deo sunt, sunt essentia divina. Et quia essentia +divina est vita, non autem motus, inde est quod res, hoc modo +loquendi, in Deo non sunt motus, sed vita.</p> +<p title="I q. 18 a. 4 ad 2"><a name="29176"><span class= +"ref">[29176] Iª q. 18 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod exemplata oportet conformari exemplari secundum +rationem formae, non autem secundum modum essendi. Nam alterius +modi esse habet quandoque forma in exemplari et in exemplato, sicut +forma domus in mente artificis habet esse immateriale et +intelligibile, in domo autem quae est extra animam, habet esse +materiale et sensibile. Unde et rationes rerum quae in seipsis non +vivunt, in mente divina sunt vita, quia in mente divina habent esse +divinum.</p> +<p title="I q. 18 a. 4 ad 3"><a name="29177"><span class= +"ref">[29177] Iª q. 18 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, si de ratione rerum naturalium non esset materia, +sed tantum forma, omnibus modis veriori modo essent res naturales +in mente divina per suas ideas, quam in seipsis. Propter quod et +Plato posuit quod homo separatus erat verus homo, homo autem +materialis est homo per participationem. Sed quia de ratione rerum +naturalium est materia, dicendum quod res naturales verius esse +habent simpliciter in mente divina, quam in seipsis, quia in mente +divina habent esse increatum, in seipsis autem esse creatum. Sed +esse hoc, utpote homo vel equus, verius habent in propria natura +quam in mente divina, quia ad veritatem hominis pertinet esse +materiale, quod non habent in mente divina. Sicut domus nobilius +esse habet in mente artificis, quam in materia, sed tamen verius +dicitur domus quae est in materia, quam quae est in mente; quia +haec est domus in actu, illa autem domus in potentia.</p> +<p title="I q. 18 a. 4 ad 4"><a name="29178"><span class= +"ref">[29178] Iª q. 18 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod, licet mala sint in Dei scientia, inquantum sub Dei +scientia comprehenduntur, non tamen sunt in Deo sicut creata a Deo +vel conservata ab ipso, neque sicut habentia rationem in Deo, +cognoscuntur enim a Deo per rationes bonorum. Unde non potest dici +quod mala sint vita in Deo. Ea vero quae secundum nullum tempus +sunt, possunt dici esse vita in Deo, secundum quod vivere nominat +intelligere tantum, inquantum intelliguntur a Deo, non autem +secundum quod vivere importat principium operationis.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 19</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 19 pr."><a name="29179"><span class="ref">[29179] +Iª q. 19 pr.</span></a> Post considerationem eorum quae ad +divinam scientiam pertinent, considerandum est de his quae +pertinent ad voluntatem divinam, ut sit prima consideratio de ipsa +Dei voluntate; secunda, de his quae ad voluntatem absolute +pertinent; tertia, de his quae ad intellectum in ordine ad +voluntatem pertinent. Circa ipsam autem voluntatem quaeruntur +duodecim. Primo, utrum in Deo sit voluntas. Secundo, utrum Deus +velit alia a se. Tertio, utrum quidquid Deus vult, ex necessitate +velit. Quarto, utrum voluntas Dei sit causa rerum. Quinto, utrum +voluntatis divinae sit assignare aliquam causam. Sexto, utrum +voluntas divina semper impleatur. Septimo, utrum voluntas Dei sit +mutabilis. Octavo, utrum voluntas Dei necessitatem rebus volitis +imponat. Nono, utrum in Deo sit voluntas malorum. Decimo, utrum +Deus habeat liberum arbitrium. Undecimo, utrum sit distinguenda in +Deo voluntas signi. Duodecimo, utrum convenienter circa divinam +voluntatem ponantur quinque signa.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 19 a. 1 arg. 1"><a name="29180"><span class= +"ref">[29180] Iª q. 19 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod in Deo non sit voluntas. Obiectum enim +voluntatis est finis et bonum. Sed Dei non est assignare aliquem +finem. Ergo voluntas non est in Deo.</p> +<p title="I q. 19 a. 1 arg. 2"><a name="29181"><span class= +"ref">[29181] Iª q. 19 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, +voluntas est appetitus quidam. Appetitus autem, cum sit rei non +habitae, imperfectionem designat, quae Deo non competit. Ergo +voluntas non est in Deo.</p> +<p title="I q. 19 a. 1 arg. 3"><a name="29182"><span class= +"ref">[29182] Iª q. 19 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, +secundum philosophum, in III de anima, voluntas est movens motum. +Sed Deus est primum movens immobile. Ut probatur VIII Physic. Ergo +in Deo non est voluntas.</p> +<p title="I q. 19 a. 1 s. c."><a name="29183"><span class= +"ref">[29183] Iª q. 19 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit apostolus, Rom. XII, <i>ut probetis quae sit voluntas +Dei</i>.</p> +<p title="I q. 19 a. 1 co."><a name="29184"><span class= +"ref">[29184] Iª q. 19 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +in Deo voluntatem esse, sicut et in eo est intellectus, voluntas +enim intellectum consequitur. Sicut enim res naturalis habet esse +in actu per suam formam, ita intellectus intelligens actu per suam +formam intelligibilem. Quaelibet autem res ad suam formam naturalem +hanc habet habitudinem, ut quando non habet ipsam, tendat in eam; +et quando habet ipsam, quiescat in ea. Et idem est de qualibet +perfectione naturali, quod est bonum naturae. Et haec habitudo ad +bonum, in rebus carentibus cognitione, vocatur appetitus naturalis. +Unde et natura intellectualis ad bonum apprehensum per formam +intelligibilem, similem habitudinem habet, ut scilicet, cum habet +ipsum, quiescat in illo; cum vero non habet, quaerat ipsum. Et +utrumque pertinet ad voluntatem. Unde in quolibet habente +intellectum, est voluntas; sicut in quolibet habente sensum, est +appetitus animalis. Et sic oportet in Deo esse voluntatem, cum sit +in eo intellectus. Et sicut suum intelligere est suum esse, ita +suum velle.</p> +<p title="I q. 19 a. 1 ad 1"><a name="29185"><span class= +"ref">[29185] Iª q. 19 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, licet nihil aliud a Deo sit finis Dei, tamen ipsemet +est finis respectu omnium quae ab eo fiunt. Et hoc per suam +essentiam, cum per suam essentiam sit bonus, ut supra ostensum est, +finis enim habet rationem boni.</p> +<p title="I q. 19 a. 1 ad 2"><a name="29186"><span class= +"ref">[29186] Iª q. 19 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod voluntas in nobis pertinet ad appetitivam partem, +quae licet ab appetendo nominetur, non tamen hunc solum habet +actum, ut appetat quae non habet; sed etiam ut amet quod habet, et +delectetur in illo. Et quantum ad hoc voluntas in Deo ponitur; quae +semper habet bonum quod est eius obiectum, cum sit indifferens ab +eo secundum essentiam, ut dictum est.</p> +<p title="I q. 19 a. 1 ad 3"><a name="29187"><span class= +"ref">[29187] Iª q. 19 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod voluntas cuius obiectum principale est bonum quod est +extra voluntatem, oportet quod sit mota ab aliquo. Sed obiectum +divinae voluntatis est bonitas sua, quae est eius essentia. Unde, +cum voluntas Dei sit eius essentia, non movetur ab alio a se, sed a +se tantum, eo modo loquendi quo intelligere et velle dicitur motus. +Et secundum hoc Plato dixit quod primum movens movet seipsum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 19 a. 2 arg. 1"><a name="29188"><span class= +"ref">[29188] Iª q. 19 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod Deus non velit alia a se. Velle enim +divinum est eius esse. Sed Deus non est aliud a se. Ergo non vult +aliud a se.</p> +<p title="I q. 19 a. 2 arg. 2"><a name="29189"><span class= +"ref">[29189] Iª q. 19 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, +volitum movet voluntatem, sicut appetibile appetitum, ut dicitur in +III de anima. Si igitur Deus velit aliquid aliud a se, movebitur +eius voluntas ab aliquo alio, quod est impossibile.</p> +<p title="I q. 19 a. 2 arg. 3"><a name="29190"><span class= +"ref">[29190] Iª q. 19 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, +cuicumque voluntati sufficit aliquod volitum, nihil quaerit extra +illud. Sed Deo sufficit sua bonitas, et voluntas eius ex ea +satiatur. Ergo Deus non vult aliquid aliud a se.</p> +<p title="I q. 19 a. 2 arg. 4"><a name="29191"><span class= +"ref">[29191] Iª q. 19 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, actus +voluntatis multiplicatur secundum volita. Si igitur Deus velit se +et alia a se, sequitur quod actus voluntatis eius sit multiplex, et +per consequens eius esse, quod est eius velle. Hoc autem est +impossibile. Non ergo vult alia a se.</p> +<p title="I q. 19 a. 2 s. c."><a name="29192"><span class= +"ref">[29192] Iª q. 19 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod apostolus dicit, I Thess. IV, <i>haec est voluntas Dei, +sanctificatio vestra</i>.</p> +<p title="I q. 19 a. 2 co."><a name="29193"><span class= +"ref">[29193] Iª q. 19 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deus non solum se vult, sed etiam alia a se. Quod apparet a +simili prius introducto. Res enim naturalis non solum habet +naturalem inclinationem respectu proprii boni, ut acquirat ipsum +cum non habet, vel ut quiescat in illo cum habet; sed etiam ut +proprium bonum in alia diffundat, secundum quod possibile est. Unde +videmus quod omne agens, inquantum est actu et perfectum, facit +sibi simile. Unde et hoc pertinet ad rationem voluntatis, ut bonum +quod quis habet, aliis communicet, secundum quod possibile est. Et +hoc praecipue pertinet ad voluntatem divinam, a qua, per quandam +similitudinem, derivatur omnis perfectio. Unde, si res naturales, +inquantum perfectae sunt, suum bonum aliis communicant, multo magis +pertinet ad voluntatem divinam, ut bonum suum aliis per +similitudinem communicet, secundum quod possibile est. Sic igitur +vult et se esse, et alia. Sed se ut finem, alia vero ut ad finem, +inquantum condecet divinam bonitatem etiam alia ipsam +participare.</p> +<p title="I q. 19 a. 2 ad 1"><a name="29194"><span class= +"ref">[29194] Iª q. 19 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, licet divinum velle sit eius esse secundum rem, +tamen differt ratione, secundum diversum modum intelligendi et +significandi, ut ex superioribus patet. In hoc enim quod dico Deum +esse, non importatur habitudo ad aliquid, sicut in hoc quod dico +Deum velle. Et ideo, licet non sit aliquid aliud a se, vult tamen +aliquid aliud a se.</p> +<p title="I q. 19 a. 2 ad 2"><a name="29195"><span class= +"ref">[29195] Iª q. 19 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod in his quae volumus propter finem, tota ratio movendi +est finis, et hoc est quod movet voluntatem. Et hoc maxime apparet +in his quae volumus tantum propter finem. Qui enim vult sumere +potionem amaram, nihil in ea vult nisi sanitatem, et hoc solum est +quod movet eius voluntatem. Secus autem est in eo qui sumit +potionem dulcem, quam non solum propter sanitatem, sed etiam +propter se aliquis velle potest. Unde, cum Deus alia a se non velit +nisi propter finem qui est sua bonitas, ut dictum est, non sequitur +quod aliquid aliud moveat voluntatem eius nisi bonitas sua. Et sic, +sicut alia a se intelligit intelligendo essentiam suam, ita alia a +se vult, volendo bonitatem suam.</p> +<p title="I q. 19 a. 2 ad 3"><a name="29196"><span class= +"ref">[29196] Iª q. 19 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod ex hoc quod voluntati divinae sufficit sua bonitas, +non sequitur quod nihil aliud velit, sed quod nihil aliud vult nisi +ratione suae bonitatis. Sicut etiam intellectus divinus, licet sit +perfectus ex hoc ipso quod essentiam divinam cognoscit, tamen in ea +cognoscit alia.</p> +<p title="I q. 19 a. 2 ad 4"><a name="29197"><span class= +"ref">[29197] Iª q. 19 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod, sicut intelligere divinum est unum, quia multa non +videt nisi in uno; ita velle divinum est unum et simplex, quia +multa non vult nisi per unum, quod est bonitas sua.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 19 a. 3 arg. 1"><a name="29198"><span class= +"ref">[29198] Iª q. 19 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod quidquid Deus vult, ex necessitate velit. +Omne enim aeternum est necessarium. Sed quidquid Deus vult, ab +aeterno vult, alias, voluntas eius esset mutabilis. Ergo quidquid +vult, ex necessitate vult.</p> +<p title="I q. 19 a. 3 arg. 2"><a name="29199"><span class= +"ref">[29199] Iª q. 19 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus +vult alia a se, inquantum vult bonitatem suam. Sed Deus bonitatem +suam ex necessitate vult. Ergo alia a se ex necessitate vult.</p> +<p title="I q. 19 a. 3 arg. 3"><a name="29200"><span class= +"ref">[29200] Iª q. 19 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, +quidquid est Deo naturale, est necessarium, quia Deus est per se +necesse esse, et principium omnis necessitatis, ut supra ostensum +est. Sed naturale est ei velle quidquid vult, quia in Deo nihil +potest esse praeter naturam, ut dicitur in V Metaphys. Ergo +quidquid vult, ex necessitate vult.</p> +<p title="I q. 19 a. 3 arg. 4"><a name="29201"><span class= +"ref">[29201] Iª q. 19 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, non +necesse esse, et possibile non esse, aequipollent. Si igitur non +necesse est Deum velle aliquid eorum quae vult, possibile est eum +non velle illud; et possibile est eum velle illud quod non vult. +Ergo voluntas divina est contingens ad utrumlibet. Et sic +imperfecta, quia omne contingens est imperfectum et mutabile.</p> +<p title="I q. 19 a. 3 arg. 5"><a name="29202"><span class= +"ref">[29202] Iª q. 19 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, ab eo +quod est ad utrumlibet, non sequitur aliqua actio, nisi ab aliquo +alio inclinetur ad unum, ut dicit Commentator, in II Physic. Si +ergo voluntas Dei in aliquibus se habet ad utrumlibet, sequitur +quod ab aliquo alio determinetur ad effectum. Et sic habet aliquam +causam priorem.</p> +<p title="I q. 19 a. 3 arg. 6"><a name="29203"><span class= +"ref">[29203] Iª q. 19 a. 3 arg. 6</span></a> Praeterea, +quidquid Deus scit, ex necessitate scit. Sed sicut scientia divina +est eius essentia, ita voluntas divina. Ergo quidquid Deus vult, ex +necessitate vult.</p> +<p title="I q. 19 a. 3 s. c."><a name="29204"><span class= +"ref">[29204] Iª q. 19 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit apostolus, Ephes. I, <i>qui operatur omnia secundum +consilium voluntatis suae</i>. Quod autem operamur ex consilio +voluntatis, non ex necessitate volumus. Non ergo quidquid Deus +vult, ex necessitate vult.</p> +<p title="I q. 19 a. 3 co."><a name="29205"><span class= +"ref">[29205] Iª q. 19 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod necessarium dicitur aliquid dupliciter, scilicet absolute, et +ex suppositione. Necessarium absolute iudicatur aliquid ex +habitudine terminorum, utpote quia praedicatum est in definitione +subiecti, sicut necessarium est hominem esse animal; vel quia +subiectum est de ratione praedicati, sicut hoc est necessarium, +numerum esse parem vel imparem. Sic autem non est necessarium +Socratem sedere. Unde non est necessarium absolute, sed potest dici +necessarium ex suppositione, supposito enim quod sedeat, necesse +est eum sedere dum sedet. Circa divina igitur volita hoc +considerandum est, quod aliquid Deum velle est necessarium +absolute, non tamen hoc est verum de omnibus quae vult. Voluntas +enim divina necessariam habitudinem habet ad bonitatem suam, quae +est proprium eius obiectum. Unde bonitatem suam esse Deus ex +necessitate vult; sicut et voluntas nostra ex necessitate vult +beatitudinem. Sicut et quaelibet alia potentia necessariam +habitudinem habet ad proprium et principale obiectum, ut visus ad +colorem; quia de sui ratione est, ut in illud tendat. Alia autem a +se Deus vult, inquantum ordinantur ad suam bonitatem ut in finem. +Ea autem quae sunt ad finem, non ex necessitate volumus volentes +finem, nisi sint talia, sine quibus finis esse non potest, sicut +volumus cibum, volentes conservationem vitae; et navem, volentes +transfretare. Non sic autem ex necessitate volumus ea sine quibus +finis esse potest, sicut equum ad ambulandum, quia sine hoc +possumus ire; et eadem ratio est in aliis. Unde, cum bonitas Dei +sit perfecta, et esse possit sine aliis, cum nihil ei perfectionis +ex aliis accrescat; sequitur quod alia a se eum velle, non sit +necessarium absolute. Et tamen necessarium est ex suppositione, +supposito enim quod velit, non potest non velle, quia non potest +voluntas eius mutari.</p> +<p title="I q. 19 a. 3 ad 1"><a name="29206"><span class= +"ref">[29206] Iª q. 19 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod ex hoc quod Deus ab aeterno vult aliquid, non +sequitur quod necesse est eum illud velle, nisi ex +suppositione.</p> +<p title="I q. 19 a. 3 ad 2"><a name="29207"><span class= +"ref">[29207] Iª q. 19 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, licet Deus ex necessitate velit bonitatem suam, non +tamen ex necessitate vult ea quae vult propter bonitatem suam, quia +bonitas eius potest esse sine aliis.</p> +<p title="I q. 19 a. 3 ad 3"><a name="29208"><span class= +"ref">[29208] Iª q. 19 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod non est naturale Deo velle aliquid aliorum, quae non +ex necessitate vult. Neque tamen innaturale, aut contra naturam, +sed est voluntarium.</p> +<p title="I q. 19 a. 3 ad 4"><a name="29209"><span class= +"ref">[29209] Iª q. 19 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod aliquando aliqua causa necessaria habet non +necessariam habitudinem ad aliquem effectum, quod est propter +defectum effectus, et non propter defectum causae. Sicut virtus +solis habet non necessariam habitudinem ad aliquid eorum quae +contingenter hic eveniunt, non propter defectum virtutis solaris, +sed propter defectum effectus non necessario ex causa provenientis. +Et similiter, quod Deus non ex necessitate velit aliquid eorum quae +vult, non accidit ex defectu voluntatis divinae, sed ex defectu qui +competit volito secundum suam rationem, quia scilicet est tale, ut +sine eo esse possit perfecta bonitas Dei. Qui quidem defectus +consequitur omne bonum creatum.</p> +<p title="I q. 19 a. 3 ad 5"><a name="29210"><span class= +"ref">[29210] Iª q. 19 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum ergo +dicendum quod causa quae est ex se contingens, oportet quod +determinetur ab aliquo exteriori ad effectum. Sed voluntas divina, +quae ex se necessitatem habet, determinat seipsam ad volitum, ad +quod habet habitudinem non necessariam.</p> +<p title="I q. 19 a. 3 ad 6"><a name="29211"><span class= +"ref">[29211] Iª q. 19 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum +quod, sicut divinum esse in se est necessarium, ita et divinum +velle et divinum scire, sed divinum scire habet necessariam +habitudinem ad scita, non autem divinum velle ad volita. Quod ideo +est, quia scientia habetur de rebus, secundum quod sunt in sciente, +voluntas autem comparatur ad res, secundum quod sunt in seipsis. +Quia igitur omnia alia habent necessarium esse secundum quod sunt +in Deo; non autem secundum quod sunt in seipsis, habent +necessitatem absolutam ita quod sint per seipsa necessaria; propter +hoc Deus quaecumque scit, ex necessitate scit, non autem quaecumque +vult, ex necessitate vult.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 19 a. 4 arg. 1"><a name="29212"><span class= +"ref">[29212] Iª q. 19 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod voluntas Dei non sit causa rerum. Dicit +enim Dionysius, cap. IV de Div. Nom., <i>sicut noster sol, non +ratiocinans aut praeeligens, sed per ipsum esse illuminat omnia +participare lumen ipsius valentia; ita et bonum divinum per ipsam +essentiam omnibus existentibus immittit bonitatis suae radios</i>. +Sed omne quod agit per voluntatem, agit ut ratiocinans et +praeeligens. Ergo Deus non agit per voluntatem. Ergo voluntas Dei +non est causa rerum.</p> +<p title="I q. 19 a. 4 arg. 2"><a name="29213"><span class= +"ref">[29213] Iª q. 19 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, id +quod est per essentiam, est primum in quolibet ordine sicut in +ordine ignitorum est primum, quod est ignis per essentiam sed Deus +est primum agens. Ergo est agens per essentiam suam, quae est +natura eius. Agit igitur per naturam, et non per voluntatem. +Voluntas igitur divina non est causa rerum.</p> +<p title="I q. 19 a. 4 arg. 3"><a name="29214"><span class= +"ref">[29214] Iª q. 19 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, +quidquid est causa alicuius per hoc quod est tale, est causa per +naturam, et non per voluntatem, ignis enim causa est calefactionis, +quia est calidus; sed artifex est causa domus, quia vult eam +facere. Sed Augustinus dicit, in I de Doct. Christ., quod <i>quia +Deus bonus est, sumus</i>. Ergo Deus per suam naturam est causa +rerum, et non per voluntatem.</p> +<p title="I q. 19 a. 4 arg. 4"><a name="29215"><span class= +"ref">[29215] Iª q. 19 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, unius +rei una est causa. Sed rerum creatarum est causa scientia Dei, ut +supra dictum est. Ergo voluntas Dei non debet poni causa rerum.</p> +<p title="I q. 19 a. 4 s. c."><a name="29216"><span class= +"ref">[29216] Iª q. 19 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Sap. XI, <i>quomodo posset aliquid permanere, nisi tu +voluisses?</i></p> +<p title="I q. 19 a. 4 co."><a name="29217"><span class= +"ref">[29217] Iª q. 19 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod necesse est dicere voluntatem Dei esse causam rerum, et Deum +agere per voluntatem, non per necessitatem naturae, ut quidam +existimaverunt. Quod quidem apparere potest tripliciter. Primo +quidem, ex ipso ordine causarum agentium. Cum enim propter finem +agat et intellectus et natura, ut probatur in II Physic., necesse +est ut agenti per naturam praedeterminetur finis, et media +necessaria ad finem, ab aliquo superiori intellectu; sicut sagittae +praedeterminatur finis et certus modus a sagittante. Unde necesse +est quod agens per intellectum et voluntatem, sit prius agente per +naturam. Unde, cum primum in ordine agentium sit Deus, necesse est +quod per intellectum et voluntatem agat. Secundo, ex ratione +naturalis agentis, ad quod pertinet ut unum effectum producat, quia +natura uno et eodem modo operatur, nisi impediatur. Et hoc ideo, +quia secundum quod est tale, agit, unde, quandiu est tale, non +facit nisi tale. Omne enim agens per naturam, habet esse +determinatum. Cum igitur esse divinum non sit determinatum, sed +contineat in se totam perfectionem essendi, non potest esse quod +agat per necessitatem naturae, nisi forte causaret aliquid +indeterminatum et infinitum in essendo; quod est impossibile, ut ex +superioribus patet. Non igitur agit per necessitatem naturae sed +effectus determinati ab infinita ipsius perfectione procedunt +secundum determinationem voluntatis et intellectus ipsius. Tertio, +ex habitudine effectuum ad causam. Secundum hoc enim effectus +procedunt a causa agente, secundum quod praeexistunt in ea, quia +omne agens agit sibi simile. Praeexistunt autem effectus in causa +secundum modum causae. Unde, cum esse divinum sit ipsum eius +intelligere, praeexistunt in eo effectus eius secundum modum +intelligibilem. Unde et per modum intelligibilem procedunt ab eo. +Et sic, per consequens, per modum voluntatis, nam inclinatio eius +ad agendum quod intellectu conceptum est, pertinet ad voluntatem. +Voluntas igitur Dei est causa rerum.</p> +<p title="I q. 19 a. 4 ad 1"><a name="29218"><span class= +"ref">[29218] Iª q. 19 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Dionysius per verba illa non intendit excludere +electionem a Deo simpliciter, sed secundum quid, inquantum +scilicet, non quibusdam solum bonitatem suam communicat, sed +omnibus, prout scilicet electio discretionem quandam importat.</p> +<p title="I q. 19 a. 4 ad 2"><a name="29219"><span class= +"ref">[29219] Iª q. 19 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, quia essentia Dei est eius intelligere et velle, ex +hoc ipso quod per essentiam suam agit, sequitur quod agat per modum +intellectus et voluntatis.</p> +<p title="I q. 19 a. 4 ad 3"><a name="29220"><span class= +"ref">[29220] Iª q. 19 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod bonum est obiectum voluntatis. Pro tanto ergo +dicitur, quia Deus bonus est, sumus, inquantum sua bonitas est ei +ratio volendi omnia alia, ut supra dictum est.</p> +<p title="I q. 19 a. 4 ad 4"><a name="29221"><span class= +"ref">[29221] Iª q. 19 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod unius et eiusdem effectus, etiam in nobis, est causa +scientia ut dirigens, qua concipitur forma operis, et voluntas ut +imperans, quia forma, ut est in intellectu tantum, non determinatur +ad hoc quod sit vel non sit in effectu, nisi per voluntatem. Unde +intellectus speculativus nihil dicit de operando. Sed potentia est +causa ut exequens, quia nominat immediatum principium operationis. +Sed haec omnia in Deo unum sunt.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 5</div> +<p title="I q. 19 a. 5 arg. 1"><a name="29222"><span class= +"ref">[29222] Iª q. 19 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic +proceditur. Videtur quod voluntatis divinae sit assignare aliquam +causam. Dicit enim Augustinus, libro octoginta trium quaest., +<i>quis audeat dicere Deum irrationabiliter omnia condidisse?</i> +Sed agenti voluntario, quod est ratio operandi, est etiam causa +volendi. Ergo voluntas Dei habet aliquam causam.</p> +<p title="I q. 19 a. 5 arg. 2"><a name="29223"><span class= +"ref">[29223] Iª q. 19 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, in +his quae fiunt a volente qui propter nullam causam aliquid vult, +non oportet aliam causam assignare nisi voluntatem volentis. Sed +voluntas Dei est causa omnium rerum, ut ostensum est. Si igitur +voluntatis eius non sit aliqua causa, non oportebit in omnibus +rebus naturalibus aliam causam quaerere, nisi solam voluntatem +divinam. Et sic omnes scientiae essent supervacuae, quae causas +aliquorum effectuum assignare nituntur, quod videtur inconveniens. +Est igitur assignare aliquam causam voluntatis divinae.</p> +<p title="I q. 19 a. 5 arg. 3"><a name="29224"><span class= +"ref">[29224] Iª q. 19 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, quod +fit a volente non propter aliquam causam, dependet ex simplici +voluntate eius. Si igitur voluntas Dei non habeat aliquam causam, +sequitur quod omnia quae fiunt, dependeant ex simplici eius +voluntate, et non habeant aliquam aliam causam. Quod est +inconveniens.</p> +<p title="I q. 19 a. 5 s. c."><a name="29225"><span class= +"ref">[29225] Iª q. 19 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>omnis +causa efficiens maior est eo quod efficitur; nihil tamen maius est +voluntate Dei; non ergo causa eius quaerenda est</i>.</p> +<p title="I q. 19 a. 5 co."><a name="29226"><span class= +"ref">[29226] Iª q. 19 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod nullo modo voluntas Dei causam habet. Ad cuius evidentiam, +considerandum est quod, cum voluntas sequatur intellectum, eodem +modo contingit esse causam alicuius volentis ut velit, et alicuius +intelligentis ut intelligat. In intellectu autem sic est quod, si +seorsum intelligat principium, et seorsum conclusionem, +intelligentia principii est causa scientiae conclusionis. Sed si +intellectus in ipso principio inspiceret conclusionem, uno intuitu +apprehendens utrumque, in eo scientia conclusionis non causaretur +ab intellectu principiorum, quia idem non est causa sui ipsius. Sed +tamen intelligeret principia esse causas conclusionis. Similiter +est ex parte voluntatis, circa quam sic se habet finis ad ea quae +sunt ad finem, sicut in intellectu principia ad conclusiones. Unde, +si aliquis uno actu velit finem, et alio actu ea quae sunt ad +finem, velle finem erit ei causa volendi ea quae sunt ad finem. Sed +si uno actu velit finem et ea quae sunt ad finem, hoc esse non +poterit, quia idem non est causa sui ipsius. Et tamen erit verum +dicere quod velit ordinare ea quae sunt ad finem, in finem. Deus +autem, sicut uno actu omnia in essentia sua intelligit, ita uno +actu vult omnia in sua bonitate. Unde, sicut in Deo intelligere +causam non est causa intelligendi effectus, sed ipse intelligit +effectus in causa; ita velle finem non est ei causa volendi ea quae +sunt ad finem, sed tamen vult ea quae sunt ad finem, ordinari in +finem. Vult ergo hoc esse propter hoc, sed non propter hoc vult +hoc.</p> +<p title="I q. 19 a. 5 ad 1"><a name="29227"><span class= +"ref">[29227] Iª q. 19 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod voluntas Dei rationabilis est, non quod aliquid sit +Deo causa volendi, sed inquantum vult unum esse propter aliud.</p> +<p title="I q. 19 a. 5 ad 2"><a name="29228"><span class= +"ref">[29228] Iª q. 19 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, cum velit Deus effectus sic esse, ut ex causis +certis proveniant, ad hoc quod servetur ordo in rebus; non est +supervacuum, etiam cum voluntate Dei, alias causas quaerere. Esset +tamen supervacuum, si aliae causae quaererentur ut primae, et non +dependentes a divina voluntate. Et sic loquitur Augustinus in III +de Trin., <i>placuit vanitati philosophorum etiam aliis causis +effectus contingentes tribuere, cum omnino videre non possent +superiorem ceteris omnibus causam, idest voluntatem Dei</i>.</p> +<p title="I q. 19 a. 5 ad 3"><a name="29229"><span class= +"ref">[29229] Iª q. 19 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, cum Deus velit effectus esse propter causas, +quicumque effectus praesupponunt aliquem alium effectum, non +dependent ex sola Dei voluntate, sed ex aliquo alio. Sed primi +effectus ex sola divina voluntate dependent. Utpote si dicamus quod +Deus voluit hominem habere manus, ut deservirent intellectui, +operando diversa opera, et voluit eum habere intellectum, ad hoc +quod esset homo, et voluit eum esse hominem, ut frueretur ipso, vel +ad complementum universi. Quae quidem non est reducere ad alios +fines creatos ulteriores. Unde huiusmodi dependent ex simplici +voluntate Dei, alia vero ex ordine etiam aliarum causarum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 6</div> +<p title="I q. 19 a. 6 arg. 1"><a name="29230"><span class= +"ref">[29230] Iª q. 19 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic +proceditur. Videtur quod voluntas Dei non semper impleatur. Dicit +enim apostolus, I ad Tim. II, quod <i>Deus vult omnes homines +salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire</i>. Sed hoc non +ita evenit. Ergo voluntas Dei non semper impletur.</p> +<p title="I q. 19 a. 6 arg. 2"><a name="29231"><span class= +"ref">[29231] Iª q. 19 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut +se habet scientia ad verum, ita voluntas ad bonum. Sed Deus scit +omne verum. Ergo vult omne bonum. Sed non omne bonum fit, multa +enim bona possunt fieri, quae non fiunt. Non ergo voluntas Dei +semper impletur.</p> +<p title="I q. 19 a. 6 arg. 3"><a name="29232"><span class= +"ref">[29232] Iª q. 19 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, +voluntas Dei, cum sit causa prima, non excludit causas medias, ut +dictum est. Sed effectus causae primae potest impediri per defectum +causae secundae, sicut effectus virtutis motivae impeditur propter +debilitatem tibiae. Ergo et effectus divinae voluntatis potest +impediri propter defectum secundarum causarum. Non ergo voluntas +Dei semper impletur.</p> +<p title="I q. 19 a. 6 s. c."><a name="29233"><span class= +"ref">[29233] Iª q. 19 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in Psalmo CXIII, <i>omnia quaecumque voluit Deus, +fecit</i>.</p> +<p title="I q. 19 a. 6 co."><a name="29234"><span class= +"ref">[29234] Iª q. 19 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod necesse est voluntatem Dei semper impleri. Ad cuius +evidentiam, considerandum est quod, cum effectus conformetur agenti +secundum suam formam, eadem ratio est in causis agentibus, quae est +in causis formalibus. In formis autem sic est quod, licet aliquid +possit deficere ab aliqua forma particulari, tamen a forma +universali nihil deficere potest, potest enim esse aliquid quod non +est homo vel vivum, non autem potest esse aliquid quod non sit ens. +Unde et hoc idem in causis agentibus contingere oportet. Potest +enim aliquid fieri extra ordinem alicuius causae particularis +agentis, non autem extra ordinem alicuius causae universalis, sub +qua omnes causae particulares comprehenduntur. Quia, si aliqua +causa particularis deficiat a suo effectu, hoc est propter aliquam +aliam causam particularem impedientem, quae continetur sub ordine +causae universalis, unde effectus ordinem causae universalis nullo +modo potest exire. Et hoc etiam patet in corporalibus. Potest enim +impediri quod aliqua stella non inducat suum effectum, sed tamen +quicumque effectus ex causa corporea impediente in rebus +corporalibus consequatur, oportet quod reducatur per aliquas causas +medias in universalem virtutem primi caeli. Cum igitur voluntas Dei +sit universalis causa omnium rerum, impossibile est quod divina +voluntas suum effectum non consequatur. Unde quod recedere videtur +a divina voluntate secundum unum ordinem, relabitur in ipsam +secundum alium, sicut peccator, qui, quantum est in se, recedit a +divina voluntate peccando, incidit in ordinem divinae voluntatis, +dum per eius iustitiam punitur.</p> +<p title="I q. 19 a. 6 ad 1"><a name="29235"><span class= +"ref">[29235] Iª q. 19 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod illud verbum apostoli, quod Deus vult omnes homines +salvos fieri etc., potest tripliciter intelligi. Uno modo, ut sit +accommoda distributio, secundum hunc sensum, Deus vult salvos fieri +omnes homines qui salvantur, non quia nullus homo sit quem salvum +fieri non velit, sed quia nullus salvus fit, quem non velit salvum +fieri, ut dicit Augustinus secundo potest intelligi, ut fiat +distributio pro generibus singulorum, et non pro singulis generum, +secundum hunc sensum, Deus vult de quolibet statu hominum salvos +fieri, mares et feminas, Iudaeos et gentiles, parvos et magnos; non +tamen omnes de singulis statibus. Tertio, secundum Damascenum, +intelligitur de voluntate antecedente, non de voluntate +consequente. Quae quidem distinctio non accipitur ex parte ipsius +voluntatis divinae, in qua nihil est prius vel posterius; sed ex +parte volitorum. Ad cuius intellectum, considerandum est quod +unumquodque, secundum quod bonum est, sic est volitum a Deo. +Aliquid autem potest esse in prima sui consideratione, secundum +quod absolute consideratur, bonum vel malum, quod tamen, prout cum +aliquo adiuncto consideratur, quae est consequens consideratio +eius, e contrario se habet. Sicut hominem vivere est bonum, et +hominem occidi est malum, secundum absolutam considerationem, sed +si addatur circa aliquem hominem, quod sit homicida, vel vivens in +periculum multitudinis, sic bonum est eum occidi, et malum est eum +vivere. Unde potest dici quod iudex iustus antecedenter vult omnem +hominem vivere; sed consequenter vult homicidam suspendi. Similiter +Deus antecedenter vult omnem hominem salvari; sed consequenter vult +quosdam damnari, secundum exigentiam suae iustitiae. Neque tamen id +quod antecedenter volumus, simpliciter volumus, sed secundum quid. +Quia voluntas comparatur ad res, secundum quod in seipsis sunt, in +seipsis autem sunt in particulari, unde simpliciter volumus +aliquid, secundum quod volumus illud consideratis omnibus +circumstantiis particularibus, quod est consequenter velle. Unde +potest dici quod iudex iustus simpliciter vult homicidam suspendi, +sed secundum quid vellet eum vivere, scilicet inquantum est homo. +Unde magis potest dici velleitas, quam absoluta voluntas. Et sic +patet quod quidquid Deus simpliciter vult, fit; licet illud quod +antecedenter vult, non fiat.</p> +<p title="I q. 19 a. 6 ad 2"><a name="29236"><span class= +"ref">[29236] Iª q. 19 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod actus cognoscitivae virtutis est secundum quod +cognitum est in cognoscente, actus autem virtutis appetitivae est +ordinatus ad res, secundum quod in seipsis sunt. Quidquid autem +potest habere rationem entis et veri, totum est virtualiter in Deo; +sed non totum existit in rebus creatis. Et ideo Deus cognoscit omne +verum, non tamen vult omne bonum, nisi inquantum vult se, in quo +virtualiter omne bonum existit.</p> +<p title="I q. 19 a. 6 ad 3"><a name="29237"><span class= +"ref">[29237] Iª q. 19 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod causa prima tunc potest impediri a suo effectu per +defectum causae secundae, quando non est universaliter prima, sub +se omnes causas comprehendens, quia sic effectus nullo modo posset +suum ordinem evadere. Et sic est de voluntate Dei, ut dictum +est.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 7</div> +<p title="I q. 19 a. 7 arg. 1"><a name="29238"><span class= +"ref">[29238] Iª q. 19 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic +proceditur. Videtur quod voluntas Dei sit mutabilis. Dicit enim +dominus Genes. VI, <i>poenitet me fecisse hominem</i>. Sed +quemcumque poenitet de eo quod fecit, habet mutabilem voluntatem. +Ergo Deus habet mutabilem voluntatem.</p> +<p title="I q. 19 a. 7 arg. 2"><a name="29239"><span class= +"ref">[29239] Iª q. 19 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, +Ierem. XVIII, ex persona domini dicitur, <i>loquar adversus gentem +et adversus regnum, ut eradicem et destruam et disperdam illud; sed +si poenitentiam egerit gens illa a malo suo, agam et ego +poenitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei</i>. Ergo Deus +habet mutabilem voluntatem.</p> +<p title="I q. 19 a. 7 arg. 3"><a name="29240"><span class= +"ref">[29240] Iª q. 19 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, +quidquid Deus facit, voluntarie facit. Sed Deus non semper eadem +facit, nam quandoque praecepit legalia observari, quandoque +prohibuit. Ergo habet mutabilem voluntatem.</p> +<p title="I q. 19 a. 7 arg. 4"><a name="29241"><span class= +"ref">[29241] Iª q. 19 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, Deus +non ex necessitate vult quod vult, ut supra dictum est. Ergo potest +velle et non velle idem. Sed omne quod habet potentiam ad opposita, +est mutabile, sicut quod potest esse et non esse, est mutabile +secundum substantiam; et quod potest esse hic et non esse hic, est +mutabile secundum locum. Ergo Deus est mutabilis secundum +voluntatem.</p> +<p title="I q. 19 a. 7 s. c."><a name="29242"><span class= +"ref">[29242] Iª q. 19 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Num. XXIII, <i>non est Deus, quasi homo, ut mentiatur; +neque ut filius hominis, ut mutetur</i>.</p> +<p title="I q. 19 a. 7 co."><a name="29243"><span class= +"ref">[29243] Iª q. 19 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod voluntas Dei est omnino immutabilis. Sed circa hoc +considerandum est, quod aliud est mutare voluntatem; et aliud est +velle aliquarum rerum mutationem. Potest enim aliquis, eadem +voluntate immobiliter permanente, velle quod nunc fiat hoc, et +postea fiat contrarium. Sed tunc voluntas mutaretur, si aliquis +inciperet velle quod prius non voluit, vel desineret velle quod +voluit. Quod quidem accidere non potest, nisi praesupposita +mutatione vel ex parte cognitionis, vel circa dispositionem +substantiae ipsius volentis. Cum enim voluntas sit boni, aliquis de +novo dupliciter potest incipere aliquid velle. Uno modo sic, quod +de novo incipiat sibi illud esse bonum. Quod non est absque +mutatione eius, sicut adveniente frigore, incipit esse bonum sedere +ad ignem, quod prius non erat. Alio modo sic, quod de novo +cognoscat illud esse sibi bonum, cum prius hoc ignorasset, ad hoc +enim consiliamur, ut sciamus quid nobis sit bonum. Ostensum est +autem supra quod tam substantia Dei quam eius scientia est omnino +immutabilis. Unde oportet voluntatem eius omnino esse +immutabilem.</p> +<p title="I q. 19 a. 7 ad 1"><a name="29244"><span class= +"ref">[29244] Iª q. 19 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod illud verbum domini metaphorice intelligendum est, +secundum similitudinem nostram, cum enim nos poenitet, destruimus +quod fecimus. Quamvis hoc esse possit absque mutatione voluntatis, +cum etiam aliquis homo, absque mutatione voluntatis, interdum velit +aliquid facere, simul intendens postea illud destruere. Sic igitur +Deus poenituisse dicitur, secundum similitudinem operationis, +inquantum hominem quem fecerat, per diluvium a facie terrae +delevit.</p> +<p title="I q. 19 a. 7 ad 2"><a name="29245"><span class= +"ref">[29245] Iª q. 19 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod voluntas Dei, cum sit causa prima et universalis, non +excludit causas medias, in quarum virtute est ut aliqui effectus +producantur. Sed quia omnes causae mediae non adaequant virtutem +causae primae, multa sunt in virtute et scientia et voluntate +divina, quae non continentur sub ordine causarum inferiorum; sicut +resuscitatio Lazari. Unde aliquis respiciens ad causas inferiores, +dicere poterat, Lazarus non resurget, respiciens vero ad causam +primam divinam, poterat dicere, Lazarus resurget. Et utrumque horum +Deus vult, scilicet quod aliquid quandoque sit futurum secundum +causam inferiorem, quod tamen futurum non sit secundum causam +superiorem; vel e converso. Sic ergo dicendum est quod Deus +aliquando pronuntiat aliquid futurum, secundum quod continetur in +ordine causarum inferiorum, ut puta secundum dispositionem naturae +vel meritorum; quod tamen non fit, quia aliter est in causa +superiori divina. Sicut cum praedixit Ezechiae, <i>dispone domui +tuae, quia morieris et non vives</i>, ut habetur Isaiae XXXVIII; +neque tamen ita evenit, quia ab aeterno aliter fuit in scientia et +voluntate divina, quae immutabilis est. Propter quod dicit +Gregorius, quod <i>Deus immutat sententiam, non tamen mutat +consilium</i>, scilicet voluntatis suae. Quod ergo dicit, +poenitentiam agam ego, intelligitur metaphorice dictum, nam homines +quando non implent quod comminati sunt, poenitere videntur.</p> +<p title="I q. 19 a. 7 ad 3"><a name="29246"><span class= +"ref">[29246] Iª q. 19 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod ex ratione illa non potest concludi quod Deus habeat +mutabilem voluntatem; sed quod mutationem velit.</p> +<p title="I q. 19 a. 7 ad 4"><a name="29247"><span class= +"ref">[29247] Iª q. 19 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod, licet Deum velle aliquid non sit necessarium +absolute, tamen necessarium est ex suppositione, propter +immutabilitatem divinae voluntatis, ut supra dictum est.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 8</div> +<p title="I q. 19 a. 8 arg. 1"><a name="29248"><span class= +"ref">[29248] Iª q. 19 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic +proceditur. Videtur quod voluntas Dei rebus volitis necessitatem +imponat. Dicit enim Augustinus, in Enchirid., <i>nullus fit salvus, +nisi quem Deus voluerit salvari. Et ideo rogandus est ut velit, +quia necesse est fieri, si voluerit</i>.</p> +<p title="I q. 19 a. 8 arg. 2"><a name="29249"><span class= +"ref">[29249] Iª q. 19 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis +causa quae non potest impediri, ex necessitate suum effectum +producit, quia et natura semper idem operatur, nisi aliquid +impediat, ut dicitur in II Physic. Sed voluntas Dei non potest +impediri, dicit enim apostolus, ad Rom. IX, <i>voluntati enim eius +quis resistit?</i> Ergo voluntas Dei imponit rebus volitis +necessitatem.</p> +<p title="I q. 19 a. 8 arg. 3"><a name="29250"><span class= +"ref">[29250] Iª q. 19 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, illud +quod habet necessitatem ex priori, est necessarium absolute, sicut +animal mori est necessarium, quia est ex contrariis compositum. Sed +res creatae a Deo, comparantur ad voluntatem divinam sicut ad +aliquid prius, a quo habent necessitatem, cum haec conditionalis +sit vera, si aliquid Deus vult, illud est; omnis autem +conditionalis vera est necessaria. Sequitur ergo quod omne quod +Deus vult, sit necessarium absolute.</p> +<p title="I q. 19 a. 8 s. c."><a name="29251"><span class= +"ref">[29251] Iª q. 19 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra, omnia +bona quae fiunt, Deus vult fieri. Si igitur eius voluntas imponat +rebus volitis necessitatem, sequitur quod omnia bona ex necessitate +eveniunt. Et sic perit liberum arbitrium et consilium, et omnia +huiusmodi.</p> +<p title="I q. 19 a. 8 co."><a name="29252"><span class= +"ref">[29252] Iª q. 19 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod divina voluntas quibusdam volitis necessitatem imponit, non +autem omnibus. Cuius quidem rationem aliqui assignare voluerunt ex +causis mediis quia ea quae producit per causas necessarias, sunt +necessaria; ea vero quae producit per causas contingentes, sunt +contingentia. Sed hoc non videtur sufficienter dictum, propter duo. +Primo quidem, quia effectus alicuius primae causae est contingens +propter causam secundam, ex eo quod impeditur effectus causae +primae per defectum causae secundae; sicut virtus solis per +defectum plantae impeditur. Nullus autem defectus causae secundae +impedire potest quin voluntas Dei effectum suum producat. Secundo, +quia, si distinctio contingentium a necessariis referatur solum in +causas secundas, sequitur hoc esse praeter intentionem et +voluntatem divinam, quod est inconveniens. Et ideo melius dicendum +est, quod hoc contingit propter efficaciam divinae voluntatis. Cum +enim aliqua causa efficax fuerit ad agendum, effectus consequitur +causam non tantum secundum id quod fit, sed etiam secundum modum +fiendi vel essendi, ex debilitate enim virtutis activae in semine, +contingit quod filius nascitur dissimilis patri in accidentibus, +quae pertinent ad modum essendi. Cum igitur voluntas divina sit +efficacissima, non solum sequitur quod fiant ea quae Deus vult +fieri; sed quod eo modo fiant, quo Deus ea fieri vult. Vult autem +quaedam fieri Deus necessario, et quaedam contingenter, ut sit ordo +in rebus, ad complementum universi. Et ideo quibusdam effectibus +aptavit causas necessarias, quae deficere non possunt, ex quibus +effectus de necessitate proveniunt, quibusdam autem aptavit causas +contingentes defectibiles, ex quibus effectus contingenter +eveniunt. Non igitur propterea effectus voliti a Deo, eveniunt +contingenter, quia causae proximae sunt contingentes, sed propterea +quia Deus voluit eos contingenter evenire, contingentes causas ad +eos praeparavit.</p> +<p title="I q. 19 a. 8 ad 1"><a name="29253"><span class= +"ref">[29253] Iª q. 19 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod per illud verbum Augustini intelligenda est +necessitas in rebus volitis a Deo, non absoluta, sed conditionalis, +necesse est enim hanc conditionalem veram esse, si Deus hoc vult, +necesse est hoc esse.</p> +<p title="I q. 19 a. 8 ad 2"><a name="29254"><span class= +"ref">[29254] Iª q. 19 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, ex hoc ipso quod nihil voluntati divinae resistit, +sequitur quod non solum fiant ea quae Deus vult fieri; sed quod +fiant contingenter vel necessario, quae sic fieri vult.</p> +<p title="I q. 19 a. 8 ad 3"><a name="29255"><span class= +"ref">[29255] Iª q. 19 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod posteriora habent necessitatem a prioribus, secundum +modum priorum. Unde et ea quae fiunt a voluntate divina, talem +necessitatem habent, qualem Deus vult ea habere, scilicet, vel +absolutam, vel conditionalem tantum. Et sic, non omnia sunt +necessaria absolute.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 9</div> +<p title="I q. 19 a. 9 arg. 1"><a name="29256"><span class= +"ref">[29256] Iª q. 19 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic +proceditur. Videtur quod voluntas Dei sit malorum. Omne enim bonum +quod fit, Deus vult. Sed mala fieri bonum est, dicit enim +Augustinus, in Enchirid., <i>quamvis ea quae mala sunt, inquantum +mala sunt, non sint bona; tamen, ut non solum bona, sed etiam ut +sint mala, bonum est</i>. Ergo Deus vult mala.</p> +<p title="I q. 19 a. 9 arg. 2"><a name="29257"><span class= +"ref">[29257] Iª q. 19 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, dicit +Dionysius, IV cap. de Div. Nom., erit malum ad omnis (idest +universi) perfectionem conferens. Et Augustinus dicit, in +Enchirid., <i>ex omnibus consistit universitatis admirabilis +pulchritudo; in qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum, +et loco suo positum, eminentius commendat bona; ut magis placeant, +et laudabiliora sint, dum comparantur malis</i>. Sed Deus vult omne +illud quod pertinet ad perfectionem et decorem universi, quia hoc +est quod Deus maxime vult in creaturis. Ergo Deus vult mala.</p> +<p title="I q. 19 a. 9 arg. 3"><a name="29258"><span class= +"ref">[29258] Iª q. 19 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, mala +fieri, et non fieri, sunt contradictorie opposita. Sed Deus non +vult mala non fieri, quia, cum mala quaedam fiant, non semper +voluntas Dei impleretur. Ergo Deus vult mala fieri.</p> +<p title="I q. 19 a. 9 s. c."><a name="29259"><span class= +"ref">[29259] Iª q. 19 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., <i>nullo +sapiente homine auctore, fit homo deterior; est autem Deus omni +sapiente homine praestantior; multo igitur minus, Deo auctore, fit +aliquis deterior. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente +dicitur</i>. Non ergo volente Deo, fit homo deterior. Constat autem +quod quolibet malo fit aliquid deterius. Ergo Deus non vult +mala.</p> +<p title="I q. 19 a. 9 co."><a name="29260"><span class= +"ref">[29260] Iª q. 19 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum ratio boni sit ratio appetibilis, ut supra dictum est, +malum autem opponatur bono; impossibile est quod aliquod malum, +inquantum huiusmodi, appetatur, neque appetitu naturali, neque +animali, neque intellectuali, qui est voluntas. Sed aliquod malum +appetitur per accidens, inquantum consequitur ad aliquod bonum. Et +hoc apparet in quolibet appetitu. Non enim agens naturale intendit +privationem vel corruptionem; sed formam, cui coniungitur privatio +alterius formae; et generationem unius, quae est corruptio +alterius. Leo etiam, occidens cervum, intendit cibum, cui +coniungitur occisio animalis. Similiter fornicator intendit +delectationem, cui coniungitur deformitas culpae. Malum autem quod +coniungitur alicui bono, est privatio alterius boni. Nunquam igitur +appeteretur malum, nec per accidens, nisi bonum cui coniungitur +malum, magis appeteretur quam bonum quod privatur per malum. Nullum +autem bonum Deus magis vult quam suam bonitatem, vult tamen aliquod +bonum magis quam aliud quoddam bonum. Unde malum culpae, quod +privat ordinem ad bonum divinum, Deus nullo modo vult. Sed malum +naturalis defectus, vel malum poenae vult, volendo aliquod bonum, +cui coniungitur tale malum, sicut, volendo iustitiam, vult poenam; +et volendo ordinem naturae servari, vult quaedam naturaliter +corrumpi.</p> +<p title="I q. 19 a. 9 ad 1"><a name="29261"><span class= +"ref">[29261] Iª q. 19 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod quidam dixerunt quod, licet Deus non velit mala, vult +tamen mala esse vel fieri, quia, licet mala non sint bona, bonum +tamen est mala esse vel fieri. Quod ideo dicebant, quia ea quae in +se mala sunt, ordinantur ad aliquod bonum, quem quidem ordinem +importari credebant in hoc quod dicitur, mala esse vel fieri. Sed +hoc non recte dicitur. Quia malum non ordinatur ad bonum per se, +sed per accidens. Praeter intentionem enim peccantis est, quod ex +hoc sequatur aliquod bonum; sicut praeter intentionem tyrannorum +fuit, quod ex eorum persecutionibus claresceret patientia martyrum. +Et ideo non potest dici quod talis ordo ab bonum importetur per hoc +quod dicitur, quod malum esse vel fieri sit bonum, quia nihil +iudicatur secundum illud quod competit ei per accidens, sed +secundum illud quod competit ei per se.</p> +<p title="I q. 19 a. 9 ad 2"><a name="29262"><span class= +"ref">[29262] Iª q. 19 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod malum non operatur ad perfectionem et decorem +universi nisi per accidens, ut dictum est. Unde et hoc quod dicit +Dionysius, quod malum est ad universi perfectionem conferens, +concludit inducendo quasi ad inconveniens.</p> +<p title="I q. 19 a. 9 ad 3"><a name="29263"><span class= +"ref">[29263] Iª q. 19 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, licet mala fieri, et mala non fieri, contradictorie +opponantur; tamen velle mala fieri, et velle mala non fieri, non +opponuntur contradictorie, cum utrumque sit affirmativum. Deus +igitur neque vult mala fieri, neque vult mala non fieri, sed vult +permittere mala fieri. Et hoc est bonum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 10</div> +<p title="I q. 19 a. 10 arg. 1"><a name="29264"><span class= +"ref">[29264] Iª q. 19 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic +proceditur. Videtur quod Deus non habeat liberum arbitrium. Dicit +enim Hieronymus, in homilia de filio prodigo, <i>solus Deus est, in +quem peccatum non cadit, nec cadere potest; cetera, cum sint liberi +arbitrii, in utramque partem flecti possunt</i>.</p> +<p title="I q. 19 a. 10 arg. 2"><a name="29265"><span class= +"ref">[29265] Iª q. 19 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, +liberum arbitrium est facultas rationis et voluntatis, qua bonum et +malum eligitur. Sed Deus non vult malum, ut dictum est. Ergo +liberum arbitrium non est in Deo.</p> +<p title="I q. 19 a. 10 s. c."><a name="29266"><span class= +"ref">[29266] Iª q. 19 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Ambrosius, in libro de fide, <i>spiritus sanctus dividit +singulis prout vult, idest pro liberae voluntatis arbitrio, non +necessitatis obsequio</i>.</p> +<p title="I q. 19 a. 10 co."><a name="29267"><span class= +"ref">[29267] Iª q. 19 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod liberum arbitrium habemus respectu eorum quae non necessario +volumus, vel naturali instinctu. Non enim ad liberum arbitrium +pertinet quod volumus esse felices, sed ad naturalem instinctum. +Unde et alia animalia, quae naturali instinctu moventur ad aliquid, +non dicuntur libero arbitrio moveri. Cum igitur Deus ex necessitate +suam bonitatem velit, alia vero non ex necessitate, ut supra +ostensum est; respectu illorum quae non ex necessitate vult, +liberum arbitrium habet.</p> +<p title="I q. 19 a. 10 ad 1"><a name="29268"><span class= +"ref">[29268] Iª q. 19 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Hieronymus videtur excludere a Deo liberum arbitrium, +non simpliciter, sed solum quantum ad hoc quod est deflecti in +peccatum.</p> +<p title="I q. 19 a. 10 ad 2"><a name="29269"><span class= +"ref">[29269] Iª q. 19 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, cum malum culpae dicatur per aversionem a bonitate +divina, per quam Deus omnia vult, ut supra ostensum est, manifestum +est quod impossibile est eum malum culpae velle. Et tamen ad +opposita se habet, inquantum velle potest hoc esse vel non esse. +Sicut et nos, non peccando, possumus velle sedere, et non velle +sedere.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 11</div> +<p title="I q. 19 a. 11 arg. 1"><a name="29270"><span class= +"ref">[29270] Iª q. 19 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum +sic proceditur. Videtur quod non sit distinguenda in Deo voluntas +signi. Sicut enim voluntas Dei est causa rerum, ita et scientia. +Sed non assignantur aliqua signa ex parte divinae scientiae. Ergo +neque debent assignari aliqua signa ex parte divinae +voluntatis.</p> +<p title="I q. 19 a. 11 arg. 2"><a name="29271"><span class= +"ref">[29271] Iª q. 19 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, omne +signum quod non concordat ei cuius est signum, est falsum. Si +igitur signa quae assignantur circa voluntatem divinam, non +concordant divinae voluntati, sunt falsa, si autem concordant, +superflue assignantur. Non igitur sunt aliqua signa circa +voluntatem divinam assignanda.</p> +<p title="I q. 19 a. 11 s. c."><a name="29272"><span class= +"ref">[29272] Iª q. 19 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est +quod voluntas Dei est una, cum ipsa sit Dei essentia. Quandoque +autem pluraliter significatur, ut cum dicitur, <i>magna opera +domini, exquisita in omnes voluntates eius</i>. Ergo oportet quod +aliquando signum voluntatis pro voluntate accipiatur.</p> +<p title="I q. 19 a. 11 co."><a name="29273"><span class= +"ref">[29273] Iª q. 19 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod in Deo quaedam dicuntur proprie, et quaedam secundum +metaphoram, ut ex supradictis patet. Cum autem aliquae passiones +humanae in divinam praedicationem metaphorice assumuntur, hoc fit +secundum similitudinem effectus, unde illud quod est signum talis +passionis in nobis, in Deo nomine illius passionis metaphorice +significatur. Sicut, apud nos, irati punire consueverunt, unde ipsa +punitio est signum irae, et propter hoc, ipsa punitio nomine irae +significatur, cum Deo attribuitur. Similiter id quod solet esse in +nobis signum voluntatis, quandoque metaphorice in Deo voluntas +dicitur. Sicut, cum aliquis praecipit aliquid, signum est quod +velit illud fieri, unde praeceptum divinum quandoque metaphorice +voluntas Dei dicitur, secundum illud Matth. VI, <i>fiat voluntas +tua, sicut in caelo et in terra</i>. Sed hoc distat inter +voluntatem et iram, quia ira de Deo nunquam proprie dicitur, cum in +suo principali intellectu includat passionem, voluntas autem +proprie de Deo dicitur. Et ideo in Deo distinguitur voluntas +proprie, et metaphorice dicta. Voluntas enim proprie dicta, vocatur +voluntas beneplaciti, voluntas autem metaphorice dicta, est +voluntas signi, eo quod ipsum signum voluntatis voluntas +dicitur.</p> +<p title="I q. 19 a. 11 ad 1"><a name="29274"><span class= +"ref">[29274] Iª q. 19 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod scientia non est causa eorum quae fiunt, nisi per +voluntatem, non enim quae scimus facimus, nisi velimus. Et ideo +signum non attribuitur scientiae, sicut attribuitur voluntati.</p> +<p title="I q. 19 a. 11 ad 2"><a name="29275"><span class= +"ref">[29275] Iª q. 19 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod signa voluntatis dicuntur voluntates divinae, non +quia sint signa quod Deus velit, sed quia ea quae in nobis solent +esse signa volendi, in Deo divinae voluntates dicuntur. Sicut +punitio non est signum quod in Deo sit ira, sed punitio, ex eo ipso +quod in nobis est signum irae, in Deo dicitur ira.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 12</div> +<p title="I q. 19 a. 12 arg. 1"><a name="29276"><span class= +"ref">[29276] Iª q. 19 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum +sic proceditur. Videtur quod inconvenienter circa divinam +voluntatem ponantur quinque signa, scilicet, prohibitio, +praeceptum, consilium, operatio et permissio. Nam eadem quae nobis +praecipit Deus vel consulit, in nobis quandoque operatur, et eadem +quae prohibet, quandoque permittit. Ergo non debent ex opposito +dividi.</p> +<p title="I q. 19 a. 12 arg. 2"><a name="29277"><span class= +"ref">[29277] Iª q. 19 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, +nihil Deus operatur, nisi volens, ut dicitur Sap. XI. Sed voluntas +signi distinguitur a voluntate beneplaciti. Ergo operatio sub +voluntate signi comprehendi non debet.</p> +<p title="I q. 19 a. 12 arg. 3"><a name="29278"><span class= +"ref">[29278] Iª q. 19 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, +operatio et permissio communiter ad omnes creaturas pertinent, quia +in omnibus Deus operatur, et in omnibus aliquid fieri permittit. +Sed praeceptum, consilium et prohibitio pertinent ad solam +rationalem creaturam. Ergo non veniunt convenienter in unam +divisionem, cum non sint unius ordinis.</p> +<p title="I q. 19 a. 12 arg. 4"><a name="29279"><span class= +"ref">[29279] Iª q. 19 a. 12 arg. 4</span></a> Praeterea, +malum pluribus modis contingit quam bonum, quia bonum contingit uno +modo, sed malum omnifariam, ut patet per philosophum in II Ethic., +et per Dionysium in IV cap. de Div. Nom. Inconvenienter igitur +respectu mali assignatur unum signum tantum, scilicet prohibitio; +respectu vero boni, duo signa, scilicet consilium et +praeceptum.</p> +<p title="I q. 19 a. 12 co."><a name="29280"><span class= +"ref">[29280] Iª q. 19 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod huiusmodi signa voluntatis dicuntur ea, quibus consuevimus +demonstrare nos aliquid velle. Potest autem aliquis declarare se +velle aliquid, vel per seipsum, vel per alium. Per seipsum quidem, +inquantum facit aliquid, vel directe, vel indirecte et per +accidens. Directe quidem, cum per se aliquid operatur, et quantum +ad hoc, dicitur esse signum operatio. Indirecte autem, inquantum +non impedit operationem, nam removens prohibens dicitur movens per +accidens, ut dicitur in VIII Physic. Et quantum ad hoc, dicitur +signum permissio. Per alium autem declarat se aliquid velle, +inquantum ordinat alium ad aliquid faciendum; vel necessaria +inductione, quod fit praecipiendo quod quis vult, et prohibendo +contrarium; vel aliqua persuasoria inductione, quod pertinet ad +consilium. Quia igitur his modis declaratur aliquem velle aliquid, +propter hoc ista quinque nominantur interdum nomine voluntatis +divinae, tanquam signa voluntatis. Quod enim praeceptum, consilium +et prohibitio dicantur Dei voluntas, patet per id quod dicitur +Matth. VI <i>fiat voluntas tua, sicut in caelo et in terra</i>. +Quod autem permissio vel operatio dicantur Dei voluntas patet per +Augustinum, qui dicit in Enchirid., <i>nihil fit, nisi omnipotens +fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel faciendo</i>. Vel potest dici +quod permissio et operatio referuntur ad praesens permissio quidem +ad malum, operatio vero ad bonum. Ad futurum vero, prohibitio, +respectu mali; respectu vero boni necessarii, praeceptum; respectu +vero superabundantis boni, consilium.</p> +<p title="I q. 19 a. 12 ad 1"><a name="29281"><span class= +"ref">[29281] Iª q. 19 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod nihil prohibet, circa eandem rem, aliquem diversimode +declarare se aliquid velle, sicut inveniuntur multa nomina idem +significantia. Unde nihil prohibet idem subiacere praecepto et +consilio et operationi, et prohibitioni vel permissioni.</p> +<p title="I q. 19 a. 12 ad 2"><a name="29282"><span class= +"ref">[29282] Iª q. 19 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, sicut Deus potest significari metaphorice velle id +quod non vult voluntate proprie accepta, ita potest metaphorice +significari velle id quod proprie vult. Unde nihil prohibet de +eodem esse voluntatem beneplaciti, et voluntatem signi. Sed +operatio semper est eadem cum voluntate beneplaciti, non autem +praeceptum vel consilium, tum quia haec est de praesenti, illud de +futuro; tum quia haec per se est effectus voluntatis, illud autem +per alium, ut dictum est.</p> +<p title="I q. 19 a. 12 ad 3"><a name="29283"><span class= +"ref">[29283] Iª q. 19 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod creatura rationalis est domina sui actus, et ideo +circa ipsam specialia quaedam signa divinae voluntatis assignantur, +inquantum rationalem creaturam Deus ordinat ad agendum voluntarie +et per se. Sed aliae creaturae non agunt nisi motae ex operatione +divina, et ideo circa alias non habent locum nisi operatio et +permissio.</p> +<p title="I q. 19 a. 12 ad 4"><a name="29284"><span class= +"ref">[29284] Iª q. 19 a. 12 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod omne malum culpae, licet multipliciter contingat, +tamen in hoc convenit, quod discordat a voluntate divina et ideo +unum signum respectu malorum assignatur, scilicet prohibitio. Sed +diversimode bona se habent ad bonitatem divinam. Quia quaedam sunt, +sine quibus fruitionem divinae bonitatis consequi non possumus, et +respectu horum est praeceptum. Quaedam vero sunt, quibus perfectius +consequimur, et respectu horum est consilium. Vel dicendum quod +consilium est non solum de melioribus bonis assequendis, sed etiam +de minoribus malis vitandis.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 20</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 20 pr."><a name="29285"><span class="ref">[29285] +Iª q. 20 pr.</span></a> Deinde considerandum est de his quae +absolute ad voluntatem Dei pertinent. In parte autem appetitiva +inveniuntur in nobis et passiones animae, ut gaudium, amor, et +huiusmodi; et habitus moralium virtutum, ut iustitia, fortitudo, et +huiusmodi. Unde primo considerabimus de amore Dei; secundo, de +iustitia Dei, et misericordia eius. Circa primum quaeruntur +quatuor. Primo, utrum in Deo sit amor. Secundo, utrum amet omnia. +Tertio, utrum magis amet unum quam aliud. Quarto, utrum meliora +magis amet.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 20 a. 1 arg. 1"><a name="29286"><span class= +"ref">[29286] Iª q. 20 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod amor non sit in Deo. Nulla enim passio est +in Deo. Amor est passio. Ergo amor non est in Deo.</p> +<p title="I q. 20 a. 1 arg. 2"><a name="29287"><span class= +"ref">[29287] Iª q. 20 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, amor, +ira, tristitia, et huiusmodi, contra se dividuntur. Sed tristitia +et ira non dicuntur de Deo nisi metaphorice. Ergo nec amor.</p> +<p title="I q. 20 a. 1 arg. 3"><a name="29288"><span class= +"ref">[29288] Iª q. 20 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, +Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., <i>amor est vis unitiva et +concretiva</i>. Hoc autem in Deo locum habere non potest, cum sit +simplex. Ergo in Deo non est amor.</p> +<p title="I q. 20 a. 1 s. c."><a name="29289"><span class= +"ref">[29289] Iª q. 20 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur I Ioan. IV, <i>Deus caritas est</i>.</p> +<p title="I q. 20 a. 1 co."><a name="29290"><span class= +"ref">[29290] Iª q. 20 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod necesse est ponere amorem in Deo. Primus enim motus +voluntatis, et cuiuslibet appetitivae virtutis, est amor. Cum enim +actus voluntatis, et cuiuslibet appetitivae virtutis tendat in +bonum et malum, sicut in propria obiecta; bonum autem principalius +et per se est obiectum voluntatis et appetitus, malum autem +secundario et per aliud, inquantum scilicet opponitur bono, oportet +naturaliter esse priores actus voluntatis et appetitus qui +respiciunt bonum, his qui respiciunt malum; ut gaudium quam +tristitia, et amor quam odium. Semper enim quod est per se, prius +est eo quod est per aliud. Rursus, quod est communius, naturaliter +est prius, unde et intellectus per prius habet ordinem ad verum +commune, quam ad particularia quaedam vera. Sunt autem quidam actus +voluntatis et appetitus, respicientes bonum sub aliqua speciali +conditione, sicut gaudium et delectatio est de bono praesenti et +habito; desiderium autem et spes, de bono nondum adepto. Amor autem +respicit bonum in communi, sive sit habitum, sive non habitum. Unde +amor naturaliter est primus actus voluntatis et appetitus. Et +propter hoc, omnes alii motus appetitivi praesupponunt amorem, +quasi primam radicem. Nullus enim desiderat aliquid, nisi bonum +amatum, neque aliquis gaudet, nisi de bono amato. Odium etiam non +est nisi de eo quod contrariatur rei amatae. Et similiter +tristitiam, et cetera huiusmodi, manifestum est in amorem referri, +sicut in primum principium. Unde in quocumque est voluntas vel +appetitus, oportet esse amorem, remoto enim primo, removentur alia. +Ostensum est autem in Deo esse voluntatem. Unde necesse est in eo +ponere amorem.</p> +<p title="I q. 20 a. 1 ad 1"><a name="29291"><span class= +"ref">[29291] Iª q. 20 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod vis cognitiva non movet, nisi mediante appetitiva. Et +sicut in nobis ratio universalis movet mediante ratione +particulari, ut dicitur in III de anima; ita appetitus +intellectivus, qui dicitur voluntas, movet in nobis mediante +appetitu sensitivo. Unde proximum motivum corporis in nobis est +appetitus sensitivus. Unde semper actum appetitus sensitivi +concomitatur aliqua transmutatio corporis; et maxime circa cor, +quod est primum principium motus in animali. Sic igitur actus +appetitus sensitivi, inquantum habent transmutationem corporalem +annexam, passiones dicuntur, non autem actus voluntatis. Amor +igitur et gaudium et delectatio, secundum quod significant actus +appetitus sensitivi, passiones sunt, non autem secundum quod +significant actus appetitus intellectivi. Et sic ponuntur in Deo. +Unde dicit philosophus, in VII Ethic., quod <i>Deus una et simplici +operatione gaudet</i>. Et eadem ratione, sine passione amat.</p> +<p title="I q. 20 a. 1 ad 2"><a name="29292"><span class= +"ref">[29292] Iª q. 20 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod in passionibus sensitivi appetitus, est considerare +aliquid quasi materiale, scilicet corporalem transmutationem; et +aliquid quasi formale, quod est ex parte appetitus. Sicut in ira, +ut dicitur in I de anima, materiale est accensio sanguinis circa +cor, vel aliquid huiusmodi; formale vero, appetitus vindictae. Sed +rursus, ex parte eius quod est formale, in quibusdam horum +designatur aliqua imperfectio; sicut in desiderio, quod est boni +non habiti; et in tristitia, quae est mali habiti. Et eadem ratio +est de ira, quae tristitiam supponit. Quaedam vero nullam +imperfectionem designant, ut amor et gaudium. Cum igitur nihil +horum Deo conveniat secundum illud quod est materiale in eis, ut +dictum est; illa quae imperfectionem important etiam formaliter, +Deo convenire non possunt nisi metaphorice, propter similitudinem +effectus, ut supra dictum est. Quae autem imperfectionem non +important, de Deo proprie dicuntur, ut amor et gaudium, tamen sine +passione, ut dictum est.</p> +<p title="I q. 20 a. 1 ad 3"><a name="29293"><span class= +"ref">[29293] Iª q. 20 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod actus amoris semper tendit in duo, scilicet in bonum +quod quis vult alicui; et in eum cui vult bonum. Hoc enim est +proprie amare aliquem, velle ei bonum. Unde in eo quod aliquis amat +se, vult bonum sibi. Et sic illud bonum quaerit sibi unire, +inquantum potest. Et pro tanto dicitur amor vis unitiva, etiam in +Deo, sed absque compositione, quia illud bonum quod vult sibi, non +est aliud quam ipse, qui est per suam essentiam bonus, ut supra +ostensum est. In hoc vero quod aliquis amat alium, vult bonum illi. +Et sic utitur eo tanquam seipso, referens bonum ad illum, sicut ad +seipsum. Et pro tanto dicitur amor vis concretiva, quia alium +aggregat sibi habens se ad eum sicut ad seipsum. Et sic etiam amor +divinus est vis concretiva, absque compositione quae sit in Deo, +inquantum aliis bona vult.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 20 a. 2 arg. 1"><a name="29294"><span class= +"ref">[29294] Iª q. 20 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod Deus non omnia amet. Quia, secundum +Dionysium, IV cap. de Div. Nom., amor amantem extra se ponit, et +eum quodammodo in amatum transfert. Inconveniens autem est dicere +quod Deus, extra se positus, in alia transferatur. Ergo +inconveniens est dicere quod Deus alia a se amet.</p> +<p title="I q. 20 a. 2 arg. 2"><a name="29295"><span class= +"ref">[29295] Iª q. 20 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, amor +Dei aeternus est. Sed ea quae sunt alia a Deo, non sunt ab aeterno +nisi in Deo. Ergo Deus non amat ea nisi in seipso. Sed secundum +quod sunt in eo, non sunt aliud ab eo. Ergo Deus non amat alia a +seipso.</p> +<p title="I q. 20 a. 2 arg. 3"><a name="29296"><span class= +"ref">[29296] Iª q. 20 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, +duplex est amor, scilicet concupiscentiae, et amicitiae. Sed Deus +creaturas irrationales non amat amore concupiscentiae, quia nullius +extra se eget, nec etiam amore amicitiae, quia non potest ad res +irrationales haberi, ut patet per philosophum, in VIII Ethic. Ergo +Deus non omnia amat.</p> +<p title="I q. 20 a. 2 arg. 4"><a name="29297"><span class= +"ref">[29297] Iª q. 20 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, in +Psalmo dicitur, <i>odisti omnes qui operantur iniquitatem</i>. +Nihil autem simul odio habetur et amatur. Ergo Deus non omnia +amat.</p> +<p title="I q. 20 a. 2 s. c."><a name="29298"><span class= +"ref">[29298] Iª q. 20 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Sap. XI, <i>diligis omnia quae sunt, et nihil odisti +eorum quae fecisti</i>.</p> +<p title="I q. 20 a. 2 co."><a name="29299"><span class= +"ref">[29299] Iª q. 20 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deus omnia existentia amat. Nam omnia existentia, inquantum +sunt, bona sunt, ipsum enim esse cuiuslibet rei quoddam bonum est, +et similiter quaelibet perfectio ipsius. Ostensum est autem supra +quod voluntas Dei est causa omnium rerum et sic oportet quod +intantum habeat aliquid esse, aut quodcumque bonum, inquantum est +volitum a Deo. Cuilibet igitur existenti Deus vult aliquod bonum. +Unde, cum amare nil aliud sit quam velle bonum alicui, manifestum +est quod Deus omnia quae sunt, amat. Non tamen eo modo sicut nos. +Quia enim voluntas nostra non est causa bonitatis rerum, sed ab ea +movetur sicut ab obiecto, amor noster, quo bonum alicui volumus, +non est causa bonitatis ipsius, sed e converso bonitas eius, vel +vera vel aestimata, provocat amorem, quo ei volumus et bonum +conservari quod habet, et addi quod non habet, et ad hoc operamur. +Sed amor Dei est infundens et creans bonitatem in rebus.</p> +<p title="I q. 20 a. 2 ad 1"><a name="29300"><span class= +"ref">[29300] Iª q. 20 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod amans sic fit extra se in amatum translatus, +inquantum vult amato bonum, et operatur per suam providentiam, +sicut et sibi. Unde et Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., +<i>audendum est autem et hoc pro veritate dicere, quod et ipse +omnium causa, per abundantiam amativae bonitatis, extra seipsum fit +ad omnia existentia providentiis</i>.</p> +<p title="I q. 20 a. 2 ad 2"><a name="29301"><span class= +"ref">[29301] Iª q. 20 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, licet creaturae ab aeterno non fuerint nisi in Deo, +tamen per hoc quod ab aeterno in Deo fuerunt, ab aeterno Deus +cognovit res in propriis naturis, et eadem ratione amavit. Sicut et +nos per similitudines rerum, quae in nobis sunt, cognoscimus res in +seipsis existentes.</p> +<p title="I q. 20 a. 2 ad 3"><a name="29302"><span class= +"ref">[29302] Iª q. 20 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod amicitia non potest haberi nisi ad rationales +creaturas, in quibus contingit esse redamationem, et +communicationem in operibus vitae, et quibus contingit bene evenire +vel male, secundum fortunam et felicitatem, sicut et ad eas proprie +benevolentia est. Creaturae autem irrationales non possunt +pertingere ad amandum Deum, neque ad communicationem intellectualis +et beatae vitae, qua Deus vivit. Sic igitur Deus, proprie loquendo, +non amat creaturas irrationales amore amicitiae, sed amore quasi +concupiscentiae; inquantum ordinat eas ad rationales creaturas, et +etiam ad seipsum; non quasi eis indigeat, sed propter suam +bonitatem et nostram utilitatem. Concupiscimus enim aliquid et +nobis et aliis.</p> +<p title="I q. 20 a. 2 ad 4"><a name="29303"><span class= +"ref">[29303] Iª q. 20 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod nihil prohibet unum et idem secundum aliquid amari, +et secundum aliquid odio haberi. Deus autem peccatores, inquantum +sunt naturae quaedam, amat, sic enim et sunt, et ab ipso sunt. +Inquantum vero peccatores sunt, non sunt, sed ab esse deficiunt, et +hoc in eis a Deo non est. Unde secundum hoc ab ipso odio +habentur.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 20 a. 3 arg. 1"><a name="29304"><span class= +"ref">[29304] Iª q. 20 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod Deus aequaliter diligat omnia. Dicitur +enim Sap. VI, <i>aequaliter est ei cura de omnibus</i>. Sed +providentia Dei, quam habet de rebus, est ex amore quo amat res. +Ergo aequaliter amat omnia.</p> +<p title="I q. 20 a. 3 arg. 2"><a name="29305"><span class= +"ref">[29305] Iª q. 20 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, amor +Dei est eius essentia. Sed essentia Dei magis et minus non recipit. +Ergo nec amor eius. Non igitur quaedam aliis magis amat.</p> +<p title="I q. 20 a. 3 arg. 3"><a name="29306"><span class= +"ref">[29306] Iª q. 20 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut +amor Dei se extendit ad res creatas, ita et scientia et voluntas. +Sed Deus non dicitur scire quaedam magis quam alia, neque magis +velle. Ergo nec magis quaedam aliis diligit.</p> +<p title="I q. 20 a. 3 s. c."><a name="29307"><span class= +"ref">[29307] Iª q. 20 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Augustinus, super Ioann., <i>omnia diligit Deus quae +fecit; et inter ea magis diligit creaturas rationales; et de illis +eas amplius, quae sunt membra unigeniti sui; et multo magis ipsum +unigenitum suum</i>.</p> +<p title="I q. 20 a. 3 co."><a name="29308"><span class= +"ref">[29308] Iª q. 20 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum amare sit velle bonum alicui, duplici ratione potest +aliquid magis vel minus amari. Uno modo, ex parte ipsius actus +voluntatis, qui est magis vel minus intensus. Et sic Deus non magis +quaedam aliis amat, quia omnia amat uno et simplici actu +voluntatis, et semper eodem modo se habente. Alio modo, ex parte +ipsius boni quod aliquis vult amato. Et sic dicimur aliquem magis +alio amare, cui volumus maius bonum; quamvis non magis intensa +voluntate. Et hoc modo necesse est dicere quod Deus quaedam aliis +magis amat. Cum enim amor Dei sit causa bonitatis rerum, ut dictum +est, non esset aliquid alio melius, si Deus non vellet uni maius +bonum quam alteri.</p> +<p title="I q. 20 a. 3 ad 1"><a name="29309"><span class= +"ref">[29309] Iª q. 20 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod dicitur Deo aequaliter esse cura de omnibus, non quia +aequalia bona sua cura omnibus dispenset; sed quia ex aequali +sapientia et bonitate omnia administrat.</p> +<p title="I q. 20 a. 3 ad 2"><a name="29310"><span class= +"ref">[29310] Iª q. 20 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod ratio illa procedit de intensione amoris ex parte +actus voluntatis, qui est divina essentia. Bonum autem quod Deus +creaturae vult, non est divina essentia. Unde nihil prohibet illud +intendi vel remitti.</p> +<p title="I q. 20 a. 3 ad 3"><a name="29311"><span class= +"ref">[29311] Iª q. 20 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod intelligere et velle significant solum actus, non +autem in sua significatione includunt aliqua obiecta, ex quorum +diversitate possit dici Deus magis vel minus scire aut velle; sicut +circa amorem dictum est.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 20 a. 4 arg. 1"><a name="29312"><span class= +"ref">[29312] Iª q. 20 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod Deus non semper magis diligat meliora. +Manifestum est enim quod Christus est melior toto genere humano, +cum sit Deus et homo. Sed Deus magis dilexit genus humanum quam +Christum, quia dicitur Rom. VIII, <i>proprio filio suo non +pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum</i>. Ergo Deus non +semper magis diligit meliora.</p> +<p title="I q. 20 a. 4 arg. 2"><a name="29313"><span class= +"ref">[29313] Iª q. 20 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, +Angelus est melior homine, unde in Psalmo VIII dicitur de homine, +<i>minuisti eum paulo minus ab Angelis</i>. Sed Deus plus dilexit +hominem quam Angelum, dicitur enim Hebr. II, <i>nusquam Angelos +apprehendit, sed semen Abrahae apprehendit</i>. Ergo Deus non +semper magis diligit meliora.</p> +<p title="I q. 20 a. 4 arg. 3"><a name="29314"><span class= +"ref">[29314] Iª q. 20 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, +Petrus fuit melior Ioanne, quia plus Christum diligebat. Unde +dominus, sciens hoc esse verum, interrogavit Petrum, dicens, +<i>Simon Ioannis, diligis me plus his?</i> Sed tamen Christus plus +dilexit Ioannem quam Petrum, ut enim dicit Augustinus, super illud +Ioan. XXI, <i>Simon Ioannis diligis me? Hoc ipso signo Ioannes a +ceteris discipulis discernitur; non quod solum eum, sed quod plus +eum ceteris diligebat</i>. Non ergo semper magis diligit +meliora.</p> +<p title="I q. 20 a. 4 arg. 4"><a name="29315"><span class= +"ref">[29315] Iª q. 20 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, +melior est innocens poenitente; <i>cum poenitentia sit secunda +tabula post naufragium</i>, ut dicit Hieronymus. Sed Deus plus +diligit poenitentem quam innocentem, quia plus de eo gaudet, +dicitur enim Luc. XV, <i>dico vobis quod maius gaudium erit in +caelo super uno peccatore poenitentiam agente, quam super nonaginta +novem iustis, qui non indigent poenitentia</i>. Ergo Deus non +semper magis diligit meliora.</p> +<p title="I q. 20 a. 4 arg. 5"><a name="29316"><span class= +"ref">[29316] Iª q. 20 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, +melior est iustus praescitus, quam peccator praedestinatus. Sed +Deus plus diligit peccatorem praedestinatum, quia vult ei maius +bonum, scilicet vitam aeternam. Ergo Deus non semper magis diligit +meliora.</p> +<p title="I q. 20 a. 4 s. c."><a name="29317"><span class= +"ref">[29317] Iª q. 20 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, +unumquodque diligit sibi simile; ut patet per illud quod habetur +Eccli. XIII, <i>omne animal diligit sibi simile</i>. Sed intantum +aliquid est melius, inquantum est Deo similius. Ergo meliora magis +diliguntur a Deo.</p> +<p title="I q. 20 a. 4 co."><a name="29318"><span class= +"ref">[29318] Iª q. 20 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod necesse est dicere, secundum praedicta, quod Deus magis +diligat meliora. Dictum est enim quod Deum diligere magis aliquid, +nihil aliud est quam ei maius bonum velle, voluntas enim Dei est +causa bonitatis in rebus. Et sic, ex hoc sunt aliqua meliora, quod +Deus eis maius bonum vult. Unde sequitur quod meliora plus +amet.</p> +<p title="I q. 20 a. 4 ad 1"><a name="29319"><span class= +"ref">[29319] Iª q. 20 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Deus Christum diligit, non solum plus quam totum +humanum genus, sed etiam magis quam totam universitatem +creaturarum, quia scilicet ei maius bonum voluit, quia dedit ei +nomen, quod est super omne nomen, ut verus Deus esset. Nec eius +excellentiae deperiit ex hoc quod Deus dedit eum in mortem pro +salute humani generis, quinimo ex hoc factus est victor gloriosus; +<i>factus enim est principatus super humerum eius</i>, ut dicitur +Isaiae IX.</p> +<p title="I q. 20 a. 4 ad 2"><a name="29320"><span class= +"ref">[29320] Iª q. 20 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod naturam humanam assumptam a Dei verbo in persona +Christi, secundum praedicta, Deus plus amat quam omnes Angelos, et +melior est, maxime ratione unionis. Sed loquendo de humana natura +communiter, eam angelicae comparando, secundum ordinem ad gratiam +et gloriam, aequalitas invenitur; cum eadem sit mensura hominis et +Angeli, ut dicitur Apoc. XXI; ita tamen quod quidam Angeli +quibusdam hominibus, et quidam homines quibusdam Angelis, quantum +ad hoc, potiores inveniuntur. Sed quantum ad conditionem naturae, +Angelus est melior homine. Nec ideo naturam humanam assumpsit Deus, +quia hominem absolute plus diligeret, sed quia plus indigebat. +Sicut bonus paterfamilias aliquid pretiosius dat servo aegrotanti, +quod non dat filio sano.</p> +<p title="I q. 20 a. 4 ad 3"><a name="29321"><span class= +"ref">[29321] Iª q. 20 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod haec dubitatio de Petro et Ioanne multipliciter +solvitur. Augustinus namque refert hoc ad mysterium, dicens quod +vita activa, quae significatur per Petrum, plus diligit Deum quam +vita contemplativa, quae significatur per Ioannem, quia magis +sentit praesentis vitae angustias, et aestuantius ab eis liberari +desiderat, et ad Deum ire. Contemplativam vero vitam Deus plus +diligit, quia magis eam conservat; non enim finitur simul cum vita +corporis, sicut vita activa. Quidam vero dicunt quod Petrus plus +dilexit Christum in membris; et sic etiam a Christo plus fuit +dilectus; unde ei Ecclesiam commendavit. Ioannes vero plus dilexit +Christum in seipso; et sic etiam plus ab eo fuit dilectus; unde ei +commendavit matrem. Alii vero dicunt quod incertum est quis horum +plus Christum dilexerit amore caritatis, et similiter quem Deus +plus dilexerit in ordine ad maiorem gloriam vitae aeternae. Sed +Petrus dicitur plus dilexisse, quantum ad quandam promptitudinem +vel fervorem, Ioannes vero plus dilectus, quantum ad quaedam +familiaritatis indicia, quae Christus ei magis demonstrabat, +propter eius iuventutem et puritatem. Alii vero dicunt quod +Christus plus dilexit Petrum, quantum ad excellentius donum +caritatis, Ioannem vero plus, quantum ad donum intellectus. Unde +simpliciter Petrus fuit melior, et magis dilectus, sed Ioannes +secundum quid. Praesumptuosum tamen videtur hoc diiudicare, quia, +ut dicitur Prov. XVI, <i>spirituum ponderator est dominus</i>, et +non alius.</p> +<p title="I q. 20 a. 4 ad 4"><a name="29322"><span class= +"ref">[29322] Iª q. 20 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod poenitentes et innocentes se habent sicut excedentia +et excessa. Nam sive sint innocentes, sive poenitentes, illi sunt +meliores et magis dilecti, qui plus habent de gratia. Ceteris tamen +paribus, innocentia dignior est et magis dilecta. Dicitur tamen +Deus plus gaudere de poenitente quam de innocente, quia plerumque +poenitentes cautiores, humiliores et ferventiores resurgunt. Unde +Gregorius dicit ibidem, quod <i>dux in praelio eum militem plus +diligit, qui post fugam conversus, fortiter hostem premit, quam qui +nunquam fugit, nec unquam fortiter fecit</i>. Vel, alia ratione, +quia aequale donum gratiae plus est, comparatum poenitenti, qui +meruit poenam, quam innocenti, qui non meruit. Sicut centum marcae +maius donum est, si dentur pauperi, quam si dentur regi.</p> +<p title="I q. 20 a. 4 ad 5"><a name="29323"><span class= +"ref">[29323] Iª q. 20 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum +dicendum quod, cum voluntas Dei sit causa bonitatis in rebus, +secundum illud tempus pensanda est bonitas eius qui amatur a Deo, +secundum quod dandum est ei ex bonitate divina aliquod bonum. +Secundum ergo illud tempus quo praedestinato peccatori dandum est +ex divina voluntate maius bonum, melior est; licet secundum aliquod +aliud tempus, sit peior; quia et secundum aliquod tempus, non est +nec bonus neque malus.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 21</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 21 pr."><a name="29324"><span class="ref">[29324] +Iª q. 21 pr.</span></a> Post considerationem divini amoris, de +iustitia et misericordia eius agendum est. Et circa hoc quaeruntur +quatuor. Primo, utrum in Deo sit iustitia. Secundo, utrum iustitia +eius veritas dici possit. Tertio, utrum in Deo sit misericordia. +Quarto, utrum in omni opere Dei sit iustitia et misericordia.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 21 a. 1 arg. 1"><a name="29325"><span class= +"ref">[29325] Iª q. 21 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod in Deo non sit iustitia. Iustitia enim +contra temperantiam dividitur. Temperantia autem non est in Deo. +Ergo nec iustitia.</p> +<p title="I q. 21 a. 1 arg. 2"><a name="29326"><span class= +"ref">[29326] Iª q. 21 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, +quicumque facit omnia pro libito suae voluntatis, non secundum +iustitiam operatur. Sed, sicut dicit apostolus, ad Ephes. I, Deus +<i>operatur omnia secundum consilium suae voluntatis</i>. Non ergo +ei iustitia debet attribui.</p> +<p title="I q. 21 a. 1 arg. 3"><a name="29327"><span class= +"ref">[29327] Iª q. 21 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, actus +iustitiae est reddere debitum. Sed Deus nulli est debitor. Ergo Deo +non competit iustitia.</p> +<p title="I q. 21 a. 1 arg. 4"><a name="29328"><span class= +"ref">[29328] Iª q. 21 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, +quidquid est in Deo, est eius essentia. Sed hoc non competit +iustitiae, dicit enim Boetius, in libro de Hebdomad., quod <i>bonum +essentiam, iustum vero actum respicit</i>. Ergo iustitia non +competit Deo.</p> +<p title="I q. 21 a. 1 s. c."><a name="29329"><span class= +"ref">[29329] Iª q. 21 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in Psalmo X, <i>iustus dominus, et iustitias +dilexit</i>.</p> +<p title="I q. 21 a. 1 co."><a name="29330"><span class= +"ref">[29330] Iª q. 21 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod duplex est species iustitiae. Una, quae consistit in mutua +datione et acceptione, ut puta quae consistit in emptione et +venditione, et aliis huiusmodi communicationibus vel +commutationibus. Et haec dicitur a philosopho, in V Ethic., +iustitia commutativa, vel directiva commutationum sive +communicationum. Et haec non competit Deo, quia, ut dicit +apostolus, Rom. XI, <i>quis prior dedit illi, et retribuetur +ei?</i> Alia, quae consistit in distribuendo, et dicitur +distributiva iustitia, secundum quam aliquis gubernator vel +dispensator dat unicuique secundum suam dignitatem. Sicut igitur +ordo congruus familiae, vel cuiuscumque multitudinis gubernatae, +demonstrat huiusmodi iustitiam in gubernante; ita ordo universi, +qui apparet tam in rebus naturalibus quam in rebus voluntariis, +demonstrat Dei iustitiam. Unde dicit Dionysius, VIII cap. de Div. +Nom., <i>oportet videre in hoc veram Dei esse iustitiam, quod +omnibus tribuit propria, secundum uniuscuiusque existentium +dignitatem; et uniuscuiusque naturam in proprio salvat ordine et +virtute</i>.</p> +<p title="I q. 21 a. 1 ad 1"><a name="29331"><span class= +"ref">[29331] Iª q. 21 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod virtutum moralium quaedam sunt circa passiones; sicut +temperantia circa concupiscentias, fortitudo circa timores et +audacias, mansuetudo circa iram. Et huiusmodi virtutes Deo attribui +non possunt, nisi secundum metaphoram, quia in Deo neque passiones +sunt, ut supra dictum est; neque appetitus sensitivus, in quo sunt +huiusmodi virtutes sicut in subiecto, ut dicit philosophus in III +Ethic. Quaedam vero virtutes morales sunt circa operationes; ut +puta circa dationes et sumptus, ut iustitia et liberalitas et +magnificentia; quae etiam non sunt in parte sensitiva, sed in +voluntate. Unde nihil prohibet huiusmodi virtutes in Deo ponere, +non tamen circa actiones civiles sed circa actiones Deo +convenientes. Ridiculum est enim secundum virtutes politicas Deum +laudare, ut dicit philosophus in X Ethic.</p> +<p title="I q. 21 a. 1 ad 2"><a name="29332"><span class= +"ref">[29332] Iª q. 21 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, cum bonum intellectum sit obiectum voluntatis, +impossibile est Deum velle nisi quod ratio suae sapientiae habet. +Quae quidem est sicut lex iustitiae, secundum quam eius voluntas +recta et iusta est. Unde quod secundum suam voluntatem facit, iuste +facit, sicut et nos quod secundum legem facimus, iuste facimus. Sed +nos quidem secundum legem alicuius superioris, Deus autem sibi ipsi +est lex.</p> +<p title="I q. 21 a. 1 ad 3"><a name="29333"><span class= +"ref">[29333] Iª q. 21 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod unicuique debetur quod suum est. Dicitur autem esse +suum alicuius, quod ad ipsum ordinatur; sicut servus est domini, et +non e converso; nam liberum est quod sui causa est. In nomine ergo +debiti, importatur quidam ordo exigentiae vel necessitatis alicuius +ad quod ordinatur. Est autem duplex ordo considerandus in rebus. +Unus, quo aliquid creatum ordinatur ad aliud creatum, sicut partes +ordinantur ad totum, et accidentia ad substantias, et unaquaeque +res ad suum finem. Alius ordo, quo omnia creata ordinantur in Deum. +Sic igitur et debitum attendi potest dupliciter in operatione +divina, aut secundum quod aliquid debetur Deo; aut secundum quod +aliquid debetur rei creatae. Et utroque modo Deus debitum reddit. +Debitum enim est Deo, ut impleatur in rebus id quod eius sapientia +et voluntas habet, et quod suam bonitatem manifestat, et secundum +hoc iustitia Dei respicit decentiam ipsius, secundum quam reddit +sibi quod sibi debetur. Debitum etiam est alicui rei creatae, quod +habeat id quod ad ipsam ordinatur, sicut homini, quod habeat manus, +et quod ei alia animalia serviant. Et sic etiam Deus operatur +iustitiam, quando dat unicuique quod ei debetur secundum rationem +suae naturae et conditionis. Sed hoc debitum dependet ex primo, +quia hoc unicuique debetur, quod est ordinatum ad ipsum secundum +ordinem divinae sapientiae. Et licet Deus hoc modo debitum alicui +det, non tamen ipse est debitor, quia ipse ad alia non ordinatur, +sed potius alia in ipsum. Et ideo iustitia quandoque dicitur in Deo +condecentia suae bonitatis; quandoque vero retributio pro meritis. +Et utrumque modum tangit Anselmus, dicens, <i>cum punis malos, +iustum est, quia illorum meritis convenit; cum vero parcis malis, +iustum est, quia bonitati tuae condecens est</i>.</p> +<p title="I q. 21 a. 1 ad 4"><a name="29334"><span class= +"ref">[29334] Iª q. 21 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod, licet iustitia respiciat actum, non tamen per hoc +excluditur quin sit essentia Dei, quia etiam id quod est de +essentia rei, potest esse principium actionis. Sed bonum non semper +respicit actum, quia aliquid dicitur esse bonum, non solum secundum +quod agit, sed etiam secundum quod in sua essentia perfectum est. +Et propter hoc ibidem dicitur quod bonum comparatur ad iustum, +sicut generale ad speciale.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 21 a. 2 arg. 1"><a name="29335"><span class= +"ref">[29335] Iª q. 21 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod iustitia Dei non sit veritas. Iustitia +enim est in voluntate, est enim rectitudo voluntatis, ut dicit +Anselmus. Veritas autem est in intellectu, secundum philosophum in +VI Metaphys. et in VI Ethic. Ergo iustitia non pertinet ad +veritatem.</p> +<p title="I q. 21 a. 2 arg. 2"><a name="29336"><span class= +"ref">[29336] Iª q. 21 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, +veritas, secundum philosophum in IV Ethic., est quaedam alia virtus +a iustitia. Non ergo veritas pertinet ad rationem iustitiae.</p> +<p title="I q. 21 a. 2 s. c."><a name="29337"><span class= +"ref">[29337] Iª q. 21 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod in Psalmo LXXXIV dicitur, <i>misericordia et veritas +obviaverunt sibi</i>; et ponitur ibi veritas pro iustitia.</p> +<p title="I q. 21 a. 2 co."><a name="29338"><span class= +"ref">[29338] Iª q. 21 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod veritas consistit in adaequatione intellectus et rei, sicut +supra dictum est. Intellectus autem qui est causa rei, comparatur +ad ipsam sicut regula et mensura, e converso autem est de +intellectu qui accipit scientiam a rebus. Quando igitur res sunt +mensura et regula intellectus, veritas consistit in hoc, quod +intellectus adaequatur rei, ut in nobis accidit, ex eo enim quod +res est vel non est, opinio nostra et oratio vera vel falsa est. +Sed quando intellectus est regula vel mensura rerum, veritas +consistit in hoc, quod res adaequantur intellectui, sicut dicitur +artifex facere verum opus, quando concordat arti. Sicut autem se +habent artificiata ad artem, ita se habent opera iusta ad legem cui +concordant. Iustitia igitur Dei, quae constituit ordinem in rebus +conformem rationi sapientiae suae, quae est lex eius, convenienter +veritas nominatur. Et sic etiam dicitur in nobis veritas +iustitiae.</p> +<p title="I q. 21 a. 2 ad 1"><a name="29339"><span class= +"ref">[29339] Iª q. 21 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod iustitia, quantum ad legem regulantem, est in ratione +vel intellectu, sed quantum ad imperium, quo opera regulantur +secundum legem, est in voluntate.</p> +<p title="I q. 21 a. 2 ad 2"><a name="29340"><span class= +"ref">[29340] Iª q. 21 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod veritas illa de qua loquitur philosophus ibi, est +quaedam virtus per quam aliquis demonstrat se talem in dictis vel +factis, qualis est. Et sic consistit in conformitate signi ad +significatum, non autem in conformitate effectus ad causam et +regulam, sicut de veritate iustitiae dictum est.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 21 a. 3 arg. 1"><a name="29341"><span class= +"ref">[29341] Iª q. 21 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod misericordia Deo non competat. +Misericordia enim est species tristitiae, ut dicit Damascenus. Sed +tristitia non est in Deo. Ergo nec misericordia.</p> +<p title="I q. 21 a. 3 arg. 2"><a name="29342"><span class= +"ref">[29342] Iª q. 21 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, +misericordia est relaxatio iustitiae. Sed Deus non potest +praetermittere id quod ad iustitiam suam pertinet. Dicitur enim II +ad Tim. II, <i>si non credimus, ille fidelis permanet, seipsum +negare non potest</i>, negaret autem seipsum, ut dicit Glossa +ibidem, si dicta sua negaret. Ergo misericordia Deo non +competit.</p> +<p title="I q. 21 a. 3 s. c."><a name="29343"><span class= +"ref">[29343] Iª q. 21 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in Psalmo CX, <i>miserator et misericors +dominus</i>.</p> +<p title="I q. 21 a. 3 co."><a name="29344"><span class= +"ref">[29344] Iª q. 21 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod misericordia est Deo maxime attribuenda, tamen secundum +effectum, non secundum passionis affectum. Ad cuius evidentiam, +considerandum est quod misericors dicitur aliquis quasi habens +miserum cor, quia scilicet afficitur ex miseria alterius per +tristitiam, ac si esset eius propria miseria. Et ex hoc sequitur +quod operetur ad depellendam miseriam alterius, sicut miseriam +propriam, et hic est misericordiae effectus. Tristari ergo de +miseria alterius non competit Deo, sed repellere miseriam alterius, +hoc maxime ei competit, ut per miseriam quemcumque defectum +intelligamus. Defectus autem non tolluntur, nisi per alicuius +bonitatis perfectionem, prima autem origo bonitatis Deus est, ut +supra ostensum est. Sed considerandum est quod elargiri +perfectiones rebus, pertinet quidem et ad bonitatem divinam, et ad +iustitiam, et ad liberalitatem, et misericordiam, tamen secundum +aliam et aliam rationem. Communicatio enim perfectionum, absolute +considerata, pertinet ad bonitatem, ut supra ostensum est. Sed +inquantum perfectiones rebus a Deo dantur secundum earum +proportionem, pertinet ad iustitiam, ut dictum est supra. Inquantum +vero non attribuit rebus perfectiones propter utilitatem suam, sed +solum propter suam bonitatem, pertinet ad liberalitatem. Inquantum +vero perfectiones datae rebus a Deo, omnem defectum expellunt, +pertinet ad misericordiam.</p> +<p title="I q. 21 a. 3 ad 1"><a name="29345"><span class= +"ref">[29345] Iª q. 21 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum igitur +dicendum quod obiectio illa procedit de misericordia, quantum ad +passionis affectum.</p> +<p title="I q. 21 a. 3 ad 2"><a name="29346"><span class= +"ref">[29346] Iª q. 21 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod Deus misericorditer agit, non quidem contra iustitiam +suam faciendo, sed aliquid supra iustitiam operando, sicut si +alicui cui debentur centum denarii, aliquis ducentos det de suo, +tamen non contra iustitiam facit, sed liberaliter vel +misericorditer operatur. Et similiter si aliquis offensam in se +commissam remittat. Qui enim aliquid remittit, quodammodo donat +illud, unde apostolus remissionem donationem vocat, Ephes. V, +<i>donate invicem, sicut et Christus vobis donavit</i>. Ex quo +patet quod misericordia non tollit iustitiam, sed est quaedam +iustitiae plenitudo. Unde dicitur Iac. II, quod <i>misericordia +superexaltat iudicium</i>.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 21 a. 4 arg. 1"><a name="29347"><span class= +"ref">[29347] Iª q. 21 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod non in omnibus Dei operibus sit +misericordia et iustitia. Quaedam enim opera Dei attribuuntur +misericordiae, ut iustificatio impii, quaedam vero iustitiae, ut +damnatio impiorum. Unde dicitur Iac. II, <i>iudicium sine +misericordia fiet ei qui non fecerit misericordiam</i>. Non ergo in +omni opere Dei apparet misericordia et iustitia.</p> +<p title="I q. 21 a. 4 arg. 2"><a name="29348"><span class= +"ref">[29348] Iª q. 21 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, +apostolus, ad Rom. XV, conversionem Iudaeorum attribuit iustitiae +et veritati; conversionem autem gentium, misericordiae. Ergo non in +quolibet opere Dei est iustitia et misericordia.</p> +<p title="I q. 21 a. 4 arg. 3"><a name="29349"><span class= +"ref">[29349] Iª q. 21 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, multi +iusti in hoc mundo affliguntur. Hoc autem est iniustum. Non ergo in +omni opere Dei est iustitia et misericordia.</p> +<p title="I q. 21 a. 4 arg. 4"><a name="29350"><span class= +"ref">[29350] Iª q. 21 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, +iustitiae est reddere debitum, misericordiae autem sublevare +miseriam, et sic tam iustitia quam misericordia aliquid +praesupponit in suo opere. Sed creatio nihil praesupponit. Ergo in +creatione neque misericordia est, neque iustitia.</p> +<p title="I q. 21 a. 4 s. c."><a name="29351"><span class= +"ref">[29351] Iª q. 21 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in Psalmo XXIV, <i>omnes viae domini misericordia et +veritas</i>.</p> +<p title="I q. 21 a. 4 co."><a name="29352"><span class= +"ref">[29352] Iª q. 21 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod necesse est quod in quolibet opere Dei misericordia et veritas +inveniantur; si tamen misericordia pro remotione cuiuscumque +defectus accipiatur; quamvis non omnis defectus proprie possit dici +miseria, sed solum defectus rationalis naturae, quam contingit esse +felicem; nam miseria felicitati opponitur. Huius autem necessitatis +ratio est, quia, cum debitum quod ex divina iustitia redditur, sit +vel debitum Deo, vel debitum alicui creaturae, neutrum potest in +aliquo opere Dei praetermitti. Non enim potest facere aliquid Deus, +quod non sit conveniens sapientiae et bonitati ipsius; secundum +quem modum diximus aliquid esse debitum Deo. Similiter etiam +quidquid in rebus creatis facit, secundum convenientem ordinem et +proportionem facit; in quo consistit ratio iustitiae. Et sic +oportet in omni opere Dei esse iustitiam. Opus autem divinae +iustitiae semper praesupponit opus misericordiae, et in eo +fundatur. Creaturae enim non debetur aliquid, nisi propter aliquid +in eo praeexistens, vel praeconsideratum, et rursus, si illud +creaturae debetur, hoc erit propter aliquid prius. Et cum non sit +procedere in infinitum, oportet devenire ad aliquid quod ex sola +bonitate divinae voluntatis dependeat, quae est ultimus finis. +Utpote si dicamus quod habere manus debitum est homini propter +animam rationalem; animam vero rationalem habere, ad hoc quod sit +homo; hominem vero esse, propter divinam bonitatem. Et sic in +quolibet opere Dei apparet misericordia, quantum ad primam radicem +eius. Cuius virtus salvatur in omnibus consequentibus; et etiam +vehementius in eis operatur, sicut causa primaria vehementius +influit quam causa secunda. Et propter hoc etiam ea quae alicui +creaturae debentur, Deus, ex abundantia suae bonitatis, largius +dispensat quam exigat proportio rei. Minus enim est quod sufficeret +ad conservandum ordinem iustitiae, quam quod divina bonitas +confert, quae omnem proportionem creaturae excedit.</p> +<p title="I q. 21 a. 4 ad 1"><a name="29353"><span class= +"ref">[29353] Iª q. 21 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod quaedam opera attribuuntur iustitiae et quaedam +misericordiae, quia in quibusdam vehementius apparet iustitia, in +quibusdam misericordia. Et tamen in damnatione reproborum apparet +misericordia, non quidem totaliter relaxans, sed aliqualiter +allevians, dum punit citra condignum. Et in iustificatione impii +apparet iustitia, dum culpas relaxat propter dilectionem, quam +tamen ipse misericorditer infundit, sicut de Magdalena legitur, +Luc. VII, <i>dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit +multum</i>.</p> +<p title="I q. 21 a. 4 ad 2"><a name="29354"><span class= +"ref">[29354] Iª q. 21 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod iustitia et misericordia Dei apparet in conversione +Iudaeorum et gentium, sed aliqua ratio iustitiae apparet in +conversione Iudaeorum, quae non apparet in conversione gentium, +sicut quod salvati sunt propter promissiones patribus factas.</p> +<p title="I q. 21 a. 4 ad 3"><a name="29355"><span class= +"ref">[29355] Iª q. 21 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod in hoc etiam quod iusti puniuntur in hoc mundo, +apparet iustitia et misericordia; inquantum per huiusmodi +afflictiones aliqua levia in eis purgantur, et ab affectu +terrenorum in Deum magis eriguntur; secundum illud Gregorii, +<i>mala quae in hoc mundo nos premunt, ad Deum nos ire +compellunt</i>.</p> +<p title="I q. 21 a. 4 ad 4"><a name="29356"><span class= +"ref">[29356] Iª q. 21 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod, licet creationi non praesupponatur aliquid in rerum +natura, praesupponitur tamen aliquid in Dei cognitione. Et secundum +hoc etiam salvatur ibi ratio iustitiae, inquantum res in esse +producitur, secundum quod convenit divinae sapientiae et bonitati. +Et salvatur quodammodo ratio misericordiae, inquantum res de non +esse in esse mutatur.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 22</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 22 pr."><a name="29357"><span class="ref">[29357] +Iª q. 22 pr.</span></a> Consideratis autem his quae ad +voluntatem absolute pertinent, procedendum est ad ea quae +respiciunt simul intellectum et voluntatem. Huiusmodi autem est +providentia quidem respectu omnium; praedestinatio vero et +reprobatio, et quae ad haec consequuntur, respectu hominum +specialiter, in ordine ad aeternam salutem. Nam et post morales +virtutes, in scientia morali, consideratur de prudentia, ad quam +providentia pertinere videtur. Circa providentiam autem Dei +quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deo conveniat providentia. +Secundo, utrum omnia divinae providentiae subsint. Tertio, utrum +divina providentia immediate sit de omnibus. Quarto, utrum +providentia divina imponat necessitatem rebus provisis.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 22 a. 1 arg. 1"><a name="29358"><span class= +"ref">[29358] Iª q. 22 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod providentia Deo non conveniat. Providentia +enim, secundum Tullium, est pars prudentiae. Prudentia autem, cum +sit bene consiliativa, secundum philosophum in VI Ethic., Deo +competere non potest, qui nullum dubium habet, unde eum consiliari +oporteat. Ergo providentia Deo non competit.</p> +<p title="I q. 22 a. 1 arg. 2"><a name="29359"><span class= +"ref">[29359] Iª q. 22 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, +quidquid est in Deo, est aeternum. Sed providentia non est aliquid +aeternum, est enim circa existentia, quae non sunt aeterna, +secundum Damascenum. Ergo providentia non est in Deo.</p> +<p title="I q. 22 a. 1 arg. 3"><a name="29360"><span class= +"ref">[29360] Iª q. 22 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, +nullum compositum est in Deo. Sed providentia videtur esse aliquid +compositum, quia includit in se voluntatem et intellectum. Ergo +providentia non est in Deo.</p> +<p title="I q. 22 a. 1 s. c."><a name="29361"><span class= +"ref">[29361] Iª q. 22 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Sap. XIV, <i>tu autem, pater, gubernas omnia +providentia</i>.</p> +<p title="I q. 22 a. 1 co."><a name="29362"><span class= +"ref">[29362] Iª q. 22 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod necesse est ponere providentiam in Deo. Omne enim bonum quod +est in rebus, a Deo creatum est, ut supra ostensum est. In rebus +autem invenitur bonum, non solum quantum ad substantiam rerum, sed +etiam quantum ad ordinem earum in finem, et praecipue in finem +ultimum, qui est bonitas divina, ut supra habitum est. Hoc igitur +bonum ordinis in rebus creatis existens, a Deo creatum est. Cum +autem Deus sit causa rerum per suum intellectum, et sic cuiuslibet +sui effectus oportet rationem in ipso praeexistere, ut ex +superioribus patet; necesse est quod ratio ordinis rerum in finem +in mente divina praeexistat. Ratio autem ordinandorum in finem, +proprie providentia est. Est enim principalis pars prudentiae, ad +quam aliae duae partes ordinantur, scilicet memoria praeteritorum, +et intelligentia praesentium; prout ex praeteritis memoratis, et +praesentibus intellectis, coniectamus de futuris providendis. +Prudentiae autem proprium est, secundum philosophum in VI Ethic., +ordinare alia in finem; sive respectu sui ipsius, sicut dicitur +homo prudens, qui bene ordinat actus suos ad finem vitae suae; sive +respectu aliorum sibi subiectorum in familia vel civitate vel +regno, secundum quem modum dicitur Matt. XXIV, <i>fidelis servus et +prudens, quem constituit dominus super familiam suam</i>. Secundum +quem modum prudentia vel providentia Deo convenire potest, nam in +ipso Deo nihil est in finem ordinabile, cum ipse sit finis ultimus. +Ipsa igitur ratio ordinis rerum in finem, providentia in Deo +nominatur. Unde Boetius, IV de Consol., dicit quod <i>providentia +est ipsa divina ratio in summo omnium principe constituta, quae +cuncta disponit</i>. Dispositio autem potest dici tam ratio ordinis +rerum in finem, quam ratio ordinis partium in toto.</p> +<p title="I q. 22 a. 1 ad 1"><a name="29363"><span class= +"ref">[29363] Iª q. 22 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, secundum philosophum in VI Ethic., prudentia proprie +est praeceptiva eorum, de quibus eubulia recte consiliatur, et +synesis recte iudicat. Unde, licet consiliari non competat Deo, +secundum quod consilium est inquisitio de rebus dubiis; tamen +praecipere de ordinandis in finem, quorum rectam rationem habet, +competit Deo, secundum illud Psalmi, <i>praeceptum posuit, et non +praeteribit</i>. Et secundum hoc competit Deo ratio prudentiae et +providentiae. Quamvis etiam dici possit, quod ipsa ratio rerum +agendarum consilium in Deo dicitur; non propter inquisitionem, sed +propter certitudinem cognitionis, ad quam consiliantes inquirendo +perveniunt. Unde dicitur Ephes. I, <i>qui operatur omnia secundum +consilium voluntatis suae</i>.</p> +<p title="I q. 22 a. 1 ad 2"><a name="29364"><span class= +"ref">[29364] Iª q. 22 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod ad curam duo pertinent, scilicet ratio ordinis, quae +dicitur providentia et dispositio; et executio ordinis, quae +dicitur gubernatio. Quorum primum est aeternum, secundum +temporale.</p> +<p title="I q. 22 a. 1 ad 3"><a name="29365"><span class= +"ref">[29365] Iª q. 22 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod providentia est in intellectu, sed praesupponit +voluntatem finis, nullus enim praecipit de agendis propter finem, +nisi velit finem. Unde et prudentia praesupponit virtutes morales, +per quas appetitus se habet ad bonum, ut dicitur in VI Ethic. Et +tamen si providentia ex aequali respiceret voluntatem et +intellectum divinum, hoc esset absque detrimento divinae +simplicitatis; cum voluntas et intellectus in Deo sint idem, ut +supra dictum est.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 22 a. 2 arg. 1"><a name="29366"><span class= +"ref">[29366] Iª q. 22 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod non omnia sint subiecta divinae +providentiae. Nullum enim provisum est fortuitum. Si ergo omnia +sunt provisa a Deo, nihil erit fortuitum, et sic perit casus et +fortuna. Quod est contra communem opinionem.</p> +<p title="I q. 22 a. 2 arg. 2"><a name="29367"><span class= +"ref">[29367] Iª q. 22 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis +sapiens provisor excludit defectum et malum, quantum potest, ab his +quorum curam gerit. Videmus autem multa mala in rebus esse. Aut +igitur Deus non potest ea impedire, et sic non est omnipotens, aut +non de omnibus curam habet.</p> +<p title="I q. 22 a. 2 arg. 3"><a name="29368"><span class= +"ref">[29368] Iª q. 22 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quae +ex necessitate eveniunt, providentiam seu prudentiam non requirunt, +unde, secundum philosophum in VI Ethic., prudentia est recta ratio +contingentium, de quibus est consilium et electio. Cum igitur multa +in rebus ex necessitate eveniant, non omnia providentiae +subduntur.</p> +<p title="I q. 22 a. 2 arg. 4"><a name="29369"><span class= +"ref">[29369] Iª q. 22 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, +quicumque dimittitur sibi, non subest providentiae alicuius +gubernantis. Sed homines sibi ipsis dimittuntur a Deo, secundum +illud Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit hominem, et reliquit +eum in manu consilii sui</i>; et specialiter mali, secundum illud, +<i>dimisit illos secundum desideria cordis eorum</i>. Non igitur +omnia divinae providentiae subsunt.</p> +<p title="I q. 22 a. 2 arg. 5"><a name="29370"><span class= +"ref">[29370] Iª q. 22 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, +apostolus, I Cor. IX, dicit quod <i>non est Deo cura de bobus</i>, +et eadem ratione, de aliis creaturis irrationalibus. Non igitur +omnia subsunt divinae providentiae.</p> +<p title="I q. 22 a. 2 s. c."><a name="29371"><span class= +"ref">[29371] Iª q. 22 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Sap. VIII, de divina sapientia, quod <i>attingit a +fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter</i>.</p> +<p title="I q. 22 a. 2 co."><a name="29372"><span class= +"ref">[29372] Iª q. 22 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod quidam totaliter providentiam negaverunt, sicut Democritus et +Epicurei, ponentes mundum factum esse casu. Quidam vero posuerunt +incorruptibilia tantum providentiae subiacere; corruptibilia vero, +non secundum individua, sed secundum species; sic enim +incorruptibilia sunt. Ex quorum persona dicitur Iob XXII, <i>nubes +latibulum eius, et circa cardines caeli perambulat, neque nostra +considerat</i>. A corruptibilium autem generalitate excepit Rabbi +Moyses homines, propter splendorem intellectus, quem participant, +in aliis autem individuis corruptibilibus, aliorum opinionem est +secutus. Sed necesse est dicere omnia divinae providentiae +subiacere, non in universali tantum, sed etiam in singulari. Quod +sic patet. Cum enim omne agens agat propter finem, tantum se +extendit ordinatio effectuum in finem, quantum se extendit +causalitas primi agentis. Ex hoc enim contingit in operibus +alicuius agentis aliquid provenire non ad finem ordinatum, quia +effectus ille consequitur ex aliqua alia causa, praeter intentionem +agentis. Causalitas autem Dei, qui est primum agens, se extendit +usque ad omnia entia, non solum quantum ad principia speciei, sed +etiam quantum ad individualia principia, non solum +incorruptibilium, sed etiam corruptibilium. Unde necesse est omnia +quae habent quocumque modo esse, ordinata esse a Deo in finem, +secundum illud apostoli, ad Rom. XIII, <i>quae a Deo sunt, ordinata +sunt</i>. Cum ergo nihil aliud sit Dei providentia quam ratio +ordinis rerum in finem, ut dictum est, necesse est omnia, inquantum +participant esse, intantum subdi divinae providentiae. Similiter +etiam supra ostensum est quod Deus omnia cognoscit, et universalia +et particularia. Et cum cognitio eius comparetur ad res sicut +cognitio artis ad artificiata, ut supra dictum est, necesse est +quod omnia supponantur suo ordini, sicut omnia artificiata +subduntur ordini artis.</p> +<p title="I q. 22 a. 2 ad 1"><a name="29373"><span class= +"ref">[29373] Iª q. 22 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod aliter est de causa universali, et de causa +particulari. Ordinem enim causae particularis aliquid potest exire, +non autem ordinem causae universalis. Non enim subducitur aliquid +ab ordine causae particularis, nisi per aliquam aliam causam +particularem impedientem, sicut lignum impeditur a combustione per +actionem aquae. Unde, cum omnes causae particulares concludantur +sub universali causa, impossibile est aliquem effectum ordinem +causae universalis effugere. Inquantum igitur aliquis effectus +ordinem alicuius causae particularis effugit, dicitur esse casuale +vel fortuitum, respectu causae particularis, sed respectu causae +universalis, a cuius ordine subtrahi non potest, dicitur esse +provisum. Sicut et concursus duorum servorum, licet sit casualis +quantum ad eos, est tamen provisus a domino, qui eos scienter sic +ad unum locum mittit, ut unus de alio nesciat.</p> +<p title="I q. 22 a. 2 ad 2"><a name="29374"><span class= +"ref">[29374] Iª q. 22 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod aliter de eo est qui habet curam alicuius +particularis, et de provisore universali. Quia provisor +particularis excludit defectum ab eo quod eius curae subditur, +quantum potest, sed provisor universalis permittit aliquem defectum +in aliquo particulari accidere, ne impediatur bonum totius. Unde +corruptiones et defectus in rebus naturalibus, dicuntur esse contra +naturam particularem; sed tamen sunt de intentione naturae +universalis, inquantum defectus unius cedit in bonum alterius, vel +etiam totius universi; nam corruptio unius est generatio alterius, +per quam species conservatur. Cum igitur Deus sit universalis +provisor totius entis, ad ipsius providentiam pertinet ut permittat +quosdam defectus esse in aliquibus particularibus rebus, ne +impediatur bonum universi perfectum. Si enim omnia mala +impedirentur, multa bona deessent universo, non enim esset vita +leonis, si non esset occisio animalium; nec esset patientia +martyrum, si non esset persecutio tyrannorum. Unde dicit Augustinus +in Enchirid. <i>Deus omnipotens nullo modo sineret malum aliquod +esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, +ut bene faceret etiam de malo</i>. Ex his autem duabus rationibus +quas nunc solvimus, videntur moti fuisse, qui divinae providentiae +subtraxerunt corruptibilia, in quibus inveniuntur casualia et +mala.</p> +<p title="I q. 22 a. 2 ad 3"><a name="29375"><span class= +"ref">[29375] Iª q. 22 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod homo non est institutor naturae, sed utitur in +operibus artis et virtutis, ad suum usum, rebus naturalibus. Unde +providentia humana non se extendit ad necessaria, quae ex natura +proveniunt. Ad quae tamen se extendit providentia Dei, qui est +auctor naturae. Et ex hac ratione videntur moti fuisse, qui cursum +rerum naturalium subtraxerunt divinae providentiae, attribuentes +ipsum necessitati materiae; ut Democritus, et alii naturales +antiqui.</p> +<p title="I q. 22 a. 2 ad 4"><a name="29376"><span class= +"ref">[29376] Iª q. 22 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod in hoc quod dicitur Deum hominem sibi reliquisse, non +excluditur homo a divina providentia, sed ostenditur quod non +praefigitur ei virtus operativa determinata ad unum, sicut rebus +naturalibus; quae aguntur tantum, quasi ab altero directae in +finem, non autem seipsa agunt, quasi se dirigentia in finem, ut +creaturae rationales per liberum arbitrium, quo consiliantur et +eligunt. Unde signanter dicit, <i>in manu consilii sui</i>. Sed +quia ipse actus liberi arbitrii reducitur in Deum sicut in causam, +necesse est ut ea quae ex libero arbitrio fiunt, divinae +providentiae subdantur, providentia enim hominis continetur sub +providentia Dei, sicut causa particularis sub causa universali. +Hominum autem iustorum quodam excellentiori modo Deus habet +providentiam quam impiorum, inquantum non permittit contra eos +evenire aliquid, quod finaliter impediat salutem eorum, nam +<i>diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum</i>, ut dicitur +Rom. VIII. Sed ex hoc ipso quod impios non retrahit a malo culpae, +dicitur eos dimittere. Non tamen ita, quod totaliter ab eius +providentia excludantur, alioquin in nihilum deciderent, nisi per +eius providentiam conservarentur. Et ex hac ratione videtur motus +fuisse Tullius, qui res humanas, de quibus consiliamur, divinae +providentiae subtraxit.</p> +<p title="I q. 22 a. 2 ad 5"><a name="29377"><span class= +"ref">[29377] Iª q. 22 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum +dicendum quod, quia creatura rationalis habet per liberum arbitrium +dominium sui actus, ut dictum est, speciali quodam modo subditur +divinae providentiae; ut scilicet ei imputetur aliquid ad culpam +vel ad meritum, et reddatur ei aliquid ut poena vel praemium. Et +quantum ad hoc curam Dei apostolus a bobus removet. Non tamen ita +quod individua irrationalium creaturarum ad Dei providentiam non +pertineant, ut Rabbi Moyses existimavit.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 22 a. 3 arg. 1"><a name="29378"><span class= +"ref">[29378] Iª q. 22 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod Deus non immediate omnibus provideat. +Quidquid enim est dignitatis, Deo est attribuendum. Sed ad +dignitatem alicuius regis pertinet, quod habeat ministros, quibus +mediantibus subditis provideat. Ergo multo magis Deus non immediate +omnibus providet.</p> +<p title="I q. 22 a. 3 arg. 2"><a name="29379"><span class= +"ref">[29379] Iª q. 22 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ad +providentiam pertinet res in finem ordinare. Finis autem cuiuslibet +rei est eius perfectio et bonum. Ad quamlibet autem causam pertinet +effectum suum perducere ad bonum. Quaelibet igitur causa agens est +causa effectus providentiae. Si igitur Deus omnibus immediate +providet, subtrahuntur omnes causae secundae.</p> +<p title="I q. 22 a. 3 arg. 3"><a name="29380"><span class= +"ref">[29380] Iª q. 22 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, +Augustinus dicit, in Enchirid., quod <i>melius est quaedam nescire +quam scire, ut vilia</i>, et idem dicit philosophus, in XII +Metaphys. Sed omne quod est melius, Deo est attribuendum. Ergo Deus +non habet immediate providentiam quorundam vilium et malorum.</p> +<p title="I q. 22 a. 3 s. c."><a name="29381"><span class= +"ref">[29381] Iª q. 22 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Iob XXXIV, <i>quem constituit alium super terram? Aut +quem posuit super orbem quem fabricatus est?</i> Super quo dicit +Gregorius, <i>mundum per seipsum regit, quem per seipsum +condidit</i>.</p> +<p title="I q. 22 a. 3 co."><a name="29382"><span class= +"ref">[29382] Iª q. 22 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod ad providentiam duo pertinent, scilicet ratio ordinis rerum +provisarum in finem; et executio huius ordinis, quae gubernatio +dicitur. Quantum igitur ad primum horum, Deus immediate omnibus +providet. Quia in suo intellectu habet rationem omnium, etiam +minimorum, et quascumque causas aliquibus effectibus praefecit, +dedit eis virtutem ad illos effectus producendos. Unde oportet quod +ordinem illorum effectuum in sua ratione praehabuerit. Quantum +autem ad secundum, sunt aliqua media divinae providentiae. Quia +inferiora gubernat per superiora; non propter defectum suae +virtutis, sed propter abundantiam suae bonitatis, ut dignitatem +causalitatis etiam creaturis communicet. Et secundum hoc excluditur +opinio Platonis, quam narrat Gregorius Nyssenus, triplicem +providentiam ponentis. Quarum prima est summi Dei, qui primo et +principaliter providet rebus spiritualibus; et consequenter toti +mundo, quantum ad genera, species et causas universales. Secunda +vero providentia est, qua providetur singularibus generabilium et +corruptibilium, et hanc attribuit diis qui circumeunt caelos, idest +substantiis separatis, quae movent corpora caelestia circulariter. +Tertia vero providentia est rerum humanarum, quam attribuebat +Daemonibus, quos Platonici ponebant medios inter nos et deos, ut +narrat Augustinus IX de Civ. Dei.</p> +<p title="I q. 22 a. 3 ad 1"><a name="29383"><span class= +"ref">[29383] Iª q. 22 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod habere ministros executores suae providentiae, +pertinet ad dignitatem regis, sed quod non habeat rationem eorum +quae per eos agenda sunt, est ex defectu ipsius. Omnis enim +scientia operativa tanto perfectior est, quanto magis particularia +considerat, in quibus est actus.</p> +<p title="I q. 22 a. 3 ad 2"><a name="29384"><span class= +"ref">[29384] Iª q. 22 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod per hoc quod Deus habet immediate providentiam de +rebus omnibus, non excluduntur causae secundae, quae sunt +executrices huius ordinis, ut ex supra dictis patet.</p> +<p title="I q. 22 a. 3 ad 3"><a name="29385"><span class= +"ref">[29385] Iª q. 22 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod nobis melius est non cognoscere mala et vilia, +inquantum per ea impedimur a consideratione meliorum, quia non +possumus simul multa intelligere, et inquantum cogitatio malorum +pervertit interdum voluntatem in malum. Sed hoc non habet locum in +Deo, qui simul omnia uno intuitu videt, et cuius voluntas ad malum +flecti non potest.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 22 a. 4 arg. 1"><a name="29386"><span class= +"ref">[29386] Iª q. 22 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod divina providentia necessitatem rebus +provisis imponat. Omnis enim effectus qui habet aliquam causam per +se, quae iam est vel fuit, ad quam de necessitate sequitur, +provenit ex necessitate, ut philosophus probat in VI Metaphys. Sed +providentia Dei, cum sit aeterna, praeexistit; et ad eam sequitur +effectus de necessitate; non enim potest divina providentia +frustrari. Ergo providentia divina necessitatem rebus provisis +imponit.</p> +<p title="I q. 22 a. 4 arg. 2"><a name="29387"><span class= +"ref">[29387] Iª q. 22 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, +unusquisque provisor stabilit opus suum quantum potest, ne +deficiat. Sed Deus est summe potens. Ergo necessitatis firmitatem +rebus a se provisis tribuit.</p> +<p title="I q. 22 a. 4 arg. 3"><a name="29388"><span class= +"ref">[29388] Iª q. 22 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, +Boetius dicit, IV de Consol., quod fatum, <i>ab immobilis +providentiae proficiscens exordiis, actus fortunasque hominum +indissolubili causarum connexione constringit</i>. Videtur ergo +quod providentia necessitatem rebus provisis imponat.</p> +<p title="I q. 22 a. 4 s. c."><a name="29389"><span class= +"ref">[29389] Iª q. 22 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>corrumpere +naturam non est providentiae</i>. Hoc autem habet quarundam rerum +natura, quod sint contingentia. Non igitur divina providentia +necessitatem rebus imponit, contingentiam excludens.</p> +<p title="I q. 22 a. 4 co."><a name="29390"><span class= +"ref">[29390] Iª q. 22 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod providentia divina quibusdam rebus necessitatem imponit, non +autem omnibus, ut quidam crediderunt. Ad providentiam enim pertinet +ordinare res in finem. Post bonitatem autem divinam, quae est finis +a rebus separatus, principale bonum in ipsis rebus existens, est +perfectio universi, quae quidem non esset, si non omnes gradus +essendi invenirentur in rebus. Unde ad divinam providentiam +pertinet omnes gradus entium producere. Et ideo quibusdam +effectibus praeparavit causas necessarias, ut necessario evenirent; +quibusdam vero causas contingentes, ut evenirent contingenter, +secundum conditionem proximarum causarum.</p> +<p title="I q. 22 a. 4 ad 1"><a name="29391"><span class= +"ref">[29391] Iª q. 22 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod effectus divinae providentiae non solum est aliquid +evenire quocumque modo; sed aliquid evenire vel contingenter vel +necessario. Et ideo evenit infallibiliter et necessario, quod +divina providentia disponit evenire infallibiliter et necessario, +et evenit contingenter, quod divinae providentiae ratio habet ut +contingenter eveniat.</p> +<p title="I q. 22 a. 4 ad 2"><a name="29392"><span class= +"ref">[29392] Iª q. 22 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod in hoc est immobilis et certus divinae providentiae +ordo, quod ea quae ab ipso providentur, cuncta eveniunt eo modo quo +ipse providet, sive necessario sive contingenter.</p> +<p title="I q. 22 a. 4 ad 3"><a name="29393"><span class= +"ref">[29393] Iª q. 22 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod indissolubilitas illa et immutabilitas quam Boetius +tangit, pertinet ad certitudinem providentiae, quae non deficit a +suo effectu, neque a modo eveniendi quem providit, non autem +pertinet ad necessitatem effectuum. Et considerandum est quod +necessarium et contingens proprie consequuntur ens, inquantum +huiusmodi. Unde modus contingentiae et necessitatis cadit sub +provisione Dei, qui est universalis provisor totius entis, non +autem sub provisione aliquorum particularium provisorum.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 23</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 23 pr."><a name="29394"><span class="ref">[29394] +Iª q. 23 pr.</span></a> Post considerationem divinae +providentiae, agendum est de praedestinatione, et de libro vitae. +Et circa praedestinationem quaeruntur octo. Primo, utrum Deo +conveniat praedestinatio. Secundo, quid sit praedestinatio; et +utrum ponat aliquid in praedestinato. Tertio, utrum Deo competat +reprobatio aliquorum hominum. Quarto, de comparatione +praedestinationis ad electionem; utrum scilicet praedestinati +eligantur. Quinto, utrum merita sint causa vel ratio +praedestinationis, vel reprobationis, aut electionis. Sexto, de +certitudine praedestinationis; utrum scilicet praedestinati +infallibiliter salventur. Septimo, utrum numerus praedestinatorum +sit certus. Octavo, utrum praedestinatio possit iuvari precibus +sanctorum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 23 a. 1 arg. 1"><a name="29395"><span class= +"ref">[29395] Iª q. 23 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod homines non praedestinentur a Deo. Dicit +enim Damascenus, in II libro, <i>oportet cognoscere quod omnia +quidem praecognoscit Deus, non autem omnia praedeterminat. +Praecognoscit enim ea quae in nobis sunt; non autem praedeterminat +ea</i>. Sed merita et demerita humana sunt in nobis, inquantum +sumus nostrorum actuum domini per liberum arbitrium. Ea ergo quae +pertinent ad meritum vel demeritum, non praedestinantur a Deo. Et +sic hominum praedestinatio tollitur.</p> +<p title="I q. 23 a. 1 arg. 2"><a name="29396"><span class= +"ref">[29396] Iª q. 23 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omnes +creaturae ordinantur ad suos fines per divinam providentiam, ut +supra dictum est. Sed aliae creaturae non dicuntur praedestinari a +Deo. Ergo nec homines.</p> +<p title="I q. 23 a. 1 arg. 3"><a name="29397"><span class= +"ref">[29397] Iª q. 23 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, +Angeli sunt capaces beatitudinis, sicut et homines. Sed Angelis non +competit praedestinari, ut videtur, cum in eis nunquam fuerit +miseria; praedestinatio autem est propositum miserendi, ut dicit +Augustinus. Ergo homines non praedestinantur.</p> +<p title="I q. 23 a. 1 arg. 4"><a name="29398"><span class= +"ref">[29398] Iª q. 23 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, +beneficia hominibus a Deo collata, per spiritum sanctum viris +sanctis revelantur, secundum illud apostoli, I Cor. II, <i>nos +autem non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo +est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis</i>. Si ergo homines +praedestinarentur a Deo, cum praedestinatio sit Dei beneficium, +esset praedestinatis nota sua praedestinatio. Quod patet esse +falsum.</p> +<p title="I q. 23 a. 1 s. c."><a name="29399"><span class= +"ref">[29399] Iª q. 23 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Rom. VIII, <i>quos praedestinavit, hos et +vocavit</i>.</p> +<p title="I q. 23 a. 1 co."><a name="29400"><span class= +"ref">[29400] Iª q. 23 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deo conveniens est homines praedestinare. Omnia enim divinae +providentiae subiacent, ut supra ostensum est. Ad providentiam +autem pertinet res in finem ordinare, ut dictum est. Finis autem ad +quem res creatae ordinantur a Deo, est duplex. Unus, qui excedit +proportionem naturae creatae et facultatem, et hic finis est vita +aeterna, quae in divina visione consistit, quae est supra naturam +cuiuslibet creaturae, ut supra habitum est. Alius autem finis est +naturae creatae proportionatus, quem scilicet res creata potest +attingere secundum virtutem suae naturae. Ad illud autem ad quod +non potest aliquid virtute suae naturae pervenire, oportet quod ab +alio transmittatur; sicut sagitta a sagittante mittitur ad signum. +Unde, proprie loquendo, rationalis creatura, quae est capax vitae +aeternae, perducitur in ipsam quasi a Deo transmissa. Cuius quidem +transmissionis ratio in Deo praeexistit; sicut et in eo est ratio +ordinis omnium in finem, quam diximus esse providentiam. Ratio +autem alicuius fiendi in mente actoris existens, est quaedam +praeexistentia rei fiendae in eo. Unde ratio praedictae +transmissionis creaturae rationalis in finem vitae aeternae, +praedestinatio nominatur, nam destinare est mittere. Et sic patet +quod praedestinatio, quantum ad obiecta, est quaedam pars +providentiae.</p> +<p title="I q. 23 a. 1 ad 1"><a name="29401"><span class= +"ref">[29401] Iª q. 23 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Damascenus nominat praedeterminationem impositionem +necessitatis; sicut est in rebus naturalibus, quae sunt +praedeterminatae ad unum. Quod patet ex eo quod subdit, <i>non enim +vult malitiam, neque compellit virtutem</i>. Unde praedestinatio +non excluditur.</p> +<p title="I q. 23 a. 1 ad 2"><a name="29402"><span class= +"ref">[29402] Iª q. 23 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod creaturae irrationales non sunt capaces illius finis +qui facultatem humanae naturae excedit. Unde non proprie dicuntur +praedestinari, etsi aliquando abusive praedestinatio nominetur +respectu cuiuscumque alterius finis.</p> +<p title="I q. 23 a. 1 ad 3"><a name="29403"><span class= +"ref">[29403] Iª q. 23 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod praedestinari convenit Angelis, sicut et hominibus, +licet nunquam fuerint miseri. Nam motus non accipit speciem a +termino a quo, sed a termino ad quem, nihil enim refert, quantum ad +rationem dealbationis, utrum ille qui dealbatur, fuerit niger aut +pallidus vel rubeus. Et similiter nihil refert ad rationem +praedestinationis, utrum aliquis praedestinetur in vitam aeternam a +statu miseriae, vel non. Quamvis dici possit quod omnis collatio +boni supra debitum eius cui confertur, ad misericordiam pertineat, +ut supra dictum est.</p> +<p title="I q. 23 a. 1 ad 4"><a name="29404"><span class= +"ref">[29404] Iª q. 23 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod, etiam si aliquibus ex speciali privilegio sua +praedestinatio reveletur, non tamen convenit ut reveletur omnibus, +quia sic illi qui non sunt praedestinati, desperarent; et securitas +in praedestinatis negligentiam pareret.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 23 a. 2 arg. 1"><a name="29405"><span class= +"ref">[29405] Iª q. 23 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod praedestinatio ponat aliquid in +praedestinato. Omnis enim actio ex se passionem infert. Si ergo +praedestinatio actio est in Deo, oportet quod praedestinatio passio +sit in praedestinatis.</p> +<p title="I q. 23 a. 2 arg. 2"><a name="29406"><span class= +"ref">[29406] Iª q. 23 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, +Origenes dicit, super illud Rom. I, <i>qui praedestinatus est etc., +praedestinatio est eius qui non est, sed destinatio eius est qui +est</i>. Sed Augustinus dicit, in libro de praedestinatione +sanctorum, <i>quid est praedestinatio, nisi destinatio +alicuius?</i> Ergo praedestinatio non est nisi alicuius existentis. +Et ita ponit aliquid in praedestinato.</p> +<p title="I q. 23 a. 2 arg. 3"><a name="29407"><span class= +"ref">[29407] Iª q. 23 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, +praeparatio est aliquid in praeparato. Sed praedestinatio est +praeparatio beneficiorum Dei, ut dicit Augustinus, in libro de +Praedest. Sanct. Ergo praedestinatio est aliquid in +praedestinatis.</p> +<p title="I q. 23 a. 2 arg. 4"><a name="29408"><span class= +"ref">[29408] Iª q. 23 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, +temporale non ponitur in definitione aeterni. Sed gratia, quae est +aliquid temporale, ponitur in definitione praedestinationis, nam +praedestinatio dicitur esse <i>praeparatio gratiae in praesenti, et +gloriae in futuro</i>. Ergo praedestinatio non est aliquid +aeternum. Et ita oportet quod non sit in Deo, sed in +praedestinatis, nam quidquid est in Deo, est aeternum.</p> +<p title="I q. 23 a. 2 s. c."><a name="29409"><span class= +"ref">[29409] Iª q. 23 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Augustinus dicit, quod praedestinatio est praescientia +beneficiorum Dei. Sed praescientia non est in praescitis, sed in +praesciente. Ergo nec praedestinatio est in praedestinatis, sed in +praedestinante.</p> +<p title="I q. 23 a. 2 co."><a name="29410"><span class= +"ref">[29410] Iª q. 23 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod praedestinatio non est aliquid in praedestinatis, sed in +praedestinante tantum. Dictum est enim quod praedestinatio est +quaedam pars providentiae providentia autem non est in rebus +provisis; sed est quaedam ratio in intellectu provisoris, ut supra +dictum est. Sed executio providentiae, quae gubernatio dicitur, +passive quidem est in gubernatis; active autem est in gubernante. +Unde manifestum est quod praedestinatio est quaedam ratio ordinis +aliquorum in salutem aeternam, in mente divina existens. Executio +autem huius ordinis est passive quidem in praedestinatis; active +autem est in Deo. Est autem executio praedestinationis vocatio et +magnificatio, secundum illud apostoli, ad Rom. VIII, <i>quos +praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, hos et +magnificavit</i>.</p> +<p title="I q. 23 a. 2 ad 1"><a name="29411"><span class= +"ref">[29411] Iª q. 23 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod actiones in exteriorem materiam transeuntes, inferunt +ex se passionem, ut calefactio et secatio, non autem actiones in +agente manentes, ut sunt intelligere et velle, ut supra dictum est. +Et talis actio est praedestinatio. Unde praedestinatio non ponit +aliquid in praedestinato. Sed executio eius, quae transit in +exteriores res, ponit in eis aliquem effectum.</p> +<p title="I q. 23 a. 2 ad 2"><a name="29412"><span class= +"ref">[29412] Iª q. 23 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod destinatio aliquando sumitur pro reali missione +alicuius ad aliquem terminum, et sic destinatio non est nisi eius +quod est. Alio modo sumitur destinatio pro missione quam aliquis +mente concipit, secundum quod dicimur destinare, quod mente +firmiter proponimus, et hoc secundo modo dicitur II Machab. cap. +VI, <i>Eleazarus destinavit non admittere illicita propter vitae +amorem</i>. Et sic destinatio potest esse eius quod non est. Tamen +praedestinatio, ratione antecessionis quam importat, potest esse +eius quod non est, qualitercumque destinatio sumatur.</p> +<p title="I q. 23 a. 2 ad 3"><a name="29413"><span class= +"ref">[29413] Iª q. 23 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod duplex est praeparatio. Quaedam patientis, ut +patiatur, et haec praeparatio est in praeparato. Quaedam alia est +agentis, ut agat, et haec est in agente. Et talis praeparatio est +praedestinatio; prout aliquod agens per intellectum dicitur se +praeparare ad agendum, inquantum praeconcipit rationem operis +fiendi. Et sic Deus ab aeterno praeparavit praedestinando, +concipiens rationem ordinis aliquorum in salutem.</p> +<p title="I q. 23 a. 2 ad 4"><a name="29414"><span class= +"ref">[29414] Iª q. 23 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod gratia non ponitur in definitione praedestinationis, +quasi aliquid existens de essentia eius, sed inquantum +praedestinatio importat respectum ad gratiam, ut causae ad +effectum, et actus ad obiectum. Unde non sequitur quod +praedestinatio sit aliquid temporale.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 23 a. 3 arg. 1"><a name="29415"><span class= +"ref">[29415] Iª q. 23 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod Deus nullum hominem reprobet. Nullus enim +reprobat quem diligit. Sed Deus omnem hominem diligit, secundum +illud Sap. XI, <i>diligis omnia quae sunt, et nihil odisti eorum +quae fecisti</i>. Ergo Deus nullum hominem reprobat.</p> +<p title="I q. 23 a. 3 arg. 2"><a name="29416"><span class= +"ref">[29416] Iª q. 23 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si +Deus aliquem hominem reprobat, oportet quod sic se habeat +reprobatio ad reprobatos, sicut praedestinatio ad praedestinatos. +Sed praedestinatio est causa salutis praedestinatorum. Ergo +reprobatio erit causa perditionis reproborum. Hoc autem est falsum, +dicitur enim Osee XIII, <i>perditio tua, Israel, ex te est; +tantummodo ex me auxilium tuum</i>. Non ergo Deus aliquem +reprobat.</p> +<p title="I q. 23 a. 3 arg. 3"><a name="29417"><span class= +"ref">[29417] Iª q. 23 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, nulli +debet imputari quod vitare non potest. Sed si Deus aliquem +reprobat, non potest vitare quin ipse pereat, dicitur enim Eccle. +VII, <i>considera opera Dei, quod nemo possit corrigere quem ipse +despexerit</i>. Ergo non esset hominibus imputandum quod pereunt. +Hoc autem est falsum. Non ergo Deus aliquem reprobat.</p> +<p title="I q. 23 a. 3 s. c."><a name="29418"><span class= +"ref">[29418] Iª q. 23 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Malach. I, <i>Iacob dilexi, Esau autem odio +habui</i>.</p> +<p title="I q. 23 a. 3 co."><a name="29419"><span class= +"ref">[29419] Iª q. 23 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod Deus aliquos reprobat. Dictum enim est supra quod +praedestinatio est pars providentiae. Ad providentiam autem +pertinet permittere aliquem defectum in rebus quae providentiae +subduntur, ut supra dictum est. Unde, cum per divinam providentiam +homines in vitam aeternam ordinentur, pertinet etiam ad divinam +providentiam, ut permittat aliquos ab isto fine deficere. Et hoc +dicitur reprobare. Sic igitur, sicut praedestinatio est pars +providentiae respectu eorum qui divinitus ordinantur in aeternam +salutem; ita reprobatio est pars providentiae respectu illorum qui +ab hoc fine decidunt. Unde reprobatio non nominat praescientiam +tantum, sed aliquid addit secundum rationem, sicut et providentia, +ut supra dictum est. Sicut enim praedestinatio includit voluntatem +conferendi gratiam et gloriam, ita reprobatio includit voluntatem +permittendi aliquem cadere in culpam, et inferendi damnationis +poenam pro culpa.</p> +<p title="I q. 23 a. 3 ad 1"><a name="29420"><span class= +"ref">[29420] Iª q. 23 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Deus omnes homines diligit, et etiam omnes creaturas, +inquantum omnibus vult aliquod bonum, non tamen quodcumque bonum +vult omnibus. Inquantum igitur quibusdam non vult hoc bonum quod +est vita aeterna, dicitur eos habere odio, vel reprobare.</p> +<p title="I q. 23 a. 3 ad 2"><a name="29421"><span class= +"ref">[29421] Iª q. 23 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod aliter se habet reprobatio in causando, quam +praedestinatio. Nam praedestinatio est causa et eius quod +expectatur in futura vita a praedestinatis, scilicet gloriae; et +eius quod percipitur in praesenti, scilicet gratiae. Reprobatio +vero non est causa eius quod est in praesenti, scilicet culpae; sed +est causa derelictionis a Deo. Est tamen causa eius quod redditur +in futuro, scilicet poenae aeternae. Sed culpa provenit ex libero +arbitrio eius qui reprobatur et a gratia deseritur. Et secundum hoc +verificatur dictum prophetae, scilicet, <i>perditio tua, Israel, ex +te</i>.</p> +<p title="I q. 23 a. 3 ad 3"><a name="29422"><span class= +"ref">[29422] Iª q. 23 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod reprobatio Dei non subtrahit aliquid de potentia +reprobati. Unde, cum dicitur quod reprobatus non potest gratiam +adipisci, non est hoc intelligendum secundum impossibilitatem +absolutam, sed secundum impossibilitatem conditionatam, sicut supra +dictum est quod praedestinatum necesse est salvari, necessitate +conditionata, quae non tollit libertatem arbitrii. Unde, licet +aliquis non possit gratiam adipisci qui reprobatur a Deo, tamen +quod in hoc peccatum vel illud labatur, ex eius libero arbitrio +contingit. Unde et merito sibi imputatur in culpam.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 23 a. 4 arg. 1"><a name="29423"><span class= +"ref">[29423] Iª q. 23 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod praedestinati non eligantur a Deo. Dicit +enim Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod, sicut sol corporeus non +eligendo omnibus corporibus lumen immittit, ita et Deus suam +bonitatem. Sed bonitas divina communicatur praecipue aliquibus +secundum participationem gratiae et gloriae. Ergo Deus absque +electione gratiam et gloriam communicat. Quod ad praedestinationem +pertinet.</p> +<p title="I q. 23 a. 4 arg. 2"><a name="29424"><span class= +"ref">[29424] Iª q. 23 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, +electio est eorum quae sunt. Sed praedestinatio ab aeterno est +etiam eorum quae non sunt. Ergo praedestinantur aliqui absque +electione.</p> +<p title="I q. 23 a. 4 arg. 3"><a name="29425"><span class= +"ref">[29425] Iª q. 23 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, +electio quandam discretionem importat. <i>Sed Deus vult omnes +homines salvos fieri</i>, ut dicitur I Tim. II. Ergo +praedestinatio, quae praeordinat homines in salutem, est absque +electione.</p> +<p title="I q. 23 a. 4 s. c."><a name="29426"><span class= +"ref">[29426] Iª q. 23 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Ephes. I, <i>elegit nos in ipso ante mundi +constitutionem</i>.</p> +<p title="I q. 23 a. 4 co."><a name="29427"><span class= +"ref">[29427] Iª q. 23 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod praedestinatio, secundum rationem, praesupponit electionem; et +electio dilectionem. Cuius ratio est, quia praedestinatio, ut +dictum est, est pars providentiae. Providentia autem, sicut et +prudentia, est ratio in intellectu existens, praeceptiva +ordinationis aliquorum in finem, ut supra dictum est. Non autem +praecipitur aliquid ordinandum in finem, nisi praeexistente +voluntate finis. Unde praedestinatio aliquorum in salutem aeternam, +praesupponit, secundum rationem, quod Deus illorum velit salutem. +Ad quod pertinet electio et dilectio. Dilectio quidem, inquantum +vult eis hoc bonum salutis aeternae, nam diligere est velle alicui +bonum, ut supra dictum est. Electio autem, inquantum hoc bonum +aliquibus prae aliis vult, cum quosdam reprobet, ut supra dictum +est. Electio tamen et dilectio aliter ordinantur in nobis et in +Deo, eo quod in nobis voluntas diligendo non causat bonum; sed ex +bono praeexistente incitamur ad diligendum. Et ideo eligimus +aliquem, quem diligamus, et sic electio dilectionem praecedit in +nobis. In Deo autem est e converso. Nam voluntas eius, qua vult +bonum alicui diligendo, est causa quod illud bonum ab eo prae aliis +habeatur. Et sic patet quod dilectio praesupponitur electioni, +secundum rationem; et electio praedestinationi. Unde omnes +praedestinati sunt electi et dilecti.</p> +<p title="I q. 23 a. 4 ad 1"><a name="29428"><span class= +"ref">[29428] Iª q. 23 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, si consideretur communicatio bonitatis divinae in +communi, absque electione bonitatem suam communicat; inquantum +scilicet nihil est, quod non participet aliquid de bonitate eius, +ut supra dictum est. Sed si consideretur communicatio istius vel +illius boni, non absque electione tribuit, quia quaedam bona dat +aliquibus, quae non dat aliis. Et sic in collatione gratiae et +gloriae attenditur electio.</p> +<p title="I q. 23 a. 4 ad 2"><a name="29429"><span class= +"ref">[29429] Iª q. 23 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, quando voluntas eligentis provocatur ad eligendum a +bono in re praeexistente, tunc oportet quod electio sit eorum quae +sunt; sicut accidit in electione nostra. Sed in Deo est aliter, ut +dictum est. Et ideo, sicut dicit Augustinus, <i>eliguntur a Deo qui +non sunt, neque tamen errat qui eligit</i>.</p> +<p title="I q. 23 a. 4 ad 3"><a name="29430"><span class= +"ref">[29430] Iª q. 23 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, sicut supra dictum est, Deus vult omnes homines +salvos fieri antecedenter, quod non est simpliciter velle, sed +secundum quid, non autem consequenter, quod est simpliciter +velle.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 5</div> +<p title="I q. 23 a. 5 arg. 1"><a name="29431"><span class= +"ref">[29431] Iª q. 23 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic +proceditur. Videtur quod praescientia meritorum sit causa +praedestinationis. Dicit enim apostolus, Rom. VIII, <i>quos +praescivit, hos et praedestinavit</i>. Et Glossa Ambrosii, super +illud Rom. IX, <i>miserebor cui miserebor</i> etc., dicit, +<i>misericordiam illi dabo, quem praescio toto corde reversurum ad +me</i>. Ergo videtur quod praescientia meritorum sit causa +praedestinationis.</p> +<p title="I q. 23 a. 5 arg. 2"><a name="29432"><span class= +"ref">[29432] Iª q. 23 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, +praedestinatio divina includit divinam voluntatem, quae +irrationabilis esse non potest, cum praedestinatio sit propositum +miserendi, ut Augustinus dicit. Sed nulla alia ratio potest esse +praedestinationis nisi praescientia meritorum. Ergo praescientia +meritorum est causa vel ratio praedestinationis.</p> +<p title="I q. 23 a. 5 arg. 3"><a name="29433"><span class= +"ref">[29433] Iª q. 23 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, +<i>non est iniquitas apud Deum</i>, ut dicitur Rom. IX. Iniquum +autem esse videtur, ut aequalibus inaequalia dentur. Omnes autem +homines sunt aequales et secundum naturam, et secundum peccatum +originale, attenditur autem in eis inaequalitas secundum merita vel +demerita propriorum actuum. Non igitur inaequalia praeparat Deus +hominibus, praedestinando et reprobando, nisi propter differentium +meritorum praescientiam.</p> +<p title="I q. 23 a. 5 s. c."><a name="29434"><span class= +"ref">[29434] Iª q. 23 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit apostolus, ad Tit. III, <i>non ex operibus iustitiae, +quae fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos +fecit</i>. Sicut autem salvos nos fecit, ita et praedestinavit nos +salvos fieri. Non ergo praescientia meritorum est causa vel ratio +praedestinationis.</p> +<p title="I q. 23 a. 5 co."><a name="29435"><span class= +"ref">[29435] Iª q. 23 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, cum praedestinatio includat voluntatem, ut supra dictum est, +sic inquirenda est ratio praedestinationis, sicut inquiritur ratio +divinae voluntatis. Dictum est autem supra quod non est assignare +causam divinae voluntatis ex parte actus volendi; sed potest +assignari ratio ex parte volitorum, inquantum scilicet Deus vult +esse aliquid propter aliud. Nullus ergo fuit ita insanae mentis, +qui diceret merita esse causam divinae praedestinationis, ex parte +actus praedestinantis. Sed hoc sub quaestione vertitur, utrum ex +parte effectus, praedestinatio habeat aliquam causam. Et hoc est +quaerere, utrum Deus praeordinaverit se daturum effectum +praedestinationis alicui, propter merita aliqua. Fuerunt igitur +quidam, qui dixerunt quod effectus praedestinationis praeordinatur +alicui propter merita praeexistentia in alia vita. Et haec fuit +positio Origenis, qui posuit animas humanas ab initio creatas, et +secundum diversitatem suorum operum, diversos status eas sortiri in +hoc mundo corporibus unitas. Sed hanc opinionem excludit apostolus, +Rom. IX, dicens, <i>cum nondum nati fuissent, aut aliquid egissent +boni vel mali, non ex operibus, sed ex vocante dictum est, quia +maior serviet minori</i>. Fuerunt ergo alii, qui dixerunt quod +merita praeexistentia in hac vita sunt ratio et causa effectus +praedestinationis. Posuerunt enim Pelagiani quod initium +benefaciendi sit ex nobis, consummatio autem a Deo. Et sic, ex hoc +contingit quod alicui datur praedestinationis effectus, et non +alteri, quia unus initium dedit se praeparando, et non alius. Sed +contra hoc est quod dicit apostolus, II Cor. III, quod <i>non sumus +sufficientes cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis</i>. Nullum +autem anterius principium inveniri potest quam cogitatio. Unde non +potest dici quod aliquod in nobis initium existat, quod sit ratio +effectus praedestinationis. Unde fuerunt alii, qui dixerunt quod +merita sequentia praedestinationis effectum, sunt ratio +praedestinationis, ut intelligatur quod ideo Deus dat gratiam +alicui, et praeordinavit se ei daturum, quia praescivit eum bene +usurum gratia; sicut si rex det alicui militi equum, quem scit eo +bene usurum. Sed isti videntur distinxisse inter id quod est ex +gratia, et id quod est ex libero arbitrio, quasi non possit esse +idem ex utroque. Manifestum est autem quod id quod est gratiae, est +praedestinationis effectus, et hoc non potest poni ut ratio +praedestinationis, cum hoc sub praedestinatione concludatur. Si +igitur aliquid aliud ex parte nostra sit ratio praedestinationis, +hoc erit praeter effectum praedestinationis. Non est autem +distinctum quod est ex libero arbitrio, et ex praedestinatione; +sicut nec est distinctum quod est ex causa secunda, et causa prima, +divina enim providentia producit effectus per operationes causarum +secundarum, ut supra dictum est. Unde et id quod est per liberum +arbitrium, est ex praedestinatione. Dicendum est ergo quod effectum +praedestinationis considerare possumus dupliciter. Uno modo, in +particulari. Et sic nihil prohibet aliquem effectum +praedestinationis esse causam et rationem alterius, posteriorem +quidem prioris, secundum rationem causae finalis; priorem vero +posterioris, secundum rationem causae meritoriae, quae reducitur ad +dispositionem materiae. Sicut si dicamus quod Deus praeordinavit se +daturum alicui gloriam ex meritis; et quod praeordinavit se daturum +alicui gratiam, ut mereretur gloriam. Alio modo potest considerari +praedestinationis effectus in communi. Et sic impossibile est quod +totus praedestinationis effectus in communi habeat aliquam causam +ex parte nostra. Quia quidquid est in homine ordinans ipsum in +salutem, comprehenditur totum sub effectu praedestinationis, etiam +ipsa praeparatio ad gratiam, neque enim hoc fit nisi per auxilium +divinum, secundum illud Thren. ultimi, <i>converte nos, domine, ad +te, et convertemur</i>. Habet tamen hoc modo praedestinatio, ex +parte effectus, pro ratione divinam bonitatem; ad quam totus +effectus praedestinationis ordinatur ut in finem, et ex qua +procedit sicut ex principio primo movente.</p> +<p title="I q. 23 a. 5 ad 1"><a name="29436"><span class= +"ref">[29436] Iª q. 23 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod usus gratiae praescitus, non est ratio collationis +gratiae, nisi secundum rationem causae finalis, ut dictum est.</p> +<p title="I q. 23 a. 5 ad 2"><a name="29437"><span class= +"ref">[29437] Iª q. 23 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod praedestinatio habet rationem ex parte effectus, in +communi, ipsam divinam bonitatem. In particulari autem, unus +effectus est ratio alterius, ut dictum est.</p> +<p title="I q. 23 a. 5 ad 3"><a name="29438"><span class= +"ref">[29438] Iª q. 23 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod ex ipsa bonitate divina ratio sumi potest +praedestinationis aliquorum, et reprobationis aliorum. Sic enim +Deus dicitur omnia propter suam bonitatem fecisse, ut in rebus +divina bonitas repraesentetur. Necesse est autem quod divina +bonitas, quae in se est una et simplex, multiformiter +repraesentetur in rebus; propter hoc quod res creatae ad +simplicitatem divinam attingere non possunt. Et inde est quod ad +completionem universi requiruntur diversi gradus rerum, quarum +quaedam altum, et quaedam infimum locum teneant in universo. Et ut +multiformitas graduum conservetur in rebus, Deus permittit aliqua +mala fieri, ne multa bona impediantur, ut supra dictum est. Sic +igitur consideremus totum genus humanum, sicut totam rerum +universitatem. Voluit igitur Deus in hominibus, quantum ad aliquos, +quos praedestinat, suam repraesentare bonitatem per modum +misericordiae, parcendo; et quantum ad aliquos, quos reprobat, per +modum iustitiae, puniendo. Et haec est ratio quare Deus quosdam +eligit, et quosdam reprobat. Et hanc causam assignat apostolus, ad +Rom. IX, dicens, volens Deus ostendere iram (idest vindictam +iustitiae), et notam facere potentiam suam, sustinuit (idest +permisit) <i>in multa patientia, vasa irae apta in interitum, ut +ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae +praeparavit in gloriam</i>. Et II Tim. II dicit, <i>in magna autem +domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed etiam lignea et +fictilia; et quaedam quidem in honorem, quaedam in contumeliam</i>. +Sed quare hos elegit in gloriam, et illos reprobavit, non habet +rationem nisi divinam voluntatem. Unde Augustinus dicit, super +Ioannem, <i>quare hunc trahat, et illum non trahat, noli velle +diiudicare, si non vis errare</i>. Sicut etiam in rebus naturalibus +potest assignari ratio, cum prima materia tota sit in se uniformis, +quare una pars eius est sub forma ignis, et alia sub forma terrae, +a Deo in principio condita, ut scilicet sit diversitas specierum in +rebus naturalibus. Sed quare haec pars materiae est sub ista forma, +et illa sub alia, dependet ex simplici divina voluntate. Sicut ex +simplici voluntate artificis dependet, quod ille lapis est in ista +parte parietis, et ille in alia, quamvis ratio artis habeat quod +aliqui sint in hac, et aliqui sint in illa. Neque tamen propter hoc +est iniquitas apud Deum, si inaequalia non inaequalibus praeparat. +Hoc enim esset contra iustitiae rationem, si praedestinationis +effectus ex debito redderetur, et non daretur ex gratia. In his +enim quae ex gratia dantur, potest aliquis pro libito suo dare cui +vult, plus vel minus, dummodo nulli subtrahat debitum, absque +praeiudicio iustitiae. Et hoc est quod dicit paterfamilias, Matt. +XX, <i>tolle quod tuum est, et vade. An non licet mihi quod volo, +facere?</i></p> +<br /> +<div class="E">Articulus 6</div> +<p title="I q. 23 a. 6 arg. 1"><a name="29439"><span class= +"ref">[29439] Iª q. 23 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic +proceditur. Videtur quod praedestinatio non sit certa. Quia super +illud Apoc. III, <i>tene quod habes, ne alius accipiat coronam +tuam</i>, dicit Augustinus, quod <i>alius non est accepturus, nisi +iste perdiderit</i>. Potest ergo et acquiri et perdi corona, quae +est praedestinationis effectus. Non est igitur praedestinatio +certa.</p> +<p title="I q. 23 a. 6 arg. 2"><a name="29440"><span class= +"ref">[29440] Iª q. 23 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, +posito possibili, nullum sequitur impossibile. Possibile est autem +aliquem praedestinatum, ut Petrum, peccare, et tunc occidi. Hoc +autem posito, sequitur praedestinationis effectum frustrari. Hoc +igitur non est impossibile. Non ergo est praedestinatio certa.</p> +<p title="I q. 23 a. 6 arg. 3"><a name="29441"><span class= +"ref">[29441] Iª q. 23 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, +quidquid Deus potuit, potest. Sed potuit non praedestinare quem +praedestinavit. Ergo nunc potest non praedestinare. Ergo +praedestinatio non est certa.</p> +<p title="I q. 23 a. 6 s. c."><a name="29442"><span class= +"ref">[29442] Iª q. 23 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est +quod super illud Rom. VIII, <i>quos praescivit, et +praedestinavit</i> etc., dicit Glossa, <i>praedestinatio est +praescientia et praeparatio beneficiorum Dei, qua certissime +liberantur quicumque liberantur</i>.</p> +<p title="I q. 23 a. 6 co."><a name="29443"><span class= +"ref">[29443] Iª q. 23 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod praedestinatio certissime et infallibiliter consequitur suum +effectum, nec tamen imponit necessitatem, ut scilicet effectus eius +ex necessitate proveniat. Dictum est enim supra quod praedestinatio +est pars providentiae. Sed non omnia quae providentiae subduntur, +necessaria sunt, sed quaedam contingenter eveniunt, secundum +conditionem causarum proximarum, quas ad tales effectus divina +providentia ordinavit. Et tamen providentiae ordo est infallibilis, +ut supra ostensum est. Sic igitur et ordo praedestinationis est +certus; et tamen libertas arbitrii non tollitur, ex qua +contingenter provenit praedestinationis effectus. Ad hoc etiam +consideranda sunt quae supra dicta sunt de divina scientia et de +divina voluntate, quae contingentiam a rebus non tollunt, licet +certissima et infallibilia sint.</p> +<p title="I q. 23 a. 6 ad 1"><a name="29444"><span class= +"ref">[29444] Iª q. 23 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod corona dicitur esse alicuius, dupliciter. Uno modo, +ex praedestinatione divina, et sic nullus coronam suam amittit. +Alio modo, ex merito gratiae, quod enim meremur, quodammodo nostrum +est. Et sic suam coronam aliquis amittere potest per peccatum +mortale sequens. Alius autem illam coronam amissam accipit, +inquantum loco eius subrogatur. Non enim permittit Deus aliquos +cadere, quin alios erigat, secundum illud Iob XXXIV, <i>conteret +multos et innumerabiles, et stare faciet alios pro eis</i>. Sic +enim in locum Angelorum cadentium substituti sunt homines; et in +locum Iudaeorum, gentiles. Substitutus autem in statum gratiae, +etiam quantum ad hoc coronam cadentis accipit, quod de bonis quae +alius fecit, in aeterna vita gaudebit, in qua unusquisque gaudebit +de bonis tam a se quam ab aliis factis.</p> +<p title="I q. 23 a. 6 ad 2"><a name="29445"><span class= +"ref">[29445] Iª q. 23 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, licet sit possibile eum qui est praedestinatus, mori +in peccato mortali, secundum se consideratum; tamen hoc est +impossibile, posito (prout scilicet ponitur) eum esse +praedestinatum. Unde non sequitur quod praedestinatio falli +possit.</p> +<p title="I q. 23 a. 6 ad 3"><a name="29446"><span class= +"ref">[29446] Iª q. 23 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, cum praedestinatio includat divinam voluntatem, +sicut supra dictum est quod Deum velle aliquid creatum est +necessarium ex suppositione, propter immutabilitatem divinae +voluntatis, non tamen absolute; ita dicendum est hic de +praedestinatione. Unde non oportet dicere quod Deus possit non +praedestinare quem praedestinavit, in sensu composito accipiendo; +licet, absolute considerando, Deus possit praedestinare vel non +praedestinare. Sed ex hoc non tollitur praedestinationis +certitudo.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 7</div> +<p title="I q. 23 a. 7 arg. 1"><a name="29447"><span class= +"ref">[29447] Iª q. 23 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic +proceditur. Videtur quod numerus praedestinatorum non sit certus. +Numerus enim cui potest fieri additio, non est certus. Sed numero +praedestinatorum potest fieri additio, ut videtur, dicitur enim +Deut. I, <i>dominus Deus noster addat ad hunc numerum multa +millia</i>; Glossa, <i>idest definitum apud Deum, qui novit qui +sunt eius</i>. Ergo numerus praedestinatorum non est certus.</p> +<p title="I q. 23 a. 7 arg. 2"><a name="29448"><span class= +"ref">[29448] Iª q. 23 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, non +potest assignari ratio quare magis in hoc numero quam in alio, Deus +homines praeordinet ad salutem. Sed nihil a Deo sine ratione +disponitur. Ergo non est certus numerus salvandorum praeordinatus a +Deo.</p> +<p title="I q. 23 a. 7 arg. 3"><a name="29449"><span class= +"ref">[29449] Iª q. 23 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, +operatio Dei est perfectior quam operatio naturae. Sed in operibus +naturae bonum invenitur ut in pluribus, defectus autem et malum ut +in paucioribus. Si igitur a Deo institueretur numerus salvandorum, +plures essent salvandi quam damnandi. Cuius contrarium ostenditur +Matt. VII, ubi dicitur, <i>lata et spatiosa est via quae ducit ad +perditionem, et multi sunt qui intrant per eam, angusta est porta, +et arcta via, quae ducit ad vitam, et pauci sunt qui inveniunt +eam</i>. Non ergo est praeordinatus a Deo numerus salvandorum.</p> +<p title="I q. 23 a. 7 s. c."><a name="29450"><span class= +"ref">[29450] Iª q. 23 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Augustinus dicit, in libro de correptione et gratia, <i>certus +est praedestinatorum numerus, qui neque augeri potest, neque +minui</i>.</p> +<p title="I q. 23 a. 7 co."><a name="29451"><span class= +"ref">[29451] Iª q. 23 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod numerus praedestinatorum est certus. Sed quidam dixerunt eum +esse certum formaliter, sed non materialiter, ut puta si diceremus +certum esse quod centum vel mille salventur, non autem quod hi vel +illi. Sed hoc tollit certitudinem praedestinationis, de qua iam +diximus. Et ideo oportet dicere quod numerus praedestinatorum sit +certus Deo non solum formaliter, sed etiam materialiter. Sed +advertendum est quod numerus praedestinatorum certus Deo dicitur, +non solum ratione cognitionis, quia scilicet scit quot sunt +salvandi (sic enim Deo certus est etiam numerus guttarum pluviae, +et arenae maris); sed ratione electionis et definitionis cuiusdam. +Ad cuius evidentiam, est sciendum quod omne agens intendit facere +aliquid finitum, ut ex supradictis de infinito apparet. Quicumque +autem intendit aliquam determinatam mensuram in suo effectu, +excogitat aliquem numerum in partibus essentialibus eius, quae per +se requiruntur ad perfectionem totius. Non enim per se eligit +aliquem numerum in his quae non principaliter requiruntur, sed +solum propter aliud, sed in tanto numero accipit huiusmodi, +inquantum sunt necessaria propter aliud. Sicut aedificator +excogitat determinatam mensuram domus, et etiam determinatum +numerum mansionum quas vult facere in domo, et determinatum numerum +mensurarum parietis vel tecti, non autem eligit determinatum +numerum lapidum, sed accipit tot, quot sufficiunt ad explendam +tantam mensuram parietis. Sic igitur considerandum est in Deo, +respectu totius universitatis quae est eius effectus. Praeordinavit +enim in qua mensura deberet esse totum universum, et quis numerus +esset conveniens essentialibus partibus universi, quae scilicet +habent aliquo modo ordinem ad perpetuitatem; quot scilicet +sphaerae, quot stellae, quot elementa, quot species rerum. +Individua vero corruptibilia non ordinantur ad bonum universi quasi +principaliter, sed quasi secundario, inquantum in eis salvatur +bonum speciei. Unde, licet Deus sciat numerum omnium individuorum, +non tamen numerus vel boum vel culicum, vel aliorum huiusmodi, est +per se praeordinatus a Deo, sed tot ex huiusmodi divina providentia +produxit, quot sufficiunt ad specierum conservationem. Inter omnes +autem creaturas, principalius ordinantur ad bonum universi +creaturae rationales, quae, inquantum huiusmodi, incorruptibiles +sunt; et potissime illae quae beatitudinem consequuntur, quae +immediatius attingunt ultimum finem. Unde certus est Deo numerus +praedestinatorum, non solum per modum cognitionis, sed etiam per +modum cuiusdam principalis praefinitionis. Non sic autem omnino est +de numero reproborum; qui videntur esse praeordinati a Deo in bonum +electorum, quibus omnia cooperantur in bonum. De numero autem +omnium praedestinatorum hominum, quis sit, dicunt quidam quod tot +ex hominibus salvabuntur, quot Angeli ceciderunt. Quidam vero, quod +tot salvabuntur, quot Angeli remanserunt. Quidam vero, quod tot ex +hominibus salvabuntur, quot Angeli ceciderunt, et insuper tot, quot +fuerunt Angeli creati. Sed melius dicitur quod <i>soli Deo est +cognitus numerus electorum in superna felicitate locandus</i>.</p> +<p title="I q. 23 a. 7 ad 1"><a name="29452"><span class= +"ref">[29452] Iª q. 23 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod verbum illud Deuteronomii est intelligendum de illis +qui sunt praenotati a Deo respectu praesentis iustitiae. Horum enim +numerus et augetur et minuitur, et non numerus +praedestinatorum.</p> +<p title="I q. 23 a. 7 ad 2"><a name="29453"><span class= +"ref">[29453] Iª q. 23 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod ratio quantitatis alicuius partis, accipienda est ex +proportione illius partis ad totum. Sic enim est apud Deum ratio +quare tot stellas fecerit, vel tot rerum species, et quare tot +praedestinavit, ex proportione partium principalium ad bonum +universi.</p> +<p title="I q. 23 a. 7 ad 3"><a name="29454"><span class= +"ref">[29454] Iª q. 23 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod bonum proportionatum communi statui naturae, accidit +ut in pluribus; et defectus ab hoc bono, ut in paucioribus. Sed +bonum quod excedit communem statum naturae, invenitur ut in +paucioribus; et defectus ab hoc bono, ut in pluribus. Sicut patet +quod plures homines sunt qui habent sufficientem scientiam ad +regimen vitae suae, pauciores autem qui hac scientia carent, qui +moriones vel stulti dicuntur, sed paucissimi sunt, respectu +aliorum, qui attingunt ad habendam profundam scientiam +intelligibilium rerum. Cum igitur beatitudo aeterna, in visione Dei +consistens, excedat communem statum naturae, et praecipue secundum +quod est gratia destituta per corruptionem originalis peccati, +pauciores sunt qui salvantur. Et in hoc etiam maxime misericordia +Dei apparet, quod aliquos in illam salutem erigit, a qua plurimi +deficiunt secundum communem cursum et inclinationem naturae.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 8</div> +<p title="I q. 23 a. 8 arg. 1"><a name="29455"><span class= +"ref">[29455] Iª q. 23 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic +proceditur. Videtur quod praedestinatio non possit iuvari precibus +sanctorum. Nullum enim aeternum praeceditur ab aliquo temporali, et +per consequens non potest temporale iuvare ad hoc quod aliquod +aeternum sit. Sed praedestinatio est aeterna. Cum igitur preces +sanctorum sint temporales, non possunt iuvare ad hoc quod aliquis +praedestinetur. Non ergo praedestinatio iuvatur precibus +sanctorum.</p> +<p title="I q. 23 a. 8 arg. 2"><a name="29456"><span class= +"ref">[29456] Iª q. 23 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut +nihil indiget consilio nisi propter defectum cognitionis, ita nihil +indiget auxilio nisi propter defectum virtutis. Sed neutrum horum +competit Deo praedestinanti, unde dicitur Rom. XI, <i>quis adiuvit +spiritum domini? Aut quis consiliarius eius fuit?</i> Ergo +praedestinatio non iuvatur precibus sanctorum.</p> +<p title="I q. 23 a. 8 arg. 3"><a name="29457"><span class= +"ref">[29457] Iª q. 23 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, +eiusdem est adiuvari et impediri. Sed praedestinatio non potest +aliquo impediri. Ergo non potest aliquo iuvari.</p> +<p title="I q. 23 a. 8 s. c."><a name="29458"><span class= +"ref">[29458] Iª q. 23 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Genes. XXV, quod <i>Isaac rogavit Deum pro Rebecca +uxore sua, et dedit conceptum Rebeccae</i>. Ex illo autem conceptu +natus est Iacob, qui praedestinatus fuit. Non autem fuisset impleta +praedestinatio, si natus non fuisset. Ergo praedestinatio iuvatur +precibus sanctorum.</p> +<p title="I q. 23 a. 8 co."><a name="29459"><span class= +"ref">[29459] Iª q. 23 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod circa hanc quaestionem diversi errores fuerunt. Quidam enim, +attendentes certitudinem divinae praedestinationis, dixerunt +superfluas esse orationes, vel quidquid aliud fiat ad salutem +aeternam consequendam, quia his factis vel non factis, +praedestinati consequuntur, reprobati non consequuntur. Sed contra +hoc sunt omnes admonitiones sacrae Scripturae, exhortantes ad +orationem, et ad alia bona opera. Alii vero dixerunt quod per +orationes mutatur divina praedestinatio. Et haec dicitur fuisse +opinio Aegyptiorum, qui ponebant ordinationem divinam, quam fatum +appellabant, aliquibus sacrificiis et orationibus impediri posse. +Sed contra hoc etiam est auctoritas sacrae Scripturae. Dicitur enim +I Reg. XV, porro <i>triumphator in Israel non parcet, neque +poenitudine flectetur</i>. Et Rom. XI dicitur quod <i>sine +poenitentia sunt dona Dei et vocatio</i>. Et ideo aliter dicendum, +quod in praedestinatione duo sunt consideranda, scilicet ipsa +praeordinatio divina, et effectus eius. Quantum igitur ad primum, +nullo modo praedestinatio iuvatur precibus sanctorum, non enim +precibus sanctorum fit, quod aliquis praedestinetur a Deo. Quantum +vero ad secundum, dicitur praedestinatio iuvari precibus sanctorum, +et aliis bonis operibus, quia providentia, cuius praedestinatio est +pars, non subtrahit causas secundas, sed sic providet effectus, ut +etiam ordo causarum secundarum subiaceat providentiae. Sicut igitur +sic providentur naturales effectus, ut etiam causae naturales ad +illos naturales effectus ordinentur, sine quibus illi effectus non +provenirent; ita praedestinatur a Deo salus alicuius, ut etiam sub +ordine praedestinationis cadat quidquid hominem promovet in +salutem, vel orationes propriae, vel aliorum, vel alia bona, vel +quidquid huiusmodi, sine quibus aliquis salutem non consequitur. +Unde praedestinatis conandum est ad bene operandum et orandum, quia +per huiusmodi praedestinationis effectus certitudinaliter impletur. +Propter quod dicitur II Petr. I, <i>satagite, ut per bona opera +certam vestram vocationem et electionem faciatis</i>.</p> +<p title="I q. 23 a. 8 ad 1"><a name="29460"><span class= +"ref">[29460] Iª q. 23 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod ratio illa ostendit quod praedestinatio non iuvatur +precibus sanctorum, quantum ad ipsam praeordinationem.</p> +<p title="I q. 23 a. 8 ad 2"><a name="29461"><span class= +"ref">[29461] Iª q. 23 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod aliquis dicitur adiuvari per alium, dupliciter. Uno +modo, inquantum ab eo accipit virtutem, et sic adiuvari infirmi +est, unde Deo non competit. Et sic intelligitur illud, <i>quis +adiuvit spiritum domini?</i> Alio modo dicitur quis adiuvari per +aliquem, per quem exequitur suam operationem, sicut dominus per +ministrum. Et hoc modo Deus adiuvatur per nos, inquantum exequimur +suam ordinationem, secundum illud I ad Cor. III, <i>Dei enim +adiutores sumus</i>. Neque hoc est propter defectum divinae +virtutis, sed quia utitur causis mediis, ut ordinis pulchritudo +servetur in rebus, et ut etiam creaturis dignitatem causalitatis +communicet.</p> +<p title="I q. 23 a. 8 ad 3"><a name="29462"><span class= +"ref">[29462] Iª q. 23 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod secundae causae non possunt egredi ordinem causae +primae universalis, ut supra dictum est; sed ipsum exequuntur. Et +ideo praedestinatio per creaturas potest adiuvari, sed non +impediri.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 24</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 24 pr."><a name="29463"><span class="ref">[29463] +Iª q. 24 pr.</span></a> Deinde considerandum est de libro +vitae. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, quid sit liber vitae. +Secundo, cuius vitae sit liber. Tertio, utrum aliquis possit deleri +de libro vitae.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 24 a. 1 arg. 1"><a name="29464"><span class= +"ref">[29464] Iª q. 24 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod liber vitae non sit idem quod +praedestinatio. Dicitur enim Eccli. XXIV, <i>haec omnia liber +vitae</i>; Glossa, <i>idest novum et vetus testamentum</i>. Hoc +autem non est praedestinatio. Ergo liber vitae non est idem quod +praedestinatio.</p> +<p title="I q. 24 a. 1 arg. 2"><a name="29465"><span class= +"ref">[29465] Iª q. 24 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, +Augustinus, in libro XX de Civ. Dei, ait quod liber vitae est +quaedam vis divina, qua fiet <i>ut cuique opera sua bona vel mala +in memoriam reducantur</i>. Sed vis divina non videtur pertinere ad +praedestinationem, sed magis ad attributum potentiae. Ergo liber +vitae non est idem quod praedestinatio.</p> +<p title="I q. 24 a. 1 arg. 3"><a name="29466"><span class= +"ref">[29466] Iª q. 24 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, +praedestinationi opponitur reprobatio. Si igitur liber vitae esset +praedestinatio, inveniretur liber mortis, sicut liber vitae.</p> +<p title="I q. 24 a. 1 s. c."><a name="29467"><span class= +"ref">[29467] Iª q. 24 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in Glossa, super illud Psalmi LXVIII, <i>deleantur de +libro viventium, liber iste est notitia Dei, qua praedestinavit ad +vitam, quos praescivit</i>.</p> +<p title="I q. 24 a. 1 co."><a name="29468"><span class= +"ref">[29468] Iª q. 24 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod liber vitae in Deo dicitur metaphorice, secundum similitudinem +a rebus humanis acceptam. Est enim consuetum apud homines, quod +illi qui ad aliquid eliguntur, conscribuntur in libro; utpote +milites vel consiliarii, qui olim dicebantur patres conscripti. +Patet autem ex praemissis quod omnes praedestinati eliguntur a Deo +ad habendum vitam aeternam. Ipsa ergo praedestinatorum conscriptio +dicitur liber vitae. Dicitur autem metaphorice aliquid conscriptum +in intellectu alicuius, quod firmiter in memoria tenet, secundum +illud Prov. III, <i>ne obliviscaris legis meae, et praecepta mea +cor tuum custodiat</i>; et post pauca sequitur, <i>describe illa in +tabulis cordis tui</i>. Nam et in libris materialibus aliquid +conscribitur ad succurrendum memoriae. Unde ipsa Dei notitia, qua +firmiter retinet se aliquos praedestinasse ad vitam aeternam, +dicitur liber vitae. Nam sicut Scriptura libri est signum eorum +quae fienda sunt ita Dei notitia est quoddam signum apud ipsum, +eorum qui sunt perducendi ad vitam aeternam; secundum illud II Tim. +II, <i>firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc, novit +dominus qui sunt eius</i>.</p> +<p title="I q. 24 a. 1 ad 1"><a name="29469"><span class= +"ref">[29469] Iª q. 24 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod liber vitae potest dici dupliciter. Uno modo, +conscriptio eorum qui sunt electi ad vitam, et sic loquimur nunc de +libro vitae. Alio modo potest dici liber vitae, conscriptio eorum +quae ducunt in vitam. Et hoc dupliciter. Vel sicut agendorum, et +sic novum et vetus testamentum dicitur liber vitae. Vel sicut iam +factorum, et sic illa vis divina, qua fiet ut cuilibet in memoriam +reducantur facta sua, dicitur liber vitae. Sicut etiam liber +militiae potest dici, vel in quo scribuntur electi ad militiam, vel +in quo traditur ars militaris, vel in quo recitantur facta +militum.</p> +<p title="I q. 24 a. 1 ad 2"><a name="29470"><span class= +"ref">[29470] Iª q. 24 a. 1 ad 2</span></a> Unde patet solutio +ad secundum.</p> +<p title="I q. 24 a. 1 ad 3"><a name="29471"><span class= +"ref">[29471] Iª q. 24 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod non est consuetum conscribi eos qui repudiantur, sed +eos qui eliguntur. Unde reprobationi non respondet liber mortis, +sicut praedestinationi liber vitae.</p> +<p title="I q. 24 a. 1 ad 4"><a name="29472"><span class= +"ref">[29472] Iª q. 24 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod secundum rationem differt liber vitae a +praedestinatione. Importat enim notitiam praedestinationis, sicut +etiam ex Glossa inducta apparet.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 24 a. 2 arg. 1"><a name="29473"><span class= +"ref">[29473] Iª q. 24 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod liber vitae non sit solum respectu vitae +gloriae praedestinatorum. Liber enim vitae est notitia vitae. Sed +Deus per vitam suam cognoscit omnem aliam vitam. Ergo liber vitae +praecipue dicitur respectu vitae divinae; et non solum respectu +vitae praedestinatorum.</p> +<p title="I q. 24 a. 2 arg. 2"><a name="29474"><span class= +"ref">[29474] Iª q. 24 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut +vita gloriae est a Deo, ita vita naturae. Si igitur notitia vitae +gloriae dicitur liber vitae, etiam notitia vitae naturae dicetur +liber vitae.</p> +<p title="I q. 24 a. 2 arg. 3"><a name="29475"><span class= +"ref">[29475] Iª q. 24 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, +aliqui eliguntur ad gratiam, qui non eliguntur ad vitam gloriae; ut +patet per id quod dicitur Ioan. VI, <i>nonne duodecim vos elegi, et +unus ex vobis Diabolus est?</i> Sed liber vitae est conscriptio +electionis divinae, ut dictum est. Ergo etiam est respectu vitae +gratiae.</p> +<p title="I q. 24 a. 2 s. c."><a name="29476"><span class= +"ref">[29476] Iª q. 24 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod liber vitae est notitia praedestinationis, ut dictum est. Sed +praedestinatio non respicit vitam gratiae, nisi secundum quod +ordinatur ad gloriam, non enim sunt praedestinati, qui habent +gratiam et deficiunt a gloria. Liber igitur vitae non dicitur nisi +respectu gloriae.</p> +<p title="I q. 24 a. 2 co."><a name="29477"><span class= +"ref">[29477] Iª q. 24 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod liber vitae, ut dictum est, importat conscriptionem quandam +sive notitiam electorum ad vitam. Eligitur autem aliquis ad id quod +non competit sibi secundum suam naturam. Et iterum, id ad quod +eligitur aliquis, habet rationem finis, non enim miles eligitur aut +conscribitur ad hoc quod armetur, sed ad hoc quod pugnet; hoc enim +est proprium officium ad quod militia ordinatur. Finis autem supra +naturam existens, est vita gloriae, ut supra dictum est. Unde +proprie liber vitae respicit vitam gloriae.</p> +<p title="I q. 24 a. 2 ad 1"><a name="29478"><span class= +"ref">[29478] Iª q. 24 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod vita divina, etiam prout est vita gloriosa, est Deo +naturalis. Unde respectu eius non est electio, et per consequens +neque liber vitae. Non enim dicimus quod aliquis homo eligatur ad +habendum sensum, vel aliquid eorum quae consequuntur naturam.</p> +<p title="I q. 24 a. 2 ad 2"><a name="29479"><span class= +"ref">[29479] Iª q. 24 a. 2 ad 2</span></a> Unde per hoc etiam +patet solutio ad secundum. Respectu enim vitae naturalis non est +electio, neque liber vitae.</p> +<p title="I q. 24 a. 2 ad 3"><a name="29480"><span class= +"ref">[29480] Iª q. 24 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod vita gratiae non habet rationem finis, sed rationem +eius quod est ad finem. Unde ad vitam gratiae non dicitur aliquis +eligi, nisi inquantum vita gratiae ordinatur ad gloriam. Et propter +hoc, illi qui habent gratiam et excidunt a gloria, non dicuntur +esse electi simpliciter, sed secundum quid. Et similiter non +dicuntur esse scripti simpliciter in libro vitae sed secundum quid; +prout scilicet de eis in ordinatione et notitia divina existit, +quod sint habituri aliquem ordinem ad vitam aeternam, secundum +participationem gratiae.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 24 a. 3 arg. 1"><a name="29481"><span class= +"ref">[29481] Iª q. 24 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod nullus deleatur de libro vitae. Dicit enim +Augustinus, in XX de Civ. Dei, quod <i>praescientia Dei, quae non +potest falli, liber vitae est</i>. Sed a praescientia Dei non +potest aliquid subtrahi, similiter neque a praedestinatione. Ergo +nec de libro vitae potest aliquis deleri.</p> +<p title="I q. 24 a. 3 arg. 2"><a name="29482"><span class= +"ref">[29482] Iª q. 24 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, +quidquid est in aliquo, est in eo per modum eius in quo est. Sed +liber vitae est quid aeternum et immutabile. Ergo quidquid est in +eo, est ibi non temporaliter, sed immobiliter et indelebiliter.</p> +<p title="I q. 24 a. 3 arg. 3"><a name="29483"><span class= +"ref">[29483] Iª q. 24 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, +deletio Scripturae opponitur. Sed aliquis non potest de novo scribi +in libro vitae. Ergo neque inde deleri potest.</p> +<p title="I q. 24 a. 3 s. c."><a name="29484"><span class= +"ref">[29484] Iª q. 24 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in Psalmo LXVIII, <i>deleantur de libro +viventium</i>.</p> +<p title="I q. 24 a. 3 co."><a name="29485"><span class= +"ref">[29485] Iª q. 24 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod quidam dicunt quod de libro vitae nullus potest deleri +secundum rei veritatem, potest tamen aliquis deleri secundum +opinionem hominum. Est enim consuetum in Scripturis ut aliquid +dicatur fieri, quando innotescit. Et secundum hoc, aliqui dicuntur +esse scripti in libro vitae, inquantum homines opinantur eos ibi +scriptos, propter praesentem iustitiam quam in eis vident. Sed +quando apparet, vel in hoc seculo vel in futuro, quod ab hac +iustitia exciderunt, dicuntur inde deleri. Et sic etiam exponitur +in Glossa deletio talis, super illud Psalmi LXVIII, <i>deleantur de +libro viventium</i>. Sed quia non deleri de libro vitae ponitur +inter praemia iustorum, secundum illud Apoc. III, <i>qui vicerit, +sic vestietur vestimentis albis, et non delebo nomen eius de libro +vitae</i>; quod autem sanctis repromittitur, non est solum in +hominum opinione; potest dici quod deleri vel non deleri de libro +vitae, non solum ad opinionem hominum referendum est, sed etiam +quantum ad rem. Est enim liber vitae conscriptio ordinatorum in +vitam aeternam. Ad quam ordinatur aliquis ex duobus, scilicet ex +praedestinatione divina, et haec ordinatio nunquam deficit; et ex +gratia. Quicumque enim gratiam habet, ex hoc ipso est dignus vita +aeterna. Et haec ordinatio deficit interdum, quia aliqui ordinati +sunt ex gratia habita ad habendum vitam aeternam, a qua tamen +deficiunt per peccatum mortale. Illi igitur qui sunt ordinati ad +habendum vitam aeternam ex praedestinatione divina, sunt +simpliciter scripti in libro vitae, quia sunt ibi scripti ut +habituri vitam aeternam in seipsa. Et isti nunquam delentur de +libro vitae. Sed illi qui sunt ordinati ad habendum vitam aeternam, +non ex praedestinatione divina, sed solum ex gratia, dicuntur esse +scripti in libro vitae, non simpliciter, sed secundum quid, quia +sunt ibi scripti ut habituri vitam aeternam, non in seipsa, sed in +sua causa. Et tales possunt deleri de libro vitae, ut deletio non +referatur ad notitiam Dei, quasi Deus aliquid praesciat, et postea +nesciat; sed ad rem scitam, quia scilicet Deus scit aliquem prius +ordinari in vitam aeternam, et postea non ordinari, cum deficit a +gratia.</p> +<p title="I q. 24 a. 3 ad 1"><a name="29486"><span class= +"ref">[29486] Iª q. 24 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod deletio, ut dictum est, non refertur ad librum vitae +ex parte praescientiae, quasi in Deo sit aliqua mutabilitas, sed ex +parte praescitorum, quae sunt mutabilia.</p> +<p title="I q. 24 a. 3 ad 2"><a name="29487"><span class= +"ref">[29487] Iª q. 24 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, licet res in Deo sint immutabiliter, tamen in +seipsis mutabiles sunt. Et ad hoc pertinet deletio libri vitae.</p> +<p title="I q. 24 a. 3 ad 3"><a name="29488"><span class= +"ref">[29488] Iª q. 24 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod eo modo quo aliquis dicitur deleri de libro vitae, +potest dici quod ibi scribatur de novo; vel secundum opinionem +hominum, vel secundum quod de novo incipit habere ordinem ad vitam +aeternam per gratiam. Quod etiam sub divina notitia comprehenditur, +licet non de novo.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 25</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 25 pr."><a name="29489"><span class="ref">[29489] +Iª q. 25 pr.</span></a> Post considerationem divinae scientiae +et voluntatis, et eorum quae ad hoc pertinent, restat considerandum +de divina potentia. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum in +Deo sit potentia. Secundo, utrum eius potentia sit infinita. +Tertio, utrum sit omnipotens. Quarto, utrum possit facere quod ea +quae sunt praeterita, non fuerint. Quinto, utrum Deus possit facere +quae non facit, vel praetermittere quae facit. Sexto, utrum quae +facit, possit facere meliora.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 25 a. 1 arg. 1"><a name="29490"><span class= +"ref">[29490] Iª q. 25 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod in Deo non sit potentia. Sicut enim prima +materia se habet ad potentiam, ita Deus, qui est agens primum, se +habet ad actum. Sed prima materia, secundum se considerata, est +absque omni actu. Ergo agens primum, quod est Deus, est absque +potentia.</p> +<p title="I q. 25 a. 1 arg. 2"><a name="29491"><span class= +"ref">[29491] Iª q. 25 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, +secundum philosophum, in IX Metaphys., qualibet potentia melior est +eius actus, nam forma est melior quam materia, et actio quam +potentia activa; est enim finis eius. Sed nihil est melius eo quod +est in Deo, quia quidquid est in Deo, est Deus, ut supra ostensum +est. Ergo nulla potentia est in Deo.</p> +<p title="I q. 25 a. 1 arg. 3"><a name="29492"><span class= +"ref">[29492] Iª q. 25 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, +potentia est principium operationis. Sed operatio divina est eius +essentia, cum in Deo nullum sit accidens. Essentiae autem divinae +non est aliquod principium. Ergo ratio potentiae Deo non +convenit.</p> +<p title="I q. 25 a. 1 arg. 4"><a name="29493"><span class= +"ref">[29493] Iª q. 25 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, supra +ostensum est quod scientia Dei et voluntas eius sunt causa rerum. +Causa autem et principium idem sunt. Ergo non oportet in Deo +assignare potentiam, sed solum scientiam et voluntatem.</p> +<p title="I q. 25 a. 1 s. c."><a name="29494"><span class= +"ref">[29494] Iª q. 25 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in Psalmo LXXXVIII, <i>potens es, domine, et veritas +tua in circuitu tuo</i>.</p> +<p title="I q. 25 a. 1 co."><a name="29495"><span class= +"ref">[29495] Iª q. 25 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod duplex est potentia, scilicet passiva, quae nullo modo est in +Deo; et activa, quam oportet in Deo summe ponere. Manifestum est +enim quod unumquodque, secundum quod est actu et perfectum, +secundum hoc est principium activum alicuius, patitur autem +unumquodque, secundum quod est deficiens et imperfectum. Ostensum +est autem supra quod Deus est purus actus, et simpliciter et +universaliter perfectus; neque in eo aliqua imperfectio locum +habet. Unde sibi maxime competit esse principium activum, et nullo +modo pati. Ratio autem activi principii convenit potentiae activae. +Nam potentia activa est principium agendi in aliud, potentia vero +passiva est principium patiendi ab alio, ut philosophus dicit, V +Metaphys. Relinquitur ergo quod in Deo maxime sit potentia +activa.</p> +<p title="I q. 25 a. 1 ad 1"><a name="29496"><span class= +"ref">[29496] Iª q. 25 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod potentia activa non dividitur contra actum, sed +fundatur in eo, nam unumquodque agit secundum quod est actu. +Potentia vero passiva dividitur contra actum, nam unumquodque +patitur secundum quod est in potentia. Unde haec potentia +excluditur a Deo, non autem activa.</p> +<p title="I q. 25 a. 1 ad 2"><a name="29497"><span class= +"ref">[29497] Iª q. 25 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod, quandocumque actus est aliud a potentia, oportet +quod actus sit nobilior potentia. Sed actio Dei non est aliud ab +eius potentia, sed utrumque est essentia divina, quia nec esse eius +est aliud ab eius essentia. Unde non oportet quod aliquid sit +nobilius quam potentia Dei.</p> +<p title="I q. 25 a. 1 ad 3"><a name="29498"><span class= +"ref">[29498] Iª q. 25 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod potentia in rebus creatis non solum est principium +actionis, sed etiam effectus. Sic igitur in Deo salvatur ratio +potentiae quantum ad hoc, quod est principium effectus, non autem +quantum ad hoc, quod est principium actionis, quae est divina +essentia. Nisi forte secundum modum intelligendi, prout divina +essentia, quae in se simpliciter praehabet quidquid perfectionis +est in rebus creatis, potest intelligi et sub ratione actionis, et +sub ratione potentiae; sicut etiam intelligitur et sub ratione +suppositi habentis naturam, et sub ratione naturae.</p> +<p title="I q. 25 a. 1 ad 4"><a name="29499"><span class= +"ref">[29499] Iª q. 25 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod potentia non ponitur in Deo ut aliquid differens a +scientia et voluntate secundum rem, sed solum secundum rationem; +inquantum scilicet potentia importat rationem principii exequentis +id quod voluntas imperat, et ad quod scientia dirigit; quae tria +Deo secundum idem conveniunt. Vel dicendum quod ipsa scientia vel +voluntas divina, secundum quod est principium effectivum, habet +rationem potentiae. Unde consideratio scientiae et voluntatis +praecedit in Deo considerationem potentiae, sicut causa praecedit +operationem et effectum.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 25 a. 2 arg. 1"><a name="29500"><span class= +"ref">[29500] Iª q. 25 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod potentia Dei non sit infinita. Omne enim +infinitum est imperfectum, secundum philosophum, in III Physic. Sed +potentia Dei non est imperfecta. Ergo non est infinita.</p> +<p title="I q. 25 a. 2 arg. 2"><a name="29501"><span class= +"ref">[29501] Iª q. 25 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis +potentia manifestatur per effectum, alias frustra esset. Si igitur +potentia Dei esset infinita, posset facere effectum infinitum. Quod +est impossibile.</p> +<p title="I q. 25 a. 2 arg. 3"><a name="29502"><span class= +"ref">[29502] Iª q. 25 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, +philosophus probat in VIII Physic., quod si potentia alicuius +corporis esset infinita, moveret in instanti. Deus autem non movet +in instanti, sed movet creaturam spiritualem <i>per tempus, +creaturam vero corporalem per locum et tempus</i>, secundum +Augustinum, VIII super Genesim ad litteram. Non ergo est eius +potentia infinita.</p> +<p title="I q. 25 a. 2 s. c."><a name="29503"><span class= +"ref">[29503] Iª q. 25 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit Hilarius, VIII de Trin., quod Deus est immensae +virtutis, vivens, potens. Omne autem immensum est infinitum. Ergo +virtus divina est infinita.</p> +<p title="I q. 25 a. 2 co."><a name="29504"><span class= +"ref">[29504] Iª q. 25 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, sicut iam dictum est, secundum hoc potentia activa invenitur +in Deo, secundum quod ipse actu est. Esse autem eius est infinitum, +inquantum non est limitatum per aliquid recipiens; ut patet per ea +quae supra dicta sunt, cum de infinitate divinae essentiae +ageretur. Unde necesse est quod activa potentia Dei sit infinita. +In omnibus enim agentibus hoc invenitur, quod quanto aliquod agens +perfectius habet formam qua agit, tanto est maior eius potentia in +agendo. Sicut quanto est aliquid magis calidum, tanto habet maiorem +potentiam ad calefaciendum, et haberet utique potentiam infinitam +ad calefaciendum, si eius calor esset infinitus. Unde, cum ipsa +essentia divina, per quam Deus agit, sit infinita, sicut supra +ostensum est, sequitur quod eius potentia sit infinita.</p> +<p title="I q. 25 a. 2 ad 1"><a name="29505"><span class= +"ref">[29505] Iª q. 25 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod philosophus loquitur de infinito quod est ex parte +materiae non terminatae per formam; cuiusmodi est infinitum quod +congruit quantitati. Sic autem non est infinita divina essentia, ut +supra ostensum est; et per consequens nec eius potentia. Unde non +sequitur quod sit imperfecta.</p> +<p title="I q. 25 a. 2 ad 2"><a name="29506"><span class= +"ref">[29506] Iª q. 25 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod potentia agentis univoci tota manifestatur in suo +effectu, potentia enim generativa hominis nihil potest plus quam +generare hominem. Sed potentia agentis non univoci non tota +manifestatur in sui effectus productione, sicut potentia solis non +tota manifestatur in productione alicuius animalis ex putrefactione +generati. Manifestum est autem quod Deus non est agens univocum, +nihil enim aliud potest cum eo convenire neque in specie, neque in +genere, ut supra ostensum est. Unde relinquitur quod effectus eius +semper est minor quam potentia eius. Non ergo oportet quod +manifestetur infinita potentia Dei in hoc, quod producat effectum +infinitum. Et tamen, etiam si nullum effectum produceret, non esset +Dei potentia frustra. Quia frustra est quod ordinatur ad finem, +quem non attingit, potentia autem Dei non ordinatur ad effectum +sicut ad finem, sed magis ipsa est finis sui effectus.</p> +<p title="I q. 25 a. 2 ad 3"><a name="29507"><span class= +"ref">[29507] Iª q. 25 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod philosophus in VIII Physic., probat, quod si aliquod +corpus haberet potentiam infinitam, quod moveret in non tempore. Et +tamen ostendit, quod potentia motoris caeli est infinita, quia +movere potest tempore infinito. Relinquitur ergo secundum eius +intentionem, quod potentia infinita corporis si esset, moveret in +non tempore, non autem potentia incorporei motoris. Cuius ratio +est, quia corpus movens aliud corpus, est agens univocum. Unde +oportet quod tota potentia agentis manifestetur in motu. Quia +igitur quanto moventis corporis potentia est maior, tanto velocius +movet, necesse est quod si fuerit infinita, moveat +improportionabiliter citius, quod est movere in non tempore. Sed +movens incorporeum est agens non univocum. Unde non oportet, quod +tota virtus eius manifestetur in motu ita, quod moveat in non +tempore. Et praesertim, quia movet secundum dispositionem suae +voluntatis.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 25 a. 3 arg. 1"><a name="29508"><span class= +"ref">[29508] Iª q. 25 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod Deus non sit omnipotens. Moveri enim et +pati aliquid omnium est. Sed hoc Deus non potest, est enim +immobilis, ut supra dictum est. Non igitur est omnipotens.</p> +<p title="I q. 25 a. 3 arg. 2"><a name="29509"><span class= +"ref">[29509] Iª q. 25 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, +peccare aliquid agere est. Sed Deus non potest peccare, neque +seipsum negare, ut dicitur II Tim. II. Ergo Deus non est +omnipotens.</p> +<p title="I q. 25 a. 3 arg. 3"><a name="29510"><span class= +"ref">[29510] Iª q. 25 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, de +Deo dicitur quod <i>omnipotentiam suam parcendo maxime et miserando +manifestat</i>. Ultimum igitur quod potest divina potentia, est +parcere et misereri. Aliquid autem est multo maius quam parcere et +misereri; sicut creare alium mundum, vel aliquid huiusmodi. Ergo +Deus non est omnipotens.</p> +<p title="I q. 25 a. 3 arg. 4"><a name="29511"><span class= +"ref">[29511] Iª q. 25 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, super +illud I Cor. I, <i>stultam fecit Deus sapientiam huius mundi</i>, +dicit Glossa, <i>sapientiam huius mundi fecit Deus stultam, +ostendendo possibile, quod illa impossibile iudicabat</i>. Unde +videtur quod non sit aliquid iudicandum possibile vel impossibile +secundum inferiores causas, prout sapientia huius mundi iudicat; +sed secundum potentiam divinam. Si igitur Deus sit omnipotens, +omnia erunt possibilia. Nihil ergo impossibile. Sublato autem +impossibili, tollitur necessarium, nam quod necesse est esse, +impossibile est non esse. Nihil ergo erit necessarium in rebus, si +Deus est omnipotens. Hoc autem est impossibile. Ergo Deus non est +omnipotens.</p> +<p title="I q. 25 a. 3 s. c."><a name="29512"><span class= +"ref">[29512] Iª q. 25 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Luc. I, <i>non erit impossibile apud Deum omne +verbum</i>.</p> +<p title="I q. 25 a. 3 co."><a name="29513"><span class= +"ref">[29513] Iª q. 25 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod communiter confitentur omnes Deum esse omnipotentem. Sed +rationem omnipotentiae assignare videtur difficile. Dubium enim +potest esse quid comprehendatur sub ista distributione, cum dicitur +omnia posse Deum. Sed si quis recte consideret, cum potentia +dicatur ad possibilia, cum Deus omnia posse dicitur, nihil rectius +intelligitur quam quod possit omnia possibilia, et ob hoc +omnipotens dicatur. Possibile autem dicitur dupliciter, secundum +philosophum, in V Metaphys. Uno modo, per respectum ad aliquam +potentiam, sicut quod subditur humanae potentiae, dicitur esse +possibile homini. Non autem potest dici quod Deus dicatur +omnipotens, quia potest omnia quae sunt possibilia naturae creatae, +quia divina potentia in plura extenditur. Si autem dicatur quod +Deus sit omnipotens, quia potest omnia quae sunt possibilia suae +potentiae, erit circulatio in manifestatione omnipotentiae, hoc +enim non erit aliud quam dicere quod Deus est omnipotens, quia +potest omnia quae potest. Relinquitur igitur quod Deus dicatur +omnipotens, quia potest omnia possibilia absolute, quod est alter +modus dicendi possibile. Dicitur autem aliquid possibile vel +impossibile absolute, ex habitudine terminorum, possibile quidem, +quia praedicatum non repugnat subiecto, ut Socratem sedere; +impossibile vero absolute, quia praedicatum repugnat subiecto, ut +hominem esse asinum. Est autem considerandum quod, cum unumquodque +agens agat sibi simile, unicuique potentiae activae correspondet +possibile ut obiectum proprium, secundum rationem illius actus in +quo fundatur potentia activa, sicut potentia calefactiva refertur, +ut ad proprium obiectum, ad esse calefactibile. Esse autem divinum, +super quod ratio divinae potentiae fundatur, est esse infinitum, +non limitatum ad aliquod genus entis, sed praehabens in se totius +esse perfectionem. Unde quidquid potest habere rationem entis, +continetur sub possibilibus absolutis, respectu quorum Deus dicitur +omnipotens. Nihil autem opponitur rationi entis, nisi non ens. Hoc +igitur repugnat rationi possibilis absoluti, quod subditur divinae +omnipotentiae, quod implicat in se esse et non esse simul. Hoc enim +omnipotentiae non subditur, non propter defectum divinae potentiae; +sed quia non potest habere rationem factibilis neque possibilis. +Quaecumque igitur contradictionem non implicant, sub illis +possibilibus continentur, respectu quorum dicitur Deus omnipotens. +Ea vero quae contradictionem implicant, sub divina omnipotentia non +continentur, quia non possunt habere possibilium rationem. Unde +convenientius dicitur quod non possunt fieri, quam quod Deus non +potest ea facere. Neque hoc est contra verbum Angeli dicentis, +<i>non erit impossibile apud Deum omne verbum</i>. Id enim quod +contradictionem implicat, verbum esse non potest, quia nullus +intellectus potest illud concipere.</p> +<p title="I q. 25 a. 3 ad 1"><a name="29514"><span class= +"ref">[29514] Iª q. 25 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod Deus dicitur omnipotens secundum potentiam activam, +non secundum potentiam passivam, ut dictum est. Unde, quod non +potest moveri et pati, non repugnat omnipotentiae.</p> +<p title="I q. 25 a. 3 ad 2"><a name="29515"><span class= +"ref">[29515] Iª q. 25 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod peccare est deficere a perfecta actione, unde posse +peccare est posse deficere in agendo, quod repugnat omnipotentiae. +Et propter hoc, Deus peccare non potest, qui est omnipotens. +Quamvis philosophus dicat, in IV Topic., quod potest Deus et +studiosus prava agere. Sed hoc intelligitur vel sub conditione +cuius antecedens sit impossibile, ut puta si dicamus quod potest +Deus prava agere si velit, nihil enim prohibet conditionalem esse +veram, cuius antecedens et consequens est impossibile; sicut si +dicatur, si homo est asinus, habet quatuor pedes. Vel ut +intelligatur quod Deus potest aliqua agere, quae nunc prava +videntur; quae tamen si ageret, bona essent. Vel loquitur secundum +communem opinionem gentilium, qui homines dicebant transferri in +deos, ut Iovem vel Mercurium.</p> +<p title="I q. 25 a. 3 ad 3"><a name="29516"><span class= +"ref">[29516] Iª q. 25 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod Dei omnipotentia ostenditur maxime in parcendo et +miserando, quia per hoc ostenditur Deum habere summam potestatem, +quod libere peccata dimittit, eius enim qui superioris legi +astringitur, non est libere peccata condonare. Vel quia, parcendo +hominibus et miserando, perducit eos ad participationem infiniti +boni, qui est ultimus effectus divinae virtutis. Vel quia, ut supra +dictum est, effectus divinae misericordiae est fundamentum omnium +divinorum operum, nihil enim debetur alicui nisi propter id quod +est datum ei a Deo non debitum. In hoc autem maxime divina +omnipotentia manifestatur, quod ad ipsam pertinet prima institutio +omnium bonorum.</p> +<p title="I q. 25 a. 3 ad 4"><a name="29517"><span class= +"ref">[29517] Iª q. 25 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod possibile absolutum non dicitur neque secundum causas +superiores, neque secundum causas inferiores sed secundum seipsum. +Possibile vero quod dicitur secundum aliquam potentiam, nominatur +possibile secundum proximam causam. Unde ea quae immediate nata +sunt fieri a Deo solo, ut creare, iustificare, et huiusmodi, +dicuntur possibilia secundum causam superiorem, quae autem nata +sunt fieri a causis inferioribus, dicuntur possibilia secundum +causas inferiores. Nam secundum conditionem causae proximae, +effectus habet contingentiam vel necessitatem, ut supra dictum est. +In hoc autem reputatur stulta mundi sapientia, quod ea quae sunt +impossibilia naturae, etiam Deo impossibilia iudicabat. Et sic +patet quod omnipotentia Dei impossibilitatem et necessitatem a +rebus non excludit.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 25 a. 4 arg. 1"><a name="29518"><span class= +"ref">[29518] Iª q. 25 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod Deus possit facere quod praeterita non +fuerint. Quod enim est impossibile per se, magis est impossibile +quam quod est impossibile per accidens. Sed Deus potest facere id +quod est impossibile per se, ut caecum illuminare, vel mortuum +resuscitare. Ergo multo magis potest Deus facere illud quod est +impossibile per accidens. Sed praeterita non fuisse, est +impossibile per accidens, accidit enim Socratem non currere esse +impossibile, ex hoc quod praeteriit. Ergo Deus potest facere quod +praeterita non fuerint.</p> +<p title="I q. 25 a. 4 arg. 2"><a name="29519"><span class= +"ref">[29519] Iª q. 25 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, +quidquid Deus facere potuit, potest, cum eius potentia non +minuatur. Sed Deus potuit facere, antequam Socrates curreret, quod +non curreret. Ergo, postquam cucurrit, potest Deus facere quod non +cucurrerit.</p> +<p title="I q. 25 a. 4 arg. 3"><a name="29520"><span class= +"ref">[29520] Iª q. 25 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, +caritas est maior virtus quam virginitas. Sed Deus potest reparare +caritatem amissam. Ergo et virginitatem. Ergo potest facere quod +illa quae corrupta fuit, non fuerit corrupta.</p> +<p title="I q. 25 a. 4 s. c."><a name="29521"><span class= +"ref">[29521] Iª q. 25 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Hieronymus dicit, <i>cum Deus omnia possit, non potest de +corrupta facere incorruptam</i>. Ergo eadem ratione non potest +facere de quocumque alio praeterito quod non fuerit.</p> +<p title="I q. 25 a. 4 co."><a name="29522"><span class= +"ref">[29522] Iª q. 25 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod, sicut supra dictum est, sub omnipotentia Dei non cadit +aliquid quod contradictionem implicat. Praeterita autem non fuisse, +contradictionem implicat. Sicut enim contradictionem implicat +dicere quod Socrates sedet et non sedet, ita, quod sederit et non +sederit. Dicere autem quod sederit, est dicere quod sit +praeteritum, dicere autem quod non sederit, est dicere quod non +fuerit. Unde praeterita non fuisse, non subiacet divinae potentiae. +Et hoc est quod Augustinus dicit, contra Faustum, <i>quisquis ita +dicit, si Deus omnipotens est, faciat ut quae facta sunt, facta non +fuerint, non videt hoc se dicere, si Deus omnipotens est, faciat ut +ea quae vera sunt, eo ipso quod vera sunt, falsa sint</i>. Et +philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>hoc solo privatur Deus, +ingenita facere quae sunt facta</i>.</p> +<p title="I q. 25 a. 4 ad 1"><a name="29523"><span class= +"ref">[29523] Iª q. 25 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, licet praeterita non fuisse sit impossibile per +accidens, si consideretur id quod est praeteritum, idest cursus +Socratis; tamen, si consideretur praeteritum sub ratione +praeteriti, ipsum non fuisse est impossibile non solum per se, sed +absolute, contradictionem implicans. Et sic est magis impossibile +quam mortuum resurgere, quod non implicat contradictionem, quod +dicitur impossibile secundum aliquam potentiam, scilicet naturalem. +Talia enim impossibilia divinae potentiae subduntur.</p> +<p title="I q. 25 a. 4 ad 2"><a name="29524"><span class= +"ref">[29524] Iª q. 25 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod sicut Deus, quantum est ad perfectionem divinae +potentiae, omnia potest, sed quaedam non subiacent eius potentiae, +quia deficiunt a ratione possibilium; ita, si attendatur +immutabilitas divinae potentiae, quidquid Deus potuit, potest; +aliqua tamen olim habuerunt rationem possibilium, dum erant fienda, +quae iam deficiunt a ratione possibilium, dum sunt facta. Et sic +dicitur Deus ea non posse, quia ea non possunt fieri.</p> +<p title="I q. 25 a. 4 ad 3"><a name="29525"><span class= +"ref">[29525] Iª q. 25 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod omnem corruptionem mentis et corporis Deus auferre +potest a muliere corrupta, hoc tamen ab ea removeri non poterit, +quod corrupta non fuerit. Sicut etiam ab aliquo peccatore auferre +non potest quod non peccaverit, et quod caritatem non amiserit.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 5</div> +<p title="I q. 25 a. 5 arg. 1"><a name="29526"><span class= +"ref">[29526] Iª q. 25 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic +proceditur. Videtur quod Deus non possit facere nisi ea quae facit. +Deus enim non potest facere quae non praescivit et praeordinavit se +facturum. Sed non praescivit neque praeordinavit se facturum, nisi +ea quae facit. Ergo non potest facere nisi ea quae facit.</p> +<p title="I q. 25 a. 5 arg. 2"><a name="29527"><span class= +"ref">[29527] Iª q. 25 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus +non potest facere nisi quod debet, et quod iustum est fieri. Sed +Deus non debet facere quae non facit, nec iustum est ut faciat quae +non facit. Ergo Deus non potest facere nisi quae facit.</p> +<p title="I q. 25 a. 5 arg. 3"><a name="29528"><span class= +"ref">[29528] Iª q. 25 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus +non potest facere nisi quod bonum est, et conveniens rebus factis. +Sed rebus factis a Deo non est bonum nec conveniens aliter esse +quam sint. Ergo Deus non potest facere nisi quae facit.</p> +<p title="I q. 25 a. 5 s. c."><a name="29529"><span class= +"ref">[29529] Iª q. 25 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur Matt. XXVI, <i>an non possum rogare patrem meum, et +exhibebit mihi modo plus quam duodecim legiones Angelorum?</i> +Neque autem ipse rogabat, neque pater exhibebat ad repugnandum +Iudaeis. Ergo Deus potest facere quod non facit.</p> +<p title="I q. 25 a. 5 co."><a name="29530"><span class= +"ref">[29530] Iª q. 25 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod circa hoc quidam dupliciter erraverunt. Quidam enim posuerunt +Deum agere quasi ex necessitate naturae; ut sicut ex actione rerum +naturalium non possunt alia provenire nisi quae eveniunt, utpote ex +semine hominis homo, ex semine olivae oliva; ita ex operatione +divina non possint aliae res, vel alius ordo rerum effluere, nisi +sicut nunc est. Sed supra ostendimus Deum non agere quasi ex +necessitate naturae, sed voluntatem eius esse omnium rerum causam; +neque etiam ipsam voluntatem naturaliter et ex necessitate +determinari ad has res. Unde nullo modo iste cursus rerum sic ex +necessitate a Deo provenit, quod alia provenire non possent. Alii +vero dixerunt quod potentia divina determinatur ad hunc cursum +rerum, propter ordinem sapientiae et iustitiae divinae, sine quo +Deus nihil operatur. Cum autem potentia Dei, quae est eius +essentia, non sit aliud quam Dei sapientia, convenienter quidem +dici potest quod nihil sit in Dei potentia, quod non sit in ordine +divinae sapientiae, nam divina sapientia totum posse potentiae +comprehendit. Sed tamen ordo a divina sapientia rebus inditus, in +quo ratio iustitiae consistit, ut supra dictum est, non adaequat +divinam sapientiam, sic ut divina sapientia limitetur ad hunc +ordinem. Manifestum est enim quod tota ratio ordinis, quam sapiens +rebus a se factis imponit, a fine sumitur. Quando igitur finis est +proportionatus rebus propter finem factis, sapientia facientis +limitatur ad aliquem determinatum ordinem. Sed divina bonitas est +finis improportionabiliter excedens res creatas. Unde divina +sapientia non determinatur ad aliquem certum ordinem rerum, ut non +possit alius cursus rerum ab ipsa effluere. Unde dicendum est +simpliciter quod Deus potest alia facere quam quae facit.</p> +<p title="I q. 25 a. 5 ad 1"><a name="29531"><span class= +"ref">[29531] Iª q. 25 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod in nobis, in quibus est aliud potentia et essentia a +voluntate et intellectu, et iterum intellectus aliud a sapientia, +et voluntas aliud a iustitia, potest esse aliquid in potentia, quod +non potest esse in voluntate iusta, vel in intellectu sapiente. Sed +in Deo est idem potentia et essentia et voluntas et intellectus et +sapientia et iustitia. Unde nihil potest esse in potentia divina, +quod non possit esse in voluntate iusta ipsius, et in intellectu +sapiente eius. Tamen, quia voluntas non determinatur ex necessitate +ad haec vel illa, nisi forte ex suppositione, ut supra dictum est; +neque sapientia Dei et iustitia determinantur ad hunc ordinem, ut +supra dictum est; nihil prohibet esse aliquid in potentia Dei, quod +non vult, et quod non continetur sub ordine quem statuit rebus. Et +quia potentia intelligitur ut exequens, voluntas autem ut imperans, +et intellectus et sapientia ut dirigens, quod attribuitur potentiae +secundum se consideratae, dicitur Deus posse secundum potentiam +absolutam. Et huiusmodi est omne illud in quo potest salvari ratio +entis, ut supra dictum est. Quod autem attribuitur potentiae +divinae secundum quod exequitur imperium voluntatis iustae, hoc +dicitur Deus posse facere de potentia ordinata. Secundum hoc ergo, +dicendum est quod Deus potest alia facere, de potentia absoluta, +quam quae praescivit et praeordinavit se facturum, non tamen potest +esse quod aliqua faciat, quae non praesciverit et praeordinaverit +se facturum. Quia ipsum facere subiacet praescientiae et +praeordinationi, non autem ipsum posse, quod est naturale. Ideo +enim Deus aliquid facit, quia vult, non tamen ideo potest, quia +vult, sed quia talis est in sua natura.</p> +<p title="I q. 25 a. 5 ad 2"><a name="29532"><span class= +"ref">[29532] Iª q. 25 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod Deus non debet aliquid alicui nisi sibi. Unde, cum +dicitur quod Deus non potest facere nisi quod debet nihil aliud +significatur nisi quod Deus non potest facere nisi quod ei est +conveniens et iustum. Sed hoc quod dico conveniens et iustum, +potest intelligi dupliciter. Uno modo, sic quod hoc quod dico +conveniens et iustum, prius intelligatur coniungi cum hoc verbo +est, ita quod restringatur ad standum pro praesentibus; et sic +referatur ad potentiam. Et sic falsum est quod dicitur, est enim +sensus, Deus non potest facere nisi quod modo conveniens est et +iustum. Si vero prius coniungatur cum hoc verbo potest, quod habet +vim ampliandi, et postmodum cum hoc verbo est, significabitur +quoddam praesens confusum, et erit locutio vera, sub hoc sensu, +Deus non potest facere nisi id quod, si faceret, esset conveniens +et iustum.</p> +<p title="I q. 25 a. 5 ad 3"><a name="29533"><span class= +"ref">[29533] Iª q. 25 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, licet iste cursus rerum sit determinatus istis rebus +quae nunc sunt, non tamen ad hunc cursum limitatur divina sapientia +et potestas. Unde, licet istis rebus quae nunc sunt, nullus alius +cursus esset bonus et conveniens, tamen Deus posset alias res +facere, et alium eis imponere ordinem.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 6</div> +<p title="I q. 25 a. 6 arg. 1"><a name="29534"><span class= +"ref">[29534] Iª q. 25 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic +proceditur. Videtur quod Deus non possit meliora facere ea quae +facit. Quidquid enim Deus facit, potentissime et sapientissime +facit. Sed tanto fit aliquid melius, quanto fit potentius et +sapientius. Ergo Deus non potest aliquid facere melius quam +facit.</p> +<p title="I q. 25 a. 6 arg. 2"><a name="29535"><span class= +"ref">[29535] Iª q. 25 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, +Augustinus, contra Maximinum, sic argumentatur, <i>si Deus potuit, +et noluit, gignere filium sibi aequalem, invidus fuit</i>. Eadem +ratione, si Deus potuit res meliores facere quam fecerit, et +noluit, invidus fuit. Sed invidia est omnino relegata a Deo. Ergo +Deus unumquodque fecit optimum. Non ergo Deus potest aliquid facere +melius quam fecit.</p> +<p title="I q. 25 a. 6 arg. 3"><a name="29536"><span class= +"ref">[29536] Iª q. 25 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, id +quod est maxime et valde bonum, non potest melius fieri, quia +maximo nihil est maius. Sed, sicut Augustinus dicit in Enchirid., +<i>bona sunt singula quae Deus fecit, sed simul universa valde +bona, quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis +pulchritudo</i>. Ergo bonum universi non potest melius fieri a +Deo.</p> +<p title="I q. 25 a. 6 arg. 4"><a name="29537"><span class= +"ref">[29537] Iª q. 25 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, homo +Christus est plenus gratia et veritate, et spiritum habet non ad +mensuram, et sic non potest esse melior. Beatitudo etiam creata +dicitur esse summum bonum, et sic non potest esse melius. Beata +etiam virgo Maria est super omnes choros Angelorum exaltata, et sic +non potest esse melior. Non igitur omnia quae fecit Deus, potest +facere meliora.</p> +<p title="I q. 25 a. 6 s. c."><a name="29538"><span class= +"ref">[29538] Iª q. 25 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur ad Ephes. III, quod <i>Deus potens est omnia facere +abundantius quam petimus aut intelligimus</i>.</p> +<p title="I q. 25 a. 6 co."><a name="29539"><span class= +"ref">[29539] Iª q. 25 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod bonitas alicuius rei est duplex. Una quidem, quae est de +essentia rei; sicut esse rationale est de essentia hominis. Et +quantum ad hoc bonum, Deus non potest facere aliquam rem meliorem +quam ipsa sit, licet possit facere aliquam aliam ea meliorem. Sicut +etiam non potest facere quaternarium maiorem, quia, si esset maior, +iam non esset quaternarius, sed alius numerus. Sic enim se habet +additio differentiae substantialis in definitionibus, sicut additio +unitatis in numeris, ut dicitur in VIII Metaphys. Alia bonitas est, +quae est extra essentiam rei; sicut bonum hominis est esse +virtuosum vel sapientem. Et secundum tale bonum, potest Deus res a +se factas facere meliores. Simpliciter autem loquendo, qualibet re +a se facta potest Deus facere aliam meliorem.</p> +<p title="I q. 25 a. 6 ad 1"><a name="29540"><span class= +"ref">[29540] Iª q. 25 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod, cum dicitur Deum posse aliquid facere melius quam +facit, si ly melius sit nomen, verum est, qualibet enim re potest +facere aliam meliorem. Eandem vero potest facere meliorem +quodammodo, et quodammodo non, sicut dictum est. Si vero ly melius +sit adverbium, et importet modum ex parte facientis, sic Deus non +potest facere melius quam sicut facit, quia non potest facere ex +maiori sapientia et bonitate. Si autem importet modum ex parte +facti, sic potest facere melius, quia potest dare rebus a se factis +meliorem modum essendi quantum ad accidentalia, licet non quantum +ad essentialia.</p> +<p title="I q. 25 a. 6 ad 2"><a name="29541"><span class= +"ref">[29541] Iª q. 25 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod de ratione filii est quod aequetur patri, cum ad +perfectum venerit, non est autem de ratione creaturae alicuius, +quod sit melior quam a Deo facta est. Unde non est similis +ratio.</p> +<p title="I q. 25 a. 6 ad 3"><a name="29542"><span class= +"ref">[29542] Iª q. 25 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod universum, suppositis istis rebus, non potest esse +melius; propter decentissimum ordinem his rebus attributum a Deo, +in quo bonum universi consistit. Quorum si unum aliquod esset +melius, corrumperetur proportio ordinis, sicut, si una chorda plus +debito intenderetur, corrumperetur citharae melodia. Posset tamen +Deus alias res facere, vel alias addere istis rebus factis, et sic +esset illud universum melius.</p> +<p title="I q. 25 a. 6 ad 4"><a name="29543"><span class= +"ref">[29543] Iª q. 25 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum +dicendum quod humanitas Christi ex hoc quod est unita Deo, et +beatitudo creata ex hoc quod est fruitio Dei, et beata virgo ex hoc +quod est mater Dei, habent quandam dignitatem infinitam, ex bono +infinito quod est Deus. Et ex hac parte non potest aliquid fieri +melius eis, sicut non potest aliquid melius esse Deo.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 26</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 26 pr."><a name="29544"><span class="ref">[29544] +Iª q. 26 pr.</span></a> Ultimo autem, post considerationem +eorum quae ad divinae essentiae unitatem pertinent, considerandum +est de divina beatitudine. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, +utrum beatitudo Deo competat. Secundo, secundum quid dicitur Deus +esse beatus, utrum secundum actum intellectus. Tertio, utrum sit +essentialiter beatitudo cuiuslibet beati. Quarto, utrum in eius +beatitudine omnis beatitudo includatur.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 26 a. 1 arg. 1"><a name="29545"><span class= +"ref">[29545] Iª q. 26 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod beatitudo Deo non conveniat. <i>Beatitudo +enim</i>, secundum Boetium, in III de Consol., <i>est status omnium +bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed aggregatio bonorum non +habet locum in Deo, sicut nec compositio. Ergo Deo non convenit +beatitudo.</p> +<p title="I q. 26 a. 1 arg. 2"><a name="29546"><span class= +"ref">[29546] Iª q. 26 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, +beatitudo, sive felicitas, est praemium virtutis, secundum +philosophum, in I Ethic. Sed Deo non convenit praemium, sicut nec +meritum. Ergo nec beatitudo.</p> +<p title="I q. 26 a. 1 s. c."><a name="29547"><span class= +"ref">[29547] Iª q. 26 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit apostolus, I ad Tim. ultimo, <i>quem suis temporibus +ostendet Deus beatus et solus potens, rex regum et dominus +dominantium</i>.</p> +<p title="I q. 26 a. 1 co."><a name="29548"><span class= +"ref">[29548] Iª q. 26 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod beatitudo maxime Deo competit. Nihil enim aliud sub nomine +beatitudinis intelligitur, nisi bonum perfectum intellectualis +naturae; cuius est suam sufficientiam cognoscere in bono quod +habet; et cui competit ut ei contingat aliquid vel bene vel male, +et sit suarum operationum domina. Utrumque autem istorum +excellentissime Deo convenit, scilicet perfectum esse, et +intelligentem. Unde beatitudo maxime convenit Deo.</p> +<p title="I q. 26 a. 1 ad 1"><a name="29549"><span class= +"ref">[29549] Iª q. 26 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod aggregatio bonorum est in Deo non per modum +compositionis, sed per modum simplicitatis, quia quae in creaturis +multiplicia sunt, in Deo praeexistunt simpliciter et unite, ut +supra dictum est.</p> +<p title="I q. 26 a. 1 ad 2"><a name="29550"><span class= +"ref">[29550] Iª q. 26 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod esse praemium virtutis accidit beatitudini vel +felicitati, inquantum aliquis beatitudinem acquirit, sicut esse +terminum generationis accidit enti, inquantum exit de potentia in +actum. Sicut igitur Deus habet esse, quamvis non generetur; ita +habet beatitudinem, quamvis non mereatur.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 26 a. 2 arg. 1"><a name="29551"><span class= +"ref">[29551] Iª q. 26 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod Deus non dicatur beatus secundum +intellectum. Beatitudo enim est summum bonum. Sed bonum dicitur in +Deo secundum essentiam, quia bonum respicit esse, quod est secundum +essentiam, secundum Boetium, in libro de Hebdomad. Ergo et +beatitudo dicitur in Deo secundum essentiam, et non secundum +intellectum.</p> +<p title="I q. 26 a. 2 arg. 2"><a name="29552"><span class= +"ref">[29552] Iª q. 26 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, +beatitudo habet rationem finis. Finis autem est obiectum +voluntatis, sicut et bonum. Ergo beatitudo dicitur in Deo secundum +voluntatem, et non secundum intellectum.</p> +<p title="I q. 26 a. 2 s. c."><a name="29553"><span class= +"ref">[29553] Iª q. 26 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod Gregorius dicit, XXXII Moralium, <i>ipse gloriosus est, qui, +dum seipso perfruitur, accedentis laudis indigens non est</i>. Esse +autem gloriosum significat esse beatum. Cum igitur Deo fruamur +secundum intellectum, quia visio est tota merces, ut dicit +Augustinus, videtur quod beatitudo dicatur in Deo secundum +intellectum.</p> +<p title="I q. 26 a. 2 co."><a name="29554"><span class= +"ref">[29554] Iª q. 26 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod beatitudo, sicut dictum est, significat bonum perfectum +intellectualis naturae. Et inde est quod, sicut unaquaeque res +appetit suam perfectionem, ita et intellectualis natura naturaliter +appetit esse beata. Id autem quod est perfectissimum in qualibet +intellectuali natura, est intellectualis operatio, secundum quam +capit quodammodo omnia. Unde cuiuslibet intellectualis naturae +creatae beatitudo consistit in intelligendo. In Deo autem non est +aliud esse et intelligere secundum rem, sed tantum secundum +intelligentiae rationem. Attribuenda ergo est Deo beatitudo +secundum intellectum, sicut et aliis beatis, qui per assimilationem +ad beatitudinem ipsius, beati dicuntur.</p> +<p title="I q. 26 a. 2 ad 1"><a name="29555"><span class= +"ref">[29555] Iª q. 26 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod ex illa ratione probatur quod Deus sit beatus +secundum suam essentiam, non autem quod beatitudo ei conveniat +secundum rationem essentiae, sed magis secundum rationem +intellectus.</p> +<p title="I q. 26 a. 2 ad 2"><a name="29556"><span class= +"ref">[29556] Iª q. 26 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod beatitudo, cum sit bonum, est obiectum voluntatis. +Obiectum autem praeintelligitur actui potentiae. Unde, secundum +modum intelligendi, prius est beatitudo divina, quam actus +voluntatis in ea requiescentis. Et hoc non potest esse nisi actus +intellectus. Unde in actu intellectus attenditur beatitudo.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 26 a. 3 arg. 1"><a name="29557"><span class= +"ref">[29557] Iª q. 26 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod Deus sit beatitudo cuiuslibet beati. Deus +enim est summum bonum, ut supra ostensum est. Impossibile est autem +esse plura summa bona, ut etiam ex superioribus patet. Cum igitur +de ratione beatitudinis sit, quod sit summum bonum, videtur quod +beatitudo non sit aliud quam Deus.</p> +<p title="I q. 26 a. 3 arg. 2"><a name="29558"><span class= +"ref">[29558] Iª q. 26 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, +beatitudo est finis rationalis naturae ultimus. Sed esse ultimum +finem rationalis naturae, soli Deo convenit. Ergo beatitudo +cuiuslibet beati est solus Deus.</p> +<p title="I q. 26 a. 3 s. c."><a name="29559"><span class= +"ref">[29559] Iª q. 26 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, +beatitudo unius est maior beatitudine alterius, secundum illud I +Cor. XV, <i>stella differt a stella in claritate</i>. Sed Deo nihil +est maius. Ergo beatitudo est aliquid aliud quam Deus.</p> +<p title="I q. 26 a. 3 co."><a name="29560"><span class= +"ref">[29560] Iª q. 26 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod beatitudo intellectualis naturae consistit in actu +intellectus. In quo duo possunt considerari, scilicet obiectum +actus, quod est intelligibile; et ipse actus, qui est intelligere. +Si igitur beatitudo consideretur ex parte ipsius obiecti, sic solus +Deus est beatitudo, quia ex hoc solo est aliquis beatus, quod Deum +intelligit; secundum illud Augustini, in V libro Confess., +<i>beatus est qui te novit, etiam si alia ignoret</i>. Sed ex parte +actus intelligentis, beatitudo est quid creatum in creaturis +beatis, in Deo autem est etiam secundum hoc, aliquid increatum.</p> +<p title="I q. 26 a. 3 ad 1"><a name="29561"><span class= +"ref">[29561] Iª q. 26 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod beatitudo, quantum ad obiectum, est summum bonum +simpliciter, sed quantum ad actum, in creaturis beatis, est summum +bonum, non simpliciter, sed in genere bonorum participabilium a +creatura.</p> +<p title="I q. 26 a. 3 ad 2"><a name="29562"><span class= +"ref">[29562] Iª q. 26 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod finis est duplex, scilicet cuius et quo, ut +philosophus dicit, scilicet ipsa res, et usus rei, sicut avaro est +finis pecunia, et acquisitio pecuniae. Creaturae igitur rationalis +est quidem Deus finis ultimus ut res; beatitudo autem creata ut +usus, vel magis fruitio, rei.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 26 a. 4 arg. 1"><a name="29563"><span class= +"ref">[29563] Iª q. 26 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod beatitudo divina non complectatur omnes +beatitudines. Sunt enim quaedam beatitudines falsae. Sed in Deo +nihil potest esse falsum. Ergo divina beatitudo non complectitur +omnem beatitudinem.</p> +<p title="I q. 26 a. 4 arg. 2"><a name="29564"><span class= +"ref">[29564] Iª q. 26 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, +quaedam beatitudo, secundum quosdam, consistit in rebus +corporalibus, sicut in voluptatibus, divitiis, et huiusmodi, quae +quidem Deo convenire non possunt, cum sit incorporeus. Ergo +beatitudo eius non complectitur omnem beatitudinem.</p> +<p title="I q. 26 a. 4 s. c."><a name="29565"><span class= +"ref">[29565] Iª q. 26 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quod beatitudo est perfectio quaedam. Divina autem perfectio +complectitur omnem perfectionem, ut supra ostensum est. Ergo divina +beatitudo complectitur omnem beatitudinem.</p> +<p title="I q. 26 a. 4 co."><a name="29566"><span class= +"ref">[29566] Iª q. 26 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod quidquid est desiderabile in quacumque beatitudine, vel vera +vel falsa, totum eminentius in divina beatitudine praeexistit. De +contemplativa enim felicitate, habet continuam et certissimam +contemplationem sui et omnium aliorum, de activa vero, +gubernationem totius universi. De terrena vero felicitate, quae +consistit in voluptate, divitiis, potestate, dignitate et fama, +secundum Boetium, in III de Consol., habet gaudium de se et de +omnibus aliis, pro delectatione, pro divitiis, habet omnimodam +sufficientiam, quam divitiae promittunt, pro potestate, +omnipotentiam, pro dignitate, omnium regimen, pro fama vero, +admirationem totius creaturae.</p> +<p title="I q. 26 a. 4 ad 1"><a name="29567"><span class= +"ref">[29567] Iª q. 26 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod beatitudo aliqua secundum hoc est falsa, secundum +quod deficit a ratione verae beatitudinis, et sic non est in Deo. +Sed quidquid habet de similitudine, quantumcumque tenui, +beatitudinis, totum praeexistit in divina beatitudine.</p> +<p title="I q. 26 a. 4 ad 2"><a name="29568"><span class= +"ref">[29568] Iª q. 26 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod bona quae sunt in corporalibus corporaliter, in Deo +sunt spiritualiter, secundum modum suum. Et haec dicta sufficiant +de his quae pertinent ad divinae essentiae unitatem.</p> +<br /> +<div class="D">Quaestio 27</div> +<div class="G">Prooemium</div> +<p title="I q. 27 pr."><a name="29569"><span class="ref">[29569] +Iª q. 27 pr.</span></a> Consideratis autem his quae ad divinae +essentiae unitatem pertinent, restat considerare de his quae +pertinent ad Trinitatem personarum in divinis. Et quia personae +divinae secundum relationes originis distinguuntur, secundum +ordinem doctrinae prius considerandum est de origine, sive de +processione, secundo, de relationibus originis; tertio, de +personis. Circa processionem quaeruntur quinque. Primo, utrum +processio sit in divinis. Secundo, utrum aliqua processio in +divinis generatio dici possit. Tertio, utrum praeter generationem +aliqua alia processio possit esse in divinis. Quarto, utrum illa +alia processio possit dici generatio. Quinto, utrum in divinis sint +plures processiones quam duae.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 1</div> +<p title="I q. 27 a. 1 arg. 1"><a name="29570"><span class= +"ref">[29570] Iª q. 27 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic +proceditur. Videtur quod in Deo non possit esse aliqua processio. +Processio enim significat motum ad extra. Sed in divinis nihil est +mobile, neque extraneum. Ergo neque processio.</p> +<p title="I q. 27 a. 1 arg. 2"><a name="29571"><span class= +"ref">[29571] Iª q. 27 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne +procedens est diversum ab eo a quo procedit. Sed in Deo non est +aliqua diversitas, sed summa simplicitas. Ergo in Deo non est +processio aliqua.</p> +<p title="I q. 27 a. 1 arg. 3"><a name="29572"><span class= +"ref">[29572] Iª q. 27 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, +procedere ab alio videtur rationi primi principii repugnare. Sed +Deus est primum principium, ut supra ostensum est. Ergo in Deo +processio locum non habet.</p> +<p title="I q. 27 a. 1 s. c."><a name="29573"><span class= +"ref">[29573] Iª q. 27 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicit dominus, Ioan. VIII, <i>ego ex Deo processi</i>.</p> +<p title="I q. 27 a. 1 co."><a name="29574"><span class= +"ref">[29574] Iª q. 27 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod divina Scriptura, in rebus divinis, nominibus ad processionem +pertinentibus utitur. Hanc autem processionem diversi diversimode +acceperunt. Quidam enim acceperunt hanc processionem secundum quod +effectus procedit a causa. Et sic accepit Arius, dicens filium +procedere a patre sicut primam eius creaturam, et spiritum sanctum +procedere a patre et filio sicut creaturam utriusque. Et secundum +hoc, neque filius neque spiritus sanctus esset verus Deus. Quod est +contra id quod dicitur de filio, I Ioan. ult., <i>ut simus in vero +filio eius, hic est verus Deus</i>. Et de spiritu sancto dicitur, I +Cor. VI, <i>nescitis quia membra vestra templum sunt spiritus +sancti?</i> Templum autem habere solius Dei est. Alii vero hanc +processionem acceperunt secundum quod causa dicitur procedere in +effectum, inquantum vel movet ipsum, vel similitudinem suam ipsi +imprimit. Et sic accepit Sabellius, dicens ipsum Deum patrem filium +dici, secundum quod carnem assumpsit ex virgine. Et eundem dicit +spiritum sanctum, secundum quod creaturam rationalem sanctificat, +et ad vitam movet. Huic autem acceptioni repugnant verba domini de +se dicentis, Ioan. V, <i>non potest facere a se filius +quidquam</i>; et multa alia, per quae ostenditur quod non est ipse +pater qui filius. Si quis autem diligenter consideret, uterque +accepit processionem secundum quod est ad aliquid extra, unde +neuter posuit processionem in ipso Deo. Sed, cum omnis processio +sit secundum aliquam actionem, sicut secundum actionem quae tendit +in exteriorem materiam, est aliqua processio ad extra; ita secundum +actionem quae manet in ipso agente, attenditur processio quaedam ad +intra. Et hoc maxime patet in intellectu, cuius actio, scilicet +intelligere, manet in intelligente. Quicumque enim intelligit, ex +hoc ipso quod intelligit, procedit aliquid intra ipsum, quod est +conceptio rei intellectae, ex vi intellectiva proveniens, et ex +eius notitia procedens. Quam quidem conceptionem vox significat, et +dicitur verbum cordis, significatum verbo vocis. Cum autem Deus sit +super omnia, ea quae in Deo dicuntur, non sunt intelligenda +secundum modum infimarum creaturarum, quae sunt corpora; sed +secundum similitudinem supremarum creaturarum, quae sunt +intellectuales substantiae; a quibus etiam similitudo accepta +deficit a repraesentatione divinorum. Non ergo accipienda est +processio secundum quod est in corporalibus, vel per motum localem, +vel per actionem alicuius causae in exteriorem effectum, ut calor a +calefaciente in calefactum; sed secundum emanationem +intelligibilem, utpote verbi intelligibilis a dicente, quod manet +in ipso. Et sic fides Catholica processionem ponit in divinis.</p> +<p title="I q. 27 a. 1 ad 1"><a name="29575"><span class= +"ref">[29575] Iª q. 27 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod obiectio illa procedit de processione quae est motus +localis, vel quae est secundum actionem tendentem in exteriorem +materiam, vel in exteriorem effectum, talis autem processio non est +in divinis, ut dictum est.</p> +<p title="I q. 27 a. 1 ad 2"><a name="29576"><span class= +"ref">[29576] Iª q. 27 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod id quod procedit secundum processionem quae est ad +extra, oportet esse diversum ab eo a quo procedit. Sed id quod +procedit ad intra processu intelligibili, non oportet esse +diversum, imo, quanto perfectius procedit, tanto magis est unum cum +eo a quo procedit. Manifestum est enim quod quanto aliquid magis +intelligitur, tanto conceptio intellectualis est magis intima +intelligenti, et magis unum, nam intellectus secundum hoc quod actu +intelligit, secundum hoc fit unum cum intellecto. Unde, cum divinum +intelligere sit in fine perfectionis, ut supra dictum est, necesse +est quod verbum divinum sit perfecte unum cum eo a quo procedit, +absque omni diversitate.</p> +<p title="I q. 27 a. 1 ad 3"><a name="29577"><span class= +"ref">[29577] Iª q. 27 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod procedere a principio ut extraneum et diversum, +repugnat rationi primi principii, sed procedere ut intimum et +absque diversitate, per modum intelligibilem, includitur in ratione +primi principii. Cum enim dicimus aedificatorem principium domus, +in ratione huius principii includitur conceptio suae artis, et +includeretur in ratione primi principii, si aedificator esset +primum principium. Deus autem, qui est primum principium rerum, +comparatur ad res creatas ut artifex ad artificiata.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 2</div> +<p title="I q. 27 a. 2 arg. 1"><a name="29578"><span class= +"ref">[29578] Iª q. 27 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic +proceditur. Videtur quod processio quae est in divinis, non possit +dici generatio. Generatio enim est mutatio de non esse in esse, +corruptioni opposita; et utriusque subiectum est materia. Sed nihil +horum competit divinis. Ergo non potest generatio esse in +divinis.</p> +<p title="I q. 27 a. 2 arg. 2"><a name="29579"><span class= +"ref">[29579] Iª q. 27 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, in +Deo est processio secundum modum intelligibilem, ut dictum est. Sed +in nobis talis processio non dicitur generatio. Ergo neque in +Deo.</p> +<p title="I q. 27 a. 2 arg. 3"><a name="29580"><span class= +"ref">[29580] Iª q. 27 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne +genitum accipit esse a generante. Esse ergo cuiuslibet geniti est +esse receptum. Sed nullum esse receptum est per se subsistens. Cum +igitur esse divinum sit esse per se subsistens, ut supra probatum +est, sequitur quod nullius geniti esse sit esse divinum. Non est +ergo generatio in divinis.</p> +<p title="I q. 27 a. 2 s. c."><a name="29581"><span class= +"ref">[29581] Iª q. 27 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est +quod dicitur in Psalmo II, <i>ego hodie genui te</i>.</p> +<p title="I q. 27 a. 2 co."><a name="29582"><span class= +"ref">[29582] Iª q. 27 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod processio verbi in divinis dicitur generatio. Ad cuius +evidentiam, sciendum est quod nomine generationis dupliciter +utimur. Uno modo, communiter ad omnia generabilia et corruptibilia, +et sic generatio nihil aliud est quam mutatio de non esse ad esse. +Alio modo, proprie in viventibus, et sic generatio significat +originem alicuius viventis a principio vivente coniuncto. Et haec +proprie dicitur nativitas. Non tamen omne huiusmodi dicitur +genitum, sed proprie quod procedit secundum rationem similitudinis. +Unde pilus vel capillus non habet rationem geniti et filii, sed +solum quod procedit secundum rationem similitudinis, non +cuiuscumque, nam vermes qui generantur in animalibus, non habent +rationem generationis et filiationis, licet sit similitudo secundum +genus, sed requiritur ad rationem talis generationis, quod procedat +secundum rationem similitudinis in natura eiusdem speciei, sicut +homo procedit ab homine, et equus ab equo. In viventibus autem quae +de potentia in actum vitae procedunt, sicut sunt homines et +animalia, generatio utramque generationem includit. Si autem sit +aliquod vivens cuius vita non exeat de potentia in actum, +processio, si qua in tali vivente invenitur, excludit omnino primam +rationem generationis; sed potest habere rationem generationis quae +est propria viventium. Sic igitur processio verbi in divinis habet +rationem generationis. Procedit enim per modum intelligibilis +actionis, quae est operatio vitae, et a principio coniuncto, ut +supra iam dictum est, et secundum rationem similitudinis, quia +conceptio intellectus est similitudo rei intellectae, et in eadem +natura existens, quia in Deo idem est intelligere et esse, ut supra +ostensum est. Unde processio verbi in divinis dicitur generatio, et +ipsum verbum procedens dicitur filius.</p> +<p title="I q. 27 a. 2 ad 1"><a name="29583"><span class= +"ref">[29583] Iª q. 27 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod obiectio illa procedit de generatione secundum +rationem primam, prout importat exitum de potentia in actum. Et sic +non invenitur in divinis, ut supra dictum est.</p> +<p title="I q. 27 a. 2 ad 2"><a name="29584"><span class= +"ref">[29584] Iª q. 27 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod intelligere in nobis non est ipsa substantia +intellectus, unde verbum quod secundum intelligibilem operationem +procedit in nobis, non est eiusdem naturae cum eo a quo procedit. +Unde non proprie et complete competit sibi ratio generationis. Sed +intelligere divinum est ipsa substantia intelligentis, ut supra +ostensum est, unde verbum procedens procedit ut eiusdem naturae +subsistens. Et propter hoc proprie dicitur genitum et filius. Unde +et his quae pertinent ad generationem viventium, utitur Scriptura +ad significandam processionem divinae sapientiae, scilicet +conceptione et partu, dicitur enim ex persona divinae sapientiae, +Proverb. VIII, <i>nondum erant abyssi, et ego iam concepta eram; +ante colles ego parturiebar</i>. Sed in intellectu nostro utimur +nomine conceptionis, secundum quod in verbo nostri intellectus +invenitur similitudo rei intellectae, licet non inveniatur naturae +identitas.</p> +<p title="I q. 27 a. 2 ad 3"><a name="29585"><span class= +"ref">[29585] Iª q. 27 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod non omne acceptum est receptum in aliquo subiecto, +alioquin non posset dici quod tota substantia rei creatae sit +accepta a Deo, cum totius substantiae non sit aliquod subiectum +receptivum. Sic igitur id quod est genitum in divinis, accipit esse +a generante, non tanquam illud esse sit receptum in aliqua materia +vel subiecto (quod repugnat subsistentiae divini esse); sed +secundum hoc dicitur esse acceptum, inquantum procedens ab alio +habet esse divinum, non quasi aliud ab esse divino existens. In +ipsa enim perfectione divini esse continetur et verbum +intelligibiliter procedens, et principium verbi; sicut et +quaecumque ad eius perfectionem pertinent, ut supra dictum est.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 3</div> +<p title="I q. 27 a. 3 arg. 1"><a name="29586"><span class= +"ref">[29586] Iª q. 27 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic +proceditur. Videtur quod non sit in divinis alia processio a +generatione verbi. Eadem enim ratione erit aliqua alia processio ab +illa alia processione, et sic procederetur in infinitum, quod est +inconveniens. Standum est igitur in primo, ut sit una tantum +processio in divinis.</p> +<p title="I q. 27 a. 3 arg. 2"><a name="29587"><span class= +"ref">[29587] Iª q. 27 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in +omni natura invenitur tantum unus modus communicationis illius +naturae, et hoc ideo est, quia operationes secundum terminos habent +unitatem et diversitatem. Sed processio in divinis non est nisi +secundum communicationem divinae naturae. Cum igitur sit una tantum +natura divina, ut supra ostensum est, relinquitur quod una sit +tantum processio in divinis.</p> +<p title="I q. 27 a. 3 arg. 3"><a name="29588"><span class= +"ref">[29588] Iª q. 27 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si +sit in divinis alia processio ab intelligibili processione verbi, +non erit nisi processio amoris, quae est secundum voluntatis +operationem. Sed talis processio non potest esse alia a processione +intellectus intelligibili, quia voluntas in Deo non est aliud ab +intellectu, ut supra ostensum est. Ergo in Deo non est alia +processio praeter processionem verbi.</p> +<p title="I q. 27 a. 3 s. c."><a name="29589"><span class= +"ref">[29589] Iª q. 27 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est +quod spiritus sanctus procedit a patre, ut dicitur Ioan. XV. Ipse +autem est alius a filio, secundum illud Ioan. XIV, <i>rogabo patrem +meum, et alium Paracletum dabit vobis</i>. Ergo in divinis est alia +processio praeter processionem verbi.</p> +<p title="I q. 27 a. 3 co."><a name="29590"><span class= +"ref">[29590] Iª q. 27 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod in divinis sunt duae processiones, scilicet processio verbi, +et quaedam alia. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod in +divinis non est processio nisi secundum actionem quae non tendit in +aliquid extrinsecum, sed manet in ipso agente. Huiusmodi autem +actio in intellectuali natura est actio intellectus et actio +voluntatis. Processio autem verbi attenditur secundum actionem +intelligibilem. Secundum autem operationem voluntatis invenitur in +nobis quaedam alia processio, scilicet processio amoris, secundum +quam amatum est in amante, sicut per conceptionem verbi res dicta +vel intellecta, est in intelligente. Unde et praeter processionem +verbi, ponitur alia processio in divinis, quae est processio +amoris.</p> +<p title="I q. 27 a. 3 ad 1"><a name="29591"><span class= +"ref">[29591] Iª q. 27 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod non est necessarium procedere in divinis +processionibus in infinitum. Processio enim quae est ad intra in +intellectuali natura, terminatur in processione voluntatis.</p> +<p title="I q. 27 a. 3 ad 2"><a name="29592"><span class= +"ref">[29592] Iª q. 27 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod quidquid est in Deo, est Deus, ut supra ostensum est, +quod non contingit in aliis rebus. Et ideo per quamlibet +processionem quae non est ad extra, communicatur divina natura, non +autem aliae naturae.</p> +<p title="I q. 27 a. 3 ad 3"><a name="29593"><span class= +"ref">[29593] Iª q. 27 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, licet in Deo non sit aliud voluntas et intellectus, +tamen de ratione voluntatis et intellectus est, quod processiones +quae sunt secundum actionem utriusque, se habeant secundum quendam +ordinem. Non enim est processio amoris nisi in ordine ad +processionem verbi, nihil enim potest voluntate amari, nisi sit in +intellectu conceptum. Sicut igitur attenditur quidam ordo verbi ad +principium a quo procedit, licet in divinis sit eadem substantia +intellectus et conceptio intellectus; ita, licet in Deo sit idem +voluntas et intellectus, tamen, quia de ratione amoris est quod non +procedat nisi a conceptione intellectus, habet ordinis +distinctionem processio amoris a processione verbi in divinis.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 4</div> +<p title="I q. 27 a. 4 arg. 1"><a name="29594"><span class= +"ref">[29594] Iª q. 27 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic +proceditur. Videtur quod processio amoris in divinis sit generatio. +Quod enim procedit in similitudine naturae in viventibus, dicitur +generatum et nascens. Sed id quod procedit in divinis per modum +amoris, procedit in similitudine naturae, alias esset extraneum a +natura divina, et sic esset processio ad extra. Ergo quod procedit +in divinis per modum amoris, procedit ut genitum et nascens.</p> +<p title="I q. 27 a. 4 arg. 2"><a name="29595"><span class= +"ref">[29595] Iª q. 27 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut +similitudo est de ratione verbi, ita est etiam de ratione amoris, +unde dicitur Eccli. XIII, quod <i>omne animal diligit simile +sibi</i>. Si igitur ratione similitudinis verbo procedenti convenit +generari et nasci, videtur etiam quod amori procedenti convenit +generari.</p> +<p title="I q. 27 a. 4 arg. 3"><a name="29596"><span class= +"ref">[29596] Iª q. 27 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, non +est in genere quod non est in aliqua eius specie. Si igitur in +divinis sit quaedam processio amoris, oportet quod, praeter hoc +nomen commune, habeat aliquod nomen speciale. Sed non est aliud +nomen dare nisi generatio. Ergo videtur quod processio amoris in +divinis sit generatio.</p> +<p title="I q. 27 a. 4 s. c."><a name="29597"><span class= +"ref">[29597] Iª q. 27 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est +quia secundum hoc sequeretur quod spiritus sanctus, qui procedit ut +amor, procederet ut genitus. Quod est contra illud Athanasii, +<i>spiritus sanctus a patre et filio non factus nec creatus nec +genitus, sed procedens</i>.</p> +<p title="I q. 27 a. 4 co."><a name="29598"><span class= +"ref">[29598] Iª q. 27 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod processio amoris in divinis non debet dici generatio. Ad cuius +evidentiam, sciendum est quod haec est differentia inter +intellectum et voluntatem, quod intellectus fit in actu per hoc +quod res intellecta est in intellectu secundum suam similitudinem, +voluntas autem fit in actu, non per hoc quod aliqua similitudo +voliti sit in voluntate, sed ex hoc quod voluntas habet quandam +inclinationem in rem volitam. Processio igitur quae attenditur +secundum rationem intellectus, est secundum rationem similitudinis, +et intantum potest habere rationem generationis, quia omne generans +generat sibi simile. Processio autem quae attenditur secundum +rationem voluntatis, non consideratur secundum rationem +similitudinis, sed magis secundum rationem impellentis et moventis +in aliquid. Et ideo quod procedit in divinis per modum amoris, non +procedit ut genitum vel ut filius, sed magis procedit ut spiritus, +quo nomine quaedam vitalis motio et impulsio designatur, prout +aliquis ex amore dicitur moveri vel impelli ad aliquid +faciendum.</p> +<p title="I q. 27 a. 4 ad 1"><a name="29599"><span class= +"ref">[29599] Iª q. 27 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod quidquid est in divinis, est unum cum divina natura. +Unde ex parte huius unitatis non potest accipi propria ratio huius +processionis vel illius, secundum quam una distinguatur ab alia, +sed oportet quod propria ratio huius vel illius processionis +accipiatur secundum ordinem unius processionis ad aliam. Huiusmodi +autem ordo attenditur secundum rationem voluntatis et intellectus. +Unde secundum horum propriam rationem sortitur in divinis nomen +utraque processio, quod imponitur ad propriam rationem rei +significandam. Et inde est quod procedens per modum amoris et +divinam naturam accipit, et tamen non dicitur natum.</p> +<p title="I q. 27 a. 4 ad 2"><a name="29600"><span class= +"ref">[29600] Iª q. 27 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod similitudo aliter pertinet ad verbum, et aliter ad +amorem. Nam ad verbum pertinet inquantum ipsum est quaedam +similitudo rei intellectae, sicut genitum est similitudo +generantis, sed ad amorem pertinet, non quod ipse amor sit +similitudo, sed inquantum similitudo est principium amandi. Unde +non sequitur quod amor sit genitus, sed quod genitum sit principium +amoris.</p> +<p title="I q. 27 a. 4 ad 3"><a name="29601"><span class= +"ref">[29601] Iª q. 27 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod Deum nominare non possumus nisi ex creaturis, ut +dictum est supra. Et quia in creaturis communicatio naturae non est +nisi per generationem, processio in divinis non habet proprium vel +speciale nomen nisi generationis. Unde processio quae non est +generatio, remansit sine speciali nomine. Sed potest nominari +spiratio, quia est processio spiritus.</p> +<br /> +<div class="E">Articulus 5</div> +<p title="I q. 27 a. 5 arg. 1"><a name="29602"><span class= +"ref">[29602] Iª q. 27 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic +proceditur. Videtur quod sint plures processiones in divinis quam +duae. Sicut enim scientia et voluntas attribuitur Deo, ita et +potentia. Si igitur secundum intellectum et voluntatem accipiuntur +in Deo duae processiones, videtur quod tertia sit accipienda +secundum potentiam.</p> +<p title="I q. 27 a. 5 arg. 2"><a name="29603"><span class= +"ref">[29603] Iª q. 27 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, +bonitas maxime videtur esse principium processionis, cum bonum +dicatur diffusivum sui esse. Videtur igitur quod secundum bonitatem +aliqua processio in divinis accipi debeat.</p> +<p title="I q. 27 a. 5 arg. 3"><a name="29604"><span class= +"ref">[29604] Iª q. 27 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, maior +est fecunditatis virtus in Deo quam in nobis. Sed in nobis non est +tantum una processio verbi, sed multae, quia ex uno verbo in nobis +procedit aliud verbum; et similiter ex uno amore alius amor. Ergo +et in Deo sunt plures processiones quam duae.</p> +<p title="I q. 27 a. 5 s. c."><a name="29605"><span class= +"ref">[29605] Iª q. 27 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est +quod in Deo non sunt nisi duo procedentes, scilicet filius et +spiritus sanctus. Ergo sunt ibi tantum duae processiones.</p> +<p title="I q. 27 a. 5 co."><a name="29606"><span class= +"ref">[29606] Iª q. 27 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum +quod processiones in divinis accipi non possunt nisi secundum +actiones quae in agente manent. Huiusmodi autem actiones in natura +intellectuali et divina non sunt nisi duae, scilicet intelligere et +velle. Nam sentire, quod etiam videtur esse operatio in sentiente, +est extra naturam intellectualem, neque totaliter est remotum a +genere actionum quae sunt ad extra; nam sentire perficitur per +actionem sensibilis in sensum. Relinquitur igitur quod nulla alia +processio possit esse in Deo, nisi verbi et amoris.</p> +<p title="I q. 27 a. 5 ad 1"><a name="29607"><span class= +"ref">[29607] Iª q. 27 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo +dicendum quod potentia est principium agendi in aliud, unde +secundum potentiam accipitur actio ad extra. Et sic secundum +attributum potentiae non accipitur processio divinae personae, sed +solum processio creaturarum.</p> +<p title="I q. 27 a. 5 ad 2"><a name="29608"><span class= +"ref">[29608] Iª q. 27 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum +dicendum quod bonum, sicut dicit Boetius in libro de Hebd., +pertinet ad essentiam et non ad operationem, nisi forte sicut +obiectum voluntatis. Unde, cum processiones divinas secundum +aliquas actiones necesse sit accipere, secundum bonitatem et +huiusmodi alia attributa non accipiuntur aliae processiones nisi +verbi et amoris, secundum quod Deus suam essentiam, veritatem et +bonitatem intelligit et amat.</p> +<p title="I q. 27 a. 5 ad 3"><a name="29609"><span class= +"ref">[29609] Iª q. 27 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium +dicendum quod, sicut supra habitum est, Deus uno simplici actu +omnia intelligit, et similiter omnia vult. Unde in eo non potest +esse processio verbi ex verbo, neque amoris ex amore, sed est in eo +solum unum verbum perfectum, et unus amor perfectus. Et in hoc eius +perfecta fecunditas manifestatur.</p> +<div class="centro"><br /> +<p><a href="sth1003.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" +height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> +<a href="sth1028.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" +height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> +<br /> +<hr /> +<br /> +<address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad +hanc editionem<br /> +Iura omnia asservantur<br /> +OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" +style="text-decoration=none">49644264</a></address> +</div> +</body> +</html>