Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth2098.html @ 99:71f2c033089e
change dtd location for new machine
| author | ht |
|---|---|
| date | Sat, 01 Nov 2014 15:28:52 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 99 | 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/C64/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> |
| 53 | 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª-IIae q. | |
| 28 | 19 98-105</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione XCVIII ad |
| 22 quaestionem CV</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1892 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth2095.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth2106.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#37628">I&ordf;-IIae q. 95 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#37629">I&ordf;-IIae q. 95 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#37630">I&ordf;-IIae q. 95 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#37631">I&ordf;-IIae q. 95 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#37632">I&ordf;-IIae q. 95 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#37633">I&ordf;-IIae q. 95 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#37634">I&ordf;-IIae q. 95 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#37635">I&ordf;-IIae q. 95 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#37636">I&ordf;-IIae q. 95 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#37637">I&ordf;-IIae q. 95 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#37638">I&ordf;-IIae q. 95 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#37639">I&ordf;-IIae q. 95 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#37640">I&ordf;-IIae q. 95 a. 2 arg. 4'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#37641">I&ordf;-IIae q. 95 a. 2 s. c.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#37642">I&ordf;-IIae q. 95 a. 2 co.'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#37643">I&ordf;-IIae q. 95 a. 2 ad 1'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#37644">I&ordf;-IIae q. 95 a. 2 ad 2'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#37645">I&ordf;-IIae q. 95 a. 2 ad 3'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#37646">I&ordf;-IIae q. 95 a. 2 ad 4'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#37647">I&ordf;-IIae q. 95 a. 3 arg. 1'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#37648">I&ordf;-IIae q. 95 a. 3 arg. 2'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#37649">I&ordf;-IIae q. 95 a. 3 arg. 3'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#37650">I&ordf;-IIae q. 95 a. 3 arg. 4'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#37651">I&ordf;-IIae q. 95 a. 3 s. c.'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#37652">I&ordf;-IIae q. 95 a. 3 co.'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#37653">I&ordf;-IIae q. 95 a. 3 ad'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#37654">I&ordf;-IIae q. 95 a. 4 arg. 1'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#37655">I&ordf;-IIae q. 95 a. 4 arg. 2'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#37656">I&ordf;-IIae q. 95 a. 4 arg. 3'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#37657">I&ordf;-IIae q. 95 a. 4 arg. 4'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#37658">I&ordf;-IIae q. 95 a. 4 s. c.'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#37659">I&ordf;-IIae q. 95 a. 4 co.'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#37660">I&ordf;-IIae q. 95 a. 4 ad 1'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#37661">I&ordf;-IIae q. 95 a. 4 ad 2'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#37662">I&ordf;-IIae q. 96 pr.'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#37663">I&ordf;-IIae q. 96 a. 1 arg. 1'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#37664">I&ordf;-IIae q. 96 a. 1 arg. 2'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#37665">I&ordf;-IIae q. 96 a. 1 arg. 3'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#37666">I&ordf;-IIae q. 96 a. 1 s. c.'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#37667">I&ordf;-IIae q. 96 a. 1 co.'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#37668">I&ordf;-IIae q. 96 a. 1 ad 1'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#37669">I&ordf;-IIae q. 96 a. 1 ad 2'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#37670">I&ordf;-IIae q. 96 a. 1 ad 3'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#37671">I&ordf;-IIae q. 96 a. 2 arg. 1'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#37672">I&ordf;-IIae q. 96 a. 2 arg. 2'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#37673">I&ordf;-IIae q. 96 a. 2 arg. 3'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#37674">I&ordf;-IIae q. 96 a. 2 s. c.'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#37675">I&ordf;-IIae q. 96 a. 2 co.'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#37676">I&ordf;-IIae q. 96 a. 2 ad 1'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#37677">I&ordf;-IIae q. 96 a. 2 ad 2'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#37678">I&ordf;-IIae q. 96 a. 2 ad 3'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#37679">I&ordf;-IIae q. 96 a. 3 arg. 1'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#37680">I&ordf;-IIae q. 96 a. 3 arg. 2'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#37681">I&ordf;-IIae q. 96 a. 3 arg. 3'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#37682">I&ordf;-IIae q. 96 a. 3 s. c.'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#37683">I&ordf;-IIae q. 96 a. 3 co.'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#37684">I&ordf;-IIae q. 96 a. 3 ad 1'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#37685">I&ordf;-IIae q. 96 a. 3 ad 2'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#37686">I&ordf;-IIae q. 96 a. 3 ad 3'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#37687">I&ordf;-IIae q. 96 a. 4 arg. 1'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#37688">I&ordf;-IIae q. 96 a. 4 arg. 2'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#37689">I&ordf;-IIae q. 96 a. 4 arg. 3'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#37690">I&ordf;-IIae q. 96 a. 4 s. c.'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#37691">I&ordf;-IIae q. 96 a. 4 co.'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#37692">I&ordf;-IIae q. 96 a. 4 ad 1'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#37693">I&ordf;-IIae q. 96 a. 4 ad 2'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#37694">I&ordf;-IIae q. 96 a. 4 ad 3'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#37695">I&ordf;-IIae q. 96 a. 5 arg. 1'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#37696">I&ordf;-IIae q. 96 a. 5 arg. 2'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#37697">I&ordf;-IIae q. 96 a. 5 arg. 3'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#37698">I&ordf;-IIae q. 96 a. 5 s. c.'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#37699">I&ordf;-IIae q. 96 a. 5 co.'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#37700">I&ordf;-IIae q. 96 a. 5 ad 1'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#37701">I&ordf;-IIae q. 96 a. 5 ad 2'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#37702">I&ordf;-IIae q. 96 a. 5 ad 3'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#37703">I&ordf;-IIae q. 96 a. 6 arg. 1'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#37704">I&ordf;-IIae q. 96 a. 6 arg. 2'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#37705">I&ordf;-IIae q. 96 a. 6 arg. 3'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#37706">I&ordf;-IIae q. 96 a. 6 s. c.'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#37707">I&ordf;-IIae q. 96 a. 6 co.'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#37708">I&ordf;-IIae q. 96 a. 6 ad 1'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#37709">I&ordf;-IIae q. 96 a. 6 ad 2'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#37710">I&ordf;-IIae q. 96 a. 6 ad 3'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#37711">I&ordf;-IIae q. 97 pr.'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#37712">I&ordf;-IIae q. 97 a. 1 arg. 1'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#37713">I&ordf;-IIae q. 97 a. 1 arg. 2'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#37714">I&ordf;-IIae q. 97 a. 1 arg. 3'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#37715">I&ordf;-IIae q. 97 a. 1 s. c.'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#37716">I&ordf;-IIae q. 97 a. 1 co.'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#37717">I&ordf;-IIae q. 97 a. 1 ad 1'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#37718">I&ordf;-IIae q. 97 a. 1 ad 2'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#37719">I&ordf;-IIae q. 97 a. 1 ad 3'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#37720">I&ordf;-IIae q. 97 a. 2 arg. 1'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#37721">I&ordf;-IIae q. 97 a. 2 arg. 2'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#37722">I&ordf;-IIae q. 97 a. 2 arg. 3'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#37723">I&ordf;-IIae q. 97 a. 2 s. c.'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#37724">I&ordf;-IIae q. 97 a. 2 co.'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#37725">I&ordf;-IIae q. 97 a. 2 ad 1'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#37726">I&ordf;-IIae q. 97 a. 2 ad 2'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#37727">I&ordf;-IIae q. 97 a. 2 ad 3'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#37728">I&ordf;-IIae q. 97 a. 3 arg. 1'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#37729">I&ordf;-IIae q. 97 a. 3 arg. 2'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#37730">I&ordf;-IIae q. 97 a. 3 arg. 3'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#37731">I&ordf;-IIae q. 97 a. 3 s. c.'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#37732">I&ordf;-IIae q. 97 a. 3 co.'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#37733">I&ordf;-IIae q. 97 a. 3 ad 1'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#37734">I&ordf;-IIae q. 97 a. 3 ad 2'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#37735">I&ordf;-IIae q. 97 a. 3 ad 3'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#37736">I&ordf;-IIae q. 97 a. 4 arg. 1'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#37737">I&ordf;-IIae q. 97 a. 4 arg. 2'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#37738">I&ordf;-IIae q. 97 a. 4 arg. 3'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#37739">I&ordf;-IIae q. 97 a. 4 s. c.'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#37740">I&ordf;-IIae q. 97 a. 4 co.'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#37741">I&ordf;-IIae q. 97 a. 4 ad 1'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#37742">I&ordf;-IIae q. 97 a. 4 ad 2'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#37743">I&ordf;-IIae q. 97 a. 4 ad 3'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#37744">I&ordf;-IIae q. 98 pr.'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#37745">I&ordf;-IIae q. 98 a. 1 arg. 1'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#37746">I&ordf;-IIae q. 98 a. 1 arg. 2'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#37747">I&ordf;-IIae q. 98 a. 1 arg. 3'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#37748">I&ordf;-IIae q. 98 a. 1 s. c.'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#37749">I&ordf;-IIae q. 98 a. 1 co.'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#37750">I&ordf;-IIae q. 98 a. 1 ad 1'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#37751">I&ordf;-IIae q. 98 a. 1 ad 2'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#37752">I&ordf;-IIae q. 98 a. 1 ad 3'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#37753">I&ordf;-IIae q. 98 a. 2 arg. 1'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#37754">I&ordf;-IIae q. 98 a. 2 arg. 2'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#37755">I&ordf;-IIae q. 98 a. 2 arg. 3'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#37756">I&ordf;-IIae q. 98 a. 2 arg. 4'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#37757">I&ordf;-IIae q. 98 a. 2 s. c.'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#37758">I&ordf;-IIae q. 98 a. 2 co.'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#37759">I&ordf;-IIae q. 98 a. 2 ad 1'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#37760">I&ordf;-IIae q. 98 a. 2 ad 2'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#37761">I&ordf;-IIae q. 98 a. 2 ad 3'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#37762">I&ordf;-IIae q. 98 a. 2 ad 4'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#37763">I&ordf;-IIae q. 98 a. 3 arg. 1'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#37764">I&ordf;-IIae q. 98 a. 3 arg. 2'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#37765">I&ordf;-IIae q. 98 a. 3 arg. 3'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#37766">I&ordf;-IIae q. 98 a. 3 s. c.'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#37767">I&ordf;-IIae q. 98 a. 3 co.'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#37768">I&ordf;-IIae q. 98 a. 3 ad 1'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#37769">I&ordf;-IIae q. 98 a. 3 ad 2'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#37770">I&ordf;-IIae q. 98 a. 3 ad 3'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#37771">I&ordf;-IIae q. 98 a. 4 arg. 1'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#37772">I&ordf;-IIae q. 98 a. 4 arg. 2'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#37773">I&ordf;-IIae q. 98 a. 4 arg. 3'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#37774">I&ordf;-IIae q. 98 a. 4 s. c.'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#37775">I&ordf;-IIae q. 98 a. 4 co.'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#37776">I&ordf;-IIae q. 98 a. 4 ad 1'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#37777">I&ordf;-IIae q. 98 a. 4 ad 2'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#37778">I&ordf;-IIae q. 98 a. 4 ad 3'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#37779">I&ordf;-IIae q. 98 a. 5 arg. 1'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#37780">I&ordf;-IIae q. 98 a. 5 arg. 2'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#37781">I&ordf;-IIae q. 98 a. 5 arg. 3'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#37782">I&ordf;-IIae q. 98 a. 5 s. c.'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#37783">I&ordf;-IIae q. 98 a. 5 co.'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#37784">I&ordf;-IIae q. 98 a. 5 ad 1'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#37785">I&ordf;-IIae q. 98 a. 5 ad 2'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#37786">I&ordf;-IIae q. 98 a. 5 ad 3'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#37787">I&ordf;-IIae q. 98 a. 6 arg. 1'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#37788">I&ordf;-IIae q. 98 a. 6 arg. 2'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#37789">I&ordf;-IIae q. 98 a. 6 arg. 3'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#37790">I&ordf;-IIae q. 98 a. 6 s. c.'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#37791">I&ordf;-IIae q. 98 a. 6 co.'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#37792">I&ordf;-IIae q. 98 a. 6 ad 1'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#37793">I&ordf;-IIae q. 98 a. 6 ad 2'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#37794">I&ordf;-IIae q. 98 a. 6 ad 3'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#37795">I&ordf;-IIae q. 99 pr.'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#37796">I&ordf;-IIae q. 99 a. 1 arg. 1'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#37797">I&ordf;-IIae q. 99 a. 1 arg. 2'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#37798">I&ordf;-IIae q. 99 a. 1 arg. 3'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#37799">I&ordf;-IIae q. 99 a. 1 s. c.'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#37800">I&ordf;-IIae q. 99 a. 1 co.'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#37801">I&ordf;-IIae q. 99 a. 1 ad 1'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#37802">I&ordf;-IIae q. 99 a. 1 ad 2'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#37803">I&ordf;-IIae q. 99 a. 1 ad 3'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#37804">I&ordf;-IIae q. 99 a. 2 arg. 1'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#37805">I&ordf;-IIae q. 99 a. 2 arg. 2'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#37806">I&ordf;-IIae q. 99 a. 2 arg. 3'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#37807">I&ordf;-IIae q. 99 a. 2 s. c.'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#37808">I&ordf;-IIae q. 99 a. 2 co.'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#37809">I&ordf;-IIae q. 99 a. 2 ad 1'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#37810">I&ordf;-IIae q. 99 a. 2 ad 2'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#37811">I&ordf;-IIae q. 99 a. 2 ad 3'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#37812">I&ordf;-IIae q. 99 a. 3 arg. 1'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#37813">I&ordf;-IIae q. 99 a. 3 arg. 2'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#37814">I&ordf;-IIae q. 99 a. 3 arg. 3'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#37815">I&ordf;-IIae q. 99 a. 3 s. c.'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#37816">I&ordf;-IIae q. 99 a. 3 co.'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#37817">I&ordf;-IIae q. 99 a. 3 ad 1'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#37818">I&ordf;-IIae q. 99 a. 3 ad 2'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#37819">I&ordf;-IIae q. 99 a. 3 ad 3'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#37820">I&ordf;-IIae q. 99 a. 4 arg. 1'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#37821">I&ordf;-IIae q. 99 a. 4 arg. 2'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#37822">I&ordf;-IIae q. 99 a. 4 arg. 3'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#37823">I&ordf;-IIae q. 99 a. 4 s. c.'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#37824">I&ordf;-IIae q. 99 a. 4 co.'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#37825">I&ordf;-IIae q. 99 a. 4 ad 1'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#37826">I&ordf;-IIae q. 99 a. 4 ad 2'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#37827">I&ordf;-IIae q. 99 a. 4 ad 3'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#37828">I&ordf;-IIae q. 99 a. 5 arg. 1'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#37829">I&ordf;-IIae q. 99 a. 5 arg. 2'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#37830">I&ordf;-IIae q. 99 a. 5 arg. 3'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#37831">I&ordf;-IIae q. 99 a. 5 arg. 4'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#37832">I&ordf;-IIae q. 99 a. 5 s. c.'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#37833">I&ordf;-IIae q. 99 a. 5 co.'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#37834">I&ordf;-IIae q. 99 a. 5 ad 1'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#37835">I&ordf;-IIae q. 99 a. 5 ad 2'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#37836">I&ordf;-IIae q. 99 a. 6 arg. 1'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#37837">I&ordf;-IIae q. 99 a. 6 arg. 2'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#37838">I&ordf;-IIae q. 99 a. 6 arg. 3'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#37839">I&ordf;-IIae q. 99 a. 6 s. c.'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#37840">I&ordf;-IIae q. 99 a. 6 co.'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#37841">I&ordf;-IIae q. 99 a. 6 ad 1'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#37842">I&ordf;-IIae q. 99 a. 6 ad 2'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#37843">I&ordf;-IIae q. 99 a. 6 ad 3'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#37844">I&ordf;-IIae q. 100 pr.'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#37845">I&ordf;-IIae q. 100 a. 1 arg. 1'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#37846">I&ordf;-IIae q. 100 a. 1 arg. 2'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#37847">I&ordf;-IIae q. 100 a. 1 arg. 3'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#37848">I&ordf;-IIae q. 100 a. 1 s. c.'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#37849">I&ordf;-IIae q. 100 a. 1 co.'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#37850">I&ordf;-IIae q. 100 a. 1 ad'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#37851">I&ordf;-IIae q. 100 a. 2 arg. 1'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#37852">I&ordf;-IIae q. 100 a. 2 arg. 2'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#37853">I&ordf;-IIae q. 100 a. 2 arg. 3'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#37854">I&ordf;-IIae q. 100 a. 2 s. c.'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#37855">I&ordf;-IIae q. 100 a. 2 co.'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#37856">I&ordf;-IIae q. 100 a. 2 ad 1'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#37857">I&ordf;-IIae q. 100 a. 2 ad 2'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#37858">I&ordf;-IIae q. 100 a. 2 ad 3'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#37859">I&ordf;-IIae q. 100 a. 3 arg. 1'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#37860">I&ordf;-IIae q. 100 a. 3 arg. 2'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#37861">I&ordf;-IIae q. 100 a. 3 arg. 3'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#37862">I&ordf;-IIae q. 100 a. 3 s. c.'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#37863">I&ordf;-IIae q. 100 a. 3 co.'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#37864">I&ordf;-IIae q. 100 a. 3 ad 1'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#37865">I&ordf;-IIae q. 100 a. 3 ad 2'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#37866">I&ordf;-IIae q. 100 a. 3 ad 3'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#37867">I&ordf;-IIae q. 100 a. 4 arg. 1'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#37868">I&ordf;-IIae q. 100 a. 4 arg. 2'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#37869">I&ordf;-IIae q. 100 a. 4 arg. 3'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#37870">I&ordf;-IIae q. 100 a. 4 s. c.'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#37871">I&ordf;-IIae q. 100 a. 4 co.'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#37872">I&ordf;-IIae q. 100 a. 4 ad 1'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#37873">I&ordf;-IIae q. 100 a. 4 ad 2'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#37874">I&ordf;-IIae q. 100 a. 4 ad 3'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#37875">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 arg. 1'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#37876">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 arg. 2'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#37877">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 arg. 3'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#37878">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 arg. 4'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#37879">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 arg. 5'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#37880">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 arg. 6'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#37881">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 s. c.'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#37882">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 co.'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#37883">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 ad 1'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#37884">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 ad 2'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#37885">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 ad 3'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#37886">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 ad 4'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#37887">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 ad 5'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#37888">I&ordf;-IIae q. 100 a. 5 ad 6'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#37889">I&ordf;-IIae q. 100 a. 6 arg. 1'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#37890">I&ordf;-IIae q. 100 a. 6 arg. 2'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#37891">I&ordf;-IIae q. 100 a. 6 arg. 3'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#37892">I&ordf;-IIae q. 100 a. 6 s. c.'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#37893">I&ordf;-IIae q. 100 a. 6 co.'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#37894">I&ordf;-IIae q. 100 a. 6 ad 1'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#37895">I&ordf;-IIae q. 100 a. 6 ad 2'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#37896">I&ordf;-IIae q. 100 a. 6 ad 3'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#37897">I&ordf;-IIae q. 100 a. 7 arg. 1'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#37898">I&ordf;-IIae q. 100 a. 7 arg. 2'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#37899">I&ordf;-IIae q. 100 a. 7 arg. 3'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#37900">I&ordf;-IIae q. 100 a. 7 arg. 4'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#37901">I&ordf;-IIae q. 100 a. 7 arg. 5'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#37902">I&ordf;-IIae q. 100 a. 7 s. c.'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#37903">I&ordf;-IIae q. 100 a. 7 co.'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#37904">I&ordf;-IIae q. 100 a. 7 ad 1'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#37905">I&ordf;-IIae q. 100 a. 7 ad 2'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#37906">I&ordf;-IIae q. 100 a. 7 ad 3'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#37907">I&ordf;-IIae q. 100 a. 7 ad 4'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#37908">I&ordf;-IIae q. 100 a. 7 ad 5'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#37909">I&ordf;-IIae q. 100 a. 8 arg. 1'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#37910">I&ordf;-IIae q. 100 a. 8 arg. 2'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#37911">I&ordf;-IIae q. 100 a. 8 arg. 3'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#37912">I&ordf;-IIae q. 100 a. 8 arg. 4'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#37913">I&ordf;-IIae q. 100 a. 8 s. c.'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#37914">I&ordf;-IIae q. 100 a. 8 co.'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#37915">I&ordf;-IIae q. 100 a. 8 ad 1'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#37916">I&ordf;-IIae q. 100 a. 8 ad 2'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#37917">I&ordf;-IIae q. 100 a. 8 ad 3'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#37918">I&ordf;-IIae q. 100 a. 8 ad 4'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#37919">I&ordf;-IIae q. 100 a. 9 arg. 1'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#37920">I&ordf;-IIae q. 100 a. 9 arg. 2'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#37921">I&ordf;-IIae q. 100 a. 9 arg. 3'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#37922">I&ordf;-IIae q. 100 a. 9 s. c.'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#37923">I&ordf;-IIae q. 100 a. 9 co.'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#37924">I&ordf;-IIae q. 100 a. 9 ad 1'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#37925">I&ordf;-IIae q. 100 a. 9 ad 2'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#37926">I&ordf;-IIae q. 100 a. 9 ad 3'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#37927">I&ordf;-IIae q. 100 a. 10 arg. 1'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#37928">I&ordf;-IIae q. 100 a. 10 arg. 2'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#37929">I&ordf;-IIae q. 100 a. 10 arg. 3'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#37930">I&ordf;-IIae q. 100 a. 10 s. c.'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#37931">I&ordf;-IIae q. 100 a. 10 co.'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#37932">I&ordf;-IIae q. 100 a. 10 ad 1'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#37933">I&ordf;-IIae q. 100 a. 10 ad 2'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#37934">I&ordf;-IIae q. 100 a. 10 ad 3'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#37935">I&ordf;-IIae q. 100 a. 11 arg. 1'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#37936">I&ordf;-IIae q. 100 a. 11 arg. 2'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#37937">I&ordf;-IIae q. 100 a. 11 arg. 3'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#37938">I&ordf;-IIae q. 100 a. 11 s. c.'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#37939">I&ordf;-IIae q. 100 a. 11 co.'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#37940">I&ordf;-IIae q. 100 a. 11 ad 1'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#37941">I&ordf;-IIae q. 100 a. 11 ad 2'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#37942">I&ordf;-IIae q. 100 a. 11 ad 3'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#37943">I&ordf;-IIae q. 100 a. 12 arg. 1'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#37944">I&ordf;-IIae q. 100 a. 12 arg. 2'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#37945">I&ordf;-IIae q. 100 a. 12 arg. 3'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#37946">I&ordf;-IIae q. 100 a. 12 s. c.'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#37947">I&ordf;-IIae q. 100 a. 12 co.'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#37948">I&ordf;-IIae q. 100 a. 12 ad 1'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#37949">I&ordf;-IIae q. 100 a. 12 ad 2'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#37950">I&ordf;-IIae q. 100 a. 12 ad 3'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#37951">I&ordf;-IIae q. 101 pr.'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#37952">I&ordf;-IIae q. 101 a. 1 arg. 1'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#37953">I&ordf;-IIae q. 101 a. 1 arg. 2'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#37954">I&ordf;-IIae q. 101 a. 1 arg. 3'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#37955">I&ordf;-IIae q. 101 a. 1 arg. 4'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#37956">I&ordf;-IIae q. 101 a. 1 s. c.'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#37957">I&ordf;-IIae q. 101 a. 1 co.'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#37958">I&ordf;-IIae q. 101 a. 1 ad 1'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#37959">I&ordf;-IIae q. 101 a. 1 ad 2'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#37960">I&ordf;-IIae q. 101 a. 1 ad 3'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#37961">I&ordf;-IIae q. 101 a. 1 ad 4'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#37962">I&ordf;-IIae q. 101 a. 2 arg. 1'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#37963">I&ordf;-IIae q. 101 a. 2 arg. 2'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#37964">I&ordf;-IIae q. 101 a. 2 arg. 3'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#37965">I&ordf;-IIae q. 101 a. 2 arg. 4'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#37966">I&ordf;-IIae q. 101 a. 2 s. c.'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#37967">I&ordf;-IIae q. 101 a. 2 co.'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#37968">I&ordf;-IIae q. 101 a. 2 ad 1'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#37969">I&ordf;-IIae q. 101 a. 2 ad 2'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#37970">I&ordf;-IIae q. 101 a. 2 ad 3'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#37971">I&ordf;-IIae q. 101 a. 2 ad 4'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#37972">I&ordf;-IIae q. 101 a. 3 arg. 1'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#37973">I&ordf;-IIae q. 101 a. 3 arg. 2'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#37974">I&ordf;-IIae q. 101 a. 3 arg. 3'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#37975">I&ordf;-IIae q. 101 a. 3 s. c.'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#37976">I&ordf;-IIae q. 101 a. 3 co.'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#37977">I&ordf;-IIae q. 101 a. 3 ad 1'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#37978">I&ordf;-IIae q. 101 a. 3 ad 2'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#37979">I&ordf;-IIae q. 101 a. 3 ad 3'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#37980">I&ordf;-IIae q. 101 a. 4 arg. 1'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#37981">I&ordf;-IIae q. 101 a. 4 arg. 2'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#37982">I&ordf;-IIae q. 101 a. 4 arg. 3'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#37983">I&ordf;-IIae q. 101 a. 4 arg. 4'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#37984">I&ordf;-IIae q. 101 a. 4 arg. 5'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#37985">I&ordf;-IIae q. 101 a. 4 s. c.'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#37986">I&ordf;-IIae q. 101 a. 4 co.'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#37987">I&ordf;-IIae q. 101 a. 4 ad 1'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#37988">I&ordf;-IIae q. 101 a. 4 ad 2'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#37989">I&ordf;-IIae q. 101 a. 4 ad 3'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#37990">I&ordf;-IIae q. 101 a. 4 ad 4'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#37991">I&ordf;-IIae q. 101 a. 4 ad 5'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#37992">I&ordf;-IIae q. 102 pr.'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#37993">I&ordf;-IIae q. 102 a. 1 arg. 1'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#37994">I&ordf;-IIae q. 102 a. 1 arg. 2'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#37995">I&ordf;-IIae q. 102 a. 1 arg. 3'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#37996">I&ordf;-IIae q. 102 a. 1 s. c.'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#37997">I&ordf;-IIae q. 102 a. 1 co.'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#37998">I&ordf;-IIae q. 102 a. 1 ad 1'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#37999">I&ordf;-IIae q. 102 a. 1 ad 2'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#38000">I&ordf;-IIae q. 102 a. 1 ad 3'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#38001">I&ordf;-IIae q. 102 a. 2 arg. 1'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#38002">I&ordf;-IIae q. 102 a. 2 arg. 2'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#38003">I&ordf;-IIae q. 102 a. 2 arg. 3'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#38004">I&ordf;-IIae q. 102 a. 2 s. c.'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#38005">I&ordf;-IIae q. 102 a. 2 co.'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#38006">I&ordf;-IIae q. 102 a. 2 ad 1'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#38007">I&ordf;-IIae q. 102 a. 2 ad 2'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#38008">I&ordf;-IIae q. 102 a. 2 ad 3'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#38009">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 1'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#38010">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 2'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#38011">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 3'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#38012">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 4'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#38013">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 5'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#38014">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 6'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#38015">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 7'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#38016">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 8'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#38017">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 9'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#38018">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 10'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#38019">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 11'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#38020">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 12'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#38021">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 13'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#38022">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 arg. 14'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#38023">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 s. c.'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#38024">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 co.'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#38025">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 1'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#38026">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 2'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#38027">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 3'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#38028">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 4'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#38029">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 5'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#38030">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 6'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#38031">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 7'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#38032">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 8'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#38033">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 9'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#38034">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 10'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#38035">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 11'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#38036">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 12'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#38037">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 13'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#38038">I&ordf;-IIae q. 102 a. 3 ad 14'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#38039">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 arg. 1'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#38040">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 arg. 2'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#38041">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 arg. 3'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#38042">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 arg. 4'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#38043">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 arg. 5'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#38044">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 arg. 6'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#38045">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 arg. 7'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#38046">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 arg. 8'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#38047">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 arg. 9'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#38048">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 arg. 10'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#38049">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 s. c.'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#38050">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 co.'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#38051">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 ad 1'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#38052">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 ad 2'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#38053">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 ad 3'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#38054">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 ad 4'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#38055">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 ad 5'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#38056">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 ad 6'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#38057">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 ad 7'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#38058">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 ad 8'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#38059">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 ad 9'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#38060">I&ordf;-IIae q. 102 a. 4 ad 10'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#38061">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 arg. 1'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#38062">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 arg. 2'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#38063">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 arg. 3'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#38064">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 arg. 4'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#38065">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 arg. 5'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#38066">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 arg. 6'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#38067">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 arg. 7'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#38068">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 arg. 8'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#38069">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 arg. 9'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#38070">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 arg. 10'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#38071">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 s. c.'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#38072">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 co.'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#38073">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 ad 1'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#38074">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 ad 2'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#38075">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 ad 3'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#38076">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 ad 4'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#38077">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 ad 5'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#38078">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 ad 6'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#38079">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 ad 7'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#38080">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 ad 8'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#38081">I&ordf;-IIae q. 102 a. 5 ad 10'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#38082">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 arg. 1'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#38083">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 arg. 2'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#38084">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 arg. 3'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#38085">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 arg. 4'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#38086">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 arg. 5'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#38087">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 arg. 6'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#38088">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 arg. 7'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#38089">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 arg. 8'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#38090">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 arg. 9'); | |
| 513 document.write('<OPTION VALUE="#38091">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 arg. 10'); | |
| 514 document.write('<OPTION VALUE="#38092">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 arg. 11'); | |
| 515 document.write('<OPTION VALUE="#38093">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 s. c.'); | |
| 516 document.write('<OPTION VALUE="#38094">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 co.'); | |
| 517 document.write('<OPTION VALUE="#38095">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 ad 1'); | |
| 518 document.write('<OPTION VALUE="#38096">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 ad 2'); | |
| 519 document.write('<OPTION VALUE="#38097">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 ad 3'); | |
| 520 document.write('<OPTION VALUE="#38098">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 ad 4'); | |
| 521 document.write('<OPTION VALUE="#38099">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 ad 5'); | |
| 522 document.write('<OPTION VALUE="#38100">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 ad 6'); | |
| 523 document.write('<OPTION VALUE="#38101">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 ad 7'); | |
| 524 document.write('<OPTION VALUE="#38102">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 ad 8'); | |
| 525 document.write('<OPTION VALUE="#38103">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 ad 9'); | |
| 526 document.write('<OPTION VALUE="#38104">I&ordf;-IIae q. 102 a. 6 ad 11'); | |
| 527 document.write('<OPTION VALUE="#38105">I&ordf;-IIae q. 103 pr.'); | |
| 528 document.write('<OPTION VALUE="#38106">I&ordf;-IIae q. 103 a. 1 arg. 1'); | |
| 529 document.write('<OPTION VALUE="#38107">I&ordf;-IIae q. 103 a. 1 arg. 2'); | |
| 530 document.write('<OPTION VALUE="#38108">I&ordf;-IIae q. 103 a. 1 arg. 3'); | |
| 531 document.write('<OPTION VALUE="#38109">I&ordf;-IIae q. 103 a. 1 arg. 4'); | |
| 532 document.write('<OPTION VALUE="#38110">I&ordf;-IIae q. 103 a. 1 s. c.'); | |
| 533 document.write('<OPTION VALUE="#38111">I&ordf;-IIae q. 103 a. 1 co.'); | |
| 534 document.write('<OPTION VALUE="#38112">I&ordf;-IIae q. 103 a. 1 ad 1'); | |
| 535 document.write('<OPTION VALUE="#38113">I&ordf;-IIae q. 103 a. 1 ad 2'); | |
| 536 document.write('<OPTION VALUE="#38114">I&ordf;-IIae q. 103 a. 1 ad 3'); | |
| 537 document.write('<OPTION VALUE="#38115">I&ordf;-IIae q. 103 a. 1 ad 4'); | |
| 538 document.write('<OPTION VALUE="#38116">I&ordf;-IIae q. 103 a. 2 arg. 1'); | |
| 539 document.write('<OPTION VALUE="#38117">I&ordf;-IIae q. 103 a. 2 arg. 2'); | |
| 540 document.write('<OPTION VALUE="#38118">I&ordf;-IIae q. 103 a. 2 arg. 3'); | |
| 541 document.write('<OPTION VALUE="#38119">I&ordf;-IIae q. 103 a. 2 s. c.'); | |
| 542 document.write('<OPTION VALUE="#38120">I&ordf;-IIae q. 103 a. 2 co.'); | |
| 543 document.write('<OPTION VALUE="#38121">I&ordf;-IIae q. 103 a. 2 ad 1'); | |
| 544 document.write('<OPTION VALUE="#38122">I&ordf;-IIae q. 103 a. 2 ad 2'); | |
| 545 document.write('<OPTION VALUE="#38123">I&ordf;-IIae q. 103 a. 2 ad 3'); | |
| 546 document.write('<OPTION VALUE="#38124">I&ordf;-IIae q. 103 a. 3 arg. 1'); | |
| 547 document.write('<OPTION VALUE="#38125">I&ordf;-IIae q. 103 a. 3 arg. 2'); | |
| 548 document.write('<OPTION VALUE="#38126">I&ordf;-IIae q. 103 a. 3 arg. 3'); | |
| 549 document.write('<OPTION VALUE="#38127">I&ordf;-IIae q. 103 a. 3 arg. 4'); | |
| 550 document.write('<OPTION VALUE="#38128">I&ordf;-IIae q. 103 a. 3 s. c.'); | |
| 551 document.write('<OPTION VALUE="#38129">I&ordf;-IIae q. 103 a. 3 co.'); | |
| 552 document.write('<OPTION VALUE="#38130">I&ordf;-IIae q. 103 a. 3 ad 1'); | |
| 553 document.write('<OPTION VALUE="#38131">I&ordf;-IIae q. 103 a. 3 ad 2'); | |
| 554 document.write('<OPTION VALUE="#38132">I&ordf;-IIae q. 103 a. 3 ad 3'); | |
| 555 document.write('<OPTION VALUE="#38133">I&ordf;-IIae q. 103 a. 3 ad 4'); | |
| 556 document.write('<OPTION VALUE="#38134">I&ordf;-IIae q. 103 a. 4 arg. 1'); | |
| 557 document.write('<OPTION VALUE="#38135">I&ordf;-IIae q. 103 a. 4 arg. 2'); | |
| 558 document.write('<OPTION VALUE="#38136">I&ordf;-IIae q. 103 a. 4 arg. 3'); | |
| 559 document.write('<OPTION VALUE="#38137">I&ordf;-IIae q. 103 a. 4 s. c.'); | |
| 560 document.write('<OPTION VALUE="#38138">I&ordf;-IIae q. 103 a. 4 co.'); | |
| 561 document.write('<OPTION VALUE="#38139">I&ordf;-IIae q. 103 a. 4 ad 1'); | |
| 562 document.write('<OPTION VALUE="#38140">I&ordf;-IIae q. 103 a. 4 ad 2'); | |
| 563 document.write('<OPTION VALUE="#38141">I&ordf;-IIae q. 103 a. 4 ad 3'); | |
| 564 document.write('<OPTION VALUE="#38142">I&ordf;-IIae q. 104 pr.'); | |
| 565 document.write('<OPTION VALUE="#38143">I&ordf;-IIae q. 104 a. 1 arg. 1'); | |
| 566 document.write('<OPTION VALUE="#38144">I&ordf;-IIae q. 104 a. 1 arg. 2'); | |
| 567 document.write('<OPTION VALUE="#38145">I&ordf;-IIae q. 104 a. 1 arg. 3'); | |
| 568 document.write('<OPTION VALUE="#38146">I&ordf;-IIae q. 104 a. 1 s. c.'); | |
| 569 document.write('<OPTION VALUE="#38147">I&ordf;-IIae q. 104 a. 1 co.'); | |
| 570 document.write('<OPTION VALUE="#38148">I&ordf;-IIae q. 104 a. 1 ad 1'); | |
| 571 document.write('<OPTION VALUE="#38149">I&ordf;-IIae q. 104 a. 1 ad 2'); | |
| 572 document.write('<OPTION VALUE="#38150">I&ordf;-IIae q. 104 a. 1 ad 3'); | |
| 573 document.write('<OPTION VALUE="#38151">I&ordf;-IIae q. 104 a. 2 arg. 1'); | |
| 574 document.write('<OPTION VALUE="#38152">I&ordf;-IIae q. 104 a. 2 arg. 2'); | |
| 575 document.write('<OPTION VALUE="#38153">I&ordf;-IIae q. 104 a. 2 arg. 3'); | |
| 576 document.write('<OPTION VALUE="#38154">I&ordf;-IIae q. 104 a. 2 s. c.'); | |
| 577 document.write('<OPTION VALUE="#38155">I&ordf;-IIae q. 104 a. 2 co.'); | |
| 578 document.write('<OPTION VALUE="#38156">I&ordf;-IIae q. 104 a. 2 ad 1'); | |
| 579 document.write('<OPTION VALUE="#38157">I&ordf;-IIae q. 104 a. 2 ad 2'); | |
| 580 document.write('<OPTION VALUE="#38158">I&ordf;-IIae q. 104 a. 2 ad 3'); | |
| 581 document.write('<OPTION VALUE="#38159">I&ordf;-IIae q. 104 a. 3 arg. 1'); | |
| 582 document.write('<OPTION VALUE="#38160">I&ordf;-IIae q. 104 a. 3 arg. 2'); | |
| 583 document.write('<OPTION VALUE="#38161">I&ordf;-IIae q. 104 a. 3 arg. 3'); | |
| 584 document.write('<OPTION VALUE="#38162">I&ordf;-IIae q. 104 a. 3 s. c.'); | |
| 585 document.write('<OPTION VALUE="#38163">I&ordf;-IIae q. 104 a. 3 co.'); | |
| 586 document.write('<OPTION VALUE="#38164">I&ordf;-IIae q. 104 a. 3 ad 1'); | |
| 587 document.write('<OPTION VALUE="#38165">I&ordf;-IIae q. 104 a. 3 ad 2'); | |
| 588 document.write('<OPTION VALUE="#38166">I&ordf;-IIae q. 104 a. 3 ad 3'); | |
| 589 document.write('<OPTION VALUE="#38167">I&ordf;-IIae q. 104 a. 4 arg. 1'); | |
| 590 document.write('<OPTION VALUE="#38168">I&ordf;-IIae q. 104 a. 4 arg. 2'); | |
| 591 document.write('<OPTION VALUE="#38169">I&ordf;-IIae q. 104 a. 4 arg. 3'); | |
| 592 document.write('<OPTION VALUE="#38170">I&ordf;-IIae q. 104 a. 4 s. c.'); | |
| 593 document.write('<OPTION VALUE="#38171">I&ordf;-IIae q. 104 a. 4 co.'); | |
| 594 document.write('<OPTION VALUE="#38172">I&ordf;-IIae q. 104 a. 4 ad 1'); | |
| 595 document.write('<OPTION VALUE="#38173">I&ordf;-IIae q. 104 a. 4 ad 2'); | |
| 596 document.write('<OPTION VALUE="#38174">I&ordf;-IIae q. 104 a. 4 ad 3'); | |
| 597 document.write('<OPTION VALUE="#38175">I&ordf;-IIae q. 105 pr.'); | |
| 598 document.write('<OPTION VALUE="#38176">I&ordf;-IIae q. 105 a. 1 arg. 1'); | |
| 599 document.write('<OPTION VALUE="#38177">I&ordf;-IIae q. 105 a. 1 arg. 2'); | |
| 600 document.write('<OPTION VALUE="#38178">I&ordf;-IIae q. 105 a. 1 arg. 3'); | |
| 601 document.write('<OPTION VALUE="#38179">I&ordf;-IIae q. 105 a. 1 arg. 4'); | |
| 602 document.write('<OPTION VALUE="#38180">I&ordf;-IIae q. 105 a. 1 arg. 5'); | |
| 603 document.write('<OPTION VALUE="#38181">I&ordf;-IIae q. 105 a. 1 s. c.'); | |
| 604 document.write('<OPTION VALUE="#38182">I&ordf;-IIae q. 105 a. 1 co.'); | |
| 605 document.write('<OPTION VALUE="#38183">I&ordf;-IIae q. 105 a. 1 ad 1'); | |
| 606 document.write('<OPTION VALUE="#38184">I&ordf;-IIae q. 105 a. 1 ad 2'); | |
| 607 document.write('<OPTION VALUE="#38185">I&ordf;-IIae q. 105 a. 1 ad 3'); | |
| 608 document.write('<OPTION VALUE="#38186">I&ordf;-IIae q. 105 a. 1 ad 4'); | |
| 609 document.write('<OPTION VALUE="#38187">I&ordf;-IIae q. 105 a. 1 ad 5'); | |
| 610 document.write('<OPTION VALUE="#38188">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 1'); | |
| 611 document.write('<OPTION VALUE="#38189">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 2'); | |
| 612 document.write('<OPTION VALUE="#38190">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 3'); | |
| 613 document.write('<OPTION VALUE="#38191">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 4'); | |
| 614 document.write('<OPTION VALUE="#38192">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 5'); | |
| 615 document.write('<OPTION VALUE="#38193">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 6'); | |
| 616 document.write('<OPTION VALUE="#38194">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 7'); | |
| 617 document.write('<OPTION VALUE="#38195">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 8'); | |
| 618 document.write('<OPTION VALUE="#38196">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 9'); | |
| 619 document.write('<OPTION VALUE="#38197">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 10'); | |
| 620 document.write('<OPTION VALUE="#38198">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 11'); | |
| 621 document.write('<OPTION VALUE="#38199">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 arg. 12'); | |
| 622 document.write('<OPTION VALUE="#38200">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 s. c.'); | |
| 623 document.write('<OPTION VALUE="#38201">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 co.'); | |
| 624 document.write('<OPTION VALUE="#38202">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 1'); | |
| 625 document.write('<OPTION VALUE="#38203">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 2'); | |
| 626 document.write('<OPTION VALUE="#38204">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 3'); | |
| 627 document.write('<OPTION VALUE="#38205">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 4'); | |
| 628 document.write('<OPTION VALUE="#38206">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 5'); | |
| 629 document.write('<OPTION VALUE="#38207">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 6'); | |
| 630 document.write('<OPTION VALUE="#38208">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 7'); | |
| 631 document.write('<OPTION VALUE="#38209">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 8'); | |
| 632 document.write('<OPTION VALUE="#38210">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 9'); | |
| 633 document.write('<OPTION VALUE="#38211">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 10'); | |
| 634 document.write('<OPTION VALUE="#38212">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 11'); | |
| 635 document.write('<OPTION VALUE="#38213">I&ordf;-IIae q. 105 a. 2 ad 12'); | |
| 636 document.write('<OPTION VALUE="#38214">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 arg. 1'); | |
| 637 document.write('<OPTION VALUE="#38215">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 arg. 2'); | |
| 638 document.write('<OPTION VALUE="#38216">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 arg. 3'); | |
| 639 document.write('<OPTION VALUE="#38217">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 arg. 4'); | |
| 640 document.write('<OPTION VALUE="#38218">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 arg. 5'); | |
| 641 document.write('<OPTION VALUE="#38219">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 arg. 6'); | |
| 642 document.write('<OPTION VALUE="#38220">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 s. c.'); | |
| 643 document.write('<OPTION VALUE="#38221">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 co.'); | |
| 644 document.write('<OPTION VALUE="#38222">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 ad 1'); | |
| 645 document.write('<OPTION VALUE="#38223">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 ad 2'); | |
| 646 document.write('<OPTION VALUE="#38224">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 ad 3'); | |
| 647 document.write('<OPTION VALUE="#38225">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 ad 4'); | |
| 648 document.write('<OPTION VALUE="#38226">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 ad 5'); | |
| 649 document.write('<OPTION VALUE="#38227">I&ordf;-IIae q. 105 a. 3 ad 6'); | |
| 650 document.write('<OPTION VALUE="#38228">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 arg. 1'); | |
| 651 document.write('<OPTION VALUE="#38229">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 arg. 2'); | |
| 652 document.write('<OPTION VALUE="#38230">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 arg. 3'); | |
| 653 document.write('<OPTION VALUE="#38231">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 arg. 4'); | |
| 654 document.write('<OPTION VALUE="#38232">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 arg. 5'); | |
| 655 document.write('<OPTION VALUE="#38233">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 arg. 6'); | |
| 656 document.write('<OPTION VALUE="#38234">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 arg. 7'); | |
| 657 document.write('<OPTION VALUE="#38235">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 arg. 8'); | |
| 658 document.write('<OPTION VALUE="#38236">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 arg. 9'); | |
| 659 document.write('<OPTION VALUE="#38237">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 s. c.'); | |
| 660 document.write('<OPTION VALUE="#38238">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 co.'); | |
| 661 document.write('<OPTION VALUE="#38239">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 ad 1'); | |
| 662 document.write('<OPTION VALUE="#38240">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 ad 2'); | |
| 663 document.write('<OPTION VALUE="#38241">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 ad 3'); | |
| 664 document.write('<OPTION VALUE="#38242">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 ad 4'); | |
| 665 document.write('<OPTION VALUE="#38243">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 ad 5'); | |
| 666 document.write('<OPTION VALUE="#38244">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 ad 6'); | |
| 667 document.write('<OPTION VALUE="#38245">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 ad 7'); | |
| 668 document.write('<OPTION VALUE="#38246">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 ad 8'); | |
| 669 document.write('<OPTION VALUE="#38247">I&ordf;-IIae q. 105 a. 4 ad 9'); | |
| 670 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 671 document.write('<BR><BR>'); | |
| 672 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 673 document.write('<\/FORM>'); | |
| 674 // --> | |
| 675 // | |
| 676 </script><br/> | |
| 677 <hr/> | |
| 678 <br/></div><div class="q" id="q98"><h2>Quaestio 98</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 98 pr."><a name="37744"><span class="ref">[37744] | |
| 679 Iª-IIae q. 98 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de | |
| 28 | 680 lege veteri. Et primo, de ipsa lege; secundo, de praeceptis eius. |
| 681 Circa primum quaeruntur sex. Primo, utrum lex vetus sit bona. | |
| 682 Secundo, utrum sit a Deo. Tertio, utrum sit ab eo mediantibus | |
| 683 Angelis. Quarto, utrum data sit omnibus. Quinto, utrum omnes | |
| 53 | 684 obliget. Sexto, utrum congruo tempore fuerit data.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 98 a. 1 arg. 1"><a name="37745"><span class="ref">[37745] Iª-IIae q. 98 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 685 sic proceditur. Videtur quod lex vetus non fuerit bona. Dicitur |
| 686 enim Ezech. XX <i>dedi eis praecepta non bona, et iudicia in quibus | |
| 687 non vivent</i>. Sed lex non dicitur bona nisi propter bonitatem | |
| 53 | 688 praeceptorum quae continet. Ergo lex vetus non fuit bona.</p><p title="I-II q. 98 a. 1 arg. 2"><a name="37746"><span class="ref">[37746] Iª-IIae q. 98 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 689 ad bonitatem legis pertinet ut communi saluti proficiat sicut |
| 690 Isidorus dicit. Sed lex vetus non fuit salutifera, sed magis | |
| 691 mortifera et nociva. Dicit enim apostolus, Rom. VII, <i>sine lege | |
| 692 peccatum mortuum erat. Ego autem vivebam sine lege aliquando, sed | |
| 693 cum venisset mandatum, peccatum revixit, ego autem mortuus sum</i>; | |
| 694 et Rom. V, <i>lex subintravit ut abundaret delictum</i>. Ergo lex | |
| 53 | 695 vetus non fuit bona.</p><p title="I-II q. 98 a. 1 arg. 3"><a name="37747"><span class="ref">[37747] Iª-IIae q. 98 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 696 ad bonitatem legis pertinet quod sit possibilis ad observandum et |
| 697 secundum naturam, et secundum humanam consuetudinem. Sed hoc non | |
| 698 habuit lex vetus, dicit enim Petrus, Act. XV, <i>quid tentatis | |
| 699 imponere iugum super cervicem discipulorum, quod neque nos, neque | |
| 700 patres nostri, portare potuimus?</i> Ergo videtur quod lex vetus | |
| 53 | 701 non fuerit bona.</p><p title="I-II q. 98 a. 1 s. c."><a name="37748"><span class="ref">[37748] Iª-IIae q. 98 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 702 est quod apostolus dicit, Rom. VII, itaque <i>lex quidem sancta |
| 53 | 703 est, et mandatum sanctum et iustum et bonum</i>.</p><p title="I-II q. 98 a. 1 co."><a name="37749"><span class="ref">[37749] Iª-IIae q. 98 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 704 dicendum quod absque omni dubio lex vetus bona fuit. Sicut enim |
| 705 doctrina ostenditur esse vera ex hoc quod consonat rationi rectae, | |
| 706 ita etiam lex aliqua ostenditur esse bona ex eo quod consonat | |
| 707 rationi. Lex autem vetus rationi consonabat. Quia concupiscentiam | |
| 708 reprimebat, quae rationi adversatur; ut patet in illo mandato, non | |
| 709 concupisces rem proximi tui, quod ponitur Exod. XX. Ipsa etiam | |
| 710 omnia peccata prohibebat, quae sunt contra rationem. Unde | |
| 711 manifestum est quod bona erat. Et haec est ratio apostoli, Rom. | |
| 712 VII, condelector, inquit, legi Dei secundum interiorem hominem; et | |
| 713 iterum, consentio legi, quoniam bona est. Sed notandum est quod | |
| 714 bonum diversos gradus habet, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. | |
| 715 Nom., est enim aliquod bonum perfectum, et aliquod bonum | |
| 716 imperfectum. Perfecta quidem bonitas est, in his quae ad finem | |
| 717 ordinantur, quando aliquid est tale quod per se sufficiens est | |
| 718 inducere ad finem, imperfectum autem bonum est quod operatur | |
| 719 aliquid ad hoc quod perveniatur ad finem, non tamen sufficit ad hoc | |
| 720 quod ad finem perducat. Sicut medicina perfecte bona est quae | |
| 721 hominem sanat, imperfecta autem est quae hominem adiuvat, sed tamen | |
| 722 sanare non potest. Est autem sciendum quod est alius finis legis | |
| 723 humanae, et alius legis divinae. Legis enim humanae finis est | |
| 724 temporalis tranquillitas civitatis, ad quem finem pervenit lex | |
| 725 cohibendo exteriores actus, quantum ad illa mala quae possunt | |
| 726 perturbare pacificum statum civitatis. Finis autem legis divinae | |
| 727 est perducere hominem ad finem felicitatis aeternae; qui quidem | |
| 728 finis impeditur per quodcumque peccatum, et non solum per actus | |
| 729 exteriores, sed etiam per interiores. Et ideo illud quod sufficit | |
| 730 ad perfectionem legis humanae, ut scilicet peccata prohibeat et | |
| 731 poenam apponat, non sufficit ad perfectionem legis divinae, sed | |
| 732 oportet quod hominem totaliter faciat idoneum ad participationem | |
| 733 felicitatis aeternae. Quod quidem fieri non potest nisi per gratiam | |
| 734 spiritus sancti, per quam diffunditur caritas in cordibus nostris, | |
| 735 quae legem adimplet, gratia enim Dei vita aeterna, ut dicitur Rom. | |
| 736 VI. Hanc autem gratiam lex vetus conferre non potuit, reservabatur | |
| 737 enim hoc Christo, quia, ut dicitur Ioan. I, <i>lex per Moysen data | |
| 738 est; gratia et veritas per Iesum Christum facta est</i>. Et inde | |
| 739 est quod lex vetus bona quidem est, sed imperfecta; secundum illud | |
| 53 | 740 Heb. VII, <i>nihil ad perfectum adduxit lex</i>.</p><p title="I-II q. 98 a. 1 ad 1"><a name="37750"><span class="ref">[37750] Iª-IIae q. 98 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 741 ergo dicendum quod dominus loquitur ibi de praeceptis |
| 742 caeremonialibus; quae quidem dicuntur non bona, quia gratiam non | |
| 743 conferebant, per quam homines a peccato mundarentur, cum tamen per | |
| 744 huiusmodi se peccatores ostenderent. Unde signanter dicitur, et | |
| 745 iudicia in quibus non vivent, idest per quae vitam gratiae obtinere | |
| 746 non possunt; et postea subditur, et pollui eos in muneribus suis, | |
| 747 idest pollutos ostendi, <i>cum offerrent omne quod aperit vulvam, | |
| 53 | 748 propter delicta sua</i>.</p><p title="I-II q. 98 a. 1 ad 2"><a name="37751"><span class="ref">[37751] Iª-IIae q. 98 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 749 dicendum quod lex dicitur occidisse, non quidem effective, sed |
| 750 occasionaliter, ex sua imperfectione, inquantum scilicet gratiam | |
| 751 non conferebat, per quam homines implere possent quod mandabat, vel | |
| 752 vitare quod vetabat. Et sic occasio ista non erat data, sed sumpta | |
| 753 ab hominibus. Unde et apostolus ibidem dicit, <i>occasione accepta | |
| 754 peccatum per mandatum seduxit me, et per illud occidit</i>. Et ex | |
| 755 hac etiam ratione dicitur quod lex subintravit ut abundaret | |
| 756 delictum, ut ly ut teneatur consecutive, non causaliter, inquantum | |
| 757 scilicet homines, accipientes occasionem a lege, abundantius | |
| 758 peccaverunt; tum quia gravius fuit peccatum post legis | |
| 759 prohibitionem; tum etiam quia concupiscentia crevit, magis enim | |
| 53 | 760 concupiscimus quod nobis prohibetur.</p><p title="I-II q. 98 a. 1 ad 3"><a name="37752"><span class="ref">[37752] Iª-IIae q. 98 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 761 dicendum quod iugum legis servari non poterat sine gratia |
| 762 adiuvante, quam lex non dabat, dicitur enim Rom. IX, <i>non est | |
| 763 volentis neque currentis</i>, scilicet velle et currere in | |
| 764 praeceptis Dei, sed miserentis Dei. Unde et in Psalmo CXVIII | |
| 765 dicitur, <i>viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor | |
| 53 | 766 meum</i>, scilicet per donum gratiae et caritatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 98 a. 2 arg. 1"><a name="37753"><span class="ref">[37753] Iª-IIae q. 98 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 767 sic proceditur. Videtur quod lex vetus non fuerit a Deo. Dicitur |
| 768 enim Deut. XXXII, <i>Dei perfecta sunt opera</i>. Sed lex fuit | |
| 53 | 769 imperfecta, ut supra dictum est. Ergo lex vetus non fuit a Deo.</p><p title="I-II q. 98 a. 2 arg. 2"><a name="37754"><span class="ref">[37754] Iª-IIae q. 98 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 770 Eccle. III dicitur, <i>didici quod omnia opera quae fecit Deus, |
| 771 perseverent in aeternum</i>. Sed lex vetus non perseverat in | |
| 772 aeternum, dicit enim apostolus, ad Heb. VII, <i>reprobatio fit | |
| 773 quidem praecedentis mandati, propter infirmitatem eius et | |
| 53 | 774 inutilitatem</i>. Ergo lex vetus non fuit a Deo.</p><p title="I-II q. 98 a. 2 arg. 3"><a name="37755"><span class="ref">[37755] Iª-IIae q. 98 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 775 ad sapientem legislatorem pertinet non solum mala auferre, sed |
| 776 etiam occasiones malorum. Sed vetus lex fuit occasio peccati, ut | |
| 777 supra dictum est. Ergo ad Deum, cui nullus est similis in | |
| 778 legislatoribus, ut dicitur Iob XXXVI, non pertinebat legem talem | |
| 53 | 779 dare.</p><p title="I-II q. 98 a. 2 arg. 4"><a name="37756"><span class="ref">[37756] Iª-IIae q. 98 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 780 I ad Tim. II, dicitur quod <i>Deus vult omnes homines salvos |
| 781 fieri</i>. Sed lex vetus non sufficiebat ad salutem hominum, ut | |
| 782 supra dictum est. Ergo ad Deum non pertinebat talem legem dare. Lex | |
| 53 | 783 ergo vetus non est a Deo.</p><p title="I-II q. 98 a. 2 s. c."><a name="37757"><span class="ref">[37757] Iª-IIae q. 98 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 784 est quod dominus dicit, Matth. XV, loquens Iudaeis, quibus erat lex |
| 785 vetus data, <i>irritum fecistis mandatum Dei propter traditiones | |
| 786 vestras</i>. Et paulo ante praemittitur, <i>honora patrem tuum et | |
| 787 matrem tuam</i>, quod manifeste in lege veteri continetur. Ergo lex | |
| 53 | 788 vetus est a Deo.</p><p title="I-II q. 98 a. 2 co."><a name="37758"><span class="ref">[37758] Iª-IIae q. 98 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 789 dicendum quod lex vetus a bono Deo data est, qui est pater domini |
| 790 nostri Iesu Christi. Lex enim vetus homines ordinabat ad Christum | |
| 791 dupliciter. Uno quidem modo, testimonium Christo perhibendo, unde | |
| 792 ipse dicit, Lucae ult., <i>oportet impleri omnia quae scripta sunt | |
| 793 in lege et Psalmis et prophetis de me</i>; et Ioan. V, <i>si | |
| 794 crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi, de me enim ille | |
| 795 scripsit</i>. Alio modo, per modum cuiusdam dispositionis, dum, | |
| 796 retrahens homines a cultu idololatriae, concludebat eos sub cultu | |
| 797 unius Dei, a quo salvandum erat humanum genus per Christum, unde | |
| 798 apostolus dicit, ad Gal. III, <i>priusquam veniret fides, sub lege | |
| 799 custodiebamur conclusi in eam fidem quae revelanda erat</i>. | |
| 800 Manifestum est autem quod eiusdem est disponere ad finem et ad | |
| 801 finem perducere, et dico eiusdem per se vel per suos subiectos. Non | |
| 802 enim Diabolus legem tulisset per quam homines adducerentur ad | |
| 803 Christum, per quem erat eiiciendus; secundum illud Matth. XII, | |
| 804 <i>si Satanas Satanam eiicit, divisum est regnum eius</i>. Et ideo | |
| 805 ab eodem Deo a quo facta est salus hominum per gratiam Christi, lex | |
| 53 | 806 vetus data est.</p><p title="I-II q. 98 a. 2 ad 1"><a name="37759"><span class="ref">[37759] Iª-IIae q. 98 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 807 ergo dicendum quod nihil prohibet aliquid non esse perfectum |
| 808 simpliciter, quod tamen est perfectum secundum tempus, sicut | |
| 809 dicitur aliquis puer perfectus non simpliciter, sed secundum | |
| 810 temporis conditionem. Ita etiam praecepta quae pueris dantur, sunt | |
| 811 quidem perfecta secundum conditionem eorum quibus dantur, etsi non | |
| 812 sint perfecta simpliciter. Et talia fuerunt praecepta legis. Unde | |
| 813 apostolus dicit, ad Gal. III, <i>lex paedagogus noster fuit in | |
| 53 | 814 Christo</i>.</p><p title="I-II q. 98 a. 2 ad 2"><a name="37760"><span class="ref">[37760] Iª-IIae q. 98 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 815 dicendum quod opera Dei perseverant in aeternum, quae sic Deus |
| 816 fecit ut in aeternum perseverent, et haec sunt ea quae sunt | |
| 817 perfecta. Lex autem vetus reprobatur tempore perfectionis gratiae, | |
| 818 non tanquam mala, sed tanquam infirma et inutilis pro isto tempore, | |
| 819 quia, ut subditur, nihil ad perfectum adduxit lex. Unde ad Gal. | |
| 820 III, dicit apostolus, <i>ubi venit fides, iam non sumus sub | |
| 53 | 821 paedagogo</i>.</p><p title="I-II q. 98 a. 2 ad 3"><a name="37761"><span class="ref">[37761] Iª-IIae q. 98 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 822 dicendum quod, sicut supra dictum est, Deus aliquando permittit |
| 823 aliquos cadere in peccatum, ut exinde humilientur. Ita etiam voluit | |
| 824 talem legem dare quam suis viribus homines implere non possent, ut | |
| 825 sic dum homines de se praesumentes peccatores se invenirent, | |
| 53 | 826 humiliati recurrerent ad auxilium gratiae.</p><p title="I-II q. 98 a. 2 ad 4"><a name="37762"><span class="ref">[37762] Iª-IIae q. 98 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 827 dicendum quod, quamvis lex vetus non sufficeret ad salvandum |
| 828 hominem, tamen aderat aliud auxilium a Deo hominibus simul cum | |
| 829 lege, per quod salvari poterant, scilicet fides mediatoris, per | |
| 830 quam iustificati sunt antiqui patres, sicut etiam nos iustificamur. | |
| 831 Et sic Deus non deficiebat hominibus quin daret eis salutis | |
| 53 | 832 auxilia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 98 a. 3 arg. 1"><a name="37763"><span class="ref">[37763] Iª-IIae q. 98 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 833 sic proceditur. Videtur quod lex vetus non fuerit data per Angelos, |
| 834 sed immediate a Deo. Angelus enim nuntius dicitur, et sic nomen | |
| 835 Angeli ministerium importat, non dominium; secundum illud Psalmi | |
| 836 CII, <i>benedicite domino, omnes Angeli eius, ministri eius</i>. | |
| 837 Sed vetus lex a domino tradita esse perhibetur, dicitur enim Exod. | |
| 838 XX, <i>locutusque est dominus sermones hos</i>, et postea subditur, | |
| 839 <i>ego enim sum dominus Deus tuus</i>. Et idem modus loquendi | |
| 840 frequenter repetitur in Exodo, et in libris consequentibus legis. | |
| 53 | 841 Ergo lex est immediate data a Deo.</p><p title="I-II q. 98 a. 3 arg. 2"><a name="37764"><span class="ref">[37764] Iª-IIae q. 98 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 842 sicut dicitur Ioan. I, lex per Moysen data est. Sed Moyses |
| 843 immediate accepit a Deo, dicitur enim Exod. XXXIII, <i>loquebatur | |
| 844 dominus ad Moysen facie ad faciem, sicut loqui solet homo ad amicum | |
| 53 | 845 suum</i>. Ergo lex vetus immediate data est a Deo.</p><p title="I-II q. 98 a. 3 arg. 3"><a name="37765"><span class="ref">[37765] Iª-IIae q. 98 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 846 ad solum principem pertinet legem ferre, ut supra dictum est. Sed |
| 847 solus Deus est princeps salutis animarum, <i>Angeli vero sunt | |
| 848 administratorii spiritus</i>, ut dicitur ad Heb. I. Ergo lex vetus | |
| 849 per Angelos dari non debuit, cum ordinaretur ad animarum | |
| 53 | 850 salutem.</p><p title="I-II q. 98 a. 3 s. c."><a name="37766"><span class="ref">[37766] Iª-IIae q. 98 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 851 est quod dicit apostolus, ad Gal. III, <i>lex data est per Angelos |
| 852 in manu mediatoris</i>. Et Act. VII, dicit Stephanus, <i>accepistis | |
| 53 | 853 legem in dispositione Angelorum</i>.</p><p title="I-II q. 98 a. 3 co."><a name="37767"><span class="ref">[37767] Iª-IIae q. 98 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 854 dicendum quod lex data est a Deo per Angelos. Et praeter generalem |
| 855 rationem, quam Dionysius assignat, in IV cap. Cael. Hier., quod | |
| 856 <i>divina debent deferri ad homines mediantibus Angelis</i>, | |
| 857 specialis ratio est quare legem veterem per Angelos dari oportuit. | |
| 858 Dictum est enim quod lex vetus imperfecta erat, sed disponebat ad | |
| 859 salutem perfectam generis humani, quae futura erat per Christum. | |
| 860 Sic autem videtur in omnibus potestatibus et artibus ordinatis, | |
| 861 quod ille qui est superior, principalem et perfectum actum operatur | |
| 862 per seipsum; ea vero quae disponunt ad perfectionem ultimam, | |
| 863 operatur per suos ministros; sicut navifactor compaginat navem per | |
| 864 seipsum, sed praeparat materiam per artifices subministrantes. Et | |
| 865 ideo conveniens fuit ut lex perfecta novi testamenti daretur | |
| 866 immediate per ipsum Deum hominem factum; lex autem vetus per | |
| 867 ministros Dei, scilicet per Angelos, daretur hominibus. Et per hunc | |
| 868 modum apostolus, in principio ad Heb., probat eminentiam novae | |
| 869 legis ad veterem, quia in novo testamento locutus est nobis Deus in | |
| 870 filio suo, in veteri autem testamento est sermo factus per | |
| 53 | 871 Angelos.</p><p title="I-II q. 98 a. 3 ad 1"><a name="37768"><span class="ref">[37768] Iª-IIae q. 98 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 872 ergo dicendum quod, sicut Gregorius dicit, in principio Moral., |
| 873 <i>Angelus qui Moysi apparuisse describitur, modo Angelus, modo | |
| 874 dominus memoratur. Angelus videlicet, propter hoc quod exterius | |
| 875 loquendo serviebat; dominus autem dicitur, quia interius praesidens | |
| 876 loquendi efficaciam ministrabat</i>. Et inde est etiam quod quasi | |
| 53 | 877 ex persona domini Angelus loquebatur.</p><p title="I-II q. 98 a. 3 ad 2"><a name="37769"><span class="ref">[37769] Iª-IIae q. 98 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 878 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., in |
| 879 Exodo dicitur, <i>locutus est dominus Moysi facie ad faciem</i>; et | |
| 880 paulo post subditur, <i>ostende mihi gloriam tuam. Sentiebat ergo | |
| 881 quid videbat; et quod non videbat, desiderabat</i>. Non ergo | |
| 882 videbat ipsam Dei essentiam, et ita non immediate ab eo | |
| 883 instruebatur. Quod ergo dicitur quod loquebatur ei facie ad faciem, | |
| 884 secundum opinionem populi loquitur Scriptura, qui putabat Moysen | |
| 885 ore ad os loqui cum Deo, cum per subiectam creaturam, idest per | |
| 886 Angelum et nubem, ei loqueretur et appareret. Vel per visionem | |
| 887 faciei intelligitur quaedam eminens contemplatio et familiaris, | |
| 53 | 888 infra essentiae divinae visionem.</p><p title="I-II q. 98 a. 3 ad 3"><a name="37770"><span class="ref">[37770] Iª-IIae q. 98 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 889 dicendum quod solius principis est sua auctoritate legem |
| 890 instituere, sed quandoque legem institutam per alios promulgat. Et | |
| 891 ita Deus sua auctoritate instituit legem, sed per Angelos | |
| 53 | 892 promulgavit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 98 a. 4 arg. 1"><a name="37771"><span class="ref">[37771] Iª-IIae q. 98 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 893 sic proceditur. Videtur quod lex vetus non debuerit dari soli |
| 894 populo Iudaeorum. Lex enim vetus disponebat ad salutem quae futura | |
| 895 erat per Christum, ut dictum est. Sed salus illa non erat futura | |
| 896 solum in Iudaeis, sed in omnibus gentibus; secundum illud Isaiae | |
| 897 XLIX, <i>parum est ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Iacob | |
| 898 et faeces Israel convertendas, dedi te in lucem gentium, ut sis | |
| 899 salus mea usque ad extremum terrae</i>. Ergo lex vetus dari debuit | |
| 53 | 900 omnibus gentibus, et non uni populo tantum.</p><p title="I-II q. 98 a. 4 arg. 2"><a name="37772"><span class="ref">[37772] Iª-IIae q. 98 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 901 sicut dicitur Act. X, <i>non est personarum acceptor Deus, sed in |
| 902 omni gente qui timet Deum et facit iustitiam, acceptus est | |
| 903 illi</i>. Non ergo magis uni populo quam aliis viam salutis debuit | |
| 53 | 904 aperire.</p><p title="I-II q. 98 a. 4 arg. 3"><a name="37773"><span class="ref">[37773] Iª-IIae q. 98 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 905 lex data est per Angelos, sicut iam dictum est. Sed ministeria |
| 906 Angelorum Deus non solum Iudaeis, sed omnibus gentibus semper | |
| 907 exhibuit, dicitur enim Eccli. XVII, <i>in unamquamque gentem | |
| 908 praeposuit rectorem</i>. Omnibus etiam gentibus temporalia bona | |
| 909 largitur, quae minus sunt curae Deo quam spiritualia bona. Ergo | |
| 53 | 910 etiam legem omnibus populis dare debuit.</p><p title="I-II q. 98 a. 4 s. c."><a name="37774"><span class="ref">[37774] Iª-IIae q. 98 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 911 est quod dicitur Rom. III, <i>quid ergo amplius est Iudaeo? Multum |
| 912 quidem per omnem modum. Primum quidem, quia credita sunt illis | |
| 913 eloquia Dei</i>. Et in Psalmo CXLVII dicitur, <i>non fecit taliter | |
| 53 | 914 omni nationi, et iudicia sua non manifestavit eis</i>.</p><p title="I-II q. 98 a. 4 co."><a name="37775"><span class="ref">[37775] Iª-IIae q. 98 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 915 dicendum quod posset una ratio assignari quare potius populo |
| 916 Iudaeorum data sit lex quam aliis populis, quia, aliis ad | |
| 917 idololatriam declinantibus, solus populus Iudaeorum in cultu unius | |
| 918 Dei remansit; et ideo alii populi indigni erant legem recipere, ne | |
| 919 sanctum canibus daretur. Sed ista ratio conveniens non videtur, | |
| 920 quia populus ille etiam post legem latam, ad idololatriam | |
| 921 declinavit, quod gravius fuit, ut patet Exod. XXXII; et Amos V, | |
| 922 <i>numquid hostias et sacrificium obtulistis mihi in deserto | |
| 923 quadraginta annis, domus Israel? Et portastis tabernaculum Moloch | |
| 924 vestro, et imaginem idolorum vestrorum, sidus Dei vestri, quae | |
| 925 fecistis vobis</i>. Expresse etiam dicitur Deut. IX, <i>scito quod | |
| 926 non propter iustitias tuas dominus Deus tuus dedit tibi terram hanc | |
| 927 in possessionem, cum durissimae cervici sis populus</i>. Sed ratio | |
| 928 ibi praemittitur, <i>ut compleret verbum suum dominus, quod sub | |
| 929 iuramento pollicitus est patribus tuis, Abraham, Isaac et | |
| 930 Iacob</i>. Quae autem promissio eis sit facta, ostendit apostolus, | |
| 931 ad Galat. III, dicens, <i>Abrahae dictae sunt promissiones, et | |
| 932 semini eius. Non dicit, seminibus, quasi in multis, sed quasi in | |
| 933 uno, et semini tuo, qui est Christus</i>. Deus igitur et legem et | |
| 934 alia beneficia specialia illi populo exhibuit propter promissionem | |
| 935 eorum patribus factam ut ex eis Christus nasceretur. Decebat enim | |
| 936 ut ille populus ex quo Christus nasciturus erat, quadam speciali | |
| 937 sanctificatione polleret; secundum illud quod dicitur Levit. XIX, | |
| 938 <i>sancti eritis, quia ego sanctus sum</i>. Nec etiam fuit propter | |
| 939 meritum ipsius Abrahae ut talis promissio ei fieret, ut scilicet | |
| 940 Christus ex eius semine nasceretur, sed ex gratuita electione et | |
| 941 vocatione. Unde dicitur Isaiae XLI, <i>quis suscitavit ab oriente | |
| 942 iustum, vocavit eum ut sequeretur se?</i> Sic ergo patet quod ex | |
| 943 sola gratuita electione patres promissionem acceperunt, et populus | |
| 944 ex eis progenitus legem accepit; secundum illud Deut. IV, | |
| 945 <i>audistis verba illius de medio ignis, quia dilexit patres, et | |
| 946 elegit semen eorum post illos</i>. Si autem rursus quaeratur quare | |
| 947 hunc populum elegit ut ex eo Christus nasceretur, et non alium, | |
| 948 conveniet responsio Augustini, quam dicit super Ioan., <i>quare | |
| 949 hunc trahat et illum non trahat, noli velle diiudicare, si non vis | |
| 53 | 950 errare</i>.</p><p title="I-II q. 98 a. 4 ad 1"><a name="37776"><span class="ref">[37776] Iª-IIae q. 98 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 951 ergo dicendum quod, quamvis salus futura per Christum, esset |
| 952 omnibus gentibus praeparata; tamen oportebat ex uno populo Christum | |
| 953 nasci, qui propter hoc prae aliis praerogativas habuit; secundum | |
| 954 illud Rom. IX, quorum, scilicet Iudaeorum, <i>est adoptio filiorum | |
| 955 Dei, et testamentum et legislatio; quorum patres; ex quibus | |
| 53 | 956 Christus est secundum carnem</i>.</p><p title="I-II q. 98 a. 4 ad 2"><a name="37777"><span class="ref">[37777] Iª-IIae q. 98 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 957 dicendum quod acceptio personarum locum habet in his quae ex debito |
| 958 dantur, in his vero quae ex gratuita voluntate conferuntur, | |
| 959 acceptio personarum locum non habet. Non enim est personarum | |
| 960 acceptor qui ex liberalitate de suo dat uni et non alteri, sed si | |
| 961 esset dispensator bonorum communium, et non distribueret aequaliter | |
| 962 secundum merita personarum, esset personarum acceptor. Salutaria | |
| 963 autem beneficia Deus humano generi confert ex sua gratia. Unde non | |
| 964 est personarum acceptor si quibusdam prae aliis conferat. Unde | |
| 965 Augustinus dicit, in libro de Praedest. Sanct., <i>omnes quos Deus | |
| 966 docet, misericordia docet, quos autem non docet, iudicio non | |
| 967 docet</i>. Hoc enim venit ex damnatione humani generis pro peccato | |
| 53 | 968 primi parentis.</p><p title="I-II q. 98 a. 4 ad 3"><a name="37778"><span class="ref">[37778] Iª-IIae q. 98 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 969 dicendum quod beneficia gratiae subtrahuntur homini propter culpam, |
| 970 sed beneficia naturalia non subtrahuntur. Inter quae sunt | |
| 971 ministeria Angelorum, quae ipse naturarum ordo requirit, ut | |
| 972 scilicet per media gubernentur infima; et etiam corporalia | |
| 973 subsidia, quae non solum hominibus, sed etiam iumentis Deus | |
| 974 administrat, secundum illud Psalmi XXXV, <i>homines et iumenta | |
| 53 | 975 salvabis, domine</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 98 a. 5 arg. 1"><a name="37779"><span class="ref">[37779] Iª-IIae q. 98 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 976 sic proceditur. Videtur quod omnes homines obligarentur ad |
| 977 observandam veterem legem. Quicumque enim subditur regi, oportet | |
| 978 quod subdatur legi ipsius. Sed vetus lex est data a Deo, qui est | |
| 979 rex omnis terrae, ut in Psalmo XLVI dicitur. Ergo omnes habitantes | |
| 53 | 980 terram tenebantur ad observantiam legis.</p><p title="I-II q. 98 a. 5 arg. 2"><a name="37780"><span class="ref">[37780] Iª-IIae q. 98 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 981 Iudaei salvari non poterant nisi legem veterem observarent, dicitur |
| 982 enim Deut. XXVII, <i>maledictus qui non permanet in sermonibus | |
| 983 legis huius, nec eos opere perficit</i>. Si igitur alii homines | |
| 984 sine observantia legis veteris potuissent salvari, peior fuisset | |
| 53 | 985 conditio Iudaeorum quam aliorum hominum.</p><p title="I-II q. 98 a. 5 arg. 3"><a name="37781"><span class="ref">[37781] Iª-IIae q. 98 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 986 gentiles ad ritum Iudaicum et ad observantias legis admittebantur, |
| 987 dicitur enim Exod. XII, <i>si quis peregrinorum in vestram voluerit | |
| 988 transire coloniam, et facere phase domini, circumcidetur prius omne | |
| 989 masculinum eius, et tunc rite celebrabit, eritque simul sicut | |
| 990 indigena terrae</i>. Frustra autem ad observantias legales fuissent | |
| 991 extranei admissi ex ordinatione divina, si absque legalibus | |
| 992 observantiis salvari potuissent. Ergo nullus salvari poterat nisi | |
| 53 | 993 legem observaret.</p><p title="I-II q. 98 a. 5 s. c."><a name="37782"><span class="ref">[37782] Iª-IIae q. 98 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 994 est quod Dionysius dicit, IX cap. Cael. Hier., quod multi gentilium |
| 995 per Angelos sunt reducti in Deum. Sed constat quod gentiles legem | |
| 996 non observabant. Ergo absque observantia legis poterant aliqui | |
| 53 | 997 salvari.</p><p title="I-II q. 98 a. 5 co."><a name="37783"><span class="ref">[37783] Iª-IIae q. 98 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 998 dicendum quod lex vetus manifestabat praecepta legis naturae, et |
| 999 superaddebat quaedam propria praecepta. Quantum igitur ad illa quae | |
| 1000 lex vetus continebat de lege naturae, omnes tenebantur ad | |
| 1001 observantiam veteris legis, non quia erant de veteri lege, sed quia | |
| 1002 erant de lege naturae. Sed quantum ad illa quae lex vetus | |
| 1003 superaddebat, non tenebantur aliqui ad observantiam veteris legis | |
| 1004 nisi solus populus Iudaeorum. Cuius ratio est quia lex vetus, sicut | |
| 1005 dictum est, data est populo Iudaeorum ut quandam praerogativam | |
| 1006 sanctitatis obtineret, propter reverentiam Christi, qui ex illo | |
| 1007 populo nasciturus erat. Quaecumque autem statuuntur ad specialem | |
| 1008 aliquorum sanctificationem, non obligant nisi illos, sicut ad | |
| 1009 quaedam obligantur clerici, qui mancipantur divino ministerio, ad | |
| 1010 quae laici non obligantur; similiter et religiosi ad quaedam | |
| 1011 perfectionis opera obligantur ex sua professione, ad quae | |
| 1012 saeculares non obligantur. Et similiter ad quaedam specialia | |
| 1013 obligabatur populus ille, ad quae alii populi non obligabantur. | |
| 1014 Unde dicitur Deut. XVIII, <i>perfectus eris, et absque macula, cum | |
| 1015 domino Deo tuo</i>. Et propter hoc etiam quadam professione | |
| 1016 utebantur; ut patet Deut. XXVI, <i>profiteor hodie coram domino Deo | |
| 53 | 1017 tuo</i> et cetera.</p><p title="I-II q. 98 a. 5 ad 1"><a name="37784"><span class="ref">[37784] Iª-IIae q. 98 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1018 ergo dicendum quod quicumque subduntur regi, obligantur ad legem |
| 1019 eius observandam quam omnibus communiter proponit. Sed si instituat | |
| 1020 aliqua observanda a suis familiaribus ministris, ad haec ceteri non | |
| 53 | 1021 obligantur.</p><p title="I-II q. 98 a. 5 ad 2"><a name="37785"><span class="ref">[37785] Iª-IIae q. 98 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1022 dicendum quod homo quanto Deo magis coniungitur, tanto efficitur |
| 1023 melioris conditionis. Et ideo quanto populus Iudaeorum erat | |
| 1024 adstrictus magis ad divinum cultum, dignior aliis populis erat. | |
| 1025 Unde dicitur Deut. IV, <i>quae est alia gens sic inclyta, ut habeat | |
| 1026 caeremonias, iustaque iudicia, et universam legem?</i> Et similiter | |
| 1027 etiam quantum ad hoc sunt melioris conditionis clerici quam laici, | |
| 53 | 1028 et religiosi quam saeculares.</p><p title="I-II q. 98 a. 5 ad 3"><a name="37786"><span class="ref">[37786] Iª-IIae q. 98 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1029 dicendum quod gentiles perfectius et securius salutem |
| 1030 consequebantur sub observantiis legis quam sub sola lege naturali, | |
| 1031 et ideo ad eas admittebantur. Sicut etiam nunc laici transeunt ad | |
| 1032 clericatum, et saeculares ad religionem, quamvis absque hoc possint | |
| 53 | 1033 salvari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 98 a. 6 arg. 1"><a name="37787"><span class="ref">[37787] Iª-IIae q. 98 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1034 sic proceditur. Videtur quod lex vetus non convenienter fuerit data |
| 1035 tempore Moysi. Lex enim vetus disponebat ad salutem quae erat | |
| 1036 futura per Christum, sicut dictum est. Sed statim homo post | |
| 1037 peccatum indiguit huiusmodi salutis remedio. Ergo statim post | |
| 53 | 1038 peccatum lex vetus debuit dari.</p><p title="I-II q. 98 a. 6 arg. 2"><a name="37788"><span class="ref">[37788] Iª-IIae q. 98 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1039 lex vetus data est propter sanctificationem eorum ex quibus |
| 1040 Christus nasciturus erat. Sed Abrahae incoepit fieri promissio de | |
| 1041 semine, quod est Christus, ut habetur Gen. XII. Ergo statim tempore | |
| 53 | 1042 Abrahae debuit lex dari.</p><p title="I-II q. 98 a. 6 arg. 3"><a name="37789"><span class="ref">[37789] Iª-IIae q. 98 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1043 sicut Christus non est natus ex aliis descendentibus ex Noe nisi ex |
| 1044 Abraham, cui facta est promissio; ita etiam non est natus ex aliis | |
| 1045 filiis Abrahae nisi ex David, cui est promissio renovata, secundum | |
| 1046 illud II Reg. XXIII, <i>dixit vir cui constitutum est de Christo | |
| 1047 Dei Iacob</i>. Ergo lex vetus debuit dari post David, sicut data | |
| 53 | 1048 est post Abraham.</p><p title="I-II q. 98 a. 6 s. c."><a name="37790"><span class="ref">[37790] Iª-IIae q. 98 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1049 est quod apostolus dicit, ad Gal. III, quod <i>lex propter |
| 1050 transgressionem posita est, donec veniret semen cui promiserat, | |
| 1051 ordinata per Angelos in manu mediatoris</i>, idest ordinabiliter | |
| 1052 data, ut Glossa dicit. Ergo congruum fuit ut lex vetus illo | |
| 53 | 1053 temporis ordine traderetur.</p><p title="I-II q. 98 a. 6 co."><a name="37791"><span class="ref">[37791] Iª-IIae q. 98 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1054 dicendum quod convenientissime lex vetus data fuit tempore Moysi. |
| 1055 Cuius ratio potest accipi ex duobus, secundum quod quaelibet lex | |
| 1056 duobus generibus hominum imponitur. Imponitur enim quibusdam duris | |
| 1057 et superbis, qui per legem compescuntur et domantur, imponitur | |
| 1058 etiam bonis, qui, per legem instructi, adiuvantur ad implendum quod | |
| 1059 intendunt. Conveniens igitur fuit tali tempore legem veterem dari, | |
| 1060 ad superbiam hominum convincendam. De duobus enim homo superbiebat, | |
| 1061 scilicet de scientia, et de potentia. De scientia quidem, quasi | |
| 1062 ratio naturalis ei posset sufficere ad salutem. Et ideo ut de hoc | |
| 1063 eius superbia convinceretur permissus est homo regimini suae | |
| 1064 rationis absque adminiculo legis scriptae, et experimento homo | |
| 1065 discere potuit quod patiebatur rationis defectum, per hoc quod | |
| 1066 homines usque ad idololatriam et turpissima vitia circa tempora | |
| 1067 Abrahae sunt prolapsi. Et ideo post haec tempora fuit necessarium | |
| 1068 legem scriptam dari in remedium humanae ignorantiae, quia per legem | |
| 1069 est cognitio peccati, ut dicitur Rom. III. Sed postquam homo est | |
| 1070 instructus per legem, convicta est eius superbia de infirmitate, | |
| 1071 dum implere non poterat quod cognoscebat. Et ideo, sicut apostolus | |
| 1072 concludit, ad Rom. VIII, <i>quod impossibile erat legi, in qua | |
| 1073 infirmabatur per carnem, misit Deus filium suum, ut iustificatio | |
| 1074 legis impleretur in nobis</i>. Ex parte vero bonorum, lex data est | |
| 1075 in auxilium. Quod quidem tunc maxime populo necessarium fuit, | |
| 1076 quando lex naturalis obscurari incipiebat propter exuberantiam | |
| 1077 peccatorum. Oportebat autem huiusmodi auxilium quodam ordine dari, | |
| 1078 ut per imperfecta ad perfectionem manuducerentur. Et ideo inter | |
| 53 | 1079 legem naturae et legem gratiae, oportuit legem veterem dari.</p><p title="I-II q. 98 a. 6 ad 1"><a name="37792"><span class="ref">[37792] Iª-IIae q. 98 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1080 ergo dicendum quod statim post peccatum primi hominis non |
| 1081 competebat legem veterem dari, tum quia nondum homo recognoscebat | |
| 1082 se ea indigere, de sua ratione confisus. Tum quia adhuc dictamen | |
| 1083 legis naturae nondum erat obtenebratum per consuetudinem | |
| 53 | 1084 peccandi.</p><p title="I-II q. 98 a. 6 ad 2"><a name="37793"><span class="ref">[37793] Iª-IIae q. 98 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1085 dicendum quod lex non debet dari nisi populo, est enim praeceptum |
| 1086 commune, ut dictum est. Et ideo tempore Abrahae data sunt quaedam | |
| 1087 familiaria praecepta, et quasi domestica, Dei ad homines. Sed | |
| 1088 postmodum, multiplicatis eius posteris intantum quod populus esset, | |
| 1089 et liberatis eis a servitute, lex convenienter potuit dari, nam | |
| 1090 servi non sunt pars populi vel civitatis, cui legem dari competit, | |
| 53 | 1091 ut philosophus dicit, in III Polit.</p><p title="I-II q. 98 a. 6 ad 3"><a name="37794"><span class="ref">[37794] Iª-IIae q. 98 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1092 dicendum quod, quia legem oportebat alicui populo dari, non solum |
| 1093 illi ex quibus Christus natus est, legem acceperunt; sed totus | |
| 1094 populus consignatus signaculo circumcisionis, quae fuit signum | |
| 1095 promissionis Abrahae factae et ab eo creditae, ut dicit apostolus, | |
| 1096 Rom. IV. Et ideo etiam ante David oportuit legem dari tali populo | |
| 53 | 1097 iam collecto.</p></div></div><div class="q" id="q99"><h2>Quaestio 99</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 99 pr."><a name="37795"><span class="ref">[37795] |
| 1098 Iª-IIae q. 99 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 1099 praeceptis veteris legis. Et primo, de distinctione ipsorum; |
| 1100 secundo, de singulis generibus distinctis. Circa primum quaeruntur | |
| 1101 sex. Primo, utrum legis veteris sint plura praecepta, vel unum | |
| 1102 tantum. Secundo, utrum lex vetus contineat aliqua praecepta | |
| 1103 moralia. Tertio, utrum praeter moralia contineat caeremonialia. | |
| 1104 Quarto, utrum contineat, praeter haec, iudicialia. Quinto, utrum | |
| 1105 praeter ista tria contineat aliqua alia. Sexto, de modo quo lex | |
| 53 | 1106 inducebat ad observantiam praedictorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 99 a. 1 arg. 1"><a name="37796"><span class="ref">[37796] Iª-IIae q. 99 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1107 sic proceditur. Videtur quod in lege veteri non contineatur nisi |
| 1108 unum praeceptum. Lex enim est nihil aliud quam praeceptum, ut supra | |
| 1109 habitum est. Sed lex vetus est una. Ergo non continet nisi unum | |
| 53 | 1110 praeceptum.</p><p title="I-II q. 99 a. 1 arg. 2"><a name="37797"><span class="ref">[37797] Iª-IIae q. 99 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1111 apostolus dicit, Rom. XIII, <i>si quod est aliud mandatum, in hoc |
| 1112 verbo instauratur, diliges proximum tuum sicut teipsum</i>. Sed | |
| 1113 istud mandatum est unum. Ergo lex vetus non continet nisi unum | |
| 53 | 1114 mandatum.</p><p title="I-II q. 99 a. 1 arg. 3"><a name="37798"><span class="ref">[37798] Iª-IIae q. 99 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1115 Matth. VII, dicitur, <i>omnia quaecumque vultis ut faciant vobis |
| 1116 homines, et vos facite illis, haec est enim lex et prophetae</i>. | |
| 1117 Sed tota lex vetus continetur in lege et prophetis. Ergo tota lex | |
| 53 | 1118 vetus non habet nisi unum praeceptum.</p><p title="I-II q. 99 a. 1 s. c."><a name="37799"><span class="ref">[37799] Iª-IIae q. 99 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1119 est quod apostolus dicit, ad Ephes. II, <i>legem mandatorum |
| 1120 decretis evacuans</i>. Et loquitur de lege veteri, ut patet per | |
| 53 | 1121 Glossam ibidem. Ergo lex vetus continet in se multa mandata.</p><p title="I-II q. 99 a. 1 co."><a name="37800"><span class="ref">[37800] Iª-IIae q. 99 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1122 dicendum quod praeceptum legis, cum sit obligatorium, est de aliquo |
| 1123 quod fieri debet. Quod autem aliquid debeat fieri, hoc provenit ex | |
| 1124 necessitate alicuius finis. Unde manifestum est quod de ratione | |
| 1125 praecepti est quod importet ordinem ad finem, inquantum scilicet | |
| 1126 illud praecipitur quod est necessarium vel expediens ad finem. | |
| 1127 Contingit autem ad unum finem multa esse necessaria vel | |
| 1128 expedientia. Et secundum hoc possunt de diversis rebus dari | |
| 1129 praecepta inquantum ordinantur ad unum finem. Unde dicendum est | |
| 1130 quod omnia praecepta legis veteris sunt unum secundum ordinem ad | |
| 1131 unum finem, sunt tamen multa secundum diversitatem eorum quae | |
| 53 | 1132 ordinantur ad finem illum.</p><p title="I-II q. 99 a. 1 ad 1"><a name="37801"><span class="ref">[37801] Iª-IIae q. 99 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1133 ergo dicendum quod lex vetus dicitur esse una secundum ordinem ad |
| 1134 finem unum, et tamen continet diversa praecepta, secundum | |
| 1135 distinctionem eorum quae ordinat ad finem. Sicut etiam ars | |
| 1136 aedificativa est una secundum unitatem finis, quia tendit ad | |
| 1137 aedificationem domus, tamen continet diversa praecepta, secundum | |
| 53 | 1138 diversos actus ad hoc ordinatos.</p><p title="I-II q. 99 a. 1 ad 2"><a name="37802"><span class="ref">[37802] Iª-IIae q. 99 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1139 dicendum quod, sicut apostolus dicit, I ad Tim. I, <i>finis |
| 1140 praecepti caritas est</i>, ad hoc enim omnis lex tendit, ut | |
| 1141 amicitiam constituat vel hominum ad invicem, vel hominis ad Deum. | |
| 1142 Et ideo tota lex impletur in hoc uno mandato, <i>diliges proximum | |
| 1143 tuum sicut teipsum</i>, sicut in quodam fine mandatorum omnium, in | |
| 1144 dilectione enim proximi includitur etiam Dei dilectio, quando | |
| 1145 proximus diligitur propter Deum. Unde apostolus hoc unum praeceptum | |
| 1146 posuit pro duobus quae sunt de dilectione Dei et proximi, de quibus | |
| 1147 dicit dominus, Matth. XXII, <i>in his duobus mandatis pendet omnis | |
| 53 | 1148 lex et prophetae</i>.</p><p title="I-II q. 99 a. 1 ad 3"><a name="37803"><span class="ref">[37803] Iª-IIae q. 99 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1149 dicendum quod, sicut dicitur in IX Ethic., <i>amicabilia quae sunt |
| 1150 ad alterum, venerunt ex amicabilibus quae sunt homini ad | |
| 1151 seipsum</i>, dum scilicet homo ita se habet ad alterum sicut ad se. | |
| 1152 Et ideo in hoc quod dicitur, <i>omnia quaecumque vultis ut faciant | |
| 1153 vobis homines, et vos facite illis</i>, explicatur quaedam regula | |
| 1154 dilectionis proximi, quae etiam implicite continetur in hoc quod | |
| 1155 dicitur, <i>diliges proximum tuum sicut teipsum</i>. Unde est | |
| 53 | 1156 quaedam explicatio istius mandati.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 99 a. 2 arg. 1"><a name="37804"><span class="ref">[37804] Iª-IIae q. 99 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1157 sic proceditur. Videtur quod lex vetus non contineat praecepta |
| 1158 moralia. Lex enim vetus distinguitur a lege naturae, ut supra | |
| 1159 habitum est. Sed praecepta moralia pertinent ad legem naturae. Ergo | |
| 53 | 1160 non pertinent ad legem veterem.</p><p title="I-II q. 99 a. 2 arg. 2"><a name="37805"><span class="ref">[37805] Iª-IIae q. 99 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1161 ibi subvenire debuit homini lex divina, ubi deficit ratio humana, |
| 1162 sicut patet in his quae ad fidem pertinent, quae sunt supra | |
| 1163 rationem. Sed ad praecepta moralia ratio hominis sufficere videtur. | |
| 1164 Ergo praecepta moralia non sunt de lege veteri, quae est lex | |
| 53 | 1165 divina.</p><p title="I-II q. 99 a. 2 arg. 3"><a name="37806"><span class="ref">[37806] Iª-IIae q. 99 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1166 lex vetus dicitur littera occidens, ut patet II ad Cor. III. Sed |
| 1167 praecepta moralia non occidunt, sed vivificant; secundum illud | |
| 1168 Psalmi CXVIII, <i>in aeternum non obliviscar iustificationes tuas, | |
| 1169 quia in ipsis vivificasti me</i>. Ergo praecepta moralia non | |
| 53 | 1170 pertinent ad veterem legem.</p><p title="I-II q. 99 a. 2 s. c."><a name="37807"><span class="ref">[37807] Iª-IIae q. 99 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1171 est quod dicitur Eccli. XVII, <i>addidit illis disciplinam, et |
| 1172 legem vitae haereditavit eos</i>. Disciplina autem pertinet ad | |
| 1173 mores, dicit enim Glossa ad Heb. XII, super illud, omnis disciplina | |
| 1174 etc., <i>disciplina est eruditio morum per difficilia</i>. Ergo lex | |
| 53 | 1175 a Deo data, praecepta moralia continebat.</p><p title="I-II q. 99 a. 2 co."><a name="37808"><span class="ref">[37808] Iª-IIae q. 99 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1176 dicendum quod lex vetus continebat praecepta quaedam moralia, ut |
| 1177 patet Exod. XX, <i>non occides, non furtum facies</i>. Et hoc | |
| 1178 rationabiliter. Nam sicut intentio principalis legis humanae est ut | |
| 1179 faciat amicitiam hominum ad invicem; ita intentio legis divinae est | |
| 1180 ut constituat principaliter amicitiam hominis ad Deum. Cum autem | |
| 1181 similitudo sit ratio amoris, secundum illud Eccli. XIII, <i>omne | |
| 1182 animal diligit simile sibi</i>; impossibile est esse amicitiam | |
| 1183 hominis ad Deum, qui est optimus, nisi homines boni efficiantur, | |
| 1184 unde dicitur Levit. XIX, <i>sancti eritis, quoniam ego sanctus | |
| 1185 sum</i>. Bonitas autem hominis est virtus, quae facit bonum | |
| 1186 habentem. Et ideo oportuit praecepta legis veteris etiam de actibus | |
| 53 | 1187 virtutum dari. Et haec sunt moralia legis praecepta.</p><p title="I-II q. 99 a. 2 ad 1"><a name="37809"><span class="ref">[37809] Iª-IIae q. 99 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1188 ergo dicendum quod lex vetus distinguitur a lege naturae non |
| 1189 tanquam ab ea omnino aliena, sed tanquam aliquid ei superaddens. | |
| 1190 Sicut enim gratia praesupponit naturam, ita oportet quod lex divina | |
| 53 | 1191 praesupponat legem naturalem.</p><p title="I-II q. 99 a. 2 ad 2"><a name="37810"><span class="ref">[37810] Iª-IIae q. 99 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1192 dicendum quod legi divinae conveniens erat ut non solum provideret |
| 1193 homini in his ad quae ratio non potest, sed etiam in his circa quae | |
| 1194 contingit rationem hominis impediri. Ratio autem hominis circa | |
| 1195 praecepta moralia, quantum ad ipsa communissima praecepta legis | |
| 1196 naturae, non poterat errare in universali, sed tamen, propter | |
| 1197 consuetudinem peccandi, obscurabatur in particularibus agendis. | |
| 1198 Circa alia vero praecepta moralia, quae sunt quasi conclusiones | |
| 1199 deductae ex communibus principiis legis naturae, multorum ratio | |
| 1200 oberrabat, ita ut quaedam quae secundum se sunt mala, ratio | |
| 1201 multorum licita iudicaret. Unde oportuit contra utrumque defectum | |
| 1202 homini subveniri per auctoritatem legis divinae. Sicut etiam inter | |
| 1203 credenda nobis proponuntur non solum ea ad quae ratio attingere non | |
| 1204 potest, ut Deum esse trinum; sed etiam ea ad quae ratio recta | |
| 1205 pertingere potest, ut Deum esse unum; ad excludendum rationis | |
| 53 | 1206 humanae errorem, qui accidebat in multis.</p><p title="I-II q. 99 a. 2 ad 3"><a name="37811"><span class="ref">[37811] Iª-IIae q. 99 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1207 dicendum quod, sicut Augustinus probat in libro de spiritu et |
| 1208 littera, etiam littera legis quantum ad praecepta moralia, occidere | |
| 1209 dicitur occasionaliter, inquantum scilicet praecipit quod bonum | |
| 53 | 1210 est, non praebens auxilium gratiae ad implendum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 99 a. 3 arg. 1"><a name="37812"><span class="ref">[37812] Iª-IIae q. 99 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1211 sic proceditur. Videtur quod lex vetus non contineat praecepta |
| 1212 caeremonialia, praeter moralia. Omnis enim lex quae hominibus | |
| 1213 datur, est directiva humanorum actuum. Actus autem humani morales | |
| 1214 dicuntur, ut supra dictum est. Ergo videtur quod in lege veteri | |
| 53 | 1215 hominibus data, non debeant contineri nisi praecepta moralia.</p><p title="I-II q. 99 a. 3 arg. 2"><a name="37813"><span class="ref">[37813] Iª-IIae q. 99 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1216 praecepta quae dicuntur caeremonialia, videntur ad divinum cultum |
| 1217 pertinere. Sed divinus cultus est actus virtutis, scilicet | |
| 1218 religionis, quae, ut Tullius dicit in sua Rhetoric., <i>divinae | |
| 1219 naturae cultum caeremoniamque affert</i>. Cum igitur praecepta | |
| 1220 moralia sint de actibus virtutum, ut dictum est, videtur quod | |
| 53 | 1221 praecepta caeremonialia non sint distinguenda a moralibus.</p><p title="I-II q. 99 a. 3 arg. 3"><a name="37814"><span class="ref">[37814] Iª-IIae q. 99 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1222 praecepta caeremonialia esse videntur quae figurative aliquid |
| 1223 significant. Sed sicut Augustinus dicit, in II de Doctr. Christ., | |
| 1224 <i>verba inter homines obtinuerunt principatum significandi</i>. | |
| 1225 Ergo nulla necessitas fuit ut in lege continerentur praecepta | |
| 53 | 1226 caeremonialia de aliquibus actibus figurativis.</p><p title="I-II q. 99 a. 3 s. c."><a name="37815"><span class="ref">[37815] Iª-IIae q. 99 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1227 est quod dicitur Deut. IV, <i>decem verba scripsit in duabus |
| 1228 tabulis lapideis, mihique mandavit in illo tempore ut docerem vos | |
| 1229 caeremonias et iudicia quae facere deberetis</i>. Sed decem | |
| 1230 praecepta legis sunt moralia. Ergo praeter praecepta moralia sunt | |
| 53 | 1231 etiam alia praecepta caeremonialia.</p><p title="I-II q. 99 a. 3 co."><a name="37816"><span class="ref">[37816] Iª-IIae q. 99 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1232 dicendum quod, sicut dictum est, lex divina principaliter |
| 1233 instituitur ad ordinandum homines ad Deum; lex autem humana | |
| 1234 principaliter ad ordinandum homines ad invicem. Et ideo leges | |
| 1235 humanae non curaverunt aliquid instituere de cultu divino nisi in | |
| 1236 ordine ad bonum commune hominum, et propter hoc etiam multa | |
| 1237 confinxerunt circa res divinas, secundum quod videbatur eis | |
| 1238 expediens ad informandos mores hominum; sicut patet in ritu | |
| 1239 gentilium. Sed lex divina e converso homines ad invicem ordinavit | |
| 1240 secundum quod conveniebat ordini qui est in Deum, quem | |
| 1241 principaliter intendebat. Ordinatur autem homo in Deum non solum | |
| 1242 per interiores actus mentis, qui sunt credere, sperare et amare; | |
| 1243 sed etiam per quaedam exteriora opera, quibus homo divinam | |
| 1244 servitutem profitetur. Et ista opera dicuntur ad cultum Dei | |
| 1245 pertinere. Qui quidem cultus caeremonia vocatur, quasi munia, idest | |
| 1246 dona, Caereris, quae dicebatur dea frugum, ut quidam dicunt, eo | |
| 1247 quod primo ex frugibus oblationes Deo offerebantur. Sive, ut | |
| 1248 maximus Valerius refert, nomen caeremoniae introductum est ad | |
| 1249 significandum cultum divinum apud Latinos, a quodam oppido iuxta | |
| 1250 Romam, quod Caere vocabatur, eo quod, Roma capta a gallis, illuc | |
| 1251 sacra Romanorum ablata sunt, et reverentissime habita. Sic igitur | |
| 1252 illa praecepta quae in lege pertinent ad cultum Dei, specialiter | |
| 53 | 1253 caeremonialia dicuntur.</p><p title="I-II q. 99 a. 3 ad 1"><a name="37817"><span class="ref">[37817] Iª-IIae q. 99 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1254 ergo dicendum quod humani actus se extendunt etiam ad cultum |
| 1255 divinum. Et ideo etiam de his continet praecepta lex vetus | |
| 53 | 1256 hominibus data.</p><p title="I-II q. 99 a. 3 ad 2"><a name="37818"><span class="ref">[37818] Iª-IIae q. 99 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1257 dicendum quod, sicut supra dictum est, praecepta legis naturae |
| 1258 communia sunt, et indigent determinatione. Determinantur autem et | |
| 1259 per legem humanam, et per legem divinam. Et sicut ipsae | |
| 1260 determinationes quae fiunt per legem humanam, non dicuntur esse de | |
| 1261 lege naturae, sed de iure positivo; ita ipsae determinationes | |
| 1262 praeceptorum legis naturae quae fiunt per legem divinam, | |
| 1263 distinguuntur a praeceptis moralibus, quae pertinent ad legem | |
| 1264 naturae. Colere ergo Deum, cum sit actus virtutis, pertinet ad | |
| 1265 praeceptum morale, sed determinatio huius praecepti, ut scilicet | |
| 1266 colatur talibus hostiis et talibus muneribus, hoc pertinet ad | |
| 1267 praecepta caeremonialia. Et ideo praecepta caeremonialia | |
| 53 | 1268 distinguuntur a praeceptis moralibus.</p><p title="I-II q. 99 a. 3 ad 3"><a name="37819"><span class="ref">[37819] Iª-IIae q. 99 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1269 dicendum quod, sicut Dionysius dicit, I cap. Cael. Hier., divina |
| 1270 hominibus manifestari non possunt nisi sub aliquibus | |
| 1271 similitudinibus sensibilibus. Ipsae autem similitudines magis | |
| 1272 movent animum quando non solum verbo exprimuntur, sed etiam sensui | |
| 1273 offeruntur. Et ideo divina traduntur in Scripturis non solum per | |
| 1274 similitudines verbo expressas, sicut patet in metaphoricis | |
| 1275 locutionibus; sed etiam per similitudines rerum quae visui | |
| 53 | 1276 proponuntur, quod pertinet ad praecepta caeremonialia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 99 a. 4 arg. 1"><a name="37820"><span class="ref">[37820] Iª-IIae q. 99 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1277 sic proceditur. Videtur quod praeter praecepta moralia et |
| 1278 caeremonialia, non sint aliqua praecepta iudicialia in veteri lege. | |
| 1279 Dicit enim Augustinus, contra Faustum, quod in lege veteri sunt | |
| 1280 praecepta vitae agendae, et praecepta vitae significandae. Sed | |
| 1281 praecepta vitae agendae sunt moralia; praecepta autem vitae | |
| 1282 significandae sunt caeremonialia. Ergo praeter haec duo genera | |
| 1283 praeceptorum, non sunt ponenda in lege alia praecepta | |
| 53 | 1284 iudicialia.</p><p title="I-II q. 99 a. 4 arg. 2"><a name="37821"><span class="ref">[37821] Iª-IIae q. 99 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1285 super illud Psalmi CXVIII, <i>a iudiciis tuis non declinavi</i>, |
| 1286 dicit Glossa, <i>idest ab his quae constituisti regulam | |
| 1287 vivendi</i>. Sed regula vivendi pertinet ad praecepta moralia. Ergo | |
| 53 | 1288 praecepta iudicialia non sunt distinguenda a moralibus.</p><p title="I-II q. 99 a. 4 arg. 3"><a name="37822"><span class="ref">[37822] Iª-IIae q. 99 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1289 iudicium videtur esse actus iustitiae; secundum illud Psalmi XCIII, |
| 1290 <i>quoadusque iustitia convertatur in iudicium</i>. Sed actus | |
| 1291 iustitiae, sicut et actus ceterarum virtutum, pertinet ad praecepta | |
| 1292 moralia. Ergo praecepta moralia includunt in se iudicialia, et sic | |
| 53 | 1293 non debent ab eis distingui.</p><p title="I-II q. 99 a. 4 s. c."><a name="37823"><span class="ref">[37823] Iª-IIae q. 99 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1294 est quod dicitur Deut. VI, <i>haec sunt praecepta et caeremoniae |
| 1295 atque iudicia</i>. Praecepta autem antonomastice dicuntur moralia. | |
| 1296 Ergo praeter praecepta moralia et caeremonialia, sunt etiam | |
| 53 | 1297 iudicialia.</p><p title="I-II q. 99 a. 4 co."><a name="37824"><span class="ref">[37824] Iª-IIae q. 99 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1298 dicendum quod, sicut dictum est, ad legem divinam pertinet ut |
| 1299 ordinet homines ad invicem et ad Deum. Utrumque autem horum in | |
| 1300 communi quidem pertinet ad dictamen legis naturae, ad quod | |
| 1301 referuntur moralia praecepta, sed oportet quod determinetur | |
| 1302 utrumque per legem divinam vel humanam, quia principia naturaliter | |
| 1303 nota sunt communia tam in speculativis quam in activis. Sicut | |
| 1304 igitur determinatio communis praecepti de cultu divino fit per | |
| 1305 praecepta caeremonialia, sic et determinatio communis praecepti de | |
| 1306 iustitia observanda inter homines, determinatur per praecepta | |
| 1307 iudicialia. Et secundum hoc, oportet tria praecepta legis veteris | |
| 1308 ponere; scilicet moralia, quae sunt de dictamine legis naturae; | |
| 1309 caeremonialia, quae sunt determinationes cultus divini; et | |
| 1310 iudicialia, quae sunt determinationes iustitiae inter homines | |
| 1311 observandae. Unde cum apostolus, Rom. VII, dixisset quod lex est | |
| 1312 sancta, subiungit quod mandatum est iustum et sanctum et bonum, | |
| 1313 iustum quidem, quantum ad iudicialia; sanctum, quantum ad | |
| 1314 caeremonialia (nam sanctum dicitur quod est Deo dicatum); bonum, | |
| 53 | 1315 idest honestum, quantum ad moralia.</p><p title="I-II q. 99 a. 4 ad 1"><a name="37825"><span class="ref">[37825] Iª-IIae q. 99 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1316 ergo dicendum quod tam praecepta moralia, quam etiam iudicialia, |
| 1317 pertinent ad directionem vitae humanae. Et ideo utraque continentur | |
| 1318 sub uno membro illorum quae ponit Augustinus, scilicet sub | |
| 53 | 1319 praeceptis vitae agendae.</p><p title="I-II q. 99 a. 4 ad 2"><a name="37826"><span class="ref">[37826] Iª-IIae q. 99 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1320 dicendum quod iudicium significat executionem iustitiae, quae |
| 1321 quidem est secundum applicationem rationis ad aliqua particularia | |
| 1322 determinate. Unde praecepta iudicialia communicant in aliquo cum | |
| 1323 moralibus, inquantum scilicet a ratione derivantur; et in aliquo | |
| 1324 cum caeremonialibus, inquantum scilicet sunt quaedam | |
| 1325 determinationes communium praeceptorum. Et ideo quandoque sub | |
| 1326 iudiciis comprehenduntur praecepta iudicialia et moralia, sicut | |
| 1327 Deut. V, audi, Israel, caeremonias atque iudicia; quandoque vero | |
| 1328 iudicialia et caeremonialia, sicut Levit. XVIII, facietis iudicia | |
| 1329 mea, et praecepta mea servabitis, ubi praecepta ad moralia | |
| 53 | 1330 referuntur, iudicia vero ad iudicialia et caeremonialia.</p><p title="I-II q. 99 a. 4 ad 3"><a name="37827"><span class="ref">[37827] Iª-IIae q. 99 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1331 dicendum quod actus iustitiae in generali pertinet ad praecepta |
| 1332 moralia, sed determinatio eius in speciali pertinet ad praecepta | |
| 53 | 1333 iudicialia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 99 a. 5 arg. 1"><a name="37828"><span class="ref">[37828] Iª-IIae q. 99 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1334 sic proceditur. Videtur quod aliqua alia praecepta contineantur in |
| 1335 lege veteri praeter moralia, iudicialia et caeremonialia. | |
| 1336 Iudicialia enim praecepta pertinent ad actum iustitiae, quae est | |
| 1337 hominis ad hominem; caeremonialia vero pertinent ad actum | |
| 1338 religionis, qua Deus colitur. Sed praeter has sunt multae aliae | |
| 1339 virtutes, scilicet temperantia, fortitudo, liberalitas, et aliae | |
| 1340 plures, ut supra dictum est. Ergo praeter praedicta oportet plura | |
| 53 | 1341 alia in lege veteri contineri.</p><p title="I-II q. 99 a. 5 arg. 2"><a name="37829"><span class="ref">[37829] Iª-IIae q. 99 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1342 Deut. XI dicitur, <i>ama dominum Deum tuum, et observa eius |
| 1343 praecepta et caeremonias et iudicia atque mandata</i>. Sed | |
| 1344 praecepta pertinent ad moralia, ut dictum est. Ergo praeter | |
| 1345 moralia, iudicialia et caeremonialia, adhuc alia continentur in | |
| 53 | 1346 lege, quae dicuntur mandata.</p><p title="I-II q. 99 a. 5 arg. 3"><a name="37830"><span class="ref">[37830] Iª-IIae q. 99 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1347 Deut. VI dicitur, <i>custodi praecepta domini Dei tui, ac |
| 1348 testimonia et caeremonias quas tibi praecepi</i>. Ergo praeter | |
| 53 | 1349 omnia praedicta adhuc in lege testimonia continentur.</p><p title="I-II q. 99 a. 5 arg. 4"><a name="37831"><span class="ref">[37831] Iª-IIae q. 99 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1350 in Psalmo CXVIII dicitur, <i>in aeternum non obliviscar |
| 1351 iustificationes tuas</i>, Glossa, <i>idest legem</i>. Ergo | |
| 1352 praecepta legis veteris non solum sunt moralia, caeremonialia et | |
| 53 | 1353 iudicialia, sed etiam iustificationes.</p><p title="I-II q. 99 a. 5 s. c."><a name="37832"><span class="ref">[37832] Iª-IIae q. 99 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1354 est quod dicitur Deut. VI, <i>haec sunt praecepta et caeremoniae |
| 1355 atque iudicia quae mandavit dominus Deus vobis</i>. Et haec | |
| 1356 ponuntur in principio legis. Ergo omnia praecepta legis sub his | |
| 53 | 1357 comprehenduntur.</p><p title="I-II q. 99 a. 5 co."><a name="37833"><span class="ref">[37833] Iª-IIae q. 99 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1358 dicendum quod in lege ponuntur aliqua tanquam praecepta; aliqua |
| 1359 vero tanquam ad praeceptorum adimpletionem ordinata. Praecepta | |
| 1360 quidem sunt de his quae sunt agenda. Ad quorum impletionem ex | |
| 1361 duobus homo inducitur, scilicet ex auctoritate praecipientis; et ex | |
| 1362 utilitate impletionis, quae quidem est consecutio alicuius boni | |
| 1363 utilis, delectabilis vel honesti, aut fuga alicuius mali contrarii. | |
| 1364 Oportuit igitur in veteri lege proponi quaedam quae auctoritatem | |
| 1365 Dei praecipientis indicarent, sicut illud Deut. VI, <i>audi, | |
| 1366 Israel, dominus Deus tuus Deus unus est</i>; et illud Gen. I, <i>in | |
| 1367 principio creavit Deus caelum et terram</i>. Et huiusmodi dicuntur | |
| 1368 testimonia. Oportuit etiam quod in lege proponerentur quaedam | |
| 1369 praemia observantium legem, et poenae transgredientium, ut patet | |
| 1370 Deut. XXVIII, <i>si audieris vocem domini Dei tui, faciet te | |
| 1371 excelsiorem cunctis gentibus,</i> et cetera. Et huiusmodi dicuntur | |
| 1372 iustificationes, secundum quod Deus aliquos iuste punit vel | |
| 1373 praemiat. Ipsa autem agenda sub praecepto non cadunt nisi inquantum | |
| 1374 habent aliquam debiti rationem. Est autem duplex debitum, unum | |
| 1375 quidem secundum regulam rationis, aliud autem secundum regulam | |
| 1376 legis determinantis; sicut philosophus, in V Ethic., distinguit | |
| 1377 duplex iustum, scilicet morale et legale. Debitum autem morale est | |
| 1378 duplex, dictat enim ratio aliquid faciendum vel tanquam | |
| 1379 necessarium, sine quo non potest esse ordo virtutis; vel tanquam | |
| 1380 utile ad hoc quod ordo virtutis melius conservetur. Et secundum | |
| 1381 hoc, quaedam moralium praecise praecipiuntur vel prohibentur in | |
| 1382 lege, sicut, non occides, non furtum facies. Et haec proprie | |
| 1383 dicuntur praecepta. Quaedam vero praecipiuntur vel prohibentur, non | |
| 1384 quasi praecise debita, sed propter melius. Et ista possunt dici | |
| 1385 mandata, quia quandam inductionem habent et persuasionem. Sicut | |
| 1386 illud Exod. XXII, <i>si pignus acceperis vestimentum a proximo tuo, | |
| 1387 ante solis occasum reddas ei</i>; et aliqua similia. Unde | |
| 1388 Hieronymus dicit quod <i>in praeceptis est iustitia, in mandatis | |
| 1389 vero caritas</i>. Debitum autem ex determinatione legis, in rebus | |
| 1390 quidem humanis pertinet ad iudicialia; in rebus autem divinis, ad | |
| 1391 caeremonialia. Quamvis etiam ea quae pertinent ad poenam vel | |
| 1392 praemia, dici possint testimonia, inquantum sunt protestationes | |
| 1393 quaedam divinae iustitiae. Omnia vero praecepta legis possunt dici | |
| 1394 iustificationes, inquantum sunt quaedam executiones legalis | |
| 1395 iustitiae. Possunt etiam aliter mandata a praeceptis distingui, ut | |
| 1396 praecepta dicantur quae Deus per seipsum iussit; mandata autem, | |
| 1397 quae per alios mandavit, ut ipsum nomen sonare videtur. Ex quibus | |
| 1398 omnibus apparet quod omnia legis praecepta continentur sub | |
| 1399 moralibus, caeremonialibus et iudicialibus, alia vero non habent | |
| 1400 rationem praeceptorum, sed ordinantur ad praeceptorum | |
| 53 | 1401 observationem, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 99 a. 5 ad 1"><a name="37834"><span class="ref">[37834] Iª-IIae q. 99 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1402 ergo dicendum quod sola iustitia, inter alias virtutes, importat |
| 1403 rationem debiti. Et ideo moralia intantum sunt lege determinabilia, | |
| 1404 inquantum pertinent ad iustitiam, cuius etiam quaedam pars est | |
| 1405 religio, ut Tullius dicit. Unde iustum legale non potest esse | |
| 53 | 1406 aliquod praeter caeremonialia et iudicialia praecepta.</p><p title="I-II q. 99 a. 5 ad 2"><a name="37835"><span class="ref">[37835] Iª-IIae q. 99 a. 5 ad 2</span></a> Ad alia patet |
| 1407 responsio per ea quae dicta sunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 99 a. 6 arg. 1"><a name="37836"><span class="ref">[37836] Iª-IIae q. 99 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum | |
| 28 | 1408 sic proceditur. Videtur quod lex vetus non debuerit inducere ad |
| 1409 observantiam praeceptorum per temporales promissiones et | |
| 1410 comminationes. Intentio enim legis divinae est ut homines Deo | |
| 1411 subdat per timorem et amorem, unde dicitur Deut. X, <i>et nunc, | |
| 1412 Israel, quid dominus Deus tuus petit a te, nisi ut timeas dominum | |
| 1413 Deum tuum, et ambules in viis eius, et diligas eum?</i> Sed | |
| 1414 cupiditas rerum temporalium abducit a Deo, dicit enim Augustinus, | |
| 1415 in libro octoginta trium quaest., quod <i>venenum caritatis est | |
| 1416 cupiditas</i>. Ergo promissiones et comminationes temporales | |
| 1417 videntur contrariari intentioni legislatoris, quod facit legem | |
| 53 | 1418 reprobabilem, ut patet per philosophum, in II Polit.</p><p title="I-II q. 99 a. 6 arg. 2"><a name="37837"><span class="ref">[37837] Iª-IIae q. 99 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1419 lex divina est excellentior quam lex humana. Videmus autem in |
| 1420 scientiis quod quanto aliqua est altior, tanto per altiora media | |
| 1421 procedit. Ergo cum lex humana procedat ad inducendum homines per | |
| 1422 temporales comminationes et promissiones, lex divina non debuit ex | |
| 53 | 1423 his procedere, sed per aliqua maiora.</p><p title="I-II q. 99 a. 6 arg. 3"><a name="37838"><span class="ref">[37838] Iª-IIae q. 99 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1424 illud non potest esse praemium iustitiae vel poena culpae, quod |
| 1425 aequaliter evenit et bonis et malis. Sed sicut dicitur Eccle. IX, | |
| 1426 <i>universa, temporalia, aeque eveniunt iusto et impio, bono et | |
| 1427 malo, mundo et immundo, immolanti victimas et sacrificia | |
| 1428 contemnenti</i>. Ergo temporalia bona vel mala non convenienter | |
| 53 | 1429 ponuntur ut poenae vel praemia mandatorum legis divinae.</p><p title="I-II q. 99 a. 6 s. c."><a name="37839"><span class="ref">[37839] Iª-IIae q. 99 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1430 est quod dicitur Isaiae I, <i>si volueritis, et audieritis me, bona |
| 1431 terrae comedetis. Quod si nolueritis, et me ad iracundiam | |
| 53 | 1432 provocaveritis, gladius devorabit vos</i>.</p><p title="I-II q. 99 a. 6 co."><a name="37840"><span class="ref">[37840] Iª-IIae q. 99 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1433 dicendum quod, sicut in scientiis speculativis inducuntur homines |
| 1434 ad assentiendum conclusionibus per media syllogistica, ita etiam in | |
| 1435 quibuslibet legibus homines inducuntur ad observantias praeceptorum | |
| 1436 per poenas et praemia. Videmus autem in scientiis speculativis quod | |
| 1437 media proponuntur auditori secundum eius conditionem, unde oportet | |
| 1438 ordinate in scientiis procedere, ut ex notioribus disciplina | |
| 1439 incipiat. Ita etiam oportet eum qui vult inducere hominem ad | |
| 1440 observantiam praeceptorum, ut ex illis eum movere incipiat quae | |
| 1441 sunt in eius affectu, sicut pueri provocantur ad aliquid faciendum | |
| 1442 aliquibus puerilibus munusculis. Dictum est autem supra quod lex | |
| 1443 vetus disponebat ad Christum sicut imperfectum ad perfectum, unde | |
| 1444 dabatur populo adhuc imperfecto in comparatione ad perfectionem | |
| 1445 quae erat futura per Christum, et ideo populus ille comparatur | |
| 1446 puero sub paedagogo existenti, ut patet Galat. III. Perfectio autem | |
| 1447 hominis est ut, contemptis temporalibus, spiritualibus inhaereat, | |
| 1448 ut patet per illud quod apostolus dicit, Philipp. III, <i>quae | |
| 1449 quidem retro sunt obliviscens, ad ea quae priora sunt me extendo. | |
| 1450 Quicumque ergo perfecti sumus, hoc sentiamus</i>. Imperfectorum | |
| 1451 autem est quod temporalia bona desiderent, in ordine tamen ad Deum. | |
| 1452 Perversorum autem est quod in temporalibus bonis finem constituant. | |
| 1453 Unde legi veteri conveniebat ut per temporalia, quae erant in | |
| 53 | 1454 affectu hominum imperfectorum, manuduceret homines ad Deum.</p><p title="I-II q. 99 a. 6 ad 1"><a name="37841"><span class="ref">[37841] Iª-IIae q. 99 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1455 ergo dicendum quod cupiditas, qua homo constituit finem in |
| 1456 temporalibus bonis, est caritatis venenum. Sed consecutio | |
| 1457 temporalium bonorum quae homo desiderat in ordine ad Deum, est | |
| 1458 quaedam via inducens imperfectos ad Dei amorem; secundum illud | |
| 53 | 1459 Psalmi XLVIII, <i>confitebitur tibi cum benefeceris illi</i>.</p><p title="I-II q. 99 a. 6 ad 2"><a name="37842"><span class="ref">[37842] Iª-IIae q. 99 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1460 dicendum quod lex humana inducit homines ex temporalibus praemiis |
| 1461 vel poenis per homines inducendis, lex vero divina ex praemiis vel | |
| 1462 poenis exhibendis per Deum. Et in hoc procedit per media | |
| 53 | 1463 altiora.</p><p title="I-II q. 99 a. 6 ad 3"><a name="37843"><span class="ref">[37843] Iª-IIae q. 99 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1464 dicendum quod, sicut patet historias veteris testamenti revolventi, |
| 1465 communis status populi semper sub lege in prosperitate fuit, | |
| 1466 quandiu legem observabant; et statim declinantes a praeceptis | |
| 1467 legis, in multas adversitates incidebant. Sed aliquae personae | |
| 1468 particulares etiam iustitiam legis observantes, in aliquas | |
| 1469 adversitates incidebant, vel quia iam erant spirituales effecti, ut | |
| 1470 per hoc magis ab affectu temporalium abstraherentur, et eorum | |
| 1471 virtus probata redderetur; aut quia, opera legis exterius | |
| 1472 implentes, cor totum habebant in temporalibus defixum et a Deo | |
| 1473 elongatum, secundum quod dicitur Isaiae XXIX, <i>populus hic labiis | |
| 53 | 1474 me honorat, cor autem eorum longe est a me</i>.</p></div></div><div class="q" id="q100"><h2>Quaestio 100</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 100 pr."><a name="37844"><span class="ref">[37844] Iª-IIae q. 100 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1475 considerandum est de singulis generibus praeceptorum veteris legis. |
| 1476 Et primo, de praeceptis moralibus; secundo, de caeremonialibus; | |
| 1477 tertio, de iudicialibus. Circa primum quaeruntur duodecim. Primo, | |
| 1478 utrum omnia praecepta moralia veteris legis sint de lege naturae. | |
| 1479 Secundo, utrum praecepta moralia veteris legis sint de actibus | |
| 1480 omnium virtutum. Tertio, utrum omnia praecepta moralia veteris | |
| 1481 legis reducantur ad decem praecepta Decalogi. Quarto, de | |
| 1482 distinctione praeceptorum Decalogi. Quinto, de numero eorum. Sexto, | |
| 1483 de ordine. Septimo, de modo tradendi ipsa. Octavo, utrum sint | |
| 1484 dispensabilia. Nono, utrum modus observandi virtutem cadat sub | |
| 1485 praecepto. Decimo, utrum modus caritatis cadat sub praecepto. | |
| 1486 Undecimo, de distinctione aliorum praeceptorum moralium. Duodecimo, | |
| 53 | 1487 utrum praecepta moralia veteris legis iustificent.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 100 a. 1 arg. 1"><a name="37845"><span class="ref">[37845] Iª-IIae q. 100 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1488 sic proceditur. Videtur quod non omnia praecepta moralia pertineant |
| 1489 ad legem naturae. Dicitur enim Eccli. XVII, <i>addidit illis | |
| 1490 disciplinam, et legem vitae haereditavit illos</i>. Sed disciplina | |
| 1491 dividitur contra legem naturae, eo quod lex naturalis non | |
| 1492 addiscitur, sed ex naturali instinctu habetur. Ergo non omnia | |
| 53 | 1493 praecepta moralia sunt de lege naturae.</p><p title="I-II q. 100 a. 1 arg. 2"><a name="37846"><span class="ref">[37846] Iª-IIae q. 100 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1494 lex divina perfectior est quam lex humana. Sed lex humana |
| 1495 superaddit aliqua ad bonos mores pertinentia his quae sunt de lege | |
| 1496 naturae, quod patet ex hoc quod lex naturae est eadem apud omnes, | |
| 1497 huiusmodi autem morum instituta sunt diversa apud diversos. Ergo | |
| 1498 multo fortius divina lex aliqua ad bonos mores pertinentia debuit | |
| 53 | 1499 addere supra legem naturae.</p><p title="I-II q. 100 a. 1 arg. 3"><a name="37847"><span class="ref">[37847] Iª-IIae q. 100 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1500 sicut ratio naturalis inducit ad aliquos bonos mores, ita et fides, |
| 1501 unde etiam dicitur ad Galat. V, quod fides per dilectionem | |
| 1502 operatur. Sed fides non continetur sub lege naturae, quia ea quae | |
| 1503 sunt fidei, sunt supra rationem naturalem. Ergo non omnia praecepta | |
| 53 | 1504 moralia legis divinae pertinent ad legem naturae.</p><p title="I-II q. 100 a. 1 s. c."><a name="37848"><span class="ref">[37848] Iª-IIae q. 100 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1505 est quod dicit apostolus, Rom. II, quod <i>gentes, quae legem non |
| 1506 habent, naturaliter ea quae legis sunt, faciunt</i>, quod oportet | |
| 1507 intelligi de his quae pertinent ad bonos mores. Ergo omnia moralia | |
| 53 | 1508 praecepta legis sunt de lege naturae.</p><p title="I-II q. 100 a. 1 co."><a name="37849"><span class="ref">[37849] Iª-IIae q. 100 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1509 dicendum quod praecepta moralia, a caeremonialibus et iudicialibus |
| 1510 distincta, sunt de illis quae secundum se ad bonos mores pertinent. | |
| 1511 Cum autem humani mores dicantur in ordine ad rationem, quae est | |
| 1512 proprium principium humanorum actuum, illi mores dicuntur boni qui | |
| 1513 rationi congruunt, mali autem qui a ratione discordant. Sicut autem | |
| 1514 omne iudicium rationis speculativae procedit a naturali cognitione | |
| 1515 primorum principiorum, ita etiam omne iudicium rationis practicae | |
| 1516 procedit ex quibusdam principiis naturaliter cognitis, ut supra | |
| 1517 dictum est. Ex quibus diversimode procedi potest ad iudicandum de | |
| 1518 diversis. Quaedam enim sunt in humanis actibus adeo explicita quod | |
| 1519 statim, cum modica consideratione, possunt approbari vel reprobari | |
| 1520 per illa communia et prima principia. Quaedam vero sunt ad quorum | |
| 1521 iudicium requiritur multa consideratio diversarum circumstantiarum, | |
| 1522 quas considerare diligenter non est cuiuslibet, sed sapientum, | |
| 1523 sicut considerare particulares conclusiones scientiarum non | |
| 1524 pertinet ad omnes, sed ad solos philosophos. Quaedam vero sunt ad | |
| 1525 quae diiudicanda indiget homo adiuvari per instructionem divinam, | |
| 1526 sicut est circa credenda. Sic igitur patet quod, cum moralia | |
| 1527 praecepta sint de his quae pertinent ad bonos mores; haec autem | |
| 1528 sunt quae rationi congruunt; omne autem rationis humanae iudicium | |
| 1529 aliqualiter a naturali ratione derivatur, necesse est quod omnia | |
| 1530 praecepta moralia pertineant ad legem naturae, sed diversimode. | |
| 1531 Quaedam enim sunt quae statim per se ratio naturalis cuiuslibet | |
| 1532 hominis diiudicat esse facienda vel non facienda, sicut <i>honora | |
| 1533 patrem tuum et matrem tuam, et, non occides, non furtum facies</i>. | |
| 1534 Et huiusmodi sunt absolute de lege naturae. Quaedam vero sunt quae | |
| 1535 subtiliori consideratione rationis a sapientibus iudicantur esse | |
| 1536 observanda. Et ista sic sunt de lege naturae, ut tamen indigeant | |
| 1537 disciplina, qua minores a sapientioribus instruantur, sicut illud, | |
| 1538 <i>coram cano capite consurge, et honora personam senis</i>, et | |
| 1539 alia huiusmodi. Quaedam vero sunt ad quae iudicanda ratio humana | |
| 1540 indiget instructione divina, per quam erudimur de divinis, sicut | |
| 1541 est illud, <i>non facies tibi sculptile neque omnem similitudinem; | |
| 53 | 1542 non assumes nomen Dei tui in vanum</i>.</p><p title="I-II q. 100 a. 1 ad arg."><a name="37850"><span class="ref">[37850] Iª-IIae q. 100 a. 1 ad arg.</span></a> Et per |
| 1543 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 100 a. 2 arg. 1"><a name="37851"><span class="ref">[37851] Iª-IIae q. 100 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 28 | 1544 secundum sic proceditur. Videtur quod praecepta moralia legis non |
| 1545 sint de omnibus actibus virtutum. Observatio enim praeceptorum | |
| 1546 veteris legis iustificatio nominatur, secundum illud Psalmi CXVIII, | |
| 1547 <i>iustificationes tuas custodiam</i>. Sed iustificatio est | |
| 1548 executio iustitiae. Ergo praecepta moralia non sunt nisi de actibus | |
| 53 | 1549 iustitiae.</p><p title="I-II q. 100 a. 2 arg. 2"><a name="37852"><span class="ref">[37852] Iª-IIae q. 100 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1550 id quod cadit sub praecepto, habet rationem debiti. Sed ratio |
| 1551 debiti non pertinet ad alias virtutes nisi ad solam iustitiam, | |
| 1552 cuius proprius actus est reddere unicuique debitum. Ergo praecepta | |
| 1553 legis moralia non sunt de actibus aliarum virtutum, sed solum de | |
| 53 | 1554 actibus iustitiae.</p><p title="I-II q. 100 a. 2 arg. 3"><a name="37853"><span class="ref">[37853] Iª-IIae q. 100 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1555 omnis lex ponitur propter bonum commune, ut dicit Isidorus. Sed |
| 1556 inter virtutes sola iustitia respicit bonum commune, ut philosophus | |
| 1557 dicit, in V Ethic. Ergo praecepta moralia sunt solum de actibus | |
| 53 | 1558 iustitiae.</p><p title="I-II q. 100 a. 2 s. c."><a name="37854"><span class="ref">[37854] Iª-IIae q. 100 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1559 est quod Ambrosius dicit, quod <i>peccatum est transgressio legis |
| 1560 divinae, et caelestium inobedientia mandatorum</i>. Sed peccata | |
| 1561 contrariantur omnibus actibus virtutum. Ergo lex divina habet | |
| 53 | 1562 ordinare de actibus omnium virtutum.</p><p title="I-II q. 100 a. 2 co."><a name="37855"><span class="ref">[37855] Iª-IIae q. 100 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1563 dicendum quod, cum praecepta legis ordinentur ad bonum commune, |
| 1564 sicut supra habitum est, necesse est quod praecepta legis | |
| 1565 diversificentur secundum diversos modos communitatum, unde et | |
| 1566 philosophus, in sua politica, docet quod alias leges oportet | |
| 1567 statuere in civitate quae regitur rege, et alias in ea quae regitur | |
| 1568 per populum, vel per aliquos potentes de civitate. Est autem alius | |
| 1569 modus communitatis ad quam ordinatur lex humana, et ad quam | |
| 1570 ordinatur lex divina. Lex enim humana ordinatur ad communitatem | |
| 1571 civilem, quae est hominum ad invicem. Homines autem ordinantur ad | |
| 1572 invicem per exteriores actus, quibus homines sibi invicem | |
| 1573 communicant. Huiusmodi autem communicatio pertinet ad rationem | |
| 1574 iustitiae, quae est proprie directiva communitatis humanae. Et ideo | |
| 1575 lex humana non proponit praecepta nisi de actibus iustitiae; et si | |
| 1576 praecipiat actus aliarum virtutum, hoc non est nisi inquantum | |
| 1577 assumunt rationem iustitiae; ut patet per philosophum, in V Ethic. | |
| 1578 Sed communitas ad quam ordinat lex divina, est hominum ad Deum, vel | |
| 1579 in praesenti vel in futura vita. Et ideo lex divina praecepta | |
| 1580 proponit de omnibus illis per quae homines bene ordinentur ad | |
| 1581 communicationem cum Deo. Homo autem Deo coniungitur ratione, sive | |
| 1582 mente, in qua est Dei imago. Et ideo lex divina praecepta proponit | |
| 1583 de omnibus illis per quae ratio hominis est bene ordinata. Hoc | |
| 1584 autem contingit per actus omnium virtutum, nam virtutes | |
| 1585 intellectuales ordinant bene actus rationis in seipsis; virtutes | |
| 1586 autem morales ordinant bene actus rationis circa interiores | |
| 1587 passiones et exteriores operationes. Et ideo manifestum est quod | |
| 1588 lex divina convenienter proponit praecepta de actibus omnium | |
| 1589 virtutum, ita tamen quod quaedam, sine quibus ordo virtutis, qui | |
| 1590 est ordo rationis, observari non potest, cadunt sub obligatione | |
| 1591 praecepti; quaedam vero, quae pertinent ad bene esse virtutis | |
| 53 | 1592 perfectae, cadunt sub admonitione consilii.</p><p title="I-II q. 100 a. 2 ad 1"><a name="37856"><span class="ref">[37856] Iª-IIae q. 100 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1593 ergo dicendum quod adimpletio mandatorum legis etiam quae sunt de |
| 1594 actibus aliarum virtutum, habet rationem iustificationis, inquantum | |
| 1595 iustum est ut homo obediat Deo. Vel etiam inquantum iustum est quod | |
| 53 | 1596 omnia quae sunt hominis, rationi subdantur.</p><p title="I-II q. 100 a. 2 ad 2"><a name="37857"><span class="ref">[37857] Iª-IIae q. 100 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1597 dicendum quod iustitia proprie dicta attendit debitum unius hominis |
| 1598 ad alium, sed in omnibus aliis virtutibus attenditur debitum | |
| 1599 inferiorum virium ad rationem. Et secundum rationem huius debiti, | |
| 1600 philosophus assignat, in V Ethic., quandam iustitiam | |
| 53 | 1601 metaphoricam.</p><p title="I-II q. 100 a. 2 ad 3"><a name="37858"><span class="ref">[37858] Iª-IIae q. 100 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1602 patet responsio per ea quae dicta sunt de diversitate |
| 53 | 1603 communitatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 100 a. 3 arg. 1"><a name="37859"><span class="ref">[37859] Iª-IIae q. 100 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1604 sic proceditur. Videtur quod non omnia praecepta moralia veteris |
| 1605 legis reducantur ad decem praecepta Decalogi. Prima enim et | |
| 1606 principalia legis praecepta sunt, diliges dominum Deum tuum, et, | |
| 1607 diliges proximum tuum, ut habetur Matth. XXII. Sed ista duo non | |
| 1608 continentur in praeceptis Decalogi. Ergo non omnia praecepta | |
| 53 | 1609 moralia continentur in praeceptis Decalogi.</p><p title="I-II q. 100 a. 3 arg. 2"><a name="37860"><span class="ref">[37860] Iª-IIae q. 100 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1610 praecepta moralia non reducuntur ad praecepta caeremonialia, sed |
| 1611 potius e converso. Sed inter praecepta Decalogi est unum | |
| 1612 caeremoniale, scilicet, <i>memento ut diem sabbati sanctifices</i>. | |
| 1613 Ergo praecepta moralia non reducuntur ad omnia praecepta | |
| 53 | 1614 Decalogi.</p><p title="I-II q. 100 a. 3 arg. 3"><a name="37861"><span class="ref">[37861] Iª-IIae q. 100 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1615 praecepta moralia sunt de omnibus actibus virtutum. Sed inter |
| 1616 praecepta Decalogi ponuntur sola praecepta pertinentia ad actus | |
| 1617 iustitiae; ut patet discurrenti per singula. Ergo praecepta | |
| 53 | 1618 Decalogi non continent omnia praecepta moralia.</p><p title="I-II q. 100 a. 3 s. c."><a name="37862"><span class="ref">[37862] Iª-IIae q. 100 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1619 est quod, Matth. V, super illud, <i>beati estis cum |
| 1620 maledixerint</i> etc., dicit Glossa quod <i>Moyses, decem praecepta | |
| 1621 proponens, postea per partes explicat</i>. Ergo omnia praecepta | |
| 53 | 1622 legis sunt quaedam partes praeceptorum Decalogi.</p><p title="I-II q. 100 a. 3 co."><a name="37863"><span class="ref">[37863] Iª-IIae q. 100 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1623 dicendum quod praecepta Decalogi ab aliis praeceptis legis |
| 1624 differunt in hoc, quod praecepta Decalogi per seipsum Deus dicitur | |
| 1625 populo proposuisse; alia vero praecepta proposuit populo per | |
| 1626 Moysen. Illa ergo praecepta ad Decalogum pertinent, quorum notitiam | |
| 1627 homo habet per seipsum a Deo. Huiusmodi vero sunt illa quae statim | |
| 1628 ex principiis communibus primis cognosci possunt modica | |
| 1629 consideratione, et iterum illa quae statim ex fide divinitus infusa | |
| 1630 innotescunt. Inter praecepta ergo Decalogi non computantur duo | |
| 1631 genera praeceptorum, illa scilicet quae sunt prima et communia, | |
| 1632 quorum non oportet aliam editionem esse nisi quod sunt scripta in | |
| 1633 ratione naturali quasi per se nota, sicut quod nulli debet homo | |
| 1634 malefacere, et alia huiusmodi; et iterum illa quae per diligentem | |
| 1635 inquisitionem sapientum inveniuntur rationi convenire, haec enim | |
| 1636 proveniunt a Deo ad populum mediante disciplina sapientum. Utraque | |
| 1637 tamen horum praeceptorum continentur in praeceptis Decalogi, sed | |
| 1638 diversimode. Nam illa quae sunt prima et communia, continentur in | |
| 1639 eis sicut principia in conclusionibus proximis, illa vero quae per | |
| 1640 sapientes cognoscuntur, continentur in eis, e converso, sicut | |
| 53 | 1641 conclusiones in principiis.</p><p title="I-II q. 100 a. 3 ad 1"><a name="37864"><span class="ref">[37864] Iª-IIae q. 100 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1642 ergo dicendum quod illa duo praecepta sunt prima et communia |
| 1643 praecepta legis naturae, quae sunt per se nota rationi humanae, vel | |
| 1644 per naturam vel per fidem. Et ideo omnia praecepta Decalogi ad illa | |
| 53 | 1645 duo referuntur sicut conclusiones ad principia communia.</p><p title="I-II q. 100 a. 3 ad 2"><a name="37865"><span class="ref">[37865] Iª-IIae q. 100 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1646 dicendum quod praeceptum de observatione sabbati est secundum |
| 1647 aliquid morale, inquantum scilicet per hoc praecipitur quod homo | |
| 1648 aliquo tempore vacet rebus divinis; secundum illud Psalmi XLV, | |
| 1649 <i>vacate, et videte quoniam ego sum Deus</i>. Et secundum hoc, | |
| 1650 inter praecepta Decalogi computatur. Non autem quantum ad | |
| 53 | 1651 taxationem temporis, quia secundum hoc est caeremoniale.</p><p title="I-II q. 100 a. 3 ad 3"><a name="37866"><span class="ref">[37866] Iª-IIae q. 100 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1652 dicendum quod ratio debiti in aliis virtutibus est magis latens |
| 1653 quam in iustitia. Et ideo praecepta de actibus aliarum virtutum non | |
| 1654 sunt ita nota populo sicut praecepta de actibus iustitiae. Et | |
| 1655 propter hoc actus iustitiae specialiter cadunt sub praeceptis | |
| 53 | 1656 Decalogi, quae sunt prima legis elementa.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 100 a. 4 arg. 1"><a name="37867"><span class="ref">[37867] Iª-IIae q. 100 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1657 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter praecepta Decalogi |
| 1658 distinguantur. Latria enim est alia virtus a fide. Sed praecepta | |
| 1659 dantur de actibus virtutum. Sed hoc quod dicitur in principio | |
| 1660 Decalogi, non habebis deos alienos coram me, pertinet ad fidem, | |
| 1661 quod autem subditur, non facies sculptile etc., pertinet ad | |
| 1662 latriam. Ergo sunt duo praecepta, et non unum, sicut Augustinus | |
| 53 | 1663 dicit.</p><p title="I-II q. 100 a. 4 arg. 2"><a name="37868"><span class="ref">[37868] Iª-IIae q. 100 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1664 praecepta affirmativa in lege distinguuntur a negativis, sicut, |
| 1665 honora patrem et matrem, et, non occides. Sed hoc quod dicitur, ego | |
| 1666 sum dominus Deus tuus, est affirmativum, quod autem subditur, non | |
| 1667 habebis deos alienos coram me, est negativum. Ergo sunt duo | |
| 53 | 1668 praecepta, et non continentur sub uno, ut Augustinus ponit.</p><p title="I-II q. 100 a. 4 arg. 3"><a name="37869"><span class="ref">[37869] Iª-IIae q. 100 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1669 apostolus, ad Rom. VII, dicit, <i>concupiscentiam nesciebam, nisi |
| 1670 lex diceret, non concupisces</i>. Et sic videtur quod hoc | |
| 1671 praeceptum, non concupisces, sit unum praeceptum. Non ergo debet | |
| 53 | 1672 distingui in duo.</p><p title="I-II q. 100 a. 4 s. c."><a name="37870"><span class="ref">[37870] Iª-IIae q. 100 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1673 est auctoritas Augustini, in Glossa super Exod., ubi ponit tria |
| 53 | 1674 praecepta pertinentia ad Deum, et septem ad proximum.</p><p title="I-II q. 100 a. 4 co."><a name="37871"><span class="ref">[37871] Iª-IIae q. 100 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1675 dicendum quod praecepta Decalogi diversimode a diversis |
| 1676 distinguuntur. Hesychius enim, Levit. XXVI, super illud, <i>decem | |
| 1677 mulieres in uno clibano coquunt panes</i>, dicit praeceptum de | |
| 1678 observatione sabbati non esse de decem praeceptis, quia non est | |
| 1679 observandum, secundum litteram, secundum omne tempus. Distinguit | |
| 1680 tamen quatuor praecepta pertinentia ad Deum, ut primum sit, ego sum | |
| 1681 dominus Deus tuus; secundum sit, non habebis deos alienos coram me | |
| 1682 (et sic etiam distinguit haec duo Hieronymus, Osee X, super illud, | |
| 1683 propter duas iniquitates tuas); tertium vero praeceptum esse dicit, | |
| 1684 non facies tibi sculptile; quartum vero, non assumes nomen Dei tui | |
| 1685 in vanum. Pertinentia vero ad proximum dicit esse sex, ut primum | |
| 1686 sit, honora patrem tuum et matrem tuam; secundum, non occides; | |
| 1687 tertium, non moechaberis; quartum, non furtum facies; quintum, non | |
| 1688 falsum testimonium dices; sextum, non concupisces. Sed primo hoc | |
| 1689 videtur inconveniens, quod praeceptum de observatione sabbati | |
| 1690 praeceptis Decalogi interponatur, si nullo modo ad Decalogum | |
| 1691 pertineat. Secundo quia, cum scriptum sit Matth. VI, nemo potest | |
| 1692 duobus dominis servire, eiusdem rationis esse videtur, et sub eodem | |
| 1693 praecepto cadere, ego sum dominus Deus tuus, et, non habebis deos | |
| 1694 alienos. Unde Origenes, distinguens etiam quatuor praecepta | |
| 1695 ordinantia ad Deum, ponit ista duo pro uno praecepto; secundum vero | |
| 1696 ponit, non facies sculptile; tertium, non assumes nomen Dei tui in | |
| 1697 vanum; quartum, memento ut diem sabbati sanctifices. Alia vero sex | |
| 1698 ponit sicut Hesychius. Sed quia facere sculptile vel similitudinem | |
| 1699 non est prohibitum nisi secundum hoc, ut non colantur pro diis (nam | |
| 1700 et in tabernaculo Deus praecepit fieri imaginem Seraphim, ut | |
| 1701 habetur Exod. XXV); convenientius Augustinus ponit sub uno | |
| 1702 praecepto, non habebis deos alienos, et, non facies sculptile. | |
| 1703 Similiter etiam concupiscentia uxoris alienae ad commixtionem, | |
| 1704 pertinet ad concupiscentiam carnis; concupiscentiae autem aliarum | |
| 1705 rerum, quae desiderantur ad possidendum, pertinent ad | |
| 1706 concupiscentiam oculorum; unde etiam Augustinus ponit duo praecepta | |
| 1707 de non concupiscendo rem alienam, et uxorem alienam. Et sic ponit | |
| 1708 tria praecepta in ordine ad Deum, et septem in ordine ad proximum. | |
| 53 | 1709 Et hoc melius est.</p><p title="I-II q. 100 a. 4 ad 1"><a name="37872"><span class="ref">[37872] Iª-IIae q. 100 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1710 ergo dicendum quod latria non est nisi quaedam protestatio fidei, |
| 1711 unde non sunt alia praecepta danda de latria, et alia de fide. | |
| 1712 Potius tamen sunt danda de latria quam de fide, quia praeceptum | |
| 1713 fidei praesupponitur ad praecepta Decalogi, sicut praeceptum | |
| 1714 dilectionis. Sicut enim prima praecepta communia legis naturae sunt | |
| 1715 per se nota habenti rationem naturalem, et promulgatione non | |
| 1716 indigent; ita etiam et hoc quod est credere in Deum, est primum et | |
| 1717 per se notum ei qui habet fidem, accedentem enim ad Deum oportet | |
| 1718 credere quia est, ut dicitur ad Heb. XI. Et ideo non indiget alia | |
| 53 | 1719 promulgatione nisi infusione fidei.</p><p title="I-II q. 100 a. 4 ad 2"><a name="37873"><span class="ref">[37873] Iª-IIae q. 100 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1720 dicendum quod praecepta affirmativa distinguuntur a negativis, |
| 1721 quando unum non comprehenditur in alio, sicut in honoratione | |
| 1722 parentum non includitur quod nullus homo occidatur, nec e converso. | |
| 1723 Sed quando affirmativum comprehenditur in negativo vel e converso, | |
| 1724 non dantur super hoc diversa praecepta, sicut non datur aliud | |
| 1725 praeceptum de hoc quod est, non furtum facies, et de hoc quod est | |
| 1726 conservare rem alienam, vel restituere eam. Et eadem ratione non | |
| 1727 sunt diversa praecepta de credendo in Deum, et de hoc quod non | |
| 53 | 1728 credatur in alienos deos.</p><p title="I-II q. 100 a. 4 ad 3"><a name="37874"><span class="ref">[37874] Iª-IIae q. 100 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1729 dicendum quod omnis concupiscentia convenit in una communi ratione, |
| 1730 et ideo apostolus singulariter de mandato concupiscendi loquitur. | |
| 1731 Quia tamen in speciali diversae sunt rationes concupiscendi, ideo | |
| 1732 Augustinus distinguit diversa praecepta de non concupiscendo, | |
| 1733 differunt enim specie concupiscentiae secundum diversitatem | |
| 1734 actionum vel concupiscibilium, ut philosophus dicit, in X | |
| 53 | 1735 Ethic.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 100 a. 5 arg. 1"><a name="37875"><span class="ref">[37875] Iª-IIae q. 100 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1736 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter praecepta Decalogi |
| 1737 enumerentur. Peccatum enim, ut Ambrosius dicit, est <i>transgressio | |
| 1738 legis divinae, et caelestium inobedientia mandatorum</i>. Sed | |
| 1739 peccata distinguuntur per hoc quod homo peccat vel in Deum, vel in | |
| 1740 proximum, vel in seipsum. Cum igitur in praeceptis Decalogi non | |
| 1741 ponantur aliqua praecepta ordinantia hominem ad seipsum, sed solum | |
| 1742 ordinantia ipsum ad Deum et proximum; videtur quod insufficiens sit | |
| 53 | 1743 enumeratio praeceptorum Decalogi.</p><p title="I-II q. 100 a. 5 arg. 2"><a name="37876"><span class="ref">[37876] Iª-IIae q. 100 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1744 sicut ad cultum Dei pertinebat observatio sabbati, ita etiam |
| 1745 observatio aliarum solemnitatum, et immolatio sacrificiorum. Sed | |
| 1746 inter praecepta Decalogi est unum pertinens ad observantiam | |
| 1747 sabbati. Ergo etiam debent esse aliqua pertinentia ad alias | |
| 53 | 1748 solemnitates, et ad ritum sacrificiorum.</p><p title="I-II q. 100 a. 5 arg. 3"><a name="37877"><span class="ref">[37877] Iª-IIae q. 100 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1749 sicut contra Deum peccare contingit periurando, ita etiam |
| 1750 blasphemando, vel alias contra doctrinam divinam mentiendo. Sed | |
| 1751 ponitur unum praeceptum prohibens periurium, cum dicitur, <i>non | |
| 1752 assumes nomen Dei tui in vanum</i>. Ergo peccatum blasphemiae, et | |
| 53 | 1753 falsae doctrinae, debent aliquo praecepto Decalogi prohiberi.</p><p title="I-II q. 100 a. 5 arg. 4"><a name="37878"><span class="ref">[37878] Iª-IIae q. 100 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1754 sicut homo naturalem dilectionem habet ad parentes, ita etiam ad |
| 1755 filios. Mandatum etiam caritatis ad omnes proximos extenditur. Sed | |
| 1756 praecepta Decalogi ordinantur ad caritatem; secundum illud I Tim. | |
| 1757 I, <i>finis praecepti caritas est</i>. Ergo sicut ponitur quoddam | |
| 1758 praeceptum pertinens ad parentes, ita etiam debuerunt poni aliqua | |
| 53 | 1759 praecepta pertinentia ad filios et ad alios proximos.</p><p title="I-II q. 100 a. 5 arg. 5"><a name="37879"><span class="ref">[37879] Iª-IIae q. 100 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1760 in quolibet genere peccati contingit peccare corde et opere. Sed in |
| 1761 quibusdam generibus peccatorum, scilicet in furto et adulterio, | |
| 1762 seorsum prohibetur peccatum operis, cum dicitur, non moechaberis, | |
| 1763 non furtum facies; et seorsum peccatum cordis, cum dicitur, non | |
| 1764 concupisces rem proximi tui, et, non concupisces uxorem proximi | |
| 1765 tui. Ergo etiam idem debuit poni in peccato homicidii et falsi | |
| 53 | 1766 testimonii.</p><p title="I-II q. 100 a. 5 arg. 6"><a name="37880"><span class="ref">[37880] Iª-IIae q. 100 a. 5 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1767 sicut contingit peccatum provenire ex inordinatione |
| 1768 concupiscibilis, ita etiam ex inordinatione irascibilis. Sed | |
| 1769 quibusdam praeceptis prohibetur inordinata concupiscentia, cum | |
| 1770 dicitur, non concupisces. Ergo etiam aliqua praecepta in Decalogo | |
| 1771 debuerunt poni per quae prohiberetur inordinatio irascibilis. Non | |
| 1772 ergo videtur quod convenienter decem praecepta Decalogi | |
| 53 | 1773 enumerentur.</p><p title="I-II q. 100 a. 5 s. c."><a name="37881"><span class="ref">[37881] Iª-IIae q. 100 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1774 est quod dicitur Deut. IV, <i>ostendit vobis pactum suum, quod |
| 1775 praecepit ut faceretis; et decem verba quae scripsit in duabus | |
| 53 | 1776 tabulis lapideis</i>.</p><p title="I-II q. 100 a. 5 co."><a name="37882"><span class="ref">[37882] Iª-IIae q. 100 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1777 dicendum quod, sicut supra dictum est, sicut praecepta legis |
| 1778 humanae ordinant hominem ad communitatem humanam, ita praecepta | |
| 1779 legis divinae ordinant hominem ad quandam communitatem seu | |
| 1780 rempublicam hominum sub Deo. Ad hoc autem quod aliquis in aliqua | |
| 1781 communitate bene commoretur, duo requiruntur, quorum primum est ut | |
| 1782 bene se habeat ad eum qui praeest communitati; aliud autem est ut | |
| 1783 homo bene se habeat ad alios communitatis consocios et | |
| 1784 comparticipes. Oportet igitur quod in lege divina primo ferantur | |
| 1785 quaedam praecepta ordinantia hominem ad Deum; et deinde alia | |
| 1786 praecepta ordinantia hominem ad alios proximos simul conviventes | |
| 1787 sub Deo. Principi autem communitatis tria debet homo, primo quidem, | |
| 1788 fidelitatem; secundo, reverentiam; tertio, famulatum. Fidelitas | |
| 1789 quidem ad dominum in hoc consistit, ut honorem principatus ad alium | |
| 1790 non deferat. Et quantum ad hoc accipitur primum praeceptum, cum | |
| 1791 dicitur, non habebis deos alienos. Reverentia autem ad dominum | |
| 1792 requiritur ut nihil iniuriosum in eum committatur. Et quantum ad | |
| 1793 hoc accipitur secundum praeceptum, quod est, non assumes nomen | |
| 1794 domini Dei tui in vanum. Famulatus autem debetur domino in | |
| 1795 recompensationem beneficiorum quae ab ipso percipiunt subditi. Et | |
| 1796 ad hoc pertinet tertium praeceptum, de sanctificatione sabbati in | |
| 1797 memoriam creationis rerum. Ad proximos autem aliquis bene se habet | |
| 1798 et specialiter, et generaliter. Specialiter quidem, quantum ad | |
| 1799 illos quorum est debitor, ut eis debitum reddat. Et quantum ad hoc | |
| 1800 accipitur praeceptum de honoratione parentum. Generaliter autem, | |
| 1801 quantum ad omnes, ut nulli nocumentum inferatur, neque opere neque | |
| 1802 ore neque corde. Opere quidem infertur nocumentum proximo, | |
| 1803 quandoque quidem in personam propriam, quantum ad consistentiam | |
| 1804 scilicet personae. Et hoc prohibetur per hoc quod dicitur, non | |
| 1805 occides. Quandoque autem in personam coniunctam quantum ad | |
| 1806 propagationem prolis. Et hoc prohibetur cum dicitur, non | |
| 1807 moechaberis. Quandoque autem in rem possessam, quae ordinatur ad | |
| 1808 utrumque. Et quantum ad hoc dicitur, non furtum facies. Nocumentum | |
| 1809 autem oris prohibetur cum dicitur, <i>non loqueris contra proximum | |
| 1810 tuum falsum testimonium</i>. Nocumentum autem cordis prohibetur cum | |
| 1811 dicitur, non concupisces. Et secundum hanc etiam differentiam | |
| 1812 possent distingui tria praecepta ordinantia in Deum. Quorum primum | |
| 1813 pertinet ad opus, unde ibi dicitur, non facies sculptile. Secundum | |
| 1814 ad os, unde dicitur, non assumes nomen Dei tui in vanum. Tertium | |
| 1815 pertinet ad cor, quia in sanctificatione sabbati, secundum quod est | |
| 1816 morale praeceptum, praecipitur quies cordis in Deum. Vel, secundum | |
| 1817 Augustinum, per primum praeceptum reveremur unitatem primi | |
| 1818 principii; per secundum, veritatem divinam; per tertium, eius | |
| 1819 bonitatem, qua sanctificamur, et in qua quiescimus sicut in | |
| 53 | 1820 fine.</p><p title="I-II q. 100 a. 5 ad 1"><a name="37883"><span class="ref">[37883] Iª-IIae q. 100 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1821 ergo potest responderi dupliciter. Primo quidem, quia praecepta |
| 1822 Decalogi referuntur ad praecepta dilectionis. Fuit autem dandum | |
| 1823 praeceptum homini de dilectione Dei et proximi, quia quantum ad hoc | |
| 1824 lex naturalis obscurata erat propter peccatum, non autem quantum ad | |
| 1825 dilectionem sui ipsius, quia quantum ad hoc lex naturalis vigebat. | |
| 1826 Vel quia etiam dilectio sui ipsius includitur in dilectione Dei et | |
| 1827 proximi, in hoc enim homo vere se diligit, quod se ordinat in Deum. | |
| 1828 Et ideo etiam in praeceptis Decalogi ponuntur solum praecepta | |
| 1829 pertinentia ad proximum et ad Deum. Aliter potest dici quod | |
| 1830 praecepta Decalogi sunt illa quae immediate populus recepit a Deo, | |
| 1831 unde dicitur Deut. X, <i>scripsit in tabulis, iuxta id quod prius | |
| 1832 scripserat, verba decem, quae locutus est ad vos dominus</i>. Unde | |
| 1833 oportet praecepta Decalogi talia esse quae statim in mente populi | |
| 1834 cadere possunt. Praeceptum autem habet rationem debiti. Quod autem | |
| 1835 homo ex necessitate debeat aliquid Deo vel proximo, hoc de facili | |
| 1836 cadit in conceptione hominis, et praecipue fidelis. Sed quod | |
| 1837 aliquid ex necessitate sit debitum homini de his quae pertinent ad | |
| 1838 seipsum et non ad alium, hoc non ita in promptu apparet, videtur | |
| 1839 enim primo aspectu quod quilibet sit liber in his quae ad ipsum | |
| 1840 pertinent. Et ideo praecepta quibus prohibentur inordinationes | |
| 1841 hominis ad seipsum, perveniunt ad populum mediante instructione | |
| 53 | 1842 sapientum. Unde non pertinent ad Decalogum.</p><p title="I-II q. 100 a. 5 ad 2"><a name="37884"><span class="ref">[37884] Iª-IIae q. 100 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1843 dicendum quod omnes solemnitates legis veteris sunt institutae in |
| 1844 commemorationem alicuius divini beneficii vel praeteriti | |
| 1845 commemorati, vel futuri praefigurati. Et similiter propter hoc | |
| 1846 omnia sacrificia offerebantur. Inter omnia autem beneficia Dei | |
| 1847 commemoranda, primum et praecipuum erat beneficium creationis, quod | |
| 1848 commemoratur in sanctificatione sabbati, unde Exod. XX pro ratione | |
| 1849 huius praecepti ponitur, <i>sex enim diebus fecit Deus caelum et | |
| 1850 terram</i> et cetera. Inter omnia autem futura beneficia, quae | |
| 1851 erant praefiguranda, praecipuum et finale erat quies mentis in Deo, | |
| 1852 vel in praesenti per gratiam, vel in futuro per gloriam, quae etiam | |
| 1853 figurabatur per observantiam sabbati; unde dicitur Isaiae LVIII, | |
| 1854 <i>si averteris a sabbato pedem tuum, facere voluntatem tuam in die | |
| 1855 sancto meo, et vocaveris sabbatum delicatum, et sanctum domini | |
| 1856 gloriosum</i>. Haec enim beneficia primo et principaliter sunt in | |
| 1857 mente hominum, maxime fidelium. Aliae vero solemnitates celebrantur | |
| 1858 propter aliqua particularia beneficia temporaliter transeuntia, | |
| 1859 sicut celebratio phase propter beneficium praeteritae liberationis | |
| 1860 ex Aegypto, et propter futuram passionem Christi, quae temporaliter | |
| 1861 transivit, inducens nos in quietem sabbati spiritualis. Et ideo, | |
| 1862 praetermissis omnibus aliis solemnitatibus et sacrificiis, de solo | |
| 53 | 1863 sabbato fiebat mentio inter praecepta Decalogi.</p><p title="I-II q. 100 a. 5 ad 3"><a name="37885"><span class="ref">[37885] Iª-IIae q. 100 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1864 dicendum quod, sicut apostolus dicit, ad Heb. VI, <i>homines per |
| 1865 maiorem sui iurant, et omnis controversiae eorum finis ad | |
| 1866 confirmationem est iuramentum</i>. Et ideo, quia iuramentum est | |
| 1867 omnibus commune, propter hoc prohibitio inordinationis circa | |
| 1868 iuramentum, specialiter praecepto Decalogi prohibetur. Peccatum | |
| 1869 vero falsae doctrinae non pertinet nisi ad paucos, unde non | |
| 1870 oportebat ut de hoc fieret mentio inter praecepta Decalogi. Quamvis | |
| 1871 etiam, quantum ad aliquem intellectum, in hoc quod dicitur, non | |
| 1872 assumes nomen Dei tui in vanum, prohibeatur falsitas doctrinae, una | |
| 53 | 1873 enim Glossa exponit, non dices Christum esse creaturam.</p><p title="I-II q. 100 a. 5 ad 4"><a name="37886"><span class="ref">[37886] Iª-IIae q. 100 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1874 dicendum quod statim ratio naturalis homini dictat quod nulli |
| 1875 iniuriam faciat, et ideo praecepta prohibentia nocumentum, | |
| 1876 extendunt se ad omnes. Sed ratio naturalis non statim dictat quod | |
| 1877 aliquid sit pro alio faciendum, nisi cui homo aliquid debet. | |
| 1878 Debitum autem filii ad patrem adeo est manifestum quod nulla | |
| 1879 tergiversatione potest negari, eo quod pater est principium | |
| 1880 generationis et esse, et insuper educationis et doctrinae. Et ideo | |
| 1881 non ponitur sub praecepto Decalogi ut aliquod beneficium vel | |
| 1882 obsequium alicui impendatur nisi parentibus. Parentes autem non | |
| 1883 videntur esse debitores filiis propter aliqua beneficia suscepta, | |
| 1884 sed potius e converso. Filius etiam est aliquid patris; et patres | |
| 1885 amant filios ut aliquid ipsorum, sicut dicit philosophus, in VIII | |
| 1886 Ethic. Unde eisdem rationibus non ponuntur aliqua praecepta | |
| 1887 Decalogi pertinentia ad amorem filiorum, sicut neque etiam aliqua | |
| 53 | 1888 ordinantia hominem ad seipsum.</p><p title="I-II q. 100 a. 5 ad 5"><a name="37887"><span class="ref">[37887] Iª-IIae q. 100 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1889 dicendum quod delectatio adulterii, et utilitas divitiarum, sunt |
| 1890 propter seipsa appetibilia, inquantum habent rationem boni | |
| 1891 delectabilis vel utilis. Et propter hoc oportuit in eis prohiberi | |
| 1892 non solum opus, sed etiam concupiscentiam. Sed homicidium et | |
| 1893 falsitas sunt secundum seipsa horribilia, quia proximus et veritas | |
| 1894 naturaliter amantur, et non desiderantur nisi propter aliud. Et | |
| 1895 ideo non oportuit circa peccatum homicidii et falsi testimonii | |
| 53 | 1896 prohibere peccatum cordis, sed solum operis.</p><p title="I-II q. 100 a. 5 ad 6"><a name="37888"><span class="ref">[37888] Iª-IIae q. 100 a. 5 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1897 dicendum quod, sicut supra dictum est, omnes passiones irascibilis |
| 1898 derivantur a passionibus concupiscibilis. Et ideo in praeceptis | |
| 1899 Decalogi, quae sunt quasi prima elementa legis, non erat mentio | |
| 1900 facienda de passionibus irascibilis, sed solum de passionibus | |
| 53 | 1901 concupiscibilis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 100 a. 6 arg. 1"><a name="37889"><span class="ref">[37889] Iª-IIae q. 100 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1902 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter ordinentur decem |
| 1903 praecepta Decalogi. Dilectio enim proximi videtur esse praevia ad | |
| 1904 dilectionem Dei, quia proximus est nobis magis notus quam Deus; | |
| 1905 secundum illud I Ioan. IV, <i>qui fratrem suum, quem videt, non | |
| 1906 diligit, Deum, quem non videt, quomodo potest diligere?</i> Sed | |
| 1907 tria prima praecepta pertinent ad dilectionem Dei, septem vero alia | |
| 1908 ad dilectionem proximi. Ergo inconvenienter praecepta Decalogi | |
| 53 | 1909 ordinantur.</p><p title="I-II q. 100 a. 6 arg. 2"><a name="37890"><span class="ref">[37890] Iª-IIae q. 100 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1910 per praecepta affirmativa imperantur actus virtutum, per praecepta |
| 1911 vero negativa prohibentur actus vitiorum. Sed secundum Boetium, in | |
| 1912 commento praedicamentorum, prius sunt extirpanda vitia quam | |
| 1913 inserantur virtutes. Ergo inter praecepta pertinentia ad proximum, | |
| 53 | 1914 primo ponenda fuerunt praecepta negativa quam affirmativa.</p><p title="I-II q. 100 a. 6 arg. 3"><a name="37891"><span class="ref">[37891] Iª-IIae q. 100 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1915 praecepta legis dantur de actibus hominum. Sed prior est actus |
| 1916 cordis quam oris vel exterioris operis. Ergo inconvenienti ordine | |
| 1917 praecepta de non concupiscendo, quae pertinent ad cor, ultimo | |
| 53 | 1918 ponuntur.</p><p title="I-II q. 100 a. 6 s. c."><a name="37892"><span class="ref">[37892] Iª-IIae q. 100 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1919 est quod apostolus dicit, Rom. XIII, <i>quae a Deo sunt, ordinata |
| 1920 sunt</i>. Sed praecepta Decalogi sunt immediate data a Deo, ut | |
| 53 | 1921 dictum est. Ergo convenientem ordinem habent.</p><p title="I-II q. 100 a. 6 co."><a name="37893"><span class="ref">[37893] Iª-IIae q. 100 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1922 dicendum quod, sicut dictum est, praecepta Decalogi dantur de his |
| 1923 quae statim in promptu mens hominis suscipit. Manifestum est autem | |
| 1924 quod tanto aliquid magis a ratione suscipitur, quanto contrarium | |
| 1925 est gravius et magis rationi repugnans. Manifestum est autem quod, | |
| 1926 cum rationis ordo a fine incipiat, maxime est contra rationem ut | |
| 1927 homo inordinate se habeat circa finem. Finis autem humanae vitae et | |
| 1928 societatis est Deus. Et ideo primo oportuit per praecepta Decalogi | |
| 1929 hominem ordinare ad Deum, cum eius contrarium sit gravissimum. | |
| 1930 Sicut etiam in exercitu, qui ordinatur ad ducem sicut ad finem, | |
| 1931 primum est quod miles subdatur duci, et huius contrarium est | |
| 1932 gravissimum; secundum vero est ut aliis coordinetur. Inter ipsa | |
| 1933 autem per quae ordinamur in Deum, primum occurrit quod homo | |
| 1934 fideliter ei subdatur, nullam participationem cum inimicis habens. | |
| 1935 Secundum autem est quod ei reverentiam exhibeat. Tertium autem est | |
| 1936 quod etiam famulatum impendat. Maiusque peccatum est in exercitu si | |
| 1937 miles, infideliter agens, cum hoste pactum habeat, quam si aliquam | |
| 1938 irreverentiam faciat duci, et hoc est etiam gravius quam si in | |
| 1939 aliquo obsequio ducis deficiens inveniatur. In praeceptis autem | |
| 1940 ordinantibus ad proximum, manifestum est quod magis repugnat | |
| 1941 rationi, et gravius peccatum est, si homo non servet ordinem | |
| 1942 debitum ad personas quibus magis est debitor. Et ideo inter | |
| 1943 praecepta ordinantia ad proximum, primo ponitur praeceptum | |
| 1944 pertinens ad parentes. Inter alia vero praecepta etiam apparet ordo | |
| 1945 secundum ordinem gravitatis peccatorum. Gravius est enim, et magis | |
| 1946 rationi repugnans, peccare opere quam ore, et ore quam corde. Et | |
| 1947 inter peccata operis, gravius est homicidium, per quod tollitur | |
| 1948 vita hominis iam existentis, quam adulterium, per quod impeditur | |
| 1949 certitudo prolis nasciturae; et adulterium gravius quam furtum, | |
| 53 | 1950 quod pertinet ad bona exteriora.</p><p title="I-II q. 100 a. 6 ad 1"><a name="37894"><span class="ref">[37894] Iª-IIae q. 100 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1951 ergo dicendum quod, quamvis secundum viam sensus proximus sit magis |
| 1952 notus quam Deus, tamen dilectio Dei est ratio dilectionis proximi, | |
| 1953 ut infra patebit. Et ideo praecepta ordinantia ad Deum, fuerunt | |
| 53 | 1954 praeordinanda.</p><p title="I-II q. 100 a. 6 ad 2"><a name="37895"><span class="ref">[37895] Iª-IIae q. 100 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1955 dicendum quod, sicut Deus est universale principium essendi |
| 1956 omnibus, ita etiam pater est principium quoddam essendi filio. Et | |
| 1957 ideo convenienter post praecepta pertinentia ad Deum, ponitur | |
| 1958 praeceptum pertinens ad parentes. Ratio autem procedit quando | |
| 1959 affirmativa et negativa pertinent ad idem genus operis. Quamvis | |
| 1960 etiam et in hoc non habeat omnimodam efficaciam. Etsi enim in | |
| 1961 executione operis, prius extirpanda sint vitia quam inserendae | |
| 1962 virtutes, secundum illud Psalmi XXXIII, <i>declina a malo, et fac | |
| 1963 bonum</i>, et Isaiae I, <i>quiescite agere perverse, discite | |
| 1964 benefacere</i>; tamen in cognitione prior est virtus quam peccatum, | |
| 1965 quia per rectum cognoscitur obliquum, ut dicitur in I de anima. Per | |
| 1966 legem autem cognitio peccati, ut Rom. III dicitur. Et secundum hoc, | |
| 1967 praeceptum affirmativum debuisset primo poni. Sed non est ista | |
| 1968 ratio ordinis, sed quae supra posita est. Quia in praeceptis | |
| 1969 pertinentibus ad Deum, quae sunt primae tabulae, ultimo ponitur | |
| 1970 praeceptum affirmativum, quia eius transgressio minorem reatum | |
| 53 | 1971 inducit.</p><p title="I-II q. 100 a. 6 ad 3"><a name="37896"><span class="ref">[37896] Iª-IIae q. 100 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1972 dicendum quod peccatum cordis etsi sit prius in executione, tamen |
| 53 | 1973 eius prohibitio posterius cadit in ratione.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 100 a. 7 arg. 1"><a name="37897"><span class="ref">[37897] Iª-IIae q. 100 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1974 septimum sic proceditur. Videtur quod praecepta Decalogi |
| 1975 inconvenienter tradantur. Praecepta enim affirmativa ordinant ad | |
| 1976 actus virtutum, praecepta autem negativa abstrahunt ab actibus | |
| 1977 vitiorum. Sed circa quamlibet materiam opponuntur sibi virtutes et | |
| 1978 vitia. Ergo in qualibet materia de qua ordinat praeceptum Decalogi, | |
| 1979 debuit poni praeceptum affirmativum et negativum. Inconvenienter | |
| 53 | 1980 igitur ponuntur quaedam affirmativa et quaedam negativa.</p><p title="I-II q. 100 a. 7 arg. 2"><a name="37898"><span class="ref">[37898] Iª-IIae q. 100 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1981 Isidorus dicit quod omnis lex ratione constat. Sed omnia praecepta |
| 1982 Decalogi pertinent ad legem divinam. Ergo in omnibus debuit ratio | |
| 53 | 1983 assignari, et non solum in primo et tertio praecepto.</p><p title="I-II q. 100 a. 7 arg. 3"><a name="37899"><span class="ref">[37899] Iª-IIae q. 100 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1984 per observantiam praeceptorum meretur aliquis praemia a Deo. Sed |
| 1985 divinae promissiones sunt de praemiis praeceptorum. Ergo promissio | |
| 1986 debuit poni in omnibus praeceptis, et non solum in primo et | |
| 53 | 1987 quarto.</p><p title="I-II q. 100 a. 7 arg. 4"><a name="37900"><span class="ref">[37900] Iª-IIae q. 100 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1988 lex vetus dicitur lex timoris, inquantum per comminationes poenarum |
| 1989 inducebat ad observationes praeceptorum. Sed omnia praecepta | |
| 1990 Decalogi pertinent ad legem veterem. Ergo in omnibus debuit poni | |
| 53 | 1991 comminatio poenae, et non solum in primo et secundo.</p><p title="I-II q. 100 a. 7 arg. 5"><a name="37901"><span class="ref">[37901] Iª-IIae q. 100 a. 7 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1992 omnia praecepta Dei sunt in memoria retinenda, dicitur enim Prov. |
| 1993 III, <i>describe ea in tabulis cordis tui</i>. Inconvenienter ergo | |
| 1994 in solo tertio praecepto fit mentio de memoria. Et ita videntur | |
| 53 | 1995 praecepta Decalogi inconvenienter tradita esse.</p><p title="I-II q. 100 a. 7 s. c."><a name="37902"><span class="ref">[37902] Iª-IIae q. 100 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1996 est quod dicitur Sap. XI, quod <i>Deus omnia fecit in numero, |
| 1997 pondere et mensura</i>. Multo magis ergo in praeceptis suae legis | |
| 53 | 1998 congruum modum tradendi servavit.</p><p title="I-II q. 100 a. 7 co."><a name="37903"><span class="ref">[37903] Iª-IIae q. 100 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1999 dicendum quod in praeceptis divinae legis maxima sapientia |
| 2000 continetur, unde dicitur Deut. IV, <i>haec est vestra sapientia et | |
| 2001 intellectus coram populis</i>. Sapientis autem est omnia debito | |
| 2002 modo et ordine disponere. Et ideo manifestum esse debet quod | |
| 53 | 2003 praecepta legis convenienti modo sunt tradita.</p><p title="I-II q. 100 a. 7 ad 1"><a name="37904"><span class="ref">[37904] Iª-IIae q. 100 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2004 ergo dicendum quod semper ad affirmationem sequitur negatio |
| 2005 oppositi, non autem semper ad negationem unius oppositi sequitur | |
| 2006 affirmatio alterius. Sequitur enim, si est album, non est nigrum, | |
| 2007 non tamen sequitur, si non est nigrum, ergo est album, quia ad | |
| 2008 plura sese extendit negatio quam affirmatio. Et inde est etiam quod | |
| 2009 non esse faciendum iniuriam, quod pertinet ad praecepta negativa, | |
| 2010 ad plures personas se extendit, secundum primum dictamen rationis, | |
| 2011 quam esse debitum ut alicui obsequium vel beneficium impendatur. | |
| 2012 Inest autem primo dictamen rationis quod homo debitor est beneficii | |
| 2013 vel obsequii exhibendi illis a quibus beneficia accepit, si nondum | |
| 2014 recompensavit. Duo autem sunt quorum beneficiis sufficienter nullus | |
| 2015 recompensare potest, scilicet Deus et pater, ut dicitur in VIII | |
| 2016 Ethic. Et ideo sola duo praecepta affirmativa ponuntur, unum de | |
| 2017 honoratione parentum; aliud de celebratione sabbati in | |
| 53 | 2018 commemorationem divini beneficii.</p><p title="I-II q. 100 a. 7 ad 2"><a name="37905"><span class="ref">[37905] Iª-IIae q. 100 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2019 dicendum quod illa praecepta quae sunt pure moralia, habent |
| 2020 manifestam rationem, unde non oportuit quod in eis aliqua ratio | |
| 2021 adderetur. Sed quibusdam praeceptis additur caeremoniale, vel | |
| 2022 determinativum praecepti moralis communis, sicut in primo | |
| 2023 praecepto, non facies sculptile; et in tertio praecepto | |
| 2024 determinatur dies sabbati. Et ideo utrobique oportuit rationem | |
| 53 | 2025 assignari.</p><p title="I-II q. 100 a. 7 ad 3"><a name="37906"><span class="ref">[37906] Iª-IIae q. 100 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2026 dicendum quod homines ut plurimum actus suos ad aliquam utilitatem |
| 2027 ordinant. Et ideo in illis praeceptis necesse fuit promissionem | |
| 2028 praemii apponere, ex quibus videbatur nulla utilitas sequi, vel | |
| 2029 aliqua utilitas impediri. Quia vero parentes sunt iam in recedendo, | |
| 2030 ab eis non expectatur utilitas. Et ideo praecepto de honore | |
| 2031 parentum additur promissio. Similiter etiam praecepto de | |
| 2032 prohibitione idololatriae, quia per hoc videbatur impediri apparens | |
| 2033 utilitas quam homines credunt se posse consequi per pactum cum | |
| 53 | 2034 Daemonibus initum.</p><p title="I-II q. 100 a. 7 ad 4"><a name="37907"><span class="ref">[37907] Iª-IIae q. 100 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2035 dicendum quod poenae praecipue necessariae sunt contra illos qui |
| 2036 sunt proni ad malum, ut dicitur in X Ethic. Et ideo illis solis | |
| 2037 praeceptis legis additur comminatio poenarum, in quibus erat | |
| 2038 pronitas ad malum. Erant autem homines proni ad idololatriam, | |
| 2039 propter generalem consuetudinem gentium. Et similiter sunt etiam | |
| 2040 homines proni ad periurium, propter frequentiam iuramenti. Et ideo | |
| 53 | 2041 primis duobus praeceptis adiungitur comminatio.</p><p title="I-II q. 100 a. 7 ad 5"><a name="37908"><span class="ref">[37908] Iª-IIae q. 100 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2042 dicendum quod praeceptum de sabbato ponitur ut commemorativum |
| 2043 beneficii praeteriti. Et ideo specialiter in eo fit mentio de | |
| 2044 memoria. Vel quia praeceptum de sabbato habet determinationem | |
| 2045 adiunctam quae non est de lege naturae; et ideo hoc praeceptum | |
| 53 | 2046 speciali admonitione indiguit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 100 a. 8 arg. 1"><a name="37909"><span class="ref">[37909] Iª-IIae q. 100 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 2047 sic proceditur. Videtur quod praecepta Decalogi sint dispensabilia. |
| 2048 Praecepta enim Decalogi sunt de iure naturali. Sed iustum naturale | |
| 2049 in aliquibus deficit, et mutabile est, sicut et natura humana, ut | |
| 2050 philosophus dicit, in V Ethic. Defectus autem legis in aliquibus | |
| 2051 particularibus casibus est ratio dispensandi, ut supra dictum est. | |
| 53 | 2052 Ergo in praeceptis Decalogi potest fieri dispensatio.</p><p title="I-II q. 100 a. 8 arg. 2"><a name="37910"><span class="ref">[37910] Iª-IIae q. 100 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2053 sicut se habet homo ad legem humanam, ita se habet Deus ad legem |
| 2054 datam divinitus. Sed homo potest dispensare in praeceptis legis | |
| 2055 quae homo statuit. Ergo, cum praecepta Decalogi sint instituta a | |
| 2056 Deo, videtur quod Deus in eis possit dispensare. Sed praelati vice | |
| 2057 Dei funguntur in terris, dicit enim apostolus, II ad Cor. II, | |
| 2058 <i>nam et ego, si quid donavi, propter vos donavi in persona | |
| 2059 Christi</i>. Ergo etiam praelati possunt in praeceptis Decalogi | |
| 53 | 2060 dispensare.</p><p title="I-II q. 100 a. 8 arg. 3"><a name="37911"><span class="ref">[37911] Iª-IIae q. 100 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2061 inter praecepta Decalogi continetur prohibitio homicidii. Sed in |
| 2062 isto praecepto videtur dispensari per homines, puta cum, secundum | |
| 2063 praeceptum legis humanae, homines licite occiduntur, puta | |
| 2064 malefactores vel hostes. Ergo praecepta Decalogi sunt | |
| 53 | 2065 dispensabilia.</p><p title="I-II q. 100 a. 8 arg. 4"><a name="37912"><span class="ref">[37912] Iª-IIae q. 100 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2066 observatio sabbati continetur inter praecepta Decalogi. Sed in hoc |
| 2067 praecepto fuit dispensatum, dicitur enim I Machab. II, <i>et | |
| 2068 cogitaverunt in die illa dicentes, omnis homo quicumque venerit ad | |
| 2069 nos in bello die sabbatorum, pugnemus adversus eum</i>. Ergo | |
| 53 | 2070 praecepta Decalogi sunt dispensabilia.</p><p title="I-II q. 100 a. 8 s. c."><a name="37913"><span class="ref">[37913] Iª-IIae q. 100 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2071 est quod dicitur Isaiae XXIV, quidam reprehenduntur de hoc quod |
| 2072 mutaverunt ius, dissipaverunt foedus sempiternum, quod maxime | |
| 2073 videtur intelligendum de praeceptis Decalogi. Ergo praecepta | |
| 53 | 2074 Decalogi mutari per dispensationem non possunt.</p><p title="I-II q. 100 a. 8 co."><a name="37914"><span class="ref">[37914] Iª-IIae q. 100 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2075 dicendum quod, sicut supra dictum est, tunc in praeceptis debet |
| 2076 fieri dispensatio, quando occurrit aliquis particularis casus in | |
| 2077 quo, si verbum legis observetur, contrariatur intentioni | |
| 2078 legislatoris. Intentio autem legislatoris cuiuslibet ordinatur | |
| 2079 primo quidem et principaliter ad bonum commune; secundo autem, ad | |
| 2080 ordinem iustitiae et virtutis, secundum quem bonum commune | |
| 2081 conservatur, et ad ipsum pervenitur. Si qua ergo praecepta dentur | |
| 2082 quae contineant ipsam conservationem boni communis, vel ipsum | |
| 2083 ordinem iustitiae et virtutis; huiusmodi praecepta continent | |
| 2084 intentionem legislatoris, et ideo indispensabilia sunt. Puta si | |
| 2085 poneretur hoc praeceptum in aliqua communitate, quod nullus | |
| 2086 destrueret rempublicam, neque proderet civitatem hostibus, sive | |
| 2087 quod nullus faceret aliquid iniuste vel male; huiusmodi praecepta | |
| 2088 essent indispensabilia. Sed si aliqua alia praecepta traderentur | |
| 2089 ordinata ad ista praecepta, quibus determinantur aliqui speciales | |
| 2090 modi, in talibus praeceptis dispensatio posset fieri; inquantum per | |
| 2091 omissionem huiusmodi praeceptorum in aliquibus casibus, non fieret | |
| 2092 praeiudicium primis praeceptis, quae continent intentionem | |
| 2093 legislatoris. Puta si, ad conservationem reipublicae, statueretur | |
| 2094 in aliqua civitate quod de singulis vicis aliqui vigilarent ad | |
| 2095 custodiam civitatis obsessae; posset cum aliquibus dispensari | |
| 2096 propter aliquam maiorem utilitatem. Praecepta autem Decalogi | |
| 2097 continent ipsam intentionem legislatoris, scilicet Dei. Nam | |
| 2098 praecepta primae tabulae, quae ordinant ad Deum, continent ipsum | |
| 2099 ordinem ad bonum commune et finale, quod Deus est; praecepta autem | |
| 2100 secundae tabulae continent ipsum ordinem iustitiae inter homines | |
| 2101 observandae, ut scilicet nulli fiat indebitum, et cuilibet reddatur | |
| 2102 debitum; secundum hanc enim rationem sunt intelligenda praecepta | |
| 2103 Decalogi. Et ideo praecepta Decalogi sunt omnino | |
| 53 | 2104 indispensabilia.</p><p title="I-II q. 100 a. 8 ad 1"><a name="37915"><span class="ref">[37915] Iª-IIae q. 100 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2105 ergo dicendum quod philosophus non loquitur de iusto naturali quod |
| 2106 continet ipsum ordinem iustitiae, hoc enim nunquam deficit, | |
| 2107 iustitiam esse servandam. Sed loquitur quantum ad determinatos | |
| 53 | 2108 modos observationis iustitiae, qui in aliquibus fallunt.</p><p title="I-II q. 100 a. 8 ad 2"><a name="37916"><span class="ref">[37916] Iª-IIae q. 100 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2109 dicendum quod, sicut apostolus dicit, II ad Tim. II, <i>Deus |
| 2110 fidelis permanet, negare seipsum non potest</i>. Negaret autem | |
| 2111 seipsum, si ipsum ordinem suae iustitiae auferret, cum ipse sit | |
| 2112 ipsa iustitia. Et ideo in hoc Deus dispensare non potest, ut homini | |
| 2113 liceat non ordinate se habere ad Deum, vel non subdi ordini | |
| 2114 iustitiae eius, etiam in his secundum quae homines ad invicem | |
| 53 | 2115 ordinantur.</p><p title="I-II q. 100 a. 8 ad 3"><a name="37917"><span class="ref">[37917] Iª-IIae q. 100 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2116 dicendum quod occisio hominis prohibetur in Decalogo secundum quod |
| 2117 habet rationem indebiti, sic enim praeceptum continet ipsam | |
| 2118 rationem iustitiae. Lex autem humana hoc concedere non potest, quod | |
| 2119 licite homo indebite occidatur. Sed malefactores occidi, vel hostes | |
| 2120 reipublicae, hoc non est indebitum. Unde hoc non contrariatur | |
| 2121 praecepto Decalogi, nec talis occisio est homicidium, quod | |
| 2122 praecepto Decalogi prohibetur, ut Augustinus dicit, in I de Lib. | |
| 2123 Arb. Et similiter si alicui auferatur quod suum erat, si debitum | |
| 2124 est quod ipsum amittat, hoc non est furtum vel rapina, quae | |
| 2125 praecepto Decalogi prohibentur. Et ideo quando filii Israel | |
| 2126 praecepto Dei tulerunt Aegyptiorum spolia, non fuit furtum, quia | |
| 2127 hoc eis debebatur ex sententia Dei. Similiter etiam Abraham, cum | |
| 2128 consensit occidere filium, non consensit in homicidium, quia | |
| 2129 debitum erat eum occidi per mandatum Dei, qui est dominus vitae et | |
| 2130 mortis. Ipse enim est qui poenam mortis infligit omnibus hominibus, | |
| 2131 iustis et iniustis, pro peccato primi parentis, cuius sententiae si | |
| 2132 homo sit executor auctoritate divina, non erit homicida, sicut nec | |
| 2133 Deus. Et similiter etiam Osee, accedens ad uxorem fornicariam, vel | |
| 2134 ad mulierem adulteram, non est moechatus nec fornicatus, quia | |
| 2135 accessit ad eam quae sua erat secundum mandatum divinum, qui est | |
| 2136 auctor institutionis matrimonii. Sic igitur praecepta ipsa | |
| 2137 Decalogi, quantum ad rationem iustitiae quam continent, immutabilia | |
| 2138 sunt. Sed quantum ad aliquam determinationem per applicationem ad | |
| 2139 singulares actus, ut scilicet hoc vel illud sit homicidium, furtum | |
| 2140 vel adulterium, aut non, hoc quidem est mutabile, quandoque sola | |
| 2141 auctoritate divina, in his scilicet quae a solo Deo sunt instituta, | |
| 2142 sicut in matrimonio, et in aliis huiusmodi; quandoque etiam | |
| 2143 auctoritate humana, sicut in his quae sunt commissa hominum | |
| 2144 iurisdictioni. Quantum enim ad hoc, homines gerunt vicem Dei, non | |
| 53 | 2145 autem quantum ad omnia.</p><p title="I-II q. 100 a. 8 ad 4"><a name="37918"><span class="ref">[37918] Iª-IIae q. 100 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2146 dicendum quod illa excogitatio magis fuit interpretatio praecepti |
| 2147 quam dispensatio. Non enim intelligitur violare sabbatum qui facit | |
| 2148 opus quod est necessarium ad salutem humanam; sicut dominus probat, | |
| 53 | 2149 Matth. XII.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I-II q. 100 a. 9 arg. 1"><a name="37919"><span class="ref">[37919] Iª-IIae q. 100 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 2150 sic proceditur. Videtur quod modus virtutis cadat sub praecepto |
| 2151 legis. Est enim modus virtutis ut aliquis iuste operetur iusta, et | |
| 2152 fortiter fortia, et similiter de aliis virtutibus. Sed Deut. XVI | |
| 2153 praecipitur, <i>iuste quod iustum est exequeris</i>. Ergo modus | |
| 53 | 2154 virtutis cadit sub praecepto.</p><p title="I-II q. 100 a. 9 arg. 2"><a name="37920"><span class="ref">[37920] Iª-IIae q. 100 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2155 illud maxime cadit sub praecepto quod est de intentione |
| 2156 legislatoris. Sed intentio legislatoris ad hoc principaliter fertur | |
| 2157 ut homines faciat virtuosos, sicut dicitur in II Ethic. Virtuosi | |
| 2158 autem est virtuose agere. Ergo modus virtutis cadit sub | |
| 53 | 2159 praecepto.</p><p title="I-II q. 100 a. 9 arg. 3"><a name="37921"><span class="ref">[37921] Iª-IIae q. 100 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2160 modus virtutis proprie esse videtur ut aliquis voluntarie et |
| 2161 delectabiliter operetur. Sed hoc cadit sub praecepto legis divinae, | |
| 2162 dicitur enim in Psalmo XCIX, <i>servite domino in laetitia</i>; et | |
| 2163 II ad Cor. IX, <i>non ex tristitia aut ex necessitate, hilarem enim | |
| 2164 datorem diligit Deus</i>; ubi Glossa dicit, <i>quidquid boni facis, | |
| 2165 cum hilaritate fac, et tunc bene facis, si autem cum tristitia | |
| 2166 facis, fit de te, non tu facis</i>. Ergo modus virtutis cadit sub | |
| 53 | 2167 praecepto legis.</p><p title="I-II q. 100 a. 9 s. c."><a name="37922"><span class="ref">[37922] Iª-IIae q. 100 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2168 nullus potest operari eo modo quo operatur virtuosus, nisi habeat |
| 2169 habitum virtutis; ut patet per philosophum, in II et V Ethic. | |
| 2170 Quicumque autem transgreditur praeceptum legis, meretur poenam. | |
| 2171 Sequeretur ergo quod ille qui non habet habitum virtutis, quidquid | |
| 2172 faceret, mereretur poenam. Hoc autem est contra intentionem legis, | |
| 2173 quae intendit hominem, assuefaciendo ad bona opera, inducere ad | |
| 53 | 2174 virtutem. Non ergo modus virtutis cadit sub praecepto.</p><p title="I-II q. 100 a. 9 co."><a name="37923"><span class="ref">[37923] Iª-IIae q. 100 a. 9 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2175 dicendum quod, sicut supra dictum est, praeceptum legis habet vim |
| 2176 coactivam. Illud ergo directe cadit sub praecepto legis, ad quod | |
| 2177 lex cogit. Coactio autem legis est per metum poenae, ut dicitur X | |
| 2178 Ethic., nam illud proprie cadit sub praecepto legis, pro quo poena | |
| 2179 legis infligitur. Ad instituendam autem poenam aliter se habet lex | |
| 2180 divina, et lex humana. Non enim poena legis infligitur nisi pro | |
| 2181 illis de quibus legislator habet iudicare, quia ex iudicio lex | |
| 2182 punit. Homo autem, qui est legis lator humanae, non habet iudicare | |
| 2183 nisi de exterioribus actibus, quia <i>homines vident ea quae | |
| 2184 parent</i>, ut dicitur I Reg. XVI. Sed solius Dei, qui est lator | |
| 2185 legis divinae est iudicare de interioribus motibus voluntatum; | |
| 2186 secundum illud Psalmi VII, <i>scrutans corda et renes Deus</i>. | |
| 2187 Secundum hoc igitur dicendum est quod modus virtutis quantum ad | |
| 2188 aliquid respicitur a lege humana et divina; quantum ad aliquid | |
| 2189 autem, a lege divina sed non a lege humana; quantum ad aliquid | |
| 2190 vero, nec a lege humana nec a lege divina. Modus autem virtutis in | |
| 2191 tribus consistit, secundum philosophum, in II Ethic. Quorum primum | |
| 2192 est, si aliquis operetur sciens. Hoc autem diiudicatur et a lege | |
| 2193 divina et a lege humana. Quod enim aliquis facit ignorans, per | |
| 2194 accidens facit. Unde secundum ignorantiam aliqua diiudicantur ad | |
| 2195 poenam vel ad veniam, tam secundum legem humanam quam secundum | |
| 2196 legem divinam. Secundum autem est ut aliquis operetur volens, vel | |
| 2197 eligens et propter hoc eligens; in quo importatur duplex motus | |
| 2198 interior, scilicet voluntatis et intentionis, de quibus supra | |
| 2199 dictum est. Et ista duo non diiudicat lex humana, sed solum lex | |
| 2200 divina. Lex enim humana non punit eum qui vult occidere et non | |
| 2201 occidit, punit autem eum lex divina, secundum illud Matth. V, | |
| 2202 <i>qui irascitur fratri suo, reus erit iudicio</i>. Tertium autem | |
| 2203 est ut firme et immobiliter habeat et operetur. Et ista firmitas | |
| 2204 proprie pertinet ad habitum, ut scilicet aliquis ex habitu radicato | |
| 2205 operetur. Et quantum ad hoc, modus virtutis non cadit sub praecepto | |
| 2206 neque legis divinae neque legis humanae, neque enim ab homine neque | |
| 2207 a Deo punitur tanquam praecepti transgressor, qui debitum honorem | |
| 53 | 2208 impendit parentibus, quamvis non habeat habitum pietatis.</p><p title="I-II q. 100 a. 9 ad 1"><a name="37924"><span class="ref">[37924] Iª-IIae q. 100 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2209 ergo dicendum quod modus faciendi actum iustitiae qui cadit sub |
| 2210 praecepto, est ut fiat aliquid secundum ordinem iuris, non autem | |
| 53 | 2211 quod fiat ex habitu iustitiae.</p><p title="I-II q. 100 a. 9 ad 2"><a name="37925"><span class="ref">[37925] Iª-IIae q. 100 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2212 dicendum quod intentio legislatoris est de duobus. De uno quidem, |
| 2213 ad quod intendit per praecepta legis inducere, et hoc est virtus. | |
| 2214 Aliud autem est de quo intendit praeceptum ferre, et hoc est id | |
| 2215 quod ducit vel disponit ad virtutem, scilicet actus virtutis. Non | |
| 2216 enim idem est finis praecepti et id de quo praeceptum datur, sicut | |
| 53 | 2217 neque in aliis rebus idem est finis et quod est ad finem.</p><p title="I-II q. 100 a. 9 ad 3"><a name="37926"><span class="ref">[37926] Iª-IIae q. 100 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2218 dicendum quod operari sine tristitia opus virtutis, cadit sub |
| 2219 praecepto legis divinae, quia quicumque cum tristitia operatur, non | |
| 2220 volens operatur. Sed delectabiliter operari, sive cum laetitia vel | |
| 2221 hilaritate, quodammodo cadit sub praecepto, scilicet secundum quod | |
| 2222 sequitur delectatio ex dilectione Dei et proximi, quae cadit sub | |
| 2223 praecepto, cum amor sit causa delectationis, et quodammodo non, | |
| 2224 secundum quod delectatio consequitur habitum; delectatio enim | |
| 2225 operis est signum habitus generati, ut dicitur in II Ethic. Potest | |
| 2226 enim aliquis actus esse delectabilis vel propter finem, vel propter | |
| 53 | 2227 convenientiam habitus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="I-II q. 100 a. 10 arg. 1"><a name="37927"><span class="ref">[37927] Iª-IIae q. 100 a. 10 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2228 decimum sic proceditur. Videtur quod modus caritatis cadat sub |
| 2229 praecepto divinae legis. Dicitur enim Matth. XIX, <i>si vis ad | |
| 2230 vitam ingredi, serva mandata</i>, ex quo videtur quod observatio | |
| 2231 mandatorum sufficiat ad introducendum in vitam. Sed opera bona non | |
| 2232 sufficiunt ad introducendum in vitam, nisi ex caritate fiant, | |
| 2233 dicitur enim I ad Cor. XIII, <i>si distribuero in cibos pauperum | |
| 2234 omnes facultates meas, et si tradidero corpus meum ita ut ardeam, | |
| 2235 caritatem autem non habuero, nihil mihi prodest</i>. Ergo modus | |
| 53 | 2236 caritatis est in praecepto.</p><p title="I-II q. 100 a. 10 arg. 2"><a name="37928"><span class="ref">[37928] Iª-IIae q. 100 a. 10 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2237 Praeterea, ad modum caritatis proprie pertinet ut omnia fiant |
| 2238 propter Deum. Sed istud cadit sub praecepto, dicit enim apostolus, | |
| 2239 I ad Cor. X, <i>omnia in gloriam Dei facite</i>. Ergo modus | |
| 53 | 2240 caritatis cadit sub praecepto.</p><p title="I-II q. 100 a. 10 arg. 3"><a name="37929"><span class="ref">[37929] Iª-IIae q. 100 a. 10 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2241 Praeterea, si modus caritatis non cadit sub praecepto, ergo aliquis |
| 2242 potest implere praecepta legis non habens caritatem. Sed quod | |
| 2243 potest fieri sine caritate, potest fieri sine gratia, quae semper | |
| 2244 adiuncta est caritati. Ergo aliquis potest implere praecepta legis | |
| 2245 sine gratia. Hoc autem est Pelagiani erroris; ut patet per | |
| 2246 Augustinum, in libro de haeresibus. Ergo modus caritatis est in | |
| 53 | 2247 praecepto.</p><p title="I-II q. 100 a. 10 s. c."><a name="37930"><span class="ref">[37930] Iª-IIae q. 100 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2248 est quia quicumque non servat praeceptum, peccat mortaliter. Si |
| 2249 igitur modus caritatis cadat sub praecepto, sequitur quod quicumque | |
| 2250 operatur aliquid et non ex caritate, peccet mortaliter. Sed | |
| 2251 quicumque non habet caritatem, operatur non ex caritate. Ergo | |
| 2252 sequitur quod quicumque non habet caritatem, peccet mortaliter in | |
| 2253 omni opere quod facit, quantumcumque sit de genere bonorum. Quod | |
| 53 | 2254 est inconveniens.</p><p title="I-II q. 100 a. 10 co."><a name="37931"><span class="ref">[37931] Iª-IIae q. 100 a. 10 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2255 dicendum quod circa hoc fuerunt contrariae opiniones. Quidam enim |
| 2256 dixerunt absolute modum caritatis esse sub praecepto. Nec est | |
| 2257 impossibile observare hoc praeceptum caritatem non habenti, quia | |
| 2258 potest se disponere ad hoc quod caritas ei infundatur a Deo. Nec | |
| 2259 quandocumque aliquis non habens caritatem facit aliquid de genere | |
| 2260 bonorum, peccat mortaliter, quia hoc est praeceptum affirmativum, | |
| 2261 ut ex caritate operetur, et non obligat ad semper, sed pro tempore | |
| 2262 illo quo aliquis habet caritatem. Alii vero dixerunt quod omnino | |
| 2263 modus caritatis non cadit sub praecepto. Utrique autem quantum ad | |
| 2264 aliquid, verum dixerunt. Actus enim caritatis dupliciter | |
| 2265 considerari potest. Uno modo, secundum quod est quidam actus per | |
| 2266 se. Et hoc modo cadit sub praecepto legis quod de hoc specialiter | |
| 2267 datur, scilicet, <i>diliges dominum Deum tuum, et, diliges proximum | |
| 2268 tuum</i>. Et quantum ad hoc, primi verum dixerunt. Non enim est | |
| 2269 impossibile hoc praeceptum observare, quod est de actu caritatis, | |
| 2270 quia homo potest se disponere ad caritatem habendam, et quando | |
| 2271 habuerit eam, potest ea uti. Alio modo potest considerari actus | |
| 2272 caritatis secundum quod est modus actuum aliarum virtutum, hoc est | |
| 2273 secundum quod actus aliarum virtutum ordinantur ad caritatem, quae | |
| 2274 est finis praecepti, ut dicitur I ad Tim. I, dictum est enim supra | |
| 2275 quod intentio finis est quidam modus formalis actus ordinati in | |
| 2276 finem. Et hoc modo verum est quod secundi dixerunt, quod modus | |
| 2277 caritatis non cadit sub praecepto, hoc est dictu, quod in hoc | |
| 2278 praecepto, honora patrem, non includitur quod honoretur pater ex | |
| 2279 caritate, sed solum quod honoretur pater. Unde qui honorat patrem, | |
| 2280 licet non habens caritatem, non efficitur transgressor huius | |
| 2281 praecepti, etsi sit transgressor praecepti quod est de actu | |
| 53 | 2282 caritatis, propter quam transgressionem meretur poenam.</p><p title="I-II q. 100 a. 10 ad 1"><a name="37932"><span class="ref">[37932] Iª-IIae q. 100 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2283 ergo dicendum quod dominus non dixit, si vis ad vitam ingredi, |
| 2284 serva unum mandatum, sed, serva omnia mandata. Inter quae etiam | |
| 53 | 2285 continetur mandatum de dilectione Dei et proximi.</p><p title="I-II q. 100 a. 10 ad 2"><a name="37933"><span class="ref">[37933] Iª-IIae q. 100 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2286 dicendum quod sub mandato caritatis continetur ut diligatur Deus ex |
| 2287 toto corde, ad quod pertinet ut omnia referantur in Deum. Et ideo | |
| 2288 praeceptum caritatis implere homo non potest, nisi etiam omnia | |
| 2289 referantur in Deum. Sic ergo qui honorat parentes, tenetur ex | |
| 2290 caritate honorare, non ex vi huius praecepti quod est, honora | |
| 2291 parentes, sed ex vi huius praecepti, diliges dominum Deum tuum ex | |
| 2292 toto corde tuo. Et cum ista sint duo praecepta affirmativa non | |
| 2293 obligantia ad semper, possunt pro diversis temporibus obligare. Et | |
| 2294 ita potest contingere quod aliquis implens praeceptum de | |
| 2295 honoratione parentum, non tunc transgrediatur praeceptum de | |
| 53 | 2296 omissione modi caritatis.</p><p title="I-II q. 100 a. 10 ad 3"><a name="37934"><span class="ref">[37934] Iª-IIae q. 100 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2297 dicendum quod observare omnia praecepta legis homo non potest, nisi |
| 2298 impleat praeceptum caritatis, quod non fit sine gratia. Et ideo | |
| 2299 impossibile est quod Pelagius dixit, hominem implere legem sine | |
| 53 | 2300 gratia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="I-II q. 100 a. 11 arg. 1"><a name="37935"><span class="ref">[37935] Iª-IIae q. 100 a. 11 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2301 undecimum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguantur |
| 2302 alia moralia praecepta legis praeter Decalogum. Quia ut dominus | |
| 2303 dicit, Matth. XXII, <i>in duobus praeceptis caritatis pendet omnis | |
| 2304 lex et prophetae</i>. Sed haec duo praecepta explicantur per decem | |
| 2305 praecepta Decalogi. Ergo non oportet alia praecepta moralia | |
| 53 | 2306 esse.</p><p title="I-II q. 100 a. 11 arg. 2"><a name="37936"><span class="ref">[37936] Iª-IIae q. 100 a. 11 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2307 Praeterea, praecepta moralia a iudicialibus et caeremonialibus |
| 2308 distinguuntur, ut dictum est. Sed determinationes communium | |
| 2309 praeceptorum moralium pertinent ad iudicialia et caeremonialia | |
| 2310 praecepta, communia autem praecepta moralia sub Decalogo | |
| 2311 continentur, vel etiam Decalogo praesupponuntur, ut dictum est. | |
| 2312 Ergo inconvenienter traduntur alia praecepta moralia praeter | |
| 53 | 2313 Decalogum.</p><p title="I-II q. 100 a. 11 arg. 3"><a name="37937"><span class="ref">[37937] Iª-IIae q. 100 a. 11 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2314 Praeterea, praecepta moralia sunt de actibus omnium virtutum, ut |
| 2315 supra dictum est. Sicut igitur in lege ponuntur praecepta moralia | |
| 2316 praeter Decalogum pertinentia ad latriam, liberalitatem et | |
| 2317 misericordiam, et castitatem; ita etiam deberent poni aliqua | |
| 2318 praecepta pertinentia ad alias virtutes, puta ad fortitudinem, | |
| 2319 sobrietatem, et alia huiusmodi. Quod tamen non invenitur. Non ergo | |
| 2320 convenienter distinguuntur in lege alia praecepta moralia quae sunt | |
| 53 | 2321 praeter Decalogum.</p><p title="I-II q. 100 a. 11 s. c."><a name="37938"><span class="ref">[37938] Iª-IIae q. 100 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2322 est quod in Psalmo XVIII dicitur, <i>lex domini immaculata, |
| 2323 convertens animas</i>. Sed per alia etiam moralia quae Decalogo | |
| 2324 superadduntur, homo conservatur absque macula peccati, et anima | |
| 2325 eius ad Deum convertitur. Ergo ad legem pertinebat etiam alia | |
| 53 | 2326 praecepta moralia tradere.</p><p title="I-II q. 100 a. 11 co."><a name="37939"><span class="ref">[37939] Iª-IIae q. 100 a. 11 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2327 dicendum quod, sicut ex dictis patet, praecepta iudicialia et |
| 2328 caeremonialia ex sola institutione vim habent, quia antequam | |
| 2329 instituerentur, non videbatur differre utrum sic vel aliter fieret. | |
| 2330 Sed praecepta moralia ex ipso dictamine naturalis rationis | |
| 2331 efficaciam habent, etiam si nunquam in lege statuantur. Horum autem | |
| 2332 triplex est gradus. Nam quaedam sunt certissima, et adeo manifesta | |
| 2333 quod editione non indigent; sicut mandata de dilectione Dei et | |
| 2334 proximi, et alia huiusmodi, ut supra dictum est, quae sunt quasi | |
| 2335 fines praeceptorum, unde in eis nullus potest errare secundum | |
| 2336 iudicium rationis. Quaedam vero sunt magis determinata, quorum | |
| 2337 rationem statim quilibet, etiam popularis, potest de facili videre; | |
| 2338 et tamen quia in paucioribus circa huiusmodi contingit iudicium | |
| 2339 humanum perverti, huiusmodi editione indigent, et haec sunt | |
| 2340 praecepta Decalogi. Quaedam vero sunt quorum ratio non est adeo | |
| 2341 cuilibet manifesta, sed solum sapientibus, et ista sunt praecepta | |
| 2342 moralia superaddita Decalogo, tradita a Deo populo per Moysen et | |
| 2343 Aaron. Sed quia ea quae sunt manifesta, sunt principia cognoscendi | |
| 2344 eorum quae non sunt manifesta; alia praecepta moralia superaddita | |
| 2345 Decalogo reducuntur ad praecepta Decalogi, per modum cuiusdam | |
| 2346 additionis ad ipsa. Nam in primo praecepto Decalogi prohibetur | |
| 2347 cultus alienorum deorum, cui superadduntur alia praecepta | |
| 2348 prohibitiva eorum quae ordinantur in cultum idolorum; sicut habetur | |
| 2349 Deut. XVIII, <i>non inveniatur in te qui lustret filium suum aut | |
| 2350 filiam, ducens per ignem, nec sit maleficus atque incantator, nec | |
| 2351 Pythones consulat neque divinos, et quaerat a mortuis | |
| 2352 veritatem</i>. Secundum autem praeceptum prohibet periurium. | |
| 2353 Superadditur autem ei prohibitio blasphemiae, Levit. XXIV; et | |
| 2354 prohibitio falsae doctrinae, Deut. XIII. Tertio vero praecepto | |
| 2355 superadduntur omnia caeremonialia. Quarto autem praecepto, de | |
| 2356 honore parentum, superadditur praeceptum de honoratione senum, | |
| 2357 secundum illud Levit. XIX, <i>coram cano capite consurge, et honora | |
| 2358 personam senis</i>; et universaliter omnia praecepta inducentia ad | |
| 2359 reverentiam exhibendam maioribus, vel ad beneficia exhibenda vel | |
| 2360 aequalibus vel minoribus. Quinto autem praecepto, quod est de | |
| 2361 prohibitione homicidii, additur prohibitio odii et cuiuslibet | |
| 2362 violationis contra proximum, sicut illud Levit. XIX, <i>non stabis | |
| 2363 contra sanguinem proximi tui</i>; et etiam prohibitio odii fratris, | |
| 2364 secundum illud, <i>ne oderis fratrem tuum in corde tuo</i>. | |
| 2365 Praecepto autem sexto, quod est de prohibitione adulterii, | |
| 2366 superadditur praeceptum de prohibitione meretricii, secundum illud | |
| 2367 Deut. XXIII, <i>non erit meretrix de filiabus Israel, neque | |
| 2368 fornicator de filiis Israel</i>; et iterum prohibitio vitii contra | |
| 2369 naturam, secundum illud Levit. XVIII, <i>cum masculo non | |
| 2370 commisceberis, cum omni pecore non coibis</i>. Septimo autem | |
| 2371 praecepto, de prohibitione furti adiungitur praeceptum de | |
| 2372 prohibitione usurae, secundum illud Deut. XXIII, <i>non foenerabis | |
| 2373 fratri tuo ad usuram</i>; et prohibitio fraudis, secundum illud | |
| 2374 Deut. XXV, <i>non habebis in sacculo diversa pondera</i>; et | |
| 2375 universaliter omnia quae ad prohibitionem calumniae et rapinae | |
| 2376 pertinent. Octavo vero praecepto, quod est de prohibitione falsi | |
| 2377 testimonii, additur prohibitio falsi iudicii, secundum illud Exod. | |
| 2378 XXIII, <i>nec in iudicio plurimorum acquiesces sententiae, ut a | |
| 2379 veritate devies</i>; et prohibitio mendacii, sicut ibi subditur, | |
| 2380 <i>mendacium fugies</i>; et prohibitio detractionis, secundum illud | |
| 2381 Levit. XIX, <i>non eris criminator et susurro in populis</i>. Aliis | |
| 2382 autem duobus praeceptis nulla alia adiunguntur, quia per ea | |
| 53 | 2383 universaliter omnis mala concupiscentia prohibetur.</p><p title="I-II q. 100 a. 11 ad 1"><a name="37940"><span class="ref">[37940] Iª-IIae q. 100 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2384 ergo dicendum quod ad dilectionem Dei et proximi ordinantur quidem |
| 2385 praecepta Decalogi secundum manifestam rationem debiti, alia vero | |
| 53 | 2386 secundum rationem magis occultam.</p><p title="I-II q. 100 a. 11 ad 2"><a name="37941"><span class="ref">[37941] Iª-IIae q. 100 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2387 dicendum quod praecepta caeremonialia et iudicialia sunt |
| 2388 determinativa praeceptorum Decalogi ex vi institutionis, non autem | |
| 2389 ex vi naturalis instinctus, sicut praecepta moralia | |
| 53 | 2390 superaddita.</p><p title="I-II q. 100 a. 11 ad 3"><a name="37942"><span class="ref">[37942] Iª-IIae q. 100 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2391 dicendum quod praecepta legis ordinantur ad bonum commune, ut supra |
| 2392 dictum est. Et quia virtutes ordinantes ad alium directe pertinent | |
| 2393 ad bonum commune; et similiter virtus castitatis, inquantum actus | |
| 2394 generationis deservit bono communi speciei; ideo de istis | |
| 2395 virtutibus directe dantur praecepta et Decalogi et superaddita. De | |
| 2396 actu autem fortitudinis datur praeceptum proponendum per duces | |
| 2397 exhortantes in bello, quod pro bono communi suscipitur, ut patet | |
| 2398 Deut. XX, ubi mandatur sacerdoti, <i>nolite metuere, nolite | |
| 2399 cedere</i>. Similiter etiam actus gulae prohibendus committitur | |
| 2400 monitioni paternae, quia contrariatur bono domestico, unde dicitur | |
| 2401 Deut. XXI, ex persona parentum, <i>monita nostra audire contemnit, | |
| 53 | 2402 comessationibus vacat et luxuriae atque conviviis</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="I-II q. 100 a. 12 arg. 1"><a name="37943"><span class="ref">[37943] Iª-IIae q. 100 a. 12 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2403 duodecimum sic proceditur. Videtur quod praecepta moralia veteris |
| 2404 legis iustificarent. Dicit enim apostolus, Rom. II, <i>non enim | |
| 2405 auditores legis iusti sunt apud Deum, sed factores legis | |
| 2406 iustificabuntur</i>. Sed factores legis dicuntur qui implent | |
| 53 | 2407 praecepta legis. Ergo praecepta legis adimpleta iustificabant.</p><p title="I-II q. 100 a. 12 arg. 2"><a name="37944"><span class="ref">[37944] Iª-IIae q. 100 a. 12 arg. 2</span></a> |
| 28 | 2408 Praeterea, Levit. XVIII dicitur, <i>custodite leges meas atque |
| 2409 iudicia, quae faciens homo vivet in eis</i>. Sed vita spiritualis | |
| 2410 hominis est per iustitiam. Ergo praecepta legis adimpleta | |
| 53 | 2411 iustificabant.</p><p title="I-II q. 100 a. 12 arg. 3"><a name="37945"><span class="ref">[37945] Iª-IIae q. 100 a. 12 arg. 3</span></a> |
| 28 | 2412 Praeterea, lex divina efficacior est quam lex humana. Sed lex |
| 2413 humana iustificat, est enim quaedam iustitia in hoc quod praecepta | |
| 53 | 2414 legis adimplentur. Ergo praecepta legis iustificabant.</p><p title="I-II q. 100 a. 12 s. c."><a name="37946"><span class="ref">[37946] Iª-IIae q. 100 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2415 est quod apostolus dicit, II ad Cor. III, littera occidit. Quod |
| 2416 secundum Augustinum, in libro de spiritu et littera, intelligitur | |
| 2417 etiam de praeceptis moralibus. Ergo praecepta moralia non | |
| 53 | 2418 iustificabant.</p><p title="I-II q. 100 a. 12 co."><a name="37947"><span class="ref">[37947] Iª-IIae q. 100 a. 12 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2419 dicendum quod, sicut sanum proprie et primo dicitur quod habet |
| 2420 sanitatem, per posterius autem quod significat sanitatem, vel quod | |
| 2421 conservat sanitatem; ita iustificatio primo et proprie dicitur ipsa | |
| 2422 factio iustitiae; secundario vero, et quasi improprie, potest dici | |
| 2423 iustificatio significatio iustitiae, vel dispositio ad iustitiam. | |
| 2424 Quibus duobus modis manifestum est quod praecepta legis | |
| 2425 iustificabant, inquantum scilicet disponebant homines ad gratiam | |
| 2426 Christi iustificantem, quam etiam significabant; quia sicut dicit | |
| 2427 Augustinus, contra Faustum, <i>etiam vita illius populi prophetica | |
| 2428 erat, et Christi figurativa</i>. Sed si loquamur de iustificatione | |
| 2429 proprie dicta, sic considerandum est quod iustitia potest accipi | |
| 2430 prout est in habitu, vel prout est in actu, et secundum hoc, | |
| 2431 iustificatio dupliciter dicitur. Uno quidem modo, secundum quod | |
| 2432 homo fit iustus adipiscens habitum iustitiae. Alio vero modo, | |
| 2433 secundum quod opera iustitiae operatur, ut secundum hoc | |
| 2434 iustificatio nihil aliud sit quam iustitiae executio. Iustitia | |
| 2435 autem, sicut et aliae virtutes potest accipi et acquisita et | |
| 2436 infusa, ut ex supradictis patet. Acquisita quidem causatur ex | |
| 2437 operibus, sed infusa causatur ab ipso Deo per eius gratiam. Et haec | |
| 2438 est vera iustitia, de qua nunc loquimur, secundum quam aliquis | |
| 2439 dicitur iustus apud Deum; secundum illud Rom. IV, <i>si Abraham ex | |
| 2440 operibus legis iustificatus est, habet gloriam, sed non apud | |
| 2441 Deum</i>. Haec igitur iustitia causari non poterat per praecepta | |
| 2442 moralia, quae sunt de actibus humanis. Et secundum hoc, praecepta | |
| 2443 moralia iustificare non poterant iustitiam causando. Si vero | |
| 2444 accipiatur iustificatio pro executione iustitiae, sic omnia | |
| 2445 praecepta legis iustificabant, aliter tamen et aliter. Nam | |
| 2446 praecepta caeremonialia continebant quidem iustitiam secundum se in | |
| 2447 generali, prout scilicet exhibebantur in cultum Dei, in speciali | |
| 2448 vero non continebant secundum se iustitiam, nisi ex sola | |
| 2449 determinatione legis divinae. Et ideo de huiusmodi praeceptis | |
| 2450 dicitur quod non iustificabant nisi ex devotione et obedientia | |
| 2451 facientium. Praecepta vero moralia et iudicialia continebant id | |
| 2452 quod erat secundum se iustum vel in generali, vel etiam in | |
| 2453 speciali. Sed moralia praecepta continebant id quod est secundum se | |
| 2454 iustum secundum iustitiam generalem quae est omnis virtus, ut | |
| 2455 dicitur in V Ethic. Praecepta vero iudicialia pertinebant ad | |
| 2456 iustitiam specialem, quae consistit circa contractus humanae vitae, | |
| 53 | 2457 qui sunt inter homines ad invicem.</p><p title="I-II q. 100 a. 12 ad 1"><a name="37948"><span class="ref">[37948] Iª-IIae q. 100 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2458 ergo dicendum quod apostolus accipit ibi iustificationem pro |
| 53 | 2459 executione iustitiae.</p><p title="I-II q. 100 a. 12 ad 2"><a name="37949"><span class="ref">[37949] Iª-IIae q. 100 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2460 dicendum quod homo faciens praecepta legis dicitur vivere in eis, |
| 2461 quia non incurrebat poenam mortis, quam lex transgressoribus | |
| 53 | 2462 infligebat. In quo sensu inducit hoc apostolus, Gal. III.</p><p title="I-II q. 100 a. 12 ad 3"><a name="37950"><span class="ref">[37950] Iª-IIae q. 100 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2463 dicendum quod praecepta legis humanae iustificant iustitia |
| 2464 acquisita, de qua non quaeritur ad praesens, sed solum de iustitia | |
| 53 | 2465 quae est apud Deum.</p></div></div><div class="q" id="q101"><h2>Quaestio 101</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 101 pr."><a name="37951"><span class="ref">[37951] Iª-IIae q. 101 pr.</span></a> Consequenter |
| 28 | 2466 considerandum est de praeceptis caeremonialibus. Et primo, de ipsis |
| 2467 secundum se; secundo, de causa eorum; tertio, de duratione ipsorum. | |
| 2468 Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, quae sit ratio praeceptorum | |
| 2469 caeremonialium. Secundo, utrum sint figuralia. Tertio, utrum | |
| 53 | 2470 debuerint esse multa. Quarto, de distinctione ipsorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 101 a. 1 arg. 1"><a name="37952"><span class="ref">[37952] Iª-IIae q. 101 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2471 sic proceditur. Videtur quod ratio praeceptorum caeremonialium non |
| 2472 in hoc consistat quod pertinent ad cultum Dei. In lege enim veteri | |
| 2473 dantur Iudaeis quaedam praecepta de abstinentia ciborum, ut patet | |
| 2474 Levit. XI; et etiam de abstinendo ab aliquibus vestimentis, sicut | |
| 2475 illud Levit. XIX, <i>vestem quae ex duobus texta est, non | |
| 2476 indueris</i>; et iterum quod praecipitur Num. XV, <i>ut faciant | |
| 2477 sibi fimbrias per angulos palliorum</i>. Sed huiusmodi non sunt | |
| 2478 praecepta moralia, quia non manent in nova lege. Nec etiam | |
| 2479 iudicialia, quia non pertinent ad iudicium faciendum inter homines. | |
| 2480 Ergo sunt caeremonialia. Sed in nullo pertinere videntur ad cultum | |
| 2481 Dei. Ergo non est ratio caeremonialium praeceptorum quod pertineant | |
| 53 | 2482 ad cultum Dei.</p><p title="I-II q. 101 a. 1 arg. 2"><a name="37953"><span class="ref">[37953] Iª-IIae q. 101 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2483 dicunt quidam quod praecepta caeremonialia dicuntur illa quae |
| 2484 pertinent ad solemnitates, quasi dicerentur a cereis, qui in | |
| 2485 solemnitatibus accenduntur. Sed multa alia sunt pertinentia ad | |
| 2486 cultum Dei praeter solemnitates. Ergo non videtur quod praecepta | |
| 2487 caeremonialia ea ratione dicantur, quia pertinent ad cultum | |
| 53 | 2488 Dei.</p><p title="I-II q. 101 a. 1 arg. 3"><a name="37954"><span class="ref">[37954] Iª-IIae q. 101 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2489 secundum quosdam praecepta caeremonialia dicuntur quasi normae, |
| 2490 idest regulae, salutis, nam chaire in Graeco idem est quod salve. | |
| 2491 Sed omnia praecepta legis sunt regulae salutis, et non solum illa | |
| 2492 quae pertinent ad Dei cultum. Ergo non solum illa praecepta | |
| 53 | 2493 dicuntur caeremonialia quae pertinent ad cultum Dei.</p><p title="I-II q. 101 a. 1 arg. 4"><a name="37955"><span class="ref">[37955] Iª-IIae q. 101 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2494 Rabbi Moyses dicit quod praecepta caeremonialia dicuntur quorum |
| 2495 ratio non est manifesta. Sed multa pertinentia ad cultum Dei habent | |
| 2496 rationem manifestam, sicut observatio sabbati, et celebratio phase | |
| 2497 et Scenopegiae, et multorum aliorum, quorum ratio assignatur in | |
| 53 | 2498 lege. Ergo caeremonialia non sunt quae pertinent ad cultum Dei.</p><p title="I-II q. 101 a. 1 s. c."><a name="37956"><span class="ref">[37956] Iª-IIae q. 101 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2499 est quod dicitur Exod. XVIII, <i>esto populo in his quae ad Deum |
| 53 | 2500 pertinent, ostendasque populo caeremonias et ritum colendi</i>.</p><p title="I-II q. 101 a. 1 co."><a name="37957"><span class="ref">[37957] Iª-IIae q. 101 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2501 dicendum quod, sicut supra dictum est, caeremonialia praecepta |
| 2502 determinant praecepta moralia in ordine ad Deum, sicut iudicialia | |
| 2503 determinant praecepta moralia in ordine ad proximum. Homo autem | |
| 2504 ordinatur ad Deum per debitum cultum. Et ideo caeremonialia proprie | |
| 2505 dicuntur quae ad cultum Dei pertinent. Ratio autem huius nominis | |
| 2506 posita est supra, ubi praecepta caeremonialia ab aliis sunt | |
| 53 | 2507 distincta.</p><p title="I-II q. 101 a. 1 ad 1"><a name="37958"><span class="ref">[37958] Iª-IIae q. 101 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2508 ergo dicendum quod ad cultum Dei pertinent non solum sacrificia et |
| 2509 alia huiusmodi, quae immediate ad Deum ordinari videntur, sed etiam | |
| 2510 debita praeparatio colentium Deum ad cultum ipsius, sicut etiam in | |
| 2511 aliis quaecumque sunt praeparatoria ad finem, cadunt sub scientia | |
| 2512 quae est de fine. Huiusmodi autem praecepta quae dantur in lege de | |
| 2513 vestibus et cibis colentium Deum, et aliis huiusmodi, pertinent ad | |
| 2514 quandam praeparationem ipsorum ministrantium, ut sint idonei ad | |
| 2515 cultum Dei, sicut etiam specialibus observantiis aliqui utuntur qui | |
| 2516 sunt in ministerio regis. Unde etiam sub praeceptis caeremonialibus | |
| 53 | 2517 continentur.</p><p title="I-II q. 101 a. 1 ad 2"><a name="37959"><span class="ref">[37959] Iª-IIae q. 101 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2518 dicendum quod illa expositio nominis non videtur esse multum |
| 2519 conveniens, praesertim cum non multum inveniatur in lege quod in | |
| 2520 solemnitatibus cerei accenderentur, sed in ipso etiam candelabro | |
| 2521 lucernae cum oleo olivarum praeparabantur, ut patet Lev. XXIV. | |
| 2522 Nihilominus tamen potest dici quod in solemnitatibus omnia illa | |
| 2523 quae pertinebant ad cultum Dei, diligentius observabantur, et | |
| 2524 secundum hoc, in observatione solemnitatum omnia caeremonialia | |
| 53 | 2525 includuntur.</p><p title="I-II q. 101 a. 1 ad 3"><a name="37960"><span class="ref">[37960] Iª-IIae q. 101 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2526 dicendum quod nec illa expositio nominis videtur esse multum |
| 2527 conveniens, nomen enim caeremoniae non est Graecum, sed Latinum. | |
| 2528 Potest tamen dici quod, cum salus hominis sit a Deo, praecipue illa | |
| 2529 praecepta videntur esse salutis regulae, quae hominem ordinant ad | |
| 2530 Deum. Et sic caeremonialia dicuntur quae ad cultum Dei | |
| 53 | 2531 pertinent.</p><p title="I-II q. 101 a. 1 ad 4"><a name="37961"><span class="ref">[37961] Iª-IIae q. 101 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2532 dicendum quod illa ratio caeremonialium est quodammodo probabilis, |
| 2533 non quod ex eo dicuntur caeremonialia quia eorum ratio non est | |
| 2534 manifesta; sed hoc est quoddam consequens. Quia enim praecepta ad | |
| 2535 cultum Dei pertinentia oportet esse figuralia, ut infra dicetur, | |
| 53 | 2536 inde est quod eorum ratio non est adeo manifesta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 101 a. 2 arg. 1"><a name="37962"><span class="ref">[37962] Iª-IIae q. 101 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2537 secundum sic proceditur. Videtur quod praecepta caeremonialia non |
| 2538 sint figuralia. Pertinet enim ad officium cuiuslibet doctoris ut | |
| 2539 sic pronunciet ut de facili intelligi possit, sicut Augustinus | |
| 2540 dicit, in IV de Doctr. Christ. Et hoc maxime videtur esse | |
| 2541 necessarium in legis latione, quia praecepta legis populo | |
| 2542 proponuntur. Unde lex debet esse manifesta, ut Isidorus dicit. Si | |
| 2543 igitur praecepta caeremonialia data sunt in alicuius rei figuram, | |
| 2544 videtur inconvenienter tradidisse huiusmodi praecepta Moyses, non | |
| 53 | 2545 exponens quid figurarent.</p><p title="I-II q. 101 a. 2 arg. 2"><a name="37963"><span class="ref">[37963] Iª-IIae q. 101 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2546 ea quae in cultum Dei aguntur, maxime debent honestatem habere. Sed |
| 2547 facere aliqua facta ad alia repraesentanda, videtur esse | |
| 2548 theatricum, sive poeticum, in theatris enim repraesentabantur olim | |
| 2549 per aliqua quae ibi gerebantur, quaedam aliorum facta. Ergo videtur | |
| 2550 quod huiusmodi non debeant fieri ad cultum Dei. Sed caeremonialia | |
| 2551 ordinantur ad cultum Dei, ut dictum est. Ergo caeremonialia non | |
| 53 | 2552 debent esse figuralia.</p><p title="I-II q. 101 a. 2 arg. 3"><a name="37964"><span class="ref">[37964] Iª-IIae q. 101 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2553 Augustinus dicit, in Enchirid., quod <i>Deus maxime colitur fide, |
| 2554 spe et caritate</i>. Sed praecepta quae dantur de fide, spe et | |
| 2555 caritate, non sunt figuralia. Ergo praecepta caeremonialia non | |
| 53 | 2556 debent esse figuralia.</p><p title="I-II q. 101 a. 2 arg. 4"><a name="37965"><span class="ref">[37965] Iª-IIae q. 101 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2557 dominus dicit, Ioan. IV, <i>spiritus est Deus, et eos qui adorant |
| 2558 eum, in spiritu et veritate adorare oportet</i>. Sed figura non est | |
| 2559 ipsa veritas, immo contra se invicem dividuntur. Ergo | |
| 2560 caeremonialia, quae pertinent ad cultum Dei, non debent esse | |
| 53 | 2561 figuralia.</p><p title="I-II q. 101 a. 2 s. c."><a name="37966"><span class="ref">[37966] Iª-IIae q. 101 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2562 est quod apostolus dicit, ad Colos. II, <i>nemo vos iudicet in cibo |
| 2563 aut in potu, aut in parte diei festi aut Neomeniae aut sabbatorum, | |
| 53 | 2564 quae sunt umbra futurorum</i>.</p><p title="I-II q. 101 a. 2 co."><a name="37967"><span class="ref">[37967] Iª-IIae q. 101 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2565 dicendum quod, sicut iam dictum est, praecepta caeremonialia |
| 2566 dicuntur quae ordinantur ad cultum Dei. Est autem duplex cultus | |
| 2567 Dei, interior, et exterior. Cum enim homo sit compositus ex anima | |
| 2568 et corpore, utrumque debet applicari ad colendum Deum, ut scilicet | |
| 2569 anima colat interiori cultu, et corpus exteriori, unde dicitur in | |
| 2570 Psalmo LXXXIII, <i>cor meum et caro mea exultaverunt in Deum | |
| 2571 vivum</i>. Et sicut corpus ordinatur in Deum per animam, ita cultus | |
| 2572 exterior ordinatur ad interiorem cultum. Consistit autem interior | |
| 2573 cultus in hoc quod anima coniungatur Deo per intellectum et | |
| 2574 affectum. Et ideo secundum quod diversimode intellectus et affectus | |
| 2575 colentis Deum Deo recte coniungitur, secundum hoc diversimode | |
| 2576 exteriores actus hominis ad cultum Dei applicantur. In statu enim | |
| 2577 futurae beatitudinis, intellectus humanus ipsam divinam veritatem | |
| 2578 in seipsa intuebitur. Et ideo exterior cultus non consistet in | |
| 2579 aliqua figura, sed solum in laude Dei, quae procedit ex interiori | |
| 2580 cognitione et affectione; secundum illud Isaiae li, <i>gaudium et | |
| 2581 laetitia invenietur in ea, gratiarum actio et vox laudis</i>. In | |
| 2582 statu autem praesentis vitae, non possumus divinam veritatem in | |
| 2583 seipsa intueri, sed oportet quod radius divinae veritatis nobis | |
| 2584 illucescat sub aliquibus sensibilibus figuris, sicut Dionysius | |
| 2585 dicit, I cap. Cael. Hier., diversimode tamen, secundum diversum | |
| 2586 statum cognitionis humanae. In veteri enim lege neque ipsa divina | |
| 2587 veritas in seipsa manifesta erat, neque etiam adhuc propalata erat | |
| 2588 via ad hoc perveniendi, sicut apostolus dicit, ad Heb. IX. Et ideo | |
| 2589 oportebat exteriorem cultum veteris legis non solum esse | |
| 2590 figurativum futurae veritatis manifestandae in patria; sed etiam | |
| 2591 esse figurativum Christi, qui est via ducens ad illam patriae | |
| 2592 veritatem. Sed in statu novae legis, haec via iam est revelata. | |
| 2593 Unde hanc praefigurari non oportet sicut futuram, sed commemorari | |
| 2594 oportet per modum praeteriti vel praesentis, sed solum oportet | |
| 2595 praefigurari futuram veritatem gloriae nondum revelatam. Et hoc est | |
| 2596 quod apostolus dicit, ad Heb. X, <i>umbram habet lex futurorum | |
| 2597 bonorum, non ipsam imaginem rerum</i>, umbra enim minus est quam | |
| 2598 imago; tanquam imago pertineat ad novam legem, umbra vero ad | |
| 53 | 2599 veterem.</p><p title="I-II q. 101 a. 2 ad 1"><a name="37968"><span class="ref">[37968] Iª-IIae q. 101 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2600 ergo dicendum quod divina non sunt revelanda hominibus nisi |
| 2601 secundum eorum capacitatem, alioquin daretur eis praecipitii | |
| 2602 materia, dum contemnerent quae capere non possent. Et ideo utilius | |
| 2603 fuit ut sub quodam figurarum velamine divina mysteria rudi populo | |
| 2604 traderentur, ut sic saltem ea implicite cognoscerent, dum illis | |
| 53 | 2605 figuris deservirent ad honorem Dei.</p><p title="I-II q. 101 a. 2 ad 2"><a name="37969"><span class="ref">[37969] Iª-IIae q. 101 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2606 dicendum quod, sicut poetica non capiuntur a ratione humana propter |
| 2607 defectum veritatis qui est in eis, ita etiam ratio humana perfecte | |
| 2608 capere non potest divina propter excedentem ipsorum veritatem. Et | |
| 2609 ideo utrobique opus est repraesentatione per sensibiles | |
| 53 | 2610 figuras.</p><p title="I-II q. 101 a. 2 ad 3"><a name="37970"><span class="ref">[37970] Iª-IIae q. 101 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2611 dicendum quod Augustinus ibi loquitur de cultu interiore; ad quem |
| 53 | 2612 tamen ordinari oportet exteriorem cultum, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 101 a. 2 ad 4"><a name="37971"><span class="ref">[37971] Iª-IIae q. 101 a. 2 ad 4</span></a> Et similiter |
| 28 | 2613 dicendum est ad quartum, quia per Christum homines plenius ad |
| 53 | 2614 spiritualem Dei cultum sunt introducti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 101 a. 3 arg. 1"><a name="37972"><span class="ref">[37972] Iª-IIae q. 101 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2615 sic proceditur. Videtur quod non debuerint esse multa caeremonialia |
| 2616 praecepta. Ea enim quae sunt ad finem, debent esse fini | |
| 2617 proportionata. Sed caeremonialia praecepta, sicut dictum est, | |
| 2618 ordinantur ad cultum Dei et in figuram Christi. Est autem <i>unus | |
| 2619 Deus, a quo omnia; et unus dominus Iesus Christus, per quem | |
| 2620 omnia</i>, ut dicitur I ad Cor. VIII. Ergo caeremonialia non | |
| 53 | 2621 debuerunt multiplicari.</p><p title="I-II q. 101 a. 3 arg. 2"><a name="37973"><span class="ref">[37973] Iª-IIae q. 101 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2622 multitudo caeremonialium praeceptorum transgressionis erat occasio; |
| 2623 secundum illud quod dicit Petrus, Act. XV, <i>quid tentatis Deum, | |
| 2624 imponere iugum super cervicem discipulorum, quod neque nos, neque | |
| 2625 patres nostri, portare potuimus?</i> Sed transgressio divinorum | |
| 2626 praeceptorum contrariatur humanae saluti. Cum igitur lex omnis | |
| 2627 debeat saluti congruere hominum, ut Isidorus dicit, videtur quod | |
| 53 | 2628 non debuerint multa praecepta caeremonialia dari.</p><p title="I-II q. 101 a. 3 arg. 3"><a name="37974"><span class="ref">[37974] Iª-IIae q. 101 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2629 praecepta caeremonialia pertinebant ad cultum Dei exteriorem et |
| 2630 corporalem, ut dictum est. Sed huiusmodi cultum corporalem lex | |
| 2631 debebat diminuere, quia ordinabat ad Christum, qui docuit homines | |
| 2632 Deum colere in spiritu et veritate, ut habetur Ioan. IV. Non ergo | |
| 53 | 2633 debuerunt multa praecepta caeremonialia dari.</p><p title="I-II q. 101 a. 3 s. c."><a name="37975"><span class="ref">[37975] Iª-IIae q. 101 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2634 est quod dicitur Osee VIII, <i>scribam eis multiplices leges |
| 2635 intus</i>; et Iob XI, ut <i>ostenderet tibi secreta sapientiae, | |
| 53 | 2636 quod multiplex sit lex eius</i>.</p><p title="I-II q. 101 a. 3 co."><a name="37976"><span class="ref">[37976] Iª-IIae q. 101 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2637 dicendum quod, sicut supra dictum est, omnis lex alicui populo |
| 2638 datur. In populo autem duo genera hominum continentur, quidam proni | |
| 2639 ad malum, qui sunt per praecepta legis coercendi, ut supra dictum | |
| 2640 est; quidam habentes inclinationem ad bonum, vel ex natura vel ex | |
| 2641 consuetudine, vel magis ex gratia; et tales sunt per legis | |
| 2642 praeceptum instruendi et in melius promovendi. Quantum igitur ad | |
| 2643 utrumque genus hominum, expediebat praecepta caeremonialia in | |
| 2644 veteri lege multiplicari. Erant enim in illo populo aliqui ad | |
| 2645 idololatriam proni, et ideo necesse erat ut ab idololatriae cultu | |
| 2646 per praecepta caeremonialia revocarentur ad cultum Dei. Et quia | |
| 2647 multipliciter homines idololatriae deserviebant, oportebat e | |
| 2648 contrario multa institui ad singula reprimenda, et iterum multa | |
| 2649 talibus imponi, ut, quasi oneratis ex his quae ad cultum Dei | |
| 2650 impenderent, non vacaret idololatriae deservire. Ex parte vero | |
| 2651 eorum qui erant prompti ad bonum, etiam necessaria fuit | |
| 2652 multiplicatio caeremonialium praeceptorum. Tum quia per hoc | |
| 2653 diversimode mens eorum referebatur in Deum, et magis assidue. Tum | |
| 2654 etiam quia mysterium Christi, quod per huiusmodi caeremonialia | |
| 2655 figurabatur, multiplices utilitates attulit mundo, et multa circa | |
| 2656 ipsum consideranda erant, quae oportuit per diversa caeremonialia | |
| 53 | 2657 figurari.</p><p title="I-II q. 101 a. 3 ad 1"><a name="37977"><span class="ref">[37977] Iª-IIae q. 101 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2658 ergo dicendum quod, quando id quod ordinatur ad finem, est |
| 2659 sufficiens ad ducendum in finem, tunc sufficit unum ad unum finem, | |
| 2660 sicut una medicina, si sit efficax, sufficit quandoque ad sanitatem | |
| 2661 inducendam, et tunc non oportet multiplicari medicinam. Sed propter | |
| 2662 debilitatem et imperfectionem eius quod est ad finem, oportet eam | |
| 2663 multiplicari, sicut multa remedia adhibentur infirmo, quando unum | |
| 2664 non sufficit ad sanandum. Caeremoniae autem veteris legis invalidae | |
| 2665 et imperfectae erant et ad repraesentandum Christi mysterium, quod | |
| 2666 est superexcellens; et ad subiugandum mentes hominum Deo. Unde | |
| 2667 apostolus dicit, ad Heb. VII, <i>reprobatio fit praecedentis | |
| 2668 mandati, propter infirmitatem et inutilitatem, nihil enim ad | |
| 2669 perfectum adduxit lex</i>. Et ideo oportuit huiusmodi caeremonias | |
| 53 | 2670 multiplicari.</p><p title="I-II q. 101 a. 3 ad 2"><a name="37978"><span class="ref">[37978] Iª-IIae q. 101 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2671 dicendum quod sapientis legislatoris est minores transgressiones |
| 2672 permittere, ut maiores caveantur. Et ideo, ut caveretur | |
| 2673 transgressio idololatriae, et superbiae quae in Iudaeorum cordibus | |
| 2674 nasceretur si omnia praecepta legis implerent, non propter hoc | |
| 2675 praetermisit Deus multa caeremonialia praecepta tradere, quia de | |
| 53 | 2676 facili sumebant ex hoc transgrediendi occasionem.</p><p title="I-II q. 101 a. 3 ad 3"><a name="37979"><span class="ref">[37979] Iª-IIae q. 101 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2677 dicendum quod vetus lex in multis diminuit corporalem cultum. |
| 2678 Propter quod statuit quod non in omni loco sacrificia offerrentur, | |
| 2679 neque a quibuslibet. Et multa huiusmodi statuit ad diminutionem | |
| 2680 exterioris cultus; sicut etiam Rabbi Moyses Aegyptius dicit. | |
| 2681 Oportebat tamen non ita attenuare corporalem cultum Dei, ut homines | |
| 53 | 2682 ad cultum Daemonum declinarent.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 101 a. 4 arg. 1"><a name="37980"><span class="ref">[37980] Iª-IIae q. 101 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2683 sic proceditur. Videtur quod caeremoniae veteris legis |
| 2684 inconvenienter dividantur in sacrificia, sacra, sacramenta et | |
| 2685 observantias. Caeremoniae enim veteris legis figurabant Christum. | |
| 2686 Sed hoc solum fiebat per sacrificia, per quae figurabatur | |
| 2687 sacrificium quo Christus se obtulit oblationem et hostiam Deo, ut | |
| 53 | 2688 dicitur ad Ephes. V. Ergo sola sacrificia erant caeremonialia.</p><p title="I-II q. 101 a. 4 arg. 2"><a name="37981"><span class="ref">[37981] Iª-IIae q. 101 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2689 vetus lex ordinabatur ad novam. Sed in nova lege ipsum sacrificium |
| 2690 est sacramentum altaris. Ergo in veteri lege non debuerunt | |
| 53 | 2691 distingui sacramenta contra sacrificia.</p><p title="I-II q. 101 a. 4 arg. 3"><a name="37982"><span class="ref">[37982] Iª-IIae q. 101 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2692 sacrum dicitur quod est Deo dicatum, secundum quem modum |
| 2693 tabernaculum et vasa eius sacrificari dicebantur. Sed omnia | |
| 2694 caeremonialia erant ordinata ad cultum Dei, ut dictum est. Ergo | |
| 2695 caeremonialia omnia sacra erant. Non ergo una pars caeremonialium | |
| 53 | 2696 debet sacra nominari.</p><p title="I-II q. 101 a. 4 arg. 4"><a name="37983"><span class="ref">[37983] Iª-IIae q. 101 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2697 observantiae ab observando dicuntur. Sed omnia praecepta legis |
| 2698 observari debebant, dicitur enim Deut. VIII, <i>observa et cave ne | |
| 2699 quando obliviscaris domini Dei tui, et negligas mandata eius atque | |
| 2700 iudicia et caeremonias</i>. Non ergo observantiae debent poni una | |
| 53 | 2701 pars caeremonialium.</p><p title="I-II q. 101 a. 4 arg. 5"><a name="37984"><span class="ref">[37984] Iª-IIae q. 101 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2702 solemnitates inter caeremonialia computantur, cum sint in umbram |
| 2703 futuri, ut patet ad Colos. II. Similiter etiam oblationes et | |
| 2704 munera; ut patet per apostolum, ad Heb. IX. Quae tamen sub nullo | |
| 2705 horum contineri videntur. Ergo inconveniens est praedicta | |
| 53 | 2706 distinctio caeremonialium.</p><p title="I-II q. 101 a. 4 s. c."><a name="37985"><span class="ref">[37985] Iª-IIae q. 101 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2707 est quod in veteri lege singula praedicta caeremoniae vocantur. |
| 2708 Sacrificia enim dicuntur caeremoniae Num. XV, <i>offerat vitulum et | |
| 2709 sacrificia eius ac libamenta, ut caeremoniae eius postulant</i>. De | |
| 2710 sacramento etiam ordinis dicitur Levit. VII, <i>haec est unctio | |
| 2711 Aaron et filiorum eius in caeremoniis</i>. De sacris etiam dicitur | |
| 2712 Exod. XXXVIII, haec sunt <i>instrumenta tabernaculi testimonii in | |
| 2713 caeremoniis Levitarum</i>. De observantiis etiam dicitur III Reg. | |
| 2714 IX, <i>si aversi fueritis, non sequentes me, nec observantes | |
| 53 | 2715 caeremonias quas proposui vobis</i>.</p><p title="I-II q. 101 a. 4 co."><a name="37986"><span class="ref">[37986] Iª-IIae q. 101 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2716 dicendum quod, sicut supra dictum est, caeremonialia praecepta |
| 2717 ordinantur ad cultum Dei. In quo quidem cultu considerari possunt | |
| 2718 et ipse cultus, et colentes, et instrumenta colendi. Ipse autem | |
| 2719 cultus specialiter consistit in sacrificiis, quae in Dei | |
| 2720 reverentiam offeruntur. Instrumenta autem colendi pertinent ad | |
| 2721 sacra, sicut est tabernaculum, et vasa, et alia huiusmodi. Ex parte | |
| 2722 autem colentium duo possunt considerari. Scilicet et eorum | |
| 2723 institutio ad cultum divinum, quod fit per quandam consecrationem | |
| 2724 vel populi, vel ministrorum, et ad hoc pertinent sacramenta. Et | |
| 2725 iterum eorum singularis conversatio, per quam distinguuntur ab his | |
| 2726 qui Deum non colunt, et ad hoc pertinent observantiae, puta in | |
| 53 | 2727 cibis et vestimentis et aliis huiusmodi.</p><p title="I-II q. 101 a. 4 ad 1"><a name="37987"><span class="ref">[37987] Iª-IIae q. 101 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2728 ergo dicendum quod sacrificia oportebat offerri et in aliquibus |
| 2729 locis, et per aliquos homines, et totum hoc ad cultum Dei pertinet. | |
| 2730 Unde sicut per sacrificia significatur Christus immolatus, ita | |
| 2731 etiam per sacramenta et sacra illorum figurabantur sacramenta et | |
| 2732 sacra novae legis; et per eorum observantias figurabatur | |
| 2733 conversatio populi novae legis. Quae omnia ad Christum | |
| 53 | 2734 pertinent.</p><p title="I-II q. 101 a. 4 ad 2"><a name="37988"><span class="ref">[37988] Iª-IIae q. 101 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2735 dicendum quod sacrificium novae legis, idest Eucharistia, continet |
| 2736 ipsum Christum, qui est sanctificationis auctor, sanctificavit enim | |
| 2737 per suum sanguinem populum, ut dicitur ad Heb. ult. Et ideo hoc | |
| 2738 sacrificium etiam est sacramentum. Sed sacrificia veteris legis non | |
| 2739 continebant Christum, sed ipsum figurabant, et ideo non dicuntur | |
| 2740 sacramenta. Sed ad hoc designandum seorsum erant quaedam sacramenta | |
| 2741 in veteri lege, quae erant figurae futurae consecrationis. Quamvis | |
| 2742 etiam quibusdam consecrationibus quaedam sacrificia | |
| 53 | 2743 adiungerentur.</p><p title="I-II q. 101 a. 4 ad 3"><a name="37989"><span class="ref">[37989] Iª-IIae q. 101 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2744 dicendum quod etiam sacrificia et sacramenta erant sacra. Sed |
| 2745 quaedam erant quae erant sacra, utpote ad cultum Dei dicata, nec | |
| 2746 tamen erant sacrificia nec sacramenta, et ideo retinebant sibi | |
| 53 | 2747 commune nomen sacrorum.</p><p title="I-II q. 101 a. 4 ad 4"><a name="37990"><span class="ref">[37990] Iª-IIae q. 101 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2748 dicendum quod ea quae pertinebant ad conversationem populi colentis |
| 2749 Deum, retinebant sibi commune nomen observantiarum, inquantum a | |
| 2750 praemissis deficiebant. Non enim dicebantur sacra, quia non | |
| 2751 habebant immediatum respectum ad cultum Dei, sicut tabernaculum et | |
| 2752 vasa eius. Sed per quandam consequentiam erant caeremonialia, | |
| 2753 inquantum pertinebant ad quandam idoneitatem populi colentis | |
| 53 | 2754 Deum.</p><p title="I-II q. 101 a. 4 ad 5"><a name="37991"><span class="ref">[37991] Iª-IIae q. 101 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2755 dicendum quod, sicut sacrificia offerebantur in determinato loco |
| 2756 ita etiam offerebantur in determinatis temporibus, unde etiam | |
| 2757 solemnitates inter sacra computari videntur. Oblationes autem et | |
| 2758 munera computantur cum sacrificiis, quia Deo offerebantur, unde | |
| 2759 apostolus dicit, ad Heb. V, <i>omnis pontifex ex hominibus | |
| 2760 assumptus, pro hominibus constituitur in his quae sunt ad Deum, ut | |
| 53 | 2761 offerat dona et sacrificia</i>.</p></div></div><div class="q" id="q102"><h2>Quaestio 102</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 102 pr."><a name="37992"><span class="ref">[37992] Iª-IIae q. 102 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2762 considerandum est de causis caeremonialium praeceptorum. Et circa |
| 2763 hoc quaeruntur sex. Primo, utrum praecepta caeremonialia habeant | |
| 2764 causam. Secundo, utrum habeant causam litteralem, vel solum | |
| 2765 figuralem. Tertio, de causis sacrificiorum. Quarto, de causis | |
| 2766 sacramentorum. Quinto, de causis sacrorum. Sexto, de causis | |
| 53 | 2767 observantiarum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 102 a. 1 arg. 1"><a name="37993"><span class="ref">[37993] Iª-IIae q. 102 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2768 sic proceditur. Videtur quod caeremonialia praecepta non habeant |
| 2769 causam. Quia super illud Ephes. II, legem mandatorum decretis | |
| 2770 evacuans, dicit Glossa, <i>idest, evacuans legem veterem quantum ad | |
| 2771 carnales observantias, decretis, idest praeceptis evangelicis, quae | |
| 2772 ex ratione sunt</i>. Sed si observantiae veteris legis ex ratione | |
| 2773 erant, frustra evacuarentur per rationabilia decreta novae legis. | |
| 2774 Non ergo caeremoniales observantiae veteris legis habebant aliquam | |
| 53 | 2775 rationem.</p><p title="I-II q. 102 a. 1 arg. 2"><a name="37994"><span class="ref">[37994] Iª-IIae q. 102 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2776 vetus lex successit legi naturae. Sed in lege naturae fuit aliquod |
| 2777 praeceptum quod nullam rationem habebat nisi ut hominis obedientia | |
| 2778 probaretur; sicut Augustinus dicit, VIII super Gen. ad Litt., de | |
| 2779 prohibitione ligni vitae. Ergo etiam in veteri lege aliqua | |
| 2780 praecepta danda erant in quibus hominis obedientia probaretur, quae | |
| 53 | 2781 de se nullam rationem haberent.</p><p title="I-II q. 102 a. 1 arg. 3"><a name="37995"><span class="ref">[37995] Iª-IIae q. 102 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2782 opera hominis dicuntur moralia secundum quod sunt a ratione. Si |
| 2783 igitur caeremonialium praeceptorum sit aliqua ratio, non different | |
| 2784 a moralibus praeceptis. Videtur ergo quod caeremonialia praecepta | |
| 2785 non habeant aliquam causam, ratio enim praecepti ex aliqua causa | |
| 53 | 2786 sumitur.</p><p title="I-II q. 102 a. 1 s. c."><a name="37996"><span class="ref">[37996] Iª-IIae q. 102 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2787 est quod dicitur in Psalmo XVIII, <i>praeceptum domini lucidum, |
| 2788 illuminans oculos</i>. Sed caeremonialia sunt praecepta Dei. Ergo | |
| 2789 sunt lucida. Quod non esset nisi haberent rationabilem causam. Ergo | |
| 53 | 2790 praecepta caeremonialia habent rationabilem causam.</p><p title="I-II q. 102 a. 1 co."><a name="37997"><span class="ref">[37997] Iª-IIae q. 102 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2791 dicendum quod, cum sapientis sit ordinare, secundum philosophum, in |
| 2792 I Metaphys., ea quae ex divina sapientia procedunt, oportet esse | |
| 2793 ordinata, ut apostolus dicit, ad Rom. XIII. Ad hoc autem quod | |
| 2794 aliqua sint ordinata, duo requiruntur. Primo quidem, quod aliqua | |
| 2795 ordinentur ad debitum finem, qui est principium totius ordinis in | |
| 2796 rebus agendis, ea enim quae casu eveniunt praeter intentionem | |
| 2797 finis, vel quae non serio fiunt sed ludo, dicimus esse inordinata. | |
| 2798 Secundo oportet quod id quod est ad finem, sit proportionatum fini. | |
| 2799 Et ex hoc sequitur quod ratio eorum quae sunt ad finem, sumitur ex | |
| 2800 fine, sicut ratio dispositionis serrae sumitur ex sectione, quae | |
| 2801 est finis eius, ut dicitur in II Physic. Manifestum est autem quod | |
| 2802 praecepta caeremonialia, sicut et omnia alia praecepta legis, sunt | |
| 2803 ex divina sapientia instituta, unde dicitur Deut. IV, <i>haec est | |
| 2804 sapientia vestra et intellectus coram populis</i>. Unde necesse est | |
| 2805 dicere quod praecepta caeremonialia sint ordinata ad aliquem finem, | |
| 53 | 2806 ex quo eorum rationabiles causae assignari possunt.</p><p title="I-II q. 102 a. 1 ad 1"><a name="37998"><span class="ref">[37998] Iª-IIae q. 102 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2807 ergo dicendum quod observantiae veteris legis possunt dici sine |
| 2808 ratione quantum ad hoc, quod ipsa facta in sui natura rationem non | |
| 2809 habebant, puta quod vestis non conficeretur ex lana et lino. | |
| 2810 Poterant tamen habere rationem ex ordine ad aliud, inquantum | |
| 2811 scilicet vel aliquid per hoc figurabatur, vel aliquid excludebatur. | |
| 2812 Sed decreta novae legis, quae praecipue consistunt in fide et | |
| 53 | 2813 dilectione Dei, ex ipsa natura actus rationabilia sunt.</p><p title="I-II q. 102 a. 1 ad 2"><a name="37999"><span class="ref">[37999] Iª-IIae q. 102 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2814 dicendum quod prohibitio ligni scientiae boni et mali non fuit |
| 2815 propter hoc quod illud lignum esset naturaliter malum, sed tamen | |
| 2816 ipsa prohibitio habuit aliquam rationem ex ordine ad aliud, | |
| 2817 inquantum scilicet per hoc aliquid figurabatur. Et sic etiam | |
| 2818 caeremonialia praecepta veteris legis habent rationem in ordine ad | |
| 53 | 2819 aliud.</p><p title="I-II q. 102 a. 1 ad 3"><a name="38000"><span class="ref">[38000] Iª-IIae q. 102 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2820 dicendum quod praecepta moralia secundum suam naturam habent |
| 2821 rationabiles causas, sicut, non occides, non furtum facies. Sed | |
| 2822 praecepta caeremonialia habent rationabiles causas ex ordine ad | |
| 53 | 2823 aliud, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 102 a. 2 arg. 1"><a name="38001"><span class="ref">[38001] Iª-IIae q. 102 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2824 secundum sic proceditur. Videtur quod praecepta caeremonialia non |
| 2825 habeant causam litteralem, sed figuralem tantum. Inter praecepta | |
| 2826 enim caeremonialia praecipua erant circumcisio, et immolatio agni | |
| 2827 paschalis. Sed utrumque istorum non habebat nisi causam figuralem, | |
| 2828 quia utrumque istorum datum est in signum. Dicitur enim Gen. XVII, | |
| 2829 <i>circumcidetis carnem praeputii vestri, ut sit in signum foederis | |
| 2830 inter me et vos</i>. Et de celebratione phase dicitur Exod. XIII, | |
| 2831 <i>erit quasi signum in manu tua, et quasi monumentum ante oculos | |
| 2832 tuos</i>. Ergo multo magis alia caeremonialia non habent nisi | |
| 53 | 2833 causam figuralem.</p><p title="I-II q. 102 a. 2 arg. 2"><a name="38002"><span class="ref">[38002] Iª-IIae q. 102 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2834 effectus proportionatur suae causae. Sed omnia caeremonialia sunt |
| 2835 figuralia, ut supra dictum est. Ergo non habent nisi causam | |
| 53 | 2836 figuralem.</p><p title="I-II q. 102 a. 2 arg. 3"><a name="38003"><span class="ref">[38003] Iª-IIae q. 102 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2837 illud quod de se est indifferens utrum sic vel non sic fiat, non |
| 2838 videtur habere aliquam litteralem causam. Sed quaedam sunt in | |
| 2839 praeceptis caeremonialibus quae non videntur differre utrum sic vel | |
| 2840 sic fiant, sicut est de numero animalium offerendorum, et aliis | |
| 2841 huiusmodi particularibus circumstantiis. Ergo praecepta veteris | |
| 53 | 2842 legis non habent rationem litteralem.</p><p title="I-II q. 102 a. 2 s. c."><a name="38004"><span class="ref">[38004] Iª-IIae q. 102 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2843 sicut praecepta caeremonialia figurabant Christum, ita etiam |
| 2844 historiae veteris testamenti, dicitur enim I ad Cor. X, quod omnia | |
| 2845 in figuram contingebant illis. Sed in historiis veteris testamenti, | |
| 2846 praeter intellectum mysticum seu figuralem, est etiam intellectus | |
| 2847 litteralis. Ergo etiam praecepta caeremonialia, praeter causas | |
| 53 | 2848 figurales, habebant etiam causas litterales.</p><p title="I-II q. 102 a. 2 co."><a name="38005"><span class="ref">[38005] Iª-IIae q. 102 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2849 dicendum quod, sicut supra dictum est, ratio eorum quae sunt ad |
| 2850 finem, oportet quod a fine sumatur. Finis autem praeceptorum | |
| 2851 caeremonialium est duplex, ordinabatur enim ad cultum Dei pro | |
| 2852 tempore illo, et ad figurandum Christum; sicut etiam verba | |
| 2853 prophetarum sic respiciebant praesens tempus, quod etiam in figuram | |
| 2854 futuri dicebantur, ut Hieronymus dicit, super Osee. Sic igitur | |
| 2855 rationes praeceptorum caeremonialium veteris legis dupliciter | |
| 2856 accipi possunt. Uno modo, ex ratione cultus divini qui erat pro | |
| 2857 tempore illo observandus. Et rationes istae sunt litterales, sive | |
| 2858 pertineant ad vitandum idololatriae cultum; sive ad rememoranda | |
| 2859 aliqua Dei beneficia; sive ad insinuandam excellentiam divinam; vel | |
| 2860 etiam ad designandam dispositionem mentis quae tunc requirebatur in | |
| 2861 colentibus Deum. Alio modo possunt eorum rationes assignari | |
| 2862 secundum quod ordinantur ad figurandum Christum. Et sic habent | |
| 2863 rationes figurales et mysticas, sive accipiantur ex ipso Christo et | |
| 2864 Ecclesia, quod pertinet ad allegoriam; sive ad mores populi | |
| 2865 Christiani, quod pertinet ad moralitatem; sive ad statum futurae | |
| 2866 gloriae, prout in eam introducimur per Christum, quod pertinet ad | |
| 53 | 2867 anagogiam.</p><p title="I-II q. 102 a. 2 ad 1"><a name="38006"><span class="ref">[38006] Iª-IIae q. 102 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2868 ergo dicendum quod, sicut intellectus metaphoricae locutionis in |
| 2869 Scripturis est litteralis, quia verba ad hoc proferuntur ut hoc | |
| 2870 significent; ita etiam significationes caeremoniarum legis quae | |
| 2871 sunt commemorativae beneficiorum Dei propter quae instituta sunt, | |
| 2872 vel aliorum huiusmodi quae ad illum statum pertinebant, non | |
| 2873 transcendunt ordinem litteralium causarum. Unde quod assignetur | |
| 2874 causa celebrationis phase quia est signum liberationis ex Aegypto, | |
| 2875 et quod circumcisio est signum pacti quod Deus habuit cum Abraham, | |
| 53 | 2876 pertinet ad causam litteralem.</p><p title="I-II q. 102 a. 2 ad 2"><a name="38007"><span class="ref">[38007] Iª-IIae q. 102 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2877 dicendum quod ratio illa procederet, si caeremonialia praecepta |
| 2878 essent data solum ad figurandum futurum, non autem ad | |
| 53 | 2879 praesentialiter Deum colendum.</p><p title="I-II q. 102 a. 2 ad 3"><a name="38008"><span class="ref">[38008] Iª-IIae q. 102 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2880 dicendum quod, sicut in legibus humanis dictum est quod in |
| 2881 universali habent rationem, non autem quantum ad particulares | |
| 2882 conditiones, sed haec sunt ex arbitrio instituentium; ita etiam | |
| 2883 multae particulares determinationes in caeremoniis veteris legis | |
| 2884 non habent aliquam causam litteralem, sed solam figuralem; in | |
| 53 | 2885 communi vero habent etiam causam litteralem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 1"><a name="38009"><span class="ref">[38009] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2886 sic proceditur. Videtur quod non possit conveniens ratio assignari |
| 2887 caeremoniarum quae ad sacrificia pertinent. Ea enim quae in | |
| 2888 sacrificium offerebantur, sunt illa quae sunt necessaria ad | |
| 2889 sustentandam humanam vitam, sicut animalia quaedam, et panes | |
| 2890 quidam. Sed tali sustentamento Deus non indiget; secundum illud | |
| 2891 Psalmi XLIX, <i>numquid manducabo carnes taurorum, aut sanguinem | |
| 2892 hircorum potabo?</i> Ergo inconvenienter huiusmodi sacrificia Deo | |
| 53 | 2893 offerebantur.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 2"><a name="38010"><span class="ref">[38010] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2894 in sacrificium divinum non offerebantur nisi de tribus generibus |
| 2895 animalium quadrupedum, scilicet de genere bovum, ovium et caprarum; | |
| 2896 et de avibus, communiter quidem turtur et columba; specialiter | |
| 2897 autem in emundatione leprosi fiebat sacrificium de passeribus. | |
| 2898 Multa autem alia animalia sunt eis nobiliora. Cum igitur omne quod | |
| 2899 est optimum Deo sit exhibendum, videtur quod non solum de istis | |
| 53 | 2900 rebus fuerint Deo sacrificia offerenda.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 3"><a name="38011"><span class="ref">[38011] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2901 sicut homo a Deo habet dominium volatilium et bestiarum, ita etiam |
| 2902 piscium. Inconvenienter igitur pisces a divino sacrificio | |
| 53 | 2903 excludebantur.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 4"><a name="38012"><span class="ref">[38012] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2904 indifferenter offerri mandantur turtures et columbae. Sicut igitur |
| 53 | 2905 mandantur offerri pulli columbarum, ita etiam pulli turturum.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 5"><a name="38013"><span class="ref">[38013] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2906 Deus est auctor vitae non solum hominum, sed etiam animalium; ut |
| 2907 patet per id quod dicitur Gen. I. Mors autem opponitur vitae. Non | |
| 2908 ergo debuerunt Deo offerri animalia occisa, sed magis animalia | |
| 2909 viventia. Praecipue quia etiam apostolus monet, Rom. XII, <i>ut | |
| 2910 exhibeamus nostra corpora hostiam viventem, sanctam, Deo | |
| 53 | 2911 placentem</i>.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 6"><a name="38014"><span class="ref">[38014] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2912 si animalia Deo in sacrificium non offerebantur nisi occisa, nulla |
| 2913 videtur esse differentia qualiter occidantur. Inconvenienter igitur | |
| 2914 determinatur modus immolationis, praecipue in avibus, ut patet | |
| 53 | 2915 Levit. I.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 7"><a name="38015"><span class="ref">[38015] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 7</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2916 omnis defectus animalis via est ad corruptionem et mortem. Si |
| 2917 igitur animalia occisa Deo offerebantur, inconveniens fuit | |
| 2918 prohibere oblationem animalis imperfecti, puta claudi aut caeci, | |
| 53 | 2919 aut aliter maculosi.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 8"><a name="38016"><span class="ref">[38016] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 8</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2920 illi qui offerunt hostias Deo, debent de his participare; secundum |
| 2921 illud apostoli, I Cor. X, <i>nonne qui edunt hostias, participes | |
| 2922 sunt altaris?</i> Inconvenienter igitur quaedam partes hostiarum | |
| 2923 offerentibus subtrahebantur, scilicet sanguis et adeps, et | |
| 53 | 2924 pectusculum et armus dexter.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 9"><a name="38017"><span class="ref">[38017] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 9</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2925 sicut holocausta offerebantur in honorem Dei, ita etiam hostiae |
| 2926 pacificae et hostiae pro peccato. Sed nullum animal feminini sexus | |
| 2927 offerebatur Deo in holocaustum, fiebant tamen holocausta tam de | |
| 2928 quadrupedibus quam de avibus. Ergo inconvenienter in hostiis | |
| 2929 pacificis et pro peccato offerebantur animalia feminini sexus; et | |
| 53 | 2930 tamen in hostiis pacificis non offerebantur aves.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 10"><a name="38018"><span class="ref">[38018] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 10</span></a> |
| 28 | 2931 Praeterea, omnes hostiae pacificae unius generis esse videntur. Non |
| 2932 ergo debuit poni ista differentia, quod quorundam pacificorum | |
| 2933 carnes non possent vesci in crastino, quorundam autem possent, ut | |
| 53 | 2934 mandatur Levit. VII.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 11"><a name="38019"><span class="ref">[38019] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 11</span></a> |
| 28 | 2935 Praeterea, omnia peccata in hoc conveniunt quod a Deo avertunt. |
| 2936 Ergo pro omnibus peccatis, in Dei reconciliationem, unum genus | |
| 53 | 2937 sacrificii debuit offerri.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 12"><a name="38020"><span class="ref">[38020] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 12</span></a> |
| 28 | 2938 Praeterea, omnia animalia quae offerebantur in sacrificium, uno |
| 2939 modo offerebantur, scilicet occisa. Non videtur ergo conveniens | |
| 2940 quod de terrae nascentibus diversimode fiebat oblatio, nunc enim | |
| 2941 offerebantur spicae, nunc simila, nunc panis, quandoque quidem | |
| 2942 coctus in clibano, quandoque in sartagine, quandoque in | |
| 53 | 2943 craticula.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 13"><a name="38021"><span class="ref">[38021] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 13</span></a> |
| 28 | 2944 Praeterea, omnia quae in usum nostrum veniunt, a Deo recognoscere |
| 2945 debemus. Inconvenienter ergo praeter animalia, solum haec Deo | |
| 53 | 2946 offerebantur, panis, vinum, oleum, thus et sal.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 arg. 14"><a name="38022"><span class="ref">[38022] Iª-IIae q. 102 a. 3 arg. 14</span></a> |
| 28 | 2947 Praeterea, sacrificia corporalia exprimunt interius sacrificium |
| 2948 cordis, quo homo spiritum suum offert Deo. Sed in interiori | |
| 2949 sacrificio plus est de dulcedine, quam repraesentat mel, quam de | |
| 2950 mordacitate, quam repraesentat sal, dicitur enim Eccli. XXIV, | |
| 2951 <i>spiritus meus super mel dulcis</i>. Ergo inconvenienter | |
| 2952 prohibebatur in sacrificio apponi mel et fermentum, quod etiam | |
| 2953 facit panem sapidum; et praecipiebatur ibi apponi sal, quod est | |
| 2954 mordicativum, et thus, quod habet saporem amarum. Videtur ergo quod | |
| 2955 ea quae pertinent ad caeremonias sacrificiorum, non habeant | |
| 53 | 2956 rationabilem causam.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 s. c."><a name="38023"><span class="ref">[38023] Iª-IIae q. 102 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2957 est quod dicitur Levit. I, <i>oblata omnia adolebit sacerdos super |
| 2958 altare in holocaustum et odorem suavissimum domino</i>. Sed sicut | |
| 2959 dicitur Sap. VII, <i>neminem diligit Deus nisi qui cum sapientia | |
| 2960 inhabitat</i>, ex quo potest accipi quod quidquid est Deo acceptum, | |
| 2961 est cum sapientia. Ergo illae caeremoniae sacrificiorum cum | |
| 53 | 2962 sapientia erant, velut habentes rationabiles causas.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 co."><a name="38024"><span class="ref">[38024] Iª-IIae q. 102 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2963 dicendum quod, sicut supra dictum est, caeremoniae veteris legis |
| 2964 duplicem causam habebant, unam scilicet litteralem, secundum quod | |
| 2965 ordinabantur ad cultum Dei; aliam vero figuralem, sive mysticam, | |
| 2966 secundum quod ordinabantur ad figurandum Christum. Et ex utraque | |
| 2967 parte potest convenienter assignari causa caeremoniarum quae ad | |
| 2968 sacrificia pertinebant. Secundum enim quod sacrificia ordinabantur | |
| 2969 ad cultum Dei, causa sacrificiorum dupliciter accipi potest. Uno | |
| 2970 modo, secundum quod per sacrificia repraesentabatur ordinatio | |
| 2971 mentis in Deum, ad quam excitabatur sacrificium offerens. Ad rectam | |
| 2972 autem ordinationem mentis in Deum pertinet quod omnia quae homo | |
| 2973 habet, recognoscat a Deo tanquam a primo principio, et ordinet in | |
| 2974 Deum tanquam in ultimum finem. Et hoc repraesentabatur in | |
| 2975 oblationibus et sacrificiis, secundum quod homo ex rebus suis, | |
| 2976 quasi in recognitionem quod haberet ea a Deo, in honorem Dei ea | |
| 2977 offerebat; secundum quod dixit David, I Paral. XXIX, <i>tua sunt | |
| 2978 omnia; et quae de manu tua accepimus, dedimus tibi</i>. Et ideo in | |
| 2979 oblatione sacrificiorum protestabatur homo quod Deus esset primum | |
| 2980 principium creationis rerum et ultimus finis, ad quem essent omnia | |
| 2981 referenda. Et quia pertinet ad rectam ordinationem mentis in Deum | |
| 2982 ut mens humana non recognoscat alium primum auctorem rerum nisi | |
| 2983 solum Deum, neque in aliquo alio finem suum constituat; propter hoc | |
| 2984 prohibebatur in lege offerre sacrificium alicui alteri nisi Deo, | |
| 2985 secundum illud Exod. XXII, <i>qui immolat diis, occidetur, praeter | |
| 2986 domino soli</i>. Et ideo de causa caeremoniarum circa sacrificia | |
| 2987 potest assignari ratio alio modo, ex hoc quod per huiusmodi homines | |
| 2988 retrahebantur a sacrificiis idolorum. Unde etiam praecepta de | |
| 2989 sacrificiis non fuerunt data populo Iudaeorum nisi postquam | |
| 2990 declinavit ad idololatriam, adorando vitulum conflatilem, quasi | |
| 2991 huiusmodi sacrificia sint instituta ut populus ad sacrificandum | |
| 2992 promptus, huiusmodi sacrificia magis Deo quam idolis offerret. Unde | |
| 2993 dicitur Ierem. VII, <i>non sum locutus cum patribus vestris, et non | |
| 2994 praecepi eis, in die qua eduxi eos de terra Aegypti, de verbo | |
| 2995 holocautomatum et victimarum</i>. Inter omnia autem dona quae Deus | |
| 2996 humano generi iam per peccatum lapso dedit, praecipuum est quod | |
| 2997 dedit filium suum, unde dicitur Ioan. III, <i>sic Deus dilexit | |
| 2998 mundum ut filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in | |
| 2999 ipsum non pereat, sed habeat vitam aeternam</i>. Et ideo potissimum | |
| 3000 sacrificium est quo ipse Christus seipsum obtulit Deo in odorem | |
| 3001 suavitatis, ut dicitur ad Ephes. V. Et propter hoc omnia alia | |
| 3002 sacrificia offerebantur in veteri lege ut hoc unum singulare et | |
| 3003 praecipuum sacrificium figuraretur, tanquam perfectum per | |
| 3004 imperfecta. Unde apostolus dicit, ad Heb. X, quod <i>sacerdos | |
| 3005 veteris legis easdem saepe offerebat hostias, quae nunquam possunt | |
| 3006 auferre peccata, Christus autem pro peccatis obtulit unam in | |
| 3007 sempiternum</i>. Et quia ex figurato sumitur ratio figurae, ideo | |
| 3008 rationes sacrificiorum figuralium veteris legis sunt sumendae ex | |
| 53 | 3009 vero sacrificio Christi.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 1"><a name="38025"><span class="ref">[38025] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3010 ergo dicendum quod Deus non volebat huiusmodi sacrificia sibi |
| 3011 offerri propter ipsas res quae offerebantur, quasi eis indigeret, | |
| 3012 unde dicitur Isaiae I, <i>holocausta arietum, et adipem pinguium, | |
| 3013 et sanguinem vitulorum et hircorum et agnorum, nolui</i>. Sed | |
| 3014 volebat ea sibi offerri, ut supra dictum est, tum ad excludendam | |
| 3015 idololatriam; tum ad significandum debitum ordinem mentis humanae | |
| 3016 in Deum; tum etiam ad figurandum mysterium redemptionis humanae | |
| 53 | 3017 factae per Christum.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 2"><a name="38026"><span class="ref">[38026] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3018 dicendum quod quantum ad omnia praedicta, conveniens ratio fuit |
| 3019 quare ista animalia offerebantur Deo in sacrificium, et non alia. | |
| 3020 Primo quidem, ad excludendum idololatriam. Quia omnia alia animalia | |
| 3021 offerebant idololatrae diis suis, vel eis ad maleficia utebantur, | |
| 3022 ista autem animalia apud Aegyptios, cum quibus conversati erant, | |
| 3023 abominabilia erant ad occidendum, unde ea non offerebant in | |
| 3024 sacrificium diis suis; unde dicitur Exod. VIII, <i>abominationes | |
| 3025 Aegyptiorum immolabimus domino Deo nostro</i>. Oves enim colebant; | |
| 3026 hircos venerabantur, quia in eorum figura Daemones apparebant; | |
| 3027 bobus autem utebantur ad agriculturam, quam inter res sacras | |
| 3028 habebant. Secundo, hoc conveniens erat ad praedictam ordinationem | |
| 3029 mentis in Deum. Et hoc dupliciter. Primo quidem, quia huiusmodi | |
| 3030 animalia maxime sunt per quae sustentatur humana vita, et cum hoc | |
| 3031 mundissima sunt, et mundissimum habent nutrimentum. Alia vero | |
| 3032 animalia vel sunt silvestria, et non sunt communiter hominum usui | |
| 3033 deputata, vel, si sunt domestica, immundum habent nutrimentum, ut | |
| 3034 porcus et gallina; solum autem id quod est purum, Deo est | |
| 3035 attribuendum. Huiusmodi autem aves specialiter offerebantur, quia | |
| 3036 habentur in copia in terra promissionis. Secundo, quia per | |
| 3037 immolationem huiusmodi animalium puritas mentis designatur. Quia, | |
| 3038 ut dicitur in Glossa Levit. I, <i>vitulum offerimus, cum carnis | |
| 3039 superbiam vincimus; agnum, cum irrationales motus corrigimus; | |
| 3040 haedum, cum lasciviam superamus; turturem, dum castitatem servamus; | |
| 3041 panes azymos, cum in azymis sinceritatis epulamur</i>. In columba | |
| 3042 vero manifestum est quod significatur caritas et simplicitas | |
| 3043 mentis. Tertio vero, conveniens fuit haec animalia offerri in | |
| 3044 figuram Christi. Quia, ut in eadem Glossa dicitur, <i>Christus in | |
| 3045 vitulo offertur, propter virtutem crucis; in agno, propter | |
| 3046 innocentiam; in ariete, propter principatum; in hirco, propter | |
| 3047 similitudinem carnis peccati. In turture et columba duarum | |
| 3048 naturarum coniunctio monstrabatur</i>, vel in turture castitas, in | |
| 3049 columba caritas significatur. <i>In similagine aspersio credentium | |
| 53 | 3050 per aquam Baptismi figurabatur</i>.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 3"><a name="38027"><span class="ref">[38027] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3051 dicendum quod pisces, quia in aquis vivunt, magis sunt alieni ab |
| 3052 homine quam alia animalia, quae vivunt in aere, sicut et homo. Et | |
| 3053 iterum pisces, ex aqua extracti, statim moriuntur, unde non | |
| 53 | 3054 poterant in templo offerri, sicut alia animalia.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 4"><a name="38028"><span class="ref">[38028] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3055 dicendum quod in turturibus meliores sunt maiores quam pulli; in |
| 3056 columbis autem e converso. Et ideo, ut Rabbi Moyses dicit, | |
| 3057 mandantur offerri turtures et pulli columbarum, quia omne quod est | |
| 53 | 3058 optimum, Deo est attribuendum.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 5"><a name="38029"><span class="ref">[38029] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3059 dicendum quod animalia in sacrificium oblata occidebantur, quia |
| 3060 veniunt in usum hominis occisa, secundum quod a Deo dantur homini | |
| 3061 ad esum. Et ideo etiam igni cremabantur, quia per ignem decocta | |
| 3062 fiunt apta humano usui. Similiter etiam per occisionem animalium | |
| 3063 significatur destructio peccatorum. Et quod homines erant digni | |
| 3064 occisione pro peccatis suis, ac si illa animalia loco eorum | |
| 3065 occiderentur, ad significandum expiationem peccatorum. Per | |
| 3066 occisionem etiam huiusmodi animalium significabatur occisio | |
| 53 | 3067 Christi.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 6"><a name="38030"><span class="ref">[38030] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 3068 dicendum quod specialis modus occidendi animalia immolata |
| 3069 determinabatur in lege ad excludendum alios modos, quibus | |
| 3070 idololatrae animalia idolis immolabant. Vel etiam, ut Rabbi Moyses | |
| 3071 dicit, <i>lex elegit genus occisionis quo animalia minus | |
| 3072 affligebantur occisa</i>. Per quod excludebatur etiam | |
| 3073 immisericordia offerentium, et deterioratio animalium | |
| 53 | 3074 occisorum.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 7"><a name="38031"><span class="ref">[38031] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 3075 dicendum quod, quia animalia maculosa solent haberi contemptui |
| 3076 etiam apud homines, ideo prohibitum est ne Deo in sacrificium | |
| 3077 offerrentur, propter quod etiam prohibitum erat <i>ne mercedem | |
| 3078 prostibuli, aut pretium canis, in domum Dei offerrent</i>. Et eadem | |
| 3079 etiam ratione non offerebant animalia ante septimum diem, quia | |
| 3080 talia animalia erant quasi abortiva, nondum plene consistentia, | |
| 53 | 3081 propter teneritudinem.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 8"><a name="38032"><span class="ref">[38032] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 8</span></a> Ad octavum |
| 28 | 3082 dicendum quod triplex erat sacrificiorum genus. Quoddam erat quod |
| 3083 totum comburebatur, et hoc dicebatur holocaustum, quasi totum | |
| 3084 incensum. Huiusmodi enim sacrificium offerebatur Deo specialiter ad | |
| 3085 reverentiam maiestatis ipsius, et amorem bonitatis eius, et | |
| 3086 conveniebat perfectionis statui in impletione consiliorum. Et ideo | |
| 3087 totum comburebatur, ut sicut totum animal, resolutum in vaporem, | |
| 3088 sursum ascendebat, ita etiam significaretur totum hominem, et omnia | |
| 3089 quae ipsius sunt, Dei dominio esse subiecta, et ei esse offerenda. | |
| 3090 Aliud autem erat sacrificium pro peccato, quod offerebatur Deo ex | |
| 3091 necessitate remissionis peccati, et conveniebat statui poenitentium | |
| 3092 in satisfactione peccatorum. Quod dividebatur in duas partes, nam | |
| 3093 una pars eius comburebatur, alia vero cedebat in usum sacerdotum; | |
| 3094 ad significandum quod expiatio peccatorum fit a Deo per ministerium | |
| 3095 sacerdotum. Nisi quando offerebatur sacrificium pro peccato totius | |
| 3096 populi, vel specialiter pro peccato sacerdotis, tunc enim totum | |
| 3097 comburebatur. Non enim debebant in usum sacerdotum venire ea quae | |
| 3098 pro peccato eorum offerebantur, ut nihil peccati in eis remaneret. | |
| 3099 Et quia hoc non esset satisfactio pro peccato, si enim cederet in | |
| 3100 usum eorum pro quorum peccatis offerebatur, idem esse videretur ac | |
| 3101 si non offerrent. Tertium vero sacrificium vocabatur hostia | |
| 3102 pacifica, quae offerebatur Deo vel pro gratiarum actione, vel pro | |
| 3103 salute et prosperitate offerentium, ex debito beneficii vel accepti | |
| 3104 vel accipiendi, et convenit statui proficientium in impletione | |
| 3105 mandatorum. Et ista dividebantur in tres partes, nam una pars | |
| 3106 incendebatur ad honorem Dei, alia pars cedebat in usum sacerdotum, | |
| 3107 tertia vero pars in usum offerentium; ad significandum quod salus | |
| 3108 hominis procedit a Deo, dirigentibus ministris Dei, et | |
| 3109 cooperantibus ipsis hominibus qui salvantur. Hoc autem generaliter | |
| 3110 observabatur, quod sanguis et adeps non veniebant neque in usum | |
| 3111 sacerdotum, neque in usum offerentium, sed sanguis effundebatur ad | |
| 3112 crepidinem altaris, in honorem Dei; adeps vero adurebatur in igne. | |
| 3113 Cuius ratio una quidem fuit ad excludendam idololatriam. | |
| 3114 Idololatrae enim bibebant de sanguine victimarum, et comedebant | |
| 3115 adipes; secundum illud Deut. XXXII, <i>de quorum victimis | |
| 3116 comedebant adipes, et bibebant vinum libaminum</i>. Secunda ratio | |
| 3117 est ad informationem humanae vitae. Prohibebatur enim eis usus | |
| 3118 sanguinis, ad hoc quod horrerent humani sanguinis effusionem, unde | |
| 3119 dicitur Gen. IX, <i>carnem cum sanguine non comedetis, sanguinem | |
| 3120 enim animarum vestrarum requiram</i>. Esus vero adipum prohibebatur | |
| 3121 eis ad vitandam lasciviam, unde dicitur Ezech. XXXIV, <i>quod | |
| 3122 crassum erat, occidebatis</i>. Tertia ratio est propter reverentiam | |
| 3123 divinam. Quia sanguis est maxime necessarius ad vitam, ratione | |
| 3124 cuius dicitur anima esse in sanguine, adeps autem abundantiam | |
| 3125 nutrimenti demonstrat. Et ideo ut ostenderetur quod a Deo nobis est | |
| 3126 et vita et omnis bonorum sufficientia, ad honorem Dei effundebatur | |
| 3127 sanguis, et adurebatur adeps. Quarta ratio est quia per hoc | |
| 3128 figurabatur effusio sanguinis Christi, et pinguedo caritatis eius, | |
| 3129 per quam se obtulit Deo pro nobis. De hostiis autem pacificis in | |
| 3130 usum sacerdotis cedebat pectusculum et armus dexter, ad excludendum | |
| 3131 quandam divinationis speciem quae vocatur spatulamantia, quia | |
| 3132 scilicet in spatulis animalium immolatorum divinabant, et similiter | |
| 3133 in osse pectoris. Et ideo ista offerentibus subtrahebantur. Per hoc | |
| 3134 etiam significabatur quod sacerdoti erat necessaria sapientia | |
| 3135 cordis ad instruendum populum, quod significabatur per pectus, quod | |
| 3136 est tegumentum cordis; et etiam fortitudo ad sustentandum defectus, | |
| 53 | 3137 quae significatur per armum dextrum.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 9"><a name="38033"><span class="ref">[38033] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 9</span></a> Ad nonum |
| 28 | 3138 dicendum quod, quia holocaustum erat perfectissimum inter |
| 3139 sacrificia, ideo non offerebatur in holocaustum nisi masculus, nam | |
| 3140 femina est animal imperfectum. Oblatio autem turturum et columbarum | |
| 3141 erat propter paupertatem offerentium, qui maiora animalia offerre | |
| 3142 non poterant. Et quia hostiae pacificae gratis offerebantur, et | |
| 3143 nullus eas offerre cogebatur nisi spontaneus; ideo huiusmodi aves | |
| 3144 non offerebantur inter hostias pacificas, sed inter holocausta et | |
| 3145 hostias pro peccato, quas quandoque oportebat offerre. Aves etiam | |
| 3146 huiusmodi, propter altitudinem volatus, congruunt perfectioni | |
| 3147 holocaustorum, et etiam hostiis pro peccato, quia habent gemitum | |
| 53 | 3148 pro cantu.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 10"><a name="38034"><span class="ref">[38034] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 10</span></a> Ad decimum |
| 28 | 3149 dicendum quod inter omnia sacrificia holocaustum erat praecipuum, |
| 3150 quia totum comburebatur in honorem Dei, et nihil ex eo comedebatur. | |
| 3151 Secundum vero locum in sanctitate tenebat hostia pro peccato, quae | |
| 3152 comedebatur solum in atrio a sacerdotibus, et in ipsa die | |
| 3153 sacrificii. Tertium vero gradum tenebant hostiae pacificae pro | |
| 3154 gratiarum actione, quae comedebantur ipso die, sed ubique in | |
| 3155 Ierusalem. Quartum vero locum tenebant hostiae pacificae ex voto, | |
| 3156 quarum carnes poterant etiam in crastino comedi. Et est ratio huius | |
| 3157 ordinis quia maxime obligatur homo Deo propter eius maiestatem, | |
| 3158 secundo, propter offensam commissam; tertio, propter beneficia iam | |
| 53 | 3159 suscepta; quarto, propter beneficia sperata.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 11"><a name="38035"><span class="ref">[38035] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 11</span></a> Ad |
| 28 | 3160 undecimum dicendum quod peccata aggravantur ex statu peccantis, ut |
| 3161 supra dictum est. Et ideo alia hostia mandatur offerri pro peccato | |
| 3162 sacerdotis et principis, vel alterius privatae personae. Est autem | |
| 3163 attendendum, ut Rabbi Moyses dicit, quod <i>quanto gravius erat | |
| 3164 peccatum, tanto vilior species animalis offerebatur pro eo. Unde | |
| 3165 capra, quod est vilissimum animal, offerebatur pro idololatria, | |
| 3166 quod est gravissimum peccatum; pro ignorantia vero sacerdotis | |
| 3167 offerebatur vitulus; pro negligentia autem principis, | |
| 53 | 3168 hircus</i>.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 12"><a name="38036"><span class="ref">[38036] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 12</span></a> Ad |
| 28 | 3169 duodecimum dicendum quod lex in sacrificiis providere voluit |
| 3170 paupertati offerentium, ut qui non posset habere animal quadrupes, | |
| 3171 saltem offerret avem; quam qui habere non posset, saltem offerret | |
| 3172 panem; et si hunc habere non posset, saltem offerret farinam vel | |
| 3173 spicas. Causa vero figuralis est quia panis significat Christum, | |
| 3174 qui est panis vivus, ut dicitur Ioan. VI. Qui quidem erat sicut in | |
| 3175 spica, pro statu legis naturae, in fide patrum; erat autem sicut | |
| 3176 simila in doctrina legis prophetarum; erat autem sicut panis | |
| 3177 formatus post humanitatem assumptam; coctus igne, idest formatus | |
| 3178 spiritu sancto in clibano uteri virginalis; qui etiam fuit coctus | |
| 3179 in sartagine, per labores quos in mundo sustinebat; in cruce vero | |
| 53 | 3180 quasi in craticula adustus.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 13"><a name="38037"><span class="ref">[38037] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 13</span></a> Ad |
| 28 | 3181 decimumtertium dicendum quod ea quae in usum hominis veniunt de |
| 3182 terrae nascentibus, vel sunt in cibum, et de eis offerebatur panis. | |
| 3183 Vel sunt in potum, et de his offerebatur vinum. Vel sunt in | |
| 3184 condimentum, et de his offerebatur oleum et sal. Vel sunt in | |
| 3185 medicamentum, et de his offerebatur thus, quod est aromaticum et | |
| 3186 consolidativum. Per panem autem figuratur caro Christi; per vinum | |
| 3187 autem sanguis eius, per quem redempti sumus; oleum figurat gratiam | |
| 53 | 3188 Christi; sal scientiam; thus orationem.</p><p title="I-II q. 102 a. 3 ad 14"><a name="38038"><span class="ref">[38038] Iª-IIae q. 102 a. 3 ad 14</span></a> Ad |
| 28 | 3189 decimumquartum dicendum quod mel non offerebatur in sacrificiis |
| 3190 Dei, tum quia consueverat offerri in sacrificiis idolorum. Tum | |
| 3191 etiam ad excludendam omnem carnalem dulcedinem et voluptatem ab his | |
| 3192 qui Deo sacrificare intendunt. Fermentum vero non offerebatur, ad | |
| 3193 excludendam corruptionem. Et forte etiam in sacrificiis idolorum | |
| 3194 solitum erat offerri. Sal autem offerebatur, quia impedit | |
| 3195 corruptionem putredinis, sacrificia autem Dei debent esse | |
| 3196 incorrupta. Et etiam quia in sale significatur discretio | |
| 3197 sapientiae; vel etiam mortificatio carnis. Thus autem offerebatur | |
| 3198 ad designandam devotionem mentis, quae est necessaria offerentibus; | |
| 3199 et etiam ad designandum odorem bonae famae, nam thus et pingue est, | |
| 3200 et odoriferum. Et quia sacrificium zelotypiae non procedebat ex | |
| 3201 devotione, sed magis ex suspicione, ideo in eo non offerebatur | |
| 53 | 3202 thus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 102 a. 4 arg. 1"><a name="38039"><span class="ref">[38039] Iª-IIae q. 102 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3203 sic proceditur. Videtur quod caeremoniarum veteris legis quae ad |
| 3204 sacra pertinent sufficiens ratio assignari non possit. Dicit enim | |
| 3205 Paulus, Act. XVII, <i>Deus, qui fecit mundum et omnia quae in eo | |
| 3206 sunt, hic, caeli et terrae cum sit dominus, non in manufactis | |
| 3207 templis habitat</i>. Inconvenienter igitur ad cultum Dei | |
| 53 | 3208 tabernaculum, vel templum, in lege veteri est institutum.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 arg. 2"><a name="38040"><span class="ref">[38040] Iª-IIae q. 102 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3209 status veteris legis non fuit immutatus nisi per Christum. Sed |
| 3210 tabernaculum designabat statum veteris legis. Non ergo debuit | |
| 53 | 3211 mutari per aedificationem alicuius templi.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 arg. 3"><a name="38041"><span class="ref">[38041] Iª-IIae q. 102 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3212 divina lex praecipue etiam debet homines inducere ad divinum |
| 3213 cultum. Sed ad augmentum divini cultus pertinet quod fiant multa | |
| 3214 altaria et multa templa, sicut patet in nova lege. Ergo videtur | |
| 3215 quod etiam in veteri lege non debuit esse solum unum templum aut | |
| 53 | 3216 unum tabernaculum sed multa.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 arg. 4"><a name="38042"><span class="ref">[38042] Iª-IIae q. 102 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3217 tabernaculum, seu templum, ad cultum Dei ordinabatur. Sed in Deo |
| 3218 praecipue oportet venerari unitatem et simplicitatem. Non videtur | |
| 3219 igitur fuisse conveniens ut tabernaculum, seu templum, per quaedam | |
| 53 | 3220 vela distingueretur.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 arg. 5"><a name="38043"><span class="ref">[38043] Iª-IIae q. 102 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3221 virtus primi moventis, qui est Deus, primo apparet in parte |
| 3222 orientis, a qua parte incipit primus motus. Sed tabernaculum fuit | |
| 3223 institutum ad Dei adorationem. Ergo debebat esse dispositum magis | |
| 53 | 3224 versus orientem quam versus occidentem.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 arg. 6"><a name="38044"><span class="ref">[38044] Iª-IIae q. 102 a. 4 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3225 Exod. XX, dominus praecepit ut <i>non facerent sculptile, neque |
| 3226 aliquam similitudinem</i>. Inconvenienter igitur in tabernaculo, | |
| 3227 vel in templo, fuerunt sculptae imagines Cherubim. Similiter etiam | |
| 3228 et arca, et propitiatorium, et candelabrum, et mensa, et duplex | |
| 53 | 3229 altare, sine rationabili causa ibi fuisse videntur.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 arg. 7"><a name="38045"><span class="ref">[38045] Iª-IIae q. 102 a. 4 arg. 7</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3230 dominus praecepit, Exod. XX, altare de terra facietis mihi. Et |
| 3231 iterum, non ascendes ad altare meum per gradus. Inconvenienter | |
| 3232 igitur mandatur postmodum altare fieri de lignis auro vel aere | |
| 3233 contextis; et tantae altitudinis ut ad illud nisi per gradus | |
| 3234 ascendi non posset. Dicitur enim Exod. XXVII, <i>facies et altare | |
| 3235 de lignis setim, quod habebit quinque cubitos in longitudine, et | |
| 3236 totidem in latitudine, et tres cubitos in altitudine; et operies | |
| 3237 illud aere</i>. Et Exod. XXX dicitur, <i>facies altare ad adolendum | |
| 3238 thymiamata, de lignis setim, vestiesque illud auro | |
| 53 | 3239 purissimo</i>.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 arg. 8"><a name="38046"><span class="ref">[38046] Iª-IIae q. 102 a. 4 arg. 8</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3240 in operibus Dei nihil debet esse superfluum, quia nec in operibus |
| 3241 naturae aliquid superfluum invenitur. Sed uni tabernaculo, vel | |
| 3242 domui, sufficit unum operimentum. Inconvenienter igitur tabernaculo | |
| 3243 fuerunt apposita multa tegumenta, scilicet cortinae, saga cilicina, | |
| 53 | 3244 pelles arietum rubricatae, et pelles hyacintinae.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 arg. 9"><a name="38047"><span class="ref">[38047] Iª-IIae q. 102 a. 4 arg. 9</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3245 consecratio exterior interiorem sanctitatem significat, cuius |
| 3246 subiectum est anima. Inconvenienter igitur tabernaculum et eius | |
| 53 | 3247 vasa consecrabantur, cum essent quaedam corpora inanimata.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 arg. 10"><a name="38048"><span class="ref">[38048] Iª-IIae q. 102 a. 4 arg. 10</span></a> |
| 28 | 3248 Praeterea, in Psalmo XXXIII dicitur, <i>benedicam dominum in omni |
| 3249 tempore, semper laus eius in ore meo</i>. Sed solemnitates | |
| 3250 instituuntur ad laudandum Deum. Non ergo fuit conveniens ut aliqui | |
| 3251 certi dies statuerentur ad solemnitates peragendas. Sic igitur | |
| 3252 videtur quod caeremoniae sacrorum convenientes causas non | |
| 53 | 3253 haberent.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 s. c."><a name="38049"><span class="ref">[38049] Iª-IIae q. 102 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3254 est quod apostolus dicit, ad Heb. VIII, quod <i>illi qui offerunt |
| 3255 secundum legem munera, exemplari et umbrae deserviunt caelestium, | |
| 3256 sicut responsum est Moysi, cum consummaret tabernaculum, vide, | |
| 3257 inquit, omnia facito secundum exemplar quod tibi in monte | |
| 3258 monstratum est</i>. Sed valde rationabile est quod imaginem | |
| 3259 caelestium repraesentat. Ergo caeremoniae sacrorum rationabilem | |
| 53 | 3260 causam habebant.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 co."><a name="38050"><span class="ref">[38050] Iª-IIae q. 102 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3261 dicendum quod totus exterior cultus Dei ad hoc praecipue ordinatur |
| 3262 ut homines Deum in reverentia habeant. Habet autem hoc humanus | |
| 3263 affectus, ut ea quae communia sunt, et non distincta ab aliis, | |
| 3264 minus revereatur; ea vero quae habent aliquam excellentiae | |
| 3265 discretionem ab aliis, magis admiretur et revereatur. Et inde etiam | |
| 3266 hominum consuetudo inolevit ut reges et principes, quos oportet in | |
| 3267 reverentia haberi a subditis, et pretiosioribus vestibus ornentur, | |
| 3268 et etiam ampliores et pulchriores habitationes possideant. Et | |
| 3269 propter hoc oportuit ut aliqua specialia tempora, et speciale | |
| 3270 habitaculum, et specialia vasa, et speciales ministri ad cultum Dei | |
| 3271 ordinarentur, ut per hoc animi hominum ad maiorem Dei reverentiam | |
| 3272 adducerentur. Similiter etiam status veteris legis, sicut dictum | |
| 3273 est, institutus erat ad figurandum mysterium Christi. Oportet autem | |
| 3274 esse aliquid determinatum id per quod aliud figurari debet, ut | |
| 3275 scilicet eius aliquam similitudinem repraesentet. Et ideo etiam | |
| 3276 oportuit aliqua specialia observari in his quae pertinent ad cultum | |
| 53 | 3277 Dei.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 ad 1"><a name="38051"><span class="ref">[38051] Iª-IIae q. 102 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3278 ergo dicendum quod cultus Dei duo respicit, scilicet Deum, qui |
| 3279 colitur; et homines colentes. Ipse igitur Deus, qui colitur, nullo | |
| 3280 corporali loco clauditur, unde propter ipsum non oportuit | |
| 3281 tabernaculum fieri, aut templum. Sed homines ipsum colentes | |
| 3282 corporales sunt, et propter eos oportuit speciale tabernaculum, vel | |
| 3283 templum, institui ad cultum Dei, propter duo. Primo quidem, ut ad | |
| 3284 huiusmodi locum convenientes cum hac cogitatione quod deputaretur | |
| 3285 ad colendum Deum, cum maiori reverentia accederent. Secundo, ut per | |
| 3286 dispositionem talis templi, vel tabernaculi, significarentur aliqua | |
| 3287 pertinentia ad excellentiam divinitatis vel humanitatis Christi. Et | |
| 3288 hoc est quod Salomon dicit, III Reg. VIII, <i>si caelum et caeli | |
| 3289 caelorum te capere non possunt, quanto magis domus haec, quam | |
| 3290 aedificavi tibi? Et</i> postea subdit, <i>sint oculi tui aperti | |
| 3291 super domum hanc, de qua dixisti, erit nomen meum ibi; ut exaudias | |
| 3292 deprecationem servi tui et populi tui Israel</i>. Ex quo patet quod | |
| 3293 domus sanctuarii non est instituta ad hoc quod Deum capiat, quasi | |
| 3294 localiter inhabitantem; sed ad hoc quod nomen Dei habitet ibi, | |
| 3295 idest ut notitia Dei ibi manifestetur per aliqua quae ibi fiebant | |
| 3296 vel dicebantur; et quod, propter reverentiam loci, orationes | |
| 53 | 3297 fierent ibi magis exaudibiles ex devotione orantium.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 ad 2"><a name="38052"><span class="ref">[38052] Iª-IIae q. 102 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3298 dicendum quod status veteris legis non fuit immutatus ante Christum |
| 3299 quantum ad impletionem legis, quae facta est solum per Christum, | |
| 3300 est tamen immutatus quantum ad conditionem populi qui erat sub | |
| 3301 lege. Nam primo populus fuit in deserto, non habens certam | |
| 3302 mansionem; postmodum autem habuerunt varia bella cum finitimis | |
| 3303 gentibus; ultimo autem, tempore David et Salomonis, populus ille | |
| 3304 habuit quietissimum statum. Et tunc primo aedificatum fuit templum, | |
| 3305 in loco quem designaverat Abraham, ex divina demonstratione, ad | |
| 3306 immolandum. Dicitur enim Gen. XXII, quod dominus mandavit Abrahae | |
| 3307 ut offerret filium suum <i>in holocaustum super unum montium quem | |
| 3308 monstravero tibi</i>. Et postea dicit quod appellavit nomen illius | |
| 3309 loci, <i>dominus videt</i>, quasi secundum Dei praevisionem esset | |
| 3310 locus ille electus ad cultum divinum. Propter quod dicitur Deut. | |
| 3311 XII, <i>ad locum quem elegerit dominus Deus vester, venietis, et | |
| 3312 offeretis holocausta et victimas vestras</i>. Locus autem ille | |
| 3313 designari non debuit per aedificationem templi ante tempus | |
| 3314 praedictum, propter tres rationes, quas Rabbi Moyses assignat. | |
| 3315 Prima est ne gentes appropriarent sibi locum illum. Secunda est ne | |
| 3316 gentes ipsum destruerent. Tertia vero ratio est ne quaelibet tribus | |
| 3317 vellet habere locum illum in sorte sua, et propter hoc orirentur | |
| 3318 lites et iurgia. Et ideo non fuit aedificatum templum donec | |
| 3319 haberent regem, per quem posset huiusmodi iurgium compesci. Antea | |
| 3320 vero ad cultum Dei erat ordinatum tabernaculum portatile per | |
| 3321 diversa loca, quasi nondum existente determinato loco divini | |
| 3322 cultus. Et haec est ratio litteralis diversitatis tabernaculi et | |
| 3323 templi. Ratio autem figuralis esse potest quia per haec duo | |
| 3324 significatur duplex status. Per tabernaculum enim, quod est | |
| 3325 mutabile, significatur status praesentis vitae mutabilis. Per | |
| 3326 templum vero, quod erat fixum et stans, significatur status futurae | |
| 3327 vitae, quae omnino invariabilis est. Et propter hoc in | |
| 3328 aedificatione templi dicitur quod non est auditus sonitus mallei | |
| 3329 vel securis, ad significandum quod omnis perturbationis tumultus | |
| 3330 longe erit a statu futuro. Vel per tabernaculum significatur status | |
| 3331 veteris legis, per templum autem a Salomone constructum, status | |
| 3332 novae legis. Unde ad constructionem tabernaculi soli Iudaei sunt | |
| 3333 operati, ad aedificationem vero templi cooperati sunt etiam | |
| 53 | 3334 gentiles, scilicet Tyrii et Sidonii.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 ad 3"><a name="38053"><span class="ref">[38053] Iª-IIae q. 102 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3335 dicendum quod ratio unitatis templi, vel tabernaculi, potest esse |
| 3336 et litteralis, et figuralis. Litteralis quidem est ratio ad | |
| 3337 exclusionem idololatriae. Quia gentiles diversis diis diversa | |
| 3338 templa constituebant, et ideo, ut firmaretur in animis hominum | |
| 3339 fides unitatis divinae, voluit Deus ut in uno loco tantum sibi | |
| 3340 sacrificium offerretur. Et iterum ut per hoc ostenderet quod | |
| 3341 corporalis cultus non propter se erat ei acceptus. Et ideo | |
| 3342 compescebantur ne passim et ubique sacrificia offerrent. Sed cultus | |
| 3343 novae legis, in cuius sacrificio spiritualis gratia continetur, est | |
| 3344 secundum se Deo acceptus. Et ideo multiplicatio altarium et | |
| 3345 templorum acceptatur in nova lege. Quantum vero ad ea quae | |
| 3346 pertinebant ad spiritualem cultum Dei, qui consistit in doctrina | |
| 3347 legis et prophetarum, erant etiam in veteri lege diversa loca | |
| 3348 deputata in quibus conveniebant ad laudem Dei, quae dicebantur | |
| 3349 synagogae, sicut et nunc dicuntur Ecclesiae, in quibus populus | |
| 3350 Christianus ad laudem Dei congregatur. Et sic Ecclesia nostra | |
| 3351 succedit in locum et templi et synagogae, quia ipsum sacrificium | |
| 3352 Ecclesiae spirituale est; unde non distinguitur apud nos locus | |
| 3353 sacrificii a loco doctrinae. Ratio autem figuralis esse potest quia | |
| 3354 per hoc significatur unitas Ecclesiae, vel militantis vel | |
| 53 | 3355 triumphantis.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 ad 4"><a name="38054"><span class="ref">[38054] Iª-IIae q. 102 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3356 dicendum quod, sicut in unitate templi, vel tabernaculi, |
| 3357 repraesentabatur unitas Dei, vel unitas Ecclesiae; ita etiam in | |
| 3358 distinctione tabernaculi, vel templi, repraesentabatur distinctio | |
| 3359 eorum quae Deo sunt subiecta, ex quibus in Dei venerationem | |
| 3360 consurgimus. Distinguebatur autem tabernaculum in duas partes, in | |
| 3361 unam quae vocabatur sancta sanctorum, quae erat Occidentalis; et | |
| 3362 aliam quae vocabatur sancta, quae erat ad orientem. Et iterum ante | |
| 3363 tabernaculum erat atrium. Haec igitur distinctio duplicem habet | |
| 3364 rationem. Unam quidem, secundum quod tabernaculum ordinatur ad | |
| 3365 cultum Dei. Sic enim diversae partes mundi in distinctione | |
| 3366 tabernaculi figurantur. Nam pars illa quae sancta sanctorum | |
| 3367 dicitur, figurabat saeculum altius, quod est spiritualium | |
| 3368 substantiarum, pars vero illa quae dicitur sancta, exprimebat | |
| 3369 mundum corporalem. Et ideo sancta a sanctis sanctorum | |
| 3370 distinguebantur quodam velo, quod quatuor coloribus erat | |
| 3371 distinctum, per quos quatuor elementa designantur, scilicet bysso, | |
| 3372 per quod designatur terra, quia byssus, idest linum, de terra | |
| 3373 nascitur; purpura, per quam significatur aqua, fiebat enim | |
| 3374 purpureus color ex quibusdam conchis quae inveniuntur in mari; | |
| 3375 hyacintho, per quem significatur aer, quia habet aereum colorem; et | |
| 3376 cocco bis tincto, per quem designatur ignis. Et hoc ideo quia | |
| 3377 materia quatuor elementorum est impedimentum per quod velantur | |
| 3378 nobis incorporales substantiae. Et ideo in interius tabernaculum, | |
| 3379 idest in sancta sanctorum, solus summus sacerdos, et semel in anno, | |
| 3380 introibat, ut designaretur quod haec est finalis perfectio hominis, | |
| 3381 ut ad illud saeculum introducatur. In tabernaculum vero exterius, | |
| 3382 idest in sancta, introibant sacerdotes quotidie, non autem populus, | |
| 3383 qui solum ad atrium accedebat, quia ipsa corpora populus percipere | |
| 3384 potest; ad interiores autem eorum rationes soli sapientes per | |
| 3385 considerationem attingere possunt. Secundum vero rationem | |
| 3386 figuralem, per exterius tabernaculum, quod dicitur sancta, | |
| 3387 significatur status veteris legis, ut apostolus dicit, ad Heb. IX, | |
| 3388 quia ad illud tabernaculum <i>semper introibant sacerdotes | |
| 3389 sacrificiorum officia consummantes</i>. Per interius vero | |
| 3390 tabernaculum, quod dicitur sancta sanctorum, significatur vel | |
| 3391 caelestis gloria, vel etiam status spiritualis novae legis, qui est | |
| 3392 quaedam inchoatio futurae gloriae. In quem statum nos Christus | |
| 3393 introduxit, quod figurabatur per hoc quod summus sacerdos, semel in | |
| 3394 anno, solus in sancta sanctorum intrabat. Velum autem figurabat | |
| 3395 spiritualium occultationem sacrificiorum in veteribus sacrificiis. | |
| 3396 Quod velum quatuor coloribus erat ornatum, bysso quidem, ad | |
| 3397 designandam carnis puritatem; purpura autem, ad figurandum | |
| 3398 passiones quas sancti sustinuerunt pro Deo; cocco bis tincto, ad | |
| 3399 significandum caritatem geminam Dei et proximi; hyacintho autem | |
| 3400 significabatur caelestis meditatio. Ad statum autem veteris legis | |
| 3401 aliter se habebat populus, et aliter sacerdotes. Nam populus ipsa | |
| 3402 corporalia sacrificia considerabat, quae in atrio offerebantur. | |
| 3403 Sacerdotes vero rationem sacrificiorum considerabant, habentes | |
| 3404 fidem magis explicitam de mysteriis Christi. Et ideo intrabant in | |
| 3405 exterius tabernaculum. Quod etiam quodam velo distinguebatur ab | |
| 3406 atrio, quia quaedam erant velata populo circa mysterium Christi, | |
| 3407 quae sacerdotibus erant nota. Non tamen erant eis plene revelata, | |
| 53 | 3408 sicut postea in novo testamento, ut habetur Ephes. III.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 ad 5"><a name="38055"><span class="ref">[38055] Iª-IIae q. 102 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3409 dicendum quod adoratio ad occidentem fuit introducta in lege ad |
| 3410 excludendam idololatriam, nam omnes gentiles, in reverentiam solis, | |
| 3411 adorabant ad orientem; unde dicitur Ezech. VIII, quod <i>quidam | |
| 3412 habebant dorsa contra templum domini et facies ad orientem, et | |
| 3413 adorabant ad ortum solis</i>. Unde ad hoc excludendum, tabernaculum | |
| 3414 habebat sancta sanctorum ad occidentem, ut versus occidentem | |
| 3415 adorarent. Ratio etiam figuralis esse potest quia totus status | |
| 3416 prioris tabernaculi ordinabatur ad figurandum mortem Christi, quae | |
| 3417 significatur per occasum; secundum illud Psalmi LXVII, <i>qui | |
| 53 | 3418 ascendit super occasum, dominus nomen illi</i>.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 ad 6"><a name="38056"><span class="ref">[38056] Iª-IIae q. 102 a. 4 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 3419 dicendum quod eorum quae in tabernaculo continebantur, ratio reddi |
| 3420 potest et litteralis et figuralis. Litteralis quidem, per | |
| 3421 relationem ad cultum divinum. Et quia dictum est quod per | |
| 3422 tabernaculum interius, quod dicebatur sancta sanctorum, | |
| 3423 significabatur saeculum altius spiritualium substantiarum, ideo in | |
| 3424 illo tabernaculo tria continebantur. Scilicet arca testamenti, in | |
| 3425 qua erat urna aurea habens manna, et virga Aaron quae fronduerat, | |
| 3426 et tabulae in quibus erant scripta decem praecepta legis. Haec | |
| 3427 autem arca sita erat inter duos Cherubim, qui se mutuis vultibus | |
| 3428 respiciebant. Et super arcam erat quaedam tabula, quae dicebatur | |
| 3429 propitiatorium, super alas Cherubim, quasi ab ipsis Cherubim | |
| 3430 portaretur, ac si imaginaretur quod illa tabula esset sedes Dei. | |
| 3431 Unde et propitiatorium dicebatur, quasi exinde populo | |
| 3432 propitiaretur, ad preces summi sacerdotis. Et ideo quasi portabatur | |
| 3433 a Cherubim, quasi Deo obsequentibus, arca vero testamenti erat | |
| 3434 quasi scabellum sedentis supra propitiatorium. Per haec autem tria | |
| 3435 designantur tria quae sunt in illo altiori saeculo. Scilicet Deus, | |
| 3436 qui super omnia est, et incomprehensibilis omni creaturae. Et | |
| 3437 propter hoc nulla similitudo eius ponebatur, ad repraesentandam | |
| 3438 eius invisibilitatem. Sed ponebatur quaedam figura sedis eius, quia | |
| 3439 scilicet creatura comprehensibilis est, quae est subiecta Deo, | |
| 3440 sicut sedes sedenti. Sunt etiam in illo altiori saeculo spirituales | |
| 3441 substantiae, quae Angeli dicuntur. Et hi significantur per duos | |
| 3442 Cherubim; mutuo se respicientes, ad designandam concordiam eorum ad | |
| 3443 invicem, secundum illud Iob XXV, qui facit concordiam in | |
| 3444 sublimibus. Et propter hoc etiam non fuit unus tantum Cherubim, ut | |
| 3445 designaretur multitudo caelestium spirituum, et excluderetur cultus | |
| 3446 eorum ab his quibus praeceptum erat ut solum unum Deum colerent. | |
| 3447 Sunt etiam in illo intelligibili saeculo rationes omnium eorum quae | |
| 3448 in hoc saeculo perficiuntur quodammodo clausae, sicut rationes | |
| 3449 effectuum clauduntur in suis causis, et rationes artificiatorum in | |
| 3450 artifice. Et hoc significabatur per arcam, in qua | |
| 3451 repraesentabantur, per tria ibi contenta, tria quae sunt potissima | |
| 3452 in rebus humanis, scilicet sapientia, quae repraesentabatur per | |
| 3453 tabulas testamenti; potestas regiminis, quae repraesentabatur per | |
| 3454 virgam Aaron; vita, quae repraesentabatur per manna, quod fuit | |
| 3455 sustentamentum vitae. Vel per haec tria significabantur tria Dei | |
| 3456 attributa, scilicet sapientia, in tabulis; potentia, in virga; | |
| 3457 bonitas, in manna, tum propter dulcedinem, tum quia ex Dei | |
| 3458 misericordia est populo datum, et ideo in memoriam divinae | |
| 3459 misericordiae conservabatur. Et haec tria etiam figurata sunt in | |
| 3460 visione Isaiae. Vidit enim dominum sedentem super solium excelsum | |
| 3461 et elevatum; et Seraphim assistentes; et domum impleri a gloria | |
| 3462 Dei. Unde et Seraphim dicebant, plena est omnis terra gloria eius. | |
| 3463 Et sic similitudines Seraphim non ponebantur ad cultum, quod | |
| 3464 prohibebatur primo legis praecepto, sed in signum ministerii, ut | |
| 3465 dictum est. In exteriori vero tabernaculo, quod significat praesens | |
| 3466 saeculum, continebantur etiam tria, scilicet altare thymiamatis, | |
| 3467 quod erat directe contra arcam; mensa propositionis, super quam | |
| 3468 duodecim panes apponebantur, erat posita ex parte aquilonari; | |
| 3469 candelabrum vero ex parte Australi. Quae tria videntur respondere | |
| 3470 tribus quae erant in arca clausa, sed magis manifeste eadem | |
| 3471 repraesentabant, oportet enim rationes rerum ad manifestiorem | |
| 3472 demonstrationem perduci quam sint in mente divina et Angelorum, ad | |
| 3473 hoc quod homines sapientes eas cognoscere possint qui significantur | |
| 3474 per sacerdotes ingredientes tabernaculum. In candelabro igitur | |
| 3475 designabatur, sicut in signo sensibili, sapientia quae | |
| 3476 intelligibilibus verbis exprimebatur in tabulis. Per altare vero | |
| 3477 thymiamatis significabatur officium sacerdotum, quorum erat populum | |
| 3478 ad Deum reducere, et hoc etiam significabatur per virgam. Nam in | |
| 3479 illo altari incedebatur thymiama boni odoris, per quod | |
| 3480 significabatur sanctitas populi acceptabilis Deo, dicitur enim | |
| 3481 Apoc. VIII, quod per fumum aromatum significantur iustificationes | |
| 3482 sanctorum. Convenienter autem sacerdotalis dignitas in arca | |
| 3483 significabatur per virgam, in exteriori vero tabernaculo per altare | |
| 3484 thymiamatis, quia sacerdos mediator est inter Deum et populum, | |
| 3485 regens populum per potestatem divinam, quam virga significat; et | |
| 3486 fructum sui regiminis, scilicet sanctitatem populi, Deo offert, | |
| 3487 quasi in altari thymiamatis. Per mensam autem significatur | |
| 3488 nutrimentum vitae, sicut et per manna. Sed hoc est communius et | |
| 3489 grossius nutrimentum, illud autem suavius et subtilius. | |
| 3490 Convenienter autem candelabrum ponebatur ex parte Australi, mensa | |
| 3491 autem ex parte aquilonari, quia Australis pars est dextera pars | |
| 3492 mundi, aquilonaris autem sinistra, ut dicitur in II de caelo et | |
| 3493 mundo; sapientia autem pertinet ad dextram, sicut et cetera | |
| 3494 spiritualia bona; temporale autem nutrimentum ad sinistram, | |
| 3495 secundum illud Prov. III, in sinistra illius divitiae et gloria. | |
| 3496 Potestas autem sacerdotalis media est inter temporalia et | |
| 3497 spiritualem sapientiam, quia per eam et spiritualis sapientia et | |
| 3498 temporalia dispensantur. Potest autem et horum alia ratio assignari | |
| 3499 magis litteralis. In arca enim continebantur tabulae legis, ad | |
| 3500 tollendam legis oblivionem, unde dicitur Exod. XXIV, <i>dabo tibi | |
| 3501 duas tabulas lapideas et legem ac mandata quae scripsi, ut doceas | |
| 3502 filios Israel</i>. Virga vero Aaron ponebatur ibi ad comprimendam | |
| 3503 dissensionem populi de sacerdotio Aaron, unde dicitur Num. XVII, | |
| 3504 <i>refer virgam Aaron in tabernaculum testimonii, ut servetur in | |
| 3505 signum rebellium filiorum Israel</i>. Manna autem conservabatur in | |
| 3506 arca, ad commemorandum beneficium quod dominus praestitit filiis | |
| 3507 Israel in deserto, unde dicitur Exod. XVI, <i>imple gomor ex eo, et | |
| 3508 custodiatur in futuras retro generationes, ut noverint panes de | |
| 3509 quibus alui vos in solitudine</i>. Candelabrum vero erat institutum | |
| 3510 ad honorificentiam tabernaculi, pertinet enim ad magnificentiam | |
| 3511 domus quod sit bene luminosa. Habebat autem candelabrum septem | |
| 3512 calamos, ut Iosephus dicit, ad significandum septem planetas, | |
| 3513 quibus totus mundus illuminatur. Et ideo ponebatur candelabrum ex | |
| 3514 parte Australi, quia ex illa parte est nobis planetarum cursus. | |
| 3515 Altare vero thymiamatis erat institutum ut iugiter in tabernaculo | |
| 3516 esset fumus boni odoris, tum propter venerationem tabernaculi; tum | |
| 3517 etiam in remedium fetoris quem oportebat accidere ex effusione | |
| 3518 sanguinis et occisione animalium. Ea enim quae sunt fetida, | |
| 3519 despiciuntur quasi vilia, quae vero sunt boni odoris, homines magis | |
| 3520 appretiant. Mensa autem apponebatur ad significandum quod | |
| 3521 sacerdotes templo servientes, in templo victum habere debebant, | |
| 3522 unde duodecim panes superpositos mensae, in memoriam duodecim | |
| 3523 tribuum, solis sacerdotibus edere licitum erat, ut habetur Matth. | |
| 3524 XII. Mensa autem non ponebatur directe in medio ante | |
| 3525 propitiatorium, ad excludendum ritum idololatriae, nam gentiles in | |
| 3526 sacris lunae proponebant mensam coram idolo lunae; unde dicitur | |
| 3527 Ierem. VII, <i>mulieres conspergunt adipem ut faciant placentas | |
| 3528 reginae caeli</i>. In atrio vero extra tabernaculum continebatur | |
| 3529 altare holocaustorum, in quo offerebantur Deo sacrificia de his | |
| 3530 quae erant a populo possessa. Et ideo in atrio poterat esse | |
| 3531 populus, qui huiusmodi Deo offerebat per manus sacerdotum. Sed ad | |
| 3532 altare interius, in quo ipsa devotio et sanctitas populi Deo | |
| 3533 offerebatur, non poterant accedere nisi sacerdotes, quorum erat Deo | |
| 3534 offerre populum. Est autem hoc altare extra tabernaculum in atrio | |
| 3535 constitutum, ad removendum cultum idololatriae, nam gentiles infra | |
| 3536 templa altaria constituebant ad immolandum idolis. Figuralis vero | |
| 3537 ratio omnium horum assignari potest ex relatione tabernaculi ad | |
| 3538 Christum, qui figurabatur. Est autem considerandum quod ad | |
| 3539 designandum imperfectionem legalium figurarum, diversae figurae | |
| 3540 fuerunt institutae in templo ad significandum Christum. Ipse enim | |
| 3541 significatur per propitiatorium, quia ipse est propitiatio pro | |
| 3542 peccatis nostris, ut dicitur I Ioan. II. Et convenienter hoc | |
| 3543 propitiatorium a Cherubim portatur, quia de eo scriptum est, | |
| 3544 adorent eum omnes Angeli Dei, ut habetur Heb. I. Ipse etiam | |
| 3545 significatur per arcam, quia sicut arca erat constructa de lignis | |
| 3546 setim, ita corpus Christi de membris purissimis constabat. Erat | |
| 3547 autem deaurata, quia Christus fuit plenus sapientia et caritate, | |
| 3548 quae per aurum significantur. Intra arcam autem erat urna aurea, | |
| 3549 idest sancta anima; habens manna, idest omnem plenitudinem | |
| 3550 divinitatis. Erat etiam in arca virga, idest potestas sacerdotalis, | |
| 3551 quia ipse est factus sacerdos in aeternum. Erant etiam ibi tabulae | |
| 3552 testamenti, ad designandum quod ipse Christus est legis dator. Ipse | |
| 3553 etiam Christus significatur per candelabrum, quia ipse dicit, ego | |
| 3554 sum lux mundi, per septem lucernas, septem dona spiritus sancti. | |
| 3555 Ipse est spiritualis cibus, secundum illud Ioan. VI, ego sum panis | |
| 3556 vivus, duodecim autem panes significant duodecim apostolos, vel | |
| 3557 doctrinam eorum. Sive per candelabrum et mensam potest significari | |
| 3558 doctrina et fides Ecclesiae, quae etiam illuminat et spiritualiter | |
| 3559 reficit. Ipse etiam Christus significatur per duplex altare | |
| 3560 holocaustorum et thymiamatis. Quia per ipsum oportet nos Deo | |
| 3561 offerre omnia virtutum opera, sive illa quibus carnem affligimus, | |
| 3562 quae offeruntur quasi in altari holocaustorum; sive illa quae, | |
| 3563 maiore mentis perfectione, per spiritualia perfectorum desideria, | |
| 3564 Deo offeruntur in Christo, quasi in altari thymiamatis, secundum | |
| 3565 illud ad Heb. ult., <i>per ipsum ergo offeramus hostiam laudis | |
| 53 | 3566 semper Deo</i>.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 ad 7"><a name="38057"><span class="ref">[38057] Iª-IIae q. 102 a. 4 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 3567 dicendum quod dominus praecepit altare construi ad sacrificia et |
| 3568 munera offerenda, in honorem Dei et sustentationem ministrorum qui | |
| 3569 tabernaculo deserviebant. De constructione autem altaris datur a | |
| 3570 domino duplex praeceptum. Unum quidem in principio legis, Exod. XX, | |
| 3571 ubi dominus mandavit quod facerent altare de terra, vel saltem de | |
| 3572 lapidibus non sectis; et iterum quod non facerent altare excelsum, | |
| 3573 ad quod oporteret per gradus ascendere. Et hoc, ad detestandum | |
| 3574 idololatriae cultum, gentiles enim idolis construebant altaria | |
| 3575 ornata et sublimia, in quibus credebant aliquid sanctitatis et | |
| 3576 numinis esse. Propter quod etiam dominus mandavit, Deut. XVI, | |
| 3577 <i>non plantabis lucum, et omnem arborem, iuxta altare domini Dei | |
| 3578 tui</i>, idololatrae enim consueverunt sub arboribus sacrificare, | |
| 3579 propter amoenitatem et umbrositatem. Quorum etiam praeceptorum | |
| 3580 ratio figuralis fuit. Quia in Christo, qui est nostrum altare, | |
| 3581 debemus confiteri veram carnis naturam, quantum ad humanitatem, | |
| 3582 quod est altare de terra facere, et quantum ad divinitatem, debemus | |
| 3583 in eo confiteri patris aequalitatem, quod est non ascendere per | |
| 3584 gradus ad altare. Nec etiam iuxta Christum debemus admittere | |
| 3585 doctrinam gentilium, ad lasciviam provocantem. Sed facto | |
| 3586 tabernaculo ad honorem Dei, non erant timendae huiusmodi occasiones | |
| 3587 idololatriae. Et ideo dominus mandavit quod fieret altare | |
| 3588 holocaustorum de aere, quod esset omni populo conspicuum; et altare | |
| 3589 thymiamatis de auro, quod soli sacerdotes videbant. Nec erat tanta | |
| 3590 pretiositas aeris ut per hoc populus ad aliquam idololatriam | |
| 3591 provocaretur. Sed quia Exod. XX ponitur pro ratione huius | |
| 3592 praecepti, <i>non ascendes per gradus ad altare meum</i>, id quod | |
| 3593 subditur, ne reveletur turpitudo tua; considerandum est quod hoc | |
| 3594 etiam fuit institutum ad excludendam idololatriam, nam in sacris | |
| 3595 Priapi sua pudenda gentiles populo denudabant. Postmodum autem | |
| 3596 indictus est sacerdotibus feminalium usus ad tegimen pudendorum. Et | |
| 3597 ideo sine periculo institui potuit tanta altaris altitudo ut per | |
| 3598 aliquos gradus ligneos, non stantes sed portatiles, in hora | |
| 3599 sacrificii, sacerdotes ad altare ascenderent sacrificia | |
| 53 | 3600 offerentes.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 ad 8"><a name="38058"><span class="ref">[38058] Iª-IIae q. 102 a. 4 ad 8</span></a> Ad octavum |
| 28 | 3601 dicendum quod corpus tabernaculi constabat ex quibusdam tabulis in |
| 3602 longitudinem erectis, quae quidem interius tegebantur quibusdam | |
| 3603 cortinis ex quatuor coloribus variatis, scilicet de bysso retorta, | |
| 3604 et hyacintho, ac purpura, coccoque bis tincto. Sed huiusmodi | |
| 3605 cortinae tegebant solum latera tabernaculi, in tecto autem | |
| 3606 tabernaculi erat operimentum unum de pellibus hyacinthinis; et | |
| 3607 super hoc aliud de pellibus arietum rubricatis; et desuper tertium | |
| 3608 de quibusdam sagis cilicinis, quae non tantum operiebant tectum | |
| 3609 tabernaculi, sed etiam descendebant usque terram, et tegebant | |
| 3610 tabulas tabernaculi exterius. Horum autem operimentorum ratio | |
| 3611 litteralis in communi erat ornatus et protectio tabernaculi, ut in | |
| 3612 reverentia haberetur. In speciali vero, secundum quosdam, per | |
| 3613 cortinas designabatur caelum sydereum, quod est diversis stellis | |
| 3614 variatum; per saga, aquae quae sunt supra firmamentum; per pelles | |
| 3615 rubricatas, caelum Empyreum, in quo sunt Angeli; per pelles | |
| 3616 hyacinthinas, caelum sanctae Trinitatis. Figuralis autem ratio | |
| 3617 horum est quia per tabulas ex quibus construebatur tabernaculum, | |
| 3618 significantur Christi fideles, ex quibus construitur Ecclesia. | |
| 3619 Tegebantur autem interius tabulae cortinis quadricoloribus, quia | |
| 3620 fideles interius ornantur quatuor virtutibus; <i>nam in bysso | |
| 3621 retorta</i>, ut Glossa dicit, <i>significatur caro castitate | |
| 3622 renitens; in hyacintho, mens superna cupiens; in purpura, caro | |
| 3623 passionibus subiacens; in cocco bis tincto, mens inter passiones | |
| 3624 Dei et proximi dilectione praefulgens</i>. Per operimenta vero | |
| 3625 tecti designantur praelati et doctores, in quibus debet renitere | |
| 3626 caelestis conversatio, quod significatur per pelles hyacinthinas; | |
| 3627 promptitudo ad martyrium, quod significant pelles rubricatae; | |
| 3628 austeritas vitae et tolerantia adversorum, quae significantur per | |
| 3629 saga cilicina, quae erant exposita ventis et pluviis, ut Glossa | |
| 53 | 3630 dicit.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 ad 9"><a name="38059"><span class="ref">[38059] Iª-IIae q. 102 a. 4 ad 9</span></a> Ad nonum |
| 28 | 3631 dicendum quod sanctificatio tabernaculi et vasorum eius habebat |
| 3632 causam litteralem ut in maiori reverentia haberetur, quasi per | |
| 3633 huiusmodi consecrationem divino cultui deputatum. Figuralis autem | |
| 3634 ratio est quia per huiusmodi sanctificationem significatur | |
| 3635 spiritualis sanctificatio viventis tabernaculi, scilicet fidelium, | |
| 53 | 3636 ex quibus constituitur Ecclesia Christi.</p><p title="I-II q. 102 a. 4 ad 10"><a name="38060"><span class="ref">[38060] Iª-IIae q. 102 a. 4 ad 10</span></a> Ad decimum |
| 28 | 3637 dicendum quod in veteri lege erant septem solemnitates temporales, |
| 3638 et una continua, ut potest colligi Num. XXVIII et XXIX. Erat enim | |
| 3639 quasi continuum festum, quia quotidie mane et vespere immolabatur | |
| 3640 agnus. Et per illud continuum festum iugis sacrificii | |
| 3641 repraesentabatur perpetuitas divinae beatitudinis. Festorum autem | |
| 3642 temporalium primum erat quod iterabatur qualibet septimana. Et haec | |
| 3643 erat solemnitas sabbati, quod celebrabatur in memoriam creationis | |
| 3644 rerum, ut supra dictum est. Alia autem solemnitas iterabatur | |
| 3645 quolibet mense, scilicet festum Neomeniae, quod celebrabatur ad | |
| 3646 commemorandum opus divinae gubernationis. Nam haec inferiora | |
| 3647 praecipue variantur secundum motum lunae, et ideo celebrabatur hoc | |
| 3648 festum in novitate lunae. Non autem in eius plenitudine, ad | |
| 3649 evitandum idololatrarum cultum, qui in tali tempore lunae | |
| 3650 sacrificabant. Haec autem duo beneficia sunt communia toti humano | |
| 3651 generi, et ideo frequentius iterabantur. Alia vero quinque festa | |
| 3652 celebrabantur semel in anno, et recolebantur in eis beneficia | |
| 3653 specialiter illi populo exhibita. Celebrabatur enim festum phase | |
| 3654 primo mense, ad commemorandum beneficium liberationis ex Aegypto. | |
| 3655 Celebrabatur autem festum Pentecostes post quinquaginta dies, ad | |
| 3656 recolendum beneficium legis datae. Alia vero tria festa | |
| 3657 celebrabantur in mense septimo, qui quasi totus apud eos erat | |
| 3658 solemnis, sicut et septimus dies. In prima enim die mensis septimi | |
| 3659 erat festum tubarum, in memoriam liberationis Isaac, quando Abraham | |
| 3660 invenit arietem haerentem cornibus, quem repraesentabant per cornua | |
| 3661 quibus buccinabant. Erat autem festum tubarum quasi quaedam | |
| 3662 invitatio ut praepararent se ad sequens festum, quod celebrabatur | |
| 3663 decimo die. Et hoc erat festum expiationis, in memoriam illius | |
| 3664 beneficii quo Deus propitiatus est peccato populi de adoratione | |
| 3665 vituli, ad preces Moysi. Post hoc autem celebrabatur festum | |
| 3666 Scenopegiae, idest tabernaculorum, septem diebus, ad commemorandum | |
| 3667 beneficium divinae protectionis et deductionis per desertum, ubi in | |
| 3668 tabernaculis habitaverunt. Unde in hoc festo debebant habere | |
| 3669 fructum arboris pulcherrimae, idest citrum, et lignum densarum | |
| 3670 frondium, idest myrtum, quae sunt odorifera; et spatulas palmarum, | |
| 3671 et salices de torrente, quae diu retinent suum virorem; et haec | |
| 3672 inveniuntur in terra promissionis; ad significandum quod per aridam | |
| 3673 terram deserti eos duxerat Deus ad terram deliciosam. Octavo autem | |
| 3674 die celebrabatur aliud festum, scilicet coetus atque collectae, in | |
| 3675 quo colligebantur a populo ea quae erant necessaria ad expensas | |
| 3676 cultus divini. Et significabatur adunatio populi et pax praestita | |
| 3677 in terra promissionis. Figuralis autem ratio horum festorum est | |
| 3678 quia per iuge sacrificium agni figuratur perpetuitas Christi, qui | |
| 3679 est agnus Dei; secundum illud Heb. ult., <i>Iesus Christus heri et | |
| 3680 hodie, ipse et in saecula</i>. Per sabbatum autem significatur | |
| 3681 spiritualis requies nobis data per Christum, ut habetur ad Heb. IV. | |
| 3682 Per Neomeniam autem, quae est incoeptio novae lunae, significatur | |
| 3683 illuminatio primitivae Ecclesiae per Christum, eo praedicante et | |
| 3684 miracula faciente. Per festum autem Pentecostes significatur | |
| 3685 descensus spiritus sancti in apostolos. Per festum autem tubarum | |
| 3686 significatur praedicatio apostolorum. Per festum autem expiationis | |
| 3687 significatur emundatio a peccatis populi Christiani. Per festum | |
| 3688 autem tabernaculorum, peregrinatio eorum in hoc mundo, in quo | |
| 3689 ambulant in virtutibus proficiendo. Per festum autem coetus atque | |
| 3690 collectae significatur congregatio fidelium in regno caelorum, et | |
| 3691 ideo istud festum dicebatur sanctissimum esse. Et haec tria festa | |
| 3692 erant continua ad invicem, quia oportet expiatos a vitiis proficere | |
| 3693 in virtute, quousque perveniant ad Dei visionem, ut dicitur in | |
| 53 | 3694 Psalmo LXXXIII.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 102 a. 5 arg. 1"><a name="38061"><span class="ref">[38061] Iª-IIae q. 102 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3695 sic proceditur. Videtur quod sacramentorum veteris legis conveniens |
| 3696 causa esse non possit. Ea enim quae ad cultum divinum fiunt, non | |
| 3697 debent esse similia his quae idololatrae observabant, dicitur enim | |
| 3698 Deut. XII, <i>non facies similiter domino Deo tuo, omnes enim | |
| 3699 abominationes quas aversatur dominus, fecerunt diis suis</i>. Sed | |
| 3700 cultores idolorum in eorum cultu se incidebant usque ad effusionem | |
| 3701 sanguinis, dicitur enim III Reg. XVIII, quod <i>incidebant se, | |
| 3702 iuxta ritum suum, cultris et lanceolis, donec perfunderentur | |
| 3703 sanguine</i>. Propter quod dominus mandavit, Deut. XIV, <i>non vos | |
| 3704 incidetis, nec facietis calvitium super mortuo</i>. Inconvenienter | |
| 53 | 3705 igitur circumcisio erat instituta in lege.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 arg. 2"><a name="38062"><span class="ref">[38062] Iª-IIae q. 102 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3706 ea quae in cultum divinum fiunt, debent honestatem et gravitatem |
| 3707 habere; secundum illud Psalmi XXXIV, <i>in populo gravi laudabo | |
| 3708 te</i>. Sed ad levitatem quandam pertinere videtur ut homines | |
| 3709 festinanter comedant. Inconvenienter igitur praeceptum est, Exod. | |
| 3710 XII, ut comederent festinanter agnum paschalem. Et alia etiam circa | |
| 3711 eius comestionem sunt instituta, quae videntur omnino | |
| 53 | 3712 irrationabilia esse.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 arg. 3"><a name="38063"><span class="ref">[38063] Iª-IIae q. 102 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3713 sacramenta veteris legis figurae fuerunt sacramentorum novae legis. |
| 3714 Sed per agnum paschalem significatur sacramentum Eucharistiae; | |
| 3715 secundum illud I ad Cor. V, <i>Pascha nostrum immolatus est | |
| 3716 Christus</i>. Ergo etiam debuerunt esse aliqua sacramenta in lege | |
| 3717 quae praefigurarent alia sacramenta novae legis, sicut | |
| 3718 confirmationem et extremam unctionem et matrimonium, et alia | |
| 53 | 3719 sacramenta.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 arg. 4"><a name="38064"><span class="ref">[38064] Iª-IIae q. 102 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3720 purificatio non potest convenienter fieri nisi ab aliquibus |
| 3721 immunditiis. Sed quantum ad Deum, nullum corporale reputatur | |
| 3722 immundum, quia omne corpus creatura Dei est; <i>et omnis creatura | |
| 3723 Dei bona, et nihil reiiciendum quod cum gratiarum actione | |
| 3724 percipitur</i>, ut dicitur I ad Tim. IV. Inconvenienter igitur | |
| 3725 purificabantur propter contactum hominis mortui, vel alicuius | |
| 53 | 3726 huiusmodi corporalis infectionis.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 arg. 5"><a name="38065"><span class="ref">[38065] Iª-IIae q. 102 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3727 Eccli. XXXIV dicitur, <i>ab immundo quid mundabitur?</i> Sed cinis |
| 3728 vitulae rufae quae comburebatur, immundus erat, quia immundum | |
| 3729 reddebat, dicitur enim Num. XIX, quod sacerdos qui immolabat eam, | |
| 3730 commaculatus erat usque ad vesperum; similiter et ille qui eam | |
| 3731 comburebat; et etiam ille qui eius cineres colligebat. Ergo | |
| 3732 inconvenienter praeceptum ibi fuit ut per huiusmodi cinerem | |
| 53 | 3733 aspersum immundi purificarentur.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 arg. 6"><a name="38066"><span class="ref">[38066] Iª-IIae q. 102 a. 5 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3734 peccata non sunt aliquid corporale, quod possit deferri de loco ad |
| 3735 locum, neque etiam per aliquid immundum potest homo a peccato | |
| 3736 mundari. Inconvenienter igitur ad expiationem peccatorum populi, | |
| 3737 sacerdos super unum hircorum confitebatur peccata filiorum Israel, | |
| 3738 ut portaret ea in desertum, per alium autem, quo utebantur ad | |
| 3739 purificationes, simul cum vitulo comburentes extra castra, immundi | |
| 3740 reddebantur, ita quod oportebat eos lavare vestimenta et carnem | |
| 53 | 3741 aqua.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 arg. 7"><a name="38067"><span class="ref">[38067] Iª-IIae q. 102 a. 5 arg. 7</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3742 illud quod iam est mundatum, non oportet iterum mundari. |
| 3743 Inconvenienter igitur, mundata lepra hominis, vel etiam domus, alia | |
| 53 | 3744 purificatio adhibebatur; ut habetur Levit. XIV.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 arg. 8"><a name="38068"><span class="ref">[38068] Iª-IIae q. 102 a. 5 arg. 8</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3745 spiritualis immunditia non potest per corporalem aquam, vel pilorum |
| 3746 rasuram, emundari. Irrationabile igitur videtur quod dominus | |
| 3747 praecepit Exod. XXX, ut fieret labium aeneum cum basi sua ad | |
| 3748 lavandum manus et pedes sacerdotum qui ingressuri erant | |
| 3749 tabernaculum; et quod praecipitur Num. VIII, quod Levitae | |
| 3750 abstergerentur aqua lustrationis, et raderent omnes pilos carnis | |
| 53 | 3751 suae.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 arg. 9"><a name="38069"><span class="ref">[38069] Iª-IIae q. 102 a. 5 arg. 9</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3752 quod maius est, non potest sanctificari per illud quod minus est. |
| 3753 Inconvenienter igitur per quandam unctionem corporalem, et | |
| 3754 corporalia sacrificia, et oblationes corporales, fiebat in lege | |
| 3755 consecratio maiorum et minorum sacerdotum, ut habetur Levit. VIII; | |
| 53 | 3756 et Levitarum, ut habetur Num. VIII.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 arg. 10"><a name="38070"><span class="ref">[38070] Iª-IIae q. 102 a. 5 arg. 10</span></a> |
| 28 | 3757 Praeterea, sicut dicitur I Reg. XVI, <i>homines vident ea quae |
| 3758 parent, Deus autem intuetur cor</i>. Sed ea quae exterius parent in | |
| 3759 homine, est corporalis dispositio, et etiam indumenta. | |
| 3760 Inconvenienter igitur sacerdotibus maioribus et minoribus quaedam | |
| 3761 specialia vestimenta deputabantur, de quibus habetur Exod. XXVIII. | |
| 3762 Et sine ratione videtur quod prohiberetur aliquis a sacerdotio | |
| 3763 propter corporales defectus, secundum quod dicitur Levit. XXI, | |
| 3764 <i>homo de semine tuo per familias qui habuerit maculam, non | |
| 3765 offeret panes Deo suo, si caecus fuerit, vel claudus</i>, et | |
| 3766 cetera. Sic igitur videtur quod sacramenta veteris legis | |
| 53 | 3767 irrationabilia fuerint.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 s. c."><a name="38071"><span class="ref">[38071] Iª-IIae q. 102 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3768 est quod dicitur Levit. XX, <i>ego sum dominus, qui sanctifico |
| 3769 vos</i>. Sed a Deo nihil sine ratione fit, dicitur enim in Psalmo | |
| 3770 CIII, <i>omnia in sapientia fecisti</i>. Ergo in sacramentis | |
| 3771 veteris legis, quae ordinabantur ad hominum sanctificationem, nihil | |
| 53 | 3772 erat sine rationabili causa.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 co."><a name="38072"><span class="ref">[38072] Iª-IIae q. 102 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3773 dicendum quod, sicut supra dictum est, sacramenta proprie dicuntur |
| 3774 illa quae adhibebantur Dei cultoribus ad quandam consecrationem, | |
| 3775 per quam scilicet deputabantur quodammodo ad cultum Dei. Cultus | |
| 3776 autem Dei generali quidem modo pertinebat ad totum populum; sed | |
| 3777 speciali modo pertinebat ad sacerdotes et Levitas, qui erant | |
| 3778 ministri cultus divini. Et ideo in istis sacramentis veteris legis | |
| 3779 quaedam pertinebant communiter ad totum populum; quaedam autem | |
| 3780 specialiter ad ministros. Et circa utrosque tria erant necessaria. | |
| 3781 Quorum primum est institutio in statu colendi Deum. Et haec quidem | |
| 3782 institutio communiter quantum ad omnes, fiebat per circumcisionem, | |
| 3783 sine qua nullus admittebatur ad aliquid legalium, quantum vero ad | |
| 3784 sacerdotes, per sacerdotum consecrationem. Secundo requirebatur | |
| 3785 usus eorum quae pertinent ad divinum cultum. Et sic quantum ad | |
| 3786 populum, erat esus paschalis convivii, ad quem nullus incircumcisus | |
| 3787 admittebatur, ut patet Exod. XII, et quantum ad sacerdotes, oblatio | |
| 3788 victimarum, et esus panum propositionis et aliorum quae erant | |
| 3789 sacerdotum usibus deputata. Tertio requirebatur remotio eorum per | |
| 3790 quae aliqui impediebantur a cultu divino, scilicet immunditiarum. | |
| 3791 Et sic quantum ad populum, erant institutae quaedam purificationes | |
| 3792 a quibusdam exterioribus immunditiis, et etiam expiationes a | |
| 3793 peccatis, quantum vero ad sacerdotes et Levitas, erat instituta | |
| 3794 ablutio manuum et pedum, et rasio pilorum. Et haec omnia habebant | |
| 3795 rationabiles causas et litterales, secundum quod ordinabantur ad | |
| 3796 cultum Dei pro tempore illo; et figurales, secundum quod | |
| 53 | 3797 ordinabantur ad figurandum Christum; ut patebit per singula.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 ad 1"><a name="38073"><span class="ref">[38073] Iª-IIae q. 102 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3798 ergo dicendum quod litteralis ratio circumcisionis principalis |
| 3799 quidem fuit ad protestationem fidei unius Dei. Et quia Abraham fuit | |
| 3800 primus qui se ab infidelibus separavit, exiens de domo sua et de | |
| 3801 cognatione sua, ideo ipse primus circumcisionem accepit. Et hanc | |
| 3802 causam assignat apostolus, ad Rom. IV, <i>signum accepit | |
| 3803 circumcisionis, signaculum iustitiae fidei quae est in | |
| 3804 praeputio</i>, quia scilicet in hoc legitur Abrahae fides reputata | |
| 3805 ad iustitiam, quod contra spem in spem credidit, scilicet contra | |
| 3806 spem naturae in spem gratiae, ut fieret pater multarum gentium, cum | |
| 3807 ipse esset senex, et uxor sua esset anus et sterilis. Et ut haec | |
| 3808 protestatio, et imitatio fidei Abrahae, firmaretur in cordibus | |
| 3809 Iudaeorum, acceperunt signum in carne sua, cuius oblivisci non | |
| 3810 possent, unde dicitur Gen. XVII, <i>erit pactum meum in carne | |
| 3811 vestra in foedus aeternum</i>. Ideo autem fiebat octava die, quia | |
| 3812 antea puer est valde tenellus, et posset ex hoc graviter laedi, et | |
| 3813 reputatur adhuc quasi quiddam non solidatum, unde etiam nec | |
| 3814 animalia offerebantur ante octavum diem. Ideo vero non magis | |
| 3815 tardabatur, ne propter dolorem aliqui signum circumcisionis | |
| 3816 refugerent, et ne parentes etiam, quorum amor increscit ad filios | |
| 3817 post frequentem conversationem et eorum augmentum, eos | |
| 3818 circumcisioni subtraherent. Secunda ratio esse potuit ad | |
| 3819 debilitationem concupiscentiae in membro illo. Tertia ratio, in | |
| 3820 sugillationem sacrorum Veneris et Priapi, in quibus illa pars | |
| 3821 corporis honorabatur. Dominus autem non prohibuit nisi incisionem | |
| 3822 quae in cultum idolorum fiebat, cui non erat similis praedicta | |
| 3823 circumcisio. Figuralis vero ratio circumcisionis erat quia | |
| 3824 figurabatur ablatio corruptionis fienda per Christum, quae perfecte | |
| 3825 complebitur in octava aetate, quae est aetas resurgentium. Et quia | |
| 3826 omnis corruptio culpae et poenae provenit in nos per carnalem | |
| 3827 originem ex peccato primi parentis, ideo talis circumcisio fiebat | |
| 3828 in membro generationis. Unde apostolus dicit, ad Colos. II, | |
| 3829 <i>circumcisi estis in Christo circumcisione non manu facta in | |
| 3830 expoliatione corporis carnis, sed in circumcisione domini nostri | |
| 53 | 3831 Iesu Christi</i>.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 ad 2"><a name="38074"><span class="ref">[38074] Iª-IIae q. 102 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3832 dicendum quod litteralis ratio paschalis convivii fuit in |
| 3833 commemorationem beneficii quo Deus eduxit eos de Aegypto. Unde per | |
| 3834 huiusmodi convivii celebrationem profitebantur se ad illum populum | |
| 3835 pertinere quem Deus sibi assumpserat ex Aegypto. Quando enim sunt | |
| 3836 ex Aegypto liberati, praeceptum est eis ut sanguine agni linirent | |
| 3837 superliminaria domorum, quasi protestantes se recedere a ritibus | |
| 3838 Aegyptiorum, qui arietem colebant. Unde et liberati sunt per | |
| 3839 sanguinis agni aspersionem vel linitionem in postibus domorum, a | |
| 3840 periculo exterminii quod imminebat Aegyptiis. In illo autem exitu | |
| 3841 eorum de Aegypto duo fuerunt, scilicet festinantia ad egrediendum, | |
| 3842 impellebant enim eos Aegyptii ut exirent velociter, ut habetur | |
| 3843 Exod. XII; imminebatque periculum ei qui non festinaret exire cum | |
| 3844 multitudine, ne remanens occideretur ab Aegyptiis. Festinantia | |
| 3845 autem designabatur dupliciter. Uno quidem modo per ea quae | |
| 3846 comedebant. Praeceptum enim erat eis quod comederent panes azymos, | |
| 3847 in huius signum, quod non poterant fermentari, cogentibus exire | |
| 3848 Aegyptiis; et quod comederent assum igni, sic enim velocius | |
| 3849 praeparabatur; et quod os non comminuerent ex eo, quia in | |
| 3850 festinantia non vacat ossa frangere. Alio modo, quantum ad modum | |
| 3851 comedendi. Dicitur enim, <i>renes vestros accingetis, calceamenta | |
| 3852 habebitis in pedibus, tenentes baculos in manibus, et comedetis | |
| 3853 festinanter</i>, quod manifeste designat homines existentes in | |
| 3854 promptu itineris. Ad idem etiam pertinet quod eis praecipitur, | |
| 3855 <i>in una domo comedetis, neque feretis de carnibus eius foras</i>, | |
| 3856 quia scilicet, propter festinantiam, non vacabat invicem mittere | |
| 3857 exennia. Amaritudo autem quam passi fuerant in Aegypto, | |
| 3858 significabatur per lactucas agrestes. Figuralis autem ratio patet. | |
| 3859 Quia per immolationem agni paschalis significabatur immolatio | |
| 3860 Christi; secundum illud I ad Cor. V, <i>Pascha nostrum immolatus | |
| 3861 est Christus</i>. Sanguis vero agni liberans ab exterminatore, | |
| 3862 linitis superliminaribus domorum, significat fidem passionis | |
| 3863 Christi in corde et ore fidelium, per quam liberamur a peccato et a | |
| 3864 morte; secundum illud I Petr. I, <i>redempti estis pretioso | |
| 3865 sanguine agni immaculati</i>. Comedebantur autem carnes illae, ad | |
| 3866 significandum esum corporis Christi in sacramento. Erant autem | |
| 3867 assae igni, ad significandum passionem, vel caritatem Christi. | |
| 3868 Comedebantur autem cum azymis panibus, ad significandam puram | |
| 3869 conversationem fidelium sumentium corpus Christi, secundum illud I | |
| 3870 ad Cor. V, <i>epulemur in azymis sinceritatis et veritatis</i>. | |
| 3871 Lactucae autem agrestes addebantur, in signum poenitentiae | |
| 3872 peccatorum, quae necessaria est sumentibus corpus Christi. Renes | |
| 3873 autem accingendi sunt cingulo castitatis. Calceamenta autem pedum | |
| 3874 sunt exempla mortuorum patrum. Baculi autem habendi in manibus, | |
| 3875 significant pastoralem custodiam. Praecipitur autem quod in una | |
| 3876 domo agnus paschalis comedatur, idest in Ecclesia Catholicorum, non | |
| 53 | 3877 in conventiculis haereticorum.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 ad 3"><a name="38075"><span class="ref">[38075] Iª-IIae q. 102 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3878 dicendum quod quaedam sacramenta novae legis habuerunt in veteri |
| 3879 lege sacramenta figuralia sibi correspondentia. Nam circumcisioni | |
| 3880 respondet Baptismus, qui est fidei sacramentum, unde dicitur ad | |
| 3881 Col. II, <i>circumcisi estis in circumcisione domini nostri Iesu | |
| 3882 Christi, consepulti ei in Baptismo</i>. Convivio vero agni | |
| 3883 paschalis respondet in nova lege sacramentum Eucharistiae. Omnibus | |
| 3884 autem purificationibus veteris legis respondet in nova lege | |
| 3885 sacramentum poenitentiae. Consecrationi autem pontificum et | |
| 3886 sacerdotum respondet sacramentum ordinis. Sacramento autem | |
| 3887 confirmationis, quod est sacramentum plenitudinis gratiae, non | |
| 3888 potest respondere in veteri lege aliquod sacramentum, quia nondum | |
| 3889 advenerat tempus plenitudinis, eo quod neminem ad perfectum adduxit | |
| 3890 lex. Similiter autem et sacramento extremae unctionis, quod est | |
| 3891 quaedam immediata praeparatio ad introitum gloriae, cuius aditus | |
| 3892 nondum patebat in veteri lege, pretio nondum soluto. Matrimonium | |
| 3893 autem fuit quidem in veteri lege prout erat in officium naturae; | |
| 3894 non autem prout est sacramentum coniunctionis Christi et Ecclesiae, | |
| 3895 quae nondum erat facta. Unde et in veteri lege dabatur libellus | |
| 53 | 3896 repudii, quod est contra sacramenti rationem.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 ad 4"><a name="38076"><span class="ref">[38076] Iª-IIae q. 102 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3897 dicendum quod, sicut dictum est, purificationes veteris legis |
| 3898 ordinabantur ad removendum impedimenta cultus divini. Qui quidem | |
| 3899 est duplex, scilicet spiritualis, qui consistit in devotione mentis | |
| 3900 ad Deum; et corporalis, qui consistit in sacrificiis et | |
| 3901 oblationibus et aliis huiusmodi. A cultu autem spirituali | |
| 3902 impediuntur homines per peccata, quibus homines pollui dicebantur, | |
| 3903 sicut per idololatriam et homicidium, per adulteria et incestus. Et | |
| 3904 ab istis pollutionibus purificabantur homines per aliqua sacrificia | |
| 3905 vel communiter oblata pro tota multitudine, vel etiam pro peccatis | |
| 3906 singulorum. Non quod sacrificia illa carnalia haberent ex seipsis | |
| 3907 virtutem expiandi peccatum, sed quia significabant expiationem | |
| 3908 peccatorum futuram per Christum, cuius participes erant etiam | |
| 3909 antiqui, protestantes fidem redemptoris in figuris sacrificiorum. A | |
| 3910 cultu vero exteriori impediebantur homines per quasdam immunditias | |
| 3911 corporales, quae quidem primo considerabantur in hominibus; | |
| 3912 consequenter etiam in aliis animalibus, et in vestimentis et | |
| 3913 domibus et vasis. In hominibus quidem immunditia reputabatur partim | |
| 3914 quidem ex ipsis hominibus; partim autem ex contactu rerum | |
| 3915 immundarum. Ex ipsis autem hominibus immundum reputabatur omne | |
| 3916 illud quod corruptionem aliquam iam habebat, vel erat corruptioni | |
| 3917 expositum. Et ideo, quia mors est corruptio quaedam, cadaver | |
| 3918 hominis reputabatur immundum. Similiter etiam, quia lepra ex | |
| 3919 corruptione humorum contingit, qui etiam exterius erumpunt et alios | |
| 3920 inficiunt, leprosi etiam reputabantur immundi. Similiter etiam | |
| 3921 mulieres patientes sanguinis fluxum, sive per infirmitatem, sive | |
| 3922 etiam per naturam vel temporibus menstruis vel etiam tempore | |
| 3923 conceptionis. Et eadem ratione viri reputabantur immundi fluxum | |
| 3924 seminis patientes, vel per infirmitatem, vel per pollutionem | |
| 3925 nocturnam, vel etiam per coitum. Nam omnis humiditas praedictis | |
| 3926 modis ab homine egrediens, quandam immundam infectionem habet. | |
| 3927 Inerat etiam hominibus immunditia quaedam ex contactu quarumcumque | |
| 3928 rerum immundarum. Istarum autem immunditiarum ratio erat et | |
| 3929 litteralis, et figuralis. Litteralis quidem, propter reverentiam | |
| 3930 eorum quae ad divinum cultum pertinent. Tum quia homines pretiosas | |
| 3931 res contingere non solent cum fuerint immundi. Tum etiam ut ex raro | |
| 3932 accessu ad sacra, ea magis venerarentur. Cum enim omnes huiusmodi | |
| 3933 immunditias raro aliquis cavere possit, contingebat quod raro | |
| 3934 poterant homines accedere ad attingendum ea quae pertinebant ad | |
| 3935 divinum cultum, et sic quando accedebant, cum maiori reverentia et | |
| 3936 humilitate mentis accedebant. Erat autem in quibusdam horum ratio | |
| 3937 litteralis ut homines non reformidarent accedere ad divinum cultum, | |
| 3938 quasi refugientes consortium leprosorum et similium infirmorum, | |
| 3939 quorum morbus abominabilis erat et contagiosus. In quibusdam etiam | |
| 3940 ratio erat ad vitandum idololatriae cultum, quia gentiles in ritu | |
| 3941 suorum sacrificiorum utebantur quandoque humano sanguine et semine. | |
| 3942 Omnes autem huiusmodi immunditiae corporales purificabantur vel per | |
| 3943 solam aspersionem aquae, vel quae maiores erant, per aliquod | |
| 3944 sacrificium ad expiandum peccatum, ex quo tales infirmitates | |
| 3945 contingebant. Ratio autem figuralis harum immunditiarum fuit quia | |
| 3946 per huiusmodi exteriores immunditias figurabantur diversa peccata. | |
| 3947 Nam immunditia cadaveris cuiuscumque significat immunditiam | |
| 3948 peccati, quod est mors animae. Immunditia autem leprae significat | |
| 3949 immunditiam haereticae doctrinae, tum quia haeretica doctrina | |
| 3950 contagiosa est, sicut et lepra; tum etiam quia nulla falsa doctrina | |
| 3951 est quae vera falsis non admisceat, sicut etiam in superficie | |
| 3952 corporis leprosi apparet quaedam distinctio quarundam macularum ab | |
| 3953 alia carne integra. Per immunditiam vero mulieris sanguinifluae, | |
| 3954 designatur immunditia idololatriae, propter immolatitium cruorem. | |
| 3955 Per immunditiam vero viri seminiflui, designatur immunditia vanae | |
| 3956 locutionis, eo quod semen est verbum Dei. Per immunditiam vero | |
| 3957 coitus, et mulieris parientis, designatur immunditia peccati | |
| 3958 originalis. Per immunditiam vero mulieris menstruatae, designatur | |
| 3959 immunditia mentis per voluptates emollitae. Universaliter vero per | |
| 3960 immunditiam contactus rei immundae designatur immunditia consensus | |
| 3961 in peccatum alterius; secundum illud II ad Cor. VI, <i>exite de | |
| 3962 medio eorum et separamini, et immundum ne tetigeritis</i>. | |
| 3963 Huiusmodi autem immunditia contactus derivabatur etiam ad res | |
| 3964 inanimatas, quidquid enim quocumque modo tangebat immundus, | |
| 3965 immundum erat. In quo lex attenuavit superstitionem gentilium, qui | |
| 3966 non solum per contactum immundi dicebant immunditiam contrahi, sed | |
| 3967 etiam per collocutionem aut per aspectum, ut Rabbi Moyses dicit de | |
| 3968 muliere menstruata. Per hoc autem mystice significabatur id quod | |
| 3969 dicitur Sap. XIV, <i>similiter odio sunt Deo impius et impietas | |
| 3970 eius</i>. Erat autem et immunditia quaedam ipsarum rerum | |
| 3971 inanimatarum secundum se, sicut erat immunditia leprae in domo et | |
| 3972 in vestimentis. Sicut enim morbus leprae accidit in hominibus ex | |
| 3973 humore corrupto putrefaciente carnem et corrumpente, ita etiam | |
| 3974 propter aliquam corruptionem et excessum humiditatis vel | |
| 3975 siccitatis, fit quandoque aliqua corrosio in lapidibus domus, vel | |
| 3976 etiam in vestimento. Et ideo hanc corruptionem vocabat lex lepram, | |
| 3977 ex qua domus vel vestis immunda iudicaretur. Tum quia omnis | |
| 3978 corruptio ad immunditiam pertinebat, ut dictum est. Tum etiam quia | |
| 3979 contra huiusmodi corruptionem gentiles deos Penates colebant, et | |
| 3980 ideo lex praecepit huiusmodi domus, in quibus fuerit talis | |
| 3981 corruptio perseverans, destrui, et vestes comburi, ad tollendam | |
| 3982 idololatriae occasionem. Erat etiam et quaedam immunditia vasorum, | |
| 3983 de qua dicitur Num. XIX, vas quod <i>non habuerit cooperculum et | |
| 3984 ligaturam desuper, immundum erit</i>. Cuius immunditiae causa est | |
| 3985 quia in talia vasa de facili poterat aliquid immundum cadere, unde | |
| 3986 poterant immundari. Erat etiam hoc praeceptum ad declinandam | |
| 3987 idololatriam, credebant enim idololatrae quod, si mures aut | |
| 3988 lacertae, vel aliquid huiusmodi, quae immolabant idolis, cito | |
| 3989 caderent in vasa vel in aquas, quod essent diis gratiosa. Adhuc | |
| 3990 etiam aliquae mulierculae vasa dimittunt discooperta in obsequium | |
| 3991 nocturnorum numinum, quae ianas vocant. Harum autem immunditiarum | |
| 3992 ratio est figuralis quia per lepram domus significatur immunditia | |
| 3993 congregationis haereticorum. Per lepram vero in veste linea | |
| 3994 significatur perversitas morum ex amaritudine mentis. Per lepram | |
| 3995 vero vestis laneae significatur perversitas adulatorum. Per lepram | |
| 3996 in stamine significantur vitia animae, per lepram vero in | |
| 3997 subtegmine significantur peccata carnalia, sicut enim stamen est in | |
| 3998 subtegmine, ita anima in corpore. Per vas autem quod non habet | |
| 3999 operculum nec ligaturam, significatur homo qui non habet aliquod | |
| 4000 velamen taciturnitatis, et qui non constringitur aliqua censura | |
| 53 | 4001 disciplinae.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 ad 5"><a name="38077"><span class="ref">[38077] Iª-IIae q. 102 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4002 dicendum quod, sicut dictum est, duplex erat immunditia in lege. |
| 4003 Una quidem per aliquam corruptionem mentis vel corporis, et haec | |
| 4004 immunditia maior erat. Alia vero erat immunditia ex solo contactu | |
| 4005 rei immundae, et haec minor erat, et faciliori ritu expiabatur. Nam | |
| 4006 immunditia prima expiabatur sacrificio pro peccato, quia omnis | |
| 4007 corruptio ex peccato procedit et peccatum significat, sed secunda | |
| 4008 immunditia expiabatur per solam aspersionem aquae cuiusdam, de qua | |
| 4009 quidem aqua expiationis habetur Num. XIX. Mandatur enim ibi a | |
| 4010 domino quod accipiant vaccam rufam, in memoriam peccati quod | |
| 4011 commiserunt in adoratione vituli. Et dicitur vacca magis quam | |
| 4012 vitulus, quia sic dominus synagogam vocare consuevit; secundum | |
| 4013 illud Osee IV, sicut vacca lasciviens declinavit Israel. Et hoc | |
| 4014 forte ideo quia vaccas in morem Aegyptii, coluerunt; secundum illud | |
| 4015 Osee X, vaccas Bethaven coluerunt. Et in detestationem peccati | |
| 4016 idololatriae, immolabatur extra castra. Et ubicumque sacrificium | |
| 4017 fiebat pro expiatione multitudinis peccatorum, cremabatur extra | |
| 4018 castra totum. Et ut significaretur per hoc sacrificium emundari | |
| 4019 populus ab universitate peccatorum, intingebat sacerdos digitum in | |
| 4020 sanguine eius, et aspergebat contra fores sanctuarii septem | |
| 4021 vicibus, quia septenarius universitatem significat. Et ipsa etiam | |
| 4022 aspersio sanguinis pertinebat ad detestationem idololatriae, in qua | |
| 4023 sanguis immolatitius non effundebatur, sed congregabatur, et circa | |
| 4024 ipsum homines comedebant in honorem idolorum. Comburebatur autem in | |
| 4025 igne. Vel quia Deus Moysi in igne apparuit, et in igne data est | |
| 4026 lex. Vel quia per hoc significabatur quod idololatria totaliter | |
| 4027 erat extirpanda, et omne quod ad idololatriam pertinebat, sicut | |
| 4028 vacca cremabatur, tam pelle et carnibus, quam sanguine et fimo, | |
| 4029 flammae traditis. Adiungebatur etiam in combustione lignum | |
| 4030 cedrinum, hyssopus, coccusque bis tinctus, ad significandum quod, | |
| 4031 sicut ligna cedrina non de facili putrescunt, et coccus bis tinctus | |
| 4032 non amittit colorem, et hyssopus retinet odorem etiam postquam | |
| 4033 fuerit desiccatus; ita etiam hoc sacrificium erat in conservationem | |
| 4034 ipsius populi, et honestatis et devotionis ipsius. Unde dicitur de | |
| 4035 cineribus vaccae, <i>ut sint multitudini filiorum Israel in | |
| 4036 custodiam</i>. Vel, secundum Iosephum, quatuor elementa significata | |
| 4037 sunt, igni enim apponebatur cedrus, significans terram, propter sui | |
| 4038 terrestreitatem; hyssopus, significans aerem, propter odorem; | |
| 4039 coccus, significans aquam, eadem ratione qua et purpura, propter | |
| 4040 tincturas, quae ex aquis sumuntur, ut per hoc exprimeretur quod | |
| 4041 illud sacrificium offerebatur creatori quatuor elementorum. Et quia | |
| 4042 huiusmodi sacrificium offerebatur pro peccato idololatriae, in eius | |
| 4043 detestationem et comburens, et cineres colligens, et ille qui | |
| 4044 aspergit aquas in quibus cinis ponebatur, immundi reputabantur, ut | |
| 4045 per hoc ostenderetur quod quidquid quocumque modo ad idololatriam | |
| 4046 pertinet, quasi immundum est abiiciendum. Ab hac autem immunditia | |
| 4047 purificabantur per solam ablutionem vestimentorum, nec indigebant | |
| 4048 aqua aspergi propter huiusmodi immunditiam, quia sic esset | |
| 4049 processus in infinitum. Ille enim qui aspergebat aquam, immundus | |
| 4050 fiebat, et sic si ipse seipsum aspergeret, immundus remaneret; si | |
| 4051 autem alius eum aspergeret, ille immundus esset; et similiter ille | |
| 4052 qui illum aspergeret, et sic in infinitum. Figuralis autem ratio | |
| 4053 huius sacrificii est quia per vaccam rufam significatur Christus | |
| 4054 secundum infirmitatem assumptam, quam femininus sexus designat. | |
| 4055 Sanguinem passionis eius designat vaccae color. Erat autem vacca | |
| 4056 rufa aetatis integrae, quia omnis operatio Christi est perfecta. In | |
| 4057 qua nulla erat macula, nec portavit iugum, quia non portavit iugum | |
| 4058 peccati. Praecipitur autem adduci ad Moysen, quia imputabant ei | |
| 4059 transgressionem Mosaicae legis in violatione sabbati. Praecipitur | |
| 4060 etiam tradi Eleazaro sacerdoti, quia Christus occidendus in manus | |
| 4061 sacerdotum traditus est. Immolatur autem extra castra, quia extra | |
| 4062 portam Christus passus est. Intingit autem sacerdos digitum in | |
| 4063 sanguine eius, quia per discretionem, quam digitus significat, | |
| 4064 mysterium passionis Christi est considerandum et imitandum. | |
| 4065 Aspergitur autem contra tabernaculum, per quod synagoga designatur, | |
| 4066 vel ad condemnationem Iudaeorum non credentium; vel ad | |
| 4067 purificationem credentium. Et hoc septem vicibus, vel propter | |
| 4068 septem dona spiritus sancti; vel propter septem dies, in quibus | |
| 4069 omne tempus intelligitur. Sunt autem omnia quae ad Christi | |
| 4070 incarnationem pertinent, igne cremanda, idest spiritualiter | |
| 4071 intelligenda, nam per pellem et carnem exterior Christi operatio | |
| 4072 significatur; per sanguinem, subtilis et interna virtus exteriora | |
| 4073 vivificans; per fimum, lassitudo, sitis, et omnia huiusmodi ad | |
| 4074 infirmitatem pertinentia. Adduntur autem tria, cedrus, quod | |
| 4075 significat altitudinem spei, vel contemplationis; hyssopus, quod | |
| 4076 significat humilitatem, vel fidem; coccus bis tinctus, quod | |
| 4077 significat geminam caritatem; per haec enim debemus Christo passo | |
| 4078 adhaerere. Iste autem cinis combustionis colligitur a viro mundo, | |
| 4079 quia reliquiae passionis pervenerunt ad gentiles, qui non fuerunt | |
| 4080 culpabiles in Christi morte. Apponuntur autem cineres in aqua ad | |
| 4081 expiandum, quia ex passione Christi Baptismus sortitur virtutem | |
| 4082 emundandi peccata. Sacerdos autem qui immolabat et comburebat | |
| 4083 vaccam, et ille qui comburebat, et qui colligebat cineres, immundus | |
| 4084 erat, et etiam qui aspergebat aquam, vel quia Iudaei facti sunt | |
| 4085 immundi ex occisione Christi, per quam nostra peccata expiantur; et | |
| 4086 hoc usque ad vesperum, idest usque ad finem mundi, quando reliquiae | |
| 4087 Israel convertentur. Vel quia illi qui tractant sancta intendentes | |
| 4088 ad emundationem aliorum, ipsi etiam aliquas immunditias contrahunt, | |
| 4089 ut Gregorius dicit, in pastorali; et hoc usque ad vesperum, idest | |
| 53 | 4090 usque ad finem praesentis vitae.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 ad 6"><a name="38078"><span class="ref">[38078] Iª-IIae q. 102 a. 5 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 4091 dicendum quod, sicut dictum est, immunditia quae ex corruptione |
| 4092 proveniebat vel mentis vel corporis, expiabatur per sacrificia pro | |
| 4093 peccato. Offerebantur autem specialia sacrificia pro peccatis | |
| 4094 singulorum, sed quia aliqui negligentes erant circa expiationem | |
| 4095 huiusmodi peccatorum et immunditiarum; vel etiam propter | |
| 4096 ignorantiam ab expiatione huiusmodi desistebant; institutum fuit ut | |
| 4097 semel in anno, decima die septimi mensis, fieret sacrificium | |
| 4098 expiationis pro toto populo. Et quia, sicut apostolus dicit, ad | |
| 4099 Heb. VII, <i>lex constituit homines sacerdotes infirmitatem | |
| 4100 habentes</i>, oportebat quod sacerdos prius offerret pro seipso | |
| 4101 vitulum pro peccato, in commemorationem peccati quod Aaron fecerat | |
| 4102 in conflatione vituli aurei; et arietem in holocaustum, per quod | |
| 4103 significabatur quod sacerdotis praelatio, quam aries designat, qui | |
| 4104 est dux gregis, erat ordinanda ad honorem Dei. Deinde autem | |
| 4105 offerebat pro populo duos hircos. Quorum unus immolabatur, ad | |
| 4106 expiandum peccatum multitudinis. Hircus enim animal fetidum est, et | |
| 4107 de pilis eius fiunt vestimenta pungentia, ut per hoc significaretur | |
| 4108 fetor et immunditia et aculei peccatorum. Huius autem hirci | |
| 4109 immolati sanguis inferebatur, simul etiam cum sanguine vituli, in | |
| 4110 sancta sanctorum, et aspergebatur ex eo totum sanctuarium, ad | |
| 4111 significandum quod tabernaculum emundabatur ab immunditiis filiorum | |
| 4112 Israel. Corpus vero hirci et vituli quae immolata sunt pro peccato, | |
| 4113 oportebat comburi, ad ostendendum consumptionem peccatorum. Non | |
| 4114 autem in altari, quia ibi non comburebantur totaliter nisi | |
| 4115 holocausta. Unde mandatum erat ut comburerentur extra castra, in | |
| 4116 detestationem peccati, hoc enim fiebat quandocumque immolabatur | |
| 4117 sacrificium pro aliquo gravi peccato, vel pro multitudine | |
| 4118 peccatorum. Alter vero hircus emittebatur in desertum, non quidem | |
| 4119 ut offerretur Daemonibus, quos colebant gentiles in desertis, quia | |
| 4120 eis nihil licebat immolari; sed ad designandum effectum illius | |
| 4121 sacrificii immolati. Et ideo sacerdos imponebat manum super caput | |
| 4122 eius, confitens peccata filiorum Israel, ac si ille hircus | |
| 4123 deportaret ea in desertum, ubi a bestiis comederetur, quasi portans | |
| 4124 poenam pro peccatis populi. Dicebatur autem portare peccata populi, | |
| 4125 vel quia in eius emissione significabatur remissio peccatorum | |
| 4126 populi, vel quia colligabatur super caput eius aliqua schedula ubi | |
| 4127 erant scripta peccata. Ratio autem figuralis horum erat quia | |
| 4128 Christus significatur et per vitulum, propter virtutem; et per | |
| 4129 arietem, quia ipse est dux fidelium; et per hircum, propter | |
| 4130 similitudinem carnis peccati. Et ipse Christus est immolatus pro | |
| 4131 peccatis et sacerdotum et populi, quia per eius passionem et | |
| 4132 maiores et minores a peccato mundantur. Sanguis autem vituli et | |
| 4133 hirci infertur in sancta per pontificem, quia per sanguinem | |
| 4134 passionis Christi patet nobis introitus in regnum caelorum. | |
| 4135 Comburuntur autem eorum corpora extra castra, quia extra portam | |
| 4136 Christus passus est, ut apostolus dicit, ad Heb. ult. Per hircum | |
| 4137 autem qui emittebatur, potest significari vel ipsa divinitas | |
| 4138 Christi, quae in solitudinem abiit, homine Christo patiente, non | |
| 4139 quidem locum mutans, sed virtutem cohibens, vel significatur | |
| 4140 concupiscentia mala, quam debemus a nobis abiicere, virtuosos autem | |
| 4141 motus domino immolare. De immunditia vero eorum qui huiusmodi | |
| 4142 sacrificia comburebant, eadem ratio est quae in sacrificio vitulae | |
| 53 | 4143 rufae dicta est.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 ad 7"><a name="38079"><span class="ref">[38079] Iª-IIae q. 102 a. 5 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 4144 dicendum quod per ritum legis leprosus non emundabatur a macula |
| 4145 leprae, sed emundatus ostendebatur. Et hoc significatur Lev. XIV, | |
| 4146 cum dicitur de sacerdote, <i>cum invenerit lepram esse emundatam, | |
| 4147 praecipiet ei qui purificatur</i>. Iam ergo lepra mundata erat, sed | |
| 4148 purificari dicebatur, inquantum iudicio sacerdotis restituebatur | |
| 4149 consortio hominum et cultui divino. Contingebat tamen quandoque ut | |
| 4150 divino miraculo per ritum legis corporalis mundaretur lepra, quando | |
| 4151 sacerdos decipiebatur in iudicio. Huiusmodi autem purificatio | |
| 4152 leprosi dupliciter fiebat, nam primo, iudicabatur esse mundus; | |
| 4153 secundo autem, restituebatur tanquam mundus consortio hominum et | |
| 4154 cultui divino, scilicet post septem dies. In prima autem | |
| 4155 purificatione offerebat pro se leprosus mundandus duos passeres | |
| 4156 vivos, et lignum cedrinum, et vermiculum, et hyssopum; hoc modo ut | |
| 4157 filo coccineo ligarentur passer et hyssopus simul cum ligno | |
| 4158 cedrino, ita scilicet quod lignum cedrinum esset quasi manubrium | |
| 4159 aspersorii. Hyssopus vero et passer erant id quod de aspersorio | |
| 4160 tingebatur in sanguine alterius passeris immolati in aquis vivis. | |
| 4161 Haec autem quatuor offerebat contra quatuor defectus leprae, nam | |
| 4162 contra putredinem, offerebatur cedrus, quae est arbor imputribilis; | |
| 4163 contra fetorem, hyssopus, quae est herba odorifera; contra | |
| 4164 insensibilitatem, passer vivus; contra turpitudinem coloris, | |
| 4165 vermiculus, qui habet vivum colorem. Passer vero vivus avolare | |
| 4166 dimittebatur in agrum, quia leprosus restituebatur pristinae | |
| 4167 libertati. In octavo vero die admittebatur ad cultum divinum, et | |
| 4168 restituebatur consortio hominum. Primo tamen rasis pilis totius | |
| 4169 corporis et vestimentis, eo quod lepra pilos corrodit, et | |
| 4170 vestimenta inquinat et fetida reddit. Et postmodum sacrificium | |
| 4171 offerebatur pro delicto eius, quia lepra plerumque inducitur pro | |
| 4172 peccato. De sanguine autem sacrificii tingebatur extremum auriculae | |
| 4173 eius qui erat mundandus, et pollices manus dextrae et pedis, quia | |
| 4174 in istis partibus primum lepra dignoscitur et sentitur. | |
| 4175 Adhibebantur etiam huic ritui tres liquores, scilicet sanguis, | |
| 4176 contra sanguinis corruptionem; oleum, ad designandam sanationem | |
| 4177 morbi; aqua viva, ad emundandum spurcitiem. Figuralis autem ratio | |
| 4178 erat quia per duos passeres significantur divinitas et humanitas | |
| 4179 Christi. Quorum unus, scilicet humanitas, immolatur in vase fictili | |
| 4180 super aquas viventes, quia per passionem Christi aquae Baptismi | |
| 4181 consecrantur. Alius autem, scilicet impassibilis divinitas, vivus | |
| 4182 remanebat, quia divinitas mori non potest. Unde et avolabat, quia | |
| 4183 passione astringi non poterat. Hic autem passer vivus, simul cum | |
| 4184 ligno cedrino et cocco, vel vermiculo, et hyssopo, idest fide, spe | |
| 4185 et caritate, ut supra dictum est, mittitur in aquam ad aspergendum, | |
| 4186 quia in fide Dei et hominis baptizamur. Lavat autem homo, per aquam | |
| 4187 Baptismi vel lacrymarum, vestimenta sua, idest opera, et omnes | |
| 4188 pilos, idest cogitationes. Tingitur autem extremum auriculae | |
| 4189 dextrae eius qui mundatur, de sanguine et de oleo, ut eius auditum | |
| 4190 muniat contra corrumpentia verba, pollices autem manus dextrae et | |
| 4191 pedis tinguntur, ut sit eius actio sancta. Alia vero quae ad hanc | |
| 4192 purificationem pertinent, vel etiam aliarum immunditiarum, non | |
| 4193 habent aliquid speciale praeter alia sacrificia pro peccatis vel | |
| 53 | 4194 pro delictis.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 ad 8"><a name="38080"><span class="ref">[38080] Iª-IIae q. 102 a. 5 ad 8</span></a> Ad octavum |
| 28 | 4195 et nonum dicendum quod, sicut populus instituebatur ad cultum Dei |
| 4196 per circumcisionem, ita ministri per aliquam specialem | |
| 4197 purificationem vel consecrationem, unde et separari ab aliis | |
| 4198 praecipiuntur, quasi specialiter ad ministerium cultus divini prae | |
| 4199 aliis deputati. Et totum quod circa eos fiebat in eorum | |
| 4200 consecratione vel institutione ad hoc pertinebat ut ostenderetur | |
| 4201 eos habere quandam praerogativam puritatis et virtutis et | |
| 4202 dignitatis. Et ideo in institutione ministrorum tria fiebant, primo | |
| 4203 enim, purificabantur; secundo, ornabantur et consecrabantur; | |
| 4204 tertio, applicabantur ad usum ministerii. Purificabantur quidem | |
| 4205 communiter omnes per ablutionem aquae, et per quaedam sacrificia; | |
| 4206 specialiter autem Levitae radebant omnes pilos carnis suae; ut | |
| 4207 habetur Lev. VIII. Consecratio vero circa pontifices et sacerdotes | |
| 4208 hoc ordine fiebat. Primo enim, postquam abluti erant, induebantur | |
| 4209 quibusdam vestimentis specialibus pertinentibus ad designandum | |
| 4210 dignitatem ipsorum. Specialiter autem pontifex oleo unctionis in | |
| 4211 capite ungebatur, ut designaretur quod ab ipso diffundebatur | |
| 4212 potestas consecrandi ad alios, sicut oleum a capite derivatur ad | |
| 4213 inferiora; ut habetur in Psalmo CXXXII, <i>sicut unguentum in | |
| 4214 capite, quod descendit in barbam, barbam Aaron</i>. Levitae vero | |
| 4215 non habebant aliam consecrationem, nisi quod offerebantur domino a | |
| 4216 filiis Israel per manus pontificis, qui orabat pro eis. Minorum | |
| 4217 vero sacerdotum solae manus consecrabantur, quae erant applicandae | |
| 4218 ad sacrificia. Et de sanguine animalis immolatitii tingebatur | |
| 4219 extremum auriculae dextrae ipsorum, et pollices pedis ac manus | |
| 4220 dextrae, ut scilicet essent obedientes legi Dei in oblatione | |
| 4221 sacrificiorum, quod significatur in intinctione auris dextrae; et | |
| 4222 quod essent solliciti et prompti in executione sacrificiorum, quod | |
| 4223 significatur in intinctione pedis et manus dextrae. Aspergebantur | |
| 4224 etiam ipsi, et vestimenta eorum, sanguine animalis immolati, in | |
| 4225 memoriam sanguinis agni per quem fuerunt liberati in Aegypto. | |
| 4226 Offerebantur autem in eorum consecratione huiusmodi sacrificia, | |
| 4227 vitulus pro peccato, in memoriam remissionis peccati Aaron circa | |
| 4228 conflationem vituli; aries in holocaustum, in memoriam oblationis | |
| 4229 Abrahae, cuius obedientiam pontifex imitari debebat; aries etiam | |
| 4230 consecrationis, qui erat quasi hostia pacifica, in memoriam | |
| 4231 liberationis de Aegypto per sanguinem agni; canistrum panum, in | |
| 4232 memoriam mannae praestiti populo. Pertinebat autem ad applicationem | |
| 4233 ministerii quod imponebantur super manus eorum adeps arietis, et | |
| 4234 torta panis unius, et armus dexter, ut ostenderetur quod | |
| 4235 accipiebant potestatem huiusmodi offerendi domino. Levitae vero | |
| 4236 applicabantur ad ministerium per hoc quod intromittebantur in | |
| 4237 tabernaculum foederis, quasi ad ministrandum circa vasa sanctuarii. | |
| 4238 Figuralis vero horum ratio erat quia illi qui sunt consecrandi ad | |
| 4239 spirituale ministerium Christi, debent primo purificari per aquam | |
| 4240 Baptismi et lacrymarum in fide passionis Christi, quod est | |
| 4241 expiativum et purgativum sacrificium. Et debent radere omnes pilos | |
| 4242 carnis, idest omnes pravas cogitationes. Debent etiam ornari | |
| 4243 virtutibus; et consecrari oleo spiritus sancti; et aspersione | |
| 4244 sanguinis Christi. Et sic debent esse intenti ad exequenda | |
| 53 | 4245 spiritualia ministeria.</p><p title="I-II q. 102 a. 5 ad 10"><a name="38081"><span class="ref">[38081] Iª-IIae q. 102 a. 5 ad 10</span></a> Ad decimum |
| 28 | 4246 dicendum quod, sicut iam dictum est, intentio legis erat inducere |
| 4247 ad reverentiam divini cultus. Et hoc dupliciter, uno modo, | |
| 4248 excludendo a cultu divino omne id quod poterat esse contemptibile; | |
| 4249 alio modo, apponendo ad cultum divinum omne illud quod videbatur ad | |
| 4250 honorificentiam pertinere. Et si hoc quidem observabatur in | |
| 4251 tabernaculo et vasis eius, et animalibus immolandis, multo magis | |
| 4252 hoc observandum erat in ipsis ministris. Et ideo ad removendum | |
| 4253 contemptum ministrorum, praeceptum fuit ut non haberent maculam vel | |
| 4254 defectum corporalem, quia huiusmodi homines solent apud alios in | |
| 4255 contemptu haberi. Propter quod etiam institutum fuit ut non sparsim | |
| 4256 ex quolibet genere ad Dei ministerium applicarentur, sed ex certa | |
| 4257 prosapia secundum generis successionem, ut ex hoc clariores et | |
| 4258 nobiliores haberentur. Ad hoc autem quod in reverentia haberentur, | |
| 4259 adhibebatur eis specialis ornatus vestium, et specialis | |
| 4260 consecratio. Et haec est in communi causa ornatus vestium. In | |
| 4261 speciali autem sciendum est quod pontifex habebat octo ornamenta. | |
| 4262 Primo enim, habebat vestem lineam. Secundo, habebat tunicam | |
| 4263 hyacinthinam; in cuius extremitate versus pedes, ponebantur per | |
| 4264 circuitum tintinabula quaedam, et mala Punica facta ex hyacintho et | |
| 4265 purpura coccoque bis tincto. Tertio, habebat superhumerale, quod | |
| 4266 tegebat humeros et anteriorem partem usque ad cingulum; quod erat | |
| 4267 ex auro et hyacintho et purpura, coccoque bis tincto, et bysso | |
| 4268 retorta. Et super humeros habebat duos onychinos, in quibus erant | |
| 4269 sculpta nomina filiorum Israel. Quartum erat rationale, ex eadem | |
| 4270 materia factum; quod erat quadratum, et ponebatur in pectore, et | |
| 4271 coniungebatur superhumerali. Et in hoc rationali erant duodecim | |
| 4272 lapides pretiosi distincti per quatuor ordines, in quibus etiam | |
| 4273 sculpta erant nomina filiorum Israel, quasi ad designandum quod | |
| 4274 ferret onus totius populi, per hoc quod habebat nomina eorum in | |
| 4275 humeris; et quod iugiter debebat de eorum salute cogitare, per hoc | |
| 4276 quod portabat eos in pectore, quasi in corde habens. In quo etiam | |
| 4277 rationali mandavit dominus poni doctrinam et veritatem, quia | |
| 4278 quaedam pertinentia ad veritatem iustitiae et doctrinae, | |
| 4279 scribebantur in illo rationali. Iudaei tamen fabulantur quod in | |
| 4280 rationali erat lapis qui secundum diversos colores mutabatur, | |
| 4281 secundum diversa quae debebant accidere filiis Israel, et hoc | |
| 4282 vocant veritatem et doctrinam. Quintum erat balteus, idest cingulus | |
| 4283 quidam, factus ex praedictis quatuor coloribus. Sextum erat tiara, | |
| 4284 idest mitra quaedam, de bysso. Septimum autem erat lamina aurea, | |
| 4285 pendens in fronte eius, in qua erat nomen domini. Octavum autem | |
| 4286 erant femoralia linea, ut operirent carnem turpitudinis suae, | |
| 4287 quando accederent ad sanctuarium vel ad altare. Ex istis autem octo | |
| 4288 ornamentis minores sacerdotes habebant quatuor, scilicet tunicam | |
| 4289 lineam, femoralia, balteum et tiaram. Horum autem ornamentorum | |
| 4290 quidam rationem litteralem assignant, dicentes quod in istis | |
| 4291 ornamentis designatur dispositio orbis terrarum, quasi pontifex | |
| 4292 protestaretur se esse ministrum creatoris mundi, unde etiam Sap. | |
| 4293 XVIII dicitur quod in veste Aaron erat descriptus orbis terrarum. | |
| 4294 Nam femoralia linea figurabant terram, ex qua linum nascitur. | |
| 4295 Baltei circumvolutio significabat Oceanum, qui circumcingit terram. | |
| 4296 Tunica hyacinthina suo colore significabat aerem, per cuius | |
| 4297 tintinabula significabantur tonitrua; per mala granata, | |
| 4298 coruscationes. Superhumerale vero significabat sua varietate caelum | |
| 4299 sidereum, duo onychini, duo hemisphaeria, vel solem et lunam. | |
| 4300 Duodecim gemmae in pectore, duodecim signa in zodiaco, quae | |
| 4301 dicebantur posita in rationali, quia in caelestibus sunt rationes | |
| 4302 terrenorum, secundum illud Iob XXXVIII, <i>numquid nosti ordinem | |
| 4303 caeli, et ponis rationem eius in terra?</i> Cidaris autem, vel | |
| 4304 tiara, significabat caelum Empyreum. Lamina aurea, Deum omnibus | |
| 4305 praesidentem. Figuralis vero ratio manifesta est. Nam maculae vel | |
| 4306 defectus corporales a quibus debebant sacerdotes esse immunes, | |
| 4307 significant diversa vitia et peccata quibus debent carere. | |
| 4308 Prohibetur enim esse caecus, idest, ne sit ignorans. Ne sit | |
| 4309 claudus, idest instabilis, et ad diversa se inclinans. Ne sit | |
| 4310 parvo, vel grandi, vel torto naso, idest ne per defectum | |
| 4311 discretionis, vel in plus vel in minus excedat, aut etiam aliqua | |
| 4312 prava exerceat; per nasum enim discretio designatur, quia est | |
| 4313 discretivus odoris. Ne sit fracto pede vel manus, idest ne amittat | |
| 4314 virtutem bene operandi, vel procedendi in virtutem. Repudiatur | |
| 4315 etiam si habeat gibbum vel ante vel retro, per quem significatur | |
| 4316 superfluus amor terrenorum. Si est lippus, idest per carnalem | |
| 4317 affectum eius ingenium obscuratur, contingit enim lippitudo ex | |
| 4318 fluxu humoris. Repudiatur etiam si habeat albuginem in oculo, idest | |
| 4319 praesumptionem candoris iustitiae in sua cogitatione. Repudiatur | |
| 4320 etiam si habuerit iugem scabiem, idest petulantiam carnis. Et si | |
| 4321 habuerit impetiginem, quae sine dolore corpus occupat, et membrorum | |
| 4322 decorem foedat, per quam avaritia designatur. Et etiam si sit | |
| 4323 herniosus vel ponderosus, qui scilicet gestat pondus turpitudinis | |
| 4324 in corde, licet non exerceat in opere. Per ornamenta vero | |
| 4325 designantur virtutes ministrorum Dei. Sunt autem quatuor quae sunt | |
| 4326 necessariae omnibus ministris, scilicet castitas, quae significatur | |
| 4327 per femoralia; puritas vero vitae, quae significatur per lineam | |
| 4328 tunicam; moderatio discretionis quae significatur per cingulum; | |
| 4329 rectitudo intentionis, quae significatur per tiaram protegentem | |
| 4330 caput. Sed prae his pontifices debent quatuor habere. Primo quidem, | |
| 4331 iugem Dei memoriam in contemplatione, et hoc significat lamina | |
| 4332 aurea habens nomen Dei, in fronte. Secundo, quod supportent | |
| 4333 infirmitates populi, quod significat superhumerale. Tertio, quod | |
| 4334 habeant populum in corde et in visceribus per sollicitudinem | |
| 4335 caritatis, quod significatur per rationale. Quarto, quod habeant | |
| 4336 conversationem caelestem per opera perfectionis, quod significatur | |
| 4337 per tunicam hyacinthinam. Unde et tunicae hyacinthinae adiunguntur | |
| 4338 in extremitate tintinabula aurea, per quae significatur doctrina | |
| 4339 divinorum, quae debet coniungi caelesti conversationi pontificis. | |
| 4340 Adiunguntur autem mala Punica, per quae significatur unitas fidei | |
| 4341 et concordia in bonis moribus, quia sic coniuncta debet esse eius | |
| 53 | 4342 doctrina, ut per eam fidei et pacis unitas non rumpatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 102 a. 6 arg. 1"><a name="38082"><span class="ref">[38082] Iª-IIae q. 102 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 4343 sic proceditur. Videtur quod observantiarum caeremonialium nulla |
| 4344 fuerit rationabilis causa. Quia ut apostolus dicit, I ad Tim. IV, | |
| 4345 <i>omnis creatura Dei est bona, et nihil reiiciendum quod cum | |
| 4346 gratiarum actione percipitur</i>. Inconvenienter igitur prohibiti | |
| 4347 sunt ab esu quorundam ciborum tanquam immundorum, ut patet Lev. | |
| 53 | 4348 XI.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 arg. 2"><a name="38083"><span class="ref">[38083] Iª-IIae q. 102 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4349 sicut animalia dantur in cibum hominis, ita etiam et herbae, unde |
| 4350 dicitur Gen. IX, <i>quasi olera virentia dedi vobis omnem | |
| 4351 carnem</i>. Sed in herbis lex non distinxit aliquas immundas, cum | |
| 4352 tamen aliquae illarum sint maxime nocivae, ut puta venenosae. Ergo | |
| 4353 videtur quod nec de animalibus aliqua debuerint prohiberi tanquam | |
| 53 | 4354 immunda.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 arg. 3"><a name="38084"><span class="ref">[38084] Iª-IIae q. 102 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4355 si materia est immunda ex qua aliquid generatur, pari ratione |
| 4356 videtur quod id quod generatur ex ea, sit immundum. Sed ex sanguine | |
| 4357 generatur caro. Cum igitur non omnes carnes prohiberentur tanquam | |
| 4358 immundae, pari ratione nec sanguis debuit prohiberi quasi immundus; | |
| 53 | 4359 aut adeps, qui ex sanguine generatur.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 arg. 4"><a name="38085"><span class="ref">[38085] Iª-IIae q. 102 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4360 dominus dicit, Matth. X, eos non esse timendos qui occidunt corpus, |
| 4361 quia post mortem non habent quid faciant, quod non esset verum, si | |
| 4362 in nocumentum homini cederet quid ex eo fieret. Multo igitur minus | |
| 4363 pertinet ad animal iam occisum qualiter eius carnes decoquantur. | |
| 4364 Irrationabile igitur videtur esse quod dicitur Exod. XXIII, <i>non | |
| 53 | 4365 coques haedum in lacte matris suae</i>.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 arg. 5"><a name="38086"><span class="ref">[38086] Iª-IIae q. 102 a. 6 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4366 ea quae sunt primitiva in hominibus et animalibus, tanquam |
| 4367 perfectiora, praecipiuntur domino offerri. Inconvenienter igitur | |
| 4368 praecipitur Lev. XIX, <i>quando ingressi fueritis terram, et | |
| 4369 plantaveritis in ea ligna pomifera, auferetis praeputia eorum</i>, | |
| 53 | 4370 idest prima germina, et immunda erunt vobis, nec edetis ex eis.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 arg. 6"><a name="38087"><span class="ref">[38087] Iª-IIae q. 102 a. 6 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4371 vestimentum extra corpus hominis est. Non igitur debuerunt quaedam |
| 4372 specialia vestimenta Iudaeis interdici, puta quod dicitur Lev. XIX, | |
| 4373 <i>vestem quae ex duobus texta est, non indueris</i>; et Deut. | |
| 4374 XXII, <i>non induetur mulier veste virili, et vir non induetur | |
| 4375 veste feminea</i>; et infra, <i>non indueris vestimento quod ex | |
| 53 | 4376 lana linoque contextum est</i>.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 arg. 7"><a name="38088"><span class="ref">[38088] Iª-IIae q. 102 a. 6 arg. 7</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4377 memoria mandatorum Dei non pertinet ad corpus, sed ad cor. |
| 4378 Inconvenienter igitur praecipitur Deut. VI, quod <i>ligarent | |
| 4379 praecepta Dei quasi signum in manu sua, et quod scriberentur in | |
| 4380 limine ostiorum; et quod per angulos palliorum facerent fimbrias, | |
| 4381 in quibus ponerent vittas hyacinthinas, in memoriam mandatorum | |
| 53 | 4382 Dei</i>, ut habetur Num. XV.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 arg. 8"><a name="38089"><span class="ref">[38089] Iª-IIae q. 102 a. 6 arg. 8</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4383 apostolus dicit, I ad Cor. IX, quod non est cura Deo de bobus, et |
| 4384 per consequens neque de aliis animalibus irrationalibus. | |
| 4385 Inconvenienter igitur praecipitur Deut. XXII, <i>si ambulaveris per | |
| 4386 viam, et inveneris nidum avis, non tenebis matrem cum filiis</i>; | |
| 4387 et Deut. XXV, <i>non alligabis os bovis triturantis</i>; et Lev. | |
| 4388 XIX, <i>iumenta tua non facies coire cum alterius generis | |
| 53 | 4389 animantibus</i>.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 arg. 9"><a name="38090"><span class="ref">[38090] Iª-IIae q. 102 a. 6 arg. 9</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4390 inter plantas non fiebat discretio mundorum ab immundis. Ergo multo |
| 4391 minus circa culturam plantarum debuit aliqua discretio adhiberi. | |
| 4392 Ergo inconvenienter praecipitur Lev. XIX, <i>agrum non seres | |
| 4393 diverso semine</i>; et Deut. XXII, <i>non seres vineam tuam altero | |
| 53 | 4394 semine; et, non arabis in bove simul et asino</i>.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 arg. 10"><a name="38091"><span class="ref">[38091] Iª-IIae q. 102 a. 6 arg. 10</span></a> |
| 28 | 4395 Praeterea, ea quae sunt inanimata, maxime videmus hominum potestati |
| 4396 esse subiecta. Inconvenienter igitur arcetur homo ab argento et | |
| 4397 auro ex quibus fabricata sunt idola, et ab aliis quae in idolorum | |
| 4398 domibus inveniuntur, praecepto legis quod habetur Deut. VII. | |
| 4399 Ridiculum etiam videtur esse praeceptum quod habetur Deut. XXIII, | |
| 53 | 4400 ut <i>egestiones humo operirent, fodientes in terra</i>.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 arg. 11"><a name="38092"><span class="ref">[38092] Iª-IIae q. 102 a. 6 arg. 11</span></a> |
| 28 | 4401 Praeterea, pietas maxime in sacerdotibus requiritur. Sed ad |
| 4402 pietatem pertinere videtur quod aliquis funeribus amicorum | |
| 4403 intersit, unde etiam de hac Tobias laudatur, ut habetur Tob. I. | |
| 4404 Similiter etiam quandoque ad pietatem pertinet quod aliquis in | |
| 4405 uxorem accipiat meretricem, quia per hoc eam a peccato et infamia | |
| 4406 liberat. Ergo videtur quod haec inconvenienter prohibeantur | |
| 53 | 4407 sacerdotibus, Lev. XXI.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 s. c."><a name="38093"><span class="ref">[38093] Iª-IIae q. 102 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4408 est quod dicitur Deut. XVIII, <i>tu autem a domino Deo tuo aliter |
| 4409 institutus es</i>, ex quo potest accipi quod huiusmodi observantiae | |
| 4410 sunt institutae a Deo ad quandam specialem illius populi | |
| 53 | 4411 praerogativam. Non ergo sunt irrationabiles, aut sine causa.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 co."><a name="38094"><span class="ref">[38094] Iª-IIae q. 102 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4412 dicendum quod populus Iudaeorum, ut supra dictum est, specialiter |
| 4413 erat deputatus ad cultum divinum; et inter eos, specialiter | |
| 4414 sacerdotes. Et sicut aliae res quae applicantur ad cultum divinum, | |
| 4415 aliquam specialitatem debent habere, quod pertinet ad | |
| 4416 honorificentiam divini cultus; ita etiam et in conversatione illius | |
| 4417 populi, et praecipue sacerdotum, debuerunt esse aliqua specialia | |
| 4418 congruentia ad cultum divinum, vel spiritualem vel corporalem. | |
| 4419 Cultus autem legis figurabat mysterium Christi, unde omnia eorum | |
| 4420 gesta figurabant ea quae ad Christum pertinent; secundum illud I | |
| 4421 Cor. X, <i>omnia in figuram contingebant illis</i>. Et ideo | |
| 4422 rationes harum observantiarum dupliciter assignari possunt, uno | |
| 4423 modo, secundum congruentiam ad divinum cultum; alio modo, secundum | |
| 53 | 4424 quod figurant aliquid circa Christianorum vitam.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 ad 1"><a name="38095"><span class="ref">[38095] Iª-IIae q. 102 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4425 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, duplex pollutio, vel |
| 4426 immunditia, observabatur in lege, una quidem culpae, per quam | |
| 4427 polluebatur anima; alia autem corruptionis cuiusdam, per quam | |
| 4428 quodammodo inquinatur corpus. Loquendo igitur de prima immunditia, | |
| 4429 nulla genera ciborum immunda sunt, vel hominem inquinare possunt, | |
| 4430 secundum suam naturam, unde dicitur Matth. XV, <i>non quod intrat | |
| 4431 in os, coinquinat hominem; sed quae procedunt de ore, haec | |
| 4432 coinquinant hominem</i>; et exponitur hoc de peccatis. Possunt | |
| 4433 tamen aliqui cibi per accidens inquinare animam, inquantum scilicet | |
| 4434 contra obedientiam vel votum, vel nimia concupiscentia comeduntur; | |
| 4435 vel inquantum praebent fomentum luxuriae, propter quod aliqui a | |
| 4436 vino et carnibus abstinent. Secundum autem corporalem immunditiam, | |
| 4437 quae est corruptionis cuiusdam, aliquae animalium carnes | |
| 4438 immunditiam habent, vel quia ex rebus immundis nutriuntur, sicut | |
| 4439 porcus; aut immunde conversantur, sicut quaedam animalia sub terra | |
| 4440 habitantia, sicut talpae et mures et alia huiusmodi, unde etiam | |
| 4441 quendam fetorem contrahunt; vel quia eorum carnes, propter | |
| 4442 superfluam umiditatem vel siccitatem, corruptos humores in | |
| 4443 corporibus humanis generant. Et ideo prohibitae sunt eis carnes | |
| 4444 animalium habentium soleas, idest ungulam unam non fissam, propter | |
| 4445 eorum terrestreitatem. Et similiter sunt eis prohibitae carnes | |
| 4446 animalium habentium multas fissuras in pedibus, quia sunt nimis | |
| 4447 cholerica et adusta, sicut carnes leonis et huiusmodi. Et eadem | |
| 4448 ratione prohibitae sunt eis aves quaedam rapaces, quae sunt nimiae | |
| 4449 siccitatis; et quaedam aves aquaticae, propter excessum | |
| 4450 humiditatis. Similiter etiam quidam pisces non habentes pinnulas et | |
| 4451 squamas, ut anguillae et huiusmodi, propter excessum humiditatis. | |
| 4452 Sunt autem eis concessa ad esum animalia ruminantia et findentia | |
| 4453 ungulam, quia habent humores bene digestos, et sunt medie | |
| 4454 complexionata, quia nec sunt nimis humida, quod significant | |
| 4455 ungulae; neque sunt nimis terrestria, cum non habeant ungulam | |
| 4456 continuam, sed fissam. In piscibus etiam concessi sunt eis pisces | |
| 4457 sicciores, quod significatur per hoc quod habent squamas et | |
| 4458 pinnulas, per hoc enim efficitur temperata complexio humida | |
| 4459 piscium. In avibus etiam sunt eis concessae magis temperatae, sicut | |
| 4460 gallinae, perdices, et aliae huiusmodi. Alia ratio fuit in | |
| 4461 detestationem idololatriae. Nam gentiles, et praecipue Aegyptii, | |
| 4462 inter quos erant nutriti, huiusmodi animalia prohibita idolis | |
| 4463 immolabant, vel eis ad maleficia utebantur. Animalia vero quae | |
| 4464 Iudaeis sunt concessa ad esum non comedebant, sed ea tanquam deos | |
| 4465 colebant; vel propter aliam causam ab eis abstinebant, ut supra | |
| 4466 dictum est. Tertia ratio est ad tollendam nimiam diligentiam circa | |
| 4467 cibaria. Et ideo conceduntur illa animalia quae de facili et in | |
| 4468 promptu haberi possunt. Generaliter tamen prohibitus est eis esus | |
| 4469 sanguinis et adipis cuiuslibet animalis. Sanguinis quidem tum ad | |
| 4470 vitandam crudelitatem, ut detestarentur humanum sanguinem | |
| 4471 effundere, sicut supra dictum est. Tum etiam ad vitandum | |
| 4472 idololatriae ritum, quia eorum consuetudo erat ut circa sanguinem | |
| 4473 congregatum adunarentur ad comedendum in honorem idolorum, quibus | |
| 4474 reputabant sanguinem acceptissimum esse. Et ideo dominus mandavit | |
| 4475 quod sanguis effunderetur, et quod pulvere operiretur. Et propter | |
| 4476 hoc etiam prohibitum est eis comedere animalia suffocata vel | |
| 4477 strangulata, quia sanguis eorum non separaretur a carne. Vel quia | |
| 4478 in tali morte animalia multum affliguntur; et dominus voluit eos a | |
| 4479 crudelitate prohibere etiam circa animalia bruta, ut per hoc magis | |
| 4480 recederent a crudelitate hominis, habentes exercitium pietatis | |
| 4481 etiam circa bestias. Adipis etiam esus prohibitus est eis, tum quia | |
| 4482 idololatrae comedebant illum in honorem deorum suorum. Tum etiam | |
| 4483 quia cremabatur in honorem Dei. Tum etiam quia sanguis et adeps non | |
| 4484 generant bonum nutrimentum, quod pro causa inducit Rabbi Moyses. | |
| 4485 Causa autem prohibitionis esus nervorum exprimitur Gen. XXXII, ubi | |
| 4486 dicitur quod <i>non comedunt filii Israel nervum, eo quod tetigerit | |
| 4487 nervum femoris Iacob, et obstupuerit</i>. Figuralis autem ratio | |
| 4488 horum est quia per omnia huiusmodi animalia prohibita designantur | |
| 4489 aliqua peccata, in quorum figuram illa animalia prohibentur. Unde | |
| 4490 dicit Augustinus, in libro contra Faustum, <i>si de porco et agno | |
| 4491 requiratur, utrumque natura mundum est, quia omnis creatura Dei | |
| 4492 bona est, quadam vero significatione, agnus mundus, porcus immundus | |
| 4493 est. Tanquam, si stultum et sapientem diceres, utrumque hoc verbum | |
| 4494 natura vocis et litterarum et syllabarum ex quibus constat, mundum | |
| 4495 est, significatione autem unum est mundum, et aliud immundum</i>. | |
| 4496 Animal enim quod ruminat et ungulam findit, mundum est | |
| 4497 significatione. Quia fissio ungulae significat distinctionem duorum | |
| 4498 testamentorum; vel patris et filii; vel duarum naturarum in | |
| 4499 Christo; vel discretionem boni et mali. Ruminatio autem significat | |
| 4500 meditationem Scripturarum, et sanum intellectum earum. Cuicumque | |
| 4501 autem horum alterum deest, spiritualiter immundus est. Similiter | |
| 4502 etiam in piscibus illi qui habent squamas et pinnulas, | |
| 4503 significatione mundi sunt. Quia per pinnulas significatur vita | |
| 4504 sublimis, vel contemplatio; per squamas autem significatur aspera | |
| 4505 vita; quorum utrumque necessarium est ad munditiam spiritualem. In | |
| 4506 avibus autem specialia quaedam genera prohibentur. In aquila enim, | |
| 4507 quae alte volat, prohibetur superbia. In gryphe autem, qui equis et | |
| 4508 hominibus infestus est, crudelitas potentum prohibetur. In | |
| 4509 haliaeeto autem, qui pascitur minutis avibus, significantur illi | |
| 4510 qui sunt pauperibus molesti. In milvo autem, qui maxime insidiis | |
| 4511 utitur, designantur fraudulenti. In vulture autem, qui sequitur | |
| 4512 exercitum expectans comedere cadavera mortuorum, significantur illi | |
| 4513 qui mortes et seditiones hominum affectant ut inde lucrentur. Per | |
| 4514 animalia corvini generis significantur illi qui sunt voluptatibus | |
| 4515 denigrati, vel qui sunt expertes bonae affectionis, quia corvus, | |
| 4516 semel emissus ab arca, non est reversus. Per struthionem, qui, cum | |
| 4517 sit avis, volare non potest, sed semper est circa terram, | |
| 4518 significantur Deo militantes et se negotiis saecularibus | |
| 4519 implicantes. Nycticorax, quae in nocte acuti est visus, in die | |
| 4520 autem non videt, significat eos qui in temporalibus sunt astuti, in | |
| 4521 spiritualibus hebetes. Larus autem, qui et volat in aere et natat | |
| 4522 in aqua, significat eos qui et circumcisionem et Baptismum | |
| 4523 venerantur, vel significat eos qui per contemplationem volare | |
| 4524 volunt, et tamen vivunt in aquis voluptatum. Accipiter vero, qui | |
| 4525 deservit hominibus ad praedam, significat eos qui ministrant | |
| 4526 potentibus ad depraedandum pauperes. Per bubonem, qui in nocte | |
| 4527 pastum quaerit, de die autem latet, significantur luxuriosi, qui | |
| 4528 occultari quaerunt in nocturnis operibus quae agunt. Mergulus | |
| 4529 autem, cuius natura est ut sub undis diutius immoretur, significat | |
| 4530 gulosos, qui aquis deliciarum se immergunt. Ibis vero avis est in | |
| 4531 Africa habens longum rostrum, quae serpentibus pascitur, et forte | |
| 4532 est idem quod ciconia, et significat invidos, qui de malis aliorum, | |
| 4533 quasi de serpentibus, reficiuntur. Cygnus autem est coloris | |
| 4534 candidi, et longo collo quod habet, ex profunditate terrae vel | |
| 4535 aquae cibum trahit, et potest significare homines qui per | |
| 4536 exteriorem iustitiae candorem lucra terrena quaerunt. Onocrotalus | |
| 4537 autem avis est in partibus orientis, longo rostro, quae in faucibus | |
| 4538 habet quosdam folliculos, in quibus primo cibum reponit, et post | |
| 4539 horam in ventrem mittit, et significat avaros, qui immoderata | |
| 4540 sollicitudine vitae necessaria congregant. Porphyrio autem, praeter | |
| 4541 modum aliarum avium, habet unum pedem latum ad natandum, alium | |
| 4542 fissum ad ambulandum, quia et in aqua natat ut anates, et in terra | |
| 4543 ambulat ut perdices, solo morsu bibit, omnem cibum aqua tingens, et | |
| 4544 significat eos qui nihil ad alterius arbitrium facere volunt, sed | |
| 4545 solum quod fuerit tinctum aqua propriae voluntatis. Per Herodionem | |
| 4546 qui vulgariter falco dicitur, significantur illi quorum pedes sunt | |
| 4547 veloces ad effundendum sanguinem. Charadrius autem, quae est avis | |
| 4548 garrula, significat loquaces. Upupa autem, quae nidificat in | |
| 4549 stercoribus et fetenti pascitur fimo, et gemitum in cantu simulat, | |
| 4550 significat tristitiam saeculi, quae in hominibus immundis mortem | |
| 4551 operatur. Per vespertilionem autem, quae circa terram volitat, | |
| 4552 significantur illi qui, saeculari scientia praediti, sola terrena | |
| 4553 sapiunt. Circa volatilia autem et quadrupedia, illa sola | |
| 4554 conceduntur eis quae posteriora crura habent longiora, ut salire | |
| 4555 possint. Alia vero, quae terrae magis adhaerent, prohibentur, quia | |
| 4556 illi qui abutuntur doctrina quatuor Evangelistarum, ut per eam in | |
| 4557 altum non subleventur, immundi reputantur. In sanguine vero et | |
| 4558 adipe et nervo, intelligitur prohiberi crudelitas, et voluptas, et | |
| 53 | 4559 fortitudo ad peccandum.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 ad 2"><a name="38096"><span class="ref">[38096] Iª-IIae q. 102 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4560 dicendum quod esus plantarum et aliorum terrae nascentium adfuit |
| 4561 apud homines etiam ante diluvium, sed esus carnium videtur esse | |
| 4562 post diluvium introductus; dicitur enim Gen. IX, <i>quasi olera | |
| 4563 virentia dedi vobis omnem carnem</i>. Et hoc ideo, quia esus terrae | |
| 4564 nascentium magis pertinet ad quandam simplicitatem vitae; esus | |
| 4565 autem carnium ad quasdam delicias et curiositatem vivendi. Sponte | |
| 4566 enim terra herbam germinat, vel cum modico studio huiusmodi terrae | |
| 4567 nascentia in magna copia procurantur, oportet autem cum magno | |
| 4568 studio animalia vel nutrire, vel etiam capere. Et ideo volens | |
| 4569 dominus populum suum reducere ad simpliciorem victum, multa in | |
| 4570 genere animalium eis prohibuit, non autem in genere terrae | |
| 4571 nascentium. Vel etiam quia animalia immolabantur idolis, non autem | |
| 53 | 4572 terrae nascentia.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 ad 3"><a name="38097"><span class="ref">[38097] Iª-IIae q. 102 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 4573 patet responsio ex dictis.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 ad 4"><a name="38098"><span class="ref">[38098] Iª-IIae q. 102 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 4574 dicendum quod, etsi haedus occisus non sentiat qualiter carnes eius |
| 4575 coquantur, tamen in animo decoquentis ad quandam crudelitatem | |
| 4576 pertinere videtur si lac matris, quod datum est ei pro nutrimento, | |
| 4577 adhibeatur ad consumptionem carnium ipsius. Vel potest dici quod | |
| 4578 gentiles in solemnitatibus idolorum taliter carnes haedi coquebant, | |
| 4579 ad immolandum vel ad comedendum. Et ideo Exod. XXIII, postquam | |
| 4580 praedictum fuerat de solemnitatibus celebrandis in lege, subditur, | |
| 4581 <i>non coques haedum in lacte matris suae</i>. Figuralis autem | |
| 4582 ratio huius prohibitionis est quia praefigurabatur quod Christus, | |
| 4583 qui est haedus propter similitudinem carnis peccati, non erat a | |
| 4584 Iudaeis coquendus, idest occidendus, in lacte matris, idest tempore | |
| 4585 infantiae. Vel significatur quod haedus idest peccator, non est | |
| 4586 coquendus in lacte matris, idest non est blanditiis | |
| 53 | 4587 deliniendus.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 ad 5"><a name="38099"><span class="ref">[38099] Iª-IIae q. 102 a. 6 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4588 dicendum quod gentiles fructus primitivos, quos fortunatos |
| 4589 aestimabant, diis suis offerebant, vel etiam comburebant eos ad | |
| 4590 quaedam magica facienda. Et ideo praeceptum est eis ut fructus | |
| 4591 trium primorum annorum immundos reputarent. In tribus enim annis | |
| 4592 fere omnes arbores terrae illius fructum producunt, quae scilicet | |
| 4593 vel seminando, vel inserendo, vel plantando coluntur. Raro autem | |
| 4594 contingit quod ossa fructuum arboris, vel semina latentia, | |
| 4595 seminentur, haec enim tardius facerent fructum, sed lex respexit ad | |
| 4596 id quod frequentius fit. Poma autem quarti anni, tanquam primitiae | |
| 4597 mundorum fructuum, Deo offerebantur, a quinto autem anno, et | |
| 4598 deinceps, comedebantur. Figuralis autem ratio est quia per hoc | |
| 4599 praefiguratur quod post tres status legis, quorum unus est ab | |
| 4600 Abraham usque ad David, secundus usque ad transmigrationem | |
| 4601 Babylonis, tertius usque ad Christum, erat Christus Deo offerendus, | |
| 4602 qui est fructus legis. Vel quia primordia nostrorum operum debent | |
| 53 | 4603 esse nobis suspecta, propter imperfectionem.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 ad 6"><a name="38100"><span class="ref">[38100] Iª-IIae q. 102 a. 6 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 4604 dicendum quod sicut dicitur Eccli. XIX, <i>amictus corporis |
| 4605 enuntiat de homine</i>. Et ideo voluit dominus ut populus eius | |
| 4606 distingueretur ab aliis populis non solum signo circumcisionis, | |
| 4607 quod erat in carne, sed etiam certa habitus distinctione. Et ideo | |
| 4608 prohibitum fuit eis ne induerentur vestimento ex lana et lino | |
| 4609 contexto, et ne mulier indueretur veste virili, aut e converso, | |
| 4610 propter duo. Primo quidem, ad vitandum idololatriae cultum. | |
| 4611 Huiusmodi enim variis vestibus ex diversis confectis gentiles in | |
| 4612 cultu suorum deorum utebantur. Et etiam in cultu Martis mulieres | |
| 4613 utebantur armis virorum; in cultu autem Veneris e converso viri | |
| 4614 utebantur vestibus mulierum. Alia ratio est ad declinandam | |
| 4615 luxuriam. Nam per commixtiones varias in vestimentis omnis | |
| 4616 inordinata commixtio coitus excluditur. Quod autem mulier induatur | |
| 4617 veste virili, aut e converso, incentivum est concupiscentiae, et | |
| 4618 occasionem libidini praestat. Figuralis autem ratio est quia in | |
| 4619 vestimento contexto ex lana et lino interdicitur coniunctio | |
| 4620 simplicitatis innocentiae, quae figuratur per lanam, et | |
| 4621 subtilitatis malitiae, quae figuratur per linum. Prohibetur etiam | |
| 4622 quod mulier non usurpet sibi doctrinam, vel alia virorum officia; | |
| 53 | 4623 vel vir declinet ad mollities mulierum.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 ad 7"><a name="38101"><span class="ref">[38101] Iª-IIae q. 102 a. 6 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 4624 dicendum quod, sicut Hieronymus dicit, super Matth., <i>dominus |
| 4625 iussit ut in quatuor angulis palliorum hyacinthinas fimbrias | |
| 4626 facerent, ad populum Israel dignoscendum ab aliis populis</i>. Unde | |
| 4627 per hoc se esse Iudaeos profitebantur, et ideo per aspectum huius | |
| 4628 signi inducebantur in memoriam suae legis. Quod autem dicitur, | |
| 4629 <i>ligabis ea in manu tua, et erunt semper ante oculos tuos, | |
| 4630 Pharisaei male interpretabantur, scribentes in membranis Decalogum | |
| 4631 Moysi, et ligabant in fronte, quasi coronam, ut ante oculos | |
| 4632 moverentur</i>, cum tamen intentio domini mandantis fuerit ut | |
| 4633 ligarentur in manu, idest in operatione; et essent ante oculos, | |
| 4634 idest in meditatione. In hyacinthinis etiam vittis, quae palliis | |
| 4635 inserebantur, significatur caelestis intentio, quae omnibus | |
| 4636 operibus nostris debet adiungi. Potest tamen dici quod, quia | |
| 4637 populus ille carnalis erat et durae cervicis, oportuit etiam per | |
| 53 | 4638 huiusmodi sensibilia eos ad legis observantiam excitari.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 ad 8"><a name="38102"><span class="ref">[38102] Iª-IIae q. 102 a. 6 ad 8</span></a> Ad octavum |
| 28 | 4639 dicendum quod affectus hominis est duplex, unus quidem secundum |
| 4640 rationem; alius vero secundum passionem. Secundum igitur affectum | |
| 4641 rationis, non refert quid homo circa bruta animalia agat, quia | |
| 4642 omnia sunt subiecta eius potestati a Deo, secundum illud Psalmi | |
| 4643 VIII, <i>omnia subiecisti sub pedibus eius</i>. Et secundum hoc | |
| 4644 apostolus dicit quod non est cura Deo de bobus, quia Deus non | |
| 4645 requirit ab homine quid circa boves agat, vel circa alia animalia. | |
| 4646 Quantum vero ad affectum passionis, movetur affectus hominis etiam | |
| 4647 circa alia animalia, quia enim passio misericordiae consurgit ex | |
| 4648 afflictionibus aliorum, contingit autem etiam bruta animalia poenas | |
| 4649 sentire, potest in homine consurgere misericordiae affectus etiam | |
| 4650 circa afflictiones animalium. Proximum autem est ut qui exercetur | |
| 4651 in affectu misericordiae circa animalia, magis ex hoc disponatur ad | |
| 4652 affectum misericordiae circa homines, unde dicitur Prov. XII, | |
| 4653 <i>novit iustus animas iumentorum suorum; viscera autem impiorum | |
| 4654 crudelia</i>. Et ideo ut dominus populum Iudaicum, ad crudelitatem | |
| 4655 pronum, ad misericordiam revocaret, voluit eos exerceri ad | |
| 4656 misericordiam etiam circa bruta animalia, prohibens quaedam circa | |
| 4657 animalia fieri quae ad crudelitatem quandam pertinere videntur. Et | |
| 4658 ideo prohibuit ne coqueretur haedus in lacte matris; et quod non | |
| 4659 alligaretur os bovi trituranti; et quod non occideretur mater cum | |
| 4660 filiis. Quamvis etiam dici possit quod haec prohibita sunt eis in | |
| 4661 detestationem idololatriae. Nam Aegyptii nefarium reputabant ut | |
| 4662 boves triturantes de frugibus comederent. Aliqui etiam malefici | |
| 4663 utebantur matre avis incubante et pullis eius simul captis, ad | |
| 4664 fecunditatem et fortunam circa nutritionem filiorum. Et etiam quia | |
| 4665 in auguriis reputabatur hoc esse fortunatum, quod inveniretur mater | |
| 4666 incubans filiis. Circa commixtionem vero animalium diversae | |
| 4667 speciei, ratio litteralis potuit esse triplex. Una quidem, ad | |
| 4668 detestationem idololatriae Aegyptiorum, qui diversis commixtionibus | |
| 4669 utebantur in servitium planetarum, qui secundum diversas | |
| 4670 coniunctiones habent diversos effectus, et super diversas species | |
| 4671 rerum. Alia ratio est ad excludendum concubitus contra naturam. | |
| 4672 Tertia ratio est ad tollendam universaliter occasionem | |
| 4673 concupiscentiae. Animalia enim diversarum specierum non | |
| 4674 commiscentur de facili ad invicem, nisi hoc per homines procuretur; | |
| 4675 et in aspectu coitus animalium excitatur homini concupiscentiae | |
| 4676 motus. Unde etiam in traditionibus Iudaeorum praeceptum invenitur, | |
| 4677 ut Rabbi Moyses dicit, ut homines avertant oculos ab animalibus | |
| 4678 coeuntibus. Figuralis autem horum ratio est quia bovi trituranti, | |
| 4679 idest praedicatori deferenti segetes doctrinae, non sunt necessaria | |
| 4680 victus subtrahenda; ut apostolus dicit, I ad Cor. IX. Matrem etiam | |
| 4681 non simul debemus tenere cum filiis, quia in quibusdam retinendi | |
| 4682 sunt spirituales sensus, quasi filii, et dimittenda est litteralis | |
| 4683 observantia, quasi mater; sicut in omnibus caeremoniis legis. | |
| 4684 Prohibetur etiam quod iumenta, idest populares homines, non | |
| 4685 faciamus coire, idest coniunctionem habere, cum alterius generis | |
| 53 | 4686 animantibus, idest cum gentilibus vel Iudaeis.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 ad 9"><a name="38103"><span class="ref">[38103] Iª-IIae q. 102 a. 6 ad 9</span></a> Ad nonum |
| 28 | 4687 dicendum quod omnes illae commixtiones in agricultura sunt |
| 4688 prohibitae, ad litteram, in detestationem idololatriae. Quia | |
| 4689 Aegyptii, in venerationem stellarum, diversas commixtiones | |
| 4690 faciebant et in seminibus et in animalibus et in vestibus, | |
| 4691 repraesentantes diversas coniunctiones stellarum. Vel omnes | |
| 4692 huiusmodi commixtiones variae prohibentur ad detestationem coitus | |
| 4693 contra naturam. Habent tamen figuralem rationem. Quia quod dicitur, | |
| 4694 non seres vineam tuam altero semine, est spiritualiter | |
| 4695 intelligendum, quod in Ecclesia, quae est spiritualis vinea, non | |
| 4696 est seminanda aliena doctrina. Et similiter ager, idest Ecclesia, | |
| 4697 non est seminandus diverso semine, idest Catholica doctrina et | |
| 4698 haeretica. Non est etiam simul arandum in bove et asino, quia | |
| 4699 fatuus sapienti in praedicatione non est sociandus, quia unus | |
| 53 | 4700 impedit alium.</p><p title="I-II q. 102 a. 6 ad 11"><a name="38104"><span class="ref">[38104] Iª-IIae q. 102 a. 6 ad 11</span></a> Ad |
| 28 | 4701 undecimum dicendum quod malefici et sacerdotes idolorum utebantur |
| 4702 in suis ritibus ossibus vel carnibus hominum mortuorum. Et ideo, ad | |
| 4703 extirpandum idololatriae cultum, praecepit dominus ut sacerdotes | |
| 4704 minores, qui per tempora certa ministrabant in sanctuario, non | |
| 4705 inquinarentur in mortibus nisi valde propinquorum, scilicet patris | |
| 4706 et matris et huiusmodi coniunctarum personarum. Pontifex autem | |
| 4707 semper debebat esse paratus ad ministerium sanctuarii, et ideo | |
| 4708 totaliter prohibitus erat ei accessus ad mortuos, quantumcumque | |
| 4709 propinquos. Praeceptum etiam est eis ne ducerent uxorem meretricem | |
| 4710 ac repudiatam, sed virginem. Tum propter reverentiam sacerdotum, | |
| 4711 quorum dignitas quodammodo ex tali coniugio diminui videretur. Tum | |
| 4712 etiam propter filios, quibus esset ad ignominiam turpitudo matris, | |
| 4713 quod maxime tunc erat vitandum, quando sacerdotii dignitas secundum | |
| 4714 successionem generis conferebatur. Praeceptum etiam erat eis ut non | |
| 4715 raderent caput nec barbam, nec in carnibus suis facerent incisuram, | |
| 4716 ad removendum idololatriae ritum. Nam sacerdotes gentilium radebant | |
| 4717 caput et barbam, unde dicitur Baruch VI, <i>sacerdotes sedent | |
| 4718 habentes tunicas scissas, et capita et barbam rasam</i>. Et etiam | |
| 4719 in cultu idolorum incidebant se cultris et lanceolis, ut dicitur | |
| 4720 III regum XVIII. Unde contraria praecepta sunt sacerdotibus veteris | |
| 4721 legis. Spiritualis autem ratio horum est quia sacerdotes omnino | |
| 4722 debent esse immunes ab operibus mortuis, quae sunt opera peccati. | |
| 4723 Et etiam non debent radere caput, idest deponere sapientiam; neque | |
| 4724 deponere barbam, idest sapientiae perfectionem; neque etiam | |
| 4725 scindere vestimenta aut incidere carnes, ut scilicet vitium | |
| 53 | 4726 schismatis non incurrant.</p></div></div><div class="q" id="q103"><h2>Quaestio 103</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 103 pr."><a name="38105"><span class="ref">[38105] Iª-IIae q. 103 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 4727 considerandum est de duratione caeremonialium praeceptorum. Et |
| 4728 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum praecepta caeremonialia | |
| 4729 fuerint ante legem. Secundo, utrum in lege aliquam virtutem | |
| 4730 habuerint iustificandi. Tertio, utrum cessaverint Christo veniente. | |
| 53 | 4731 Quarto, utrum sit peccatum mortale observare ea post Christum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 103 a. 1 arg. 1"><a name="38106"><span class="ref">[38106] Iª-IIae q. 103 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4732 sic proceditur. Videtur quod caeremoniae legis fuerint ante legem. |
| 4733 Sacrificia enim et holocausta pertinent ad caeremonias veteris | |
| 4734 legis, ut supra dictum est. Sed sacrificia et holocausta fuerunt | |
| 4735 ante legem. Dicitur enim Gen. IV, quod <i>Cain obtulit de fructibus | |
| 4736 terrae munera domino; Abel autem obtulit de primogenitis gregis | |
| 4737 sui, et de adipibus eorum</i>. Noe etiam obtulit holocausta domino, | |
| 4738 ut dicitur Gen. VIII; et Abraham similiter, ut dicitur Gen. XXII. | |
| 53 | 4739 Ergo caeremoniae veteris legis fuerunt ante legem.</p><p title="I-II q. 103 a. 1 arg. 2"><a name="38107"><span class="ref">[38107] Iª-IIae q. 103 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4740 ad caeremonias sacrorum pertinet constructio altaris, et eius |
| 4741 inunctio. Sed ista fuerunt ante legem. Legitur enim Gen. XIII, quod | |
| 4742 Abraham aedificavit altare domino; et de Iacob dicitur Gen. XXVIII, | |
| 4743 quod <i>tulit lapidem et erexit in titulum fundens oleum | |
| 53 | 4744 desuper</i>. Ergo caeremoniae legales fuerunt ante legem.</p><p title="I-II q. 103 a. 1 arg. 3"><a name="38108"><span class="ref">[38108] Iª-IIae q. 103 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4745 inter sacramenta legalia primum videtur fuisse circumcisio. Sed |
| 4746 circumcisio fuit ante legem, ut patet Gen. XVII. Similiter etiam | |
| 4747 sacerdotium fuit ante legem, dicitur enim Gen. XIV, quod | |
| 4748 Melchisedech erat sacerdos Dei summi. Ergo caeremoniae | |
| 53 | 4749 sacramentorum fuerunt ante legem.</p><p title="I-II q. 103 a. 1 arg. 4"><a name="38109"><span class="ref">[38109] Iª-IIae q. 103 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4750 discretio mundorum animalium ab immundis pertinet ad caeremonias |
| 4751 observantiarum, ut supra dictum est. Sed talis discretio fuit ante | |
| 4752 legem, dicitur enim Gen. VII, <i>ex omnibus mundis animalibus tolle | |
| 4753 septena et septena; de animantibus vero immundis, duo et duo</i>. | |
| 53 | 4754 Ergo caeremoniae legales fuerunt ante legem.</p><p title="I-II q. 103 a. 1 s. c."><a name="38110"><span class="ref">[38110] Iª-IIae q. 103 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4755 est quod dicitur Deut. VI, <i>haec sunt praecepta et caeremoniae |
| 4756 quae mandavit dominus Deus vester ut docerem vos</i>. Non autem | |
| 4757 indiguissent super his doceri, si prius praedictae caeremoniae | |
| 53 | 4758 fuissent. Ergo caeremoniae legis non fuerunt ante legem.</p><p title="I-II q. 103 a. 1 co."><a name="38111"><span class="ref">[38111] Iª-IIae q. 103 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4759 dicendum quod, sicut ex dictis patet, caeremoniae legis ad duo |
| 4760 ordinabantur, scilicet ad cultum Dei, et ad figurandum Christum. | |
| 4761 Quicumque autem colit Deum, oportet quod per aliqua determinata eum | |
| 4762 colat, quae ad exteriorem cultum pertinent. Determinatio autem | |
| 4763 divini cultus ad caeremonias pertinet; sicut etiam determinatio | |
| 4764 eorum per quae ordinamur ad proximum, pertinet ad praecepta | |
| 4765 iudicialia; ut supra dictum est. Et ideo sicut inter homines | |
| 4766 communiter erant aliqua iudicialia, non tamen ex auctoritate legis | |
| 4767 divinae instituta, sed ratione hominum ordinata; ita etiam erant | |
| 4768 quaedam caeremoniae, non quidem ex auctoritate alicuius legis | |
| 4769 determinatae, sed solum secundum voluntatem et devotionem hominum | |
| 4770 Deum colentium. Sed quia etiam ante legem fuerunt quidam viri | |
| 4771 praecipui prophetico spiritu pollentes, credendum est quod ex | |
| 4772 instinctu divino, quasi ex quadam privata lege, inducerentur ad | |
| 4773 aliquem certum modum colendi Deum, qui et conveniens esset | |
| 4774 interiori cultui, et etiam congrueret ad significandum Christi | |
| 4775 mysteria, quae figurabantur etiam per alia eorum gesta, secundum | |
| 4776 illud I ad Cor. X, <i>omnia in figuram contingebant illis</i>. | |
| 4777 Fuerunt igitur ante legem quaedam caeremoniae, non tamen | |
| 4778 caeremoniae legis, quia non erant per aliquam legislationem | |
| 53 | 4779 institutae.</p><p title="I-II q. 103 a. 1 ad 1"><a name="38112"><span class="ref">[38112] Iª-IIae q. 103 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4780 ergo dicendum quod huiusmodi oblationes et sacrificia et holocausta |
| 4781 offerebant antiqui ante legem ex quadam devotione propriae | |
| 4782 voluntatis, secundum quod eis videbatur conveniens ut in rebus quas | |
| 4783 a Deo acceperant, quas in reverentiam divinam offerrent, | |
| 4784 protestarentur se colere Deum, qui est omnium principium et | |
| 53 | 4785 finis.</p><p title="I-II q. 103 a. 1 ad 2"><a name="38113"><span class="ref">[38113] Iª-IIae q. 103 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4786 dicendum quod etiam sacra quaedam instituerunt, quia videbatur eis |
| 4787 conveniens ut in reverentiam divinam essent aliqua loca ab aliis | |
| 53 | 4788 discreta, divino cultui mancipata.</p><p title="I-II q. 103 a. 1 ad 3"><a name="38114"><span class="ref">[38114] Iª-IIae q. 103 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4789 dicendum quod sacramentum circumcisionis praecepto divino fuit |
| 4790 statutum ante legem. Unde non potest dici sacramentum legis quasi | |
| 4791 in lege institutum, sed solum quasi in lege observatum. Et hoc est | |
| 4792 quod dominus dicit, Ioan. VII, <i>circumcisio non ex Moyse est, sed | |
| 4793 ex patribus eius</i>. Sacerdotium etiam erat ante legem apud | |
| 4794 colentes Deum, secundum humanam determinationem, quia hanc | |
| 53 | 4795 dignitatem primogenitis attribuebant.</p><p title="I-II q. 103 a. 1 ad 4"><a name="38115"><span class="ref">[38115] Iª-IIae q. 103 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4796 dicendum quod distinctio mundorum animalium et immundorum non fuit |
| 4797 ante legem quantum ad esum, cum dictum sit Gen. IX, <i>omne quod | |
| 4798 movetur et vivit, erit vobis in cibum</i>, sed solum quantum ad | |
| 4799 sacrificiorum oblationem, quia de quibusdam determinatis animalibus | |
| 4800 sacrificia offerebant. Si tamen quantum ad esum erat aliqua | |
| 4801 discretio animalium, hoc non erat quia esus illorum reputaretur | |
| 4802 illicitus, cum nulla lege esset prohibitus, sed propter | |
| 4803 abominationem vel consuetudinem, sicut et nunc videmus quod aliqua | |
| 4804 cibaria sunt in aliquibus terris abominabilia, quae in aliis | |
| 53 | 4805 comeduntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 103 a. 2 arg. 1"><a name="38116"><span class="ref">[38116] Iª-IIae q. 103 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4806 secundum sic proceditur. Videtur quod caeremoniae veteris legis |
| 4807 habuerint virtutem iustificandi tempore legis. Expiatio enim a | |
| 4808 peccato, et consecratio hominis, ad iustificationem pertinent, sed | |
| 4809 Exod. XXIX, dicitur quod per aspersionem sanguinis et inunctionem | |
| 4810 olei consecrabantur sacerdotes et vestes eorum; et Levit. XVI, | |
| 4811 dicitur quod sacerdos per aspersionem sanguinis vituli <i>expiabat | |
| 4812 sanctuarium ab immunditiis filiorum Israel, et a praevaricationibus | |
| 4813 eorum atque peccatis</i>. Ergo caeremoniae veteris legis habebant | |
| 53 | 4814 virtutem iustificandi.</p><p title="I-II q. 103 a. 2 arg. 2"><a name="38117"><span class="ref">[38117] Iª-IIae q. 103 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4815 id per quod homo placet Deo, ad iustitiam pertinet; secundum illud |
| 4816 Psalmi X, <i>iustus dominus, et iustitias dilexit</i>, sed per | |
| 4817 caeremonias aliqui Deo placebant, secundum illud Levit. X, | |
| 4818 <i>quomodo potui placere domino in caeremoniis mente lugubri?</i> | |
| 53 | 4819 Ergo caeremoniae veteris legis habebant virtutem iustificandi.</p><p title="I-II q. 103 a. 2 arg. 3"><a name="38118"><span class="ref">[38118] Iª-IIae q. 103 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4820 ea quae sunt divini cultus magis pertinent ad animam quam ad |
| 4821 corpus; secundum illud Psalmi XVIII, <i>lex domini immaculata, | |
| 4822 convertens animas</i>. Sed per caeremonias veteris legis mundabatur | |
| 4823 leprosus, ut dicitur Levit. XIV. Ergo multo magis caeremoniae | |
| 53 | 4824 veteris legis poterant mundare animam, iustificando.</p><p title="I-II q. 103 a. 2 s. c."><a name="38119"><span class="ref">[38119] Iª-IIae q. 103 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4825 est quod apostolus dicit, Galat. II, <i>si data esset lex quae |
| 4826 posset iustificare, Christus gratis mortuus esset</i>, idest sine | |
| 4827 causa. Sed hoc est inconveniens. Ergo caeremoniae veteris legis non | |
| 53 | 4828 iustificabant.</p><p title="I-II q. 103 a. 2 co."><a name="38120"><span class="ref">[38120] Iª-IIae q. 103 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4829 dicendum quod, sicut supra dictum est, in veteri lege duplex |
| 4830 immunditia observabatur. Una quidem spiritualis, quae est | |
| 4831 immunditia culpae. Alia vero corporalis, quae tollebat idoneitatem | |
| 4832 ad cultum divinum, sicut leprosus dicebatur immundus, vel ille qui | |
| 4833 tangebat aliquod morticinum, et sic immunditia nihil aliud erat | |
| 4834 quam irregularitas quaedam. Ab hac igitur immunditia caeremoniae | |
| 4835 veteris legis habebant virtutem emundandi, quia huiusmodi | |
| 4836 caeremoniae erant quaedam remedia adhibita ex ordinatione legis ad | |
| 4837 tollendas praedictas immunditias ex statuto legis inductas. Et ideo | |
| 4838 apostolus dicit, ad Heb. IX, quod <i>sanguis hircorum et taurorum, | |
| 4839 et cinis vitulae aspersus, inquinatos sanctificat ad emundationem | |
| 4840 carnis</i>. Et sicut ista immunditia quae per huiusmodi caeremonias | |
| 4841 emundabatur, erat magis carnis quam mentis; ita etiam ipsae | |
| 4842 caeremoniae iustitiae carnis dicuntur ab ipso apostolo, parum | |
| 4843 supra, <i>iustitiis, inquit, carnis usque ad tempus correctionis | |
| 4844 impositis</i>. Ab immunditia vero mentis, quae est immunditia | |
| 4845 culpae, non habebant virtutem expiandi. Et hoc ideo quia expiatio a | |
| 4846 peccatis nunquam fieri potuit nisi per Christum, qui tollit peccata | |
| 4847 mundi, ut dicitur Ioan. I, et quia mysterium incarnationis et | |
| 4848 passionis Christi nondum erat realiter peractum, illae veteris | |
| 4849 legis caeremoniae non poterant in se continere realiter virtutem | |
| 4850 profluentem a Christo incarnato et passo, sicut continent | |
| 4851 sacramenta novae legis. Et ideo non poterant a peccato mundare, | |
| 4852 sicut apostolus dicit, ad Heb. X, quod <i>impossibile est sanguine | |
| 4853 taurorum aut hircorum auferri peccata</i>. Et hoc est quod, Gal. | |
| 4854 IV, apostolus vocat ea egena et infirma elementa, infirma quidem, | |
| 4855 quia non possunt a peccato mundare; sed haec infirmitas provenit ex | |
| 4856 eo quod sunt egena, idest eo quod non continent in se gratiam. | |
| 4857 Poterat autem mens fidelium, tempore legis, per fidem coniungi | |
| 4858 Christo incarnato et passo, et ita ex fide Christi iustificabantur. | |
| 4859 Cuius fidei quaedam protestatio erat huiusmodi caeremoniarum | |
| 4860 observatio, inquantum erant figura Christi. Et ideo pro peccatis | |
| 4861 offerebantur sacrificia quaedam in veteri lege, non quia ipsa | |
| 4862 sacrificia a peccato emundarent, sed quia erant quaedam | |
| 4863 protestationes fidei, quae a peccato mundabat. Et hoc etiam ipsa | |
| 4864 lex innuit ex modo loquendi, dicitur enim Levit. IV et V, quod in | |
| 4865 oblatione hostiarum pro peccato orabit pro eo sacerdos, et | |
| 4866 dimittetur ei; quasi peccatum dimittatur non ex vi sacrificiorum, | |
| 4867 sed ex fide et devotione offerentium. Sciendum est tamen quod hoc | |
| 4868 ipsum quod veteris legis caeremoniae a corporalibus immunditiis | |
| 4869 expiabant, erat in figura expiationis a peccatis quae fit per | |
| 4870 Christum. Sic igitur patet quod caeremoniae in statu veteris legis | |
| 53 | 4871 non habebant virtutem iustificandi.</p><p title="I-II q. 103 a. 2 ad 1"><a name="38121"><span class="ref">[38121] Iª-IIae q. 103 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4872 ergo dicendum quod illa sanctificatio sacerdotum et filiorum eius, |
| 4873 et vestium ipsorum, vel quorumcumque aliorum, per aspersionem | |
| 4874 sanguinis, nihil aliud erat quam deputatio ad divinum cultum, et | |
| 4875 remotio impedimentorum ad emundationem carnis, ut apostolus dicit; | |
| 4876 in praefigurationem illius sanctificationis qua Iesus per suum | |
| 4877 sanguinem sanctificavit populum. Expiatio etiam ad remotionem | |
| 4878 huiusmodi corporalium immunditiarum referenda est, non ad | |
| 4879 remotionem culpae. Unde etiam sanctuarium expiari dicitur, quod | |
| 53 | 4880 culpae subiectum esse non poterat.</p><p title="I-II q. 103 a. 2 ad 2"><a name="38122"><span class="ref">[38122] Iª-IIae q. 103 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4881 dicendum quod sacerdotes placebant Deo in caeremoniis propter |
| 4882 obedientiam et devotionem et fidem rei praefiguratae, non autem | |
| 53 | 4883 propter ipsas res secundum se consideratas.</p><p title="I-II q. 103 a. 2 ad 3"><a name="38123"><span class="ref">[38123] Iª-IIae q. 103 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4884 dicendum quod caeremoniae illae quae erant institutae in |
| 4885 emundatione leprosi, non ordinabantur ad tollendam immunditiam | |
| 4886 infirmitatis leprae. Quod patet ex hoc quod non adhibebantur | |
| 4887 huiusmodi caeremoniae nisi iam emundato, unde dicitur Levit. XIV, | |
| 4888 quod <i>sacerdos, egressus de castris, cum invenerit lepram esse | |
| 4889 mundatam, praecipiet ei qui purificatur ut offerat</i>, etc.; ex | |
| 4890 quo patet quod sacerdos constituebatur iudex leprae emundatae, non | |
| 4891 autem emundandae. Adhibebantur autem huiusmodi caeremoniae ad | |
| 4892 tollendam immunditiam irregularitatis. Dicunt tamen quod quandoque, | |
| 4893 si contingeret sacerdotem errare in iudicando, miraculose leprosus | |
| 4894 mundabatur a Deo virtute divina, non autem virtute sacrificiorum. | |
| 4895 Sicut etiam miraculose mulieris adulterae computrescebat femur, | |
| 4896 bibitis aquis in quibus sacerdos maledicta congesserat, ut habetur | |
| 53 | 4897 Num. V.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 103 a. 3 arg. 1"><a name="38124"><span class="ref">[38124] Iª-IIae q. 103 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4898 sic proceditur. Videtur quod caeremoniae veteris legis non |
| 4899 cessaverint in Christi adventu. Dicitur enim Baruch IV, <i>hic est | |
| 4900 liber mandatorum Dei, et lex quae est in aeternum</i>. Sed ad legem | |
| 4901 pertinebant legis caeremoniae. Ergo legis caeremoniae in aeternum | |
| 53 | 4902 duraturae erant.</p><p title="I-II q. 103 a. 3 arg. 2"><a name="38125"><span class="ref">[38125] Iª-IIae q. 103 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4903 oblatio leprosi mundati ad legis caeremonias pertinebat. Sed etiam |
| 4904 in Evangelio praecipitur leproso emundato ut huiusmodi oblationes | |
| 4905 offerat. Ergo caeremoniae veteris legis non cessaverunt Christo | |
| 53 | 4906 veniente.</p><p title="I-II q. 103 a. 3 arg. 3"><a name="38126"><span class="ref">[38126] Iª-IIae q. 103 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4907 manente causa, manet effectus. Sed caeremoniae veteris legis |
| 4908 habebant quasdam rationabiles causas, inquantum ordinabantur ad | |
| 4909 divinum cultum; etiam praeter hoc quod ordinabantur in figuram | |
| 53 | 4910 Christi. Ergo caeremoniae veteris legis cessare non debuerunt.</p><p title="I-II q. 103 a. 3 arg. 4"><a name="38127"><span class="ref">[38127] Iª-IIae q. 103 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4911 circumcisio erat instituta in signum fidei Abrahae; observatio |
| 4912 autem sabbati ad recolendum beneficium creationis; et aliae | |
| 4913 solemnitates legis ad recolendum alia beneficia Dei; ut supra | |
| 4914 dictum est. Sed fides Abrahae est semper imitanda etiam a nobis; et | |
| 4915 beneficium creationis, et alia Dei beneficia, semper sunt | |
| 4916 recolenda. Ergo ad minus circumcisio et solemnitates legis cessare | |
| 53 | 4917 non debuerunt.</p><p title="I-II q. 103 a. 3 s. c."><a name="38128"><span class="ref">[38128] Iª-IIae q. 103 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 4918 est quod apostolus dicit, ad Coloss. II, <i>nemo vos iudicet in |
| 4919 cibo aut in potu, aut in parte diei festi aut Neomeniae aut | |
| 4920 sabbatorum, quae sunt umbra futurorum</i>. Et ad Heb. VIII dicitur | |
| 4921 quod, <i>dicendo novum testamentum, veteravit prius, quod autem | |
| 53 | 4922 antiquatur et senescit, prope interitum est</i>.</p><p title="I-II q. 103 a. 3 co."><a name="38129"><span class="ref">[38129] Iª-IIae q. 103 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 4923 dicendum quod omnia praecepta caeremonialia veteris legis ad cultum |
| 4924 Dei sunt ordinata, ut supra dictum est. Exterior autem cultus | |
| 4925 proportionari debet interiori cultui, qui consistit in fide, spe et | |
| 4926 caritate. Unde secundum diversitatem interioris cultus, debuit | |
| 4927 diversificari cultus exterior. Potest autem triplex status | |
| 4928 distingui interioris cultus. Unus quidem secundum quem habetur | |
| 4929 fides et spes et de bonis caelestibus, et de his per quae in | |
| 4930 caelestia introducimur, de utrisque quidem sicut de quibusdam | |
| 4931 futuris. Et talis fuit status fidei et spei in veteri lege. Alius | |
| 4932 autem est status interioris cultus in quo habetur fides et spes de | |
| 4933 caelestibus bonis sicut de quibusdam futuris, sed de his per quae | |
| 4934 introducimur in caelestia, sicut de praesentibus vel praeteritis. | |
| 4935 Et iste est status novae legis. Tertius autem status est in quo | |
| 4936 utraque habentur ut praesentia, et nihil creditur ut absens, neque | |
| 4937 speratur ut futurum. Et iste est status beatorum. In illo ergo | |
| 4938 statu beatorum nihil erit figurale ad divinum cultum pertinens, sed | |
| 4939 solum gratiarum actio et vox laudis. Et ideo dicitur Apoc. XXI, de | |
| 4940 civitate beatorum, <i>templum non vidi in ea, dominus enim Deus | |
| 4941 omnipotens templum illius est, et agnus</i>. Pari igitur ratione, | |
| 4942 caeremoniae primi status, per quas figurabatur et secundus et | |
| 4943 tertius, veniente secundo statu, cessare debuerunt; et aliae | |
| 4944 caeremoniae induci, quae convenirent statui cultus divini pro | |
| 4945 tempore illo, in quo bona caelestia sunt futura, beneficia autem | |
| 53 | 4946 Dei per quae ad caelestia introducimur, sunt praesentia.</p><p title="I-II q. 103 a. 3 ad 1"><a name="38130"><span class="ref">[38130] Iª-IIae q. 103 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 4947 ergo dicendum quod lex vetus dicitur esse in aeternum, secundum |
| 4948 moralia quidem, simpliciter et absolute, secundum caeremonialia | |
| 53 | 4949 vero, quantum ad veritatem per ea figuratam.</p><p title="I-II q. 103 a. 3 ad 2"><a name="38131"><span class="ref">[38131] Iª-IIae q. 103 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4950 dicendum quod mysterium redemptionis humani generis completum fuit |
| 4951 in passione Christi, unde tunc dominus <i>dixit, consummatum | |
| 4952 est</i>, ut habetur Ioan. XIX. Et ideo tunc totaliter debuerunt | |
| 4953 cessare legalia, quasi iam veritate eorum consummata. In cuius | |
| 4954 signum, in passione Christi velum templi legitur esse scissum, | |
| 4955 Matth. XXVII. Et ideo ante passionem Christi, Christo praedicante | |
| 4956 et miracula faciente, currebant simul lex et Evangelium, quia iam | |
| 4957 mysterium Christi erat inchoatum, sed nondum consummatum. Et | |
| 4958 propter hoc mandavit dominus, ante passionem suam, leproso, ut | |
| 53 | 4959 legales caeremonias observaret.</p><p title="I-II q. 103 a. 3 ad 3"><a name="38132"><span class="ref">[38132] Iª-IIae q. 103 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4960 dicendum quod rationes litterales caeremoniarum supra assignatae |
| 4961 referuntur ad divinum cultum, qui quidem cultus erat in fide | |
| 4962 venturi. Et ideo, iam veniente eo qui venturus erat, et cultus ille | |
| 53 | 4963 cessat, et omnes rationes ad hunc cultum ordinatae.</p><p title="I-II q. 103 a. 3 ad 4"><a name="38133"><span class="ref">[38133] Iª-IIae q. 103 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4964 dicendum quod fides Abrahae fuit commendata in hoc quod credidit |
| 4965 divinae promissioni de futuro semine, in quo benedicerentur omnes | |
| 4966 gentes. Et ideo quandiu hoc erat futurum, oportebat protestari | |
| 4967 fidem Abrahae in circumcisione. Sed postquam iam hoc est perfectum, | |
| 4968 oportet idem alio signo declarari, scilicet Baptismo, qui in hoc | |
| 4969 circumcisioni succedit; secundum illud apostoli, ad Coloss. II, | |
| 4970 <i>circumcisi estis circumcisione non manu facta in expoliatione | |
| 4971 corporis carnis, sed in circumcisione domini nostri Iesu Christi, | |
| 4972 consepulti ei in Baptismo</i>. Sabbatum autem, quod significabat | |
| 4973 primam creationem, mutatur in diem dominicum, in quo commemoratur | |
| 4974 nova creatura inchoata in resurrectione Christi. Et similiter aliis | |
| 4975 solemnitatibus veteris legis novae solemnitates succedunt, quia | |
| 4976 beneficia illi populo exhibita, significant beneficia nobis | |
| 4977 concessa per Christum. Unde festo phase succedit festum passionis | |
| 4978 Christi et resurrectionis. Festo Pentecostes, in quo fuit data lex | |
| 4979 vetus, succedit festum Pentecostes in quo fuit data lex spiritus | |
| 4980 vitae. Festo Neomeniae succedit festum beatae virginis, in qua | |
| 4981 primo apparuit illuminatio solis, idest Christi, per copiam | |
| 4982 gratiae. Festo tubarum succedunt festa apostolorum. Festo | |
| 4983 expiationis succedunt festa martyrum et confessorum. Festo | |
| 4984 tabernaculorum succedit festum consecrationis Ecclesiae. Festo | |
| 4985 coetus atque collectae succedit festum Angelorum; vel etiam festum | |
| 53 | 4986 omnium sanctorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 103 a. 4 arg. 1"><a name="38134"><span class="ref">[38134] Iª-IIae q. 103 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4987 sic proceditur. Videtur quod post passionem Christi legalia possint |
| 4988 sine peccato mortali observari. Non est enim credendum quod | |
| 4989 apostoli, post acceptum spiritum sanctum, mortaliter peccaverint, | |
| 4990 eius enim plenitudine sunt induti virtute ex alto, ut dicitur Lucae | |
| 4991 ult. Sed apostoli post adventum spiritus sancti legalia | |
| 4992 observaverunt, dicitur enim Act. XVI, quod Paulus circumcidit | |
| 4993 Timotheum; et Act. XXI, dicitur quod Paulus, secundum consilium | |
| 4994 Iacobi, <i>assumptis viris, purificatus cum eis intravit in | |
| 4995 templum, annuntians expletionem dierum purificationis, donec | |
| 4996 offerretur pro unoquoque eorum oblatio</i>. Ergo sine peccato | |
| 53 | 4997 mortali possunt post Christi passionem legalia observari.</p><p title="I-II q. 103 a. 4 arg. 2"><a name="38135"><span class="ref">[38135] Iª-IIae q. 103 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4998 vitare consortia gentilium ad caeremonias legis pertinebat. Sed hoc |
| 4999 observavit primus pastor Ecclesiae, dicitur enim ad Gal. II, quod, | |
| 5000 cum venissent quidam Antiochiam, <i>subtrahebat et segregabat se | |
| 5001 Petrus a gentilibus</i>. Ergo absque peccato post passionem Christi | |
| 53 | 5002 legis caeremoniae observari possunt.</p><p title="I-II q. 103 a. 4 arg. 3"><a name="38136"><span class="ref">[38136] Iª-IIae q. 103 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5003 praecepta apostolorum non induxerunt homines ad peccatum. Sed ex |
| 5004 decreto apostolorum statutum fuit quod gentiles quaedam de | |
| 5005 caeremoniis legis observarent, dicitur enim Act. XV, <i>visum est | |
| 5006 spiritui sancto et nobis nihil ultra imponere oneris vobis quam | |
| 5007 haec necessaria, ut abstineatis vos ab immolatis simulacrorum, et | |
| 5008 sanguine, et suffocato, et fornicatione</i>. Ergo absque peccato | |
| 53 | 5009 caeremoniae legales possunt post Christi passionem observari.</p><p title="I-II q. 103 a. 4 s. c."><a name="38137"><span class="ref">[38137] Iª-IIae q. 103 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5010 est quod apostolus dicit, ad Gal. V, <i>si circumcidimini, Christus |
| 5011 nihil vobis proderit</i>. Sed nihil excludit fructum Christi nisi | |
| 5012 peccatum mortale. Ergo circumcidi, et alias caeremonias observare, | |
| 53 | 5013 post passionem Christi est peccatum mortale.</p><p title="I-II q. 103 a. 4 co."><a name="38138"><span class="ref">[38138] Iª-IIae q. 103 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5014 dicendum quod omnes caeremoniae sunt quaedam protestationes fidei, |
| 5015 in qua consistit interior Dei cultus. Sic autem fidem interiorem | |
| 5016 potest homo protestari factis, sicut et verbis, et in utraque | |
| 5017 protestatione, si aliquid homo falsum protestatur, peccat | |
| 5018 mortaliter. Quamvis autem sit eadem fides quam habemus de Christo, | |
| 5019 et quam antiqui patres habuerunt; tamen quia ipsi praecesserunt | |
| 5020 Christum, nos autem sequimur, eadem fides diversis verbis | |
| 5021 significatur a nobis et ab eis. Nam ab eis dicebatur, ecce virgo | |
| 5022 concipiet et pariet filium, quae sunt verba futuri temporis, nos | |
| 5023 autem idem repraesentamus per verba praeteriti temporis, dicentes | |
| 5024 quod concepit et peperit. Et similiter caeremoniae veteris legis | |
| 5025 significabant Christum ut nasciturum et passurum, nostra autem | |
| 5026 sacramenta significant ipsum ut natum et passum. Sicut igitur | |
| 5027 peccaret mortaliter qui nunc, suam fidem protestando, diceret | |
| 5028 Christum nasciturum, quod antiqui pie et veraciter dicebant; ita | |
| 5029 etiam peccaret mortaliter, si quis nunc caeremonias observaret, | |
| 5030 quas antiqui pie et fideliter observabant. Et hoc est quod | |
| 5031 Augustinus dicit, contra Faustum, <i>iam non promittitur | |
| 5032 nasciturus, passurus, resurrecturus, quod illa sacramenta | |
| 5033 quodammodo personabant, sed annuntiatur quod natus sit, passus sit, | |
| 5034 resurrexerit; quod haec sacramenta quae a Christianis aguntur, iam | |
| 53 | 5035 personant</i>.</p><p title="I-II q. 103 a. 4 ad 1"><a name="38139"><span class="ref">[38139] Iª-IIae q. 103 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5036 ergo dicendum quod circa hoc diversimode sensisse videntur |
| 5037 Hieronymus et Augustinus. Hieronymus enim distinxit duo tempora. | |
| 5038 Unum tempus ante passionem Christi, in quo legalia nec erant | |
| 5039 mortua, quasi non habentia vim obligatoriam, aut expiativam pro suo | |
| 5040 modo; nec etiam mortifera, quia non peccabant ea observantes. | |
| 5041 Statim autem post passionem Christi incoeperunt esse non solum | |
| 5042 mortua, idest non habentia virtutem et obligationem; sed etiam | |
| 5043 mortifera, ita scilicet quod peccabant mortaliter quicumque ea | |
| 5044 observabant. Unde dicebat quod apostoli nunquam legalia | |
| 5045 observaverunt post passionem secundum veritatem; sed solum quadam | |
| 5046 pia simulatione, ne scilicet scandalizarent Iudaeos et eorum | |
| 5047 conversionem impedirent. Quae quidem simulatio sic intelligenda | |
| 5048 est, non quidem ita quod illos actus secundum rei veritatem non | |
| 5049 facerent, sed quia non faciebant tanquam legis caeremonias | |
| 5050 observantes; sicut si quis pelliculam virilis membri abscinderet | |
| 5051 propter sanitatem, non causa legalis circumcisionis observandae. | |
| 5052 Sed quia indecens videtur quod apostoli ea occultarent propter | |
| 5053 scandalum quae pertinent ad veritatem vitae et doctrinae, et quod | |
| 5054 simulatione uterentur in his quae pertinent ad salutem fidelium; | |
| 5055 ideo convenientius Augustinus distinxit tria tempora. Unum quidem | |
| 5056 ante Christi passionem, in quo legalia non erant neque mortifera | |
| 5057 neque mortua. Aliud autem post tempus Evangelii divulgati, in quo | |
| 5058 legalia sunt et mortua et mortifera. Tertium autem est tempus | |
| 5059 medium, scilicet a passione Christi usque ad divulgationem | |
| 5060 Evangelii, in quo legalia fuerunt quidem mortua, quia neque vim | |
| 5061 aliquam habebant, neque aliquis ea observare tenebatur; non tamen | |
| 5062 fuerunt mortifera, quia illi qui conversi erant ad Christum ex | |
| 5063 Iudaeis, poterant illa legalia licite observare, dummodo non sic | |
| 5064 ponerent spem in eis quod ea reputarent sibi necessaria ad salutem, | |
| 5065 quasi sine legalibus fides Christi iustificare non posset. His | |
| 5066 autem qui convertebantur ex gentilitate ad Christum, non inerat | |
| 5067 causa ut ea observarent. Et ideo Paulus circumcidit Timotheum, qui | |
| 5068 ex matre Iudaea genitus erat; Titum autem, qui ex gentilibus natus | |
| 5069 erat, circumcidere noluit. Ideo autem noluit spiritus sanctus ut | |
| 5070 statim inhiberetur his qui ex Iudaeis convertebantur observatio | |
| 5071 legalium, sicut inhibebatur his qui ex gentilibus convertebantur | |
| 5072 gentilitatis ritus, ut quaedam differentia inter hos ritus | |
| 5073 ostenderetur. Nam gentilitatis ritus repudiabatur tanquam omnino | |
| 5074 illicitus, et a Deo semper prohibitus, ritus autem legis cessabat | |
| 5075 tanquam impletus per Christi passionem, utpote a Deo in figuram | |
| 53 | 5076 Christi institutus.</p><p title="I-II q. 103 a. 4 ad 2"><a name="38140"><span class="ref">[38140] Iª-IIae q. 103 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5077 dicendum quod, secundum Hieronymum, Petrus simulatorie se a |
| 5078 gentilibus subtrahebat, ut vitaret Iudaeorum scandalum, quorum erat | |
| 5079 apostolus. Unde in hoc nullo modo peccavit, sed Paulus eum | |
| 5080 similiter simulatorie reprehendit, ut vitaret scandalum gentilium, | |
| 5081 quorum erat apostolus. Sed Augustinus hoc improbat, quia Paulus in | |
| 5082 canonica Scriptura, scilicet Gal. II, in qua nefas est credere | |
| 5083 aliquid esse falsum, dicit quod Petrus reprehensibilis erat. Unde | |
| 5084 verum est quod Petrus peccavit, et Paulus vere eum, non | |
| 5085 simulatorie, reprehendit. Non autem peccavit Petrus in hoc quod ad | |
| 5086 tempus legalia observabat, quia hoc sibi licebat, tanquam ex | |
| 5087 Iudaeis converso. Sed peccabat in hoc quod circa legalium | |
| 5088 observantiam nimiam diligentiam adhibebat ne scandalizaret Iudaeos, | |
| 53 | 5089 ita quod ex hoc sequebatur gentilium scandalum.</p><p title="I-II q. 103 a. 4 ad 3"><a name="38141"><span class="ref">[38141] Iª-IIae q. 103 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5090 dicendum quod quidam dixerunt quod illa prohibitio apostolorum non |
| 5091 est intelligenda ad litteram, sed secundum spiritualem intellectum, | |
| 5092 ut scilicet in prohibitione sanguinis, intelligatur prohibitio | |
| 5093 homicidii; in prohibitione suffocati, intelligatur prohibitio | |
| 5094 violentiae et rapinae; in prohibitione immolatorum, intelligatur | |
| 5095 prohibitio idololatriae; fornicatio autem prohibetur tanquam per se | |
| 5096 malum. Et hanc opinionem accipiunt ex quibusdam Glossis, quae | |
| 5097 huiusmodi praecepta mystice exponunt. Sed quia homicidium et rapina | |
| 5098 etiam apud gentiles reputabantur illicita, non oportuisset super | |
| 5099 hoc speciale mandatum dari his qui erant ex gentilitate conversi ad | |
| 5100 Christum. Unde alii dicunt quod ad litteram illa comestibilia | |
| 5101 fuerunt prohibita, non propter observantiam legalium, sed propter | |
| 5102 gulam comprimendam. Unde dicit Hieronymus, super illud Ezech. XLIV, | |
| 5103 <i>omne morticinum etc., condemnat sacerdotes qui in turdis et | |
| 5104 ceteris huiusmodi, haec, cupiditate gulae, non custodiunt</i>. Sed | |
| 5105 quia sunt quaedam cibaria magis delicata et gulam provocantia, non | |
| 5106 videtur ratio quare fuerunt haec magis quam alia prohibita. Et ideo | |
| 5107 dicendum, secundum tertiam opinionem, quod ad litteram ista sunt | |
| 5108 prohibita, non ad observandum caeremonias legis, sed ad hoc quod | |
| 5109 posset coalescere unio gentilium et Iudaeorum insimul habitantium. | |
| 5110 Iudaeis enim, propter antiquam consuetudinem, sanguis et suffocatum | |
| 5111 erant abominabilia, comestio autem immolatorum simulacris, poterat | |
| 5112 in Iudaeis aggenerare circa gentiles suspicionem reditus ad | |
| 5113 idololatriam. Et ideo ista fuerunt prohibita pro tempore illo, in | |
| 5114 quo de novo oportebat convenire in unum gentiles et Iudaeos. | |
| 5115 Procedente autem tempore, cessante causa, cessat effectus; | |
| 5116 manifestata evangelicae doctrinae veritate, in qua dominus docet | |
| 5117 quod nihil quod per os intrat, coinquinat hominem, ut dicitur | |
| 5118 Matth. XV; <i>et quod nihil est reiiciendum quod cum gratiarum | |
| 5119 actione percipitur</i>, ut I ad Tim. IV dicitur. Fornicatio autem | |
| 5120 prohibetur specialiter, quia gentiles eam non reputabant esse | |
| 53 | 5121 peccatum.</p></div></div><div class="q" id="q104"><h2>Quaestio 104</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 104 pr."><a name="38142"><span class="ref">[38142] Iª-IIae q. 104 pr.</span></a> Consequenter |
| 28 | 5122 considerandum est de praeceptis iudicialibus. Et primo, |
| 5123 considerandum est de ipsis in communi; secundo, de rationibus | |
| 5124 eorum. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, quae sint iudicialia | |
| 5125 praecepta. Secundo, utrum sint figuralia. Tertio, de duratione | |
| 53 | 5126 eorum. Quarto, de distinctione eorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 104 a. 1 arg. 1"><a name="38143"><span class="ref">[38143] Iª-IIae q. 104 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5127 sic proceditur. Videtur quod ratio praeceptorum iudicialium non |
| 5128 consistat in hoc quod sunt ordinantia ad proximum. Iudicialia enim | |
| 5129 praecepta a iudicio dicuntur. Sed multa sunt alia quibus homo ad | |
| 5130 proximum ordinatur, quae non pertinent ad ordinem iudiciorum. Non | |
| 5131 ergo praecepta iudicialia dicuntur quibus homo ordinatur ad | |
| 53 | 5132 proximum.</p><p title="I-II q. 104 a. 1 arg. 2"><a name="38144"><span class="ref">[38144] Iª-IIae q. 104 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5133 praecepta iudicialia a moralibus distinguuntur, ut supra dictum |
| 5134 est. Sed multa praecepta moralia sunt quibus homo ordinatur ad | |
| 5135 proximum, sicut patet in septem praeceptis secundae tabulae. Non | |
| 5136 ergo praecepta iudicialia dicuntur ex hoc quod ad proximum | |
| 53 | 5137 ordinant.</p><p title="I-II q. 104 a. 1 arg. 3"><a name="38145"><span class="ref">[38145] Iª-IIae q. 104 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5138 sicut se habent praecepta caeremonialia ad Deum, ita se habent |
| 5139 iudicialia praecepta ad proximum, ut supra dictum est. Sed inter | |
| 5140 praecepta caeremonialia sunt quaedam quae pertinent ad seipsum, | |
| 5141 sicut observantiae ciborum et vestimentorum, de quibus supra dictum | |
| 5142 est. Ergo praecepta iudicialia non ex hoc dicuntur quod ordinent | |
| 53 | 5143 hominem ad proximum.</p><p title="I-II q. 104 a. 1 s. c."><a name="38146"><span class="ref">[38146] Iª-IIae q. 104 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5144 est quod dicitur Ezech. XVIII, inter cetera bona opera viri iusti, |
| 5145 <i>si iudicium verum fecerit inter virum et virum</i>. Sed | |
| 5146 iudicialia praecepta a iudicio dicuntur. Ergo praecepta iudicialia | |
| 5147 videntur dici illa quae pertinent ad ordinationem hominum ad | |
| 53 | 5148 invicem.</p><p title="I-II q. 104 a. 1 co."><a name="38147"><span class="ref">[38147] Iª-IIae q. 104 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5149 dicendum quod, sicut ex supradictis patet, praeceptorum cuiuscumque |
| 5150 legis quaedam habent vim obligandi ex ipso dictamine rationis, quia | |
| 5151 naturalis ratio dictat hoc esse debitum fieri vel vitari. Et | |
| 5152 huiusmodi praecepta dicuntur moralia, eo quod a ratione dicuntur | |
| 5153 mores humani. Alia vero praecepta sunt quae non habent vim | |
| 5154 obligandi ex ipso dictamine rationis, quia scilicet in se | |
| 5155 considerata non habent absolute rationem debiti vel indebiti; sed | |
| 5156 habent vim obligandi ex aliqua institutione divina vel humana. Et | |
| 5157 huiusmodi sunt determinationes quaedam moralium praeceptorum. Si | |
| 5158 igitur determinentur moralia praecepta per institutionem divinam in | |
| 5159 his per quae ordinatur homo ad Deum, talia dicentur praecepta | |
| 5160 caeremonialia. Si autem in his quae pertinent ad ordinationem | |
| 5161 hominum ad invicem, talia dicentur praecepta iudicialia. In duobus | |
| 5162 ergo consistit ratio iudicialium praeceptorum, scilicet ut | |
| 5163 pertineant ad ordinationem hominum ad invicem; et ut non habeant | |
| 53 | 5164 vim obligandi ex sola ratione, sed ex institutione.</p><p title="I-II q. 104 a. 1 ad 1"><a name="38148"><span class="ref">[38148] Iª-IIae q. 104 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5165 ergo dicendum quod iudicia exercentur officio aliquorum principum, |
| 5166 qui habent potestatem iudicandi. Ad principem autem pertinet non | |
| 5167 solum ordinare de his quae veniunt in litigium, sed etiam de | |
| 5168 voluntariis contractibus qui inter homines fiunt, et de omnibus | |
| 5169 pertinentibus ad populi communitatem et regimen. Unde praecepta | |
| 5170 iudicialia non solum sunt illa quae pertinent ad lites iudiciorum; | |
| 5171 sed etiam quaecumque pertinent ad ordinationem hominum ad invicem, | |
| 53 | 5172 quae subest ordinationi principis tanquam supremi iudicis.</p><p title="I-II q. 104 a. 1 ad 2"><a name="38149"><span class="ref">[38149] Iª-IIae q. 104 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5173 dicendum quod ratio illa procedit de illis praeceptis ordinantibus |
| 5174 ad proximum, quae habent vim obligandi ex solo dictamine | |
| 53 | 5175 rationis.</p><p title="I-II q. 104 a. 1 ad 3"><a name="38150"><span class="ref">[38150] Iª-IIae q. 104 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5176 dicendum quod etiam in his quae ordinant ad Deum, quaedam sunt |
| 5177 moralia, quae ipsa ratio fide informata dictat, sicut Deum esse | |
| 5178 amandum et colendum. Quaedam vero sunt caeremonialia, quae non | |
| 5179 habent vim obligationis nisi ex institutione divina. Ad Deum autem | |
| 5180 pertinent non solum sacrificia oblata Deo, sed etiam quaecumque | |
| 5181 pertinent ad idoneitatem offerentium et Deum colentium. Homines | |
| 5182 enim ordinantur in Deum sicut in finem, et ideo ad cultum Dei | |
| 5183 pertinet, et per consequens ad caeremonialia praecepta, quod homo | |
| 5184 habeat quandam idoneitatem respectu cultus divini. Sed homo non | |
| 5185 ordinatur ad proximum sicut in finem, ut oporteat eum disponi in | |
| 5186 seipso in ordine ad proximum, haec enim est comparatio servorum ad | |
| 5187 dominos, <i>qui id quod sunt, dominorum sunt</i>, secundum | |
| 5188 philosophum, in I Polit. Et ideo non sunt aliqua praecepta | |
| 5189 iudicialia ordinantia hominem in seipso, sed omnia talia sunt | |
| 5190 moralia, quia ratio, quae est principium moralium, se habet in | |
| 5191 homine respectu eorum quae ad ipsum pertinent, sicut princeps vel | |
| 5192 iudex in civitate. Sciendum tamen quod, quia ordo hominis ad | |
| 5193 proximum magis subiacet rationi quam ordo hominis ad Deum, plura | |
| 5194 praecepta moralia inveniuntur per quae ordinatur homo ad proximum, | |
| 5195 quam per quae ordinatur ad Deum. Et propter hoc etiam oportuit | |
| 53 | 5196 plura esse caeremonialia in lege quam iudicialia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 104 a. 2 arg. 1"><a name="38151"><span class="ref">[38151] Iª-IIae q. 104 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 5197 secundum sic proceditur. Videtur quod praecepta iudicialia non |
| 5198 figurent aliquid. Hoc enim videtur esse proprium caeremonialium | |
| 5199 praeceptorum, quod sint in figuram alicuius rei instituta. Si | |
| 5200 igitur etiam praecepta iudicialia aliquid figurent, non erit | |
| 53 | 5201 differentia inter iudicialia et caeremonialia praecepta.</p><p title="I-II q. 104 a. 2 arg. 2"><a name="38152"><span class="ref">[38152] Iª-IIae q. 104 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5202 sicuti illi populo Iudaeorum data sunt quaedam iudicialia |
| 5203 praecepta, ita etiam aliis populis gentilium. Sed iudicialia | |
| 5204 praecepta aliorum populorum non figurant aliquid, sed ordinant quid | |
| 5205 fieri debeat. Ergo videtur quod neque praecepta iudicialia veteris | |
| 53 | 5206 legis aliquid figurarent.</p><p title="I-II q. 104 a. 2 arg. 3"><a name="38153"><span class="ref">[38153] Iª-IIae q. 104 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5207 ea quae ad cultum divinum pertinent, figuris quibusdam tradi |
| 5208 oportuit, quia ea quae Dei sunt, supra nostram rationem sunt, ut | |
| 5209 supra dictum est. Sed ea quae sunt proximorum, non excedunt nostram | |
| 5210 rationem. Ergo per iudicialia, quae ad proximum nos ordinant, non | |
| 53 | 5211 oportuit aliquid figurari.</p><p title="I-II q. 104 a. 2 s. c."><a name="38154"><span class="ref">[38154] Iª-IIae q. 104 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5212 est quod Exod. XXI iudicialia praecepta allegorice et moraliter |
| 53 | 5213 exponuntur.</p><p title="I-II q. 104 a. 2 co."><a name="38155"><span class="ref">[38155] Iª-IIae q. 104 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5214 dicendum quod dupliciter contingit aliquod praeceptum esse |
| 5215 figurale. Uno modo, primo et per se, quia scilicet principaliter | |
| 5216 est institutum ad aliquid figurandum. Et hoc modo praecepta | |
| 5217 caeremonialia sunt figuralia, ad hoc enim sunt instituta, ut | |
| 5218 aliquid figurent pertinens ad cultum Dei et ad mysterium Christi. | |
| 5219 Quaedam vero praecepta sunt figuralia non primo et per se, sed ex | |
| 5220 consequenti. Et hoc modo praecepta iudicialia veteris legis sunt | |
| 5221 figuralia. Non enim sunt instituta ad aliquid figurandum; sed ad | |
| 5222 ordinandum statum illius populi secundum iustitiam et aequitatem. | |
| 5223 Sed ex consequenti aliquid figurabant, inquantum scilicet totus | |
| 5224 status illius populi, qui per huiusmodi praecepta disponebatur, | |
| 5225 figuralis erat; secundum illud I ad Cor. X, <i>omnia in figuram | |
| 53 | 5226 contingebant illis</i>.</p><p title="I-II q. 104 a. 2 ad 1"><a name="38156"><span class="ref">[38156] Iª-IIae q. 104 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5227 ergo dicendum quod praecepta caeremonialia alio modo sunt figuralia |
| 53 | 5228 quam iudicialia, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 104 a. 2 ad 2"><a name="38157"><span class="ref">[38157] Iª-IIae q. 104 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5229 dicendum quod populus Iudaeorum ad hoc electus erat a Deo, quod ex |
| 5230 eo Christus nasceretur. Et ideo oportuit totum illius populi statum | |
| 5231 esse propheticum et figuralem, ut Augustinus dicit, contra Faustum. | |
| 5232 Et propter hoc etiam iudicialia illi populo tradita, magis sunt | |
| 5233 figuralia quam iudicialia aliis populis tradita. Sicut etiam bella | |
| 5234 et gesta illius populi exponuntur mystice; non autem bella vel | |
| 5235 gesta Assyriorum vel Romanorum, quamvis longe clariora secundum | |
| 53 | 5236 homines.</p><p title="I-II q. 104 a. 2 ad 3"><a name="38158"><span class="ref">[38158] Iª-IIae q. 104 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5237 dicendum quod ordo ad proximum in populo illo, secundum se |
| 5238 consideratus, pervius erat rationi. Sed secundum quod referebatur | |
| 5239 ad cultum Dei, superabat rationem. Et ex hac parte erat | |
| 53 | 5240 figuralis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 104 a. 3 arg. 1"><a name="38159"><span class="ref">[38159] Iª-IIae q. 104 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5241 sic proceditur. Videtur quod praecepta iudicialia veteris legis |
| 5242 perpetuam obligationem habeant. Praecepta enim iudicialia pertinent | |
| 5243 ad virtutem iustitiae, nam iudicium dicitur iustitiae executio. | |
| 5244 Iustitia autem est perpetua et immortalis, ut dicitur Sap. I. Ergo | |
| 53 | 5245 obligatio praeceptorum iudicialium est perpetua.</p><p title="I-II q. 104 a. 3 arg. 2"><a name="38160"><span class="ref">[38160] Iª-IIae q. 104 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5246 institutio divina est stabilior quam institutio humana. Sed |
| 5247 praecepta iudicialia humanarum legum habent perpetuam obligationem. | |
| 53 | 5248 Ergo multo magis praecepta iudicialia legis divinae.</p><p title="I-II q. 104 a. 3 arg. 3"><a name="38161"><span class="ref">[38161] Iª-IIae q. 104 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5249 apostolus dicit, ad Heb. VII, quod <i>reprobatio fit praecedentis |
| 5250 mandati propter infirmitatem ipsius et inutilitatem</i>. Quod | |
| 5251 quidem verum est de mandato caeremoniali quod <i>non poterat facere | |
| 5252 perfectum iuxta conscientiam servientem solummodo in cibis et in | |
| 5253 potibus et variis Baptismatibus et iustitiis carnis</i>, ut | |
| 5254 apostolus dicit, ad Heb. IX. Sed praecepta iudicialia utilia erant | |
| 5255 et efficacia ad id ad quod ordinabantur, scilicet ad iustitiam et | |
| 5256 aequitatem inter homines constituendam. Ergo praecepta iudicialia | |
| 53 | 5257 veteris legis non reprobantur, sed adhuc efficaciam habent.</p><p title="I-II q. 104 a. 3 s. c."><a name="38162"><span class="ref">[38162] Iª-IIae q. 104 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5258 est quod apostolus dicit, ad Heb. VII, quod <i>translato |
| 5259 sacerdotio, necesse est ut legis translatio fiat</i>. Sed | |
| 5260 sacerdotium est translatum ab Aaron ad Christum. Ergo etiam et tota | |
| 5261 lex est translata. Non ergo iudicialia praecepta adhuc obligationem | |
| 53 | 5262 habent.</p><p title="I-II q. 104 a. 3 co."><a name="38163"><span class="ref">[38163] Iª-IIae q. 104 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5263 dicendum quod iudicialia praecepta non habuerunt perpetuam |
| 5264 obligationem, sed sunt evacuata per adventum Christi, aliter tamen | |
| 5265 quam caeremonialia. Nam caeremonialia adeo sunt evacuata ut non | |
| 5266 solum sint mortua, sed etiam mortifera observantibus post Christum, | |
| 5267 maxime post Evangelium divulgatum. Praecepta autem iudicialia sunt | |
| 5268 quidem mortua, quia non habent vim obligandi, non tamen sunt | |
| 5269 mortifera. Quia si quis princeps ordinaret in regno suo illa | |
| 5270 iudicialia observari, non peccaret, nisi forte hoc modo | |
| 5271 observarentur, vel observari mandarentur, tanquam habentia vim | |
| 5272 obligandi ex veteris legis institutione. Talis enim intentio | |
| 5273 observandi esset mortifera. Et huius differentiae ratio potest | |
| 5274 accipi ex praemissis. Dictum est enim quod praecepta caeremonialia | |
| 5275 sunt figuralia primo et per se, tanquam instituta principaliter ad | |
| 5276 figurandum Christi mysteria ut futura. Et ideo ipsa observatio | |
| 5277 eorum praeiudicat fidei veritati, secundum quam confitemur illa | |
| 5278 mysteria iam esse completa. Praecepta autem iudicialia non sunt | |
| 5279 instituta ad figurandum, sed ad disponendum statum illius populi, | |
| 5280 qui ordinabatur ad Christum. Et ideo, mutato statu illius populi, | |
| 5281 Christo iam veniente, iudicialia praecepta obligationem amiserunt, | |
| 5282 lex enim fuit paedagogus ducens ad Christum, ut dicitur ad Gal. | |
| 5283 III. Quia tamen huiusmodi iudicialia praecepta non ordinantur ad | |
| 5284 figurandum, sed ad aliquid fiendum, ipsa eorum observatio absolute | |
| 5285 non praeiudicat fidei veritati. Sed intentio observandi tanquam ex | |
| 5286 obligatione legis, praeiudicat veritati fidei, quia per hoc | |
| 5287 haberetur quod status prioris populi adhuc duraret, et quod | |
| 53 | 5288 Christus nondum venisset.</p><p title="I-II q. 104 a. 3 ad 1"><a name="38164"><span class="ref">[38164] Iª-IIae q. 104 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5289 ergo dicendum quod iustitia quidem perpetuo est observanda. Sed |
| 5290 determinatio eorum quae sunt iusta secundum institutionem humanam | |
| 5291 vel divinam, oportet quod varietur secundum diversum hominum | |
| 53 | 5292 statum.</p><p title="I-II q. 104 a. 3 ad 2"><a name="38165"><span class="ref">[38165] Iª-IIae q. 104 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5293 dicendum quod praecepta iudicialia ab hominibus instituta habent |
| 5294 perpetuam obligationem, manente illo statu regiminis. Sed si | |
| 5295 civitas vel gens ad aliud regimen deveniat, oportet leges mutari. | |
| 5296 Non enim eaedem leges conveniunt in democratia, quae est potestas | |
| 5297 populi, et in oligarchia, quae est potestas divitum; ut patet per | |
| 5298 philosophum, in sua politica. Et ideo etiam, mutato statu illius | |
| 53 | 5299 populi, oportuit praecepta iudicialia mutari.</p><p title="I-II q. 104 a. 3 ad 3"><a name="38166"><span class="ref">[38166] Iª-IIae q. 104 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5300 dicendum quod illa praecepta iudicialia disponebant populum ad |
| 5301 iustitiam et aequitatem secundum quod conveniebat illi statui. Sed | |
| 5302 post Christum, statum illius populi oportuit mutari, ut iam in | |
| 5303 Christo non esset discretio gentilis et Iudaei, sicut antea erat. | |
| 53 | 5304 Et propter hoc oportuit etiam praecepta iudicialia mutari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 104 a. 4 arg. 1"><a name="38167"><span class="ref">[38167] Iª-IIae q. 104 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5305 sic proceditur. Videtur quod praecepta iudicialia non possint |
| 5306 habere aliquam certam divisionem. Praecepta enim iudicialia | |
| 5307 ordinant homines ad invicem. Sed ea quae inter homines ordinari | |
| 5308 oportet, in usum eorum venientia, non cadunt sub certa | |
| 5309 distinctione, cum sint infinita. Ergo praecepta iudicialia non | |
| 53 | 5310 possunt habere certam distinctionem.</p><p title="I-II q. 104 a. 4 arg. 2"><a name="38168"><span class="ref">[38168] Iª-IIae q. 104 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5311 praecepta iudicialia sunt determinationes moralium. Sed moralia |
| 5312 praecepta non videntur habere aliquam distinctionem, nisi secundum | |
| 5313 quod reducuntur ad praecepta Decalogi. Ergo praecepta iudicialia | |
| 53 | 5314 non habent aliquam certam distinctionem.</p><p title="I-II q. 104 a. 4 arg. 3"><a name="38169"><span class="ref">[38169] Iª-IIae q. 104 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5315 praecepta caeremonialia quia certam distinctionem habent, eorum |
| 5316 distinctio in lege innuitur, dum quaedam vocantur sacrificia, | |
| 5317 quaedam observantiae. Sed nulla distinctio innuitur in lege | |
| 5318 praeceptorum iudicialium. Ergo videtur quod non habeant certam | |
| 53 | 5319 distinctionem.</p><p title="I-II q. 104 a. 4 s. c."><a name="38170"><span class="ref">[38170] Iª-IIae q. 104 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 5320 ubi est ordo, oportet quod sit distinctio. Sed ratio ordinis maxime |
| 5321 pertinet ad praecepta iudicialia, per quae populus ille | |
| 53 | 5322 ordinabatur. Ergo maxime debent habere distinctionem certam.</p><p title="I-II q. 104 a. 4 co."><a name="38171"><span class="ref">[38171] Iª-IIae q. 104 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5323 dicendum quod, cum lex sit quasi quaedam ars humanae vitae |
| 5324 instituendae vel ordinandae, sicut in unaquaque arte est certa | |
| 5325 distinctio regularum artis, ita oportet in qualibet lege esse | |
| 5326 certam distinctionem praeceptorum, aliter enim ipsa confusio | |
| 5327 utilitatem legis auferret. Et ideo dicendum est quod praecepta | |
| 5328 iudicialia veteris legis, per quae homines ad invicem ordinabantur, | |
| 5329 distinctionem habent secundum distinctionem ordinationis humanae. | |
| 5330 Quadruplex autem ordo in aliquo populo inveniri potest, unus | |
| 5331 quidem, principum populi ad subditos; alius autem, subditorum ad | |
| 5332 invicem; tertius autem, eorum qui sunt de populo ad extraneos; | |
| 5333 quartus autem, ad domesticos, sicut patris ad filium, uxoris ad | |
| 5334 virum, et domini ad servum. Et secundum istos quatuor ordines | |
| 5335 distingui possunt praecepta iudicialia veteris legis. Dantur enim | |
| 5336 quaedam praecepta de institutione principum et officio eorum, et de | |
| 5337 reverentia eis exhibenda, et haec est una pars iudicialium | |
| 5338 praeceptorum. Dantur etiam quaedam praecepta pertinentia ad | |
| 5339 concives ad invicem, puta circa emptiones et venditiones, et | |
| 5340 iudicia et poenas. Et haec est secunda pars iudicialium | |
| 5341 praeceptorum. Dantur etiam quaedam praecepta pertinentia ad | |
| 5342 extraneos, puta de bellis contra hostes, et de susceptione | |
| 5343 peregrinorum et advenarum. Et haec est tertia pars iudicialium | |
| 5344 praeceptorum. Dantur etiam in lege quaedam praecepta pertinentia ad | |
| 5345 domesticam conversationem, sicut de servis, et uxoribus, et filiis. | |
| 53 | 5346 Et haec est quarta pars iudicialium praeceptorum.</p><p title="I-II q. 104 a. 4 ad 1"><a name="38172"><span class="ref">[38172] Iª-IIae q. 104 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5347 ergo dicendum quod ea quae pertinent ad ordinationem hominum ad |
| 5348 invicem, sunt quidem numero infinita; sed tamen reduci possunt ad | |
| 5349 aliqua certa, secundum differentiam ordinationis humanae, ut dictum | |
| 53 | 5350 est.</p><p title="I-II q. 104 a. 4 ad 2"><a name="38173"><span class="ref">[38173] Iª-IIae q. 104 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5351 dicendum quod praecepta Decalogi sunt prima in genere moralium, ut |
| 5352 supra dictum est, et ideo convenienter alia praecepta moralia | |
| 5353 secundum ea distinguuntur. Sed praecepta iudicialia et | |
| 5354 caeremonialia habent aliam rationem obligationis non quidem ex | |
| 5355 ratione naturali sed ex sola institutione. Et ideo distinctionis | |
| 53 | 5356 eorum est alia ratio.</p><p title="I-II q. 104 a. 4 ad 3"><a name="38174"><span class="ref">[38174] Iª-IIae q. 104 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5357 dicendum quod ex ipsis rebus quae per praecepta iudicialia |
| 5358 ordinantur in lege, innuit lex distinctionem iudicialium | |
| 53 | 5359 praeceptorum.</p></div></div><div class="q" id="q105"><h2>Quaestio 105</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 105 pr."><a name="38175"><span class="ref">[38175] Iª-IIae q. 105 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 5360 considerandum est de ratione iudicialium praeceptorum. Et circa hoc |
| 5361 quaeruntur quatuor. Primo, de ratione praeceptorum iudicialium quae | |
| 5362 pertinent ad principes. Secundo, de his quae pertinent ad convictum | |
| 5363 hominum ad invicem. Tertio, de his quae pertinent ad extraneos. | |
| 53 | 5364 Quarto, de his quae pertinent ad domesticam conversationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 105 a. 1 arg. 1"><a name="38176"><span class="ref">[38176] Iª-IIae q. 105 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5365 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter lex vetus de |
| 5366 principibus ordinaverit. Quia, ut philosophus dicit, in III Polit., | |
| 5367 <i>ordinatio populi praecipue dependet ex maximo principatu</i>. | |
| 5368 Sed in lege non invenitur qualiter debeat institui supremus | |
| 5369 princeps. Invenitur autem de inferioribus principibus, primo | |
| 5370 quidem, Exod. XVIII, provide de omni plebe viros sapientes, etc.; | |
| 5371 et Num. XI, congrega mihi septuaginta viros de senioribus Israel; | |
| 5372 et Deut. I, date ex vobis viros sapientes et gnaros, et cetera. | |
| 53 | 5373 Ergo insufficienter lex vetus principes populi ordinavit.</p><p title="I-II q. 105 a. 1 arg. 2"><a name="38177"><span class="ref">[38177] Iª-IIae q. 105 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5374 optimi est optima adducere, ut Plato dicit. Sed optima ordinatio |
| 5375 civitatis vel populi cuiuscumque est ut gubernetur per regem, quia | |
| 5376 huiusmodi regimen maxime repraesentat divinum regimen, quo unus | |
| 5377 Deus mundum gubernat. A principio igitur lex debuit regem populo | |
| 5378 instituere; et non permittere hoc eorum arbitrio, sicut permittitur | |
| 5379 Deut. XVII, <i>cum dixeris, constituam super me regem, eum | |
| 53 | 5380 constitues,</i> et cetera.</p><p title="I-II q. 105 a. 1 arg. 3"><a name="38178"><span class="ref">[38178] Iª-IIae q. 105 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5381 sicut dicitur Matth. XII, omne regnum in se divisum desolabitur, |
| 5382 quod etiam experimento patuit in populo Iudaeorum, in quo divisio | |
| 5383 regni fuit destructionis causa. Sed lex praecipue debet intendere | |
| 5384 ea quae pertinent ad communem salutem populi. Ergo debuit in lege | |
| 5385 prohiberi divisio regni in duos reges. Nec etiam debuit hoc | |
| 5386 auctoritate divina introduci; sicut legitur introductum auctoritate | |
| 53 | 5387 domini per Ahiam Silonitem prophetam, III Reg. XI.</p><p title="I-II q. 105 a. 1 arg. 4"><a name="38179"><span class="ref">[38179] Iª-IIae q. 105 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5388 sicut sacerdotes instituuntur ad utilitatem populi in his quae ad |
| 5389 Deum pertinent, ut patet Heb. V; ita etiam principes instituuntur | |
| 5390 ad utilitatem populi in rebus humanis. Sed sacerdotibus et Levitis | |
| 5391 qui sunt in lege, deputantur aliqua ex quibus vivere debeant, sicut | |
| 5392 decimae et primitiae, et multa alia huiusmodi. Ergo similiter | |
| 5393 principibus populi debuerunt aliqua ordinari unde sustentarentur, | |
| 5394 et praecipue cum inhibita sit eis munerum acceptio, ut patet Exod. | |
| 5395 XXIII, <i>non accipietis munera, quae excaecant etiam prudentes, et | |
| 53 | 5396 subvertunt verba iustorum</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 1 arg. 5"><a name="38180"><span class="ref">[38180] Iª-IIae q. 105 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5397 sicut regnum est optimum regimen, ita tyrannis est pessima |
| 5398 corruptio regiminis. Sed dominus regi instituendo instituit ius | |
| 5399 tyrannicum, dicitur enim I Reg. VIII, <i>hoc erit ius regis qui | |
| 5400 imperaturus est vobis, filios vestros tollet</i>, et cetera. Ergo | |
| 5401 inconvenienter fuit provisum per legem circa principum | |
| 53 | 5402 ordinationem.</p><p title="I-II q. 105 a. 1 s. c."><a name="38181"><span class="ref">[38181] Iª-IIae q. 105 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5403 est quod populus Israel de pulchritudine ordinationis commendatur, |
| 5404 Num. XXIV, <i>quam pulchra tabernacula tua, Iacob; et tentoria tua, | |
| 5405 Israel</i>. Sed pulchritudo ordinationis populi dependet ex | |
| 5406 principibus bene institutis. Ergo per legem populus fuit circa | |
| 53 | 5407 principes bene institutus.</p><p title="I-II q. 105 a. 1 co."><a name="38182"><span class="ref">[38182] Iª-IIae q. 105 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5408 dicendum quod circa bonam ordinationem principum in aliqua civitate |
| 5409 vel gente, duo sunt attendenda. Quorum unum est ut omnes aliquam | |
| 5410 partem habeant in principatu, per hoc enim conservatur pax populi, | |
| 5411 et omnes talem ordinationem amant et custodiunt, ut dicitur in II | |
| 5412 Polit. Aliud est quod attenditur secundum speciem regiminis, vel | |
| 5413 ordinationis principatuum. Cuius cum sint diversae species, ut | |
| 5414 philosophus tradit, in III Polit., praecipuae tamen sunt regnum, in | |
| 5415 quo unus principatur secundum virtutem; et aristocratia, idest | |
| 5416 potestas optimorum, in qua aliqui pauci principantur secundum | |
| 5417 virtutem. Unde optima ordinatio principum est in aliqua civitate | |
| 5418 vel regno, in qua unus praeficitur secundum virtutem qui omnibus | |
| 5419 praesit; et sub ipso sunt aliqui principantes secundum virtutem; et | |
| 5420 tamen talis principatus ad omnes pertinet, tum quia ex omnibus | |
| 5421 eligi possunt, tum quia etiam ab omnibus eliguntur. Talis enim est | |
| 5422 optima politia, bene commixta ex regno, inquantum unus praeest; et | |
| 5423 aristocratia, inquantum multi principantur secundum virtutem; et ex | |
| 5424 democratia, idest potestate populi, inquantum ex popularibus | |
| 5425 possunt eligi principes, et ad populum pertinet electio principum. | |
| 5426 Et hoc fuit institutum secundum legem divinam. Nam Moyses et eius | |
| 5427 successores gubernabant populum quasi singulariter omnibus | |
| 5428 principantes, quod est quaedam species regni. Eligebantur autem | |
| 5429 septuaginta duo seniores secundum virtutem, dicitur enim Deut. I, | |
| 5430 <i>tuli de vestris tribubus viros sapientes et nobiles, et | |
| 5431 constitui eos principes</i>, et hoc erat aristocraticum. Sed | |
| 5432 democraticum erat quod isti de omni populo eligebantur; dicitur | |
| 5433 enim Exod. XVIII, <i>provide de omni plebe viros sapientes,</i> | |
| 5434 etc., et etiam quod populus eos eligebat; unde dicitur Deut. I, | |
| 5435 date ex vobis viros sapientes, et cetera. Unde patet quod optima | |
| 53 | 5436 fuit ordinatio principum quam lex instituit.</p><p title="I-II q. 105 a. 1 ad 1"><a name="38183"><span class="ref">[38183] Iª-IIae q. 105 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5437 ergo dicendum quod populus ille sub speciali cura Dei regebatur, |
| 5438 unde dicitur Deut. VII, <i>te elegit dominus Deus tuus ut sis ei | |
| 5439 populus peculiaris</i>. Et ideo institutionem summi principis | |
| 5440 dominus sibi reservavit. Et hoc est quod Moyses petivit, Num. | |
| 5441 XXVII, <i>provideat dominus Deus spirituum omnis carnis, hominem | |
| 5442 qui sit super multitudinem hanc</i>. Et sic ex Dei ordinatione | |
| 5443 institutus est Iosue in principatu post Moysen, et de singulis | |
| 5444 iudicibus qui post Iosue fuerunt, legitur quod Deus suscitavit | |
| 5445 populo salvatorem, et quod spiritus domini fuit in eis, ut patet | |
| 5446 Iudic. III. Et ideo etiam electionem regis non commisit dominus | |
| 5447 populo, sed sibi reservavit; ut patet Deut. XVII, <i>eum constitues | |
| 53 | 5448 regem, quem dominus Deus tuus elegerit</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 1 ad 2"><a name="38184"><span class="ref">[38184] Iª-IIae q. 105 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5449 dicendum quod regnum est optimum regimen populi, si non |
| 5450 corrumpatur. Sed propter magnam potestatem quae regi conceditur, de | |
| 5451 facili regnum degenerat in tyrannidem, nisi sit perfecta virtus | |
| 5452 eius cui talis potestas conceditur, quia non est nisi virtuosi bene | |
| 5453 ferre bonas fortunas, ut philosophus dicit, in IV Ethic. Perfecta | |
| 5454 autem virtus in paucis invenitur, et praecipue Iudaei crudeles | |
| 5455 erant et ad avaritiam proni, per quae vitia maxime homines in | |
| 5456 tyrannidem decidunt. Et ideo dominus a principio eis regem non | |
| 5457 instituit cum plena potestate, sed iudicem et gubernatorem in eorum | |
| 5458 custodiam. Sed postea regem ad petitionem populi, quasi indignatus, | |
| 5459 concessit, ut patet per hoc quod dixit ad Samuelem, I Reg. VIII, | |
| 5460 <i>non te abiecerunt, sed me, ne regnem super eos</i>. Instituit | |
| 5461 tamen a principio circa regem instituendum, primo quidem, modum | |
| 5462 eligendi. In quo duo determinavit, ut scilicet in eius electione | |
| 5463 expectarent iudicium domini; et ut non facerent regem alterius | |
| 5464 gentis, quia tales reges solent parum affici ad gentem cui | |
| 5465 praeficiuntur, et per consequens non curare de eis. Secundo, | |
| 5466 ordinavit circa reges institutos qualiter deberent se habere | |
| 5467 quantum ad seipsos, ut scilicet non multiplicarent currus et equos, | |
| 5468 neque uxores, neque etiam immensas divitias; quia ex cupiditate | |
| 5469 horum principes ad tyrannidem declinant, et iustitiam derelinquunt. | |
| 5470 Instituit etiam qualiter se deberent habere ad Deum, ut scilicet | |
| 5471 semper legerent et cogitarent de lege Dei, et semper essent in Dei | |
| 5472 timore et obedientia. Instituit etiam qualiter se haberent ad | |
| 5473 subditos suos, ut scilicet non superbe eos contemnerent, aut | |
| 53 | 5474 opprimerent, neque etiam a iustitia declinarent.</p><p title="I-II q. 105 a. 1 ad 3"><a name="38185"><span class="ref">[38185] Iª-IIae q. 105 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5475 dicendum quod divisio regni, et multitudo regum, magis est populo |
| 5476 illi data in poenam pro multis dissensionibus eorum, quas maxime | |
| 5477 contra regnum David iustum moverant, quam ad eorum profectum. Unde | |
| 5478 dicitur Osee XIII, <i>dabo tibi regem in furore meo</i>; et Osee | |
| 5479 VIII, <i>ipsi regnaverunt, et non ex me, principes extiterunt, et | |
| 53 | 5480 non cognovi</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 1 ad 4"><a name="38186"><span class="ref">[38186] Iª-IIae q. 105 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5481 dicendum quod sacerdotes per successionem originis sacris |
| 5482 deputabantur. Et hoc ideo ut in maiori reverentia haberentur, si | |
| 5483 non quilibet ex populo posset sacerdos fieri, quorum honor cedebat | |
| 5484 in reverentiam divini cultus. Et ideo oportuit ut eis specialia | |
| 5485 quaedam deputarentur, tam in decimis quam in primitiis, quam etiam | |
| 5486 in oblationibus et sacrificiis, ex quibus viverent. Sed principes, | |
| 5487 sicut dictum est, assumebantur ex toto populo, et ideo habebant | |
| 5488 certas possessiones proprias, ex quibus vivere poterant. Et | |
| 5489 praecipue cum dominus prohiberet etiam in rege ne superabundaret | |
| 5490 divitiis aut magnifico apparatu, tum quia non erat facile quin ex | |
| 5491 his in superbiam et tyrannidem erigeretur; tum etiam quia, si | |
| 5492 principes non erant multum divites, et erat laboriosus principatus | |
| 5493 et sollicitudine plenus, non multum affectabatur a popularibus, et | |
| 53 | 5494 sic tollebatur seditionis materia.</p><p title="I-II q. 105 a. 1 ad 5"><a name="38187"><span class="ref">[38187] Iª-IIae q. 105 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 5495 dicendum quod illud ius non dabatur regi ex institutione divina; |
| 5496 sed magis praenuntiatur usurpatio regum, qui sibi ius iniquum | |
| 5497 constituunt in tyrannidem degenerantes, et subditos depraedantes. | |
| 5498 Et hoc patet per hoc quod in fine subdit, <i>vosque eritis ei | |
| 5499 servi</i>, quod proprie pertinet ad tyrannidem, quia tyranni suis | |
| 5500 subditis principantur ut servis. Unde hoc dicebat Samuel ad | |
| 5501 deterrendum eos ne regem peterent, sequitur enim, <i>noluit autem | |
| 5502 audire populus vocem Samuelis</i>. Potest tamen contingere quod | |
| 5503 etiam bonus rex, absque tyrannide, filios tollat, et constituat | |
| 5504 tribunos et centuriones, et multa accipiat a subditis, propter | |
| 53 | 5505 commune bonum procurandum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 105 a. 2 arg. 1"><a name="38188"><span class="ref">[38188] Iª-IIae q. 105 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 5506 secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter fuerint |
| 5507 tradita praecepta iudicialia quantum ad popularium convictum. Non | |
| 5508 enim possunt homines pacifice vivere ad invicem, si unus accipiat | |
| 5509 ea quae sunt alterius. Sed hoc videtur esse inductum in lege, | |
| 5510 dicitur enim Deut. XXIII, <i>ingressus vineam proximi tui, comede | |
| 5511 uvas quantum tibi placuerit</i>. Ergo lex vetus non convenienter | |
| 53 | 5512 providebat hominum paci.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 arg. 2"><a name="38189"><span class="ref">[38189] Iª-IIae q. 105 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5513 ex hoc maxime multae civitates et regna destruuntur, quod |
| 5514 possessiones ad mulieres perveniunt, ut philosophus dicit, in II | |
| 5515 Polit. Sed hoc fuit introductum in veteri lege, dicitur enim Num. | |
| 5516 XXVII, <i>homo cum mortuus fuerit absque filio, ad filiam eius | |
| 5517 transibit hereditas</i>. Ergo non convenienter providit lex saluti | |
| 53 | 5518 populi.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 arg. 3"><a name="38190"><span class="ref">[38190] Iª-IIae q. 105 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5519 societas hominum maxime per hoc conservatur, quod homines emendo et |
| 5520 vendendo sibi invicem res suas commutant quibus indigent, ut | |
| 5521 dicitur in I Polit. Sed lex vetus abstulit virtutem venditionis, | |
| 5522 mandavit enim quod possessio vendita reverteretur ad venditorem in | |
| 5523 quinquagesimo anno iubilaei, ut patet Levit. XXV. Inconvenienter | |
| 53 | 5524 igitur lex populum illum circa hoc instituit.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 arg. 4"><a name="38191"><span class="ref">[38191] Iª-IIae q. 105 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5525 necessitatibus hominum maxime expedit ut homines sint prompti ad |
| 5526 mutuum concedendum. Quae quidem promptitudo tollitur per hoc quod | |
| 5527 creditores accepta non reddunt, unde dicitur Eccli. XXIX, <i>multi | |
| 5528 non causa nequitiae non faenerati sunt, sed fraudari gratis | |
| 5529 timuerunt</i>. Hoc autem induxit lex. Primo quidem, quia mandavit | |
| 5530 Deut. XV, <i>cui debetur aliquid ab amico vel proximo ac fratre | |
| 5531 suo, repetere non poterit, quia annus remissionis est domini</i>; | |
| 5532 et Exod. XXII dicitur quod si praesente domino animal mutuatum | |
| 5533 mortuum fuerit, reddere non tenetur. Secundo, quia aufertur ei | |
| 5534 securitas quae habetur per pignus, dicitur enim Deut. XXIV, <i>cum | |
| 5535 repetes a proximo tuo rem aliquam quam debet tibi, non ingredieris | |
| 5536 domum eius ut pignus auferas</i>; et iterum, <i>non pernoctabit | |
| 5537 apud te pignus, sed statim reddes ei</i>. Ergo insufficienter fuit | |
| 53 | 5538 ordinatum in lege de mutuis.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 arg. 5"><a name="38192"><span class="ref">[38192] Iª-IIae q. 105 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5539 ex defraudatione depositi maximum periculum imminet, et ideo est |
| 5540 maxima cautela adhibenda, unde etiam dicitur II Mach. III, quod | |
| 5541 <i>sacerdotes invocabant de caelo eum qui de depositis legem | |
| 5542 posuit, ut his qui deposuerant ea, salva custodiret</i>. Sed in | |
| 5543 praeceptis veteris legis parva cautela circa deposita adhibetur, | |
| 5544 dicitur enim Exod. XXII quod in amissione depositi statur iuramento | |
| 5545 eius apud quem fuit depositum. Ergo non fuit circa hoc legis | |
| 53 | 5546 ordinatio conveniens.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 arg. 6"><a name="38193"><span class="ref">[38193] Iª-IIae q. 105 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5547 sicut aliquis mercenarius locat operas suas, ita etiam aliqui |
| 5548 locant domum, vel quaecumque alia huiusmodi. Sed non est | |
| 5549 necessarium ut statim pretium locatae domus conductor exhibeat. | |
| 5550 Ergo etiam nimis durum fuit quod praecipitur Levit. XIX, <i>non | |
| 53 | 5551 morabitur opus mercenarii tui apud te usque mane</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 arg. 7"><a name="38194"><span class="ref">[38194] Iª-IIae q. 105 a. 2 arg. 7</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5552 cum frequenter immineat iudiciorum necessitas, facilis debet esse |
| 5553 accessus ad iudicem. Inconvenienter igitur statuit lex, Deut. XVII, | |
| 53 | 5554 ut irent ad unum locum expetituri iudicium de suis dubiis.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 arg. 8"><a name="38195"><span class="ref">[38195] Iª-IIae q. 105 a. 2 arg. 8</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5555 possibile est non solum duos, sed etiam tres vel plures concordare |
| 5556 ad mentiendum. Inconvenienter igitur dicitur Deut. XIX, <i>in ore | |
| 53 | 5557 duorum vel trium testium stabit omne verbum</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 arg. 9"><a name="38196"><span class="ref">[38196] Iª-IIae q. 105 a. 2 arg. 9</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5558 poena debet taxari secundum quantitatem culpae, unde dicitur etiam |
| 5559 Deut. XXV, <i>pro mensura peccati erit et plagarum modus</i>. Sed | |
| 5560 quibusdam aequalibus culpis lex statuit inaequales poenas, dicitur | |
| 5561 enim Exod. XXII, quod restituet fur quinque boves pro uno bove, et | |
| 5562 quatuor oves pro una ove. Quaedam etiam non multum gravia peccata | |
| 5563 gravi poena puniuntur, sicut Num. XV, lapidatus est qui collegerat | |
| 5564 ligna in sabbato. Filius etiam protervus propter parva delicta, | |
| 5565 quia scilicet comessationibus vacabat et conviviis, mandatur | |
| 5566 lapidari, Deut. XXI. Igitur inconvenienter in lege sunt institutae | |
| 53 | 5567 poenae.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 arg. 10"><a name="38197"><span class="ref">[38197] Iª-IIae q. 105 a. 2 arg. 10</span></a> |
| 28 | 5568 Praeterea, sicut Augustinus dicit, XXI de Civ. Dei, <i>octo genera |
| 5569 poenarum in legibus esse scribit Tullius, damnum, vincula, verbera, | |
| 5570 talionem, ignominiam, exilium, mortem, servitutem</i>. Ex quibus | |
| 5571 aliqua sunt in lege statuta. Damnum quidem, sicut cum fur | |
| 5572 condemnabatur ad quintuplum vel quadruplum. Vincula vero, sicut | |
| 5573 Num. XV, mandatur de quodam quod in carcerem includatur. Verbera | |
| 5574 vero, sicut Deut. XXV, <i>si eum qui peccavit dignum viderint | |
| 5575 plagis, prosternent, et coram se facient verberari</i>. Ignominiam | |
| 5576 etiam inferebat illi qui nolebat accipere uxorem fratris sui | |
| 5577 defuncti, quae tollebat calceamentum illius, et spuebat in faciem | |
| 5578 illius. Mortem etiam inferebat, ut patet Levit. XX, <i>qui | |
| 5579 maledixerit patri suo aut matri, morte moriatur</i>. Poenam etiam | |
| 5580 talionis lex induxit, dicens Exod. XXI, <i>oculum pro oculo, dentem | |
| 5581 pro dente</i>. Inconveniens igitur videtur quod alias duas poenas, | |
| 53 | 5582 scilicet exilium et servitutem, lex vetus non inflixit.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 arg. 11"><a name="38198"><span class="ref">[38198] Iª-IIae q. 105 a. 2 arg. 11</span></a> |
| 28 | 5583 Praeterea, poena non debetur nisi culpae. Sed bruta animalia non |
| 5584 possunt habere culpam. Ergo inconvenienter eis infligitur poena, | |
| 5585 Exod. XXI, <i>bos lapidibus obruetur qui occiderit virum aut | |
| 5586 mulierem</i>. Et Levit. XX dicitur, <i>mulier quae succubuerit | |
| 5587 cuilibet iumento, simul interficiatur cum eo</i>. Sic igitur | |
| 5588 videtur quod inconvenienter ea quae pertinent ad convictum hominum | |
| 53 | 5589 ad invicem, fuerint in lege veteri ordinata.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 arg. 12"><a name="38199"><span class="ref">[38199] Iª-IIae q. 105 a. 2 arg. 12</span></a> |
| 28 | 5590 Praeterea, dominus mandavit Exod. XXI, quod homicidium morte |
| 5591 hominis puniretur. Sed mors bruti animalis multo minus reputatur | |
| 5592 quam occisio hominis. Ergo non potest sufficienter recompensari | |
| 5593 poena homicidii per occisionem bruti animalis. Inconvenienter | |
| 5594 igitur mandatur Deut. XXI quod <i>quando inventum fuerit cadaver | |
| 5595 occisi hominis, et ignorabitur caedis reus, seniores propinquioris | |
| 5596 civitatis tollant vitulam de armento quae non traxit iugum nec | |
| 5597 terram scidit vomere, et ducent eam ad vallem asperam atque saxosam | |
| 5598 quae numquam arata est nec sementa recepit, et caedent in ea | |
| 53 | 5599 cervices vitulae</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 s. c."><a name="38200"><span class="ref">[38200] Iª-IIae q. 105 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5600 est quod pro speciali beneficio commemoratur in Psalmo CXLVII, |
| 5601 <i>non fecit taliter omni nationi, et iudicia sua non manifestavit | |
| 53 | 5602 eis</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 co."><a name="38201"><span class="ref">[38201] Iª-IIae q. 105 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5603 dicendum quod, sicut Augustinus in II de Civ. Dei introducit a |
| 5604 Tullio dictum, <i>populus est coetus multitudinis iuris consensu et | |
| 5605 utilitatis communione sociatus</i>. Unde ad rationem populi | |
| 5606 pertinet ut communicatio hominum ad invicem iustis praeceptis legis | |
| 5607 ordinetur. Est autem duplex communicatio hominum ad invicem, una | |
| 5608 quidem quae fit auctoritate principum; alia autem fit propria | |
| 5609 voluntate privatarum personarum. Et quia voluntate uniuscuiusque | |
| 5610 disponi potest quod eius subditur potestati, ideo auctoritate | |
| 5611 principum, quibus subiecti sunt homines, oportet quod iudicia inter | |
| 5612 homines exerceantur, et poenae malefactoribus inferantur. Potestati | |
| 5613 vero privatarum personarum subduntur res possessae, et ideo propria | |
| 5614 voluntate in his possunt sibi invicem communicare, puta emendo, | |
| 5615 vendendo, donando, et aliis huiusmodi modis. Circa utramque autem | |
| 5616 communicationem lex sufficienter ordinavit. Statuit enim iudices, | |
| 5617 ut patet Deut. XVI, <i>iudices et magistros constitues in omnibus | |
| 5618 portis eius, ut iudicent populum iusto iudicio</i>. Instituit etiam | |
| 5619 iustum iudicii ordinem, ut dicitur Deut. I, <i>quod iustum est | |
| 5620 iudicate, sive civis ille sit sive peregrinus, nulla erit | |
| 5621 personarum distantia</i>. Sustulit etiam occasionem iniusti | |
| 5622 iudicii, acceptionem munerum iudicibus prohibendo; ut patet Exod. | |
| 5623 XXIII, et Deut. XVI. Instituit etiam numerum testium duorum vel | |
| 5624 trium; ut patet Deut. XVII, et XIX. Instituit etiam certas poenas | |
| 5625 pro diversis delictis, ut post dicetur. Sed circa res possessas | |
| 5626 optimum est, sicut dicit philosophus, in II Polit., quod | |
| 5627 possessiones sint distinctae, et usus sit partim communis, partim | |
| 5628 autem per voluntatem possessorum communicetur. Et haec tria fuerunt | |
| 5629 in lege statuta. Primo enim, ipsae possessiones divisae erant in | |
| 5630 singulos, dicitur enim Num. XXXIII, <i>ego dedi vobis terram in | |
| 5631 possessionem, quam sorte dividetis vobis</i>. Et quia per | |
| 5632 possessionum irregularitatem plures civitates destruuntur, ut | |
| 5633 philosophus dicit, in II Polit.; ideo circa possessiones regulandas | |
| 5634 triplex remedium lex adhibuit. Unum quidem, ut secundum numerum | |
| 5635 hominum aequaliter dividerentur, unde dicitur Num. XXXIII, | |
| 5636 <i>pluribus dabitis latiorem, et paucioribus angustiorem</i>. Aliud | |
| 5637 remedium est ut possessiones non in perpetuum alienentur, sed certo | |
| 5638 tempore ad suos possessores revertantur, ut non confundantur sortes | |
| 5639 possessionum. Tertium remedium est ad huiusmodi confusionem | |
| 5640 tollendam, ut proximi succedant morientibus, primo quidem gradu, | |
| 5641 filius; secundo autem, filia; tertio, fratres; quarto, patrui; | |
| 5642 quinto, quicumque propinqui. Et ad distinctionem sortium | |
| 5643 conservandam, ulterius lex statuit ut mulieres quae sunt haeredes, | |
| 5644 nuberent suae tribus hominibus, ut habetur Num. XXXVI. Secundo | |
| 5645 vero, instituit lex ut quantum ad aliqua usus rerum esset communis. | |
| 5646 Et primo, quantum ad curam, praeceptum est enim Deut. XXII, <i>non | |
| 5647 videbis bovem et ovem fratris tui errantem, et praeteribis, sed | |
| 5648 reduces fratri tuo</i>; et similiter de aliis. Secundo, quantum ad | |
| 5649 fructum. Concedebatur enim communiter quantum ad omnes, ut | |
| 5650 ingressus in vineam amici posset licite comedere, dum tamen extra | |
| 5651 non auferret. Quantum ad pauperes vero specialiter, ut eis | |
| 5652 relinquerentur manipuli obliti, et fructus et racemi remanentes, ut | |
| 5653 habetur Lev. XIX, et Deut. XXIV. Et etiam communicabantur ea quae | |
| 5654 nascebantur in septimo anno; ut habetur Exod. XXIII, et Lev. XXV. | |
| 5655 Tertio vero, statuit lex communicationem factam per eos qui sunt | |
| 5656 domini rerum. Unam pure gratuitam, unde dicitur Deut. XIV, <i>anno | |
| 5657 tertio separabis aliam decimam, venientque Levites et peregrinus et | |
| 5658 pupillus et vidua, et comedent et saturabuntur</i>. Aliam vero cum | |
| 5659 recompensatione utilitatis, sicut per venditionem et emptionem, et | |
| 5660 locationem et conductionem, et per mutuum, et iterum per depositum, | |
| 5661 de quibus omnibus inveniuntur ordinationes certae in lege. Unde | |
| 5662 patet quod lex vetus sufficienter ordinavit convictum illius | |
| 53 | 5663 populi.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 ad 1"><a name="38202"><span class="ref">[38202] Iª-IIae q. 105 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 5664 ergo dicendum quod, sicut apostolus dicit, Rom. XIII, <i>qui |
| 5665 diligit proximum, legem implevit</i>, quia scilicet omnia praecepta | |
| 5666 legis, praecipue ordinata ad proximum, ad hunc finem ordinari | |
| 5667 videntur, ut homines se invicem diligant. Ex dilectione autem | |
| 5668 procedit quod homines sibi invicem bona sua communicent, quia ut | |
| 5669 dicitur I Ioan. III, <i>qui viderit fratrem suum necessitatem | |
| 5670 patientem, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo caritas Dei | |
| 5671 manet in illo?</i> Et ideo intendebat lex homines assuefacere ut | |
| 5672 facile sibi invicem sua communicarent, sicut et apostolus, I ad | |
| 5673 Tim. VI, divitibus mandat facile tribuere et communicare. Non autem | |
| 5674 facile communicativus est qui non sustinet quod proximus aliquid | |
| 5675 modicum de suo accipiat, absque magno sui detrimento. Et ideo lex | |
| 5676 ordinavit ut liceret intrantem in vineam proximi, racemos ibi | |
| 5677 comedere, non autem extra deferre, ne ex hoc daretur occasio gravis | |
| 5678 damni inferendi, ex quo pax perturbaretur. Quae inter disciplinatos | |
| 5679 non perturbatur ex modicorum acceptione, sed magis amicitia | |
| 53 | 5680 confirmatur, et assuefiunt homines ad facile communicandum.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 ad 2"><a name="38203"><span class="ref">[38203] Iª-IIae q. 105 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5681 dicendum quod lex non statuit quod mulieres succederent in bonis |
| 5682 paternis, nisi in defectu filiorum masculorum. Tunc autem | |
| 5683 necessarium erat ut successio mulieribus concederetur in | |
| 5684 consolationem patris, cui grave fuisset si eius hereditas omnino ad | |
| 5685 extraneos transiret. Adhibuit tamen circa hoc lex cautelam debitam, | |
| 5686 praecipiens ut mulieres succedentes in haereditate paterna, | |
| 5687 nuberent suae tribus hominibus, ad hoc quod sortes tribuum non | |
| 53 | 5688 confunderentur, ut habetur Num. ult.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 ad 3"><a name="38204"><span class="ref">[38204] Iª-IIae q. 105 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5689 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in II Polit., regulatio |
| 5690 possessionum multum confert ad conservationem civitatis vel gentis. | |
| 5691 Unde, sicut ipse dicit, apud quasdam gentilium civitates statutum | |
| 5692 fuit <i>ut nullus possessionem vendere posset, nisi pro manifesto | |
| 5693 detrimento</i>. Si enim passim possessiones vendantur, potest | |
| 5694 contingere quod omnes possessiones ad paucos deveniant, et ita | |
| 5695 necesse erit civitatem vel regionem habitatoribus evacuari. Et ideo | |
| 5696 lex vetus, ad huiusmodi periculum amovendum, sic ordinavit quod et | |
| 5697 necessitatibus hominum subveniretur, concedens possessionum | |
| 5698 venditionem usque ad certum tempus; et tamen periculum removit, | |
| 5699 praecipiens ut certo tempore possessio vendita ad vendentem | |
| 5700 rediret. Et hoc instituit ut sortes non confunderentur, sed semper | |
| 5701 remaneret eadem distinctio determinata in tribubus. Quia vero domus | |
| 5702 urbanae non erant sorte distinctae, ideo concessit quod in | |
| 5703 perpetuum vendi possent, sicut et mobilia bona. Non enim erat | |
| 5704 statutus numerus domorum civitatis, sicut erat certa mensura | |
| 5705 possessionis, ad quam non addebatur, poterat autem aliquid addi ad | |
| 5706 numerum domorum civitatis. Domus vero quae non erant in urbe, sed | |
| 5707 in villa muros non habente, in perpetuum vendi non poterant, quia | |
| 5708 huiusmodi domus non construuntur nisi ad cultum et ad custodiam | |
| 5709 possessionum; et ideo lex congrue statuit idem ius circa | |
| 53 | 5710 utrumque.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 ad 4"><a name="38205"><span class="ref">[38205] Iª-IIae q. 105 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5711 dicendum quod, sicut dictum est, intentio legis erat assuefacere |
| 5712 homines suis praeceptis ad hoc quod sibi invicem de facili in | |
| 5713 necessitatibus subvenirent, quia hoc maxime est amicitiae fomentum. | |
| 5714 Et hanc quidem facilitatem subveniendi non solum statuit in his | |
| 5715 quae gratis et absolute donantur, sed etiam in his quae mutuo | |
| 5716 conceduntur, quia huiusmodi subventio frequentior est, et pluribus | |
| 5717 necessaria. Huiusmodi autem subventionis facilitatem multipliciter | |
| 5718 instituit. Primo quidem, ut faciles se praeberent ad mutuum | |
| 5719 exhibendum, nec ab hoc retraherentur anno remissionis | |
| 5720 appropinquante, ut habetur Deut. XV. Secundo, ne eum cui mutuum | |
| 5721 concederent, gravarent vel usuris, vel etiam aliqua pignora omnino | |
| 5722 vitae necessaria accipiendo, et si accepta fuerint, quod statim | |
| 5723 restituerentur. Dicitur enim Deut. XXIII, <i>non faeneraberis | |
| 5724 fratri tuo ad usuram</i>; et XXIV, <i>non accipies loco pignoris | |
| 5725 inferiorem et superiorem molam, quia animam suam apposuit tibi</i>; | |
| 5726 et Exod. XXII dicitur, <i>si pignus a proximo tuo acceperis | |
| 5727 vestimentum, ante solis occasum reddes ei</i>. Tertio, ut non | |
| 5728 importune exigerent. Unde dicitur Exod. XXII, <i>si pecuniam mutuam | |
| 5729 dederis populo meo pauperi qui habitat tecum, non urgebis eum quasi | |
| 5730 exactor</i>. Et propter hoc etiam mandatur Deut. XXIV, <i>cum | |
| 5731 repetes a proximo tuo rem aliquam quam debet tibi, non ingredieris | |
| 5732 in domum eius ut pignus auferas; sed stabis foris, et ille tibi | |
| 5733 proferet quod habuerit</i>, tum quia domus est tutissimum | |
| 5734 uniuscuiusque receptaculum, unde molestum homini est ut in domo sua | |
| 5735 invadatur; tum etiam quia non concedit creditori ut accipiat pignus | |
| 5736 quod voluerit, sed magis debitori ut det quo minus indiguerit. | |
| 5737 Quarto, instituit quod in septimo anno debita penitus | |
| 5738 remitterentur. Probabile enim erat ut illi qui commode reddere | |
| 5739 possent, ante septimum annum redderent, et gratis mutuantem non | |
| 5740 defraudarent. Si autem omnino impotentes essent, eadem ratione eis | |
| 5741 erat debitum remittendum ex dilectione, qua etiam erat eis de novo | |
| 5742 dandum propter indigentiam. Circa animalia vero mutuata haec lex | |
| 5743 statuit, ut propter negligentiam eius cui mutuata sunt, si in | |
| 5744 ipsius absentia moriantur vel debilitentur, reddere ea compellatur. | |
| 5745 Si vero eo praesente et diligenter custodiente, mortua fuerint vel | |
| 5746 debilitata, non cogebatur restituere, et maxime si erant mercede | |
| 5747 conducta, quia ita etiam potuissent mori et debilitari apud | |
| 5748 mutuantem; et ita, si conservationem animalis consequeretur, iam | |
| 5749 aliquod lucrum reportaret ex mutuo, et non esset gratuitum mutuum. | |
| 5750 Et maxime hoc observandum erat quando animalia erant mercede | |
| 5751 conducta, quia tunc habebat certum pretium pro usu animalium; unde | |
| 5752 nihil accrescere debebat per restitutionem animalium, nisi propter | |
| 5753 negligentiam custodientis. Si autem non essent mercede conducta, | |
| 5754 potuisset habere aliquam aequitatem ut saltem tantum restitueret | |
| 53 | 5755 quantum usus animalis mortui vel debilitati conduci potuisset.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 ad 5"><a name="38206"><span class="ref">[38206] Iª-IIae q. 105 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 5756 dicendum quod haec differentia est inter mutuum et depositum, quia |
| 5757 mutuum traditur in utilitatem eius cui traditur; sed depositum | |
| 5758 traditur in utilitatem deponentis. Et ideo magis arctabatur aliquis | |
| 5759 in aliquibus casibus ad restituendum mutuum, quam ad restituendum | |
| 5760 depositum. Depositum enim perdi poterat dupliciter. Uno modo, ex | |
| 5761 causa inevitabili, vel naturali, puta si esset mortuum vel | |
| 5762 debilitatum animal depositum; vel extrinseca, puta si esset captum | |
| 5763 ab hostibus, vel si esset comestum a bestia; in quo tamen casu | |
| 5764 tenebatur deferre ad dominum animalis id quod de animali occiso | |
| 5765 supererat. In aliis autem praedictis casibus nihil reddere | |
| 5766 tenebatur, sed solum, ad expurgandam suspicionem fraudis, tenebatur | |
| 5767 iuramentum praestare. Alio modo poterat perdi ex causa evitabili, | |
| 5768 puta per furtum. Et tunc, propter negligentiam custodis, reddere | |
| 5769 tenebatur. Sed, sicut dictum est, ille qui mutuo accipiebat animal, | |
| 5770 tenebatur reddere, etiam si debilitatum aut mortuum fuisset in eius | |
| 5771 absentia. De minori enim negligentia tenebatur quam depositarius, | |
| 53 | 5772 qui non tenebatur nisi de furto.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 ad 6"><a name="38207"><span class="ref">[38207] Iª-IIae q. 105 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 5773 dicendum quod mercenarii qui locant operas suas, pauperes sunt, de |
| 5774 laboribus suis victum quaerentes quotidianum, et ideo lex provide | |
| 5775 ordinavit ut statim eis merces solveretur, ne victus eis deficeret. | |
| 5776 Sed illi qui locant alias res, divites esse consueverunt, nec ita | |
| 5777 indigent locationis pretio ad suum victum quotidianum. Et ideo non | |
| 53 | 5778 est eadem ratio in utroque.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 ad 7"><a name="38208"><span class="ref">[38208] Iª-IIae q. 105 a. 2 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 5779 dicendum quod iudices ad hoc inter homines constituuntur, quod |
| 5780 determinent quod ambiguum inter homines circa iustitiam esse | |
| 5781 potest. Dupliciter autem aliquid potest esse ambiguum. Uno modo, | |
| 5782 apud simplices. Et ad hoc dubium tollendum, mandatur Deut. XVI, ut | |
| 5783 <i>iudices et magistri constituerentur per singulas tribus, ut | |
| 5784 iudicarent populum iusto iudicio</i>. Alio modo contingit aliquid | |
| 5785 esse dubium etiam apud peritos. Et ideo ad hoc dubium tollendum, | |
| 5786 constituit lex ut omnes recurrerent ad locum principalem a Deo | |
| 5787 electum, in quo et summus sacerdos esset, qui determinaret dubia | |
| 5788 circa caeremonias divini cultus; et summus iudex populi, qui | |
| 5789 determinaret quae pertinent ad iudicia hominum, sicut etiam nunc | |
| 5790 per appellationem, vel per consultationem, causae ab inferioribus | |
| 5791 iudicibus ad superiores deferuntur. Unde dicitur Deut. XVII, <i>si | |
| 5792 difficile et ambiguum apud te iudicium perspexeris, et iudicum | |
| 5793 intra portas tuas videris verba variari; ascende ad locum quem | |
| 5794 elegerit dominus, veniesque ad sacerdotes levitici generis, et ad | |
| 5795 iudicem qui fuerit illo tempore</i>. Huiusmodi autem ambigua | |
| 5796 iudicia non frequenter emergebant. Unde ex hoc populus non | |
| 53 | 5797 gravabatur.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 ad 8"><a name="38209"><span class="ref">[38209] Iª-IIae q. 105 a. 2 ad 8</span></a> Ad octavum |
| 28 | 5798 dicendum quod in negotiis humanis non potest haberi probatio |
| 5799 demonstrativa et infallibilis, sed sufficit aliqua coniecturalis | |
| 5800 probabilitas, secundum quam rhetor persuadet. Et ideo, licet sit | |
| 5801 possibile duos aut tres testes in mendacium convenire, non tamen | |
| 5802 est facile nec probabile quod conveniant; et ideo accipitur eorum | |
| 5803 testimonium tanquam verum; et praecipue si in suo testimonio non | |
| 5804 vacillent, vel alias suspecti non fuerint. Et ad hoc etiam quod non | |
| 5805 de facili a veritate testes declinarent, instituit lex ut testes | |
| 5806 diligentissime examinarentur, et graviter punirentur qui | |
| 5807 invenirentur mendaces, ut habetur Deut. XIX. Fuit tamen aliqua | |
| 5808 ratio huiusmodi numeri determinandi, ad significandam infallibilem | |
| 5809 veritatem personarum divinarum, quae quandoque numerantur duae, | |
| 5810 quia spiritus sanctus est nexus duorum, quandoque exprimuntur tres; | |
| 5811 ut Augustinus dicit, super illud Ioan. VIII, <i>in lege vestra | |
| 53 | 5812 scriptum est quia duorum hominum testimonium verum est</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 ad 9"><a name="38210"><span class="ref">[38210] Iª-IIae q. 105 a. 2 ad 9</span></a> Ad nonum |
| 28 | 5813 dicendum quod non solum propter gravitatem culpae, sed etiam |
| 5814 propter alias causas gravis poena infligitur. Primo quidem, propter | |
| 5815 quantitatem peccati, quia maiori peccato, ceteris paribus, gravior | |
| 5816 poena debetur. Secundo, propter peccati consuetudinem, quia a | |
| 5817 peccatis consuetis non faciliter homines abstrahuntur nisi per | |
| 5818 graves poenas. Tertio, propter multam concupiscentiam vel | |
| 5819 delectationem in peccato, ab his enim non de facili homines | |
| 5820 abstrahuntur nisi per graves poenas. Quarto, propter facilitatem | |
| 5821 committendi peccatum, et latendi in ipso, huiusmodi enim peccata, | |
| 5822 quando manifestantur, sunt magis punienda, ad terrorem aliorum. | |
| 5823 Circa ipsam etiam quantitatem peccati quadruplex gradus est | |
| 5824 attendendus, etiam circa unum et idem factum. Quorum primus est | |
| 5825 quando involuntarius peccatum committit. Tunc enim, si omnino est | |
| 5826 involuntarius, totaliter excusatur a poena, dicitur enim Deut. | |
| 5827 XXII, quod puella quae opprimitur in agro, <i>non est rea mortis, | |
| 5828 quia clamavit, et nullus affuit qui liberaret eam</i>. Si vero | |
| 5829 aliquo modo fuerit voluntarius, sed tamen ex infirmitate peccat, | |
| 5830 puta cum quis peccat ex passione, minuitur peccatum, et poena, | |
| 5831 secundum veritatem iudicii, diminui debet; nisi forte, propter | |
| 5832 communem utilitatem, poena aggravetur, ad abstrahendum homines ab | |
| 5833 huiusmodi peccatis, sicut dictum est. Secundus gradus est quando | |
| 5834 quis per ignorantiam peccavit. Et tunc aliquo modo reus | |
| 5835 reputabatur, propter negligentiam addiscendi; sed tamen non | |
| 5836 puniebatur per iudices, sed expiabat peccatum suum per sacrificia. | |
| 5837 Unde dicitur Levit. IV, <i>anima quae peccaverit per | |
| 5838 ignorantiam,</i> et cetera. Sed hoc intelligendum est de ignorantia | |
| 5839 facti, non autem de ignorantia praecepti divini, quod omnes scire | |
| 5840 tenebantur. Tertius gradus est quando aliquis ex superbia peccabat, | |
| 5841 idest ex certa electione vel ex certa malitia. Et tunc puniebatur | |
| 5842 secundum quantitatem delicti. Quartus autem gradus est quando | |
| 5843 peccabat per proterviam et pertinaciam. Et tunc, quasi rebellis et | |
| 5844 destructor ordinationis legis, omnino occidendus erat. Secundum | |
| 5845 hoc, dicendum est quod in poena furti considerabatur secundum legem | |
| 5846 id quod frequenter accidere poterat. Et ideo pro furto aliarum | |
| 5847 rerum, quae de facili custodiri possunt a furibus, non reddebat fur | |
| 5848 nisi duplum. Oves autem non de facili possunt custodiri a furto, | |
| 5849 quia pascuntur in agris, et ideo frequentius contingebat quod oves | |
| 5850 furto subtraherentur. Unde lex maiorem poenam apposuit, ut scilicet | |
| 5851 quatuor oves pro una ove redderentur. Adhuc autem boves difficilius | |
| 5852 custodiuntur, quia habentur in agris, et non ita pascuntur gregatim | |
| 5853 sicut oves. Et ideo adhuc hic maiorem poenam apposuit, ut scilicet | |
| 5854 quinque boves pro uno bove redderentur. Et hoc dico, nisi forte | |
| 5855 idem animal inventum fuerit vivens apud eum, quia tunc solum duplum | |
| 5856 restituebat, sicut et in ceteris furtis; poterat enim haberi | |
| 5857 praesumptio quod cogitaret restituere, ex quo vivum servasset. Vel | |
| 5858 potest dici, secundum Glossam, quod <i>bos habet quinque | |
| 5859 utilitates, quia immolatur, arat, pascit carnibus, lactat, et | |
| 5860 corium etiam diversis usibus ministrat</i>, et ideo pro uno bove | |
| 5861 quinque boves reddebantur. Ovis autem habet quatuor utilitates, | |
| 5862 quia immolatur, pascit, lac dat, et lanam ministrat. Filius autem | |
| 5863 contumax, non quia comedebat et bibebat, occidebatur, sed propter | |
| 5864 contumaciam et rebellionem, quae semper morte puniebatur, ut dictum | |
| 5865 est. Ille vero qui colligebat ligna in sabbato, lapidatus fuit | |
| 5866 tanquam legis violator, quae sabbatum observari praecipiebat in | |
| 5867 commemorationem fidei novitatis mundi, sicut supra dictum est. Unde | |
| 53 | 5868 occisus fuit tanquam infidelis.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 ad 10"><a name="38211"><span class="ref">[38211] Iª-IIae q. 105 a. 2 ad 10</span></a> Ad decimum |
| 28 | 5869 dicendum quod lex vetus poenam mortis inflixit in gravioribus |
| 5870 criminibus, scilicet in his quae contra Deum peccantur, et in | |
| 5871 homicidio, et in furto hominum, et in irreverentia ad parentes, et | |
| 5872 in adulterio, et in incestibus. In furto autem aliarum rerum | |
| 5873 adhibuit poenam damni. In percussuris autem et mutilationibus | |
| 5874 induxit poenam talionis; et similiter in peccato falsi testimonii. | |
| 5875 In aliis autem minoribus culpis induxit poenam flagellationis vel | |
| 5876 ignominiae. Poenam autem servitutis induxit in duobus casibus. In | |
| 5877 uno quidem, quando, septimo anno remissionis, ille qui erat servus, | |
| 5878 nolebat beneficio legis uti ut liber exiret. Unde pro poena ei | |
| 5879 infligebatur ut in perpetuum servus remaneret. Secundo, | |
| 5880 infligebatur furi, quando non habebat quod posset restituere, sicut | |
| 5881 habetur Exod. XXII. Poenam autem exilii universaliter lex non | |
| 5882 statuit. Quia in solo populo illo Deus colebatur, omnibus aliis | |
| 5883 populis per idololatriam corruptis, unde si quis a populo illo | |
| 5884 universaliter exclusus esset, daretur ei occasio idololatriae. Et | |
| 5885 ideo I Reg. XXVI dicitur quod David dixit ad Saul, <i>maledicti | |
| 5886 sunt qui eiecerunt me hodie, ut non habitem in hereditate domini, | |
| 5887 dicentes, vade, servi diis alienis</i>. Erat tamen aliquod | |
| 5888 particulare exilium. Dicitur enim Deut. XIX quod <i>qui percusserit | |
| 5889 proximum suum nesciens, et qui nullum contra ipsum habuisse odium | |
| 5890 comprobatur</i>, ad unam urbium refugii confugiebat, et ibi manebat | |
| 5891 usque ad mortem summi sacerdotis. Tunc enim licebat ei redire ad | |
| 5892 domum suam, quia in universali damno populi consueverunt | |
| 5893 particulares irae sedari, et ita proximi defuncti non sic proni | |
| 53 | 5894 erant ad eius occisionem.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 ad 11"><a name="38212"><span class="ref">[38212] Iª-IIae q. 105 a. 2 ad 11</span></a> Ad |
| 28 | 5895 undecimum dicendum quod animalia bruta mandabantur occidi, non |
| 5896 propter aliquam ipsorum culpam; sed in poenam dominorum, qui talia | |
| 5897 animalia non custodierant ab huiusmodi peccatis. Et ideo magis | |
| 5898 puniebatur dominus si bos cornupeta fuerat ab heri et | |
| 5899 nudiustertius, in quo casu poterat occurri periculo; quam si subito | |
| 5900 cornupeta efficeretur. Vel occidebantur animalia in detestationem | |
| 5901 peccati; et ne ex eorum aspectu aliquis horror hominibus | |
| 53 | 5902 incuteretur.</p><p title="I-II q. 105 a. 2 ad 12"><a name="38213"><span class="ref">[38213] Iª-IIae q. 105 a. 2 ad 12</span></a> Ad |
| 28 | 5903 duodecimum dicendum quod ratio litteralis illius mandati fuit, ut |
| 5904 Rabbi Moyses dicit, quia frequenter interfector est de civitate | |
| 5905 propinquiori. Unde occisio vitulae fiebat ad explorandum homicidium | |
| 5906 occultum. Quod quidem fiebat per tria. Quorum unum est quod | |
| 5907 seniores civitatis iurabant nihil se praetermisisse in custodia | |
| 5908 viarum. Aliud est quia ille cuius erat vitula damnificabatur in | |
| 5909 occisione animalis, et si prius manifestaretur homicidium, animal | |
| 5910 non occideretur. Tertium est quia locus in quo occidebatur vitula, | |
| 5911 remanebat incultus. Et ideo, ad evitandum utrumque damnum, homines | |
| 5912 civitatis de facili manifestarent homicidam, si scirent, et raro | |
| 5913 poterat esse quin aliqua verba vel iudicia super hoc facta essent. | |
| 5914 Vel hoc fiebat ad terrorem, in detestationem homicidii. Per | |
| 5915 occisionem enim vitulae, quae est animal utile et fortitudine | |
| 5916 plenum, praecipue antequam laboret sub iugo, significabatur quod | |
| 5917 quicumque homicidium fecisset, quamvis esset utilis et fortis, | |
| 5918 occidendus erat; et morte crudeli, quod cervicis concisio | |
| 5919 significabat; et quod tanquam vilis et abiectus a consortio hominum | |
| 5920 excludendus erat, quod significabatur per hoc quod vitula occisa in | |
| 5921 loco aspero et inculto relinquebatur, in putredinem convertenda. | |
| 5922 Mystice autem per vitulam de armento significatur caro Christi; | |
| 5923 quae non traxit iugum, quia non fecit peccatum; nec terram scidit | |
| 5924 vomere, idest seditionis maculam non admisit. Per hoc autem quod in | |
| 5925 valle inculta occidebatur, significabatur despecta mors Christi; | |
| 5926 per quam purgantur omnia peccata, et Diabolus esse homicidii auctor | |
| 53 | 5927 ostenditur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 105 a. 3 arg. 1"><a name="38214"><span class="ref">[38214] Iª-IIae q. 105 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5928 sic proceditur. Videtur quod iudicialia praecepta non sint |
| 5929 convenienter tradita quantum ad extraneos. Dicit enim Petrus, Act. | |
| 5930 X, <i>in veritate comperi quoniam non est acceptor personarum Deus; | |
| 5931 sed in omni gente qui timet Deum et operatur iustitiam, acceptus | |
| 5932 est illi</i>. Sed illi qui sunt Deo accepti, non sunt ab Ecclesia | |
| 5933 Dei excludendi. Inconvenienter igitur mandatur Deut. XXIII, quod | |
| 5934 <i>Ammonites et Moabites, etiam post decimam generationem, non | |
| 5935 intrabunt Ecclesiam domini in aeternum</i>; e contrario autem | |
| 5936 ibidem praecipitur de quibusdam gentibus, <i>non abominaberis | |
| 5937 Idumaeum, quia frater tuus est; nec Aegyptium, quia advena fuisti | |
| 53 | 5938 in terra eius</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 3 arg. 2"><a name="38215"><span class="ref">[38215] Iª-IIae q. 105 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5939 ea quae non sunt in potestate nostra, non merentur aliquam poenam. |
| 5940 Sed quod homo sit eunuchus, vel ex scorto natus, non est in | |
| 5941 potestate eius. Ergo inconvenienter mandatur Deut. XXIII, quod | |
| 5942 <i>eunuchus, et ex scorto natus, non ingrediatur Ecclesiam | |
| 53 | 5943 domini</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 3 arg. 3"><a name="38216"><span class="ref">[38216] Iª-IIae q. 105 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5944 lex vetus misericorditer mandavit ut advenae non affligantur, |
| 5945 dicitur enim Exod. XXII, <i>advenam non contristabis, neque | |
| 5946 affliges eum, advenae enim et ipsi fuistis in terra Aegypti</i>; et | |
| 5947 XXIII, <i>peregrino molestus non eris, scitis enim advenarum | |
| 5948 animas, quia et ipsi peregrini fuistis in terra Aegypti</i>. Sed ad | |
| 5949 afflictionem alicuius pertinet quod usuris opprimatur. | |
| 5950 Inconvenienter igitur lex permisit, Deut. XXIII, ut alienis ad | |
| 53 | 5951 usuram pecuniam mutuarent.</p><p title="I-II q. 105 a. 3 arg. 4"><a name="38217"><span class="ref">[38217] Iª-IIae q. 105 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5952 multo magis appropinquant nobis homines quam arbores. Sed his quae |
| 5953 sunt nobis magis propinqua, magis debemus affectum et effectum | |
| 5954 dilectionis impendere; secundum illud Eccli. XIII, <i>omne animal | |
| 5955 diligit simile sibi, sic et omnis homo proximum sibi</i>. | |
| 5956 Inconvenienter igitur dominus, Deut. XX, mandavit quod de | |
| 5957 civitatibus hostium captis omnes interficerent, et tamen arbores | |
| 53 | 5958 fructiferas non succiderent.</p><p title="I-II q. 105 a. 3 arg. 5"><a name="38218"><span class="ref">[38218] Iª-IIae q. 105 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5959 bonum commune secundum virtutem est bono privato praeferendum ab |
| 5960 unoquoque. Sed in bello quod committitur contra hostes, quaeritur | |
| 5961 bonum commune. Inconvenienter igitur mandatur Deut. XX, quod, | |
| 5962 imminente proelio, aliqui domum remittantur, puta qui aedificavit | |
| 53 | 5963 domum novam, qui plantavit vineam, vel qui despondit uxorem.</p><p title="I-II q. 105 a. 3 arg. 6"><a name="38219"><span class="ref">[38219] Iª-IIae q. 105 a. 3 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5964 ex culpa non debet quis commodum reportare. Sed quod homo sit |
| 5965 formidolosus et corde pavido, culpabile est, contrariatur enim | |
| 5966 virtuti fortitudinis. Inconvenienter igitur a labore proelii | |
| 53 | 5967 excusabantur formidolosi et pavidum cor habentes.</p><p title="I-II q. 105 a. 3 s. c."><a name="38220"><span class="ref">[38220] Iª-IIae q. 105 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 5968 est quod sapientia divina dicit, Prov. VIII, <i>recti sunt omnes |
| 53 | 5969 sermones mei, non est in eis pravum quid neque perversum</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 3 co."><a name="38221"><span class="ref">[38221] Iª-IIae q. 105 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 5970 dicendum quod cum extraneis potest esse hominum conversatio |
| 5971 dupliciter, uno modo, pacifice; alio modo, hostiliter. Et quantum | |
| 5972 ad utrumque modum ordinandum, lex convenientia praecepta | |
| 5973 continebat. Tripliciter enim offerebatur Iudaeis occasio ut cum | |
| 5974 extraneis pacifice communicarent. Primo quidem, quando extranei per | |
| 5975 terram eorum transitum faciebant quasi peregrini. Alio modo, quando | |
| 5976 in terram eorum adveniebant ad inhabitandum sicut advenae. Et | |
| 5977 quantum ad utrumque, lex misericordiae praecepta proposuit, nam | |
| 5978 Exod. XXII dicitur, <i>advenam non contristabis</i>; et XXIII | |
| 5979 dicitur, <i>peregrino molestus non eris</i>. Tertio vero, quando | |
| 5980 aliqui extranei totaliter in eorum consortium et ritum admitti | |
| 5981 volebant. Et in his quidam ordo attendebatur. Non enim statim | |
| 5982 recipiebantur quasi cives, sicut etiam apud quosdam gentilium | |
| 5983 statutum erat ut non reputarentur cives nisi qui ex avo, vel abavo, | |
| 5984 cives existerent, ut philosophus dicit, in III Polit. Et hoc ideo | |
| 5985 quia, si statim extranei advenientes reciperentur ad tractandum ea | |
| 5986 quae sunt populi, possent multa pericula contingere; dum extranei, | |
| 5987 non habentes adhuc amorem firmatum ad bonum publicum, aliqua contra | |
| 5988 populum attentarent. Et ideo lex statuit ut de quibusdam gentibus | |
| 5989 habentibus aliquam affinitatem ad Iudaeos, scilicet de Aegyptiis, | |
| 5990 apud quos nati fuerant et nutriti, et de Idumaeis, filiis Esau | |
| 5991 fratris Iacob, in tertia generatione reciperentur in consortium | |
| 5992 populi; quidam vero, quia hostiliter se ad eos habuerant, sicut | |
| 5993 Ammonitae et Moabitae, nunquam in consortium populi admitterentur; | |
| 5994 Amalecitae autem, qui magis eis fuerant adversati, et cum eis | |
| 5995 nullum cognationis habebant consortium, quasi hostes perpetui | |
| 5996 haberentur; dicitur enim Exod. XVII, <i>bellum Dei erit contra | |
| 5997 Amalec a generatione in generationem</i>. Similiter etiam quantum | |
| 5998 ad hostilem communicationem cum extraneis, lex convenientia | |
| 5999 praecepta tradidit. Nam primo quidem, instituit ut bellum iuste | |
| 6000 iniretur, mandatur enim Deut. XX, quod quando accederent ad | |
| 6001 expugnandum civitatem, offerrent ei primum pacem. Secundo, | |
| 6002 instituit ut fortiter bellum susceptum exequerentur, habentes de | |
| 6003 Deo fiduciam. Et ad hoc melius observandum, instituit quod, | |
| 6004 imminente proelio, sacerdos eos confortaret, promittendo auxilium | |
| 6005 Dei. Tertio, mandavit ut impedimenta proelii removerentur, | |
| 6006 remittendo quosdam ad domum, qui possent impedimenta praestare. | |
| 6007 Quarto, instituit ut victoria moderate uterentur, parcendo | |
| 6008 mulieribus et parvulis, et etiam ligna fructifera regionis non | |
| 53 | 6009 incidendo.</p><p title="I-II q. 105 a. 3 ad 1"><a name="38222"><span class="ref">[38222] Iª-IIae q. 105 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 6010 ergo dicendum quod homines nullius gentis exclusit lex a cultu Dei |
| 6011 et ab his quae pertinent ad animae salutem, dicitur enim Exod. XII, | |
| 6012 <i>si quis peregrinorum in vestram voluerit transire coloniam, et | |
| 6013 facere phase domini; circumcidetur prius omne masculinum eius, et | |
| 6014 tunc rite celebrabit, eritque simul sicut indigena terrae</i>. Sed | |
| 6015 in temporalibus, quantum ad ea quae pertinebant ad communitatem | |
| 6016 populi, non statim quilibet admittebatur, ratione supra dicta, sed | |
| 6017 quidam in tertia generatione, scilicet Aegyptii et Idumaei; alii | |
| 6018 vero perpetuo excludebantur, in detestationem culpae praeteritae, | |
| 6019 sicut Moabitae et Ammonitae et Amalecitae. Sicut enim punitur unus | |
| 6020 homo propter peccatum quod commisit, ut alii videntes timeant et | |
| 6021 peccare desistant; ita etiam propter aliquod peccatum gens vel | |
| 6022 civitas potest puniri, ut alii a simili peccato abstineant. Poterat | |
| 6023 tamen dispensative aliquis in collegium populi admitti propter | |
| 6024 aliquem virtutis actum, sicut Iudith XIV dicitur quod Achior, dux | |
| 6025 filiorum Ammon, <i>appositus est ad populum Israel, et omnis | |
| 6026 successio generis eius</i>. Et similiter Ruth Moabitis, quae mulier | |
| 6027 virtutis erat. Licet possit dici quod illa prohibitio extendebatur | |
| 6028 ad viros, non ad mulieres, quibus non competit simpliciter esse | |
| 53 | 6029 cives.</p><p title="I-II q. 105 a. 3 ad 2"><a name="38223"><span class="ref">[38223] Iª-IIae q. 105 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 6030 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in III Polit., dupliciter |
| 6031 aliquis dicitur esse civis, uno modo, simpliciter; et alio modo, | |
| 6032 secundum quid. Simpliciter quidem civis est qui potest agere ea | |
| 6033 quae sunt civium, puta dare consilium vel iudicium in populo. | |
| 6034 Secundum quid autem civis dici potest quicumque civitatem | |
| 6035 inhabitat, etiam viles personae et pueri et senes, qui non sunt | |
| 6036 idonei ad hoc quod habeant potestatem in his quae pertinent ad | |
| 6037 commune. Ideo ergo spurii, propter vilitatem originis, | |
| 6038 excludebantur ab Ecclesia, idest a collegio populi, usque ad | |
| 6039 decimam generationem. Et similiter eunuchi, quibus non poterat | |
| 6040 competere honor qui patribus debebatur, et praecipue in populo | |
| 6041 Iudaeorum, in quo Dei cultus conservabatur per carnis generationem, | |
| 6042 nam etiam apud gentiles, qui multos filios genuerant, aliquo | |
| 6043 insigni honore donabantur, sicut philosophus dicit, in II Polit. | |
| 6044 Tamen quantum ad ea quae ad gratiam Dei pertinent, eunuchi ab aliis | |
| 6045 non separabantur, sicut nec advenae, ut dictum est, dicitur enim | |
| 6046 Isaiae LVI, <i>non dicat filius advenae qui adhaeret domino, | |
| 6047 dicens, separatione dividet me dominus a populo suo. Et non dicat | |
| 53 | 6048 eunuchus, ecce ego lignum aridum</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 3 ad 3"><a name="38224"><span class="ref">[38224] Iª-IIae q. 105 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 6049 dicendum quod accipere usuras ab alienis non erat secundum |
| 6050 intentionem legis, sed ex quadam permissione, propter pronitatem | |
| 6051 Iudaeorum ad avaritiam; et ut magis pacifice se haberent ad | |
| 53 | 6052 extraneos, a quibus lucrabantur.</p><p title="I-II q. 105 a. 3 ad 4"><a name="38225"><span class="ref">[38225] Iª-IIae q. 105 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 6053 dicendum quod circa civitates hostium quaedam distinctio |
| 6054 adhibebatur. Quaedam enim erant remotae, non de numero illarum | |
| 6055 urbium quae eis erant repromissae, et in talibus urbibus expugnatis | |
| 6056 occidebantur masculi, qui pugnaverant contra populum Dei; | |
| 6057 mulieribus autem et infantibus parcebatur. Sed in civitatibus | |
| 6058 vicinis, quae erant eis repromissae omnes mandabantur interfici, | |
| 6059 propter iniquitates eorum priores, ad quas puniendas dominus | |
| 6060 populum Israel quasi divinae iustitiae executorem mittebat, dicitur | |
| 6061 enim Deut. IX, <i>quia illae egerunt impie, introeunte te deletae | |
| 6062 sunt</i>. Ligna autem fructifera mandabantur reservari propter | |
| 6063 utilitatem ipsius populi, cuius ditioni civitas et eius territorium | |
| 53 | 6064 erat subiiciendum.</p><p title="I-II q. 105 a. 3 ad 5"><a name="38226"><span class="ref">[38226] Iª-IIae q. 105 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 6065 dicendum quod novus aedificator domus, aut plantator vineae, vel |
| 6066 desponsator uxoris, excludebatur a proelio propter duo. Primo | |
| 6067 quidem, quia ea quae homo de novo habet, vel statim paratus est ad | |
| 6068 habendum, magis solet amare, et per consequens eorum amissionem | |
| 6069 timere. Unde probabile erat quod ex tali amore magis mortem | |
| 6070 timerent, et sic minus fortes essent ad pugnandum. Secundo quia, | |
| 6071 sicut philosophus dicit, in II Physic., <i>infortunium videtur | |
| 6072 quando aliquis appropinquat ad aliquod bonum habendum, si postea | |
| 6073 impediatur ab illo</i>. Et ideo ne propinqui remanentes magis | |
| 6074 contristarentur de morte talium, qui bonis sibi paratis potiti non | |
| 6075 fuerunt; et etiam populus, considerans hoc, horreret; huiusmodi | |
| 6076 homines a mortis periculo sunt sequestrati per subtractionem a | |
| 53 | 6077 proelio.</p><p title="I-II q. 105 a. 3 ad 6"><a name="38227"><span class="ref">[38227] Iª-IIae q. 105 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 6078 dicendum quod timidi remittebantur ad domum, non ut ipsi ex hoc |
| 6079 commodum consequerentur; sed ne populus ex eorum praesentia | |
| 6080 incommodum consequeretur, dum per eorum timorem et fugam etiam alii | |
| 53 | 6081 ad timendum et fugiendum provocarentur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 105 a. 4 arg. 1"><a name="38228"><span class="ref">[38228] Iª-IIae q. 105 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 6082 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter lex vetus praecepta |
| 6083 ediderit circa personas domesticas. Servus enim id quod est, domini | |
| 6084 est, ut philosophus dicit, in I Polit. Sed id quod est alicuius, | |
| 6085 perpetuo eius esse debet. Ergo inconvenienter lex mandavit Exod. | |
| 53 | 6086 XXI, quod servi septimo anno liberi abscederent.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 arg. 2"><a name="38229"><span class="ref">[38229] Iª-IIae q. 105 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6087 sicut animal aliquod, ut asinus aut bos, est possessio domini, ita |
| 6088 etiam servus. Sed de animalibus praecipitur Deut. XXII, quod | |
| 6089 restituantur dominis suis, si errare inveniantur. Inconvenienter | |
| 6090 ergo mandatur Deut. XXIII, <i>non tradas servum domino suo, qui ad | |
| 53 | 6091 te confugerit</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 arg. 3"><a name="38230"><span class="ref">[38230] Iª-IIae q. 105 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6092 lex divina debet magis ad misericordiam provocare quam etiam lex |
| 6093 humana. Sed secundum leges humanas graviter puniuntur qui nimis | |
| 6094 aspere affligunt servos aut ancillas. Asperrima autem videtur esse | |
| 6095 afflictio ex qua sequitur mors. Inconvenienter igitur statuitur | |
| 6096 Exod. XXI, quod <i>qui percusserit servum suum vel ancillam virga, | |
| 6097 si uno die supervixerit, non subiacebit poenae, quia pecunia illius | |
| 53 | 6098 est</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 arg. 4"><a name="38231"><span class="ref">[38231] Iª-IIae q. 105 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6099 alius est principatus domini ad servum, et patris ad filium, ut |
| 6100 dicitur in I et III Polit. Sed hoc ad principatum domini ad servum | |
| 6101 pertinet, ut aliquis servum vel ancillam vendere possit. | |
| 6102 Inconvenienter igitur lex permisit quod aliquis venderet filiam | |
| 53 | 6103 suam in famulam vel ancillam.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 arg. 5"><a name="38232"><span class="ref">[38232] Iª-IIae q. 105 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6104 pater habet sui filii potestatem. Sed eius est punire excessus, qui |
| 6105 habet potestatem super peccantem. Inconvenienter igitur mandatur | |
| 6106 Deut. XXI, quod pater ducat filium ad seniores civitatis | |
| 53 | 6107 puniendum.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 arg. 6"><a name="38233"><span class="ref">[38233] Iª-IIae q. 105 a. 4 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6108 dominus prohibuit, Deut. VII, ut cum alienigenis non sociarent |
| 6109 coniugia; et coniuncta etiam separarentur, ut patet I Esdrae X. | |
| 6110 Inconvenienter igitur Deut. XXI conceditur eis ut captivas | |
| 53 | 6111 alienigenarum ducere possint uxores.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 arg. 7"><a name="38234"><span class="ref">[38234] Iª-IIae q. 105 a. 4 arg. 7</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6112 dominus in uxoribus ducendis quosdam consanguinitatis et |
| 6113 affinitatis gradus praecepit esse vitandos, ut patet Lev. XVIII. | |
| 6114 Inconvenienter igitur mandatur Deut. XXV, quod si aliquis esset | |
| 53 | 6115 mortuus absque liberis, uxorem ipsius frater eius acciperet.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 arg. 8"><a name="38235"><span class="ref">[38235] Iª-IIae q. 105 a. 4 arg. 8</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6116 inter virum et uxorem, sicut est maxima familiaritas, ita debet |
| 6117 esse firmissima fides. Sed hoc non potest esse, si matrimonium | |
| 6118 dissolubile fuerit. Inconvenienter igitur dominus permisit, Deut. | |
| 6119 XXIV, quod aliquis posset uxorem dimittere, scripto libello | |
| 53 | 6120 repudii; et quod etiam ulterius eam recuperare non posset.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 arg. 9"><a name="38236"><span class="ref">[38236] Iª-IIae q. 105 a. 4 arg. 9</span></a> Praeterea, |
| 28 | 6121 sicut uxor potest frangere fidem marito, ita etiam servus domino, |
| 6122 et filius patri. Sed ad investigandam iniuriam servi in dominum, | |
| 6123 vel filii in patrem, non est institutum in lege aliquod | |
| 6124 sacrificium. Superflue igitur videtur institui sacrificium | |
| 6125 zelotypiae ad investigandum uxoris adulterium, Num. V. Sic igitur | |
| 6126 inconvenienter videntur esse tradita in lege praecepta iudicialia | |
| 53 | 6127 circa personas domesticas.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 s. c."><a name="38237"><span class="ref">[38237] Iª-IIae q. 105 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 6128 est quod dicitur in Psalmo XVIII, <i>iudicia domini vera, |
| 53 | 6129 iustificata in semetipsa</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 co."><a name="38238"><span class="ref">[38238] Iª-IIae q. 105 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 6130 dicendum quod communio domesticarum personarum ad invicem, ut |
| 6131 philosophus dicit, in I Polit., est secundum quotidianos actus qui | |
| 6132 ordinantur ad necessitatem vitae. Vita autem hominis conservatur | |
| 6133 dupliciter. Uno modo, quantum ad individuum, prout scilicet homo | |
| 6134 idem numero vivit, et ad talem vitae conservationem opitulantur | |
| 6135 homini exteriora bona, ex quibus homo habet victum et vestitum et | |
| 6136 alia huiusmodi necessaria vitae; in quibus administrandis indiget | |
| 6137 homo servis. Alio modo conservatur vita hominis secundum speciem | |
| 6138 per generationem, ad quam indiget homo uxore, ut ex ea generet | |
| 6139 filium. Sic igitur in domestica communione sunt tres combinationes, | |
| 6140 scilicet domini ad servum, viri ad uxorem, patris ad filium. Et | |
| 6141 quantum ad omnia ista lex vetus convenientia praecepta tradidit. | |
| 6142 Nam quantum ad servos, instituit ut modeste tractarentur et quantum | |
| 6143 ad labores, ne scilicet immoderatis laboribus affligerentur, unde | |
| 6144 Deut. V, dominus mandavit ut in die sabbati requiesceret servus et | |
| 6145 ancilla tua sicut et tu, et iterum quantum ad poenas infligendas, | |
| 6146 imposuit enim poenam mutilatoribus servorum ut dimitterent eos | |
| 6147 liberos, sicut habetur Exod. XXI. Et simile etiam statuit in | |
| 6148 ancilla quam in uxorem aliquis duxerit. Statuit etiam specialiter | |
| 6149 circa servos qui erant ex populo, ut septimo anno liberi | |
| 6150 egrederentur cum omnibus quae apportaverant, etiam vestimentis, ut | |
| 6151 habetur Exod. XXI. Mandatur etiam insuper Deut. XV, ut ei detur | |
| 6152 viaticum. Circa uxores vero, statuitur in lege quantum ad uxores | |
| 6153 ducendas. Ut scilicet ducant uxores suae tribus, sicut habetur Num. | |
| 6154 ult., et hoc ideo, ne sortes tribuum confundantur. Et quod aliquis | |
| 6155 in uxorem ducat uxorem fratris defuncti sine liberis, ut habetur | |
| 6156 Deut. XXV, et hoc ideo, ut ille qui non potuit habere successores | |
| 6157 secundum carnis originem, saltem habeat per quandam adoptionem, et | |
| 6158 sic non totaliter memoria defuncti deleretur. Prohibuit etiam | |
| 6159 quasdam personas ne in coniugium ducerentur, scilicet alienigenas, | |
| 6160 propter periculum seductionis; et propinquas, propter reverentiam | |
| 6161 naturalem quae eis debetur. Statuit etiam qualiter uxores iam | |
| 6162 ductae tractari deberent. Ut scilicet non leviter infamarentur, | |
| 6163 unde mandatur puniri ille qui falso crimen imponit uxori, ut | |
| 6164 habetur Deut. XXII. Et quod etiam propter uxoris odium filius | |
| 6165 detrimentum non pateretur, ut habetur Deut. XXI. Et etiam quod, | |
| 6166 propter odium uxorem non affligeret, sed potius, scripto libello, | |
| 6167 eam dimitteret, ut patet Deut. XXIV. Et ut etiam maior dilectio | |
| 6168 inter coniuges a principio contrahatur, praecipitur quod, cum | |
| 6169 aliquis nuper uxorem acceperit, nihil ei publicae necessitatis | |
| 6170 iniungatur, ut libere possit laetari cum uxore sua. Circa filios | |
| 6171 autem, instituit ut patres eis disciplinam adhiberent, instruendo | |
| 6172 eos in fide, unde habetur Exod. XII, <i>cum dixerint vobis filii | |
| 6173 vestri, quae est ista religio? Dicetis eis, victima transitus | |
| 6174 domini est</i>. Et quod etiam instruerent eos in moribus, unde | |
| 6175 dicitur Deut. XXI, quod patres dicere debent, <i>monita nostra | |
| 6176 audire contemnit, commessationibus vacat et luxuriae atque | |
| 53 | 6177 conviviis</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 ad 1"><a name="38239"><span class="ref">[38239] Iª-IIae q. 105 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 6178 ergo dicendum quod, quia filii Israel erant a domino de servitute |
| 6179 liberati, et per hoc divinae servituti addicti, noluit dominus ut | |
| 6180 in perpetuum servi essent. Unde dicitur Lev. XXV, <i>si paupertate | |
| 6181 compulsus vendiderit se tibi frater tuus, non eum opprimes | |
| 6182 servitute famulorum, sed quasi mercenarius et colonus erit. Mei | |
| 6183 enim sunt servi, et ego eduxi eos de terra Aegypti, non veneant | |
| 6184 conditione servorum</i>. Et ideo, quia simpliciter servi non erant, | |
| 53 | 6185 sed secundum quid, finito tempore, dimittebantur liberi.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 ad 2"><a name="38240"><span class="ref">[38240] Iª-IIae q. 105 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 6186 dicendum quod mandatum illud intelligitur de servo qui a domino |
| 53 | 6187 quaeritur ad occidendum, vel ad aliquod peccati ministerium.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 ad 3"><a name="38241"><span class="ref">[38241] Iª-IIae q. 105 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 6188 dicendum quod circa laesiones servis illatas, lex considerasse |
| 6189 videtur utrum sit certa vel incerta. Si enim laesio certa esset, | |
| 6190 lex poenam adhibuit, pro mutilatione quidem, amissionem servi qui | |
| 6191 mandabatur libertati donandus; pro morte autem, homicidii poenam, | |
| 6192 cum servus in manu domini verberantis moreretur. Si vero laesio non | |
| 6193 esset certa, sed aliquam apparentiam haberet, lex nullam poenam | |
| 6194 infligebat in proprio servo, puta cum percussus servus non statim | |
| 6195 moriebatur, sed post aliquos dies. Incertum enim erat utrum ex | |
| 6196 percussione mortuus esset. Quia si percussisset liberum hominem, | |
| 6197 ita tamen quod statim non moreretur, sed super baculum suum | |
| 6198 ambularet, non erat homicidii reus qui percusserat, etiam si postea | |
| 6199 moreretur. Tenebatur tamen ad impensas solvendas quas percussus in | |
| 6200 medicos fecerat. Sed hoc in servo proprio locum non habebat, quia | |
| 6201 quidquid servus habebat, et etiam ipsa persona servi, erat quaedam | |
| 6202 possessio domini. Et ideo pro causa assignatur quare non subiaceat | |
| 53 | 6203 poenae pecuniariae, quia pecunia illius est.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 ad 4"><a name="38242"><span class="ref">[38242] Iª-IIae q. 105 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 6204 dicendum quod, sicut dictum est, nullus Iudaeus poterat possidere |
| 6205 Iudaeum quasi simpliciter servum; sed erat servus secundum quid, | |
| 6206 quasi mercenarius, usque ad tempus. Et per hunc modum permittebat | |
| 6207 lex quod, paupertate cogente, aliquis filium aut filiam venderet. | |
| 6208 Et hoc etiam verba ipsius legis ostendunt, dicit enim, <i>si quis | |
| 6209 vendiderit filiam suam in famulam, non egredietur sicut ancillae | |
| 6210 exire consueverunt</i>. Per hunc etiam modum non solum filium, sed | |
| 6211 etiam seipsum aliquis vendere poterat, magis quasi mercenarium quam | |
| 6212 quasi servum; secundum illud Levit. XXV, <i>si paupertate compulsus | |
| 6213 vendiderit se tibi frater tuus, non eum opprimes servitute | |
| 53 | 6214 famulorum, sed quasi mercenarius et colonus erit</i>.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 ad 5"><a name="38243"><span class="ref">[38243] Iª-IIae q. 105 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 6215 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in X Ethic., principatus |
| 6216 paternus habet solam admonendi potestatem; non autem habet vim | |
| 6217 coactivam, per quam rebelles et contumaces comprimi possunt. Et | |
| 6218 ideo in hoc casu lex mandabat ut filius contumax a principibus | |
| 53 | 6219 civitatis puniretur.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 ad 6"><a name="38244"><span class="ref">[38244] Iª-IIae q. 105 a. 4 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 6220 dicendum quod dominus alienigenas prohibuit in matrimonium duci |
| 6221 propter periculum seductionis, ne inducerentur in idololatriam. Et | |
| 6222 specialiter hoc prohibuit de illis gentibus quae in vicino | |
| 6223 habitabant, de quibus erat magis probabile quod suos ritus | |
| 6224 retinerent. Si qua vero idololatriae cultum dimittere vellet, et ad | |
| 6225 legis cultum se transferre, poterat in matrimonium duci, sicut | |
| 6226 patet de Ruth, quam duxit Booz in uxorem. Unde ipsa dixerat socrui | |
| 6227 suae, <i>populus tuus populus meus, Deus tuus Deus meus</i>, ut | |
| 6228 habetur Ruth I. Et ideo captiva non aliter permittebatur in uxorem | |
| 6229 duci nisi prius rasa caesarie, et circumcisis unguibus, et deposita | |
| 6230 veste in qua capta est, et fleret patrem et matrem, per quae | |
| 53 | 6231 significatur idololatriae perpetua abiectio.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 ad 7"><a name="38245"><span class="ref">[38245] Iª-IIae q. 105 a. 4 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 6232 dicendum quod, sicut Chrysostomus dicit, super Matth., <i>quia |
| 6233 immitigabile malum mors erat apud Iudaeos, qui omnia pro praesenti | |
| 6234 vita faciebant, statutum fuit ut defuncto filius nasceretur ex | |
| 6235 fratre, quod erat quaedam mortis mitigatio. Non autem alius quam | |
| 6236 frater vel propinquus iubebatur accipere uxorem defuncti, quia non | |
| 6237 ita crederetur</i> (qui ex tali coniunctione erat nasciturus) | |
| 6238 <i>esse filius eius qui obiit; et iterum extraneus non ita haberet | |
| 6239 necessitatem statuere domum eius qui obierat, sicut frater, cui | |
| 6240 etiam ex cognatione hoc facere iustum erat</i>. Ex quo patet quod | |
| 6241 frater in accipiendo uxorem fratris sui, persona fratris defuncti | |
| 53 | 6242 fungebatur.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 ad 8"><a name="38246"><span class="ref">[38246] Iª-IIae q. 105 a. 4 ad 8</span></a> Ad octavum |
| 28 | 6243 dicendum quod lex permisit repudium uxoris, non quia simpliciter |
| 6244 iustum esset, sed propter duritiam Iudaeorum; ut dominus dicit, | |
| 6245 Matth. XIX. Sed de hoc oportet plenius tractari cum de matrimonio | |
| 53 | 6246 agetur.</p><p title="I-II q. 105 a. 4 ad 9"><a name="38247"><span class="ref">[38247] Iª-IIae q. 105 a. 4 ad 9</span></a> Ad nonum |
| 28 | 6247 dicendum quod uxores fidem matrimonii frangunt per adulterium et de |
| 6248 facili, propter delectationem; et latenter, <i>quia oculus adulteri | |
| 6249 observat caliginem</i>, ut dicitur Iob XXIV. Non autem est similis | |
| 6250 ratio de filio ad patrem, vel de servo ad dominum, quia talis | |
| 6251 infidelitas non procedit ex concupiscentia delectationis, sed magis | |
| 6252 ex malitia; nec potest ita latere sicut infidelitas mulieris | |
| 53 | 6253 adulterae.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 6254 <p><a href="sth2095.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 6255 <a href="sth2106.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 6256 <br/> | |
| 6257 <hr/> | |
| 6258 <br/> | |
| 6259 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 6260 hanc editionem<br/> | |
| 6261 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 6262 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 6263 </div></body> | |
| 6264 </html> |
