Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth1003.html @ 93:2f7833be883c
thru 119, maybe
| author | ht |
|---|---|
| date | Sat, 31 May 2014 14:36:13 +0000 |
| parents | d68e8106ded4 |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 58 | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> |
| 2 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="LA" xml:lang="LA"> | |
| 28 | 3 <head> |
| 58 | 4 <meta name="generator" content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org"/> |
| 5 <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=us-ascii"/> | |
| 6 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css"/> | |
| 7 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript"/> | |
| 8 <meta name="keywords" content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"/> | |
| 9 <meta name="language" content="Latin"/> | |
| 10 <meta name="security" content="public"/> | |
| 11 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es"/> | |
| 12 <meta name="author" content="Enrique Alarcón"/> | |
| 13 <meta name="abstract" content=""/> | |
| 14 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type="text/css"/> | |
| 15 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type="text/css"/> | |
| 53 | 16 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 3-14</title> |
| 28 | 17 </head> |
| 53 | 18 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione III ad quaestionem |
| 19 XIV</div><div class="centro"> | |
| 58 | 20 <table align="center" summary="Imago"> |
| 28 | 21 <tr> |
| 58 | 22 <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border="0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align="middle"/></th> |
| 28 | 23 </tr> |
| 24 </table> | |
| 53 | 25 <br/> |
| 26 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1888 editum<br/> | |
| 28 | 27 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 28 magneticas<br/> |
| 29 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 30 <br/></span><br/> | |
| 31 <hr/> | |
| 32 <br/> | |
| 58 | 33 <p><a href="sth1002.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 34 <a href="sth1015.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 35 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 53 | 36 // |
| 37 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
38 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
39 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 40 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 41 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 42 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 43 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="#28321">I&ordf; q. 3 pr.'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="#28322">I&ordf; q. 3 a. 1 arg. 1'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="#28323">I&ordf; q. 3 a. 1 arg. 2'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#28324">I&ordf; q. 3 a. 1 arg. 3'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#28325">I&ordf; q. 3 a. 1 arg. 4'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#28326">I&ordf; q. 3 a. 1 arg. 5'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#28327">I&ordf; q. 3 a. 1 s. c.'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#28328">I&ordf; q. 3 a. 1 co.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#28329">I&ordf; q. 3 a. 1 ad 1'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#28330">I&ordf; q. 3 a. 1 ad 2'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#28331">I&ordf; q. 3 a. 1 ad 3'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#28332">I&ordf; q. 3 a. 1 ad 4'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#28333">I&ordf; q. 3 a. 1 ad 5'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#28334">I&ordf; q. 3 a. 2 arg. 1'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#28335">I&ordf; q. 3 a. 2 arg. 2'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#28336">I&ordf; q. 3 a. 2 arg. 3'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#28337">I&ordf; q. 3 a. 2 s. c.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#28338">I&ordf; q. 3 a. 2 co.'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#28339">I&ordf; q. 3 a. 2 ad 1'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#28340">I&ordf; q. 3 a. 2 ad 2'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#28341">I&ordf; q. 3 a. 2 ad 3'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#28342">I&ordf; q. 3 a. 3 arg. 1'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#28343">I&ordf; q. 3 a. 3 arg. 2'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#28344">I&ordf; q. 3 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#28345">I&ordf; q. 3 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#28346">I&ordf; q. 3 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#28347">I&ordf; q. 3 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#28348">I&ordf; q. 3 a. 4 arg. 1'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#28349">I&ordf; q. 3 a. 4 arg. 2'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#28350">I&ordf; q. 3 a. 4 s. c.'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#28351">I&ordf; q. 3 a. 4 co.'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#28352">I&ordf; q. 3 a. 4 ad 1'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#28353">I&ordf; q. 3 a. 4 ad 2'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#28354">I&ordf; q. 3 a. 5 arg. 1'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#28355">I&ordf; q. 3 a. 5 arg. 2'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#28356">I&ordf; q. 3 a. 5 s. c.'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#28357">I&ordf; q. 3 a. 5 co.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#28358">I&ordf; q. 3 a. 5 ad 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#28359">I&ordf; q. 3 a. 5 ad 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#28360">I&ordf; q. 3 a. 6 arg. 1'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#28361">I&ordf; q. 3 a. 6 arg. 2'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#28362">I&ordf; q. 3 a. 6 s. c.'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#28363">I&ordf; q. 3 a. 6 co.'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#28364">I&ordf; q. 3 a. 6 ad 1'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#28365">I&ordf; q. 3 a. 6 ad 2'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#28366">I&ordf; q. 3 a. 7 arg. 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#28367">I&ordf; q. 3 a. 7 arg. 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#28368">I&ordf; q. 3 a. 7 s. c.'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#28369">I&ordf; q. 3 a. 7 co.'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#28370">I&ordf; q. 3 a. 7 ad 1'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#28371">I&ordf; q. 3 a. 7 ad 2'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#28372">I&ordf; q. 3 a. 8 arg. 1'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#28373">I&ordf; q. 3 a. 8 arg. 2'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#28374">I&ordf; q. 3 a. 8 arg. 3'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#28375">I&ordf; q. 3 a. 8 s. c. 1'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#28376">I&ordf; q. 3 a. 8 s. c. 2'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#28377">I&ordf; q. 3 a. 8 co.'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#28378">I&ordf; q. 3 a. 8 ad 1'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#28379">I&ordf; q. 3 a. 8 ad 2'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#28380">I&ordf; q. 3 a. 8 ad 3'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#28381">I&ordf; q. 4 pr.'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#28382">I&ordf; q. 4 a. 1 arg. 1'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#28383">I&ordf; q. 4 a. 1 arg. 2'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#28384">I&ordf; q. 4 a. 1 arg. 3'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#28385">I&ordf; q. 4 a. 1 s. c.'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#28386">I&ordf; q. 4 a. 1 co.'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#28387">I&ordf; q. 4 a. 1 ad 1'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#28388">I&ordf; q. 4 a. 1 ad 2'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#28389">I&ordf; q. 4 a. 1 ad 3'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#28390">I&ordf; q. 4 a. 2 arg. 1'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#28391">I&ordf; q. 4 a. 2 arg. 2'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#28392">I&ordf; q. 4 a. 2 arg. 3'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#28393">I&ordf; q. 4 a. 2 s. c.'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#28394">I&ordf; q. 4 a. 2 co.'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#28395">I&ordf; q. 4 a. 2 ad 1'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#28396">I&ordf; q. 4 a. 2 ad 2'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#28397">I&ordf; q. 4 a. 2 ad 3'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#28398">I&ordf; q. 4 a. 3 arg. 1'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#28399">I&ordf; q. 4 a. 3 arg. 2'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#28400">I&ordf; q. 4 a. 3 arg. 3'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#28401">I&ordf; q. 4 a. 3 arg. 4'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#28402">I&ordf; q. 4 a. 3 s. c.'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#28403">I&ordf; q. 4 a. 3 co.'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#28404">I&ordf; q. 4 a. 3 ad 1'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#28405">I&ordf; q. 4 a. 3 ad 2'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#28406">I&ordf; q. 4 a. 3 ad 3'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#28407">I&ordf; q. 4 a. 3 ad 4'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#28408">I&ordf; q. 5 pr.'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#28409">I&ordf; q. 5 a. 1 arg. 1'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#28410">I&ordf; q. 5 a. 1 arg. 2'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#28411">I&ordf; q. 5 a. 1 arg. 3'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#28412">I&ordf; q. 5 a. 1 s. c.'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#28413">I&ordf; q. 5 a. 1 co.'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#28414">I&ordf; q. 5 a. 1 ad 1'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#28415">I&ordf; q. 5 a. 1 ad 2'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#28416">I&ordf; q. 5 a. 1 ad 3'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#28417">I&ordf; q. 5 a. 2 arg. 1'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#28418">I&ordf; q. 5 a. 2 arg. 2'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#28419">I&ordf; q. 5 a. 2 arg. 3'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#28420">I&ordf; q. 5 a. 2 arg. 4'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#28421">I&ordf; q. 5 a. 2 s. c.'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#28422">I&ordf; q. 5 a. 2 co.'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#28423">I&ordf; q. 5 a. 2 ad 1'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#28424">I&ordf; q. 5 a. 2 ad 2'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#28425">I&ordf; q. 5 a. 2 ad 3'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#28426">I&ordf; q. 5 a. 2 ad 4'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#28427">I&ordf; q. 5 a. 3 arg. 1'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#28428">I&ordf; q. 5 a. 3 arg. 2'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#28429">I&ordf; q. 5 a. 3 arg. 3'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#28430">I&ordf; q. 5 a. 3 arg. 4'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#28431">I&ordf; q. 5 a. 3 s. c.'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#28432">I&ordf; q. 5 a. 3 co.'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#28433">I&ordf; q. 5 a. 3 ad 1'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#28434">I&ordf; q. 5 a. 3 ad 2'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#28435">I&ordf; q. 5 a. 3 ad 3'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#28436">I&ordf; q. 5 a. 3 ad 4'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#28437">I&ordf; q. 5 a. 4 arg. 1'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#28438">I&ordf; q. 5 a. 4 arg. 2'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#28439">I&ordf; q. 5 a. 4 arg. 3'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#28440">I&ordf; q. 5 a. 4 s. c.'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#28441">I&ordf; q. 5 a. 4 co.'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#28442">I&ordf; q. 5 a. 4 ad 1'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#28443">I&ordf; q. 5 a. 4 ad 2'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#28444">I&ordf; q. 5 a. 4 ad 3'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#28445">I&ordf; q. 5 a. 5 arg. 1'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#28446">I&ordf; q. 5 a. 5 arg. 2'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#28447">I&ordf; q. 5 a. 5 arg. 3'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#28448">I&ordf; q. 5 a. 5 arg. 4'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#28449">I&ordf; q. 5 a. 5 arg. 5'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#28450">I&ordf; q. 5 a. 5 s. c.'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#28451">I&ordf; q. 5 a. 5 co.'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#28452">I&ordf; q. 5 a. 5 ad 1'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#28453">I&ordf; q. 5 a. 5 ad 2'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#28454">I&ordf; q. 5 a. 5 ad 3'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#28455">I&ordf; q. 5 a. 5 ad 4'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#28456">I&ordf; q. 5 a. 5 ad 5'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#28457">I&ordf; q. 5 a. 6 arg. 1'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#28458">I&ordf; q. 5 a. 6 arg. 2'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#28459">I&ordf; q. 5 a. 6 arg. 3'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#28460">I&ordf; q. 5 a. 6 s. c.'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#28461">I&ordf; q. 5 a. 6 co.'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#28462">I&ordf; q. 5 a. 6 ad 1'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#28463">I&ordf; q. 5 a. 6 ad 2'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#28464">I&ordf; q. 5 a. 6 ad 3'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#28465">I&ordf; q. 6 pr.'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#28466">I&ordf; q. 6 a. 1 arg. 1'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#28467">I&ordf; q. 6 a. 1 arg. 2'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#28468">I&ordf; q. 6 a. 1 s. c.'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#28469">I&ordf; q. 6 a. 1 co.'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#28470">I&ordf; q. 6 a. 1 ad 1'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#28471">I&ordf; q. 6 a. 1 ad 2'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#28472">I&ordf; q. 6 a. 2 arg. 1'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#28473">I&ordf; q. 6 a. 2 arg. 2'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#28474">I&ordf; q. 6 a. 2 arg. 3'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#28475">I&ordf; q. 6 a. 2 s. c.'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#28476">I&ordf; q. 6 a. 2 co.'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#28477">I&ordf; q. 6 a. 2 ad 1'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#28478">I&ordf; q. 6 a. 2 ad 2'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#28479">I&ordf; q. 6 a. 2 ad 3'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#28480">I&ordf; q. 6 a. 3 arg. 1'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#28481">I&ordf; q. 6 a. 3 arg. 2'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#28482">I&ordf; q. 6 a. 3 arg. 3'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#28483">I&ordf; q. 6 a. 3 s. c.'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#28484">I&ordf; q. 6 a. 3 co.'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#28485">I&ordf; q. 6 a. 3 ad 1'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#28486">I&ordf; q. 6 a. 3 ad 2'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#28487">I&ordf; q. 6 a. 3 ad 3'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#28488">I&ordf; q. 6 a. 4 arg. 1'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#28489">I&ordf; q. 6 a. 4 arg. 2'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#28490">I&ordf; q. 6 a. 4 s. c.'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#28491">I&ordf; q. 6 a. 4 co.'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#28492">I&ordf; q. 6 a. 4 ad'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#28493">I&ordf; q. 7 pr.'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#28494">I&ordf; q. 7 a. 1 arg. 1'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#28495">I&ordf; q. 7 a. 1 arg. 2'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#28496">I&ordf; q. 7 a. 1 arg. 3'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#28497">I&ordf; q. 7 a. 1 s. c.'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#28498">I&ordf; q. 7 a. 1 co.'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#28499">I&ordf; q. 7 a. 1 ad 1'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#28500">I&ordf; q. 7 a. 1 ad 2'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#28501">I&ordf; q. 7 a. 1 ad 3'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#28502">I&ordf; q. 7 a. 2 arg. 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#28503">I&ordf; q. 7 a. 2 arg. 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#28504">I&ordf; q. 7 a. 2 arg. 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#28505">I&ordf; q. 7 a. 2 s. c.'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#28506">I&ordf; q. 7 a. 2 co.'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#28507">I&ordf; q. 7 a. 2 ad 1'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#28508">I&ordf; q. 7 a. 2 ad 2'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#28509">I&ordf; q. 7 a. 2 ad 3'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#28510">I&ordf; q. 7 a. 3 arg. 1'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#28511">I&ordf; q. 7 a. 3 arg. 2'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#28512">I&ordf; q. 7 a. 3 arg. 3'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#28513">I&ordf; q. 7 a. 3 arg. 4'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#28514">I&ordf; q. 7 a. 3 s. c.'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#28515">I&ordf; q. 7 a. 3 co.'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#28516">I&ordf; q. 7 a. 3 ad 1'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#28517">I&ordf; q. 7 a. 3 ad 2'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#28518">I&ordf; q. 7 a. 3 ad 3'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#28519">I&ordf; q. 7 a. 3 ad 4'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#28520">I&ordf; q. 7 a. 4 arg. 1'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#28521">I&ordf; q. 7 a. 4 arg. 2'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#28522">I&ordf; q. 7 a. 4 arg. 3'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#28523">I&ordf; q. 7 a. 4 s. c.'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#28524">I&ordf; q. 7 a. 4 co.'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#28525">I&ordf; q. 7 a. 4 ad 1'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#28526">I&ordf; q. 7 a. 4 ad 2'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#28527">I&ordf; q. 7 a. 4 ad 3'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#28528">I&ordf; q. 8 pr.'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#28529">I&ordf; q. 8 a. 1 arg. 1'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#28530">I&ordf; q. 8 a. 1 arg. 2'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#28531">I&ordf; q. 8 a. 1 arg. 3'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#28532">I&ordf; q. 8 a. 1 arg. 4'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#28533">I&ordf; q. 8 a. 1 s. c.'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#28534">I&ordf; q. 8 a. 1 co.'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#28535">I&ordf; q. 8 a. 1 ad 1'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#28536">I&ordf; q. 8 a. 1 ad 2'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#28537">I&ordf; q. 8 a. 1 ad 3'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#28538">I&ordf; q. 8 a. 1 ad 4'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#28539">I&ordf; q. 8 a. 2 arg. 1'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#28540">I&ordf; q. 8 a. 2 arg. 2'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#28541">I&ordf; q. 8 a. 2 arg. 3'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#28542">I&ordf; q. 8 a. 2 s. c.'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#28543">I&ordf; q. 8 a. 2 co.'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#28544">I&ordf; q. 8 a. 2 ad 1'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#28545">I&ordf; q. 8 a. 2 ad 2'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#28546">I&ordf; q. 8 a. 2 ad 3'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#28547">I&ordf; q. 8 a. 3 arg. 1'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#28548">I&ordf; q. 8 a. 3 arg. 2'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#28549">I&ordf; q. 8 a. 3 arg. 3'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#28550">I&ordf; q. 8 a. 3 arg. 4'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#28551">I&ordf; q. 8 a. 3 s. c.'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#28552">I&ordf; q. 8 a. 3 co.'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#28553">I&ordf; q. 8 a. 3 ad 1'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#28554">I&ordf; q. 8 a. 3 ad 2'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#28555">I&ordf; q. 8 a. 3 ad 3'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#28556">I&ordf; q. 8 a. 3 ad 4'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#28557">I&ordf; q. 8 a. 4 arg. 1'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#28558">I&ordf; q. 8 a. 4 arg. 2'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#28559">I&ordf; q. 8 a. 4 arg. 3'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#28560">I&ordf; q. 8 a. 4 arg. 4'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#28561">I&ordf; q. 8 a. 4 arg. 5'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#28562">I&ordf; q. 8 a. 4 arg. 6'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#28563">I&ordf; q. 8 a. 4 s. c.'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#28564">I&ordf; q. 8 a. 4 co.'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#28565">I&ordf; q. 8 a. 4 ad 1'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#28566">I&ordf; q. 8 a. 4 ad 2'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#28567">I&ordf; q. 8 a. 4 ad 3'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#28568">I&ordf; q. 8 a. 4 ad 4'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#28569">I&ordf; q. 8 a. 4 ad 5'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#28570">I&ordf; q. 8 a. 4 ad 6'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#28571">I&ordf; q. 9 pr.'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#28572">I&ordf; q. 9 a. 1 arg. 1'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#28573">I&ordf; q. 9 a. 1 arg. 2'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#28574">I&ordf; q. 9 a. 1 arg. 3'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#28575">I&ordf; q. 9 a. 1 s. c.'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#28576">I&ordf; q. 9 a. 1 co.'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#28577">I&ordf; q. 9 a. 1 ad 1'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#28578">I&ordf; q. 9 a. 1 ad 2'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#28579">I&ordf; q. 9 a. 1 ad 3'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#28580">I&ordf; q. 9 a. 2 arg. 1'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#28581">I&ordf; q. 9 a. 2 arg. 2'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#28582">I&ordf; q. 9 a. 2 arg. 3'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#28583">I&ordf; q. 9 a. 2 s. c.'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#28584">I&ordf; q. 9 a. 2 co.'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#28585">I&ordf; q. 9 a. 2 ad 1'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#28586">I&ordf; q. 9 a. 2 ad 2'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#28587">I&ordf; q. 9 a. 2 ad 3'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#28588">I&ordf; q. 10 pr.'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#28589">I&ordf; q. 10 a. 1 arg. 1'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#28590">I&ordf; q. 10 a. 1 arg. 2'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#28591">I&ordf; q. 10 a. 1 arg. 3'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#28592">I&ordf; q. 10 a. 1 arg. 4'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#28593">I&ordf; q. 10 a. 1 arg. 5'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#28594">I&ordf; q. 10 a. 1 arg. 6'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#28595">I&ordf; q. 10 a. 1 co.'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#28596">I&ordf; q. 10 a. 1 ad 1'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#28597">I&ordf; q. 10 a. 1 ad 2'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#28598">I&ordf; q. 10 a. 1 ad 3'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#28599">I&ordf; q. 10 a. 1 ad 4'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#28600">I&ordf; q. 10 a. 1 ad 5'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#28601">I&ordf; q. 10 a. 1 ad 6'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#28602">I&ordf; q. 10 a. 2 arg. 1'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#28603">I&ordf; q. 10 a. 2 arg. 2'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#28604">I&ordf; q. 10 a. 2 arg. 3'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#28605">I&ordf; q. 10 a. 2 arg. 4'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#28606">I&ordf; q. 10 a. 2 s. c.'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#28607">I&ordf; q. 10 a. 2 co.'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#28608">I&ordf; q. 10 a. 2 ad 1'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#28609">I&ordf; q. 10 a. 2 ad 2'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#28610">I&ordf; q. 10 a. 2 ad 3'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#28611">I&ordf; q. 10 a. 2 ad 4'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#28612">I&ordf; q. 10 a. 3 arg. 1'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#28613">I&ordf; q. 10 a. 3 arg. 2'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#28614">I&ordf; q. 10 a. 3 arg. 3'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#28615">I&ordf; q. 10 a. 3 s. c.'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#28616">I&ordf; q. 10 a. 3 co.'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#28617">I&ordf; q. 10 a. 3 ad 1'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#28618">I&ordf; q. 10 a. 3 ad 2'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#28619">I&ordf; q. 10 a. 3 ad 3'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#28620">I&ordf; q. 10 a. 4 arg. 1'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#28621">I&ordf; q. 10 a. 4 arg. 2'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#28622">I&ordf; q. 10 a. 4 arg. 3'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#28623">I&ordf; q. 10 a. 4 s. c.'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#28624">I&ordf; q. 10 a. 4 co.'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#28625">I&ordf; q. 10 a. 4 ad 1'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#28626">I&ordf; q. 10 a. 4 ad 2'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#28627">I&ordf; q. 10 a. 4 ad 3'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#28628">I&ordf; q. 10 a. 5 arg. 1'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#28629">I&ordf; q. 10 a. 5 arg. 2'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#28630">I&ordf; q. 10 a. 5 arg. 3'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#28631">I&ordf; q. 10 a. 5 arg. 4'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#28632">I&ordf; q. 10 a. 5 s. c.'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#28633">I&ordf; q. 10 a. 5 co.'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#28634">I&ordf; q. 10 a. 5 ad 1'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#28635">I&ordf; q. 10 a. 5 ad 2'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#28636">I&ordf; q. 10 a. 5 ad 3'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#28637">I&ordf; q. 10 a. 5 ad 4'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#28638">I&ordf; q. 10 a. 6 arg. 1'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#28639">I&ordf; q. 10 a. 6 arg. 2'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#28640">I&ordf; q. 10 a. 6 arg. 3'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#28641">I&ordf; q. 10 a. 6 arg. 4'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#28642">I&ordf; q. 10 a. 6 s. c.'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#28643">I&ordf; q. 10 a. 6 co.'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#28644">I&ordf; q. 10 a. 6 ad 1'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#28645">I&ordf; q. 10 a. 6 ad 2'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#28646">I&ordf; q. 10 a. 6 ad 3'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#28647">I&ordf; q. 10 a. 6 ad 4'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#28648">I&ordf; q. 11 pr.'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#28649">I&ordf; q. 11 a. 1 arg. 1'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#28650">I&ordf; q. 11 a. 1 arg. 2'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#28651">I&ordf; q. 11 a. 1 arg. 3'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#28652">I&ordf; q. 11 a. 1 s. c.'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#28653">I&ordf; q. 11 a. 1 co.'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#28654">I&ordf; q. 11 a. 1 ad 1'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#28655">I&ordf; q. 11 a. 1 ad 2'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#28656">I&ordf; q. 11 a. 1 ad 3'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#28657">I&ordf; q. 11 a. 2 arg. 1'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#28658">I&ordf; q. 11 a. 2 arg. 2'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#28659">I&ordf; q. 11 a. 2 arg. 3'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#28660">I&ordf; q. 11 a. 2 arg. 4'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#28661">I&ordf; q. 11 a. 2 s. c.'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#28662">I&ordf; q. 11 a. 2 co.'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#28663">I&ordf; q. 11 a. 2 ad 1'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#28664">I&ordf; q. 11 a. 2 ad 2'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#28665">I&ordf; q. 11 a. 2 ad 3'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#28666">I&ordf; q. 11 a. 2 ad 4'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#28667">I&ordf; q. 11 a. 3 arg. 1'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#28668">I&ordf; q. 11 a. 3 arg. 2'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#28669">I&ordf; q. 11 a. 3 s. c.'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#28670">I&ordf; q. 11 a. 3 co.'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#28671">I&ordf; q. 11 a. 3 ad 1'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#28672">I&ordf; q. 11 a. 3 ad 2'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#28673">I&ordf; q. 11 a. 4 arg. 1'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#28674">I&ordf; q. 11 a. 4 arg. 2'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#28675">I&ordf; q. 11 a. 4 arg. 3'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#28676">I&ordf; q. 11 a. 4 s. c.'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#28677">I&ordf; q. 11 a. 4 co.'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#28678">I&ordf; q. 11 a. 4 ad 1'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#28679">I&ordf; q. 11 a. 4 ad 2'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#28680">I&ordf; q. 11 a. 4 ad 3'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#28681">I&ordf; q. 12 pr.'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#28682">I&ordf; q. 12 a. 1 arg. 1'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#28683">I&ordf; q. 12 a. 1 arg. 2'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#28684">I&ordf; q. 12 a. 1 arg. 3'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#28685">I&ordf; q. 12 a. 1 arg. 4'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#28686">I&ordf; q. 12 a. 1 s. c.'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#28687">I&ordf; q. 12 a. 1 co.'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#28688">I&ordf; q. 12 a. 1 ad 1'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#28689">I&ordf; q. 12 a. 1 ad 2'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#28690">I&ordf; q. 12 a. 1 ad 3'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#28691">I&ordf; q. 12 a. 1 ad 4'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#28692">I&ordf; q. 12 a. 2 arg. 1'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#28693">I&ordf; q. 12 a. 2 arg. 2'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#28694">I&ordf; q. 12 a. 2 arg. 3'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#28695">I&ordf; q. 12 a. 2 s. c.'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#28696">I&ordf; q. 12 a. 2 co.'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#28697">I&ordf; q. 12 a. 2 ad 1'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#28698">I&ordf; q. 12 a. 2 ad 2'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#28699">I&ordf; q. 12 a. 2 ad 3'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#28700">I&ordf; q. 12 a. 3 arg. 1'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#28701">I&ordf; q. 12 a. 3 arg. 2'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#28702">I&ordf; q. 12 a. 3 arg. 3'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#28703">I&ordf; q. 12 a. 3 s. c.'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#28704">I&ordf; q. 12 a. 3 co.'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#28705">I&ordf; q. 12 a. 3 ad 1'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#28706">I&ordf; q. 12 a. 3 ad 2'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#28707">I&ordf; q. 12 a. 3 ad 3'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#28708">I&ordf; q. 12 a. 4 arg. 1'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#28709">I&ordf; q. 12 a. 4 arg. 2'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#28710">I&ordf; q. 12 a. 4 arg. 3'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#28711">I&ordf; q. 12 a. 4 s. c.'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#28712">I&ordf; q. 12 a. 4 co.'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#28713">I&ordf; q. 12 a. 4 ad 1'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#28714">I&ordf; q. 12 a. 4 ad 2'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#28715">I&ordf; q. 12 a. 4 ad 3'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#28716">I&ordf; q. 12 a. 5 arg. 1'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#28717">I&ordf; q. 12 a. 5 arg. 2'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#28718">I&ordf; q. 12 a. 5 arg. 3'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#28719">I&ordf; q. 12 a. 5 s. c.'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#28720">I&ordf; q. 12 a. 5 co.'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#28721">I&ordf; q. 12 a. 5 ad 1'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#28722">I&ordf; q. 12 a. 5 ad 2'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#28723">I&ordf; q. 12 a. 5 ad 3'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#28724">I&ordf; q. 12 a. 6 arg. 1'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#28725">I&ordf; q. 12 a. 6 arg. 2'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#28726">I&ordf; q. 12 a. 6 arg. 3'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#28727">I&ordf; q. 12 a. 6 s. c.'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#28728">I&ordf; q. 12 a. 6 co.'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#28729">I&ordf; q. 12 a. 6 ad 1'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#28730">I&ordf; q. 12 a. 6 ad 2'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#28731">I&ordf; q. 12 a. 6 ad 3'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#28732">I&ordf; q. 12 a. 7 arg. 1'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#28733">I&ordf; q. 12 a. 7 arg. 2'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#28734">I&ordf; q. 12 a. 7 arg. 3'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#28735">I&ordf; q. 12 a. 7 s. c.'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#28736">I&ordf; q. 12 a. 7 co.'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#28737">I&ordf; q. 12 a. 7 ad 1'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#28738">I&ordf; q. 12 a. 7 ad 2'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#28739">I&ordf; q. 12 a. 7 ad 3'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#28740">I&ordf; q. 12 a. 8 arg. 1'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#28741">I&ordf; q. 12 a. 8 arg. 2'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#28742">I&ordf; q. 12 a. 8 arg. 3'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#28743">I&ordf; q. 12 a. 8 arg. 4'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#28744">I&ordf; q. 12 a. 8 s. c.'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#28745">I&ordf; q. 12 a. 8 co.'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#28746">I&ordf; q. 12 a. 8 ad 1'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#28747">I&ordf; q. 12 a. 8 ad 2'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#28748">I&ordf; q. 12 a. 8 ad 3'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#28749">I&ordf; q. 12 a. 8 ad 4'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#28750">I&ordf; q. 12 a. 9 arg. 1'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#28751">I&ordf; q. 12 a. 9 arg. 2'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#28752">I&ordf; q. 12 a. 9 s. c.'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#28753">I&ordf; q. 12 a. 9 co.'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#28754">I&ordf; q. 12 a. 9 ad 1'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#28755">I&ordf; q. 12 a. 9 ad 2'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#28756">I&ordf; q. 12 a. 10 arg. 1'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#28757">I&ordf; q. 12 a. 10 arg. 2'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#28758">I&ordf; q. 12 a. 10 s. c.'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#28759">I&ordf; q. 12 a. 10 co.'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#28760">I&ordf; q. 12 a. 10 ad 1'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#28761">I&ordf; q. 12 a. 10 ad 2'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#28762">I&ordf; q. 12 a. 11 arg. 1'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#28763">I&ordf; q. 12 a. 11 arg. 2'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#28764">I&ordf; q. 12 a. 11 arg. 3'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#28765">I&ordf; q. 12 a. 11 arg. 4'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#28766">I&ordf; q. 12 a. 11 s. c.'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#28767">I&ordf; q. 12 a. 11 co.'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#28768">I&ordf; q. 12 a. 11 ad 1'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#28769">I&ordf; q. 12 a. 11 ad 2'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#28770">I&ordf; q. 12 a. 11 ad 3'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#28771">I&ordf; q. 12 a. 11 ad 4'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#28772">I&ordf; q. 12 a. 12 arg. 1'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#28773">I&ordf; q. 12 a. 12 arg. 2'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#28774">I&ordf; q. 12 a. 12 arg. 3'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#28775">I&ordf; q. 12 a. 12 s. c.'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#28776">I&ordf; q. 12 a. 12 co.'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#28777">I&ordf; q. 12 a. 12 ad 1'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#28778">I&ordf; q. 12 a. 12 ad 2'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#28779">I&ordf; q. 12 a. 12 ad 3'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#28780">I&ordf; q. 12 a. 13 arg. 1'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#28781">I&ordf; q. 12 a. 13 arg. 2'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#28782">I&ordf; q. 12 a. 13 arg. 3'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#28783">I&ordf; q. 12 a. 13 s. c.'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#28784">I&ordf; q. 12 a. 13 co.'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#28785">I&ordf; q. 12 a. 13 ad 1'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#28786">I&ordf; q. 12 a. 13 ad 2'); | |
| 513 document.write('<OPTION VALUE="#28787">I&ordf; q. 12 a. 13 ad 3'); | |
| 514 document.write('<OPTION VALUE="#28788">I&ordf; q. 13 pr.'); | |
| 515 document.write('<OPTION VALUE="#28789">I&ordf; q. 13 a. 1 arg. 1'); | |
| 516 document.write('<OPTION VALUE="#28790">I&ordf; q. 13 a. 1 arg. 2'); | |
| 517 document.write('<OPTION VALUE="#28791">I&ordf; q. 13 a. 1 arg. 3'); | |
| 518 document.write('<OPTION VALUE="#28792">I&ordf; q. 13 a. 1 s. c.'); | |
| 519 document.write('<OPTION VALUE="#28793">I&ordf; q. 13 a. 1 co.'); | |
| 520 document.write('<OPTION VALUE="#28794">I&ordf; q. 13 a. 1 ad 1'); | |
| 521 document.write('<OPTION VALUE="#28795">I&ordf; q. 13 a. 1 ad 2'); | |
| 522 document.write('<OPTION VALUE="#28796">I&ordf; q. 13 a. 1 ad 3'); | |
| 523 document.write('<OPTION VALUE="#28797">I&ordf; q. 13 a. 2 arg. 1'); | |
| 524 document.write('<OPTION VALUE="#28798">I&ordf; q. 13 a. 2 arg. 2'); | |
| 525 document.write('<OPTION VALUE="#28799">I&ordf; q. 13 a. 2 arg. 3'); | |
| 526 document.write('<OPTION VALUE="#28800">I&ordf; q. 13 a. 2 s. c.'); | |
| 527 document.write('<OPTION VALUE="#28801">I&ordf; q. 13 a. 2 co.'); | |
| 528 document.write('<OPTION VALUE="#28802">I&ordf; q. 13 a. 2 ad 1'); | |
| 529 document.write('<OPTION VALUE="#28803">I&ordf; q. 13 a. 2 ad 2'); | |
| 530 document.write('<OPTION VALUE="#28804">I&ordf; q. 13 a. 2 ad 3'); | |
| 531 document.write('<OPTION VALUE="#28805">I&ordf; q. 13 a. 3 arg. 1'); | |
| 532 document.write('<OPTION VALUE="#28806">I&ordf; q. 13 a. 3 arg. 2'); | |
| 533 document.write('<OPTION VALUE="#28807">I&ordf; q. 13 a. 3 arg. 3'); | |
| 534 document.write('<OPTION VALUE="#28808">I&ordf; q. 13 a. 3 s. c.'); | |
| 535 document.write('<OPTION VALUE="#28809">I&ordf; q. 13 a. 3 co.'); | |
| 536 document.write('<OPTION VALUE="#28810">I&ordf; q. 13 a. 3 ad 1'); | |
| 537 document.write('<OPTION VALUE="#28811">I&ordf; q. 13 a. 3 ad 2'); | |
| 538 document.write('<OPTION VALUE="#28812">I&ordf; q. 13 a. 3 ad 3'); | |
| 539 document.write('<OPTION VALUE="#28813">I&ordf; q. 13 a. 4 arg. 1'); | |
| 540 document.write('<OPTION VALUE="#28814">I&ordf; q. 13 a. 4 arg. 2'); | |
| 541 document.write('<OPTION VALUE="#28815">I&ordf; q. 13 a. 4 arg. 3'); | |
| 542 document.write('<OPTION VALUE="#28816">I&ordf; q. 13 a. 4 s. c.'); | |
| 543 document.write('<OPTION VALUE="#28817">I&ordf; q. 13 a. 4 co.'); | |
| 544 document.write('<OPTION VALUE="#28818">I&ordf; q. 13 a. 4 ad 1'); | |
| 545 document.write('<OPTION VALUE="#28819">I&ordf; q. 13 a. 4 ad 2'); | |
| 546 document.write('<OPTION VALUE="#28820">I&ordf; q. 13 a. 4 ad 3'); | |
| 547 document.write('<OPTION VALUE="#28821">I&ordf; q. 13 a. 5 arg. 1'); | |
| 548 document.write('<OPTION VALUE="#28822">I&ordf; q. 13 a. 5 arg. 2'); | |
| 549 document.write('<OPTION VALUE="#28823">I&ordf; q. 13 a. 5 arg. 3'); | |
| 550 document.write('<OPTION VALUE="#28824">I&ordf; q. 13 a. 5 s. c. 1'); | |
| 551 document.write('<OPTION VALUE="#28825">I&ordf; q. 13 a. 5 s. c. 2'); | |
| 552 document.write('<OPTION VALUE="#28826">I&ordf; q. 13 a. 5 co.'); | |
| 553 document.write('<OPTION VALUE="#28827">I&ordf; q. 13 a. 5 ad 1'); | |
| 554 document.write('<OPTION VALUE="#28828">I&ordf; q. 13 a. 5 ad 2'); | |
| 555 document.write('<OPTION VALUE="#28829">I&ordf; q. 13 a. 5 ad 3'); | |
| 556 document.write('<OPTION VALUE="#28830">I&ordf; q. 13 a. 5 ad 4'); | |
| 557 document.write('<OPTION VALUE="#28831">I&ordf; q. 13 a. 6 arg. 1'); | |
| 558 document.write('<OPTION VALUE="#28832">I&ordf; q. 13 a. 6 arg. 2'); | |
| 559 document.write('<OPTION VALUE="#28833">I&ordf; q. 13 a. 6 arg. 3'); | |
| 560 document.write('<OPTION VALUE="#28834">I&ordf; q. 13 a. 6 s. c.'); | |
| 561 document.write('<OPTION VALUE="#28835">I&ordf; q. 13 a. 6 co.'); | |
| 562 document.write('<OPTION VALUE="#28836">I&ordf; q. 13 a. 6 ad 1'); | |
| 563 document.write('<OPTION VALUE="#28837">I&ordf; q. 13 a. 6 ad 2'); | |
| 564 document.write('<OPTION VALUE="#28838">I&ordf; q. 13 a. 6 ad 3'); | |
| 565 document.write('<OPTION VALUE="#28839">I&ordf; q. 13 a. 7 arg. 1'); | |
| 566 document.write('<OPTION VALUE="#28840">I&ordf; q. 13 a. 7 arg. 2'); | |
| 567 document.write('<OPTION VALUE="#28841">I&ordf; q. 13 a. 7 arg. 3'); | |
| 568 document.write('<OPTION VALUE="#28842">I&ordf; q. 13 a. 7 arg. 4'); | |
| 569 document.write('<OPTION VALUE="#28843">I&ordf; q. 13 a. 7 arg. 5'); | |
| 570 document.write('<OPTION VALUE="#28844">I&ordf; q. 13 a. 7 arg. 6'); | |
| 571 document.write('<OPTION VALUE="#28845">I&ordf; q. 13 a. 7 s. c.'); | |
| 572 document.write('<OPTION VALUE="#28846">I&ordf; q. 13 a. 7 co.'); | |
| 573 document.write('<OPTION VALUE="#28847">I&ordf; q. 13 a. 7 ad 1'); | |
| 574 document.write('<OPTION VALUE="#28848">I&ordf; q. 13 a. 7 ad 2'); | |
| 575 document.write('<OPTION VALUE="#28849">I&ordf; q. 13 a. 7 ad 3'); | |
| 576 document.write('<OPTION VALUE="#28850">I&ordf; q. 13 a. 7 ad 4'); | |
| 577 document.write('<OPTION VALUE="#28851">I&ordf; q. 13 a. 7 ad 5'); | |
| 578 document.write('<OPTION VALUE="#28852">I&ordf; q. 13 a. 7 ad 6'); | |
| 579 document.write('<OPTION VALUE="#28853">I&ordf; q. 13 a. 8 arg. 1'); | |
| 580 document.write('<OPTION VALUE="#28854">I&ordf; q. 13 a. 8 arg. 2'); | |
| 581 document.write('<OPTION VALUE="#28855">I&ordf; q. 13 a. 8 s. c.'); | |
| 582 document.write('<OPTION VALUE="#28856">I&ordf; q. 13 a. 8 co.'); | |
| 583 document.write('<OPTION VALUE="#28857">I&ordf; q. 13 a. 8 ad 1'); | |
| 584 document.write('<OPTION VALUE="#28858">I&ordf; q. 13 a. 8 ad 2'); | |
| 585 document.write('<OPTION VALUE="#28859">I&ordf; q. 13 a. 9 arg. 1'); | |
| 586 document.write('<OPTION VALUE="#28860">I&ordf; q. 13 a. 9 arg. 2'); | |
| 587 document.write('<OPTION VALUE="#28861">I&ordf; q. 13 a. 9 arg. 3'); | |
| 588 document.write('<OPTION VALUE="#28862">I&ordf; q. 13 a. 9 s. c.'); | |
| 589 document.write('<OPTION VALUE="#28863">I&ordf; q. 13 a. 9 co.'); | |
| 590 document.write('<OPTION VALUE="#28864">I&ordf; q. 13 a. 9 ad 1'); | |
| 591 document.write('<OPTION VALUE="#28865">I&ordf; q. 13 a. 9 ad 2'); | |
| 592 document.write('<OPTION VALUE="#28866">I&ordf; q. 13 a. 9 ad 3'); | |
| 593 document.write('<OPTION VALUE="#28867">I&ordf; q. 13 a. 10 arg. 1'); | |
| 594 document.write('<OPTION VALUE="#28868">I&ordf; q. 13 a. 10 arg. 2'); | |
| 595 document.write('<OPTION VALUE="#28869">I&ordf; q. 13 a. 10 arg. 3'); | |
| 596 document.write('<OPTION VALUE="#28870">I&ordf; q. 13 a. 10 s. c. 1'); | |
| 597 document.write('<OPTION VALUE="#28871">I&ordf; q. 13 a. 10 s. c. 2'); | |
| 598 document.write('<OPTION VALUE="#28872">I&ordf; q. 13 a. 10 co.'); | |
| 599 document.write('<OPTION VALUE="#28873">I&ordf; q. 13 a. 10 ad 1'); | |
| 600 document.write('<OPTION VALUE="#28874">I&ordf; q. 13 a. 10 ad 2'); | |
| 601 document.write('<OPTION VALUE="#28875">I&ordf; q. 13 a. 10 ad 4'); | |
| 602 document.write('<OPTION VALUE="#28876">I&ordf; q. 13 a. 10 ad 5'); | |
| 603 document.write('<OPTION VALUE="#28877">I&ordf; q. 13 a. 11 arg. 1'); | |
| 604 document.write('<OPTION VALUE="#28878">I&ordf; q. 13 a. 11 arg. 2'); | |
| 605 document.write('<OPTION VALUE="#28879">I&ordf; q. 13 a. 11 arg. 3'); | |
| 606 document.write('<OPTION VALUE="#28880">I&ordf; q. 13 a. 11 s. c.'); | |
| 607 document.write('<OPTION VALUE="#28881">I&ordf; q. 13 a. 11 co.'); | |
| 608 document.write('<OPTION VALUE="#28882">I&ordf; q. 13 a. 11 ad 1'); | |
| 609 document.write('<OPTION VALUE="#28883">I&ordf; q. 13 a. 11 ad 2'); | |
| 610 document.write('<OPTION VALUE="#28884">I&ordf; q. 13 a. 11 ad 3'); | |
| 611 document.write('<OPTION VALUE="#28885">I&ordf; q. 13 a. 12 arg. 1'); | |
| 612 document.write('<OPTION VALUE="#28886">I&ordf; q. 13 a. 12 arg. 2'); | |
| 613 document.write('<OPTION VALUE="#28887">I&ordf; q. 13 a. 12 arg. 3'); | |
| 614 document.write('<OPTION VALUE="#28888">I&ordf; q. 13 a. 12 s. c.'); | |
| 615 document.write('<OPTION VALUE="#28889">I&ordf; q. 13 a. 12 co.'); | |
| 616 document.write('<OPTION VALUE="#28890">I&ordf; q. 13 a. 12 ad 1'); | |
| 617 document.write('<OPTION VALUE="#28891">I&ordf; q. 13 a. 12 ad 2'); | |
| 618 document.write('<OPTION VALUE="#28892">I&ordf; q. 13 a. 12 ad 3'); | |
| 619 document.write('<OPTION VALUE="#28893">I&ordf; q. 14 pr.'); | |
| 620 document.write('<OPTION VALUE="#28894">I&ordf; q. 14 a. 1 arg. 1'); | |
| 621 document.write('<OPTION VALUE="#28895">I&ordf; q. 14 a. 1 arg. 2'); | |
| 622 document.write('<OPTION VALUE="#28896">I&ordf; q. 14 a. 1 arg. 3'); | |
| 623 document.write('<OPTION VALUE="#28897">I&ordf; q. 14 a. 1 s. c.'); | |
| 624 document.write('<OPTION VALUE="#28898">I&ordf; q. 14 a. 1 co.'); | |
| 625 document.write('<OPTION VALUE="#28899">I&ordf; q. 14 a. 1 ad 1'); | |
| 626 document.write('<OPTION VALUE="#28900">I&ordf; q. 14 a. 1 ad 2'); | |
| 627 document.write('<OPTION VALUE="#28901">I&ordf; q. 14 a. 1 ad 3'); | |
| 628 document.write('<OPTION VALUE="#28902">I&ordf; q. 14 a. 2 arg. 1'); | |
| 629 document.write('<OPTION VALUE="#28903">I&ordf; q. 14 a. 2 arg. 2'); | |
| 630 document.write('<OPTION VALUE="#28904">I&ordf; q. 14 a. 2 arg. 3'); | |
| 631 document.write('<OPTION VALUE="#28905">I&ordf; q. 14 a. 2 s. c.'); | |
| 632 document.write('<OPTION VALUE="#28906">I&ordf; q. 14 a. 2 co.'); | |
| 633 document.write('<OPTION VALUE="#28907">I&ordf; q. 14 a. 2 ad 1'); | |
| 634 document.write('<OPTION VALUE="#28908">I&ordf; q. 14 a. 2 ad 2'); | |
| 635 document.write('<OPTION VALUE="#28909">I&ordf; q. 14 a. 2 ad 3'); | |
| 636 document.write('<OPTION VALUE="#28910">I&ordf; q. 14 a. 3 arg. 1'); | |
| 637 document.write('<OPTION VALUE="#28911">I&ordf; q. 14 a. 3 arg. 2'); | |
| 638 document.write('<OPTION VALUE="#28912">I&ordf; q. 14 a. 3 s. c.'); | |
| 639 document.write('<OPTION VALUE="#28913">I&ordf; q. 14 a. 3 co.'); | |
| 640 document.write('<OPTION VALUE="#28914">I&ordf; q. 14 a. 3 ad 1'); | |
| 641 document.write('<OPTION VALUE="#28915">I&ordf; q. 14 a. 3 ad 2'); | |
| 642 document.write('<OPTION VALUE="#28916">I&ordf; q. 14 a. 4 arg. 1'); | |
| 643 document.write('<OPTION VALUE="#28917">I&ordf; q. 14 a. 4 arg. 2'); | |
| 644 document.write('<OPTION VALUE="#28918">I&ordf; q. 14 a. 4 arg. 3'); | |
| 645 document.write('<OPTION VALUE="#28919">I&ordf; q. 14 a. 4 s. c.'); | |
| 646 document.write('<OPTION VALUE="#28920">I&ordf; q. 14 a. 4 co.'); | |
| 647 document.write('<OPTION VALUE="#28921">I&ordf; q. 14 a. 4 ad 1'); | |
| 648 document.write('<OPTION VALUE="#28922">I&ordf; q. 14 a. 4 ad 2'); | |
| 649 document.write('<OPTION VALUE="#28923">I&ordf; q. 14 a. 4 ad 3'); | |
| 650 document.write('<OPTION VALUE="#28924">I&ordf; q. 14 a. 5 arg. 1'); | |
| 651 document.write('<OPTION VALUE="#28925">I&ordf; q. 14 a. 5 arg. 2'); | |
| 652 document.write('<OPTION VALUE="#28926">I&ordf; q. 14 a. 5 arg. 3'); | |
| 653 document.write('<OPTION VALUE="#28927">I&ordf; q. 14 a. 5 s. c.'); | |
| 654 document.write('<OPTION VALUE="#28928">I&ordf; q. 14 a. 5 co.'); | |
| 655 document.write('<OPTION VALUE="#28929">I&ordf; q. 14 a. 5 ad 1'); | |
| 656 document.write('<OPTION VALUE="#28930">I&ordf; q. 14 a. 5 ad 2'); | |
| 657 document.write('<OPTION VALUE="#28931">I&ordf; q. 14 a. 5 ad 3'); | |
| 658 document.write('<OPTION VALUE="#28932">I&ordf; q. 14 a. 6 arg. 1'); | |
| 659 document.write('<OPTION VALUE="#28933">I&ordf; q. 14 a. 6 arg. 2'); | |
| 660 document.write('<OPTION VALUE="#28934">I&ordf; q. 14 a. 6 arg. 3'); | |
| 661 document.write('<OPTION VALUE="#28935">I&ordf; q. 14 a. 6 s. c.'); | |
| 662 document.write('<OPTION VALUE="#28936">I&ordf; q. 14 a. 6 co.'); | |
| 663 document.write('<OPTION VALUE="#28937">I&ordf; q. 14 a. 6 ad 1'); | |
| 664 document.write('<OPTION VALUE="#28938">I&ordf; q. 14 a. 6 ad 2'); | |
| 665 document.write('<OPTION VALUE="#28939">I&ordf; q. 14 a. 6 ad 3'); | |
| 666 document.write('<OPTION VALUE="#28940">I&ordf; q. 14 a. 7 arg. 1'); | |
| 667 document.write('<OPTION VALUE="#28941">I&ordf; q. 14 a. 7 arg. 2'); | |
| 668 document.write('<OPTION VALUE="#28942">I&ordf; q. 14 a. 7 arg. 3'); | |
| 669 document.write('<OPTION VALUE="#28943">I&ordf; q. 14 a. 7 s. c.'); | |
| 670 document.write('<OPTION VALUE="#28944">I&ordf; q. 14 a. 7 co.'); | |
| 671 document.write('<OPTION VALUE="#28945">I&ordf; q. 14 a. 7 ad 1'); | |
| 672 document.write('<OPTION VALUE="#28946">I&ordf; q. 14 a. 7 ad 2'); | |
| 673 document.write('<OPTION VALUE="#28947">I&ordf; q. 14 a. 7 ad 3'); | |
| 674 document.write('<OPTION VALUE="#28948">I&ordf; q. 14 a. 8 arg. 1'); | |
| 675 document.write('<OPTION VALUE="#28949">I&ordf; q. 14 a. 8 arg. 2'); | |
| 676 document.write('<OPTION VALUE="#28950">I&ordf; q. 14 a. 8 arg. 3'); | |
| 677 document.write('<OPTION VALUE="#28951">I&ordf; q. 14 a. 8 s. c.'); | |
| 678 document.write('<OPTION VALUE="#28952">I&ordf; q. 14 a. 8 co.'); | |
| 679 document.write('<OPTION VALUE="#28953">I&ordf; q. 14 a. 8 ad 1'); | |
| 680 document.write('<OPTION VALUE="#28954">I&ordf; q. 14 a. 8 ad 2'); | |
| 681 document.write('<OPTION VALUE="#28955">I&ordf; q. 14 a. 8 ad 3'); | |
| 682 document.write('<OPTION VALUE="#28956">I&ordf; q. 14 a. 9 arg. 1'); | |
| 683 document.write('<OPTION VALUE="#28957">I&ordf; q. 14 a. 9 arg. 2'); | |
| 684 document.write('<OPTION VALUE="#28958">I&ordf; q. 14 a. 9 arg. 3'); | |
| 685 document.write('<OPTION VALUE="#28959">I&ordf; q. 14 a. 9 s. c.'); | |
| 686 document.write('<OPTION VALUE="#28960">I&ordf; q. 14 a. 9 co.'); | |
| 687 document.write('<OPTION VALUE="#28961">I&ordf; q. 14 a. 9 ad 1'); | |
| 688 document.write('<OPTION VALUE="#28962">I&ordf; q. 14 a. 9 ad 2'); | |
| 689 document.write('<OPTION VALUE="#28963">I&ordf; q. 14 a. 9 ad 3'); | |
| 690 document.write('<OPTION VALUE="#28964">I&ordf; q. 14 a. 10 arg. 1'); | |
| 691 document.write('<OPTION VALUE="#28965">I&ordf; q. 14 a. 10 arg. 2'); | |
| 692 document.write('<OPTION VALUE="#28966">I&ordf; q. 14 a. 10 arg. 3'); | |
| 693 document.write('<OPTION VALUE="#28967">I&ordf; q. 14 a. 10 arg. 4'); | |
| 694 document.write('<OPTION VALUE="#28968">I&ordf; q. 14 a. 10 s. c.'); | |
| 695 document.write('<OPTION VALUE="#28969">I&ordf; q. 14 a. 10 co.'); | |
| 696 document.write('<OPTION VALUE="#28970">I&ordf; q. 14 a. 10 ad 1'); | |
| 697 document.write('<OPTION VALUE="#28971">I&ordf; q. 14 a. 10 ad 2'); | |
| 698 document.write('<OPTION VALUE="#28972">I&ordf; q. 14 a. 10 ad 3'); | |
| 699 document.write('<OPTION VALUE="#28973">I&ordf; q. 14 a. 10 ad 4'); | |
| 700 document.write('<OPTION VALUE="#28974">I&ordf; q. 14 a. 11 arg. 1'); | |
| 701 document.write('<OPTION VALUE="#28975">I&ordf; q. 14 a. 11 arg. 2'); | |
| 702 document.write('<OPTION VALUE="#28976">I&ordf; q. 14 a. 11 arg. 3'); | |
| 703 document.write('<OPTION VALUE="#28977">I&ordf; q. 14 a. 11 s. c.'); | |
| 704 document.write('<OPTION VALUE="#28978">I&ordf; q. 14 a. 11 co.'); | |
| 705 document.write('<OPTION VALUE="#28979">I&ordf; q. 14 a. 11 ad 1'); | |
| 706 document.write('<OPTION VALUE="#28980">I&ordf; q. 14 a. 11 ad 2'); | |
| 707 document.write('<OPTION VALUE="#28981">I&ordf; q. 14 a. 11 ad 3'); | |
| 708 document.write('<OPTION VALUE="#28982">I&ordf; q. 14 a. 12 arg. 1'); | |
| 709 document.write('<OPTION VALUE="#28983">I&ordf; q. 14 a. 12 arg. 2'); | |
| 710 document.write('<OPTION VALUE="#28984">I&ordf; q. 14 a. 12 arg. 3'); | |
| 711 document.write('<OPTION VALUE="#28985">I&ordf; q. 14 a. 12 s. c.'); | |
| 712 document.write('<OPTION VALUE="#28986">I&ordf; q. 14 a. 12 co.'); | |
| 713 document.write('<OPTION VALUE="#28987">I&ordf; q. 14 a. 12 ad 1'); | |
| 714 document.write('<OPTION VALUE="#28988">I&ordf; q. 14 a. 12 ad 2'); | |
| 715 document.write('<OPTION VALUE="#28989">I&ordf; q. 14 a. 12 ad 3'); | |
| 716 document.write('<OPTION VALUE="#28990">I&ordf; q. 14 a. 13 arg. 1'); | |
| 717 document.write('<OPTION VALUE="#28991">I&ordf; q. 14 a. 13 arg. 2'); | |
| 718 document.write('<OPTION VALUE="#28992">I&ordf; q. 14 a. 13 arg. 3'); | |
| 719 document.write('<OPTION VALUE="#28993">I&ordf; q. 14 a. 13 s. c.'); | |
| 720 document.write('<OPTION VALUE="#28994">I&ordf; q. 14 a. 13 co.'); | |
| 721 document.write('<OPTION VALUE="#28995">I&ordf; q. 14 a. 13 ad 1'); | |
| 722 document.write('<OPTION VALUE="#28996">I&ordf; q. 14 a. 13 ad 2'); | |
| 723 document.write('<OPTION VALUE="#28997">I&ordf; q. 14 a. 13 ad 3'); | |
| 724 document.write('<OPTION VALUE="#28998">I&ordf; q. 14 a. 14 arg. 1'); | |
| 725 document.write('<OPTION VALUE="#28999">I&ordf; q. 14 a. 14 arg. 2'); | |
| 726 document.write('<OPTION VALUE="#29000">I&ordf; q. 14 a. 14 s. c.'); | |
| 727 document.write('<OPTION VALUE="#29001">I&ordf; q. 14 a. 14 co.'); | |
| 728 document.write('<OPTION VALUE="#29002">I&ordf; q. 14 a. 14 ad 1'); | |
| 729 document.write('<OPTION VALUE="#29003">I&ordf; q. 14 a. 14 ad 2'); | |
| 730 document.write('<OPTION VALUE="#29004">I&ordf; q. 14 a. 15 arg. 1'); | |
| 731 document.write('<OPTION VALUE="#29005">I&ordf; q. 14 a. 15 arg. 2'); | |
| 732 document.write('<OPTION VALUE="#29006">I&ordf; q. 14 a. 15 arg. 3'); | |
| 733 document.write('<OPTION VALUE="#29007">I&ordf; q. 14 a. 15 s. c.'); | |
| 734 document.write('<OPTION VALUE="#29008">I&ordf; q. 14 a. 15 co.'); | |
| 735 document.write('<OPTION VALUE="#29009">I&ordf; q. 14 a. 15 ad 1'); | |
| 736 document.write('<OPTION VALUE="#29010">I&ordf; q. 14 a. 15 ad 2'); | |
| 737 document.write('<OPTION VALUE="#29011">I&ordf; q. 14 a. 15 ad 3'); | |
| 738 document.write('<OPTION VALUE="#29012">I&ordf; q. 14 a. 16 arg. 1'); | |
| 739 document.write('<OPTION VALUE="#29013">I&ordf; q. 14 a. 16 arg. 2'); | |
| 740 document.write('<OPTION VALUE="#29014">I&ordf; q. 14 a. 16 s. c.'); | |
| 741 document.write('<OPTION VALUE="#29015">I&ordf; q. 14 a. 16 co.'); | |
| 742 document.write('<OPTION VALUE="#29016">I&ordf; q. 14 a. 16 ad 1'); | |
| 743 document.write('<OPTION VALUE="#29017">I&ordf; q. 14 a. 16 ad 2'); | |
| 744 document.write('<OPTION VALUE="#29018">I&ordf; q. 14 a. 16 ad 3'); | |
| 745 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 746 document.write('<BR><BR>'); | |
| 747 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 748 document.write('<\/FORM>'); | |
| 749 // --> | |
| 750 // | |
| 751 </script><br/> | |
| 752 <hr/> | |
| 58 | 753 <br/></div><div id="q3" class="q"><h2>Quaestio 3</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 3 pr."><a name="28321"><span class="ref">[28321] |
| 53 | 754 Iª q. 3 pr.</span></a> Cognito de aliquo an sit, inquirendum |
| 28 | 755 restat quomodo sit, ut sciatur de eo quid sit. Sed quia de Deo |
| 756 scire non possumus quid sit, sed quid non sit, non possumus | |
| 757 considerare de Deo quomodo sit, sed potius quomodo non sit. Primo | |
| 758 ergo considerandum est quomodo non sit; secundo, quomodo a nobis | |
| 759 cognoscatur; tertio, quomodo nominetur. Potest autem ostendi de Deo | |
| 760 quomodo non sit, removendo ab eo ea quae ei non conveniunt, utpote | |
| 761 compositionem, motum, et alia huiusmodi. Primo ergo inquiratur de | |
| 762 simplicitate ipsius, per quam removetur ab eo compositio. Et quia | |
| 763 simplicia in rebus corporalibus sunt imperfecta et partes, secundo | |
| 764 inquiretur de perfectione ipsius; tertio, de infinitate eius; | |
| 765 quarto, de immutabilitate; quinto, de unitate. Circa primum | |
| 766 quaeruntur octo. Primo, utrum Deus sit corpus. Secundo, utrum sit | |
| 767 in eo compositio formae et materiae. Tertio, utrum sit in eo | |
| 768 compositio quidditatis, sive essentiae, vel naturae, et subiecti. | |
| 769 Quarto, utrum sit in eo compositio quae est ex essentia et esse. | |
| 770 Quinto, utrum sit in eo compositio generis et differentiae. Sexto, | |
| 771 utrum sit in eo compositio subiecti et accidentis. Septimo, utrum | |
| 772 sit quocumque modo compositus, vel totaliter simplex. Octavo, utrum | |
| 53 | 773 veniat in compositionem cum aliis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 3 a. 1 arg. 1"><a name="28322"><span class="ref">[28322] Iª q. 3 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 774 proceditur. Videtur quod Deus sit corpus. Corpus enim est quod |
| 775 habet trinam dimensionem. Sed sacra Scriptura attribuit Deo trinam | |
| 776 dimensionem, dicitur enim Iob XI, <i>excelsior caelo est, et quid | |
| 777 facies? Profundior Inferno, et unde cognosces? Longior terra | |
| 53 | 778 mensura eius, et latior mari</i>. Ergo Deus est corpus.</p><p title="I q. 3 a. 1 arg. 2"><a name="28323"><span class="ref">[28323] Iª q. 3 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 779 figuratum est corpus, cum figura sit qualitas circa quantitatem. |
| 780 Sed Deus videtur esse figuratus, cum scriptum sit Gen. I, | |
| 781 <i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram</i>, | |
| 782 figura enim imago dicitur, secundum illud Hebr. I, <i>cum sit | |
| 783 splendor gloriae, et figura substantiae eius</i>, idest imago. Ergo | |
| 53 | 784 Deus est corpus.</p><p title="I q. 3 a. 1 arg. 3"><a name="28324"><span class="ref">[28324] Iª q. 3 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 785 quod habet partes corporeas, est corpus. Sed Scriptura attribuit |
| 786 Deo partes corporeas, dicitur enim Iob XL, <i>si habes brachium ut | |
| 787 Deus</i>; et in Psalmo, <i>oculi domini super iustos; et, dextera | |
| 53 | 788 domini fecit virtutem</i>. Ergo Deus est corpus.</p><p title="I q. 3 a. 1 arg. 4"><a name="28325"><span class="ref">[28325] Iª q. 3 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, situs |
| 28 | 789 non convenit nisi corpori. Sed ea quae ad situm pertinent, in |
| 790 Scripturis dicuntur de Deo, dicitur enim Isaiae VI, <i>vidi dominum | |
| 791 sedentem</i>; et Isaiae III, <i>stat ad iudicandum dominus</i>. | |
| 53 | 792 Ergo Deus est corpus.</p><p title="I q. 3 a. 1 arg. 5"><a name="28326"><span class="ref">[28326] Iª q. 3 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 793 potest esse terminus localis a quo vel ad quem, nisi sit corpus vel |
| 794 aliquod corporeum. Sed Deus in Scriptura dicitur esse terminus | |
| 795 localis ut ad quem, secundum illud Psalmi, <i>accedite ad eum, et | |
| 796 illuminamini</i>; et ut a quo, secundum illud Hierem. XVII, | |
| 53 | 797 recedentes a te in terra scribentur. Ergo Deus est corpus.</p><p title="I q. 3 a. 1 s. c."><a name="28327"><span class="ref">[28327] Iª q. 3 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 798 quod dicitur Ioan. IV, <i>spiritus est Deus</i>.</p><p title="I q. 3 a. 1 co."><a name="28328"><span class="ref">[28328] Iª q. 3 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 799 absolute Deum non esse corpus. Quod tripliciter ostendi potest. |
| 800 Primo quidem, quia nullum corpus movet non motum, ut patet | |
| 801 inducendo per singula. Ostensum est autem supra quod Deus est | |
| 802 primum movens immobile. Unde manifestum est quod Deus non est | |
| 803 corpus. Secundo, quia necesse est id quod est primum ens, esse in | |
| 804 actu, et nullo modo in potentia. Licet enim in uno et eodem quod | |
| 805 exit de potentia in actum, prius sit potentia quam actus tempore, | |
| 806 simpliciter tamen actus prior est potentia, quia quod est in | |
| 807 potentia, non reducitur in actum nisi per ens actu. Ostensum est | |
| 808 autem supra quod Deus est primum ens. Impossibile est igitur quod | |
| 809 in Deo sit aliquid in potentia. Omne autem corpus est in potentia, | |
| 810 quia continuum, inquantum huiusmodi, divisibile est in infinitum. | |
| 811 Impossibile est igitur Deum esse corpus. Tertio, quia Deus est id | |
| 812 quod est nobilissimum in entibus, ut ex dictis patet. Impossibile | |
| 813 est autem aliquod corpus esse nobilissimum in entibus. Quia corpus | |
| 814 aut est vivum, aut non vivum. Corpus autem vivum, manifestum est | |
| 815 quod est nobilius corpore non vivo. Corpus autem vivum non vivit | |
| 816 inquantum corpus, quia sic omne corpus viveret, oportet igitur quod | |
| 817 vivat per aliquid aliud, sicut corpus nostrum vivit per animam. | |
| 818 Illud autem per quod vivit corpus, est nobilius quam corpus. | |
| 53 | 819 Impossibile est igitur Deum esse corpus.</p><p title="I q. 3 a. 1 ad 1"><a name="28329"><span class="ref">[28329] Iª q. 3 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 820 dicendum quod, sicut supra dictum est, sacra Scriptura tradit nobis |
| 821 spiritualia et divina sub similitudinibus corporalium. Unde, cum | |
| 822 trinam dimensionem Deo attribuit, sub similitudine quantitatis | |
| 823 corporeae, quantitatem virtualem ipsius designat, utpote per | |
| 824 profunditatem, virtutem ad cognoscendum occulta; per altitudinem, | |
| 825 excellentiam virtutis super omnia; per longitudinem, durationem sui | |
| 826 esse; per latitudinem, affectum dilectionis ad omnia. Vel, ut dicit | |
| 827 Dionysius, cap. IX de Div. Nom., per profunditatem Dei intelligitur | |
| 828 incomprehensibilitas ipsius essentiae; per longitudinem, processus | |
| 829 virtutis eius, omnia penetrantis; per latitudinem vero, | |
| 830 superextensio eius ad omnia, inquantum scilicet sub eius | |
| 53 | 831 protectione omnia continentur.</p><p title="I q. 3 a. 1 ad 2"><a name="28330"><span class="ref">[28330] Iª q. 3 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 832 dicendum quod homo dicitur esse ad imaginem Dei, non secundum |
| 833 corpus, sed secundum id quo homo excellit alia animalia, unde, Gen. | |
| 834 I, postquam dictum est, <i>faciamus hominem ad imaginem et | |
| 835 similitudinem nostram</i>, subditur, <i>ut praesit piscibus | |
| 836 maris,</i> et cetera. Excellit autem homo omnia animalia quantum ad | |
| 837 rationem et intellectum. Unde secundum intellectum et rationem, | |
| 53 | 838 quae sunt incorporea, homo est ad imaginem Dei.</p><p title="I q. 3 a. 1 ad 3"><a name="28331"><span class="ref">[28331] Iª q. 3 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 839 quod partes corporeae attribuuntur Deo in Scripturis ratione suorum |
| 840 actuum, secundum quandam similitudinem. Sicut actus oculi est | |
| 841 videre, unde oculus de Deo dictus, significat virtutem eius ad | |
| 842 videndum modo intelligibili, non sensibili. Et simile est de aliis | |
| 53 | 843 partibus.</p><p title="I q. 3 a. 1 ad 4"><a name="28332"><span class="ref">[28332] Iª q. 3 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum |
| 28 | 844 quod etiam ea quae ad situm pertinent, non attribuuntur Deo nisi |
| 845 secundum quandam similitudinem, sicut dicitur sedens, propter suam | |
| 846 immobilitatem et auctoritatem; et stans, propter suam fortitudinem | |
| 53 | 847 ad debellandum omne quod adversatur.</p><p title="I q. 3 a. 1 ad 5"><a name="28333"><span class="ref">[28333] Iª q. 3 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum |
| 28 | 848 quod ad Deum non acceditur passibus corporalibus, cum ubique sit, |
| 849 sed affectibus mentis, et eodem modo ab eo receditur. Et sic | |
| 850 accessus et recessus, sub similitudine localis motus, designant | |
| 53 | 851 spiritualem affectum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 3 a. 2 arg. 1"><a name="28334"><span class="ref">[28334] Iª q. 3 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 852 proceditur. Videtur quod in Deo sit compositio formae et materiae. |
| 853 Omne enim quod habet animam, est compositum ex materia et forma, | |
| 854 quia anima est forma corporis. Sed Scriptura attribuit animam Deo, | |
| 855 introducitur enim ad Hebr. X, ex persona Dei, <i>iustus autem meus | |
| 856 ex fide vivit; quod si subtraxerit se, non placebit animae | |
| 53 | 857 meae</i>. Ergo Deus est compositus ex materia et forma.</p><p title="I q. 3 a. 2 arg. 2"><a name="28335"><span class="ref">[28335] Iª q. 3 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ira, |
| 28 | 858 gaudium, et huiusmodi, sunt passiones coniuncti, ut dicitur I de |
| 859 anima. Sed huiusmodi attribuuntur Deo in Scriptura dicitur enim in | |
| 860 Psalmo, <i>iratus est furore dominus in populum suum</i>. Ergo Deus | |
| 53 | 861 ex materia et forma est compositus.</p><p title="I q. 3 a. 2 arg. 3"><a name="28336"><span class="ref">[28336] Iª q. 3 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 862 materia est principium individuationis. Sed Deus videtur esse |
| 863 individuum, non enim de multis praedicatur. Ergo est compositus ex | |
| 53 | 864 materia et forma.</p><p title="I q. 3 a. 2 s. c."><a name="28337"><span class="ref">[28337] Iª q. 3 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, omne |
| 28 | 865 compositum ex materia et forma est corpus, quantitas enim dimensiva |
| 866 est quae primo inhaeret materiae. Sed Deus non est corpus, ut | |
| 53 | 867 ostensum est. Ergo Deus non est compositus ex materia et forma.</p><p title="I q. 3 a. 2 co."><a name="28338"><span class="ref">[28338] Iª q. 3 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 868 quod impossibile est in Deo esse materiam. Primo quidem, quia |
| 869 materia est id quod est in potentia. Ostensum est autem quod Deus | |
| 870 est purus actus, non habens aliquid de potentialitate. Unde | |
| 871 impossibile est quod Deus sit compositus ex materia et forma. | |
| 872 Secundo, quia omne compositum ex materia et forma est perfectum et | |
| 873 bonum per suam formam, unde oportet quod sit bonum per | |
| 874 participationem, secundum quod materia participat formam. Primum | |
| 875 autem quod est bonum et optimum, quod Deus est, non est bonum per | |
| 876 participationem, quia bonum per essentiam, prius est bono per | |
| 877 participationem. Unde impossibile est quod Deus sit compositus ex | |
| 878 materia et forma. Tertio, quia unumquodque agens agit per suam | |
| 879 formam, unde secundum quod aliquid se habet ad suam formam, sic se | |
| 880 habet ad hoc quod sit agens. Quod igitur primum est et per se | |
| 881 agens, oportet quod sit primo et per se forma. Deus autem est | |
| 882 primum agens, cum sit prima causa efficiens, ut ostensum est. Est | |
| 883 igitur per essentiam suam forma; et non compositus ex materia et | |
| 53 | 884 forma.</p><p title="I q. 3 a. 2 ad 1"><a name="28339"><span class="ref">[28339] Iª q. 3 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 885 dicendum quod anima attribuitur Deo per similitudinem actus. Quod |
| 886 enim volumus aliquid nobis, ex anima nostra est, unde illud dicitur | |
| 53 | 887 esse placitum animae Dei, quod est placitum voluntati ipsius.</p><p title="I q. 3 a. 2 ad 2"><a name="28340"><span class="ref">[28340] Iª q. 3 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 888 dicendum quod ira et huiusmodi attribuuntur Deo secundum |
| 889 similitudinem effectus, quia enim proprium est irati punire, ira | |
| 53 | 890 eius punitio metaphorice vocatur.</p><p title="I q. 3 a. 2 ad 3"><a name="28341"><span class="ref">[28341] Iª q. 3 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 891 quod formae quae sunt receptibiles in materia individuantur per |
| 892 materiam, quae non potest esse in alio, cum sit primum subiectum | |
| 893 substans, forma vero, quantum est de se, nisi aliquid aliud | |
| 894 impediat, recipi potest a pluribus. Sed illa forma quae non est | |
| 895 receptibilis in materia, sed est per se subsistens, ex hoc ipso | |
| 896 individuatur, quod non potest recipi in alio, et huiusmodi forma | |
| 53 | 897 est Deus. Unde non sequitur quod habeat materiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 3 a. 3 arg. 1"><a name="28342"><span class="ref">[28342] Iª q. 3 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 898 proceditur. Videtur quod non sit idem Deus quod sua essentia vel |
| 899 natura. Nihil enim est in seipso. Sed essentia vel natura Dei, quae | |
| 900 est deitas, dicitur esse in Deo. Ergo videtur quod Deus non sit | |
| 53 | 901 idem quod sua essentia vel natura.</p><p title="I q. 3 a. 3 arg. 2"><a name="28343"><span class="ref">[28343] Iª q. 3 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 902 effectus assimilatur suae causae, quia omne agens agit sibi simile. |
| 903 Sed in rebus creatis non est idem suppositum quod sua natura, non | |
| 904 enim idem est homo quod sua humanitas. Ergo nec Deus est idem quod | |
| 53 | 905 sua deitas.</p><p title="I q. 3 a. 3 s. c."><a name="28344"><span class="ref">[28344] Iª q. 3 a. 3 s. c.</span></a> Contra, de Deo |
| 28 | 906 dicitur quod est vita, et non solum quod est vivens, ut patet Ioan. |
| 907 XIV, <i>ego sum via, veritas et vita</i>. Sicut autem se habet vita | |
| 53 | 908 ad viventem, ita deitas ad Deum. Ergo Deus est ipsa deitas.</p><p title="I q. 3 a. 3 co."><a name="28345"><span class="ref">[28345] Iª q. 3 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 909 quod Deus est idem quod sua essentia vel natura. Ad cuius |
| 910 intellectum sciendum est, quod in rebus compositis ex materia et | |
| 911 forma, necesse est quod differant natura vel essentia et | |
| 912 suppositum. Quia essentia vel natura comprehendit in se illa tantum | |
| 913 quae cadunt in definitione speciei, sicut humanitas comprehendit in | |
| 914 se ea quae cadunt in definitione hominis, his enim homo est homo, | |
| 915 et hoc significat humanitas, hoc scilicet quo homo est homo. Sed | |
| 916 materia individualis, cum accidentibus omnibus individuantibus | |
| 917 ipsam, non cadit in definitione speciei, non enim cadunt in | |
| 918 definitione hominis hae carnes et haec ossa, aut albedo vel | |
| 919 nigredo, vel aliquid huiusmodi. Unde hae carnes et haec ossa, et | |
| 920 accidentia designantia hanc materiam, non concluduntur in | |
| 921 humanitate. Et tamen in eo quod est homo, includuntur, unde id quod | |
| 922 est homo, habet in se aliquid quod non habet humanitas. Et propter | |
| 923 hoc non est totaliter idem homo et humanitas, sed humanitas | |
| 924 significatur ut pars formalis hominis; quia principia definientia | |
| 925 habent se formaliter, respectu materiae individuantis. In his | |
| 926 igitur quae non sunt composita ex materia et forma, in quibus | |
| 927 individuatio non est per materiam individualem, idest per hanc | |
| 928 materiam, sed ipsae formae per se individuantur, oportet quod ipsae | |
| 929 formae sint supposita subsistentia. Unde in eis non differt | |
| 930 suppositum et natura. Et sic, cum Deus non sit compositus ex | |
| 931 materia et forma, ut ostensum est, oportet quod Deus sit sua | |
| 53 | 932 deitas, sua vita, et quidquid aliud sic de Deo praedicatur.</p><p title="I q. 3 a. 3 ad 1"><a name="28346"><span class="ref">[28346] Iª q. 3 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 933 dicendum quod de rebus simplicibus loqui non possumus, nisi per |
| 934 modum compositorum, a quibus cognitionem accipimus. Et ideo, de Deo | |
| 935 loquentes, utimur nominibus concretis, ut significemus eius | |
| 936 subsistentiam, quia apud nos non subsistunt nisi composita, et | |
| 937 utimur nominibus abstractis, ut significemus eius simplicitatem. | |
| 938 Quod ergo dicitur deitas vel vita, vel aliquid huiusmodi, esse in | |
| 939 Deo, referendum est ad diversitatem quae est in acceptione | |
| 53 | 940 intellectus nostri; et non ad aliquam diversitatem rei.</p><p title="I q. 3 a. 3 ad 2"><a name="28347"><span class="ref">[28347] Iª q. 3 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 941 dicendum quod effectus Dei imitantur ipsum, non perfecte, sed |
| 942 secundum quod possunt. Et hoc ad defectum imitationis pertinet, | |
| 943 quod id quod est simplex et unum, non potest repraesentari nisi per | |
| 944 multa, et sic accidit in eis compositio, ex qua provenit quod in | |
| 53 | 945 eis non est idem suppositum quod natura.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 3 a. 4 arg. 1"><a name="28348"><span class="ref">[28348] Iª q. 3 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 946 proceditur. Videtur quod in Deo non sit idem essentia et esse. Si |
| 947 enim hoc sit, tunc ad esse divinum nihil additur. Sed esse cui | |
| 948 nulla fit additio, est esse commune quod de omnibus praedicatur, | |
| 949 sequitur ergo quod Deus sit ens commune praedicabile de omnibus. | |
| 950 Hoc autem est falsum, secundum illud Sap. XIV, <i>incommunicabile | |
| 951 nomen lignis et lapidibus imposuerunt</i>. Ergo esse Dei non est | |
| 53 | 952 eius essentia.</p><p title="I q. 3 a. 4 arg. 2"><a name="28349"><span class="ref">[28349] Iª q. 3 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, de Deo |
| 28 | 953 scire possumus an sit, ut supra dictum est. Non autem possumus |
| 954 scire quid sit. Ergo non est idem esse Dei, et quod quid est eius, | |
| 53 | 955 sive quidditas vel natura.</p><p title="I q. 3 a. 4 s. c."><a name="28350"><span class="ref">[28350] Iª q. 3 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 956 quod Hilarius dicit in VII de Trin., <i>esse non est accidens in |
| 957 Deo, sed subsistens veritas</i>. Id ergo quod subsistit in Deo, est | |
| 53 | 958 suum esse.</p><p title="I q. 3 a. 4 co."><a name="28351"><span class="ref">[28351] Iª q. 3 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 959 quod Deus non solum est sua essentia, ut ostensum est, sed etiam |
| 960 suum esse. Quod quidem multipliciter ostendi potest. Primo quidem, | |
| 961 quia quidquid est in aliquo quod est praeter essentiam eius, | |
| 962 oportet esse causatum vel a principiis essentiae, sicut accidentia | |
| 963 propria consequentia speciem, ut risibile consequitur hominem et | |
| 964 causatur ex principiis essentialibus speciei; vel ab aliquo | |
| 965 exteriori, sicut calor in aqua causatur ab igne. Si igitur ipsum | |
| 966 esse rei sit aliud ab eius essentia, necesse est quod esse illius | |
| 967 rei vel sit causatum ab aliquo exteriori, vel a principiis | |
| 968 essentialibus eiusdem rei. Impossibile est autem quod esse sit | |
| 969 causatum tantum ex principiis essentialibus rei, quia nulla res | |
| 970 sufficit quod sit sibi causa essendi, si habeat esse causatum. | |
| 971 Oportet ergo quod illud cuius esse est aliud ab essentia sua, | |
| 972 habeat esse causatum ab alio. Hoc autem non potest dici de Deo, | |
| 973 quia Deum dicimus esse primam causam efficientem. Impossibile est | |
| 974 ergo quod in Deo sit aliud esse, et aliud eius essentia. Secundo, | |
| 975 quia esse est actualitas omnis formae vel naturae, non enim bonitas | |
| 976 vel humanitas significatur in actu, nisi prout significamus eam | |
| 977 esse. Oportet igitur quod ipsum esse comparetur ad essentiam quae | |
| 978 est aliud ab ipso, sicut actus ad potentiam. Cum igitur in Deo | |
| 979 nihil sit potentiale, ut ostensum est supra, sequitur quod non sit | |
| 980 aliud in eo essentia quam suum esse. Sua igitur essentia est suum | |
| 981 esse. Tertio, quia sicut illud quod habet ignem et non est ignis, | |
| 982 est ignitum per participationem, ita illud quod habet esse et non | |
| 983 est esse, est ens per participationem. Deus autem est sua essentia, | |
| 984 ut ostensum est. Si igitur non sit suum esse, erit ens per | |
| 985 participationem, et non per essentiam. Non ergo erit primum ens, | |
| 986 quod absurdum est dicere. Est igitur Deus suum esse, et non solum | |
| 53 | 987 sua essentia.</p><p title="I q. 3 a. 4 ad 1"><a name="28352"><span class="ref">[28352] Iª q. 3 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 988 dicendum quod aliquid cui non fit additio potest intelligi |
| 989 dupliciter. Uno modo, ut de ratione eius sit quod non fiat ei | |
| 990 additio; sicut de ratione animalis irrationalis est, ut sit sine | |
| 991 ratione. Alio modo intelligitur aliquid cui non fit additio, quia | |
| 992 non est de ratione eius quod sibi fiat additio, sicut animal | |
| 993 commune est sine ratione, quia non est de ratione animalis communis | |
| 994 ut habeat rationem; sed nec de ratione eius est ut careat ratione. | |
| 995 Primo igitur modo, esse sine additione, est esse divinum, secundo | |
| 53 | 996 modo, esse sine additione, est esse commune.</p><p title="I q. 3 a. 4 ad 2"><a name="28353"><span class="ref">[28353] Iª q. 3 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 997 dicendum quod esse dupliciter dicitur, uno modo, significat actum |
| 998 essendi; alio modo, significat compositionem propositionis, quam | |
| 999 anima adinvenit coniungens praedicatum subiecto. Primo igitur modo | |
| 1000 accipiendo esse, non possumus scire esse Dei, sicut nec eius | |
| 1001 essentiam, sed solum secundo modo. Scimus enim quod haec propositio | |
| 1002 quam formamus de Deo, cum dicimus Deus est, vera est. Et hoc scimus | |
| 53 | 1003 ex eius effectibus, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 3 a. 5 arg. 1"><a name="28354"><span class="ref">[28354] Iª q. 3 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 1004 proceditur. Videtur quod Deus sit in genere aliquo. Substantia enim |
| 1005 est ens per se subsistens. Hoc autem maxime convenit Deo. Ergo Deus | |
| 53 | 1006 est in genere substantiae.</p><p title="I q. 3 a. 5 arg. 2"><a name="28355"><span class="ref">[28355] Iª q. 3 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1007 unumquodque mensuratur per aliquid sui generis; sicut longitudines |
| 1008 per longitudinem, et numeri per numerum. Sed Deus est mensura | |
| 1009 omnium substantiarum, ut patet per Commentatorem, X Metaphys. Ergo | |
| 53 | 1010 Deus est in genere substantiae.</p><p title="I q. 3 a. 5 s. c."><a name="28356"><span class="ref">[28356] Iª q. 3 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, genus |
| 28 | 1011 est prius, secundum intellectum, eo quod in genere continetur. Sed |
| 1012 nihil est prius Deo, nec secundum rem, nec secundum intellectum. | |
| 53 | 1013 Ergo Deus non est in aliquo genere.</p><p title="I q. 3 a. 5 co."><a name="28357"><span class="ref">[28357] Iª q. 3 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1014 quod aliquid est in genere dupliciter. Uno modo simpliciter et |
| 1015 proprie; sicut species, quae sub genere continentur. Alio modo, per | |
| 1016 reductionem, sicut principia et privationes, sicut punctus et | |
| 1017 unitas reducuntur ad genus quantitatis, sicut principia; caecitas | |
| 1018 autem, et omnis privatio, reducitur ad genus sui habitus. Neutro | |
| 1019 autem modo Deus est in genere. Quod enim non possit esse species | |
| 1020 alicuius generis, tripliciter ostendi potest. Primo quidem, quia | |
| 1021 species constituitur ex genere et differentia. Semper autem id a | |
| 1022 quo sumitur differentia constituens speciem, se habet ad illud unde | |
| 1023 sumitur genus, sicut actus ad potentiam. Animal enim sumitur a | |
| 1024 natura sensitiva per modum concretionis; hoc enim dicitur animal, | |
| 1025 quod naturam sensitivam habet, rationale vero sumitur a natura | |
| 1026 intellectiva, quia rationale est quod naturam intellectivam habet, | |
| 1027 intellectivum autem comparatur ad sensitivum, sicut actus ad | |
| 1028 potentiam. Et similiter manifestum est in aliis. Unde, cum in Deo | |
| 1029 non adiungatur potentia actui, impossibile est quod sit in genere | |
| 1030 tanquam species. Secundo, quia, cum esse Dei sit eius essentia, ut | |
| 1031 ostensum est, si Deus esset in aliquo genere, oporteret quod genus | |
| 1032 eius esset ens, nam genus significat essentiam rei, cum praedicetur | |
| 1033 in eo quod quid est. Ostendit autem philosophus in III Metaphys., | |
| 1034 quod ens non potest esse genus alicuius, omne enim genus habet | |
| 1035 differentias quae sunt extra essentiam generis; nulla autem | |
| 1036 differentia posset inveniri, quae esset extra ens; quia non ens non | |
| 1037 potest esse differentia. Unde relinquitur quod Deus non sit in | |
| 1038 genere. Tertio, quia omnia quae sunt in genere uno, communicant in | |
| 1039 quidditate vel essentia generis, quod praedicatur de eis in eo quod | |
| 1040 quid est. Differunt autem secundum esse, non enim idem est esse | |
| 1041 hominis et equi, nec huius hominis et illius hominis. Et sic | |
| 1042 oportet quod quaecumque sunt in genere, differant in eis esse et | |
| 1043 quod quid est, idest essentia. In Deo autem non differt, ut | |
| 1044 ostensum est. Unde manifestum est quod Deus non est in genere sicut | |
| 1045 species. Et ex hoc patet quod non habet genus, neque differentias; | |
| 1046 neque est definitio ipsius; neque demonstratio, nisi per effectum, | |
| 1047 quia definitio est ex genere et differentia, demonstrationis autem | |
| 1048 medium est definitio. Quod autem Deus non sit in genere per | |
| 1049 reductionem ut principium, manifestum est ex eo quod principium | |
| 1050 quod reducitur in aliquod genus, non se extendit ultra genus illud, | |
| 1051 sicut punctum non est principium nisi quantitatis continuae, et | |
| 1052 unitas quantitatis discretae. Deus autem est principium totius | |
| 1053 esse, ut infra ostendetur. Unde non continetur in aliquo genere | |
| 53 | 1054 sicut principium.</p><p title="I q. 3 a. 5 ad 1"><a name="28358"><span class="ref">[28358] Iª q. 3 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1055 dicendum quod substantiae nomen non significat hoc solum quod est |
| 1056 per se esse, quia hoc quod est esse, non potest per se esse genus, | |
| 1057 ut ostensum est. Sed significat essentiam cui competit sic esse, | |
| 1058 idest per se esse, quod tamen esse non est ipsa eius essentia. Et | |
| 53 | 1059 sic patet quod Deus non est in genere substantiae.</p><p title="I q. 3 a. 5 ad 2"><a name="28359"><span class="ref">[28359] Iª q. 3 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1060 dicendum quod obiectio illa procedit de mensura proportionata, hanc |
| 1061 enim oportet esse homogeneam mensurato. Deus autem non est mensura | |
| 1062 proportionata alicui. Dicitur tamen mensura omnium, ex eo quod | |
| 53 | 1063 unumquodque tantum habet de esse, quantum ei appropinquat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 3 a. 6 arg. 1"><a name="28360"><span class="ref">[28360] Iª q. 3 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 1064 proceditur. Videtur quod in Deo sint aliqua accidentia. Substantia |
| 1065 enim nulli est accidens, ut dicitur in I Physic. Quod ergo in uno | |
| 1066 est accidens, non potest in alio esse substantia, sicut probatur | |
| 1067 quod calor non sit forma substantialis ignis, quia in aliis est | |
| 1068 accidens. Sed sapientia, virtus, et huiusmodi, quae in nobis sunt | |
| 53 | 1069 accidentia, Deo attribuuntur. Ergo et in Deo sunt accidentia.</p><p title="I q. 3 a. 6 arg. 2"><a name="28361"><span class="ref">[28361] Iª q. 3 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 1070 quolibet genere est unum primum. Multa autem sunt genera |
| 1071 accidentium. Si igitur prima illorum generum non sunt in Deo, erunt | |
| 53 | 1072 multa prima extra Deum, quod est inconveniens.</p><p title="I q. 3 a. 6 s. c."><a name="28362"><span class="ref">[28362] Iª q. 3 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, omne |
| 28 | 1073 accidens in subiecto est. Deus autem non potest esse subiectum, |
| 1074 quia <i>forma simplex non potest esse subiectum</i>, ut dicit | |
| 53 | 1075 Boetius in Lib. de Trin. Ergo in Deo non potest esse accidens.</p><p title="I q. 3 a. 6 co."><a name="28363"><span class="ref">[28363] Iª q. 3 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1076 quod, secundum praemissa, manifeste apparet quod in Deo accidens |
| 1077 esse non potest. Primo quidem, quia subiectum comparatur ad | |
| 1078 accidens, sicut potentia ad actum, subiectum enim secundum accidens | |
| 1079 est aliquo modo in actu. Esse autem in potentia, omnino removetur a | |
| 1080 Deo, ut ex praedictis patet. Secundo, quia Deus est suum esse, et, | |
| 1081 ut Boetius dicit in Lib. de Hebdomad., <i>licet id quod est, | |
| 1082 aliquid aliud possit habere adiunctum, tamen ipsum esse nihil aliud | |
| 1083 adiunctum habere potest</i>, sicut quod est calidum, potest habere | |
| 1084 aliquid extraneum quam calidum, ut albedinem; sed ipse calor nihil | |
| 1085 habet praeter calorem. Tertio, quia omne quod est per se, prius est | |
| 1086 eo quod est per accidens. Unde, cum Deus sit simpliciter primum | |
| 1087 ens, in eo non potest esse aliquid per accidens. Sed nec accidentia | |
| 1088 per se in eo esse possunt, sicut risibile est per se accidens | |
| 1089 hominis. Quia huiusmodi accidentia causantur ex principiis | |
| 1090 subiecti, in Deo autem nihil potest esse causatum, cum sit causa | |
| 53 | 1091 prima. Unde relinquitur quod in Deo nullum sit accidens.</p><p title="I q. 3 a. 6 ad 1"><a name="28364"><span class="ref">[28364] Iª q. 3 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1092 dicendum quod virtus et sapientia non univoce dicuntur de Deo et de |
| 1093 nobis, ut infra patebit. Unde non sequitur quod accidentia sint in | |
| 53 | 1094 Deo, sicut in nobis.</p><p title="I q. 3 a. 6 ad 2"><a name="28365"><span class="ref">[28365] Iª q. 3 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1095 dicendum quod, cum substantia sit prior accidentibus, principia |
| 1096 accidentium reducuntur in principia substantiae sicut in priora. | |
| 1097 Quamvis Deus non sit primum contentum in genere substantiae, sed | |
| 53 | 1098 primum extra omne genus, respectu totius esse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 3 a. 7 arg. 1"><a name="28366"><span class="ref">[28366] Iª q. 3 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 1099 proceditur. Videtur quod Deus non sit omnino simplex. Ea enim quae |
| 1100 sunt a Deo, imitantur ipsum, unde a primo ente sunt omnia entia, et | |
| 1101 a primo bono sunt omnia bona. Sed in rebus quae sunt a Deo, nihil | |
| 53 | 1102 est omnino simplex. Ergo Deus non est omnino simplex.</p><p title="I q. 3 a. 7 arg. 2"><a name="28367"><span class="ref">[28367] Iª q. 3 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 1103 quod est melius, Deo attribuendum est. Sed, apud nos, composita |
| 1104 sunt meliora simplicibus, sicut corpora mixta elementis, et | |
| 1105 elementa suis partibus. Ergo non est dicendum quod Deus sit omnino | |
| 53 | 1106 simplex.</p><p title="I q. 3 a. 7 s. c."><a name="28368"><span class="ref">[28368] Iª q. 3 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1107 quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod Deus vere et summe simplex |
| 53 | 1108 est.</p><p title="I q. 3 a. 7 co."><a name="28369"><span class="ref">[28369] Iª q. 3 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1109 quod Deum omnino esse simplicem, multipliciter potest esse |
| 1110 manifestum. Primo quidem per supradicta. Cum enim in Deo non sit | |
| 1111 compositio, neque quantitativarum partium, quia corpus non est; | |
| 1112 neque compositio formae et materiae, neque in eo sit aliud natura | |
| 1113 et suppositum; neque aliud essentia et esse, neque in eo sit | |
| 1114 compositio generis et differentiae; neque subiecti et accidentis, | |
| 1115 manifestum est quod Deus nullo modo compositus est, sed est omnino | |
| 1116 simplex. Secundo, quia omne compositum est posterius suis | |
| 1117 componentibus, et dependens ex eis. Deus autem est primum ens, ut | |
| 1118 supra ostensum est. Tertio, quia omne compositum causam habet, quae | |
| 1119 enim secundum se diversa sunt, non conveniunt in aliquod unum nisi | |
| 1120 per aliquam causam adunantem ipsa. Deus autem non habet causam, ut | |
| 1121 supra ostensum est, cum sit prima causa efficiens. Quarto, quia in | |
| 1122 omni composito oportet esse potentiam et actum, quod in Deo non | |
| 1123 est, quia vel una partium est actus respectu alterius; vel saltem | |
| 1124 omnes partes sunt sicut in potentia respectu totius. Quinto, quia | |
| 1125 omne compositum est aliquid quod non convenit alicui suarum | |
| 1126 partium. Et quidem in totis dissimilium partium, manifestum est, | |
| 1127 nulla enim partium hominis est homo, neque aliqua partium pedis est | |
| 1128 pes. In totis vero similium partium, licet aliquid quod dicitur de | |
| 1129 toto, dicatur de parte, sicut pars aeris est aer, et aquae aqua; | |
| 1130 aliquid tamen dicitur de toto, quod non convenit alicui partium, | |
| 1131 non enim si tota aqua est bicubita, et pars eius. Sic igitur in | |
| 1132 omni composito est aliquid quod non est ipsum. Hoc autem etsi | |
| 1133 possit dici de habente formam, quod scilicet habeat aliquid quod | |
| 1134 non est ipsum (puta in albo est aliquid quod non pertinet ad | |
| 1135 rationem albi), tamen in ipsa forma nihil est alienum. Unde, cum | |
| 1136 Deus sit ipsa forma, vel potius ipsum esse, nullo modo compositus | |
| 1137 esse potest. Et hanc rationem tangit Hilarius, VII de Trin., | |
| 1138 dicens, <i>Deus, qui virtus est, ex infirmis non continetur, neque | |
| 53 | 1139 qui lux est, ex obscuris coaptatur</i>.</p><p title="I q. 3 a. 7 ad 1"><a name="28370"><span class="ref">[28370] Iª q. 3 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1140 dicendum quod ea quae sunt a Deo, imitantur Deum sicut causata |
| 1141 primam causam. Est autem hoc de ratione causati, quod sit aliquo | |
| 1142 modo compositum, quia ad minus esse eius est aliud quam quod quid | |
| 53 | 1143 est, ut infra patebit.</p><p title="I q. 3 a. 7 ad 2"><a name="28371"><span class="ref">[28371] Iª q. 3 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1144 dicendum quod apud nos composita sunt meliora simplicibus, quia |
| 1145 perfectio bonitatis creaturae non invenitur in uno simplici, sed in | |
| 1146 multis. Sed perfectio divinae bonitatis invenitur in uno simplici, | |
| 53 | 1147 ut infra ostendetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 3 a. 8 arg. 1"><a name="28372"><span class="ref">[28372] Iª q. 3 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 1148 proceditur. Videtur quod Deus in compositionem aliorum veniat. |
| 1149 Dicit enim Dionysius, IV cap. Cael. Hier., <i>esse omnium est, quae | |
| 1150 super esse est deitas</i>. Sed esse omnium intrat compositionem | |
| 53 | 1151 uniuscuiusque. Ergo Deus in compositionem aliorum venit.</p><p title="I q. 3 a. 8 arg. 2"><a name="28373"><span class="ref">[28373] Iª q. 3 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 1152 est forma, dicit enim Augustinus, in libro de verbis domini, quod |
| 1153 verbum Dei (quod est Deus) est forma quaedam non formata. Sed forma | |
| 53 | 1154 est pars compositi. Ergo Deus est pars alicuius compositi.</p><p title="I q. 3 a. 8 arg. 3"><a name="28374"><span class="ref">[28374] Iª q. 3 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1155 quaecumque sunt et nullo modo differunt, sunt idem. Sed Deus et |
| 1156 materia prima sunt, et nullo modo differunt. Ergo penitus sunt | |
| 1157 idem. Sed materia prima intrat compositionem rerum. Ergo et Deus. | |
| 1158 Probatio mediae, quaecumque differunt, aliquibus differentiis | |
| 1159 differunt, et ita oportet ea esse composita; sed Deus et materia | |
| 58 | 1160 prima sunt omnino simplicia; ergo nullo modo differunt.</p><div class="sc"><p title="I q. 3 a. 8 s. c. 1"><a name="28375"><span class="ref">[28375] Iª q. 3 a. 8 s. c. 1</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1161 quod dicit Dionysius, II cap. de Div. Nom., quod neque tactus est |
| 1162 eius (scilicet Dei), <i>neque alia quaedam ad partes commiscendi | |
| 53 | 1163 communio</i>.</p><p title="I q. 3 a. 8 s. c. 2"><a name="28376"><span class="ref">[28376] Iª q. 3 a. 8 s. c. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1164 dicitur in libro de causis, quod <i>causa prima regit omnes res, |
| 58 | 1165 praeterquam commisceatur eis</i>.</p></div><p title="I q. 3 a. 8 co."><a name="28377"><span class="ref">[28377] Iª q. 3 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1166 quod circa hoc fuerunt tres errores. Quidam enim posuerunt quod |
| 1167 Deus esset anima mundi, ut patet per Augustinum in Lib. VII de | |
| 1168 civitate Dei, et ad hoc etiam reducitur, quod quidam dixerunt Deum | |
| 1169 esse animam primi caeli. Alii autem dixerunt Deum esse principium | |
| 1170 formale omnium rerum. Et haec dicitur fuisse opinio Almarianorum. | |
| 1171 Sed tertius error fuit David de Dinando, qui stultissime posuit | |
| 1172 Deum esse materiam primam. Omnia enim haec manifestam continent | |
| 1173 falsitatem, neque est possibile Deum aliquo modo in compositionem | |
| 1174 alicuius venire, nec sicut principium formale, nec sicut principium | |
| 1175 materiale. Primo quidem, quia supra diximus Deum esse primam causam | |
| 1176 efficientem. Causa autem efficiens cum forma rei factae non incidit | |
| 1177 in idem numero, sed solum in idem specie, homo enim generat | |
| 1178 hominem. Materia vero cum causa efficiente non incidit in idem | |
| 1179 numero, nec in idem specie, quia hoc est in potentia, illud vero in | |
| 1180 actu. Secundo, quia cum Deus sit prima causa efficiens, eius est | |
| 1181 primo et per se agere. Quod autem venit in compositionem alicuius, | |
| 1182 non est primo et per se agens, sed magis compositum, non enim manus | |
| 1183 agit, sed homo per manum; et ignis calefacit per calorem. Unde Deus | |
| 1184 non potest esse pars alicuius compositi. Tertio, quia nulla pars | |
| 1185 compositi potest esse simpliciter prima in entibus; neque etiam | |
| 1186 materia et forma, quae sunt primae partes compositorum. Nam materia | |
| 1187 est in potentia, potentia autem est posterior actu simpliciter, ut | |
| 1188 ex dictis patet. Forma autem quae est pars compositi, est forma | |
| 1189 participata, sicut autem participans est posterius eo quod est per | |
| 1190 essentiam, ita et ipsum participatum; sicut ignis in ignitis est | |
| 1191 posterior eo quod est per essentiam. Ostensum est autem quod Deus | |
| 53 | 1192 est primum ens simpliciter.</p><p title="I q. 3 a. 8 ad 1"><a name="28378"><span class="ref">[28378] Iª q. 3 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1193 dicendum quod deitas dicitur esse omnium effective et exemplariter, |
| 53 | 1194 non autem per essentiam.</p><p title="I q. 3 a. 8 ad 2"><a name="28379"><span class="ref">[28379] Iª q. 3 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1195 dicendum quod verbum est forma exemplaris, non autem forma quae est |
| 53 | 1196 pars compositi.</p><p title="I q. 3 a. 8 ad 3"><a name="28380"><span class="ref">[28380] Iª q. 3 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 1197 quod simplicia non differunt aliquibus aliis differentiis, hoc enim |
| 1198 compositorum est. Homo enim et equus differunt rationali et | |
| 1199 irrationali differentiis, quae quidem differentiae non differunt | |
| 1200 amplius ab invicem aliis differentiis. Unde, si fiat vis in verbo, | |
| 1201 non proprie dicuntur differre, sed diversa esse, nam, secundum | |
| 1202 philosophum X Metaphys., diversum absolute dicitur, sed omne | |
| 1203 differens aliquo differt. Unde, si fiat vis in verbo, materia prima | |
| 1204 et Deus non differunt, sed sunt diversa seipsis. Unde non sequitur | |
| 58 | 1205 quod sint idem.</p></div></div><div id="q4" class="q"><h2>Quaestio 4</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 4 pr."><a name="28381"><span class="ref">[28381] |
| 53 | 1206 Iª q. 4 pr.</span></a> Post considerationem divinae |
| 28 | 1207 simplicitatis, de perfectione ipsius Dei dicendum est. Et quia |
| 1208 unumquodque, secundum quod perfectum est, sic dicitur bonum, primo | |
| 1209 agendum est de perfectione divina; secundo de eius bonitate. Circa | |
| 1210 primum quaeruntur tria. Primo, utrum Deus sit perfectus. Secundo, | |
| 1211 utrum Deus sit universaliter perfectus omnium in se perfectiones | |
| 53 | 1212 habens. Tertio, utrum creaturae similes Deo dici possint.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 4 a. 1 arg. 1"><a name="28382"><span class="ref">[28382] Iª q. 4 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1213 proceditur. Videtur quod esse perfectum non conveniat Deo. |
| 1214 Perfectum enim dicitur quasi totaliter factum. Sed Deo non convenit | |
| 53 | 1215 esse factum. Ergo nec esse perfectum.</p><p title="I q. 4 a. 1 arg. 2"><a name="28383"><span class="ref">[28383] Iª q. 4 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 1216 est primum rerum principium. Sed principia rerum videntur esse |
| 1217 imperfecta, semen enim est principium animalium et plantarum. Ergo | |
| 53 | 1218 Deus est imperfectus.</p><p title="I q. 4 a. 1 arg. 3"><a name="28384"><span class="ref">[28384] Iª q. 4 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1219 ostensum est supra quod essentia Dei est ipsum esse. Sed ipsum esse |
| 1220 videtur esse imperfectissimum, cum sit communissimum, et recipiens | |
| 53 | 1221 omnium additiones. Ergo Deus est imperfectus.</p><p title="I q. 4 a. 1 s. c."><a name="28385"><span class="ref">[28385] Iª q. 4 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1222 quod dicitur Matt. V, <i>estote perfecti, sicut et pater vester |
| 53 | 1223 caelestis perfectus est</i>.</p><p title="I q. 4 a. 1 co."><a name="28386"><span class="ref">[28386] Iª q. 4 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1224 quod, sicut philosophus narrat in XII Metaphys., quidam antiqui |
| 1225 philosophi, scilicet Pythagorici et Speusippus, non attribuerunt | |
| 1226 optimum et perfectissimum primo principio. Cuius ratio est, quia | |
| 1227 philosophi antiqui consideraverunt principium materiale tantum, | |
| 1228 primum autem principium materiale imperfectissimum est. Cum enim | |
| 1229 materia, inquantum huiusmodi, sit in potentia, oportet quod primum | |
| 1230 principium materiale sit maxime in potentia; et ita maxime | |
| 1231 imperfectum. Deus autem ponitur primum principium, non materiale, | |
| 1232 sed in genere causae efficientis, et hoc oportet esse | |
| 1233 perfectissimum. Sicut enim materia, inquantum huiusmodi, est in | |
| 1234 potentia; ita agens, inquantum huiusmodi, est in actu. Unde primum | |
| 1235 principium activum oportet maxime esse in actu, et per consequens | |
| 1236 maxime esse perfectum. Secundum hoc enim dicitur aliquid esse | |
| 1237 perfectum, secundum quod est actu, nam perfectum dicitur, cui nihil | |
| 53 | 1238 deest secundum modum suae perfectionis.</p><p title="I q. 4 a. 1 ad 1"><a name="28387"><span class="ref">[28387] Iª q. 4 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1239 dicendum quod, sicut dicit Gregorius, <i>balbutiendo ut possumus, |
| 1240 excelsa Dei resonamus, quod enim factum non est, perfectum proprie | |
| 1241 dici non potest</i>. Sed quia in his quae fiunt, tunc dicitur esse | |
| 1242 aliquid perfectum, cum de potentia educitur in actum; transumitur | |
| 1243 hoc nomen perfectum ad significandum omne illud cui non deest esse | |
| 53 | 1244 in actu, sive hoc habeat per modum factionis, sive non.</p><p title="I q. 4 a. 1 ad 2"><a name="28388"><span class="ref">[28388] Iª q. 4 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1245 dicendum quod principium materiale, quod apud nos imperfectum |
| 1246 invenitur, non potest esse simpliciter primum, sed praeceditur ab | |
| 1247 alio perfecto. Nam semen, licet sit principium animalis generati ex | |
| 1248 semine, tamen habet ante se animal vel plantam unde deciditur. | |
| 1249 Oportet enim ante id quod est in potentia, esse aliquid actu, cum | |
| 1250 ens in potentia non reducatur in actum, nisi per aliquod ens in | |
| 53 | 1251 actu.</p><p title="I q. 4 a. 1 ad 3"><a name="28389"><span class="ref">[28389] Iª q. 4 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 1252 quod ipsum esse est perfectissimum omnium, comparatur enim ad omnia |
| 1253 ut actus. Nihil enim habet actualitatem, nisi inquantum est, unde | |
| 1254 ipsum esse est actualitas omnium rerum, et etiam ipsarum formarum. | |
| 1255 Unde non comparatur ad alia sicut recipiens ad receptum, sed magis | |
| 1256 sicut receptum ad recipiens. Cum enim dico esse hominis, vel equi, | |
| 1257 vel cuiuscumque alterius, ipsum esse consideratur ut formale et | |
| 53 | 1258 receptum, non autem ut illud cui competit esse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 4 a. 2 arg. 1"><a name="28390"><span class="ref">[28390] Iª q. 4 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1259 proceditur. Videtur quod in Deo non sint perfectiones omnium rerum. |
| 1260 Deus enim simplex est, ut ostensum est. Sed perfectiones rerum sunt | |
| 1261 multae et diversae. Ergo in Deo non sunt omnes perfectiones | |
| 53 | 1262 rerum.</p><p title="I q. 4 a. 2 arg. 2"><a name="28391"><span class="ref">[28391] Iª q. 4 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1263 opposita non possunt esse in eodem. Sed perfectiones rerum sunt |
| 1264 oppositae, unaquaeque enim species perficitur per suam differentiam | |
| 1265 specificam; differentiae autem quibus dividitur genus et | |
| 1266 constituuntur species, sunt oppositae. Cum ergo opposita non | |
| 1267 possint simul esse in eodem, videtur quod non omnes rerum | |
| 53 | 1268 perfectiones sint in Deo.</p><p title="I q. 4 a. 2 arg. 3"><a name="28392"><span class="ref">[28392] Iª q. 4 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, vivens |
| 28 | 1269 est perfectius quam ens, et sapiens quam vivens, ergo et vivere est |
| 1270 perfectius quam esse, et sapere quam vivere. Sed essentia Dei est | |
| 1271 ipsum esse. Ergo non habet in se perfectionem vitae et sapientiae, | |
| 53 | 1272 et alias huiusmodi perfectiones.</p><p title="I q. 4 a. 2 s. c."><a name="28393"><span class="ref">[28393] Iª q. 4 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1273 quod dicit Dionysius, cap. V de Div. Nom., quod Deus in uno |
| 53 | 1274 existentia omnia praehabet.</p><p title="I q. 4 a. 2 co."><a name="28394"><span class="ref">[28394] Iª q. 4 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1275 quod in Deo sunt perfectiones omnium rerum. Unde et dicitur |
| 1276 universaliter perfectus, quia non deest ei aliqua nobilitas quae | |
| 1277 inveniatur in aliquo genere, ut dicit Commentator in V Metaphys. Et | |
| 1278 hoc quidem ex duobus considerari potest. Primo quidem, per hoc quod | |
| 1279 quidquid perfectionis est in effectu, oportet inveniri in causa | |
| 1280 effectiva, vel secundum eandem rationem, si sit agens univocum, ut | |
| 1281 homo generat hominem; vel eminentiori modo, si sit, agens | |
| 1282 aequivocum, sicut in sole est similitudo eorum quae generantur per | |
| 1283 virtutem solis. Manifestum est enim quod effectus praeexistit | |
| 1284 virtute in causa agente, praeexistere autem in virtute causae | |
| 1285 agentis, non est praeexistere imperfectiori modo, sed perfectiori; | |
| 1286 licet praeexistere in potentia causae materialis, sit praeexistere | |
| 1287 imperfectiori modo, eo quod materia, inquantum huiusmodi, est | |
| 1288 imperfecta; agens vero, inquantum huiusmodi, est perfectum. Cum | |
| 1289 ergo Deus sit prima causa effectiva rerum, oportet omnium rerum | |
| 1290 perfectiones praeexistere in Deo secundum eminentiorem modum. Et | |
| 1291 hanc rationem tangit Dionysius, cap. V de Div. Nom., dicens de Deo | |
| 1292 quod <i>non hoc quidem est, hoc autem non est, sed omnia est, ut | |
| 1293 omnium causa</i>. Secundo vero, ex hoc quod supra ostensum est, | |
| 1294 quod Deus est ipsum esse per se subsistens, ex quo oportet quod | |
| 1295 totam perfectionem essendi in se contineat. Manifestum est enim | |
| 1296 quod, si aliquod calidum non habeat totam perfectionem calidi, hoc | |
| 1297 ideo est, quia calor non participatur secundum perfectam rationem, | |
| 1298 sed si calor esset per se subsistens, non posset ei aliquid deesse | |
| 1299 de virtute caloris. Unde, cum Deus sit ipsum esse subsistens, nihil | |
| 1300 de perfectione essendi potest ei deesse. Omnium autem perfectiones | |
| 1301 pertinent ad perfectionem essendi, secundum hoc enim aliqua | |
| 1302 perfecta sunt, quod aliquo modo esse habent. Unde sequitur quod | |
| 1303 nullius rei perfectio Deo desit. Et hanc etiam rationem tangit | |
| 1304 Dionysius, cap. V de Div. Nom., dicens quod <i>Deus non quodammodo | |
| 1305 est existens, sed simpliciter et incircumscripte totum in seipso | |
| 1306 uniformiter esse praeaccipit</i>, et postea subdit quod <i>ipse est | |
| 53 | 1307 esse subsistentibus</i>.</p><p title="I q. 4 a. 2 ad 1"><a name="28395"><span class="ref">[28395] Iª q. 4 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1308 dicendum quod, <i>sicut sol</i>, ut dicit Dionysius, cap. V de Div. |
| 1309 Nom., <i>sensibilium substantias et qualitates multas et | |
| 1310 differentes, ipse unus existens et uniformiter lucendo, in seipso | |
| 1311 uniformiter praeaccipit; ita multo magis in causa omnium necesse | |
| 1312 est praeexistere omnia secundum naturalem unionem</i>. Et sic, quae | |
| 1313 sunt diversa et opposita in seipsis, in Deo praeexistunt ut unum, | |
| 53 | 1314 absque detrimento simplicitatis ipsius.</p><p title="I q. 4 a. 2 ad 2"><a name="28396"><span class="ref">[28396] Iª q. 4 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc patet |
| 1315 solutio ad secundum.</p><p title="I q. 4 a. 2 ad 3"><a name="28397"><span class="ref">[28397] Iª q. 4 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum | |
| 28 | 1316 quod, sicut in eodem capite idem Dionysius dicit, licet ipsum esse |
| 1317 sit perfectius quam vita, et ipsa vita quam ipsa sapientia, si | |
| 1318 considerentur secundum quod distinguuntur ratione, tamen vivens est | |
| 1319 perfectius quam ens tantum, quia vivens etiam est ens; et sapiens | |
| 1320 est ens et vivens. Licet igitur ens non includat in se vivens et | |
| 1321 sapiens, quia non oportet quod illud quod participat esse, | |
| 1322 participet ipsum secundum omnem modum essendi, tamen ipsum esse Dei | |
| 1323 includit in se vitam et sapientiam; quia nulla de perfectionibus | |
| 53 | 1324 essendi potest deesse ei quod est ipsum esse subsistens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 4 a. 3 arg. 1"><a name="28398"><span class="ref">[28398] Iª q. 4 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1325 proceditur. Videtur quod nulla creatura possit esse similis Deo. |
| 1326 Dicitur enim in Psalmo, <i>non est similis tui in diis, domine</i>. | |
| 1327 Sed inter omnes creaturas, excellentiores sunt quae dicuntur dii | |
| 1328 participative. Multo ergo minus aliae creaturae possunt dici Deo | |
| 53 | 1329 similes.</p><p title="I q. 4 a. 3 arg. 2"><a name="28399"><span class="ref">[28399] Iª q. 4 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1330 similitudo est comparatio quaedam. Non est autem comparatio eorum |
| 1331 quae sunt diversorum generum; ergo nec similitudo, non enim dicimus | |
| 1332 quod dulcedo sit similis albedini. Sed nulla creatura est eiusdem | |
| 1333 generis cum Deo, cum Deus non sit in genere, ut supra ostensum est. | |
| 53 | 1334 Ergo nulla creatura est similis Deo.</p><p title="I q. 4 a. 3 arg. 3"><a name="28400"><span class="ref">[28400] Iª q. 4 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1335 similia dicuntur quae conveniunt in forma. Sed nihil convenit cum |
| 1336 Deo in forma, nullius enim rei essentia est ipsum esse, nisi solius | |
| 53 | 1337 Dei. Ergo nulla creatura potest esse similis Deo.</p><p title="I q. 4 a. 3 arg. 4"><a name="28401"><span class="ref">[28401] Iª q. 4 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 1338 similibus est mutua similitudo, nam simile est simili simile. Si |
| 1339 igitur aliqua creatura est similis Deo, et Deus erit similis alicui | |
| 1340 creaturae. Quod est contra id quod dicitur Isaiae XL, <i>cui | |
| 58 | 1341 similem fecistis Deum?</i></p> |
| 53 | 1342 <p title="I q. 4 a. 3 s. c."><a name="28402"><span class="ref">[28402] Iª q. 4 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1343 quod dicitur Gen. I, <i>faciamus hominem ad imaginem et |
| 1344 similitudinem nostram</i>; et I Ioann. III, <i>cum apparuerit, | |
| 1345 similes ei erimus</i>.</p> | |
| 53 | 1346 <p title="I q. 4 a. 3 co."><a name="28403"><span class="ref">[28403] Iª q. 4 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1347 quod, cum similitudo attendatur secundum convenientiam vel |
| 1348 communicationem in forma, multiplex est similitudo, secundum multos | |
| 1349 modos communicandi in forma. Quaedam enim dicuntur similia, quae | |
| 1350 communicant in eadem forma secundum eandem rationem, et secundum | |
| 1351 eundem modum, et haec non solum dicuntur similia, sed aequalia in | |
| 1352 sua similitudine; sicut duo aequaliter alba, dicuntur similia in | |
| 1353 albedine. Et haec est perfectissima similitudo. Alio modo dicuntur | |
| 1354 similia, quae communicant in forma secundum eandem rationem, et non | |
| 1355 secundum eundem modum, sed secundum magis et minus; ut minus album | |
| 1356 dicitur simile magis albo. Et haec est similitudo imperfecta. | |
| 1357 Tertio modo dicuntur aliqua similia, quae communicant in eadem | |
| 1358 forma, sed non secundum eandem rationem; ut patet in agentibus non | |
| 1359 univocis. Cum enim omne agens agat sibi simile inquantum est agens, | |
| 1360 agit autem unumquodque secundum suam formam, necesse est quod in | |
| 1361 effectu sit similitudo formae agentis. Si ergo agens sit contentum | |
| 1362 in eadem specie cum suo effectu, erit similitudo inter faciens et | |
| 1363 factum in forma, secundum eandem rationem speciei; sicut homo | |
| 1364 generat hominem. Si autem agens non sit contentum in eadem specie, | |
| 1365 erit similitudo, sed non secundum eandem rationem speciei, sicut ea | |
| 1366 quae generantur ex virtute solis, accedunt quidem ad aliquam | |
| 1367 similitudinem solis, non tamen ut recipiant formam solis secundum | |
| 1368 similitudinem speciei, sed secundum similitudinem generis. Si | |
| 1369 igitur sit aliquod agens, quod non in genere contineatur, effectus | |
| 1370 eius adhuc magis accedent remote ad similitudinem formae agentis, | |
| 1371 non tamen ita quod participent similitudinem formae agentis | |
| 1372 secundum eandem rationem speciei aut generis, sed secundum | |
| 1373 aliqualem analogiam, sicut ipsum esse est commune omnibus. Et hoc | |
| 1374 modo illa quae sunt a Deo, assimilantur ei inquantum sunt entia, ut | |
| 1375 primo et universali principio totius esse.</p> | |
| 58 | 1376 <p title="I q. 4 a. 3 ad 1"><a name="28404"><span class="ref">[28404] Iª q. 4 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1377 dicendum quod, sicut dicit Dionysius cap. IX de Div. Nom., cum |
| 1378 sacra Scriptura dicit aliquid non esse simile Deo, <i>non est | |
| 1379 contrarium assimilationi ad ipsum. Eadem enim sunt similia Deo, et | |
| 1380 dissimilia, similia quidem secundum quod imitantur ipsum, prout | |
| 1381 contingit eum imitari qui non perfecte imitabilis est dissimilia | |
| 1382 vero, secundum quod deficiunt a sua causa</i>; non solum secundum | |
| 1383 intensionem et remissionem, sicut minus album deficit a magis albo; | |
| 1384 sed quia non est convenientia nec secundum speciem nec secundum | |
| 53 | 1385 genus.</p><p title="I q. 4 a. 3 ad 2"><a name="28405"><span class="ref">[28405] Iª q. 4 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1386 dicendum quod Deus non se habet ad creaturas sicut res diversorum |
| 1387 generum, sed sicut id quod est extra omne genus, et principium | |
| 53 | 1388 omnium generum.</p><p title="I q. 4 a. 3 ad 3"><a name="28406"><span class="ref">[28406] Iª q. 4 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 1389 quod non dicitur esse similitudo creaturae ad Deum propter |
| 1390 communicantiam in forma secundum eandem rationem generis et | |
| 1391 speciei, sed secundum analogiam tantum; prout scilicet Deus est ens | |
| 53 | 1392 per essentiam, et alia per participationem.</p><p title="I q. 4 a. 3 ad 4"><a name="28407"><span class="ref">[28407] Iª q. 4 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum |
| 28 | 1393 quod, licet aliquo modo concedatur quod creatura sit similis Deo, |
| 1394 nullo tamen modo concedendum est quod Deus sit similis creaturae, | |
| 1395 quia, ut dicit Dionysius cap. IX de Div. Nom., <i>in his quae unius | |
| 1396 ordinis sunt, recipitur mutua similitudo, non autem in causa et | |
| 1397 causato</i>, dicimus enim quod imago sit similis homini, et non e | |
| 1398 converso. Et similiter dici potest aliquo modo quod creatura sit | |
| 58 | 1399 similis Deo, non tamen quod Deus sit similis creaturae.</p></div></div><div id="q5" class="q"><h2>Quaestio 5</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 5 pr."><a name="28408"><span class="ref">[28408] |
| 53 | 1400 Iª q. 5 pr.</span></a> Deinde quaeritur de bono, et primo de |
| 28 | 1401 bono in communi; secundo de bonitate Dei. Circa primum quaeruntur |
| 1402 sex. Primo, utrum bonum et ens sint idem secundum rem. Secundo, | |
| 1403 supposito quod differant ratione tantum, quid sit prius secundum | |
| 1404 rationem, utrum bonum vel ens. Tertio, supposito quod ens sit | |
| 1405 prius, utrum omne ens sit bonum. Quarto, ad quam causam ratio boni | |
| 1406 reducatur. Quinto, utrum ratio boni consistat in modo, specie et | |
| 1407 ordine. Sexto, quomodo dividatur bonum in honestum, utile et | |
| 53 | 1408 delectabile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 5 a. 1 arg. 1"><a name="28409"><span class="ref">[28409] Iª q. 5 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1409 proceditur. Videtur quod bonum differat secundum rem ab ente. Dicit |
| 1410 enim Boetius, in libro de Hebdom., <i>intueor in rebus aliud esse | |
| 1411 quod sunt bona, et aliud esse quod sunt</i>. Ergo bonum et ens | |
| 53 | 1412 differunt secundum rem.</p><p title="I q. 5 a. 1 arg. 2"><a name="28410"><span class="ref">[28410] Iª q. 5 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 1413 informatur seipso. Sed bonum dicitur per informationem entis, ut |
| 1414 habetur in commento libri de causis. Ergo bonum differt secundum | |
| 53 | 1415 rem ab ente.</p><p title="I q. 5 a. 1 arg. 3"><a name="28411"><span class="ref">[28411] Iª q. 5 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum |
| 28 | 1416 suscipit magis et minus. Esse autem non suscipit magis et minus. |
| 53 | 1417 Ergo bonum differt secundum rem ab ente.</p><p title="I q. 5 a. 1 s. c."><a name="28412"><span class="ref">[28412] Iª q. 5 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1418 quod Augustinus dicit, in libro de doctrina Christiana, quod |
| 53 | 1419 <i>inquantum sumus, boni sumus</i>.</p><p title="I q. 5 a. 1 co."><a name="28413"><span class="ref">[28413] Iª q. 5 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1420 quod bonum et ens sunt idem secundum rem, sed differunt secundum |
| 1421 rationem tantum. Quod sic patet. Ratio enim boni in hoc consistit, | |
| 1422 quod aliquid sit appetibile, unde philosophus, in I Ethic., dicit | |
| 1423 quod <i>bonum est quod omnia appetunt</i>. Manifestum est autem | |
| 1424 quod unumquodque est appetibile secundum quod est perfectum, nam | |
| 1425 omnia appetunt suam perfectionem. Intantum est autem perfectum | |
| 1426 unumquodque, inquantum est actu, unde manifestum est quod intantum | |
| 1427 est aliquid bonum, inquantum est ens, esse enim est actualitas | |
| 1428 omnis rei, ut ex superioribus patet. Unde manifestum est quod bonum | |
| 1429 et ens sunt idem secundum rem, sed bonum dicit rationem | |
| 53 | 1430 appetibilis, quam non dicit ens.</p><p title="I q. 5 a. 1 ad 1"><a name="28414"><span class="ref">[28414] Iª q. 5 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1431 dicendum quod, licet bonum et ens sint idem secundum rem, quia |
| 1432 tamen differunt secundum rationem, non eodem modo dicitur aliquid | |
| 1433 ens simpliciter, et bonum simpliciter. Nam cum ens dicat aliquid | |
| 1434 proprie esse in actu; actus autem proprie ordinem habeat ad | |
| 1435 potentiam; secundum hoc simpliciter aliquid dicitur ens, secundum | |
| 1436 quod primo discernitur ab eo quod est in potentia tantum. Hoc autem | |
| 1437 est esse substantiale rei uniuscuiusque; unde per suum esse | |
| 1438 substantiale dicitur unumquodque ens simpliciter. Per actus autem | |
| 1439 superadditos, dicitur aliquid esse secundum quid, sicut esse album | |
| 1440 significat esse secundum quid, non enim esse album aufert esse in | |
| 1441 potentia simpliciter, cum adveniat rei iam praeexistenti in actu. | |
| 1442 Sed bonum dicit rationem perfecti, quod est appetibile, et per | |
| 1443 consequens dicit rationem ultimi. Unde id quod est ultimo | |
| 1444 perfectum, dicitur bonum simpliciter. Quod autem non habet ultimam | |
| 1445 perfectionem quam debet habere, quamvis habeat aliquam perfectionem | |
| 1446 inquantum est actu, non tamen dicitur perfectum simpliciter, nec | |
| 1447 bonum simpliciter, sed secundum quid. Sic ergo secundum primum | |
| 1448 esse, quod est substantiale, dicitur aliquid ens simpliciter et | |
| 1449 bonum secundum quid, idest inquantum est ens, secundum vero ultimum | |
| 1450 actum dicitur aliquid ens secundum quid, et bonum simpliciter. Sic | |
| 1451 ergo quod dicit Boetius, quod <i>in rebus aliud est quod sunt bona, | |
| 1452 et aliud quod sunt</i>, referendum est ad esse bonum et ad esse | |
| 1453 simpliciter, quia secundum primum actum est aliquid ens | |
| 1454 simpliciter; et secundum ultimum, bonum simpliciter. Et tamen | |
| 1455 secundum primum actum est quodammodo bonum, et secundum ultimum | |
| 53 | 1456 actum est quodammodo ens.</p><p title="I q. 5 a. 1 ad 2"><a name="28415"><span class="ref">[28415] Iª q. 5 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1457 dicendum quod bonum dicitur per informationem, prout accipitur |
| 53 | 1458 bonum simpliciter, secundum ultimum actum.</p><p title="I q. 5 a. 1 ad 3"><a name="28416"><span class="ref">[28416] Iª q. 5 a. 1 ad 3</span></a> Et similiter |
| 28 | 1459 dicendum ad tertium, quod bonum dicitur secundum magis et minus, |
| 1460 secundum actum supervenientem; puta secundum scientiam vel | |
| 53 | 1461 virtutem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 5 a. 2 arg. 1"><a name="28417"><span class="ref">[28417] Iª q. 5 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1462 proceditur. Videtur quod bonum secundum rationem sit prius quam |
| 1463 ens. Ordo enim nominum est secundum ordinem rerum significatarum | |
| 1464 per nomina. Sed Dionysius, inter alia nomina Dei, prius ponit bonum | |
| 1465 quam ens, ut patet, in III cap. de Div. Nom. Ergo bonum secundum | |
| 53 | 1466 rationem est prius quam ens.</p><p title="I q. 5 a. 2 arg. 2"><a name="28418"><span class="ref">[28418] Iª q. 5 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 1467 est prius secundum rationem, quod ad plura se extendit. Sed bonum |
| 1468 ad plura se extendit quam ens, quia, ut dicit Dionysius, V cap. de | |
| 1469 Div. Nom., <i>bonum se extendit ad existentia et non existentia, | |
| 1470 ens vero ad existentia tantum</i>. Ergo bonum est prius secundum | |
| 53 | 1471 rationem quam ens.</p><p title="I q. 5 a. 2 arg. 3"><a name="28419"><span class="ref">[28419] Iª q. 5 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 1472 est universalius, est prius secundum rationem. Sed bonum videtur |
| 1473 universalius esse quam ens, quia bonum habet rationem appetibilis; | |
| 1474 quibusdam autem appetibile est ipsum non esse; dicitur enim, Matth. | |
| 1475 XXVI, de Iuda, <i>bonum erat ei, si natus non fuisset</i> et | |
| 53 | 1476 cetera. Ergo bonum est prius quam ens, secundum rationem.</p><p title="I q. 5 a. 2 arg. 4"><a name="28420"><span class="ref">[28420] Iª q. 5 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, non |
| 28 | 1477 solum esse est appetibile, sed et vita et sapientia, et multa |
| 1478 huiusmodi, et sic videtur quod esse sit quoddam particulare | |
| 1479 appetibile, et bonum, universale. Bonum ergo simpliciter est prius | |
| 53 | 1480 secundum rationem quam ens.</p><p title="I q. 5 a. 2 s. c."><a name="28421"><span class="ref">[28421] Iª q. 5 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1481 quod dicitur in libro de causis, quod <i>prima rerum creatarum est |
| 53 | 1482 esse</i>.</p><p title="I q. 5 a. 2 co."><a name="28422"><span class="ref">[28422] Iª q. 5 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1483 quod ens secundum rationem est prius quam bonum. Ratio enim |
| 1484 significata per nomen, est id quod concipit intellectus de re, et | |
| 1485 significat illud per vocem, illud ergo est prius secundum rationem, | |
| 1486 quod prius cadit in conceptione intellectus. Primo autem in | |
| 1487 conceptione intellectus cadit ens, quia secundum hoc unumquodque | |
| 1488 cognoscibile est, inquantum est actu, ut dicitur in IX Metaphys. | |
| 1489 Unde ens est proprium obiectum intellectus, et sic est primum | |
| 1490 intelligibile, sicut sonus est primum audibile. Ita ergo secundum | |
| 53 | 1491 rationem prius est ens quam bonum.</p><p title="I q. 5 a. 2 ad 1"><a name="28423"><span class="ref">[28423] Iª q. 5 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1492 dicendum quod Dionysius determinat de divinis nominibus secundum |
| 1493 quod important circa Deum habitudinem causae, nominamus enim Deum, | |
| 1494 ut ipse dicit, ex creaturis, sicut causam ex effectibus. Bonum | |
| 1495 autem, cum habeat rationem appetibilis, importat habitudinem causae | |
| 1496 finalis, cuius causalitas prima est, quia agens non agit nisi | |
| 1497 propter finem, et ab agente materia movetur ad formam, unde dicitur | |
| 1498 quod finis est causa causarum. Et sic, in causando, bonum est prius | |
| 1499 quam ens, sicut finis quam forma, et hac ratione, inter nomina | |
| 1500 significantia causalitatem divinam, prius ponitur bonum quam ens. | |
| 1501 Et iterum quia, secundum Platonicos, qui, materiam a privatione non | |
| 1502 distinguentes, dicebant materiam esse non ens, ad plura se extendit | |
| 1503 participatio boni quam participatio entis. Nam materia prima | |
| 1504 participat bonum, cum appetat ipsum (nihil autem appetit nisi | |
| 1505 simile sibi), non autem participat ens, cum ponatur non ens. Et | |
| 1506 ideo dicit Dionysius quod <i>bonum extenditur ad non | |
| 53 | 1507 existentia</i>.</p><p title="I q. 5 a. 2 ad 2"><a name="28424"><span class="ref">[28424] Iª q. 5 a. 2 ad 2</span></a> Unde patet solutio |
| 28 | 1508 ad secundum. Vel dicendum quod bonum extenditur ad existentia et |
| 1509 non existentia, non secundum praedicationem, sed secundum | |
| 1510 causalitatem, ut per non existentia intelligamus, non ea | |
| 1511 simpliciter quae penitus non sunt, sed ea quae sunt in potentia et | |
| 1512 non in actu, quia bonum habet rationem finis, in quo non solum | |
| 1513 quiescunt quae sunt in actu, sed ad ipsum etiam ea moventur quae in | |
| 1514 actu non sunt sed in potentia tantum. Ens autem non importat | |
| 1515 habitudinem causae nisi formalis tantum, vel inhaerentis vel | |
| 1516 exemplaris, cuius causalitas non se extendit nisi ad ea quae sunt | |
| 53 | 1517 in actu.</p><p title="I q. 5 a. 2 ad 3"><a name="28425"><span class="ref">[28425] Iª q. 5 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 1518 quod non esse secundum se non est appetibile, sed per accidens, |
| 1519 inquantum scilicet ablatio alicuius mali est appetibilis, quod | |
| 1520 malum quidem aufertur per non esse. Ablatio vero mali non est | |
| 1521 appetibilis, nisi inquantum per malum privatur quodam esse. Illud | |
| 1522 igitur quod per se est appetibile, est esse, non esse vero per | |
| 1523 accidens tantum, inquantum scilicet quoddam esse appetitur, quo | |
| 1524 homo non sustinet privari. Et sic etiam per accidens non esse | |
| 53 | 1525 dicitur bonum.</p><p title="I q. 5 a. 2 ad 4"><a name="28426"><span class="ref">[28426] Iª q. 5 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum |
| 28 | 1526 quod vita et scientia, et alia huiusmodi, sic appetuntur ut sunt in |
| 1527 actu, unde in omnibus appetitur quoddam esse. Et sic nihil est | |
| 1528 appetibile nisi ens, et per consequens nihil est bonum nisi | |
| 53 | 1529 ens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 5 a. 3 arg. 1"><a name="28427"><span class="ref">[28427] Iª q. 5 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1530 proceditur. Videtur quod non omne ens sit bonum. Bonum enim addit |
| 1531 supra ens, ut ex dictis patet. Ea vero quae addunt aliquid supra | |
| 1532 ens, contrahunt ipsum, sicut substantia, quantitas, qualitas, et | |
| 1533 alia huiusmodi. Ergo bonum contrahit ens. Non igitur omne ens est | |
| 53 | 1534 bonum.</p><p title="I q. 5 a. 3 arg. 2"><a name="28428"><span class="ref">[28428] Iª q. 5 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, nullum |
| 28 | 1535 malum est bonum, Isaiae V, <i>vae qui dicitis malum bonum, et bonum |
| 1536 malum</i>. Sed aliquod ens dicitur malum. Ergo non omne ens est | |
| 53 | 1537 bonum.</p><p title="I q. 5 a. 3 arg. 3"><a name="28429"><span class="ref">[28429] Iª q. 5 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum |
| 28 | 1538 habet rationem appetibilis. Sed materia prima non habet rationem |
| 1539 appetibilis, sed appetentis tantum. Ergo materia prima non habet | |
| 53 | 1540 rationem boni. Non igitur omne ens est bonum.</p><p title="I q. 5 a. 3 arg. 4"><a name="28430"><span class="ref">[28430] Iª q. 5 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1541 philosophus dicit, in III Metaphys., quod in mathematicis non est |
| 1542 bonum. Sed mathematica sunt quaedam entia, alioquin de eis non | |
| 53 | 1543 esset scientia. Ergo non omne ens est bonum.</p><p title="I q. 5 a. 3 s. c."><a name="28431"><span class="ref">[28431] Iª q. 5 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, omne |
| 28 | 1544 ens quod non est Deus, est Dei creatura. Sed omnis creatura Dei est |
| 1545 bona, ut dicitur I ad Tim., IV cap., Deus vero est maxime bonus. | |
| 53 | 1546 Ergo omne ens est bonum.</p><p title="I q. 5 a. 3 co."><a name="28432"><span class="ref">[28432] Iª q. 5 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1547 quod omne ens, inquantum est ens, est bonum. Omne enim ens, |
| 1548 inquantum est ens, est in actu, et quodammodo perfectum, quia omnis | |
| 1549 actus perfectio quaedam est. Perfectum vero habet rationem | |
| 1550 appetibilis et boni, ut ex dictis patet. Unde sequitur omne ens, | |
| 53 | 1551 inquantum huiusmodi, bonum esse.</p><p title="I q. 5 a. 3 ad 1"><a name="28433"><span class="ref">[28433] Iª q. 5 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1552 dicendum quod substantia, quantitas et qualitas, et ea quae sub eis |
| 1553 continentur, contrahunt ens applicando ens ad aliquam quidditatem | |
| 1554 seu naturam. Sic autem non addit aliquid bonum super ens, sed | |
| 1555 rationem tantum appetibilis et perfectionis, quod convenit ipsi | |
| 53 | 1556 esse in quacumque natura sit. Unde bonum non contrahit ens.</p><p title="I q. 5 a. 3 ad 2"><a name="28434"><span class="ref">[28434] Iª q. 5 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1557 dicendum quod nullum ens dicitur malum inquantum est ens, sed |
| 1558 inquantum caret quodam esse, sicut homo dicitur malus inquantum | |
| 1559 caret esse virtutis, et oculus dicitur malus inquantum caret | |
| 53 | 1560 acumine visus.</p><p title="I q. 5 a. 3 ad 3"><a name="28435"><span class="ref">[28435] Iª q. 5 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 1561 quod materia prima, sicut non est ens nisi in potentia, ita nec |
| 1562 bonum nisi in potentia. Licet, secundum Platonicos, dici possit | |
| 1563 quod materia prima est non ens, propter privationem adiunctam. Sed | |
| 1564 tamen participat aliquid de bono, scilicet ipsum ordinem vel | |
| 1565 aptitudinem ad bonum. Et ideo non convenit sibi quod sit | |
| 53 | 1566 appetibile, sed quod appetat.</p><p title="I q. 5 a. 3 ad 4"><a name="28436"><span class="ref">[28436] Iª q. 5 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum |
| 28 | 1567 quod mathematica non subsistunt separata secundum esse, quia si |
| 1568 subsisterent, esset in eis bonum, scilicet ipsum esse ipsorum. Sunt | |
| 1569 autem mathematica separata secundum rationem tantum, prout | |
| 1570 abstrahuntur a motu et a materia, et sic abstrahuntur a ratione | |
| 1571 finis, qui habet rationem moventis. Non est autem inconveniens quod | |
| 1572 in aliquo ente secundum rationem non sit bonum vel ratio boni, cum | |
| 53 | 1573 ratio entis sit prior quam ratio boni, sicut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 5 a. 4 arg. 1"><a name="28437"><span class="ref">[28437] Iª q. 5 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1574 proceditur. Videtur quod bonum non habeat rationem causae finalis, |
| 1575 sed magis aliarum. Ut enim dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., | |
| 1576 <i>bonum laudatur ut pulchrum</i>. Sed pulchrum importat rationem | |
| 53 | 1577 causae formalis. Ergo bonum habet rationem causae formalis.</p><p title="I q. 5 a. 4 arg. 2"><a name="28438"><span class="ref">[28438] Iª q. 5 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum |
| 28 | 1578 est diffusivum sui esse, ut ex verbis Dionysii accipitur, quibus |
| 1579 dicit quod <i>bonum est ex quo omnia subsistunt et sunt</i>. Sed | |
| 1580 esse diffusivum importat rationem causae efficientis. Ergo bonum | |
| 53 | 1581 habet rationem causae efficientis.</p><p title="I q. 5 a. 4 arg. 3"><a name="28439"><span class="ref">[28439] Iª q. 5 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, dicit |
| 28 | 1582 Augustinus in I de Doctr. Christ., quod <i>quia Deus bonus est, nos |
| 1583 sumus</i>. Sed ex Deo sumus sicut ex causa efficiente. Ergo bonum | |
| 53 | 1584 importat rationem causae efficientis.</p><p title="I q. 5 a. 4 s. c."><a name="28440"><span class="ref">[28440] Iª q. 5 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1585 quod philosophus dicit, in II Physic., quod <i>illud cuius causa |
| 1586 est, est sicut finis et bonum aliorum</i>. Bonum ergo habet | |
| 53 | 1587 rationem causae finalis.</p><p title="I q. 5 a. 4 co."><a name="28441"><span class="ref">[28441] Iª q. 5 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1588 quod, cum bonum sit quod omnia appetunt, hoc autem habet rationem |
| 1589 finis; manifestum est quod bonum rationem finis importat. Sed tamen | |
| 1590 ratio boni praesupponit rationem causae efficientis, et rationem | |
| 1591 causae formalis. Videmus enim quod id quod est primum in causando, | |
| 1592 ultimum est in causato, ignis enim primo calefacit quam formam | |
| 1593 ignis inducat, cum tamen calor in igne consequatur formam | |
| 1594 substantialem. In causando autem, primum invenitur bonum et finis, | |
| 1595 qui movet efficientem; secundo, actio efficientis, movens ad | |
| 1596 formam; tertio advenit forma. Unde e converso esse oportet in | |
| 1597 causato, quod primum sit ipsa forma, per quam est ens; secundo | |
| 1598 consideratur in ea virtus effectiva, secundum quod est perfectum in | |
| 1599 esse (quia unumquodque tunc perfectum est, quando potest sibi | |
| 1600 simile facere, ut dicit philosophus in IV Meteor.); tertio | |
| 53 | 1601 consequitur ratio boni, per quam in ente perfectio fundatur.</p><p title="I q. 5 a. 4 ad 1"><a name="28442"><span class="ref">[28442] Iª q. 5 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1602 dicendum quod pulchrum et bonum in subiecto quidem sunt idem, quia |
| 1603 super eandem rem fundantur, scilicet super formam, et propter hoc, | |
| 1604 bonum laudatur ut pulchrum. Sed ratione differunt. Nam bonum | |
| 1605 proprie respicit appetitum, est enim bonum quod omnia appetunt. Et | |
| 1606 ideo habet rationem finis, nam appetitus est quasi quidam motus ad | |
| 1607 rem. Pulchrum autem respicit vim cognoscitivam, pulchra enim | |
| 1608 dicuntur quae visa placent. Unde pulchrum in debita proportione | |
| 1609 consistit, quia sensus delectatur in rebus debite proportionatis, | |
| 1610 sicut in sibi similibus; nam et sensus ratio quaedam est, et omnis | |
| 1611 virtus cognoscitiva. Et quia cognitio fit per assimilationem, | |
| 1612 similitudo autem respicit formam, pulchrum proprie pertinet ad | |
| 53 | 1613 rationem causae formalis.</p><p title="I q. 5 a. 4 ad 2"><a name="28443"><span class="ref">[28443] Iª q. 5 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1614 dicendum quod bonum dicitur diffusivum sui esse, eo modo quo finis |
| 53 | 1615 dicitur movere.</p><p title="I q. 5 a. 4 ad 3"><a name="28444"><span class="ref">[28444] Iª q. 5 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 1616 quod quilibet habens voluntatem, dicitur bonus inquantum habet |
| 1617 bonam voluntatem, quia per voluntatem utimur omnibus quae in nobis | |
| 1618 sunt. Unde non dicitur bonus homo, qui habet bonum intellectum, sed | |
| 1619 qui habet bonam voluntatem. Voluntas autem respicit finem ut | |
| 1620 obiectum proprium, et sic, quod dicitur, quia Deus est bonus, | |
| 53 | 1621 sumus, refertur ad causam finalem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 5 a. 5 arg. 1"><a name="28445"><span class="ref">[28445] Iª q. 5 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 1622 proceditur. Videtur quod ratio boni non consistat in modo, specie |
| 1623 et ordine. Bonum enim et ens ratione differunt, ut supra dictum | |
| 1624 est. Sed modus, species et ordo pertinere ad rationem entis | |
| 1625 videntur, quia, sicut dicitur Sap. XI, <i>omnia in numero, pondere | |
| 1626 et mensura disposuisti</i>, ad quae tria reducuntur species, modus | |
| 1627 et ordo, quia, ut dicit Augustinus, IV super Gen. ad litteram, | |
| 1628 <i>mensura omni rei modum praefigit, et numerus omni rei speciem | |
| 1629 praebet, et pondus omnem rem ad quietem et stabilitatem trahit</i>. | |
| 53 | 1630 Ergo ratio boni non consistit in modo, specie et ordine.</p><p title="I q. 5 a. 5 arg. 2"><a name="28446"><span class="ref">[28446] Iª q. 5 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, ipse |
| 28 | 1631 modus, species et ordo bona quaedam sunt. Si ergo ratio boni |
| 1632 consistit in modo, specie et ordine, oportet etiam quod modus | |
| 1633 habeat modum, speciem et ordinem, et similiter species et ordo. | |
| 53 | 1634 Ergo procederetur in infinitum.</p><p title="I q. 5 a. 5 arg. 3"><a name="28447"><span class="ref">[28447] Iª q. 5 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, malum |
| 28 | 1635 est privatio modi et speciei et ordinis. Sed malum non tollit |
| 1636 totaliter bonum. Ergo ratio boni non consistit in modo, specie et | |
| 53 | 1637 ordine.</p><p title="I q. 5 a. 5 arg. 4"><a name="28448"><span class="ref">[28448] Iª q. 5 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 1638 in quo consistit ratio boni, non potest dici malum. Sed dicitur |
| 1639 malus modus, mala species, malus ordo. Ergo ratio boni non | |
| 53 | 1640 consistit in modo, specie et ordine.</p><p title="I q. 5 a. 5 arg. 5"><a name="28449"><span class="ref">[28449] Iª q. 5 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, modus, |
| 28 | 1641 species et ordo ex pondere, numero et mensura causantur, ut ex |
| 1642 auctoritate Augustini inducta patet. Non autem omnia bona habent | |
| 1643 pondus, numerum et mensuram, dicit enim Ambrosius, in Hexaemeron, | |
| 1644 quod <i>lucis natura est, ut non in numero, non in pondere, non in | |
| 1645 mensura creata sit</i>. Non ergo ratio boni consistit in modo, | |
| 53 | 1646 specie et ordine.</p><p title="I q. 5 a. 5 s. c."><a name="28450"><span class="ref">[28450] Iª q. 5 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1647 quod dicit Augustinus, in libro de natura boni, <i>haec tria, |
| 1648 modus, species et ordo, tanquam generalia bona sunt in rebus a Deo | |
| 1649 factis, et ita, haec tria ubi magna sunt, magna bona sunt; ubi | |
| 1650 parva, parva bona sunt; ubi nulla, nullum bonum est</i>. Quod non | |
| 1651 esset, nisi ratio boni in eis consisteret. Ergo ratio boni | |
| 53 | 1652 consistit in modo, specie et ordine.</p><p title="I q. 5 a. 5 co."><a name="28451"><span class="ref">[28451] Iª q. 5 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1653 quod unumquodque dicitur bonum, inquantum est perfectum, sic enim |
| 1654 est appetibile, ut supra dictum est. Perfectum autem dicitur, cui | |
| 1655 nihil deest secundum modum suae perfectionis. Cum autem unumquodque | |
| 1656 sit id quod est, per suam formam; forma autem praesupponit quaedam, | |
| 1657 et quaedam ad ipsam ex necessitate consequuntur; ad hoc quod | |
| 1658 aliquid sit perfectum et bonum, necesse est quod formam habeat, et | |
| 1659 ea quae praeexiguntur ad eam, et ea quae consequuntur ad ipsam. | |
| 1660 Praeexigitur autem ad formam determinatio sive commensuratio | |
| 1661 principiorum, seu materialium, seu efficientium ipsam, et hoc | |
| 1662 significatur per modum, unde dicitur quod mensura modum praefigit. | |
| 1663 Ipsa autem forma significatur per speciem, quia per formam | |
| 1664 unumquodque in specie constituitur. Et propter hoc dicitur quod | |
| 1665 numerus speciem praebet, quia definitiones significantes speciem | |
| 1666 sunt sicut numeri, secundum philosophum in VIII Metaphys.; sicut | |
| 1667 enim unitas addita vel subtracta variat speciem numeri, ita in | |
| 1668 definitionibus differentia apposita vel subtracta. Ad formam autem | |
| 1669 consequitur inclinatio ad finem, aut ad actionem, aut ad aliquid | |
| 1670 huiusmodi, quia unumquodque, inquantum est actu, agit, et tendit in | |
| 1671 id quod sibi convenit secundum suam formam. Et hoc pertinet ad | |
| 1672 pondus et ordinem. Unde ratio boni, secundum quod consistit in | |
| 53 | 1673 perfectione, consistit etiam in modo, specie et ordine.</p><p title="I q. 5 a. 5 ad 1"><a name="28452"><span class="ref">[28452] Iª q. 5 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1674 dicendum quod ista tria non consequuntur ens, nisi inquantum est |
| 53 | 1675 perfectum, et secundum hoc est bonum.</p><p title="I q. 5 a. 5 ad 2"><a name="28453"><span class="ref">[28453] Iª q. 5 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1676 dicendum quod modus, species et ordo eo modo dicuntur bona, sicut |
| 1677 et entia, non quia ipsa sint quasi subsistentia, sed quia eis alia | |
| 1678 sunt et entia et bona. Unde non oportet quod ipsa habeant aliqua | |
| 1679 alia, quibus sint bona. Non enim sic dicuntur bona, quasi | |
| 1680 formaliter aliis sint bona; sed quia ipsis formaliter aliqua sunt | |
| 1681 bona; sicut albedo non dicitur ens quia ipsa aliquo sit, sed quia | |
| 53 | 1682 ipsa aliquid est secundum quid, scilicet album.</p><p title="I q. 5 a. 5 ad 3"><a name="28454"><span class="ref">[28454] Iª q. 5 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 1683 quod quodlibet esse est secundum formam aliquam, unde secundum |
| 1684 quodlibet esse rei, consequuntur ipsam modus, species et ordo, | |
| 1685 sicut homo habet speciem, modum et ordinem, inquantum est homo; et | |
| 1686 similiter inquantum est albus, habet similiter modum, speciem et | |
| 1687 ordinem; et inquantum est virtuosus, et inquantum est sciens, et | |
| 1688 secundum omnia quae de ipso dicuntur. Malum autem privat quodam | |
| 1689 esse, sicut caecitas privat esse visus, unde non tollit omnem | |
| 1690 modum, speciem et ordinem; sed solum modum, speciem et ordinem quae | |
| 53 | 1691 consequuntur esse visus.</p><p title="I q. 5 a. 5 ad 4"><a name="28455"><span class="ref">[28455] Iª q. 5 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum |
| 28 | 1692 quod, sicut dicit Augustinus in libro de natura boni, <i>omnis |
| 1693 modus, inquantum modus, bonus est</i> (et sic potest dici de specie | |
| 1694 et ordine), <i>sed malus modus, vel mala species, vel malus ordo, | |
| 1695 aut ideo dicuntur quia minora sunt quam esse debuerunt; aut quia | |
| 1696 non his rebus accommodantur, quibus accommodanda sunt; ut ideo | |
| 53 | 1697 dicantur mala, quia sunt aliena et incongrua</i>.</p><p title="I q. 5 a. 5 ad 5"><a name="28456"><span class="ref">[28456] Iª q. 5 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum |
| 28 | 1698 quod natura lucis dicitur esse sine numero et pondere et mensura, |
| 1699 non simpliciter, sed per comparationem ad corporalia, quia virtus | |
| 1700 lucis ad omnia corporalia se extendit, inquantum est qualitas | |
| 53 | 1701 activa primi corporis alterantis, scilicet caeli.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 5 a. 6 arg. 1"><a name="28457"><span class="ref">[28457] Iª q. 5 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 1702 proceditur. Videtur quod non convenienter dividatur bonum per |
| 1703 honestum, utile et delectabile. Bonum enim, sicut dicit philosophus | |
| 1704 in I Ethic., dividitur per decem praedicamenta. Honestum autem, | |
| 1705 utile et delectabile inveniri possunt in uno praedicamento. Ergo | |
| 53 | 1706 non convenienter per haec dividitur bonum.</p><p title="I q. 5 a. 6 arg. 2"><a name="28458"><span class="ref">[28458] Iª q. 5 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 1707 divisio fit per opposita. Sed haec tria non videntur esse opposita, |
| 1708 nam honesta sunt delectabilia, nullumque inhonestum est utile (quod | |
| 1709 tamen oportet, si divisio fieret per opposita, ut opponerentur | |
| 1710 honestum et utile), ut etiam dicit Tullius, in libro de officiis. | |
| 53 | 1711 Ergo praedicta divisio non est conveniens.</p><p title="I q. 5 a. 6 arg. 3"><a name="28459"><span class="ref">[28459] Iª q. 5 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, ubi |
| 28 | 1712 unum propter alterum, ibi unum tantum est. Sed utile non est bonum |
| 1713 nisi propter delectabile vel honestum. Ergo non debet utile dividi | |
| 53 | 1714 contra delectabile et honestum.</p><p title="I q. 5 a. 6 s. c."><a name="28460"><span class="ref">[28460] Iª q. 5 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1715 quod Ambrosius, in libro de officiis, utitur ista divisione |
| 53 | 1716 boni.</p><p title="I q. 5 a. 6 co."><a name="28461"><span class="ref">[28461] Iª q. 5 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1717 quod haec divisio proprie videtur esse boni humani. Si tamen altius |
| 1718 et communius rationem boni consideremus, invenitur haec divisio | |
| 1719 proprie competere bono, secundum quod bonum est. Nam bonum est | |
| 1720 aliquid, inquantum est appetibile, et terminus motus appetitus. | |
| 1721 Cuius quidem motus terminatio considerari potest ex consideratione | |
| 1722 motus corporis naturalis. Terminatur autem motus corporis | |
| 1723 naturalis, simpliciter quidem ad ultimum; secundum quid autem etiam | |
| 1724 ad medium, per quod itur ad ultimum quod terminat motum, et dicitur | |
| 1725 aliquis terminus motus, inquantum aliquam partem motus terminat. Id | |
| 1726 autem quod est ultimus terminus motus, potest accipi dupliciter, | |
| 1727 vel ipsa res in quam tenditur, utpote locus vel forma; vel quies in | |
| 1728 re illa. Sic ergo in motu appetitus, id quod est appetibile | |
| 1729 terminans motum appetitus secundum quid, ut medium per quod | |
| 1730 tenditur in aliud, vocatur utile. Id autem quod appetitur ut | |
| 1731 ultimum, terminans totaliter motum appetitus, sicut quaedam res in | |
| 1732 quam per se appetitus tendit, vocatur honestum, quia honestum | |
| 1733 dicitur quod per se desideratur. Id autem quod terminat motum | |
| 53 | 1734 appetitus ut quies in re desiderata, est delectatio.</p><p title="I q. 5 a. 6 ad 1"><a name="28462"><span class="ref">[28462] Iª q. 5 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1735 dicendum quod bonum, inquantum est idem subiecto cum ente, |
| 1736 dividitur per decem praedicamenta, sed secundum propriam rationem, | |
| 53 | 1737 competit sibi ista divisio.</p><p title="I q. 5 a. 6 ad 2"><a name="28463"><span class="ref">[28463] Iª q. 5 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1738 dicendum quod haec divisio non est per oppositas res, sed per |
| 1739 oppositas rationes. Dicuntur tamen illa proprie delectabilia, quae | |
| 1740 nullam habent aliam rationem appetibilitatis nisi delectationem, | |
| 1741 cum aliquando sint et noxia et inhonesta. Utilia vero dicuntur, | |
| 1742 quae non habent in se unde desiderentur; sed desiderantur solum ut | |
| 1743 sunt ducentia in alterum, sicut sumptio medicinae amarae. Honesta | |
| 53 | 1744 vero dicuntur, quae in seipsis habent unde desiderentur.</p><p title="I q. 5 a. 6 ad 3"><a name="28464"><span class="ref">[28464] Iª q. 5 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 1745 quod bonum non dividitur in ista tria sicut univocum aequaliter de |
| 1746 his praedicatum, sed sicut analogum, quod praedicatur secundum | |
| 1747 prius et posterius. Per prius enim praedicatur de honesto; et | |
| 58 | 1748 secundario de delectabili; tertio de utili.</p></div></div><div id="q6" class="q"><h2>Quaestio 6</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 6 pr."><a name="28465"><span class="ref">[28465] |
| 53 | 1749 Iª q. 6 pr.</span></a> Deinde quaeritur de bonitate Dei. Et |
| 28 | 1750 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum esse bonum conveniat |
| 1751 Deo. Secundo, utrum Deus sit summum bonum. Tertio, utrum ipse solus | |
| 1752 sit bonus per suam essentiam. Quarto, utrum omnia sint bona | |
| 53 | 1753 bonitate divina.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 6 a. 1 arg. 1"><a name="28466"><span class="ref">[28466] Iª q. 6 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1754 proceditur. Videtur quod esse bonum non conveniat Deo. Ratio enim |
| 1755 boni consistit in modo, specie et ordine. Haec autem non videntur | |
| 1756 Deo convenire, cum Deus immensus sit, et ad aliquid non ordinetur. | |
| 53 | 1757 Ergo esse bonum non convenit Deo.</p><p title="I q. 6 a. 1 arg. 2"><a name="28467"><span class="ref">[28467] Iª q. 6 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum |
| 28 | 1758 est quod omnia appetunt. Sed Deum non omnia appetunt, quia non |
| 1759 omnia cognoscunt ipsum, nihil autem appetitur nisi notum. Ergo esse | |
| 53 | 1760 bonum non convenit Deo.</p><p title="I q. 6 a. 1 s. c."><a name="28468"><span class="ref">[28468] Iª q. 6 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1761 quod dicitur Thren. III, <i>bonus est dominus sperantibus in eum, |
| 53 | 1762 animae quaerenti illum</i>.</p><p title="I q. 6 a. 1 co."><a name="28469"><span class="ref">[28469] Iª q. 6 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1763 quod bonum esse praecipue Deo convenit. Bonum enim aliquid est, |
| 1764 secundum quod est appetibile. Unumquodque autem appetit suam | |
| 1765 perfectionem. Perfectio autem et forma effectus est quaedam | |
| 1766 similitudo agentis, cum omne agens agat sibi simile. Unde ipsum | |
| 1767 agens est appetibile, et habet rationem boni, hoc enim est quod de | |
| 1768 ipso appetitur, ut eius similitudo participetur. Cum ergo Deus sit | |
| 1769 prima causa effectiva omnium, manifestum est quod sibi competit | |
| 1770 ratio boni et appetibilis. Unde Dionysius, in libro de Div. Nom., | |
| 1771 attribuit bonum Deo sicut primae causae efficienti, dicens quod | |
| 53 | 1772 bonus dicitur Deus, <i>sicut ex quo omnia subsistunt</i>.</p><p title="I q. 6 a. 1 ad 1"><a name="28470"><span class="ref">[28470] Iª q. 6 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1773 dicendum quod habere modum, speciem et ordinem, pertinet ad |
| 1774 rationem boni causati. Sed bonum in Deo est sicut in causa, unde ad | |
| 1775 eum pertinet imponere aliis modum, speciem et ordinem. Unde ista | |
| 53 | 1776 tria sunt in Deo sicut in causa.</p><p title="I q. 6 a. 1 ad 2"><a name="28471"><span class="ref">[28471] Iª q. 6 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1777 dicendum quod omnia, appetendo proprias perfectiones, appetunt |
| 1778 ipsum Deum, inquantum perfectiones omnium rerum sunt quaedam | |
| 1779 similitudines divini esse, ut ex dictis patet. Et sic eorum quae | |
| 1780 Deum appetunt, quaedam cognoscunt ipsum secundum seipsum, quod est | |
| 1781 proprium creaturae rationalis. Quaedam vero cognoscunt aliquas | |
| 1782 participationes suae bonitatis, quod etiam extenditur usque ad | |
| 1783 cognitionem sensibilem. Quaedam vero appetitum naturalem habent | |
| 1784 absque cognitione, utpote inclinata ad suos fines ab alio superiori | |
| 53 | 1785 cognoscente.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 6 a. 2 arg. 1"><a name="28472"><span class="ref">[28472] Iª q. 6 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1786 proceditur. Videtur quod Deus non sit summum bonum. Summum enim |
| 1787 bonum addit aliquid supra bonum, alioquin omni bono conveniret. Sed | |
| 1788 omne quod se habet ex additione ad aliquid, est compositum. Ergo | |
| 1789 summum bonum est compositum. Sed Deus est summe simplex, ut supra | |
| 53 | 1790 ostensum est. Ergo Deus non est summum bonum.</p><p title="I q. 6 a. 2 arg. 2"><a name="28473"><span class="ref">[28473] Iª q. 6 a. 2 arg. 2</span></a> <i>Praeterea, |
| 28 | 1791 bonum est quod omnia appetunt</i>, ut dicit philosophus. Sed nihil |
| 1792 aliud est quod omnia appetunt, nisi solus Deus, qui est finis | |
| 1793 omnium. Ergo nihil aliud est bonum nisi Deus. Quod etiam videtur | |
| 1794 per id quod dicitur Matth. XIX, <i>nemo bonus nisi solus Deus</i>. | |
| 1795 Sed summum dicitur in comparatione aliorum; sicut summum calidum in | |
| 1796 comparatione ad omnia calida. Ergo Deus non potest dici summum | |
| 53 | 1797 bonum.</p><p title="I q. 6 a. 2 arg. 3"><a name="28474"><span class="ref">[28474] Iª q. 6 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, summum |
| 28 | 1798 comparationem importat. Sed quae non sunt unius generis, non sunt |
| 1799 comparabilia; sicut dulcedo inconvenienter dicitur maior vel minor | |
| 1800 quam linea. Cum igitur Deus non sit in eodem genere cum aliis | |
| 1801 bonis, ut ex superioribus patet, videtur quod Deus non possit dici | |
| 53 | 1802 summum bonum respectu eorum.</p><p title="I q. 6 a. 2 s. c."><a name="28475"><span class="ref">[28475] Iª q. 6 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1803 quod dicit Augustinus, I de Trin., quod <i>Trinitas divinarum |
| 1804 personarum est summum bonum, quod purgatissimis mentibus | |
| 53 | 1805 cernitur</i>.</p><p title="I q. 6 a. 2 co."><a name="28476"><span class="ref">[28476] Iª q. 6 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1806 quod Deus est summum bonum simpliciter, et non solum in aliquo |
| 1807 genere vel ordine rerum. Sic enim bonum Deo attribuitur, ut dictum | |
| 1808 est, inquantum omnes perfectiones desideratae effluunt ab eo, sicut | |
| 1809 a prima causa. Non autem effluunt ab eo sicut ab agente univoco, ut | |
| 1810 ex superioribus patet, sed sicut ab agente quod non convenit cum | |
| 1811 suis effectibus, neque in ratione speciei, nec in ratione generis. | |
| 1812 Similitudo autem effectus in causa quidem univoca invenitur | |
| 1813 uniformiter, in causa autem aequivoca invenitur excellentius, sicut | |
| 1814 calor excellentiori modo est in sole quam in igne. Sic ergo oportet | |
| 1815 quod cum bonum sit in Deo sicut in prima causa omnium non univoca, | |
| 1816 quod sit in eo excellentissimo modo. Et propter hoc dicitur summum | |
| 53 | 1817 bonum.</p><p title="I q. 6 a. 2 ad 1"><a name="28477"><span class="ref">[28477] Iª q. 6 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1818 dicendum quod summum bonum addit super bonum, non rem aliquam |
| 1819 absolutam, sed relationem tantum. Relatio autem qua aliquid de Deo | |
| 1820 dicitur relative ad creaturas, non est realiter in Deo, sed in | |
| 1821 creatura; in Deo vero secundum rationem; sicut scibile relative | |
| 1822 dicitur ad scientiam, non quia ad ipsam referatur, sed quia | |
| 1823 scientia refertur ad ipsum. Et sic non oportet quod in summo bono | |
| 53 | 1824 sit aliqua compositio, sed solum quod alia deficiant ab ipso.</p><p title="I q. 6 a. 2 ad 2"><a name="28478"><span class="ref">[28478] Iª q. 6 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1825 dicendum quod, cum dicitur <i>bonum est quod omnia appetunt</i>, |
| 1826 non sic intelligitur quasi unumquodque bonum ab omnibus appetatur, | |
| 1827 sed quia quidquid appetitur, rationem boni habet. Quod autem | |
| 1828 dicitur, <i>nemo bonus nisi solus Deus</i>, intelligitur de bono | |
| 53 | 1829 per essentiam, ut post dicetur.</p><p title="I q. 6 a. 2 ad 3"><a name="28479"><span class="ref">[28479] Iª q. 6 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 1830 quod ea quae non sunt in eodem genere, si quidem sint in diversis |
| 1831 generibus contenta, nullo modo comparabilia sunt. De Deo autem | |
| 1832 negatur esse in eodem genere cum aliis bonis, non quod ipse sit in | |
| 1833 quodam alio genere; sed quia ipse est extra genus, et principium | |
| 1834 omnis generis. Et sic comparatur ad alia per excessum. Et huiusmodi | |
| 53 | 1835 comparationem importat summum bonum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 6 a. 3 arg. 1"><a name="28480"><span class="ref">[28480] Iª q. 6 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1836 proceditur. Videtur quod esse bonum per essentiam non sit proprium |
| 1837 Dei. Sicut enim unum convertitur cum ente, ita et bonum, ut supra | |
| 1838 habitum est. Sed omne ens est unum per suam essentiam, ut patet per | |
| 1839 philosophum in IV Metaphys. Ergo omne ens est bonum per suam | |
| 53 | 1840 essentiam.</p><p title="I q. 6 a. 3 arg. 2"><a name="28481"><span class="ref">[28481] Iª q. 6 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1841 bonum est quod omnia appetunt, cum ipsum esse sit desideratum ab |
| 1842 omnibus, ipsum esse cuiuslibet rei est eius bonum. Sed quaelibet | |
| 1843 res est ens per suam essentiam. Ergo quaelibet res est bona per | |
| 53 | 1844 suam essentiam.</p><p title="I q. 6 a. 3 arg. 3"><a name="28482"><span class="ref">[28482] Iª q. 6 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 1845 res per suam bonitatem est bona. Si igitur aliqua res est quae non |
| 1846 sit bona per suam essentiam, oportebit quod eius bonitas non sit | |
| 1847 sua essentia. Illa ergo bonitas, cum sit ens quoddam, oportet quod | |
| 1848 sit bona, et si quidem alia bonitate, iterum de illa bonitate | |
| 1849 quaeretur. Aut ergo erit procedere in infinitum, aut venire ad | |
| 1850 aliquam bonitatem quae non erit bona per aliam bonitatem. Eadem | |
| 1851 ergo ratione standum est in primo. Res igitur quaelibet est bona | |
| 53 | 1852 per suam essentiam.</p><p title="I q. 6 a. 3 s. c."><a name="28483"><span class="ref">[28483] Iª q. 6 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1853 quod dicit Boetius, in libro de Hebdomad., quod alia omnia a Deo |
| 53 | 1854 sunt bona per participationem. Non igitur per essentiam.</p><p title="I q. 6 a. 3 co."><a name="28484"><span class="ref">[28484] Iª q. 6 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1855 quod solus Deus est bonus per suam essentiam. Unumquodque enim |
| 1856 dicitur bonum, secundum quod est perfectum. Perfectio autem | |
| 1857 alicuius rei triplex est. Prima quidem, secundum quod in suo esse | |
| 1858 constituitur. Secunda vero, prout ei aliqua accidentia | |
| 1859 superadduntur, ad suam perfectam operationem necessaria. Tertia | |
| 1860 vero perfectio alicuius est per hoc, quod aliquid aliud attingit | |
| 1861 sicut finem. Utpote prima perfectio ignis consistit in esse, quod | |
| 1862 habet per suam formam substantialem, secunda vero eius perfectio | |
| 1863 consistit in caliditate, levitate et siccitate, et huiusmodi, | |
| 1864 tertia vero perfectio eius est secundum quod in loco suo quiescit. | |
| 1865 Haec autem triplex perfectio nulli creato competit secundum suam | |
| 1866 essentiam, sed soli Deo, cuius solius essentia est suum esse; et | |
| 1867 cui non adveniunt aliqua accidentia; sed quae de aliis dicuntur | |
| 1868 accidentaliter, sibi conveniunt essentialiter, ut esse potentem, | |
| 1869 sapientem, et huiusmodi, sicut ex dictis patet. Ipse etiam ad nihil | |
| 1870 aliud ordinatur sicut ad finem, sed ipse est ultimus finis omnium | |
| 1871 rerum. Unde manifestum est quod solus Deus habet omnimodam | |
| 1872 perfectionem secundum suam essentiam. Et ideo ipse solus est bonus | |
| 53 | 1873 per suam essentiam.</p><p title="I q. 6 a. 3 ad 1"><a name="28485"><span class="ref">[28485] Iª q. 6 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1874 dicendum quod unum non importat rationem perfectionis, sed |
| 1875 indivisionis tantum, quae unicuique rei competit secundum suam | |
| 1876 essentiam. Simplicium autem essentiae sunt indivisae et actu et | |
| 1877 potentia, compositorum vero essentiae sunt indivisae secundum actum | |
| 1878 tantum. Et ideo oportet quod quaelibet res sit una per suam | |
| 53 | 1879 essentiam, non autem bona, ut ostensum est.</p><p title="I q. 6 a. 3 ad 2"><a name="28486"><span class="ref">[28486] Iª q. 6 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1880 dicendum quod, licet unumquodque sit bonum inquantum habet esse, |
| 1881 tamen essentia rei creatae non est ipsum esse, et ideo non sequitur | |
| 53 | 1882 quod res creata sit bona per suam essentiam.</p><p title="I q. 6 a. 3 ad 3"><a name="28487"><span class="ref">[28487] Iª q. 6 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 1883 quod bonitas rei creatae non est ipsa eius essentia, sed aliquid |
| 1884 superadditum; vel ipsum esse eius, vel aliqua perfectio | |
| 1885 superaddita, vel ordo ad finem. Ipsa tamen bonitas sic superaddita | |
| 1886 dicitur bona sicut et ens, hac autem ratione dicitur ens, quia ea | |
| 1887 est aliquid, non quia ipsa aliquo alio sit. Unde hac ratione | |
| 1888 dicitur bona, quia ea est aliquid bonum, non quia ipsa habeat | |
| 53 | 1889 aliquam aliam bonitatem, qua sit bona.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 6 a. 4 arg. 1"><a name="28488"><span class="ref">[28488] Iª q. 6 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1890 proceditur. Videtur quod omnia sint bona bonitate divina. Dicit |
| 1891 enim Augustinus, VII de Trin., <i>bonum hoc et bonum illud, tolle | |
| 1892 hoc et tolle illud, et vide ipsum bonum, si potes, ita Deum | |
| 1893 videbis, non alio bono bonum, sed bonum omnis boni</i>. Sed | |
| 1894 unumquodque est bonum suo bono. Ergo unumquodque est bonum ipso | |
| 53 | 1895 bono quod est Deus.</p><p title="I q. 6 a. 4 arg. 2"><a name="28489"><span class="ref">[28489] Iª q. 6 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 1896 dicit Boetius, in libro de Hebdomad., omnia dicuntur bona inquantum |
| 1897 ordinantur ad Deum, et hoc ratione bonitatis divinae. Ergo omnia | |
| 53 | 1898 sunt bona bonitate divina.</p><p title="I q. 6 a. 4 s. c."><a name="28490"><span class="ref">[28490] Iª q. 6 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1899 quod omnia sunt bona inquantum sunt. Sed non dicuntur omnia entia |
| 1900 per esse divinum, sed per esse proprium. Ergo non omnia sunt bona | |
| 53 | 1901 bonitate divina, sed bonitate propria.</p><p title="I q. 6 a. 4 co."><a name="28491"><span class="ref">[28491] Iª q. 6 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1902 quod nihil prohibet in his quae relationem important, aliquid ab |
| 1903 extrinseco denominari; sicut aliquid denominatur locatum a loco, et | |
| 1904 mensuratum a mensura. Circa vero ea quae absolute dicuntur, diversa | |
| 1905 fuit opinio. Plato enim posuit omnium rerum species separatas; et | |
| 1906 quod ab eis individua denominantur, quasi species separatas | |
| 1907 participando; ut puta quod Socrates dicitur homo secundum ideam | |
| 1908 hominis separatam. Et sicut ponebat ideam hominis et equi | |
| 1909 separatam, quam vocabat per se hominem et per se equum, ita ponebat | |
| 1910 ideam entis et ideam unius separatam, quam dicebat per se ens et | |
| 1911 per se unum, et eius participatione unumquodque dicitur ens vel | |
| 1912 unum. Hoc autem quod est per se bonum et per se unum, ponebat esse | |
| 1913 summum Deum, a quo omnia dicuntur bona per modum participationis. | |
| 1914 Et quamvis haec opinio irrationabilis videatur quantum ad hoc, quod | |
| 1915 ponebat species rerum naturalium separatas per se subsistentes, ut | |
| 1916 Aristoteles multipliciter probat; tamen hoc absolute verum est, | |
| 1917 quod est aliquod unum per essentiam suam bonum, quod dicimus Deum, | |
| 1918 ut ex superioribus patet. Huic etiam sententiae concordat | |
| 1919 Aristoteles. A primo igitur per suam essentiam ente et bono, | |
| 1920 unumquodque potest dici bonum et ens, inquantum participat ipsum | |
| 1921 per modum cuiusdam assimilationis, licet remote et deficienter, ut | |
| 1922 ex superioribus patet. Sic ergo unumquodque dicitur bonum bonitate | |
| 1923 divina, sicut primo principio exemplari, effectivo et finali totius | |
| 1924 bonitatis. Nihilominus tamen unumquodque dicitur bonum similitudine | |
| 1925 divinae bonitatis sibi inhaerente, quae est formaliter sua bonitas | |
| 1926 denominans ipsum. Et sic est bonitas una omnium; et etiam multae | |
| 53 | 1927 bonitates.</p><p title="I q. 6 a. 4 ad arg."><a name="28492"><span class="ref">[28492] Iª q. 6 a. 4 ad arg.</span></a> Et per hoc patet |
| 58 | 1928 responsio ad obiecta.</p></div></div><div id="q7" class="q"><h2>Quaestio 7</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 7 pr."><a name="28493"><span class="ref">[28493] |
| 53 | 1929 Iª q. 7 pr.</span></a> Post considerationem divinae |
| 28 | 1930 perfectionis, considerandum est de eius infinitate, et de |
| 1931 existentia eius in rebus, attribuitur enim Deo quod sit ubique et | |
| 1932 in omnibus rebus, inquantum est incircumscriptibilis et infinitus. | |
| 1933 Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deus sit infinitus. | |
| 1934 Secundo, utrum aliquid praeter ipsum sit infinitum secundum | |
| 1935 essentiam. Tertio, utrum aliquid possit esse infinitum secundum | |
| 1936 magnitudinem. Quarto, utrum possit esse infinitum in rebus secundum | |
| 53 | 1937 multitudinem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 7 a. 1 arg. 1"><a name="28494"><span class="ref">[28494] Iª q. 7 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1938 proceditur. Videtur quod Deus non sit infinitus. Omne enim |
| 1939 infinitum est imperfectum, quia habet rationem partis et materiae, | |
| 1940 ut dicitur in III Physic. Sed Deus est perfectissimus. Ergo non est | |
| 53 | 1941 infinitus.</p><p title="I q. 7 a. 1 arg. 2"><a name="28495"><span class="ref">[28495] Iª q. 7 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1942 secundum philosophum in I Physic., finitum et infinitum conveniunt |
| 1943 quantitati. Sed in Deo non est quantitas, cum non sit corpus, ut | |
| 53 | 1944 supra ostensum est. Ergo non competit sibi esse infinitum.</p><p title="I q. 7 a. 1 arg. 3"><a name="28496"><span class="ref">[28496] Iª q. 7 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 1945 ita est hic quod non alibi, est finitum secundum locum, ergo quod |
| 1946 ita est hoc quod non est aliud, est finitum secundum substantiam. | |
| 1947 Sed Deus est hoc, et non est aliud, non enim est lapis nec lignum. | |
| 53 | 1948 Ergo Deus non est infinitus secundum substantiam.</p><p title="I q. 7 a. 1 s. c."><a name="28497"><span class="ref">[28497] Iª q. 7 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1949 quod dicit Damascenus, quod <i>Deus est infinitus et aeternus et |
| 53 | 1950 incircumscriptibilis</i>.</p><p title="I q. 7 a. 1 co."><a name="28498"><span class="ref">[28498] Iª q. 7 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1951 quod omnes antiqui philosophi attribuunt infinitum primo principio, |
| 1952 ut dicitur in III Physic., et hoc rationabiliter, considerantes res | |
| 1953 effluere a primo principio in infinitum. Sed quia quidam erraverunt | |
| 1954 circa naturam primi principii, consequens fuit ut errarent circa | |
| 1955 infinitatem ipsius. Quia enim ponebant primum principium materiam, | |
| 1956 consequenter attribuerunt primo principio infinitatem materialem; | |
| 1957 dicentes aliquod corpus infinitum esse primum principium rerum. | |
| 1958 Considerandum est igitur quod infinitum dicitur aliquid ex eo quod | |
| 1959 non est finitum. Finitur autem quodammodo et materia per formam, et | |
| 1960 forma per materiam. Materia quidem per formam, inquantum materia, | |
| 1961 antequam recipiat formam, est in potentia ad multas formas, sed cum | |
| 1962 recipit unam, terminatur per illam. Forma vero finitur per | |
| 1963 materiam, inquantum forma, in se considerata, communis est ad | |
| 1964 multa, sed per hoc quod recipitur in materia, fit forma determinate | |
| 1965 huius rei. Materia autem perficitur per formam per quam finitur, et | |
| 1966 ideo infinitum secundum quod attribuitur materiae, habet rationem | |
| 1967 imperfecti; est enim quasi materia non habens formam. Forma autem | |
| 1968 non perficitur per materiam, sed magis per eam eius amplitudo | |
| 1969 contrahitur, unde infinitum secundum quod se tenet ex parte formae | |
| 1970 non determinatae per materiam, habet rationem perfecti. Illud autem | |
| 1971 quod est maxime formale omnium, est ipsum esse, ut ex superioribus | |
| 1972 patet. Cum igitur esse divinum non sit esse receptum in aliquo, sed | |
| 1973 ipse sit suum esse subsistens, ut supra ostensum est; manifestum | |
| 53 | 1974 est quod ipse Deus sit infinitus et perfectus.</p><p title="I q. 7 a. 1 ad 1"><a name="28499"><span class="ref">[28499] Iª q. 7 a. 1 ad 1</span></a> Et per hoc patet |
| 1975 responsio ad primum.</p><p title="I q. 7 a. 1 ad 2"><a name="28500"><span class="ref">[28500] Iª q. 7 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 1976 dicendum quod terminus quantitatis est sicut forma ipsius, cuius |
| 1977 signum est, quod figura, quae consistit in terminatione | |
| 1978 quantitatis, est quaedam forma circa quantitatem. Unde infinitum | |
| 1979 quod competit quantitati, est infinitum quod se tenet ex parte | |
| 53 | 1980 materiae, et tale infinitum non attribuitur Deo, ut dictum est.</p><p title="I q. 7 a. 1 ad 3"><a name="28501"><span class="ref">[28501] Iª q. 7 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 1981 quod, ex hoc ipso quod esse Dei est per se subsistens non receptum |
| 1982 in aliquo, prout dicitur infinitum, distinguitur ab omnibus aliis, | |
| 1983 et alia removentur ab eo, sicut, si esset albedo subsistens, ex hoc | |
| 1984 ipso quod non esset in alio, differret ab omni albedine existente | |
| 53 | 1985 in subiecto.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 7 a. 2 arg. 1"><a name="28502"><span class="ref">[28502] Iª q. 7 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1986 proceditur. Videtur quod aliquid aliud quam Deus possit esse |
| 1987 infinitum per essentiam. Virtus enim rei proportionatur essentiae | |
| 1988 eius. Si igitur essentia Dei est infinita, oportet quod eius virtus | |
| 1989 sit infinita. Ergo potest producere effectum infinitum, cum | |
| 53 | 1990 quantitas virtutis per effectum cognoscatur.</p><p title="I q. 7 a. 2 arg. 2"><a name="28503"><span class="ref">[28503] Iª q. 7 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1991 quidquid habet virtutem infinitam, habet essentiam infinitam. Sed |
| 1992 intellectus creatus habet virtutem infinitam, apprehendit enim | |
| 1993 universale, quod se potest extendere ad infinita singularia. Ergo | |
| 53 | 1994 omnis substantia intellectualis creata est infinita.</p><p title="I q. 7 a. 2 arg. 3"><a name="28504"><span class="ref">[28504] Iª q. 7 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1995 materia prima aliud est a Deo, ut supra ostensum est. Sed materia |
| 1996 prima est infinita. Ergo aliquid aliud praeter Deum potest esse | |
| 53 | 1997 infinitum.</p><p title="I q. 7 a. 2 s. c."><a name="28505"><span class="ref">[28505] Iª q. 7 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1998 quod infinitum non potest esse ex principio aliquo, ut dicitur in |
| 1999 III Physic. Omne autem quod est praeter Deum, est ex Deo sicut ex | |
| 2000 primo principio. Ergo nihil quod est praeter Deum, potest esse | |
| 53 | 2001 infinitum.</p><p title="I q. 7 a. 2 co."><a name="28506"><span class="ref">[28506] Iª q. 7 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2002 quod aliquid praeter Deum potest esse infinitum secundum quid, sed |
| 2003 non simpliciter. Si enim loquamur de infinito secundum quod | |
| 2004 competit materiae, manifestum est quod omne existens in actu, habet | |
| 2005 aliquam formam, et sic materia eius est terminata per formam. Sed | |
| 2006 quia materia, secundum quod est sub una forma substantiali, remanet | |
| 2007 in potentia ad multas formas accidentales; quod est finitum | |
| 2008 simpliciter, potest esse infinitum secundum quid, utpote lignum est | |
| 2009 finitum secundum suam formam, sed tamen est infinitum secundum | |
| 2010 quid, inquantum est in potentia ad figuras infinitas. Si autem | |
| 2011 loquamur de infinito secundum quod convenit formae, sic manifestum | |
| 2012 est quod illa quorum formae sunt in materia, sunt simpliciter | |
| 2013 finita, et nullo modo infinita. Si autem sint aliquae formae | |
| 2014 creatae non receptae in materia, sed per se subsistentes, ut quidam | |
| 2015 de Angelis opinantur, erunt quidem infinitae secundum quid, | |
| 2016 inquantum huiusmodi formae non terminantur neque contrahuntur per | |
| 2017 aliquam materiam, sed quia forma creata sic subsistens habet esse, | |
| 2018 et non est suum esse, necesse est quod ipsum eius esse sit receptum | |
| 2019 et contractum ad determinatam naturam. Unde non potest esse | |
| 53 | 2020 infinitum simpliciter.</p><p title="I q. 7 a. 2 ad 1"><a name="28507"><span class="ref">[28507] Iª q. 7 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2021 dicendum quod hoc est contra rationem facti, quod essentia rei sit |
| 2022 ipsum esse eius, quia esse subsistens non est esse creatum, unde | |
| 2023 contra rationem facti est, quod sit simpliciter infinitum. Sicut | |
| 2024 ergo Deus, licet habeat potentiam infinitam, non tamen potest | |
| 2025 facere aliquid non factum (hoc enim esset contradictoria esse | |
| 53 | 2026 simul); ita non potest facere aliquid infinitum simpliciter.</p><p title="I q. 7 a. 2 ad 2"><a name="28508"><span class="ref">[28508] Iª q. 7 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2027 dicendum quod hoc ipsum quod virtus intellectus extendit se |
| 2028 quodammodo ad infinita, procedit ex hoc quod intellectus est forma | |
| 2029 non in materia; sed vel totaliter separata, sicut sunt substantiae | |
| 2030 Angelorum; vel ad minus potentia intellectiva, quae non est actus | |
| 53 | 2031 alicuius organi, in anima intellectiva corpori coniuncta.</p><p title="I q. 7 a. 2 ad 3"><a name="28509"><span class="ref">[28509] Iª q. 7 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 2032 quod materia prima non existit in rerum natura per seipsam, cum non |
| 2033 sit ens in actu, sed potentia tantum, unde magis est aliquid | |
| 2034 concreatum, quam creatum. Nihilominus tamen materia prima, etiam | |
| 2035 secundum potentiam, non est infinita simpliciter, sed secundum | |
| 2036 quid, quia eius potentia non se extendit nisi ad formas | |
| 53 | 2037 naturales.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 7 a. 3 arg. 1"><a name="28510"><span class="ref">[28510] Iª q. 7 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2038 proceditur. Videtur quod possit esse aliquid infinitum actu |
| 2039 secundum magnitudinem. In scientiis enim mathematicis non invenitur | |
| 2040 falsum, <i>quia abstrahentium non est mendacium</i>, ut dicitur in | |
| 2041 II Physic. Sed scientiae mathematicae utuntur infinito secundum | |
| 2042 magnitudinem, dicit enim geometra in suis demonstrationibus, sit | |
| 2043 linea talis infinita. Ergo non est impossibile aliquid esse | |
| 53 | 2044 infinitum secundum magnitudinem.</p><p title="I q. 7 a. 3 arg. 2"><a name="28511"><span class="ref">[28511] Iª q. 7 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 2045 quod non est contra rationem alicuius, non est impossibile |
| 2046 convenire sibi. Sed esse infinitum non est contra rationem | |
| 2047 magnitudinis, sed magis finitum et infinitum videntur esse | |
| 2048 passiones quantitatis. Ergo non est impossibile aliquam | |
| 53 | 2049 magnitudinem esse infinitam.</p><p title="I q. 7 a. 3 arg. 3"><a name="28512"><span class="ref">[28512] Iª q. 7 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2050 magnitudo divisibilis est in infinitum, sic enim definitur |
| 2051 continuum, quod est in infinitum divisibile, ut patet in III | |
| 2052 Physic. Sed contraria nata sunt fieri circa idem. Cum ergo | |
| 2053 divisioni opponatur additio, et diminutioni augmentum, videtur quod | |
| 2054 magnitudo possit crescere in infinitum. Ergo possibile est esse | |
| 53 | 2055 magnitudinem infinitam.</p><p title="I q. 7 a. 3 arg. 4"><a name="28513"><span class="ref">[28513] Iª q. 7 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, motus |
| 28 | 2056 et tempus habent quantitatem et continuitatem a magnitudine super |
| 2057 quam transit motus, ut dicitur in IV Physic. Sed non est contra | |
| 2058 rationem temporis et motus quod sint infinita, cum unumquodque | |
| 2059 indivisibile signatum in tempore et motu circulari, sit principium | |
| 2060 et finis. Ergo nec contra rationem magnitudinis erit quod sit | |
| 53 | 2061 infinita.</p><p title="I q. 7 a. 3 s. c."><a name="28514"><span class="ref">[28514] Iª q. 7 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, omne |
| 28 | 2062 corpus superficiem habet. Sed omne corpus superficiem habens est |
| 2063 finitum, quia superficies est terminus corporis finiti. Ergo omne | |
| 2064 corpus est finitum. Et similiter potest dici de superficie et | |
| 53 | 2065 linea. Nihil est ergo infinitum secundum magnitudinem.</p><p title="I q. 7 a. 3 co."><a name="28515"><span class="ref">[28515] Iª q. 7 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2066 quod aliud est esse infinitum secundum suam essentiam, et secundum |
| 2067 magnitudinem. Dato enim quod esset aliquod corpus infinitum | |
| 2068 secundum magnitudinem, utpote ignis vel aer, non tamen esset | |
| 2069 infinitum secundum essentiam, quia essentia sua esset terminata ad | |
| 2070 aliquam speciem per formam, et ad aliquod individuum per materiam. | |
| 2071 Et ideo, habito ex praemissis quod nulla creatura est infinita | |
| 2072 secundum essentiam, adhuc restat inquirere utrum aliquid creatum | |
| 2073 sit infinitum secundum magnitudinem. Sciendum est igitur quod | |
| 2074 corpus, quod est magnitudo completa, dupliciter sumitur, scilicet | |
| 2075 mathematice, secundum quod consideratur in eo sola quantitas; et | |
| 2076 naturaliter, secundum quod consideratur in eo materia et forma. Et | |
| 2077 de corpore quidem naturali, quod non possit esse infinitum in actu, | |
| 2078 manifestum est. Nam omne corpus naturale aliquam formam | |
| 2079 substantialem habet determinatam, cum igitur ad formam | |
| 2080 substantialem consequantur accidentia, necesse est quod ad | |
| 2081 determinatam formam consequantur determinata accidentia; inter quae | |
| 2082 est quantitas. Unde omne corpus naturale habet determinatam | |
| 2083 quantitatem et in maius et in minus. Unde impossibile est aliquod | |
| 2084 corpus naturale infinitum esse. Hoc etiam ex motu patet. Quia omne | |
| 2085 corpus naturale habet aliquem motum naturalem. Corpus autem | |
| 2086 infinitum non posset habere aliquem motum naturalem, nec rectum, | |
| 2087 quia nihil movetur naturaliter motu recto, nisi cum est extra suum | |
| 2088 locum, quod corpori infinito accidere non posset; occuparet enim | |
| 2089 omnia loca, et sic indifferenter quilibet locus esset locus eius. | |
| 2090 Et similiter etiam neque secundum motum circularem. Quia in motu | |
| 2091 circulari oportet quod una pars corporis transferatur ad locum in | |
| 2092 quo fuit alia pars; quod in corpore circulari, si ponatur | |
| 2093 infinitum, esse non posset, quia duae lineae protractae a centro, | |
| 2094 quanto longius protrahuntur a centro, tanto longius distant ab | |
| 2095 invicem; si ergo corpus esset infinitum, in infinitum lineae | |
| 2096 distarent ab invicem, et sic una nunquam posset pervenire ad locum | |
| 2097 alterius. De corpore etiam mathematico eadem ratio est. Quia si | |
| 2098 imaginemur corpus mathematicum existens actu, oportet quod | |
| 2099 imaginemur ipsum sub aliqua forma, quia nihil est actu nisi per | |
| 2100 suam formam. Unde, cum forma quanti, inquantum huiusmodi, sit | |
| 2101 figura, oportebit quod habeat aliquam figuram. Et sic erit finitum, | |
| 53 | 2102 est enim figura, quae termino vel terminis comprehenditur.</p><p title="I q. 7 a. 3 ad 1"><a name="28516"><span class="ref">[28516] Iª q. 7 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2103 dicendum quod geometer non indiget sumere aliquam lineam esse |
| 2104 infinitam actu, sed indiget accipere aliquam lineam finitam actu, a | |
| 2105 qua possit subtrahi quantum necesse est, et hanc nominat lineam | |
| 53 | 2106 infinitam.</p><p title="I q. 7 a. 3 ad 2"><a name="28517"><span class="ref">[28517] Iª q. 7 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2107 dicendum quod, licet infinitum non sit contra rationem magnitudinis |
| 2108 in communi, est tamen contra rationem cuiuslibet speciei eius, | |
| 2109 scilicet contra rationem magnitudinis bicubitae vel tricubitae, | |
| 2110 sive circularis vel triangularis, et similium. Non autem est | |
| 2111 possibile in genere esse quod in nulla specie est. Unde non est | |
| 2112 possibile esse aliquam magnitudinem infinitam, cum nulla species | |
| 53 | 2113 magnitudinis sit infinita.</p><p title="I q. 7 a. 3 ad 3"><a name="28518"><span class="ref">[28518] Iª q. 7 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 2114 quod infinitum quod convenit quantitati, ut dictum est, se tenet ex |
| 2115 parte materiae. Per divisionem autem totius acceditur ad materiam, | |
| 2116 nam partes se habent in ratione materiae, per additionem autem | |
| 2117 acceditur ad totum, quod se habet in ratione formae. Et ideo non | |
| 2118 invenitur infinitum in additione magnitudinis, sed in divisione | |
| 53 | 2119 tantum.</p><p title="I q. 7 a. 3 ad 4"><a name="28519"><span class="ref">[28519] Iª q. 7 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum |
| 28 | 2120 quod motus et tempus non sunt secundum totum in actu, sed |
| 2121 successive, unde habent potentiam permixtam actui. Sed magnitudo | |
| 2122 est tota in actu. Et ideo infinitum quod convenit quantitati, et se | |
| 2123 tenet ex parte materiae, repugnat totalitati magnitudinis, non | |
| 2124 autem totalitati temporis vel motus, esse enim in potentia convenit | |
| 53 | 2125 materiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 7 a. 4 arg. 1"><a name="28520"><span class="ref">[28520] Iª q. 7 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2126 proceditur. Videtur quod possibile sit esse multitudinem infinitam |
| 2127 secundum actum. Non enim est impossibile id quod est in potentia | |
| 2128 reduci ad actum. Sed numerus est in infinitum multiplicabilis. Ergo | |
| 53 | 2129 non est impossibile esse multitudinem infinitam in actu.</p><p title="I q. 7 a. 4 arg. 2"><a name="28521"><span class="ref">[28521] Iª q. 7 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2130 cuiuslibet speciei possibile est esse aliquod individuum in actu. |
| 2131 Sed species figurae sunt infinitae. Ergo possibile est esse | |
| 53 | 2132 infinitas figuras in actu.</p><p title="I q. 7 a. 4 arg. 3"><a name="28522"><span class="ref">[28522] Iª q. 7 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ea |
| 28 | 2133 quae non opponuntur ad invicem, non impediunt se invicem. Sed, |
| 2134 posita aliqua multitudine rerum, adhuc possunt fieri alia multa | |
| 2135 quae eis non opponuntur, ergo non est impossibile aliqua iterum | |
| 2136 simul esse cum eis, et sic in infinitum. Ergo possibile est esse | |
| 53 | 2137 infinita in actu.</p><p title="I q. 7 a. 4 s. c."><a name="28523"><span class="ref">[28523] Iª q. 7 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2138 quod dicitur Sap. XI, <i>omnia in pondere, numero et mensura |
| 53 | 2139 disposuisti</i>.</p><p title="I q. 7 a. 4 co."><a name="28524"><span class="ref">[28524] Iª q. 7 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2140 quod circa hoc fuit duplex opinio. Quidam enim, sicut Avicenna et |
| 2141 Algazel, dixerunt quod impossibile est esse multitudinem actu | |
| 2142 infinitam per se, sed infinitam per accidens multitudinem esse, non | |
| 2143 est impossibile. Dicitur enim multitudo esse infinita per se, | |
| 2144 quando requiritur ad aliquid ut multitudo infinita sit. Et hoc est | |
| 2145 impossibile esse, quia sic oporteret quod aliquid dependeret ex | |
| 2146 infinitis; unde eius generatio nunquam compleretur, cum non sit | |
| 2147 infinita pertransire. Per accidens autem dicitur multitudo | |
| 2148 infinita, quando non requiritur ad aliquid infinitas multitudinis, | |
| 2149 sed accidit ita esse. Et hoc sic manifestari potest in operatione | |
| 2150 fabri, ad quam quaedam multitudo requiritur per se, scilicet quod | |
| 2151 sit ars in anima, et manus movens, et martellus. Et si haec in | |
| 2152 infinitum multiplicarentur, nunquam opus fabrile compleretur, quia | |
| 2153 dependeret ex infinitis causis. Sed multitudo martellorum quae | |
| 2154 accidit ex hoc quod unum frangitur et accipitur aliud, est | |
| 2155 multitudo per accidens, accidit enim quod multis martellis | |
| 2156 operetur; et nihil differt utrum uno vel duobus vel pluribus | |
| 2157 operetur, vel infinitis, si infinito tempore operaretur. Per hunc | |
| 2158 igitur modum, posuerunt quod possibile est esse actu multitudinem | |
| 2159 infinitam per accidens. Sed hoc est impossibile. Quia omnem | |
| 2160 multitudinem oportet esse in aliqua specie multitudinis. Species | |
| 2161 autem multitudinis sunt secundum species numerorum. Nulla autem | |
| 2162 species numeri est infinita, quia quilibet numerus est multitudo | |
| 2163 mensurata per unum. Unde impossibile est esse multitudinem | |
| 2164 infinitam actu, sive per se, sive per accidens. Item, multitudo in | |
| 2165 rerum natura existens est creata, et omne creatum sub aliqua certa | |
| 2166 intentione creantis comprehenditur, non enim in vanum agens aliquod | |
| 2167 operatur. Unde necesse est quod sub certo numero omnia creata | |
| 2168 comprehendantur. Impossibile est ergo esse multitudinem infinitam | |
| 2169 in actu, etiam per accidens. Sed esse multitudinem infinitam in | |
| 2170 potentia, possibile est. Quia augmentum multitudinis consequitur | |
| 2171 divisionem magnitudinis, quanto enim aliquid plus dividitur, tanto | |
| 2172 plura secundum numerum resultant. Unde, sicut infinitum invenitur | |
| 2173 in potentia in divisione continui, quia proceditur ad materiam, ut | |
| 2174 supra ostensum est; eadem ratione etiam infinitum invenitur in | |
| 53 | 2175 potentia in additione multitudinis.</p><p title="I q. 7 a. 4 ad 1"><a name="28525"><span class="ref">[28525] Iª q. 7 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2176 dicendum quod unumquodque quod est in potentia, reducitur in actum |
| 2177 secundum modum sui esse, dies enim non reducitur in actum ut sit | |
| 2178 tota simul, sed successive. Et similiter infinitum multitudinis non | |
| 2179 reducitur in actum ut sit totum simul, sed successive, quia post | |
| 2180 quamlibet multitudinem, potest sumi alia multitudo in | |
| 53 | 2181 infinitum.</p><p title="I q. 7 a. 4 ad 2"><a name="28526"><span class="ref">[28526] Iª q. 7 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2182 dicendum quod species figurarum habent infinitatem ex infinitate |
| 2183 numeri, sunt enim species figurarum, trilaterum, quadrilaterum, et | |
| 2184 sic inde. Unde, sicut multitudo infinita numerabilis non reducitur | |
| 53 | 2185 in actum quod sit tota simul, ita nec multitudo figurarum.</p><p title="I q. 7 a. 4 ad 3"><a name="28527"><span class="ref">[28527] Iª q. 7 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 2186 quod, licet, quibusdam positis, alia poni non sit eis oppositum; |
| 2187 tamen infinita poni opponitur cuilibet speciei multitudinis. Unde | |
| 58 | 2188 non est possibile esse aliquam multitudinem actu infinitam.</p></div></div><div id="q8" class="q"><h2>Quaestio 8</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 8 pr."><a name="28528"><span class="ref">[28528] |
| 53 | 2189 Iª q. 8 pr.</span></a> Quia vero infinito convenire videtur |
| 28 | 2190 quod ubique et in omnibus sit, considerandum est utrum hoc Deo |
| 2191 conveniat. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deus sit | |
| 2192 in omnibus rebus. Secundo, utrum Deus sit ubique. Tertio, utrum | |
| 2193 Deus sit ubique per essentiam et potentiam et praesentiam. Quarto, | |
| 53 | 2194 utrum esse ubique sit proprium Dei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 8 a. 1 arg. 1"><a name="28529"><span class="ref">[28529] Iª q. 8 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2195 proceditur. Videtur quod Deus non sit in omnibus rebus. Quod enim |
| 2196 est supra omnia, non est in omnibus rebus. Sed Deus est supra | |
| 2197 omnia, secundum illud Psalmi, <i>excelsus super omnes gentes | |
| 53 | 2198 dominus,</i> et cetera. Ergo Deus non est in omnibus rebus.</p><p title="I q. 8 a. 1 arg. 2"><a name="28530"><span class="ref">[28530] Iª q. 8 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 2199 est in aliquo, continetur ab eo. Sed Deus non continetur a rebus, |
| 2200 sed magis continet res. Ergo Deus non est in rebus, sed magis res | |
| 2201 sunt in eo. Unde Augustinus, in libro octoginta trium quaest., | |
| 53 | 2202 dicit quod <i>in ipso potius sunt omnia, quam ipse alicubi</i>.</p><p title="I q. 8 a. 1 arg. 3"><a name="28531"><span class="ref">[28531] Iª q. 8 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quanto |
| 28 | 2203 aliquod agens est virtuosius, tanto ad magis distans eius actio |
| 2204 procedit. Sed Deus est virtuosissimum agens. Ergo eius actio | |
| 2205 pertingere potest ad ea etiam quae ab ipso distant, nec oportet | |
| 53 | 2206 quod sit in omnibus.</p><p title="I q. 8 a. 1 arg. 4"><a name="28532"><span class="ref">[28532] Iª q. 8 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2207 Daemones res aliquae sunt. Nec tamen Deus est in Daemonibus, non |
| 2208 enim est conventio lucis ad tenebras, ut dicitur II ad Cor. VI. | |
| 53 | 2209 Ergo Deus non est in omnibus rebus.</p><p title="I q. 8 a. 1 s. c."><a name="28533"><span class="ref">[28533] Iª q. 8 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2210 ubicumque operatur aliquid, ibi est. Sed Deus operatur in omnibus, |
| 2211 secundum illud Isaiae XXVI, <i>omnia opera nostra operatus es in | |
| 53 | 2212 nobis, domine</i>. Ergo Deus est in omnibus rebus.</p><p title="I q. 8 a. 1 co."><a name="28534"><span class="ref">[28534] Iª q. 8 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2213 quod Deus est in omnibus rebus, non quidem sicut pars essentiae, |
| 2214 vel sicut accidens, sed sicut agens adest ei in quod agit. Oportet | |
| 2215 enim omne agens coniungi ei in quod immediate agit, et sua virtute | |
| 2216 illud contingere, unde in VII Physic. probatur quod motum et movens | |
| 2217 oportet esse simul. Cum autem Deus sit ipsum esse per suam | |
| 2218 essentiam, oportet quod esse creatum sit proprius effectus eius; | |
| 2219 sicut ignire est proprius effectus ignis. Hunc autem effectum | |
| 2220 causat Deus in rebus, non solum quando primo esse incipiunt, sed | |
| 2221 quandiu in esse conservantur; sicut lumen causatur in aere a sole | |
| 2222 quandiu aer illuminatus manet. Quandiu igitur res habet esse, | |
| 2223 tandiu oportet quod Deus adsit ei, secundum modum quo esse habet. | |
| 2224 Esse autem est illud quod est magis intimum cuilibet, et quod | |
| 2225 profundius omnibus inest, cum sit formale respectu omnium quae in | |
| 2226 re sunt, ut ex supra dictis patet. Unde oportet quod Deus sit in | |
| 53 | 2227 omnibus rebus, et intime.</p><p title="I q. 8 a. 1 ad 1"><a name="28535"><span class="ref">[28535] Iª q. 8 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2228 dicendum quod Deus est supra omnia per excellentiam suae naturae, |
| 2229 et tamen est in omnibus rebus, ut causans omnium esse, ut supra | |
| 53 | 2230 dictum est.</p><p title="I q. 8 a. 1 ad 2"><a name="28536"><span class="ref">[28536] Iª q. 8 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2231 dicendum quod, licet corporalia dicantur esse in aliquo sicut in |
| 2232 continente, tamen spiritualia continent ea in quibus sunt, sicut | |
| 2233 anima continet corpus. Unde et Deus est in rebus sicut continens | |
| 2234 res. Tamen, per quandam similitudinem corporalium, dicuntur omnia | |
| 53 | 2235 esse in Deo, inquantum continentur ab ipso.</p><p title="I q. 8 a. 1 ad 3"><a name="28537"><span class="ref">[28537] Iª q. 8 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 2236 quod nullius agentis, quantumcumque virtuosi, actio procedit ad |
| 2237 aliquid distans, nisi inquantum in illud per media agit. Hoc autem | |
| 2238 ad maximam virtutem Dei pertinet, quod immediate in omnibus agit. | |
| 2239 Unde nihil est distans ab eo, quasi in se illud Deum non habeat. | |
| 2240 Dicuntur tamen res distare a Deo per dissimilitudinem naturae vel | |
| 2241 gratiae, sicut et ipse est super omnia per excellentiam suae | |
| 53 | 2242 naturae.</p><p title="I q. 8 a. 1 ad 4"><a name="28538"><span class="ref">[28538] Iª q. 8 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum |
| 28 | 2243 quod in Daemonibus intelligitur et natura, quae est a Deo, et |
| 2244 deformitas culpae, quae non est ab ipso. Et ideo non est absolute | |
| 2245 concedendum quod Deus sit in Daemonibus, sed cum hac additione, | |
| 2246 inquantum sunt res quaedam. In rebus autem quae nominant naturam | |
| 53 | 2247 non deformatam, absolute dicendum est Deum esse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 8 a. 2 arg. 1"><a name="28539"><span class="ref">[28539] Iª q. 8 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2248 proceditur. Videtur quod Deus non sit ubique. Esse enim ubique |
| 2249 significat esse in omni loco. Sed esse in omni loco non convenit | |
| 2250 Deo, cui non convenit esse in loco, nam incorporalia, ut dicit | |
| 2251 Boetius, in libro de Hebdomad., non sunt in loco. Ergo Deus non est | |
| 53 | 2252 ubique.</p><p title="I q. 8 a. 2 arg. 2"><a name="28540"><span class="ref">[28540] Iª q. 8 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2253 se habet tempus ad successiva, ita se habet locus ad permanentia. |
| 2254 Sed unum indivisibile actionis vel motus, non potest esse in | |
| 2255 diversis temporibus. Ergo nec unum indivisibile in genere rerum | |
| 2256 permanentium, potest esse in omnibus locis. Esse autem divinum non | |
| 2257 est successivum, sed permanens. Ergo Deus non est in pluribus | |
| 53 | 2258 locis. Et ita non est ubique.</p><p title="I q. 8 a. 2 arg. 3"><a name="28541"><span class="ref">[28541] Iª q. 8 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 2259 est totum alicubi, nihil eius est extra locum illum. Sed Deus, si |
| 2260 est in aliquo loco, totus est ibi, non enim habet partes. Ergo | |
| 53 | 2261 nihil eius est extra locum illum. Ergo Deus non est ubique.</p><p title="I q. 8 a. 2 s. c."><a name="28542"><span class="ref">[28542] Iª q. 8 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 2262 quod dicitur Ierem. XXIII, <i>caelum et terram ego impleo</i>.</p><p title="I q. 8 a. 2 co."><a name="28543"><span class="ref">[28543] Iª q. 8 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 2263 quod, cum locus sit res quaedam, esse aliquid in loco potest |
| 2264 intelligi dupliciter, vel per modum aliarum rerum, idest sicut | |
| 2265 dicitur aliquid esse in aliis rebus quocumque modo, sicut | |
| 2266 accidentia loci sunt in loco; vel per modum proprium loci, sicut | |
| 2267 locata sunt in loco. Utroque autem modo, secundum aliquid, Deus est | |
| 2268 in omni loco, quod est esse ubique. Primo quidem, sicut est in | |
| 2269 omnibus rebus, ut dans eis esse et virtutem et operationem, sic | |
| 2270 enim est in omni loco, ut dans ei esse et virtutem locativam. Item, | |
| 2271 locata sunt in loco inquantum replent locum, et Deus omnem locum | |
| 2272 replet. Non sicut corpus, corpus enim dicitur replere locum, | |
| 2273 inquantum non compatitur secum aliud corpus; sed per hoc quod Deus | |
| 2274 est in aliquo loco, non excluditur quin alia sint ibi, imo per hoc | |
| 2275 replet omnia loca, quod dat esse omnibus locatis, quae replent | |
| 53 | 2276 omnia loca.</p><p title="I q. 8 a. 2 ad 1"><a name="28544"><span class="ref">[28544] Iª q. 8 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2277 dicendum quod incorporalia non sunt in loco per contactum |
| 2278 quantitatis dimensivae, sicut corpora, sed per contactum | |
| 53 | 2279 virtutis.</p><p title="I q. 8 a. 2 ad 2"><a name="28545"><span class="ref">[28545] Iª q. 8 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2280 dicendum quod indivisibile est duplex. Unum quod est terminus |
| 2281 continui, ut punctus in permanentibus, et momentum in successivis. | |
| 2282 Et huiusmodi indivisibile, in permanentibus, quia habet | |
| 2283 determinatum situm, non potest esse in pluribus partibus loci, vel | |
| 2284 in pluribus locis, et similiter indivisibile actionis vel motus, | |
| 2285 quia habet determinatum ordinem in motu vel actione, non potest | |
| 2286 esse in pluribus partibus temporis. Aliud autem indivisibile est, | |
| 2287 quod est extra totum genus continui, et hoc modo substantiae | |
| 2288 incorporeae, ut Deus, Angelus et anima, dicuntur esse | |
| 2289 indivisibiles. Tale igitur indivisibile non applicatur ad continuum | |
| 2290 sicut aliquid eius, sed inquantum contingit illud sua virtute. Unde | |
| 2291 secundum quod virtus sua se potest extendere ad unum vel multa, ad | |
| 2292 parvum vel magnum, secundum hoc est in uno vel pluribus locis, et | |
| 53 | 2293 in loco parvo vel magno.</p><p title="I q. 8 a. 2 ad 3"><a name="28546"><span class="ref">[28546] Iª q. 8 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 2294 quod totum dicitur respectu partium. Est autem duplex pars, |
| 2295 scilicet pars essentiae, ut forma et materia dicuntur partes | |
| 2296 compositi, et genus et differentia partes speciei; et etiam pars | |
| 2297 quantitatis, in quam scilicet dividitur aliqua quantitas. Quod ergo | |
| 2298 est totum in aliquo loco totalitate quantitatis, non potest esse | |
| 2299 extra locum illum, quia quantitas locati commensuratur quantitati | |
| 2300 loci, unde non est totalitas quantitatis, si non sit totalitas | |
| 2301 loci. Sed totalitas essentiae non commensuratur totalitati loci. | |
| 2302 Unde non oportet quod illud quod est totum totalitate essentiae in | |
| 2303 aliquo, nullo modo sit extra illud. Sicut apparet etiam in formis | |
| 2304 accidentalibus, quae secundum accidens quantitatem habent, albedo | |
| 2305 enim est tota in qualibet parte superficiei, si accipiatur | |
| 2306 totalitas essentiae, quia secundum perfectam rationem suae speciei | |
| 2307 invenitur in qualibet parte superficiei, si autem accipiatur | |
| 2308 totalitas secundum quantitatem, quam habet per accidens, sic non | |
| 2309 est tota in qualibet parte superficiei. In substantiis autem | |
| 2310 incorporeis non est totalitas, nec per se nec per accidens, nisi | |
| 2311 secundum perfectam rationem essentiae. Et ideo, sicut anima est | |
| 2312 tota in qualibet parte corporis, ita Deus totus est in omnibus et | |
| 53 | 2313 singulis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 8 a. 3 arg. 1"><a name="28547"><span class="ref">[28547] Iª q. 8 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2314 proceditur. Videtur quod male assignentur modi existendi Deum in |
| 2315 rebus, cum dicitur quod Deus est in omnibus rebus per essentiam, | |
| 2316 potentiam et praesentiam. Id enim per essentiam est in aliquo, quod | |
| 2317 essentialiter est in eo. Deus autem non est essentialiter in rebus, | |
| 2318 non enim est de essentia alicuius rei. Ergo non debet dici quod | |
| 53 | 2319 Deus sit in rebus per essentiam, praesentiam et potentiam.</p><p title="I q. 8 a. 3 arg. 2"><a name="28548"><span class="ref">[28548] Iª q. 8 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, hoc |
| 28 | 2320 est esse praesentem alicui rei, scilicet non deesse illi. Sed hoc |
| 2321 est Deum esse per essentiam in rebus, scilicet non deesse alicui | |
| 2322 rei. Ergo idem est esse Deum in omnibus per essentiam et | |
| 2323 praesentiam. Superfluum ergo fuit dicere quod Deus sit in rebus per | |
| 53 | 2324 essentiam, praesentiam et potentiam.</p><p title="I q. 8 a. 3 arg. 3"><a name="28549"><span class="ref">[28549] Iª q. 8 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2325 Deus est principium omnium rerum per suam potentiam, ita per |
| 2326 scientiam et voluntatem. Sed non dicitur Deus esse in rebus per | |
| 53 | 2327 scientiam et voluntatem. Ergo nec per potentiam.</p><p title="I q. 8 a. 3 arg. 4"><a name="28550"><span class="ref">[28550] Iª q. 8 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2328 gratia est quaedam perfectio superaddita substantiae rei, ita |
| 2329 multae sunt aliae perfectiones superadditae. Si ergo Deus dicitur | |
| 2330 esse speciali modo in quibusdam per gratiam, videtur quod secundum | |
| 2331 quamlibet perfectionem debeat accipi specialis modus essendi Deum | |
| 53 | 2332 in rebus.</p><p title="I q. 8 a. 3 s. c."><a name="28551"><span class="ref">[28551] Iª q. 8 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2333 quod Gregorius dicit, super Cant. Cantic., quod <i>Deus communi |
| 2334 modo est in omnibus rebus praesentia, potentia et substantia, tamen | |
| 53 | 2335 familiari modo dicitur esse in aliquibus per gratiam</i>.</p><p title="I q. 8 a. 3 co."><a name="28552"><span class="ref">[28552] Iª q. 8 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2336 quod Deus dicitur esse in re aliqua dupliciter. Uno modo, per modum |
| 2337 causae agentis, et sic est in omnibus rebus creatis ab ipso. Alio | |
| 2338 modo, sicut obiectum operationis est in operante, quod proprium est | |
| 2339 in operationibus animae, secundum quod cognitum est in cognoscente, | |
| 2340 et desideratum in desiderante. Hoc igitur secundo modo, Deus | |
| 2341 specialiter est in rationali creatura, quae cognoscit et diligit | |
| 2342 illum actu vel habitu. Et quia hoc habet rationalis creatura per | |
| 2343 gratiam, ut infra patebit, dicitur esse hoc modo in sanctis per | |
| 53 | 2344 gratiam.</p><p>In rebus vero aliis ab ipso creatis quomodo sit, |
| 28 | 2345 considerandum est ex his quae in rebus humanis esse dicuntur. Rex |
| 2346 enim dicitur esse in toto regno suo per suam potentiam, licet non | |
| 2347 sit ubique praesens. Per praesentiam vero suam, dicitur aliquid | |
| 2348 esse in omnibus quae in prospectu ipsius sunt; sicut omnia quae | |
| 2349 sunt in aliqua domo, dicuntur esse praesentia alicui, qui tamen non | |
| 2350 est secundum substantiam suam in qualibet parte domus. Secundum | |
| 2351 vero substantiam vel essentiam, dicitur aliquid esse in loco in quo | |
| 2352 eius substantia habetur. Fuerunt ergo aliqui, scilicet Manichaei, | |
| 2353 qui dixerunt divinae potestati subiecta spiritualia esse et | |
| 2354 incorporalia, visibilia vero et corporalia subiecta esse dicebant | |
| 2355 potestati principii contrarii. Contra hos ergo oportet dicere quod | |
| 53 | 2356 Deus sit in omnibus per potentiam suam.</p><p>Fuerunt vero alii, qui |
| 28 | 2357 licet crederent omnia esse subiecta divinae potentiae, tamen |
| 2358 providentiam divinam usque ad haec inferiora corpora non | |
| 2359 extendebant, ex quorum persona dicitur Iob XXII, <i>circa cardines | |
| 2360 caeli perambulat, nec nostra considerat</i>. Et contra hos oportuit | |
| 53 | 2361 dicere quod sit in omnibus per suam praesentiam.</p><p>Fuerunt vero alii, |
| 28 | 2362 qui licet dicerent omnia ad Dei providentiam pertinere, tamen |
| 2363 posuerunt omnia non immediate esse a Deo creata, sed quod immediate | |
| 2364 creavit primas creaturas, et illae creaverunt alias. Et contra hos | |
| 53 | 2365 oportet dicere quod sit in omnibus per essentiam.</p><p>Sic ergo est in |
| 28 | 2366 omnibus per potentiam, inquantum omnia eius potestati subduntur. |
| 2367 Est per praesentiam in omnibus, inquantum omnia nuda sunt et aperta | |
| 2368 oculis eius. Est in omnibus per essentiam, inquantum adest omnibus | |
| 53 | 2369 ut causa essendi, sicut dictum est.</p><p title="I q. 8 a. 3 ad 1"><a name="28553"><span class="ref">[28553] Iª q. 8 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2370 dicendum quod Deus dicitur esse in omnibus per essentiam, non |
| 2371 quidem rerum, quasi sit de essentia earum, sed per essentiam suam, | |
| 2372 quia substantia sua adest omnibus ut causa essendi, sicut dictum | |
| 53 | 2373 est.</p><p title="I q. 8 a. 3 ad 2"><a name="28554"><span class="ref">[28554] Iª q. 8 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2374 dicendum quod aliquid potest dici praesens alicui, inquantum |
| 2375 subiacet eius conspectui, quod tamen distat ab eo secundum suam | |
| 2376 substantiam, ut dictum est. Et ideo oportuit duos modos poni, | |
| 53 | 2377 scilicet per essentiam, et praesentiam.</p><p title="I q. 8 a. 3 ad 3"><a name="28555"><span class="ref">[28555] Iª q. 8 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 2378 quod de ratione scientiae et voluntatis est, quod scitum sit in |
| 2379 sciente, et volitum in volente, unde secundum scientiam et | |
| 2380 voluntatem, magis res sunt in Deo, quam Deus in rebus. Sed de | |
| 2381 ratione potentiae est, quod sit principium agendi in aliud, unde | |
| 2382 secundum potentiam agens comparatur et applicatur rei exteriori. Et | |
| 53 | 2383 sic per potentiam potest dici agens esse in altero.</p><p title="I q. 8 a. 3 ad 4"><a name="28556"><span class="ref">[28556] Iª q. 8 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum |
| 28 | 2384 quod nulla alia perfectio superaddita substantiae, facit Deum esse |
| 2385 in aliquo sicut obiectum cognitum et amatum, nisi gratia, et ideo | |
| 2386 sola gratia facit singularem modum essendi Deum in rebus. Est autem | |
| 2387 alius singularis modus essendi Deum in homine per unionem, de quo | |
| 53 | 2388 modo suo loco agetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 8 a. 4 arg. 1"><a name="28557"><span class="ref">[28557] Iª q. 8 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2389 proceditur. Videtur quod esse ubique non sit proprium Dei. |
| 2390 Universale enim, secundum philosophum, est ubique et semper, | |
| 2391 materia etiam prima, cum sit in omnibus corporibus, est ubique. | |
| 2392 Neutrum autem horum est Deus, ut ex praemissis patet. Ergo esse | |
| 53 | 2393 ubique non est proprium Dei.</p><p title="I q. 8 a. 4 arg. 2"><a name="28558"><span class="ref">[28558] Iª q. 8 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2394 numerus est in numeratis. Sed totum universum est constitutum in |
| 2395 numero, ut patet Sap. XI. Ergo aliquis numerus est, qui est in toto | |
| 53 | 2396 universo, et ita ubique.</p><p title="I q. 8 a. 4 arg. 3"><a name="28559"><span class="ref">[28559] Iª q. 8 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, totum |
| 28 | 2397 universum est quoddam totum corpus perfectum, ut dicitur in I caeli |
| 2398 et mundi. Sed totum universum est ubique, quia extra ipsum nullus | |
| 53 | 2399 locus est. Non ergo solus Deus est ubique.</p><p title="I q. 8 a. 4 arg. 4"><a name="28560"><span class="ref">[28560] Iª q. 8 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 2400 aliquod corpus esset infinitum, nullus locus esset extra ipsum. |
| 2401 Ergo esset ubique. Et sic, esse ubique non videtur proprium | |
| 53 | 2402 Dei.</p><p title="I q. 8 a. 4 arg. 5"><a name="28561"><span class="ref">[28561] Iª q. 8 a. 4 arg. 5</span></a> <i>Praeterea, |
| 28 | 2403 anima</i>, ut dicit Augustinus, in VI de Trin., <i>est tota in toto |
| 2404 corpore, et tota in qualibet eius parte</i>. Si ergo non esset in | |
| 2405 mundo nisi unum solum animal, anima eius esset ubique. Et sic, esse | |
| 53 | 2406 ubique non est proprium Dei.</p><p title="I q. 8 a. 4 arg. 6"><a name="28562"><span class="ref">[28562] Iª q. 8 a. 4 arg. 6</span></a> Praeterea, ut |
| 28 | 2407 Augustinus dicit in epistola ad Volusianum, <i>anima ubi videt, ibi |
| 2408 sentit; et ubi sentit, ibi vivit; et ubi vivit, ibi est</i>. Sed | |
| 2409 anima videt quasi ubique, quia successive videt etiam totum caelum. | |
| 53 | 2410 Ergo anima est ubique.</p><p title="I q. 8 a. 4 s. c."><a name="28563"><span class="ref">[28563] Iª q. 8 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2411 quod Ambrosius dicit, in libro de spiritu sancto, <i>quis audeat |
| 2412 creaturam dicere spiritum sanctum, qui in omnibus et ubique et | |
| 53 | 2413 semper est; quod utique divinitatis est proprium?</i></p><p title="I q. 8 a. 4 co."><a name="28564"><span class="ref">[28564] Iª q. 8 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2414 quod esse ubique primo et per se, est proprium Dei. Dico autem esse |
| 2415 ubique primo, quod secundum se totum est ubique. Si quid enim esset | |
| 2416 ubique, secundum diversas partes in diversis locis existens, non | |
| 2417 esset primo ubique, quia quod convenit alicui ratione partis suae, | |
| 2418 non convenit ei primo; sicut si homo est albus dente, albedo non | |
| 2419 convenit primo homini, sed denti. Esse autem ubique per se dico id | |
| 2420 cui non convenit esse ubique per accidens, propter aliquam | |
| 2421 suppositionem factam, quia sic granum milii esset ubique, supposito | |
| 2422 quod nullum aliud corpus esset. Per se igitur convenit esse ubique | |
| 2423 alicui, quando tale est quod, qualibet positione facta, sequitur | |
| 2424 illud esse ubique. Et hoc proprie convenit Deo. Quia quotcumque | |
| 2425 loca ponantur, etiam si ponerentur infinita praeter ista quae sunt, | |
| 2426 oporteret in omnibus esse Deum, quia nihil potest esse nisi per | |
| 2427 ipsum. Sic igitur esse ubique primo et per se convenit Deo, et est | |
| 2428 proprium eius, quia quotcumque loca ponantur, oportet quod in | |
| 53 | 2429 quolibet sit Deus, non secundum partem, sed secundum seipsum.</p><p title="I q. 8 a. 4 ad 1"><a name="28565"><span class="ref">[28565] Iª q. 8 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2430 dicendum quod universale et materia prima sunt quidem ubique, sed |
| 53 | 2431 non secundum idem esse.</p><p title="I q. 8 a. 4 ad 2"><a name="28566"><span class="ref">[28566] Iª q. 8 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2432 dicendum quod numerus, cum sit accidens, non est per se sed per |
| 2433 accidens, in loco. Nec est totus in quolibet numeratorum, sed | |
| 2434 secundum partem. Et sic non sequitur quod sit primo et per se | |
| 53 | 2435 ubique.</p><p title="I q. 8 a. 4 ad 3"><a name="28567"><span class="ref">[28567] Iª q. 8 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 2436 quod totum corpus universi est ubique, sed non primo, quia non |
| 2437 totum est in quolibet loco, sed secundum suas partes. Nec iterum | |
| 53 | 2438 per se, quia si ponerentur aliqua alia loca, non esset in eis.</p><p title="I q. 8 a. 4 ad 4"><a name="28568"><span class="ref">[28568] Iª q. 8 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum |
| 28 | 2439 quod, si esset corpus infinitum, esset ubique; sed secundum suas |
| 53 | 2440 partes.</p><p title="I q. 8 a. 4 ad 5"><a name="28569"><span class="ref">[28569] Iª q. 8 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum |
| 28 | 2441 quod, si esset unum solum animal, anima eius esset ubique primo |
| 53 | 2442 quidem, sed per accidens.</p><p title="I q. 8 a. 4 ad 6"><a name="28570"><span class="ref">[28570] Iª q. 8 a. 4 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 2443 quod, cum dicitur anima alicubi videre, potest intelligi |
| 2444 dupliciter. Uno modo, secundum quod hoc adverbium alicubi | |
| 2445 determinat actum videndi ex parte obiecti. Et sic verum est quod, | |
| 2446 dum caelum videt, in caelo videt, et eadem ratione in caelo sentit. | |
| 2447 Non tamen sequitur quod in caelo vivat vel sit, quia vivere et esse | |
| 2448 non important actum transeuntem in exterius obiectum. Alio modo | |
| 2449 potest intelligi secundum quod adverbium determinat actum videntis, | |
| 2450 secundum quod exit a vidente. Et sic verum est quod anima ubi | |
| 2451 sentit et videt, ibi est et vivit, secundum istum modum loquendi. | |
| 58 | 2452 Et ita non sequitur quod sit ubique.</p></div></div><div id="q9" class="q"><h2>Quaestio 9</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 9 pr."><a name="28571"><span class="ref">[28571] |
| 53 | 2453 Iª q. 9 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de |
| 28 | 2454 immutabilitate et aeternitate divina, quae immutabilitatem |
| 2455 consequitur. Circa immutabilitatem vero quaeruntur duo. Primo, | |
| 2456 utrum Deus sit omnino immutabilis. Secundo, utrum esse immutabile | |
| 53 | 2457 sit proprium Dei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 9 a. 1 arg. 1"><a name="28572"><span class="ref">[28572] Iª q. 9 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2458 proceditur. Videtur quod Deus non sit omnino immutabilis. Quidquid |
| 2459 enim movet seipsum, est aliquo modo mutabile. Sed, sicut dicit | |
| 2460 Augustinus, VIII super Genesim ad litteram, <i>spiritus creator | |
| 2461 movet se nec per tempus nec per locum</i>. Ergo Deus est aliquo | |
| 53 | 2462 modo mutabilis.</p><p title="I q. 9 a. 1 arg. 2"><a name="28573"><span class="ref">[28573] Iª q. 9 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Sap. |
| 28 | 2463 VII dicitur de sapientia quod est <i>mobilior omnibus |
| 2464 mobilibus</i>. Sed Deus est ipsa sapientia. Ergo Deus est | |
| 53 | 2465 mobilis.</p><p title="I q. 9 a. 1 arg. 3"><a name="28574"><span class="ref">[28574] Iª q. 9 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2466 appropinquari et elongari motum significant. Huiusmodi autem |
| 2467 dicuntur de Deo in Scriptura, Iac. IV, <i>appropinquate Deo, et | |
| 53 | 2468 appropinquabit vobis</i>. Ergo Deus est mutabilis.</p><p title="I q. 9 a. 1 s. c."><a name="28575"><span class="ref">[28575] Iª q. 9 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 2469 quod dicitur Malach. III, <i>ego Deus, et non mutor</i>.</p><p title="I q. 9 a. 1 co."><a name="28576"><span class="ref">[28576] Iª q. 9 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 2470 quod ex praemissis ostenditur Deum esse omnino immutabilem. Primo |
| 2471 quidem, quia supra ostensum est esse aliquod primum ens, quod Deum | |
| 2472 dicimus, et quod huiusmodi primum ens oportet esse purum actum | |
| 2473 absque permixtione alicuius potentiae, eo quod potentia simpliciter | |
| 2474 est posterior actu. Omne autem quod quocumque modo mutatur, est | |
| 2475 aliquo modo in potentia. Ex quo patet quod impossibile est Deum | |
| 2476 aliquo modo mutari. Secundo, quia omne quod movetur, quantum ad | |
| 2477 aliquid manet, et quantum ad aliquid transit, sicut quod movetur de | |
| 2478 albedine in nigredinem, manet secundum substantiam. Et sic in omni | |
| 2479 eo quod movetur, attenditur aliqua compositio. Ostensum est autem | |
| 2480 supra quod in Deo nulla est compositio, sed est omnino simplex. | |
| 2481 Unde manifestum est quod Deus moveri non potest. Tertio, quia omne | |
| 2482 quod movetur, motu suo aliquid acquirit, et pertingit ad illud ad | |
| 2483 quod prius non pertingebat. Deus autem, cum sit infinitus, | |
| 2484 comprehendens in se omnem plenitudinem perfectionis totius esse, | |
| 2485 non potest aliquid acquirere, nec extendere se in aliquid ad quod | |
| 2486 prius non pertingebat. Unde nullo modo sibi competit motus. Et inde | |
| 2487 est quod quidam antiquorum, quasi ab ipsa veritate coacti, | |
| 53 | 2488 posuerunt primum principium esse immobile.</p><p title="I q. 9 a. 1 ad 1"><a name="28577"><span class="ref">[28577] Iª q. 9 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2489 dicendum quod Augustinus ibi loquitur secundum modum quo Plato |
| 2490 dicebat primum movens movere seipsum, omnem operationem nominans | |
| 2491 motum; secundum quod etiam ipsum intelligere et velle et amare | |
| 2492 motus quidam dicuntur. Quia ergo Deus intelligit et amat seipsum, | |
| 2493 secundum hoc dixerunt quod Deus movet seipsum, non autem secundum | |
| 2494 quod motus et mutatio est existentis in potentia, ut nunc loquimur | |
| 53 | 2495 de mutatione et motu.</p><p title="I q. 9 a. 1 ad 2"><a name="28578"><span class="ref">[28578] Iª q. 9 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2496 dicendum quod sapientia dicitur mobilis esse similitudinarie, |
| 2497 secundum quod suam similitudinem diffundit usque ad ultima rerum. | |
| 2498 Nihil enim esse potest, quod non procedat a divina sapientia per | |
| 2499 quandam imitationem, sicut a primo principio effectivo et formali; | |
| 2500 prout etiam artificiata procedunt a sapientia artificis. Sic igitur | |
| 2501 inquantum similitudo divinae sapientiae gradatim procedit a | |
| 2502 supremis, quae magis participant de eius similitudine, usque ad | |
| 2503 infima rerum, quae minus participant dicitur esse quidam processus | |
| 2504 et motus divinae sapientiae in res, sicut si dicamus solem | |
| 2505 procedere usque ad terram, inquantum radius luminis eius usque ad | |
| 2506 terram pertingit. Et hoc modo exponit Dionysius, cap. I Cael. | |
| 2507 Hier., dicens quod <i>omnis processus divinae manifestationis venit | |
| 53 | 2508 ad nos a patre luminum moto</i>.</p><p title="I q. 9 a. 1 ad 3"><a name="28579"><span class="ref">[28579] Iª q. 9 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 2509 quod huiusmodi dicuntur de Deo in Scripturis metaphorice. Sicut |
| 2510 enim dicitur sol intrare domum vel exire, inquantum radius eius | |
| 2511 pertingit ad domum; sic dicitur Deus appropinquare ad nos vel | |
| 2512 recedere a nobis, inquantum percipimus influentiam bonitatis | |
| 53 | 2513 ipsius, vel ab eo deficimus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 9 a. 2 arg. 1"><a name="28580"><span class="ref">[28580] Iª q. 9 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2514 proceditur. Videtur quod esse immutabile non sit proprium Dei. |
| 2515 Dicit enim philosophus, in II Metaphys., quod materia est in omni | |
| 2516 eo quod movetur. Sed substantiae quaedam creatae, sicut Angeli et | |
| 2517 animae, non habent materiam, ut quibusdam videtur. Ergo esse | |
| 53 | 2518 immutabile non est proprium Dei.</p><p title="I q. 9 a. 2 arg. 2"><a name="28581"><span class="ref">[28581] Iª q. 9 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 2519 quod movetur, movetur propter aliquem finem, quod ergo iam pervenit |
| 2520 ad ultimum finem, non movetur. Sed quaedam creaturae iam | |
| 2521 pervenerunt ad ultimum finem, sicut omnes beati. Ergo aliquae | |
| 53 | 2522 creaturae sunt immobiles.</p><p title="I q. 9 a. 2 arg. 3"><a name="28582"><span class="ref">[28582] Iª q. 9 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 2523 quod est mutabile, est variabile. Sed formae sunt invariabiles, |
| 2524 dicitur enim in libro sex principiorum, quod <i>forma est simplici | |
| 2525 et invariabili essentia consistens</i>. Ergo non est solius Dei | |
| 53 | 2526 proprium esse immutabile.</p><p title="I q. 9 a. 2 s. c."><a name="28583"><span class="ref">[28583] Iª q. 9 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2527 quod dicit Augustinus, in libro de natura boni, <i>solus Deus |
| 2528 immutabilis est; quae autem fecit, quia ex nihilo sunt, mutabilia | |
| 53 | 2529 sunt</i>.</p><p title="I q. 9 a. 2 co."><a name="28584"><span class="ref">[28584] Iª q. 9 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2530 quod solus Deus est omnino immutabilis, omnis autem creatura aliquo |
| 2531 modo est mutabilis. Sciendum est enim quod mutabile potest aliquid | |
| 2532 dici dupliciter, uno modo, per potentiam quae in ipso est; alio | |
| 2533 modo, per potentiam quae in altero est. Omnes enim creaturae, | |
| 2534 antequam essent, non erant possibiles esse per aliquam potentiam | |
| 2535 creatam, cum nullum creatum sit aeternum, sed per solam potentiam | |
| 2536 divinam, inquantum Deus poterat eas in esse producere. Sicut autem | |
| 2537 ex voluntate Dei dependet quod res in esse producit, ita ex | |
| 2538 voluntate eius dependet quod res in esse conservat, non enim aliter | |
| 2539 eas in esse conservat, quam semper eis esse dando; unde si suam | |
| 2540 actionem eis subtraheret, omnia in nihilum redigerentur, ut patet | |
| 2541 per Augustinum, IV super Gen. ad Litt. Sicut igitur in potentia | |
| 2542 creatoris fuit ut res essent, antequam essent in seipsis, ita in | |
| 2543 potentia creatoris est, postquam sunt in seipsis, ut non sint. Sic | |
| 2544 igitur per potentiam quae est in altero, scilicet in Deo, sunt | |
| 2545 mutabiles, inquantum ab ipso ex nihilo potuerunt produci in esse, | |
| 53 | 2546 et de esse possunt reduci in non esse.</p><p>Si autem dicatur aliquid |
| 28 | 2547 mutabile per potentiam in ipso existentem, sic etiam aliquo modo |
| 2548 omnis creatura est mutabilis. Est enim in creatura duplex potentia, | |
| 2549 scilicet activa et passiva. Dico autem potentiam passivam, secundum | |
| 2550 quam aliquid assequi potest suam perfectionem, vel in essendo vel | |
| 2551 in consequendo finem. Si igitur attendatur mutabilitas rei secundum | |
| 2552 potentiam ad esse, sic non in omnibus creaturis est mutabilitas, | |
| 2553 sed in illis solum in quibus illud quod est possibile in eis, | |
| 2554 potest stare cum non esse. Unde in corporibus inferioribus est | |
| 2555 mutabilitas et secundum esse substantiale, quia materia eorum | |
| 2556 potest esse cum privatione formae substantialis ipsorum, et quantum | |
| 2557 ad esse accidentale, si subiectum compatiatur secum privationem | |
| 2558 accidentis; sicut hoc subiectum, homo, compatitur secum non album, | |
| 2559 et ideo potest mutari de albo in non album. Si vero sit tale | |
| 2560 accidens quod consequatur principia essentialia subiecti, privatio | |
| 2561 illius accidentis non potest stare cum subiecto, unde subiectum non | |
| 2562 potest mutari secundum illud accidens, sicut nix non potest fieri | |
| 2563 nigra. In corporibus vero caelestibus, materia non compatitur secum | |
| 2564 privationem formae, quia forma perficit totam potentialitatem | |
| 2565 materiae, et ideo non sunt mutabilia secundum esse substantiale; | |
| 2566 sed secundum esse locale, quia subiectum compatitur secum | |
| 2567 privationem huius loci vel illius. Substantiae vero incorporeae, | |
| 2568 quia sunt ipsae formae subsistentes, quae tamen se habent ad esse | |
| 2569 ipsarum sicut potentia ad actum, non compatiuntur secum privationem | |
| 2570 huius actus, quia esse consequitur formam, et nihil corrumpitur | |
| 2571 nisi per hoc quod amittit formam. Unde in ipsa forma non est | |
| 2572 potentia ad non esse, et ideo huiusmodi substantiae sunt | |
| 2573 immutabiles et invariabiles secundum esse. Et hoc est quod dicit | |
| 2574 Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>substantiae intellectuales | |
| 2575 creatae mundae sunt a generatione et ab omni variatione, sicut | |
| 2576 incorporales et immateriales</i>. Sed tamen remanet in eis duplex | |
| 2577 mutabilitas. Una secundum quod sunt in potentia ad finem, et sic | |
| 2578 est in eis mutabilitas secundum electionem de bono in malum, ut | |
| 2579 Damascenus dicit. Alia secundum locum, inquantum virtute sua finita | |
| 2580 possunt attingere quaedam loca quae prius non attingebant, quod de | |
| 2581 Deo dici non potest, qui sua infinitate omnia loca replet, ut supra | |
| 53 | 2582 dictum est.</p><p>Sic igitur in omni creatura est potentia ad mutationem, |
| 28 | 2583 vel secundum esse substantiale, sicut corpora corruptibilia; vel |
| 2584 secundum esse locale tantum, sicut corpora caelestia, vel secundum | |
| 2585 ordinem ad finem et applicationem virtutis ad diversa, sicut in | |
| 2586 Angelis. Et universaliter omnes creaturae communiter sunt mutabiles | |
| 2587 secundum potentiam creantis, in cuius potestate est esse et non | |
| 2588 esse earum. Unde, cum Deus nullo istorum modorum sit mutabilis, | |
| 53 | 2589 proprium eius est omnino immutabilem esse.</p><p title="I q. 9 a. 2 ad 1"><a name="28585"><span class="ref">[28585] Iª q. 9 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2590 dicendum quod obiectio illa procedit de eo quod est mutabile |
| 2591 secundum esse substantiale vel accidentale, de tali enim motu | |
| 53 | 2592 philosophi tractaverunt.</p><p title="I q. 9 a. 2 ad 2"><a name="28586"><span class="ref">[28586] Iª q. 9 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2593 dicendum quod Angeli boni, supra immutabilitatem essendi, quae |
| 2594 competit eis secundum naturam, habent immutabilitatem electionis ex | |
| 2595 divina virtute, tamen remanet in eis mutabilitas secundum | |
| 53 | 2596 locum.</p><p title="I q. 9 a. 2 ad 3"><a name="28587"><span class="ref">[28587] Iª q. 9 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum |
| 28 | 2597 quod formae dicuntur invariabiles, quia non possunt esse subiectum |
| 2598 variationis, subiiciuntur tamen variationi, inquantum subiectum | |
| 2599 secundum eas variatur. Unde patet quod secundum quod sunt, sic | |
| 2600 variantur, non enim dicuntur entia quasi sint subiectum essendi, | |
| 58 | 2601 sed quia eis aliquid est.</p></div></div><div id="q10" class="q"><h2>Quaestio 10</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 10 pr."><a name="28588"><span class="ref">[28588] |
| 53 | 2602 Iª q. 10 pr.</span></a> Deinde quaeritur de aeternitate. Et |
| 28 | 2603 circa hoc quaeruntur sex. Primo, quid sit aeternitas. Secundo, |
| 2604 utrum Deus sit aeternus. Tertio, utrum esse aeternum sit proprium | |
| 2605 Dei. Quarto, utrum aeternitas differat a tempore. Quinto, de | |
| 2606 differentia aevi et temporis. Sexto, utrum sit unum aevum tantum, | |
| 53 | 2607 sicut est unum tempus et una aeternitas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 10 a. 1 arg. 1"><a name="28589"><span class="ref">[28589] Iª q. 10 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2608 proceditur. Videtur quod non sit conveniens definitio aeternitatis, |
| 2609 quam Boetius ponit V de consolatione, dicens quod <i>aeternitas est | |
| 2610 interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio</i>. | |
| 2611 Interminabile enim negative dicitur. Sed negatio non est de ratione | |
| 2612 nisi eorum quae sunt deficientia, quod aeternitati non competit. | |
| 53 | 2613 Ergo in definitione aeternitatis non debet poni interminabile.</p><p title="I q. 10 a. 1 arg. 2"><a name="28590"><span class="ref">[28590] Iª q. 10 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2614 aeternitas durationem quandam significat. Duratio autem magis |
| 2615 respicit esse quam vitam. Ergo non debuit poni in definitione | |
| 53 | 2616 aeternitatis vita, sed magis esse.</p><p title="I q. 10 a. 1 arg. 3"><a name="28591"><span class="ref">[28591] Iª q. 10 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, totum |
| 28 | 2617 dicitur quod habet partes. Hoc autem aeternitati non convenit, cum |
| 53 | 2618 sit simplex. Ergo inconvenienter dicitur tota.</p><p title="I q. 10 a. 1 arg. 4"><a name="28592"><span class="ref">[28592] Iª q. 10 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2619 plures dies non possunt esse simul, nec plura tempora. Sed in |
| 2620 aeternitate pluraliter dicuntur dies et tempora, dicitur enim | |
| 2621 Micheae V, <i>egressus eius ab initio, a diebus aeternitatis</i>; | |
| 2622 et ad Rom., XVI cap., <i>secundum revelationem mysterii temporibus | |
| 53 | 2623 aeternis taciti</i>. Ergo aeternitas non est tota simul.</p><p title="I q. 10 a. 1 arg. 5"><a name="28593"><span class="ref">[28593] Iª q. 10 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, totum |
| 28 | 2624 et perfectum sunt idem. Posito igitur quod sit tota, superflue |
| 53 | 2625 additur quod sit perfecta.</p><p title="I q. 10 a. 1 arg. 6"><a name="28594"><span class="ref">[28594] Iª q. 10 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2626 possessio ad durationem non pertinet. Aeternitas autem quaedam |
| 53 | 2627 duratio est. Ergo aeternitas non est possessio.</p><p title="I q. 10 a. 1 co."><a name="28595"><span class="ref">[28595] Iª q. 10 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2628 quod, sicut in cognitionem simplicium oportet nos venire per |
| 2629 composita, ita in cognitionem aeternitatis oportet nos venire per | |
| 2630 tempus; quod nihil aliud est quam numerus motus secundum prius et | |
| 2631 posterius. Cum enim in quolibet motu sit successio, et una pars | |
| 2632 post alteram, ex hoc quod numeramus prius et posterius in motu, | |
| 2633 apprehendimus tempus; quod nihil aliud est quam numerus prioris et | |
| 2634 posterioris in motu. In eo autem quod caret motu, et semper eodem | |
| 2635 modo se habet, non est accipere prius et posterius. Sicut igitur | |
| 2636 ratio temporis consistit in numeratione prioris et posterioris in | |
| 2637 motu, ita in apprehensione uniformitatis eius quod est omnino extra | |
| 53 | 2638 motum, consistit ratio aeternitatis.</p><p>Item, ea dicuntur tempore |
| 28 | 2639 mensurari, quae principium et finem habent in tempore, ut dicitur |
| 2640 in IV Physic., et hoc ideo, quia in omni eo quod movetur est | |
| 2641 accipere aliquod principium et aliquem finem. Quod vero est omnino | |
| 2642 immutabile, sicut nec successionem, ita nec principium aut finem | |
| 53 | 2643 habere potest.</p><p>Sic ergo ex duobus notificatur aeternitas. Primo, ex |
| 28 | 2644 hoc quod id quod est in aeternitate, est interminabile, idest |
| 2645 principio et fine carens (ut terminus ad utrumque referatur). | |
| 2646 Secundo, per hoc quod ipsa aeternitas successione caret, tota simul | |
| 53 | 2647 existens.</p><p title="I q. 10 a. 1 ad 1"><a name="28596"><span class="ref">[28596] Iª q. 10 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2648 dicendum quod simplicia consueverunt per negationem definiri, sicut |
| 2649 punctus est cuius pars non est. Quod non ideo est, quod negatio sit | |
| 2650 de essentia eorum, sed quia intellectus noster, qui primo | |
| 2651 apprehendit composita, in cognitionem simplicium pervenire non | |
| 53 | 2652 potest, nisi per remotionem compositionis.</p><p title="I q. 10 a. 1 ad 2"><a name="28597"><span class="ref">[28597] Iª q. 10 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2653 dicendum quod illud quod est vere aeternum, non solum est ens, sed |
| 2654 vivens, et ipsum vivere se extendit quodammodo ad operationem, non | |
| 2655 autem esse. Protensio autem durationis videtur attendi secundum | |
| 2656 operationem, magis quam secundum esse, unde et tempus est numerus | |
| 53 | 2657 motus.</p><p title="I q. 10 a. 1 ad 3"><a name="28598"><span class="ref">[28598] Iª q. 10 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2658 dicendum quod aeternitas dicitur tota, non quia habet partes, sed |
| 53 | 2659 inquantum nihil ei deest.</p><p title="I q. 10 a. 1 ad 4"><a name="28599"><span class="ref">[28599] Iª q. 10 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2660 dicendum quod, sicut Deus, cum sit incorporeus, nominibus rerum |
| 2661 corporalium metaphorice in Scripturis nominatur, sic aeternitas, | |
| 53 | 2662 tota simul existens, nominibus temporalibus successivis.</p><p title="I q. 10 a. 1 ad 5"><a name="28600"><span class="ref">[28600] Iª q. 10 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2663 dicendum quod in tempore est duo considerare, scilicet ipsum |
| 2664 tempus, quod est successivum; et nunc temporis, quod est | |
| 2665 imperfectum. Dicit ergo tota simul, ad removendum tempus, et | |
| 53 | 2666 perfecta, ad excludendum nunc temporis.</p><p title="I q. 10 a. 1 ad 6"><a name="28601"><span class="ref">[28601] Iª q. 10 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 2667 quod illud quod possidetur, firmiter et quiete habetur. Ad |
| 2668 designandam ergo immutabilitatem et indeficientiam aeternitatis, | |
| 53 | 2669 usus est nomine possessionis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 10 a. 2 arg. 1"><a name="28602"><span class="ref">[28602] Iª q. 10 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2670 proceditur. Videtur quod Deus non sit aeternus. Nihil enim factum |
| 2671 potest dici de Deo. Sed aeternitas est aliquid factum, dicit enim | |
| 2672 Boetius quod <i>nunc fluens facit tempus, nunc stans facit | |
| 2673 aeternitatem</i>; et Augustinus dicit, in libro octoginta trium | |
| 2674 quaest., quod Deus est auctor aeternitatis. Ergo Deus non est | |
| 53 | 2675 aeternus.</p><p title="I q. 10 a. 2 arg. 2"><a name="28603"><span class="ref">[28603] Iª q. 10 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 2676 est ante aeternitatem et post aeternitatem, non mensuratur |
| 2677 aeternitate. Sed Deus est ante aeternitatem, ut dicitur in libro de | |
| 2678 causis, et post aeternitatem; dicitur enim Exod. XV, quod | |
| 2679 <i>dominus regnabit in aeternum et ultra</i>. Ergo esse aeternum | |
| 53 | 2680 non convenit Deo.</p><p title="I q. 10 a. 2 arg. 3"><a name="28604"><span class="ref">[28604] Iª q. 10 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2681 aeternitas mensura quaedam est. Sed Deo non convenit esse |
| 53 | 2682 mensuratum. Ergo non competit ei esse aeternum.</p><p title="I q. 10 a. 2 arg. 4"><a name="28605"><span class="ref">[28605] Iª q. 10 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 2683 aeternitate non est praesens, praeteritum vel futurum cum sit tota |
| 2684 simul, ut dictum est. Sed de Deo dicuntur in Scripturis verba | |
| 2685 praesentis temporis, praeteriti vel futuri. Ergo Deus non est | |
| 53 | 2686 aeternus.</p><p title="I q. 10 a. 2 s. c."><a name="28606"><span class="ref">[28606] Iª q. 10 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2687 quod dicit Athanasius, <i>aeternus pater, aeternus filius, aeternus |
| 53 | 2688 spiritus sanctus</i>.</p><p title="I q. 10 a. 2 co."><a name="28607"><span class="ref">[28607] Iª q. 10 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2689 quod ratio aeternitatis consequitur immutabilitatem, sicut ratio |
| 2690 temporis consequitur motum, ut ex dictis patet. Unde, cum Deus sit | |
| 2691 maxime immutabilis, sibi maxime competit esse aeternum. Nec solum | |
| 2692 est aeternus, sed est sua aeternitas, cum tamen nulla alia res sit | |
| 2693 sua duratio, quia non est suum esse. Deus autem est suum esse | |
| 53 | 2694 uniforme, unde, sicut est sua essentia, ita est sua aeternitas.</p><p title="I q. 10 a. 2 ad 1"><a name="28608"><span class="ref">[28608] Iª q. 10 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2695 dicendum quod nunc stans dicitur facere aeternitatem, secundum |
| 2696 nostram apprehensionem. Sicut enim causatur in nobis apprehensio | |
| 2697 temporis, eo quod apprehendimus fluxum ipsius nunc, ita causatur in | |
| 2698 nobis apprehensio aeternitatis, inquantum apprehendimus nunc stans. | |
| 2699 Quod autem dicit Augustinus, quod <i>Deus est auctor | |
| 2700 aeternitatis</i>, intelligitur de aeternitate participata, eo enim | |
| 2701 modo communicat Deus suam aeternitatem aliquibus, quo et suam | |
| 53 | 2702 immutabilitatem.</p><p title="I q. 10 a. 2 ad 2"><a name="28609"><span class="ref">[28609] Iª q. 10 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc patet |
| 28 | 2703 solutio ad secundum. Nam Deus dicitur esse ante aeternitatem, prout |
| 2704 participatur a substantiis immaterialibus. Unde et ibidem dicitur, | |
| 2705 quod <i>intelligentia parificatur aeternitati</i>. Quod autem | |
| 2706 dicitur in Exodo, <i>dominus regnabit in aeternum et ultra</i> | |
| 2707 sciendum quod aeternum accipitur ibi pro saeculo, sicut habet alia | |
| 2708 translatio. Sic igitur dicitur quod regnabit ultra aeternum, quia | |
| 2709 durat ultra quodcumque saeculum, idest ultra quamcumque durationem | |
| 2710 datam, nihil est enim aliud saeculum quam periodus cuiuslibet rei, | |
| 2711 ut dicitur in libro I de caelo. Vel dicitur etiam ultra aeternum | |
| 2712 regnare, quia, si etiam aliquid aliud semper esset (ut motus caeli | |
| 2713 secundum quosdam philosophos), tamen Deus ultra regnat, inquantum | |
| 53 | 2714 eius regnum est totum simul.</p><p title="I q. 10 a. 2 ad 3"><a name="28610"><span class="ref">[28610] Iª q. 10 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2715 dicendum quod aeternitas non est aliud quam ipse Deus. Unde non |
| 2716 dicitur Deus aeternus, quasi sit aliquo modo mensuratus, sed | |
| 2717 accipitur ibi ratio mensurae secundum apprehensionem nostram | |
| 53 | 2718 tantum.</p><p title="I q. 10 a. 2 ad 4"><a name="28611"><span class="ref">[28611] Iª q. 10 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2719 dicendum quod verba diversorum temporum attribuuntur Deo, inquantum |
| 2720 eius aeternitas omnia tempora includit, non quod ipse varietur per | |
| 53 | 2721 praesens, praeteritum et futurum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 10 a. 3 arg. 1"><a name="28612"><span class="ref">[28612] Iª q. 10 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2722 proceditur. Videtur quod esse aeternum non sit soli Deo proprium. |
| 2723 Dicitur enim Danielis XII, quod <i>qui ad iustitiam erudiunt | |
| 2724 plurimos, erunt quasi stellae in perpetuas aeternitates</i>. Non | |
| 2725 autem essent plures aeternitates, si solus Deus esset aeternus. Non | |
| 53 | 2726 igitur solus Deus est aeternus.</p><p title="I q. 10 a. 3 arg. 2"><a name="28613"><span class="ref">[28613] Iª q. 10 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2727 Matth. XXV dicitur, <i>ite, maledicti, in ignem aeternum</i>. Non |
| 53 | 2728 igitur solus Deus est aeternus.</p><p title="I q. 10 a. 3 arg. 3"><a name="28614"><span class="ref">[28614] Iª q. 10 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 2729 necessarium est aeternum. Sed multa sunt necessaria; sicut omnia |
| 2730 principia demonstrationis, et omnes propositiones demonstrativae. | |
| 53 | 2731 Ergo non solus Deus est aeternus.</p><p title="I q. 10 a. 3 s. c."><a name="28615"><span class="ref">[28615] Iª q. 10 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2732 quod dicit Hieronymus, ad Marcellam, <i>Deus solus est qui exordium |
| 2733 non habet</i>. Quidquid autem exordium habet, non est aeternum. | |
| 53 | 2734 Solus ergo Deus est aeternus.</p><p title="I q. 10 a. 3 co."><a name="28616"><span class="ref">[28616] Iª q. 10 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2735 quod aeternitas vere et proprie in solo Deo est. Quia aeternitas |
| 2736 immutabilitatem consequitur, ut ex dictis patet. Solus autem Deus | |
| 2737 est omnino immutabilis, ut est superius ostensum. Secundum tamen | |
| 2738 quod aliqua ab ipso immutabilitatem percipiunt, secundum hoc aliqua | |
| 2739 eius aeternitatem participant. Quaedam ergo quantum ad hoc | |
| 2740 immutabilitatem sortiuntur a Deo, quod nunquam esse desinunt, et | |
| 2741 secundum hoc dicitur Eccle. I de terra, quod in aeternum stat. | |
| 2742 Quaedam etiam aeterna in Scripturis dicuntur propter diuturnitatem | |
| 2743 durationis, licet corruptibilia sint, sicut in Psalmo dicuntur | |
| 2744 montes aeterni; et Deuter. XXXIII etiam dicitur, de pomis collium | |
| 2745 aeternorum. Quaedam autem amplius participant de ratione | |
| 2746 aeternitatis, inquantum habent intransmutabilitatem vel secundum | |
| 2747 esse, vel ulterius secundum operationem, sicut Angeli et beati, qui | |
| 2748 verbo fruuntur, quia quantum ad illam visionem verbi, non sunt in | |
| 2749 sanctis volubiles cogitationes, ut dicit Augustinus, XV de Trin. | |
| 2750 Unde et videntes Deum dicuntur habere vitam aeternam, secundum | |
| 2751 illud Ioann. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant</i> et | |
| 53 | 2752 cetera.</p><p title="I q. 10 a. 3 ad 1"><a name="28617"><span class="ref">[28617] Iª q. 10 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2753 dicendum quod dicuntur multae aeternitates, secundum quod sunt |
| 53 | 2754 multi participantes aeternitatem ex ipsa Dei contemplatione.</p><p title="I q. 10 a. 3 ad 2"><a name="28618"><span class="ref">[28618] Iª q. 10 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2755 dicendum quod ignis Inferni dicitur aeternus propter |
| 2756 interminabilitatem tantum. Est tamen in poenis eorum transmutatio, | |
| 2757 secundum illud Iob XXIV, <i>ad nimium calorem transibunt ab aquis | |
| 2758 nivium</i>. Unde in Inferno non est vera aeternitas, sed magis | |
| 2759 tempus; secundum illud Psalmi, <i>erit tempus eorum in | |
| 53 | 2760 saecula</i>.</p><p title="I q. 10 a. 3 ad 3"><a name="28619"><span class="ref">[28619] Iª q. 10 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2761 dicendum quod necessarium significat quendam modum veritatis. Verum |
| 2762 autem, secundum philosophum, VI Metaphys., est in intellectu. | |
| 2763 Secundum hoc igitur vera et necessaria sunt aeterna, quia sunt in | |
| 2764 intellectu aeterno, qui est intellectus divinus solus. Unde non | |
| 53 | 2765 sequitur quod aliquid extra Deum sit aeternum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 10 a. 4 arg. 1"><a name="28620"><span class="ref">[28620] Iª q. 10 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2766 proceditur. Videtur quod aeternitas non sit aliud a tempore. |
| 2767 Impossibile est enim duas esse mensuras durationis simul, nisi una | |
| 2768 sit pars alterius, non enim sunt simul duo dies vel duae horae; sed | |
| 2769 dies et hora sunt simul, quia hora est pars diei. Sed aeternitas et | |
| 2770 tempus sunt simul, quorum utrumque mensuram quandam durationis | |
| 2771 importat. Cum igitur aeternitas non sit pars temporis, quia | |
| 2772 aeternitas excedit tempus et includit ipsum; videtur quod tempus | |
| 53 | 2773 sit pars aeternitatis, et non aliud ab aeternitate.</p><p title="I q. 10 a. 4 arg. 2"><a name="28621"><span class="ref">[28621] Iª q. 10 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2774 secundum philosophum in IV Physic., nunc temporis manet idem in |
| 2775 toto tempore. Sed hoc videtur constituere rationem aeternitatis, | |
| 2776 quod sit idem indivisibiliter se habens in toto decursu temporis. | |
| 2777 Ergo aeternitas est nunc temporis. Sed nunc temporis non est aliud | |
| 2778 secundum substantiam a tempore. Ergo aeternitas non est aliud | |
| 53 | 2779 secundum substantiam a tempore.</p><p title="I q. 10 a. 4 arg. 3"><a name="28622"><span class="ref">[28622] Iª q. 10 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2780 mensura primi motus est mensura omnium motuum, ut dicitur in IV |
| 2781 Physic., ita videtur quod mensura primi esse sit mensura omnis | |
| 2782 esse. Sed aeternitas est mensura primi esse, quod est esse divinum. | |
| 2783 Ergo aeternitas est mensura omnis esse. Sed esse rerum | |
| 2784 corruptibilium mensuratur tempore. Ergo tempus vel est aeternitas, | |
| 53 | 2785 vel aliquid aeternitatis.</p><p title="I q. 10 a. 4 s. c."><a name="28623"><span class="ref">[28623] Iª q. 10 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2786 quod aeternitas est tota simul, in tempore autem est prius et |
| 53 | 2787 posterius. Ergo tempus et aeternitas non sunt idem.</p><p title="I q. 10 a. 4 co."><a name="28624"><span class="ref">[28624] Iª q. 10 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2788 quod manifestum est tempus et aeternitatem non esse idem. Sed huius |
| 2789 diversitatis rationem quidam assignaverunt ex hoc quod aeternitas | |
| 2790 caret principio et fine, tempus autem habet principium et finem. | |
| 2791 Sed haec est differentia per accidens, et non per se. Quia dato | |
| 2792 quod tempus semper fuerit et semper futurum sit, secundum | |
| 2793 positionem eorum qui motum caeli ponunt sempiternum, adhuc | |
| 2794 remanebit differentia inter aeternitatem et tempus, ut dicit | |
| 2795 Boetius in libro de Consolat., ex hoc quod aeternitas est tota | |
| 2796 simul, quod tempori non convenit, quia aeternitas est mensura esse | |
| 2797 permanentis, tempus vero est mensura motus. Si tamen praedicta | |
| 2798 differentia attendatur quantum ad mensurata, et non quantum ad | |
| 2799 mensuras, sic habet aliquam rationem, quia solum illud mensuratur | |
| 2800 tempore, quod habet principium et finem in tempore, ut dicitur in | |
| 2801 IV Physic. Unde si motus caeli semper duraret, tempus non | |
| 2802 mensuraret ipsum secundum suam totam durationem, cum infinitum non | |
| 2803 sit mensurabile; sed mensuraret quamlibet circulationem, quae habet | |
| 53 | 2804 principium et finem in tempore.</p><p>Potest tamen et aliam rationem |
| 28 | 2805 habere ex parte istarum mensurarum, si accipiatur finis et |
| 2806 principium in potentia. Quia etiam dato quod tempus semper duret, | |
| 2807 tamen possibile est signare in tempore et principium et finem, | |
| 2808 accipiendo aliquas partes ipsius, sicut dicimus principium et finem | |
| 2809 diei vel anni, quod non contingit in aeternitate. Sed tamen istae | |
| 2810 differentiae consequuntur eam quae est per se et primo, | |
| 2811 differentiam, per hoc quod aeternitas est tota simul, non autem | |
| 53 | 2812 tempus.</p><p title="I q. 10 a. 4 ad 1"><a name="28625"><span class="ref">[28625] Iª q. 10 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2813 dicendum quod ratio illa procederet, si tempus et aeternitas essent |
| 2814 mensurae unius generis, quod patet esse falsum, ex his quorum est | |
| 53 | 2815 tempus et aeternitas mensura.</p><p title="I q. 10 a. 4 ad 2"><a name="28626"><span class="ref">[28626] Iª q. 10 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2816 dicendum quod nunc temporis est idem subiecto in toto tempore, sed |
| 2817 differens ratione, eo quod, sicut tempus respondet motui, ita nunc | |
| 2818 temporis respondet mobili; mobile autem est idem subiecto in toto | |
| 2819 decursu temporis, sed differens ratione, inquantum est hic et ibi. | |
| 2820 Et ista alternatio est motus. Similiter fluxus ipsius nunc, | |
| 2821 secundum quod alternatur ratione, est tempus. Aeternitas autem | |
| 2822 manet eadem et subiecto et ratione. Unde aeternitas non est idem | |
| 53 | 2823 quod nunc temporis.</p><p title="I q. 10 a. 4 ad 3"><a name="28627"><span class="ref">[28627] Iª q. 10 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2824 dicendum quod, sicut aeternitas est propria mensura ipsius esse, |
| 2825 ita tempus est propria mensura motus. Unde secundum quod aliquod | |
| 2826 esse recedit a permanentia essendi et subditur transmutationi, | |
| 2827 secundum hoc recedit ab aeternitate et subditur tempori. Esse ergo | |
| 2828 rerum corruptibilium, quia est transmutabile, non mensuratur | |
| 2829 aeternitate, sed tempore. Tempus enim mensurat non solum quae | |
| 2830 transmutantur in actu, sed quae sunt transmutabilia. Unde non solum | |
| 2831 mensurat motum, sed etiam quietem; quae est eius quod natum est | |
| 53 | 2832 moveri, et non movetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 10 a. 5 arg. 1"><a name="28628"><span class="ref">[28628] Iª q. 10 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 2833 proceditur. Videtur quod aevum non sit aliud a tempore. Dicit enim |
| 2834 Augustinus, VIII super Gen. ad Litt., quod <i>Deus movet creaturam | |
| 2835 spiritualem per tempus</i>. Sed aevum dicitur esse mensura | |
| 53 | 2836 spiritualium substantiarum. Ergo tempus non differt ab aevo.</p><p title="I q. 10 a. 5 arg. 2"><a name="28629"><span class="ref">[28629] Iª q. 10 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, de |
| 28 | 2837 ratione temporis est quod habeat prius et posterius, de ratione |
| 2838 vero aeternitatis est quod sit tota simul, ut dictum est. Sed aevum | |
| 2839 non est aeternitas, dicitur enim Eccli. I, quod sapientia aeterna | |
| 2840 est ante aevum. Ergo non est totum simul, sed habet prius et | |
| 53 | 2841 posterius, et ita est tempus.</p><p title="I q. 10 a. 5 arg. 3"><a name="28630"><span class="ref">[28630] Iª q. 10 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, si in |
| 28 | 2842 aevo non est prius et posterius, sequitur quod in aeviternis non |
| 2843 differat esse vel fuisse vel futurum esse. Cum igitur sit | |
| 2844 impossibile aeviterna non fuisse, sequitur quod impossibile sit ea | |
| 2845 non futura esse. Quod falsum est, cum Deus possit ea reducere in | |
| 53 | 2846 nihilum.</p><p title="I q. 10 a. 5 arg. 4"><a name="28631"><span class="ref">[28631] Iª q. 10 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, cum |
| 28 | 2847 duratio aeviternorum sit infinita ex parte post, si aevum sit totum |
| 2848 simul, sequitur quod aliquod creatum sit infinitum in actu, quod | |
| 53 | 2849 est impossibile. Non igitur aevum differt a tempore.</p><p title="I q. 10 a. 5 s. c."><a name="28632"><span class="ref">[28632] Iª q. 10 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 2850 quod dicit Boetius, <i>qui tempus ab aevo ire iubes</i>.</p><p title="I q. 10 a. 5 co."><a name="28633"><span class="ref">[28633] Iª q. 10 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 2851 quod aevum differt a tempore et ab aeternitate, sicut medium |
| 2852 existens inter illa. Sed horum differentiam aliqui sic assignant, | |
| 2853 dicentes quod aeternitas principio et fine caret; aevum habet | |
| 2854 principium, sed non finem; tempus autem habet principium et finem. | |
| 2855 Sed haec differentia est per accidens, sicut supra dictum est, quia | |
| 2856 si etiam semper aeviterna fuissent et semper futura essent, ut | |
| 2857 aliqui ponunt; vel etiam si quandoque deficerent, quod Deo | |
| 2858 possibile esset, adhuc aevum distingueretur ab aeternitate et | |
| 53 | 2859 tempore.</p><p>Alii vero assignant differentiam inter haec tria, per hoc |
| 28 | 2860 quod aeternitas non habet prius et posterius; tempus autem habet |
| 2861 prius et posterius cum innovatione et veteratione; aevum habet | |
| 2862 prius et posterius sine innovatione et veteratione. Sed haec | |
| 2863 positio implicat contradictoria. Quod quidem manifeste apparet, si | |
| 2864 innovatio et veteratio referantur ad ipsam mensuram. Cum enim prius | |
| 2865 et posterius durationis non possint esse simul, si aevum habet | |
| 2866 prius et posterius, oportet quod, priore parte aevi recedente, | |
| 2867 posterior de novo adveniat, et sic erit innovatio in ipso aevo, | |
| 2868 sicut in tempore. Si vero referantur ad mensurata, adhuc sequitur | |
| 2869 inconveniens. Ex hoc enim res temporalis inveteratur tempore, quod | |
| 2870 habet esse transmutabile, et ex transmutabilitate mensurati, est | |
| 2871 prius et posterius in mensura, ut patet ex IV Physic. Si igitur | |
| 2872 ipsum aeviternum non sit inveterabile nec innovabile, hoc erit quia | |
| 2873 esse eius est intransmutabile. Mensura ergo eius non habebit prius | |
| 2874 et posterius. Est ergo dicendum quod, cum aeternitas sit mensura | |
| 2875 esse permanentis, secundum quod aliquid recedit a permanentia | |
| 2876 essendi, secundum hoc recedit ab aeternitate. Quaedam autem sic | |
| 2877 recedunt a permanentia essendi, quod esse eorum est subiectum | |
| 2878 transmutationis, vel in transmutatione consistit, et huiusmodi | |
| 2879 mensurantur tempore; sicut omnis motus, et etiam esse omnium | |
| 2880 corruptibilium. Quaedam vero recedunt minus a permanentia essendi, | |
| 2881 quia esse eorum nec in transmutatione consistit, nec est subiectum | |
| 2882 transmutationis, tamen habent transmutationem adiunctam, vel in | |
| 2883 actu vel in potentia. Sicut patet in corporibus caelestibus, quorum | |
| 2884 esse substantiale est intransmutabile; tamen esse intransmutabile | |
| 2885 habent cum transmutabilitate secundum locum. Et similiter patet de | |
| 2886 Angelis, quod habent esse intransmutabile cum transmutabilitate | |
| 2887 secundum electionem, quantum ad eorum naturam pertinet; et cum | |
| 2888 transmutabilitate intelligentiarum et affectionum, et locorum suo | |
| 2889 modo. Et ideo huiusmodi mensurantur aevo, quod est medium inter | |
| 2890 aeternitatem et tempus. Esse autem quod mensurat aeternitas, nec | |
| 2891 est mutabile, nec mutabilitati adiunctum. Sic ergo tempus habet | |
| 2892 prius et posterius, aevum autem non habet in se prius et posterius, | |
| 2893 sed ei coniungi possunt, aeternitas autem non habet prius neque | |
| 53 | 2894 posterius, neque ea compatitur.</p><p title="I q. 10 a. 5 ad 1"><a name="28634"><span class="ref">[28634] Iª q. 10 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2895 dicendum quod creaturae spirituales, quantum ad affectiones et |
| 2896 intelligentias, in quibus est successio, mensurantur tempore. Unde | |
| 2897 et Augustinus ibidem dicit quod per tempus moveri, est per | |
| 2898 affectiones moveri. Quantum vero ad eorum esse naturale, | |
| 2899 mensurantur aevo. Sed quantum ad visionem gloriae, participant | |
| 53 | 2900 aeternitatem.</p><p title="I q. 10 a. 5 ad 2"><a name="28635"><span class="ref">[28635] Iª q. 10 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2901 dicendum quod aevum est totum simul, non tamen est aeternitas, quia |
| 53 | 2902 compatitur secum prius et posterius.</p><p title="I q. 10 a. 5 ad 3"><a name="28636"><span class="ref">[28636] Iª q. 10 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2903 dicendum quod in ipso esse Angeli in se considerato, non est |
| 2904 differentia praeteriti et futuri, sed solum secundum adiunctas | |
| 2905 mutationes. Sed quod dicimus Angelum esse vel fuisse vel futurum | |
| 2906 esse, differt secundum acceptionem intellectus nostri, qui accipit | |
| 2907 esse Angeli per comparationem ad diversas partes temporis. Et cum | |
| 2908 dicit Angelum esse vel fuisse, supponit aliquid cum quo eius | |
| 2909 oppositum non subditur divinae potentiae, cum vero dicit futurum | |
| 2910 esse, nondum supponit aliquid. Unde, cum esse et non esse Angeli | |
| 2911 subsit divinae potentiae, absolute considerando, potest Deus facere | |
| 2912 quod esse Angeli non sit futurum, tamen non potest facere quod non | |
| 53 | 2913 sit dum est, vel quod non fuerit postquam fuit.</p><p title="I q. 10 a. 5 ad 4"><a name="28637"><span class="ref">[28637] Iª q. 10 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2914 dicendum quod duratio aevi est infinita, quia non finitur tempore. |
| 2915 Sic autem esse aliquod creatum infinitum, quod non finiatur quodam | |
| 53 | 2916 alio, non est inconveniens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 10 a. 6 arg. 1"><a name="28638"><span class="ref">[28638] Iª q. 10 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 2917 proceditur. Videtur quod non sit tantum unum aevum. Dicitur enim in |
| 2918 apocryphis Esdrae, <i>maiestas et potestas aevorum est apud te, | |
| 53 | 2919 domine</i>.</p><p title="I q. 10 a. 6 arg. 2"><a name="28639"><span class="ref">[28639] Iª q. 10 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2920 diversorum generum diversae sunt mensurae. Sed quaedam aeviterna |
| 2921 sunt in genere corporalium, scilicet corpora caelestia, quaedam | |
| 2922 vero sunt spirituales substantiae, scilicet Angeli. Non ergo est | |
| 53 | 2923 unum aevum tantum.</p><p title="I q. 10 a. 6 arg. 3"><a name="28640"><span class="ref">[28640] Iª q. 10 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, cum |
| 28 | 2924 aevum sit nomen durationis, quorum est unum aevum, est una duratio. |
| 2925 Sed non omnium aeviternorum est una duratio, quia quaedam post alia | |
| 2926 esse incipiunt, ut maxime patet in animabus humanis. Non est ergo | |
| 53 | 2927 unum aevum tantum.</p><p title="I q. 10 a. 6 arg. 4"><a name="28641"><span class="ref">[28641] Iª q. 10 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, ea |
| 28 | 2928 quae non dependent ab invicem, non videntur habere unam mensuram |
| 2929 durationis, propter hoc enim omnium temporalium videtur esse unum | |
| 2930 tempus, quia omnium motuum quodammodo causa est primus motus, qui | |
| 2931 prius tempore mensuratur. Sed aeviterna non dependent ab invicem, | |
| 2932 quia unus Angelus non est causa alterius. Non ergo est unum aevum | |
| 53 | 2933 tantum.</p><p title="I q. 10 a. 6 s. c."><a name="28642"><span class="ref">[28642] Iª q. 10 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, aevum |
| 28 | 2934 est simplicius tempore, et propinquius se habens ad aeternitatem. |
| 53 | 2935 Sed tempus est unum tantum. Ergo multo magis aevum.</p><p title="I q. 10 a. 6 co."><a name="28643"><span class="ref">[28643] Iª q. 10 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2936 quod circa hoc est duplex opinio, quidam enim dicunt quod est unum |
| 2937 aevum tantum; quidam quod multa. Quid autem horum verius sit, | |
| 2938 oportet considerare ex causa unitatis temporis, in cognitionem enim | |
| 53 | 2939 spiritualium per corporalia devenimus.</p><p>Dicunt autem quidam esse |
| 28 | 2940 unum tempus omnium temporalium, propter hoc quod est unus numerus |
| 2941 omnium numeratorum, cum tempus sit numerus, secundum philosophum. | |
| 2942 Sed hoc non sufficit, quia tempus non est numerus ut abstractus | |
| 2943 extra numeratum, sed ut in numerato existens, alioquin non esset | |
| 2944 continuus; quia decem ulnae panni continuitatem habent, non ex | |
| 2945 numero, sed ex numerato. Numerus autem in numerato existens non est | |
| 2946 idem omnium, sed diversus diversorum. Unde alii assignant causam | |
| 2947 unitatis temporis ex unitate aeternitatis, quae est principium | |
| 2948 omnis durationis. Et sic, omnes durationes sunt unum, si | |
| 2949 consideretur earum principium, sunt vero multae, si consideretur | |
| 2950 diversitas eorum quae recipiunt durationem ex influxu primi | |
| 2951 principii. Alii vero assignant causam unitatis temporis ex parte | |
| 2952 materiae primae, quae est primum subiectum motus, cuius mensura est | |
| 2953 tempus. Sed neutra assignatio sufficiens videtur, quia ea quae sunt | |
| 2954 unum principio vel subiecto, et maxime remoto, non sunt unum | |
| 2955 simpliciter sed secundum quid. Est ergo ratio unitatis temporis, | |
| 2956 unitas primi motus, secundum quem, cum sit simplicissimus, omnes | |
| 2957 alii mensurantur, ut dicitur in X Metaphys. Sic ergo tempus ad | |
| 2958 illum motum comparatur non solum ut mensura ad mensuratum, sed | |
| 2959 etiam ut accidens ad subiectum; et sic ab eo recipit unitatem. Ad | |
| 2960 alios autem motus comparatur solum ut mensura ad mensuratum. Unde | |
| 2961 secundum eorum multitudinem non multiplicatur, quia una mensura | |
| 53 | 2962 separata multa mensurari possunt.</p><p>Hoc igitur habito, sciendum quod |
| 28 | 2963 de substantiis spiritualibus duplex fuit opinio. Quidam enim |
| 2964 dixerunt quod omnes processerunt a Deo in quadam aequalitate, ut | |
| 2965 Origenes dixit; vel etiam multae earum, ut quidam posuerunt. Alii | |
| 2966 vero dixerunt quod omnes substantiae spirituales processerunt a Deo | |
| 2967 quodam gradu et ordine et hoc videtur sentire Dionysius, qui dicit, | |
| 2968 cap. X Cael. Hier., quod inter substantias spirituales sunt primae, | |
| 2969 mediae et ultimae, etiam in uno ordine Angelorum. Secundum igitur | |
| 2970 primam opinionem, necesse est dicere quod sunt plura aeva, secundum | |
| 2971 quod sunt plura aeviterna prima aequalia. Secundum autem secundam | |
| 2972 opinionem, oportet dicere quod sit unum aevum tantum, quia, cum | |
| 2973 unumquodque mensuretur simplicissimo sui generis, ut dicitur in X | |
| 2974 Metaphys., oportet quod esse omnium aeviternorum mensuretur esse | |
| 2975 primi aeviterni, quod tanto est simplicius, quanto prius. Et quia | |
| 2976 secunda opinio verior est, ut infra ostendetur, concedimus ad | |
| 53 | 2977 praesens unum esse aevum tantum.</p><p title="I q. 10 a. 6 ad 1"><a name="28644"><span class="ref">[28644] Iª q. 10 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2978 dicendum quod aevum aliquando accipitur pro saeculo, quod est |
| 2979 periodus durationis alicuius rei, et sic dicuntur multa aeva, sicut | |
| 53 | 2980 multa saecula.</p><p title="I q. 10 a. 6 ad 2"><a name="28645"><span class="ref">[28645] Iª q. 10 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2981 dicendum quod, licet corpora caelestia et spiritualia differant in |
| 2982 genere naturae, tamen conveniunt in hoc, quod habent esse | |
| 53 | 2983 intransmutabile. Et sic mensurantur aevo.</p><p title="I q. 10 a. 6 ad 3"><a name="28646"><span class="ref">[28646] Iª q. 10 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2984 dicendum quod nec omnia temporalia simul incipiunt, et tamen omnium |
| 2985 est unum tempus, propter primum quod mensuratur tempore. Et sic | |
| 2986 omnia aeviterna habent unum aevum propter primum, etiam si non | |
| 53 | 2987 omnia simul incipiant.</p><p title="I q. 10 a. 6 ad 4"><a name="28647"><span class="ref">[28647] Iª q. 10 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2988 dicendum quod ad hoc quod aliqua mensurentur per aliquod unum, non |
| 2989 requiritur quod illud unum sit causa omnium eorum; sed quod sit | |
| 58 | 2990 simplicius.</p></div></div><div id="q11" class="q"><h2>Quaestio 11</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 11 pr."><a name="28648"><span class="ref">[28648] |
| 53 | 2991 Iª q. 11 pr.</span></a> Post praemissa, considerandum est de |
| 28 | 2992 divina unitate. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum unum |
| 2993 addat aliquid supra ens. Secundo, utrum opponantur unum et multa. | |
| 53 | 2994 Tertio, utrum Deus sit unus. Quarto, utrum sit maxime unus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 11 a. 1 arg. 1"><a name="28649"><span class="ref">[28649] Iª q. 11 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2995 proceditur. Videtur quod unum addat aliquid supra ens. Omne enim |
| 2996 quod est in aliquo genere determinato, se habet ex additione ad | |
| 2997 ens, quod circuit omnia genera. Sed unum est in genere determinato, | |
| 2998 est enim principium numeri, qui est species quantitatis. Ergo unum | |
| 53 | 2999 addit aliquid supra ens.</p><p title="I q. 11 a. 1 arg. 2"><a name="28650"><span class="ref">[28650] Iª q. 11 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 3000 dividit aliquod commune, se habet ex additione ad illud. Sed ens |
| 53 | 3001 dividitur per unum et multa. Ergo unum addit aliquid supra ens.</p><p title="I q. 11 a. 1 arg. 3"><a name="28651"><span class="ref">[28651] Iª q. 11 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 3002 unum non addit supra ens, idem esset dicere unum et ens. Sed |
| 3003 nugatorie dicitur ens ens. Ergo nugatio esset dicere ens unum, quod | |
| 53 | 3004 falsum est. Addit igitur unum supra ens.</p><p title="I q. 11 a. 1 s. c."><a name="28652"><span class="ref">[28652] Iª q. 11 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3005 quod dicit Dionysius, ult. cap. de Div. Nom., <i>nihil est |
| 3006 existentium non participans uno</i>, quod non esset, si unum | |
| 3007 adderet supra ens quod contraheret ipsum. Ergo unum non habet se ex | |
| 53 | 3008 additione ad ens.</p><p title="I q. 11 a. 1 co."><a name="28653"><span class="ref">[28653] Iª q. 11 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3009 quod unum non addit supra ens rem aliquam, sed tantum negationem |
| 3010 divisionis, unum enim nihil aliud significat quam ens indivisum. Et | |
| 3011 ex hoc ipso apparet quod unum convertitur cum ente. Nam omne ens | |
| 3012 aut est simplex, aut compositum. Quod autem est simplex, est | |
| 3013 indivisum et actu et potentia. Quod autem est compositum, non habet | |
| 3014 esse quandiu partes eius sunt divisae, sed postquam constituunt et | |
| 3015 componunt ipsum compositum. Unde manifestum est quod esse | |
| 3016 cuiuslibet rei consistit in indivisione. Et inde est quod | |
| 3017 unumquodque, sicut custodit suum esse, ita custodit suam | |
| 53 | 3018 unitatem.</p><p title="I q. 11 a. 1 ad 1"><a name="28654"><span class="ref">[28654] Iª q. 11 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum igitur |
| 28 | 3019 dicendum quod quidam, putantes idem esse unum quod convertitur cum |
| 3020 ente, et quod est principium numeri, divisi sunt in contrarias | |
| 3021 positiones. Pythagoras enim et Plato, videntes quod unum quod | |
| 3022 convertitur cum ente, non addit aliquam rem supra ens, sed | |
| 3023 significat substantiam entis prout est indivisa, existimaverunt sic | |
| 3024 se habere de uno quod est principium numeri. Et quia numerus | |
| 3025 componitur ex unitatibus, crediderunt quod numeri essent | |
| 3026 substantiae omnium rerum. E contrario autem Avicenna, considerans | |
| 3027 quod unum quod est principium numeri, addit aliquam rem supra | |
| 3028 substantiam entis (alias numerus ex unitatibus compositus non esset | |
| 3029 species quantitatis), credidit quod unum quod convertitur cum ente, | |
| 3030 addat rem aliquam supra substantiam entis, sicut album supra | |
| 3031 hominem. Sed hoc manifeste falsum est, quia quaelibet res est una | |
| 3032 per suam substantiam. Si enim per aliquid aliud esset una quaelibet | |
| 3033 res, cum illud iterum sit unum, si esset iterum unum per aliquid | |
| 3034 aliud, esset abire in infinitum. Unde standum est in primo. Sic | |
| 3035 igitur dicendum est quod unum quod convertitur cum ente, non addit | |
| 3036 aliquam rem supra ens, sed unum quod est principium numeri, addit | |
| 53 | 3037 aliquid supra ens, ad genus quantitatis pertinens.</p><p title="I q. 11 a. 1 ad 2"><a name="28655"><span class="ref">[28655] Iª q. 11 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3038 dicendum quod nihil prohibet id quod est uno modo divisum, esse |
| 3039 alio modo indivisum; sicut quod est divisum numero, est indivisum | |
| 3040 secundum speciem, et sic contingit aliquid esse uno modo unum, alio | |
| 3041 modo multa. Sed tamen si sit indivisum simpliciter; vel quia est | |
| 3042 indivisum secundum id quod pertinet ad essentiam rei, licet sit | |
| 3043 divisum quantum ad ea quae sunt extra essentiam rei, sicut quod est | |
| 3044 unum subiecto et multa secundum accidentia; vel quia est indivisum | |
| 3045 in actu, et divisum in potentia, sicut quod est unum toto et multa | |
| 3046 secundum partes, huiusmodi erit unum simpliciter, et multa secundum | |
| 3047 quid. Si vero aliquid e converso sit indivisum secundum quid, et | |
| 3048 divisum simpliciter; utpote quia est divisum secundum essentiam, et | |
| 3049 indivisum secundum rationem, vel secundum principium sive causam, | |
| 3050 erit multa simpliciter, et unum secundum quid; ut quae sunt multa | |
| 3051 numero et unum specie, vel unum principio. Sic igitur ens dividitur | |
| 3052 per unum et multa, quasi per unum simpliciter, et multa secundum | |
| 3053 quid. Nam et ipsa multitudo non contineretur sub ente, nisi | |
| 3054 contineretur aliquo modo sub uno. Dicit enim Dionysius, ult. cap. | |
| 3055 de Div. Nom., quod <i>non est multitudo non participans uno, sed | |
| 3056 quae sunt multa partibus, sunt unum toto; et quae sunt multa | |
| 3057 accidentibus, sunt unum subiecto; et quae sunt multa numero, sunt | |
| 3058 unum specie; et quae sunt speciebus multa, sunt unum genere; et | |
| 53 | 3059 quae sunt multa processibus, sunt unum principio</i>.</p><p title="I q. 11 a. 1 ad 3"><a name="28656"><span class="ref">[28656] Iª q. 11 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3060 dicendum quod ideo non est nugatio cum dicitur ens unum, quia unum |
| 53 | 3061 addit aliquid secundum rationem supra ens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 11 a. 2 arg. 1"><a name="28657"><span class="ref">[28657] Iª q. 11 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3062 proceditur. Videtur quod unum et multa non opponantur. Nullum enim |
| 3063 oppositum praedicatur de suo opposito. Sed omnis multitudo est | |
| 3064 quodammodo unum, ut ex praedictis patet. Ergo unum non opponitur | |
| 53 | 3065 multitudini.</p><p title="I q. 11 a. 2 arg. 2"><a name="28658"><span class="ref">[28658] Iª q. 11 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3066 nullum oppositum constituitur ex suo opposito. Sed unum constituit |
| 53 | 3067 multitudinem. Ergo non opponitur multitudini.</p><p title="I q. 11 a. 2 arg. 3"><a name="28659"><span class="ref">[28659] Iª q. 11 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, unum |
| 28 | 3068 uni est oppositum. Sed multo opponitur paucum. Ergo non opponitur |
| 53 | 3069 ei unum.</p><p title="I q. 11 a. 2 arg. 4"><a name="28660"><span class="ref">[28660] Iª q. 11 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 3070 unum opponitur multitudini, opponitur ei sicut indivisum diviso, et |
| 3071 sic opponetur ei ut privatio habitui. Hoc autem videtur | |
| 3072 inconveniens, quia sequeretur quod unum sit posterius multitudine, | |
| 3073 et definiatur per eam; cum tamen multitudo definiatur per unum. | |
| 3074 Unde erit circulus in definitione, quod est inconveniens. Non ergo | |
| 53 | 3075 unum et multa sunt opposita.</p><p title="I q. 11 a. 2 s. c."><a name="28661"><span class="ref">[28661] Iª q. 11 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3076 quorum rationes sunt oppositae, ipsa sunt opposita. Sed ratio unius |
| 3077 consistit in indivisibilitate, ratio vero multitudinis divisionem | |
| 53 | 3078 continet. Ergo unum et multa sunt opposita.</p><p title="I q. 11 a. 2 co."><a name="28662"><span class="ref">[28662] Iª q. 11 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3079 quod unum opponitur multis, sed diversimode. Nam unum quod est |
| 3080 principium numeri, opponitur multitudini quae est numerus, ut | |
| 3081 mensura mensurato, unum enim habet rationem primae mensurae, et | |
| 3082 numerus est multitudo mensurata per unum, ut patet ex X Metaphys. | |
| 3083 Unum vero quod convertitur cum ente, opponitur multitudini per | |
| 53 | 3084 modum privationis, ut indivisum diviso.</p><p title="I q. 11 a. 2 ad 1"><a name="28663"><span class="ref">[28663] Iª q. 11 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3085 dicendum quod nulla privatio tollit totaliter esse, quia privatio |
| 3086 est negatio in subiecto, secundum philosophum. Sed tamen omnis | |
| 3087 privatio tollit aliquod esse. Et ideo in ente, ratione suae | |
| 3088 communitatis, accidit quod privatio entis fundatur in ente, quod | |
| 3089 non accidit in privationibus formarum specialium, ut visus vel | |
| 3090 albedinis, vel alicuius huiusmodi. Et sicut est de ente, ita est de | |
| 3091 uno et bono, quae convertuntur cum ente, nam privatio boni fundatur | |
| 3092 in aliquo bono, et similiter remotio unitatis fundatur in aliquo | |
| 3093 uno. Et exinde contingit quod multitudo est quoddam unum, et malum | |
| 3094 est quoddam bonum, et non ens est quoddam ens. Non tamen oppositum | |
| 3095 praedicatur de opposito, quia alterum horum est simpliciter, et | |
| 3096 alterum secundum quid. Quod enim secundum quid est ens, ut in | |
| 3097 potentia, est non ens simpliciter, idest actu, vel quod est ens | |
| 3098 simpliciter in genere substantiae, est non ens secundum quid, | |
| 3099 quantum ad aliquod esse accidentale. Similiter ergo quod est bonum | |
| 3100 secundum quid, est malum simpliciter; vel e converso. Et similiter | |
| 3101 quod est unum simpliciter, est multa secundum quid; et e | |
| 53 | 3102 converso.</p><p title="I q. 11 a. 2 ad 2"><a name="28664"><span class="ref">[28664] Iª q. 11 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3103 dicendum quod duplex est totum, quoddam homogeneum, quod componitur |
| 3104 ex similibus partibus; quoddam vero heterogeneum, quod componitur | |
| 3105 ex dissimilibus partibus. In quolibet autem toto homogeneo, totum | |
| 3106 constituitur ex partibus habentibus formam totius, sicut quaelibet | |
| 3107 pars aquae est aqua, et talis est constitutio continui ex suis | |
| 3108 partibus. In quolibet autem toto heterogeneo, quaelibet pars caret | |
| 3109 forma totius, nulla enim pars domus est domus, nec aliqua pars | |
| 3110 hominis est homo. Et tale totum est multitudo. Inquantum ergo pars | |
| 3111 eius non habet formam multitudinis, componitur multitudo ex | |
| 3112 unitatibus, sicut domus ex non domibus, non quod unitates | |
| 3113 constituant multitudinem secundum id quod habent de ratione | |
| 3114 indivisionis, prout opponuntur multitudini; sed secundum hoc quod | |
| 3115 habent de entitate, sicut et partes domus constituunt domum per hoc | |
| 53 | 3116 quod sunt quaedam corpora, non per hoc quod sunt non domus.</p><p title="I q. 11 a. 2 ad 3"><a name="28665"><span class="ref">[28665] Iª q. 11 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3117 dicendum quod multum accipitur dupliciter. Uno modo, absolute, et |
| 3118 sic opponitur uni. Alio modo, secundum quod importat excessum | |
| 3119 quendam, et sic opponitur pauco. Unde primo modo duo sunt multa; | |
| 53 | 3120 non autem secundo.</p><p title="I q. 11 a. 2 ad 4"><a name="28666"><span class="ref">[28666] Iª q. 11 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3121 dicendum quod unum opponitur privative multis, inquantum in ratione |
| 3122 multorum est quod sint divisa. Unde oportet quod divisio sit prius | |
| 3123 unitate, non simpliciter, sed secundum rationem nostrae | |
| 3124 apprehensionis. Apprehendimus enim simplicia per composita, unde | |
| 3125 definimus punctum, cuius pars non est, vel principium lineae. Sed | |
| 3126 multitudo, etiam secundum rationem, consequenter se habet ad unum, | |
| 3127 quia divisa non intelligimus habere rationem multitudinis, nisi per | |
| 3128 hoc quod utrique divisorum attribuimus unitatem. Unde unum ponitur | |
| 3129 in definitione multitudinis, non autem multitudo in definitione | |
| 3130 unius. Sed divisio cadit in intellectu ex ipsa negatione entis. Ita | |
| 3131 quod primo cadit in intellectu ens; secundo, quod hoc ens non est | |
| 3132 illud ens, et sic secundo apprehendimus divisionem; tertio, unum; | |
| 53 | 3133 quarto, multitudinem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 11 a. 3 arg. 1"><a name="28667"><span class="ref">[28667] Iª q. 11 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3134 proceditur. Videtur quod Deus non sit unus. Dicitur enim I ad Cor. |
| 53 | 3135 VIII, <i>siquidem sunt dii multi et domini multi</i>.</p><p title="I q. 11 a. 3 arg. 2"><a name="28668"><span class="ref">[28668] Iª q. 11 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, unum |
| 28 | 3136 quod est principium numeri, non potest praedicari de Deo, cum nulla |
| 3137 quantitas de Deo praedicetur. Similiter nec unum quod convertitur | |
| 3138 cum ente, quia importat privationem, et omnis privatio imperfectio | |
| 3139 est, quae Deo non competit. Non est igitur dicendum quod Deus sit | |
| 53 | 3140 unus.</p><p title="I q. 11 a. 3 s. c."><a name="28669"><span class="ref">[28669] Iª q. 11 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3141 quod dicitur Deut. VI, <i>audi, Israel, dominus Deus tuus unus |
| 53 | 3142 est</i>.</p><p title="I q. 11 a. 3 co."><a name="28670"><span class="ref">[28670] Iª q. 11 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3143 quod Deum esse unum, ex tribus demonstratur. Primo quidem ex eius |
| 3144 simplicitate. Manifestum est enim quod illud unde aliquod singulare | |
| 3145 est hoc aliquid, nullo modo est multis communicabile. Illud enim | |
| 3146 unde Socrates est homo, multis communicari potest, sed id unde est | |
| 3147 hic homo, non potest communicari nisi uni tantum. Si ergo Socrates | |
| 3148 per id esset homo, per quod est hic homo, sicut non possunt esse | |
| 3149 plures Socrates, ita non possent esse plures homines. Hoc autem | |
| 3150 convenit Deo, nam ipse Deus est sua natura, ut supra ostensum est. | |
| 3151 Secundum igitur idem est Deus, et hic Deus. Impossibile est igitur | |
| 53 | 3152 esse plures deos.</p><p>Secundo vero, ex infinitate eius perfectionis. |
| 28 | 3153 Ostensum est enim supra quod Deus comprehendit in se totam |
| 3154 perfectionem essendi. Si ergo essent plures dii, oporteret eos | |
| 3155 differre. Aliquid ergo conveniret uni, quod non alteri. Et si hoc | |
| 3156 esset privatio, non esset simpliciter perfectus, si autem hoc esset | |
| 3157 perfectio, alteri eorum deesset. Impossibile est ergo esse plures | |
| 3158 deos. Unde et antiqui philosophi, quasi ab ipsa coacti veritate, | |
| 53 | 3159 ponentes principium infinitum, posuerunt unum tantum principium.</p><p>Tertio, ab unitate mundi. Omnia enim quae sunt, inveniuntur esse |
| 28 | 3160 ordinata ad invicem, dum quaedam quibusdam deserviunt. Quae autem |
| 3161 diversa sunt, in unum ordinem non convenirent, nisi ab aliquo uno | |
| 3162 ordinarentur. Melius enim multa reducuntur in unum ordinem per | |
| 3163 unum, quam per multa, quia per se unius unum est causa, et multa | |
| 3164 non sunt causa unius nisi per accidens, inquantum scilicet sunt | |
| 3165 aliquo modo unum. Cum igitur illud quod est primum, sit | |
| 3166 perfectissimum et per se, non per accidens, oportet quod primum | |
| 3167 reducens omnia in unum ordinem, sit unum tantum. Et hoc est | |
| 53 | 3168 Deus.</p><p title="I q. 11 a. 3 ad 1"><a name="28671"><span class="ref">[28671] Iª q. 11 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3169 dicendum quod dicuntur dii multi secundum errorem quorundam qui |
| 3170 multos deos colebant, existimantes planetas et alias stellas esse | |
| 3171 deos, vel etiam singulas partes mundi. Unde subdit, <i>nobis autem | |
| 53 | 3172 unus Deus,</i> et cetera.</p><p title="I q. 11 a. 3 ad 2"><a name="28672"><span class="ref">[28672] Iª q. 11 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3173 dicendum quod unum secundum quod est principium numeri, non |
| 3174 praedicatur de Deo; sed solum de his quae habent esse in materia. | |
| 3175 Unum enim quod est principium numeri, est de genere mathematicorum; | |
| 3176 quae habent esse in materia, sed sunt secundum rationem a materia | |
| 3177 abstracta. Unum vero quod convertitur cum ente, est quoddam | |
| 3178 metaphysicum, quod secundum esse non dependet a materia. Et licet | |
| 3179 in Deo non sit aliqua privatio, tamen, secundum modum | |
| 3180 apprehensionis nostrae, non cognoscitur a nobis nisi per modum | |
| 3181 privationis et remotionis. Et sic nihil prohibet aliqua privative | |
| 3182 dicta de Deo praedicari; sicut quod est incorporeus, infinitus. Et | |
| 53 | 3183 similiter de Deo dicitur quod sit unus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 11 a. 4 arg. 1"><a name="28673"><span class="ref">[28673] Iª q. 11 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3184 proceditur. Videtur quod Deus non sit maxime unus. Unum enim |
| 3185 dicitur secundum privationem divisionis. Sed privatio non recipit | |
| 3186 magis et minus. Ergo Deus non dicitur magis unus quam alia quae | |
| 53 | 3187 sunt unum.</p><p title="I q. 11 a. 4 arg. 2"><a name="28674"><span class="ref">[28674] Iª q. 11 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 3188 videtur esse magis indivisibile quam id quod est indivisibile actu |
| 3189 et potentia, cuiusmodi est punctus et unitas. Sed intantum dicitur | |
| 3190 aliquid magis unum, inquantum est indivisibile. Ergo Deus non est | |
| 53 | 3191 magis unum quam unitas et punctus.</p><p title="I q. 11 a. 4 arg. 3"><a name="28675"><span class="ref">[28675] Iª q. 11 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 3192 est per essentiam bonum, est maxime bonum, ergo quod est per |
| 3193 essentiam suam unum, est maxime unum. Sed omne ens est unum per | |
| 3194 suam essentiam, ut patet per philosophum in IV Metaphys. Ergo omne | |
| 3195 ens est maxime unum. Deus igitur non est magis unum quam alia | |
| 53 | 3196 entia.</p><p title="I q. 11 a. 4 s. c."><a name="28676"><span class="ref">[28676] Iª q. 11 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3197 quod dicit Bernardus, quod <i>inter omnia quae unum dicuntur, arcem |
| 53 | 3198 tenet unitas divinae Trinitatis</i>.</p><p title="I q. 11 a. 4 co."><a name="28677"><span class="ref">[28677] Iª q. 11 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3199 quod, cum unum sit ens indivisum, ad hoc quod aliquid sit maxime |
| 3200 unum, oportet quod sit et maxime ens et maxime indivisum. Utrumque | |
| 3201 autem competit Deo. Est enim maxime ens, inquantum est non habens | |
| 3202 aliquod esse determinatum per aliquam naturam cui adveniat, sed est | |
| 3203 ipsum esse subsistens, omnibus modis indeterminatum. Est autem | |
| 3204 maxime indivisum, inquantum neque dividitur actu neque potentia, | |
| 3205 secundum quemcunque modum divisionis, cum sit omnibus modis | |
| 3206 simplex, ut supra ostensum est. Unde manifestum est quod Deus est | |
| 53 | 3207 maxime unus.</p><p title="I q. 11 a. 4 ad 1"><a name="28678"><span class="ref">[28678] Iª q. 11 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3208 dicendum quod, licet privatio secundum se non recipiat magis et |
| 3209 minus, tamen secundum quod eius oppositum recipit magis et minus, | |
| 3210 etiam ipsa privativa dicuntur secundum magis et minus. Secundum | |
| 3211 igitur quod aliquid est magis divisum vel divisibile, vel minus, | |
| 3212 vel nullo modo, secundum hoc aliquid dicitur magis et minus vel | |
| 53 | 3213 maxime unum.</p><p title="I q. 11 a. 4 ad 2"><a name="28679"><span class="ref">[28679] Iª q. 11 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3214 dicendum quod punctus et unitas quae est principium numeri, non |
| 3215 sunt maxime entia, cum non habeant esse nisi in subiecto aliquo. | |
| 3216 Unde neutrum eorum est maxime unum. Sicut enim subiectum non est | |
| 3217 maxime unum, propter diversitatem accidentis et subiecti, ita nec | |
| 53 | 3218 accidens.</p><p title="I q. 11 a. 4 ad 3"><a name="28680"><span class="ref">[28680] Iª q. 11 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3219 dicendum quod, licet omne ens sit unum per suam substantiam, non |
| 3220 tamen se habet aequaliter substantia cuiuslibet ad causandam | |
| 3221 unitatem, quia substantia quorundam est ex multis composita, | |
| 58 | 3222 quorundam vero non.</p></div></div><div id="q12" class="q"><h2>Quaestio 12</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 12 pr."><a name="28681"><span class="ref">[28681] |
| 53 | 3223 Iª q. 12 pr.</span></a> Quia in superioribus consideravimus |
| 28 | 3224 qualiter Deus sit secundum seipsum, restat considerandum qualiter |
| 3225 sit in cognitione nostra, idest quomodo cognoscatur a creaturis. Et | |
| 3226 circa hoc quaeruntur tredecim. Primo, utrum aliquis intellectus | |
| 3227 creatus possit videre essentiam Dei. Secundo, utrum Dei essentia | |
| 3228 videatur ab intellectu per aliquam speciem creatam. Tertio, utrum | |
| 3229 oculo corporeo Dei essentia possit videri. Quarto, utrum aliqua | |
| 3230 substantia intellectualis creata ex suis naturalibus sufficiens sit | |
| 3231 videre Dei essentiam. Quinto, utrum intellectus creatus ad videndam | |
| 3232 Dei essentiam indigeat aliquo lumine creato. Sexto, utrum videntium | |
| 3233 essentiam Dei unus alio perfectius videat. Septimo, utrum aliquis | |
| 3234 intellectus creatus possit comprehendere Dei essentiam. Octavo, | |
| 3235 utrum intellectus creatus videns Dei essentiam, omnia in ipsa | |
| 3236 cognoscat. Nono, utrum ea quae ibi cognoscit, per aliquas | |
| 3237 similitudines cognoscat. Decimo, utrum simul cognoscat omnia quae | |
| 3238 in Deo videt. Undecimo, utrum in statu huius vitae possit aliquis | |
| 3239 homo essentiam Dei videre. Duodecimo, utrum per rationem naturalem | |
| 3240 Deum in hac vita possimus cognoscere. Tertiodecimo, utrum, supra | |
| 3241 cognitionem naturalis rationis, sit in praesenti vita aliqua | |
| 53 | 3242 cognitio Dei per gratiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 12 a. 1 arg. 1"><a name="28682"><span class="ref">[28682] Iª q. 12 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3243 proceditur. Videtur quod nullus intellectus creatus possit Deum per |
| 3244 essentiam videre. Chrysostomus enim, super Ioannem, exponens illud | |
| 3245 quod dicitur Ioan. I, <i>Deum nemo vidit unquam</i>, sic dicit, | |
| 3246 <i>ipsum quod est Deus, non solum prophetae, sed nec Angeli | |
| 3247 viderunt nec Archangeli, quod enim creabilis est naturae, qualiter | |
| 3248 videre poterit quod increabile est?</i> Dionysius etiam, I cap. de | |
| 3249 Div. Nom., loquens de Deo, dicit, <i>neque sensus est eius, neque | |
| 53 | 3250 phantasia, neque opinio, nec ratio, nec scientia</i>.</p><p title="I q. 12 a. 1 arg. 2"><a name="28683"><span class="ref">[28683] Iª q. 12 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 3251 infinitum, inquantum huiusmodi, est ignotum. Sed Deus est |
| 53 | 3252 infinitus, ut supra ostensum est. Ergo secundum se est ignotus.</p><p title="I q. 12 a. 1 arg. 3"><a name="28684"><span class="ref">[28684] Iª q. 12 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3253 intellectus creatus non est cognoscitivus nisi existentium, primum |
| 3254 enim quod cadit in apprehensione intellectus, est ens. Sed Deus non | |
| 3255 est existens, sed supra existentia. Ut dicit Dionysius. Ergo non | |
| 53 | 3256 est intelligibilis; sed est supra omnem intellectum.</p><p title="I q. 12 a. 1 arg. 4"><a name="28685"><span class="ref">[28685] Iª q. 12 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3257 cognoscentis ad cognitum oportet esse aliquam proportionem, cum |
| 3258 cognitum sit perfectio cognoscentis. Sed nulla est proportio | |
| 3259 intellectus creati ad Deum, quia in infinitum distant. Ergo | |
| 53 | 3260 intellectus creatus non potest videre essentiam Dei.</p><p title="I q. 12 a. 1 s. c."><a name="28686"><span class="ref">[28686] Iª q. 12 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 3261 quod dicitur I Ioan. III, <i>videbimus eum sicuti est</i>.</p><p title="I q. 12 a. 1 co."><a name="28687"><span class="ref">[28687] Iª q. 12 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 3262 quod, cum unumquodque sit cognoscibile secundum quod est in actu, |
| 3263 Deus, qui est actus purus absque omni permixtione potentiae, | |
| 3264 quantum in se est, maxime cognoscibilis est. Sed quod est maxime | |
| 3265 cognoscibile in se, alicui intellectui cognoscibile non est, | |
| 3266 propter excessum intelligibilis supra intellectum, sicut sol, qui | |
| 3267 est maxime visibilis, videri non potest a vespertilione, propter | |
| 3268 excessum luminis. Hoc igitur attendentes, quidam posuerunt quod | |
| 3269 nullus intellectus creatus essentiam Dei videre potest. Sed hoc | |
| 3270 inconvenienter dicitur. Cum enim ultima hominis beatitudo in | |
| 3271 altissima eius operatione consistat, quae est operatio intellectus, | |
| 3272 si nunquam essentiam Dei videre potest intellectus creatus, vel | |
| 3273 nunquam beatitudinem obtinebit, vel in alio eius beatitudo | |
| 3274 consistet quam in Deo. Quod est alienum a fide. In ipso enim est | |
| 3275 ultima perfectio rationalis creaturae, quia est ei principium | |
| 3276 essendi, intantum enim unumquodque perfectum est, inquantum ad suum | |
| 3277 principium attingit. Similiter etiam est praeter rationem. Inest | |
| 3278 enim homini naturale desiderium cognoscendi causam, cum intuetur | |
| 3279 effectum; et ex hoc admiratio in hominibus consurgit. Si igitur | |
| 3280 intellectus rationalis creaturae pertingere non possit ad primam | |
| 3281 causam rerum, remanebit inane desiderium naturae. Unde simpliciter | |
| 53 | 3282 concedendum est quod beati Dei essentiam videant.</p><p title="I q. 12 a. 1 ad 1"><a name="28688"><span class="ref">[28688] Iª q. 12 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3283 dicendum quod utraque auctoritas loquitur de visione |
| 3284 comprehensionis. Unde praemittit Dionysius immediate ante verba | |
| 3285 proposita, dicens, <i>omnibus ipse est universaliter | |
| 3286 incomprehensibilis, et nec sensus est</i>, et cetera. Et | |
| 3287 Chrysostomus parum post verba praedicta subdit, <i>visionem hic | |
| 3288 dicit certissimam patris considerationem et comprehensionem, tantam | |
| 53 | 3289 quantam pater habet de filio</i>.</p><p title="I q. 12 a. 1 ad 2"><a name="28689"><span class="ref">[28689] Iª q. 12 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3290 dicendum quod infinitum quod se tenet ex parte materiae non |
| 3291 perfectae per formam, ignotum est secundum se, quia omnis cognitio | |
| 3292 est per formam. Sed infinitum quod se tenet ex parte formae non | |
| 3293 limitatae per materiam, est secundum se maxime notum. Sic autem | |
| 3294 Deus est infinitus, et non primo modo, ut ex superioribus | |
| 53 | 3295 patet.</p><p title="I q. 12 a. 1 ad 3"><a name="28690"><span class="ref">[28690] Iª q. 12 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3296 dicendum quod Deus non sic dicitur non existens, quasi nullo modo |
| 3297 sit existens, sed quia est supra omne existens, inquantum est suum | |
| 3298 esse. Unde ex hoc non sequitur quod nullo modo possit cognosci, sed | |
| 53 | 3299 quod omnem cognitionem excedat, quod est ipsum non comprehendi.</p><p title="I q. 12 a. 1 ad 4"><a name="28691"><span class="ref">[28691] Iª q. 12 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3300 dicendum quod proportio dicitur dupliciter. Uno modo, certa |
| 3301 habitudo unius quantitatis ad alteram; secundum quod duplum, | |
| 3302 triplum et aequale sunt species proportionis. Alio modo, quaelibet | |
| 3303 habitudo unius ad alterum proportio dicitur. Et sic potest esse | |
| 3304 proportio creaturae ad Deum, inquantum se habet ad ipsum ut | |
| 3305 effectus ad causam, et ut potentia ad actum. Et secundum hoc, | |
| 3306 intellectus creatus proportionatus esse potest ad cognoscendum | |
| 53 | 3307 Deum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 12 a. 2 arg. 1"><a name="28692"><span class="ref">[28692] Iª q. 12 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3308 proceditur. Videtur quod essentia Dei ab intellectu creato per |
| 3309 aliquam similitudinem videatur. Dicitur enim I Ioan. III, <i>scimus | |
| 3310 quoniam, cum apparuerit, similes ei erimus, et videbimus eum sicuti | |
| 53 | 3311 est</i>.</p><p title="I q. 12 a. 2 arg. 2"><a name="28693"><span class="ref">[28693] Iª q. 12 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3312 Augustinus dicit, IX de Trin., <i>cum Deum novimus, fit aliqua Dei |
| 53 | 3313 similitudo in nobis</i>.</p><p title="I q. 12 a. 2 arg. 3"><a name="28694"><span class="ref">[28694] Iª q. 12 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3314 intellectus in actu est intelligibile in actu, sicut sensus in actu |
| 3315 est sensibile in actu. Hoc autem non est nisi inquantum informatur | |
| 3316 sensus similitudine rei sensibilis, et intellectus similitudine rei | |
| 3317 intellectae. Ergo, si Deus ab intellectu creato videtur in actu, | |
| 53 | 3318 oportet quod per aliquam similitudinem videatur.</p><p title="I q. 12 a. 2 s. c."><a name="28695"><span class="ref">[28695] Iª q. 12 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3319 quod dicit Augustinus, XV de Trin., quod cum apostolus dicit |
| 3320 <i>videmus nunc per speculum et in aenigmate, speculi et aenigmatis | |
| 3321 nomine, quaecumque similitudines ab ipso significatae intelligi | |
| 3322 possunt, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum</i>. Sed | |
| 3323 videre Deum per essentiam non est visio aenigmatica vel specularis, | |
| 3324 sed contra eam dividitur. Ergo divina essentia non videtur per | |
| 53 | 3325 similitudines.</p><p title="I q. 12 a. 2 co."><a name="28696"><span class="ref">[28696] Iª q. 12 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3326 quod ad visionem, tam sensibilem quam intellectualem, duo |
| 3327 requiruntur, scilicet virtus visiva, et unio rei visae cum visu, | |
| 3328 non enim fit visio in actu, nisi per hoc quod res visa quodammodo | |
| 3329 est in vidente. Et in rebus quidem corporalibus, apparet quod res | |
| 3330 visa non potest esse in vidente per suam essentiam, sed solum per | |
| 3331 suam similitudinem, sicut similitudo lapidis est in oculo, per quam | |
| 3332 fit visio in actu, non autem ipsa substantia lapidis. Si autem | |
| 3333 esset una et eadem res, quae esset principium visivae virtutis, et | |
| 3334 quae esset res visa, oporteret videntem ab illa re et virtutem | |
| 3335 visivam habere, et formam per quam videret. Manifestum est autem | |
| 3336 quod Deus et est auctor intellectivae virtutis, et ab intellectu | |
| 3337 videri potest. Et cum ipsa intellectiva virtus creaturae non sit | |
| 3338 Dei essentia, relinquitur quod sit aliqua participata similitudo | |
| 3339 ipsius, qui est primus intellectus. Unde et virtus intellectualis | |
| 3340 creaturae lumen quoddam intelligibile dicitur, quasi a prima luce | |
| 3341 derivatum, sive hoc intelligatur de virtute naturali, sive de | |
| 3342 aliqua perfectione superaddita gratiae vel gloriae. Requiritur ergo | |
| 3343 ad videndum Deum aliqua Dei similitudo ex parte visivae potentiae, | |
| 3344 qua scilicet intellectus sit efficax ad videndum Deum. Sed ex parte | |
| 3345 visae rei, quam necesse est aliquo modo uniri videnti per nullam | |
| 3346 similitudinem creatam Dei essentia videri potest. Primo quidem, | |
| 3347 quia, sicut dicit Dionysius, I cap. de Div. Nom., per similitudines | |
| 3348 inferioris ordinis rerum nullo modo superiora possunt cognosci, | |
| 3349 sicut per speciem corporis non potest cognosci essentia rei | |
| 3350 incorporeae. Multo igitur minus per speciem creatam quamcumque | |
| 3351 potest essentia Dei videri. Secundo, quia essentia Dei est ipsum | |
| 3352 esse eius, ut supra ostensum est, quod nulli formae creatae | |
| 3353 competere potest. Non potest igitur aliqua forma creata esse | |
| 3354 similitudo repraesentans videnti Dei essentiam. Tertio, quia divina | |
| 3355 essentia est aliquod incircumscriptum, continens in se | |
| 3356 supereminenter quidquid potest significari vel intelligi ab | |
| 3357 intellectu creato. Et hoc nullo modo per aliquam speciem creatam | |
| 3358 repraesentari potest, quia omnis forma creata est determinata | |
| 3359 secundum aliquam rationem vel sapientiae, vel virtutis, vel ipsius | |
| 3360 esse, vel alicuius huiusmodi. Unde dicere Deum per similitudinem | |
| 3361 videri, est dicere divinam essentiam non videri, quod est erroneum. | |
| 3362 Dicendum ergo quod ad videndum Dei essentiam requiritur aliqua | |
| 3363 similitudo ex parte visivae potentiae, scilicet lumen gloriae, | |
| 3364 confortans intellectum ad videndum Deum, de quo dicitur in Psalmo, | |
| 3365 <i>in lumine tuo videbimus lumen</i>. Non autem per aliquam | |
| 3366 similitudinem creatam Dei essentia videri potest, quae ipsam | |
| 53 | 3367 divinam essentiam repraesentet ut in se est.</p><p title="I q. 12 a. 2 ad 1"><a name="28697"><span class="ref">[28697] Iª q. 12 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3368 dicendum quod auctoritas illa loquitur de similitudine quae est per |
| 53 | 3369 participationem luminis gloriae.</p><p title="I q. 12 a. 2 ad 2"><a name="28698"><span class="ref">[28698] Iª q. 12 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3370 dicendum quod Augustinus ibi loquitur de cognitione Dei quae |
| 53 | 3371 habetur in via.</p><p title="I q. 12 a. 2 ad 3"><a name="28699"><span class="ref">[28699] Iª q. 12 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3372 dicendum quod divina essentia est ipsum esse. Unde, sicut aliae |
| 3373 formae intelligibiles quae non sunt suum esse, uniuntur intellectui | |
| 3374 secundum aliquod esse quo informant ipsum intellectum et faciunt | |
| 3375 ipsum in actu; ita divina essentia unitur intellectui creato ut | |
| 53 | 3376 intellectum in actu, per seipsam faciens intellectum in actu.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 12 a. 3 arg. 1"><a name="28700"><span class="ref">[28700] Iª q. 12 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3377 proceditur. Videtur quod essentia Dei videri possit oculo |
| 3378 corporali. Dicitur enim Iob XIX, <i>in carne mea videbo Deum,</i> | |
| 3379 etc.; et XLII, <i>auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus | |
| 53 | 3380 videt te</i>.</p><p title="I q. 12 a. 3 arg. 2"><a name="28701"><span class="ref">[28701] Iª q. 12 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3381 Augustinus dicit, ultimo de civitate Dei, cap. XXIX, <i>vis itaque |
| 3382 praepollentior oculorum erit illorum</i> (scilicet glorificatorum), | |
| 3383 <i>non ut acutius videant quam quidam perhibentur videre serpentes | |
| 3384 vel aquilae (quantalibet enim acrimonia cernendi eadem animalia | |
| 3385 vigeant, nihil aliud possunt videre quam corpora), sed ut videant | |
| 3386 et incorporalia</i>. Quicumque autem potest videre incorporalia, | |
| 3387 potest elevari ad videndum Deum. Ergo oculus glorificatus potest | |
| 53 | 3388 videre Deum.</p><p title="I q. 12 a. 3 arg. 3"><a name="28702"><span class="ref">[28702] Iª q. 12 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 3389 potest videri ab homine visione imaginaria, dicitur enim Isaiae VI, |
| 3390 <i>vidi dominum sedentem super solium,</i> et cetera. Sed visio | |
| 3391 imaginaria a sensu originem habet, <i>phantasia enim est motus | |
| 3392 factus a sensu secundum actum</i>, ut dicitur in III de anima. Ergo | |
| 53 | 3393 Deus sensibili visione videri potest.</p><p title="I q. 12 a. 3 s. c."><a name="28703"><span class="ref">[28703] Iª q. 12 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3394 quod dicit Augustinus, in libro de videndo Deum ad Paulinam, |
| 3395 <i>Deum nemo vidit unquam, vel in hac vita, sicut ipse est; vel in | |
| 3396 Angelorum vita, sicut visibilia ista quae corporali visione | |
| 53 | 3397 cernuntur</i>.</p><p title="I q. 12 a. 3 co."><a name="28704"><span class="ref">[28704] Iª q. 12 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3398 quod impossibile est Deum videri sensu visus, vel quocumque alio |
| 3399 sensu aut potentia sensitivae partis. Omnis enim potentia huiusmodi | |
| 3400 est actus corporalis organi, ut infra dicetur. Actus autem | |
| 3401 proportionatur ei cuius est actus. Unde nulla huiusmodi potentia | |
| 3402 potest se extendere ultra corporalia. Deus autem incorporeus est, | |
| 3403 ut supra ostensum est. Unde nec sensu nec imaginatione videri | |
| 53 | 3404 potest, sed solo intellectu.</p><p title="I q. 12 a. 3 ad 1"><a name="28705"><span class="ref">[28705] Iª q. 12 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3405 dicendum quod, cum dicitur <i>in carne mea videbo Deum, salvatorem |
| 3406 meum</i>, non intelligitur quod oculo carnis sit Deum visurus, sed | |
| 3407 quod in carne existens, post resurrectionem, visurus sit Deum. | |
| 3408 Similiter quod dicitur, <i>nunc oculus meus videt te</i>, | |
| 3409 intelligitur de oculo mentis, sicut Ephes. I dicit apostolus, | |
| 3410 <i>det vobis spiritum sapientiae in agnitione eius, illuminatos | |
| 53 | 3411 oculos cordis vestri</i>.</p><p title="I q. 12 a. 3 ad 2"><a name="28706"><span class="ref">[28706] Iª q. 12 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3412 dicendum quod Augustinus loquitur inquirendo in verbis illis, et |
| 3413 sub conditione. Quod patet ex hoc quod praemittitur, longe itaque | |
| 3414 potentiae alterius erunt (scilicet oculi glorificati), si per eos | |
| 3415 videbitur incorporea illa natura. Sed postmodum hoc determinat, | |
| 3416 dicens, <i>valde credibile est sic nos visuros mundana tunc corpora | |
| 3417 caeli novi et terrae novae, ut Deum ubique praesentem, et universa | |
| 3418 etiam corporalia gubernantem, clarissima perspicuitate videamus; | |
| 3419 non sicut nunc invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta | |
| 3420 conspiciuntur; sed sicut homines, inter quos viventes motusque | |
| 3421 vitales exerentes vivimus, mox ut aspicimus, non credimus vivere, | |
| 3422 sed videmus</i>. Ex quo patet quod hoc modo intelligit oculos | |
| 3423 glorificatos Deum visuros, sicut nunc oculi nostri vident alicuius | |
| 3424 vitam. Vita autem non videtur oculo corporali, sicut per se | |
| 3425 visibile, sed sicut sensibile per accidens, quod quidem a sensu non | |
| 3426 cognoscitur, sed statim cum sensu ab aliqua alia virtute | |
| 3427 cognoscitiva. Quod autem statim, visis corporibus, divina | |
| 3428 praesentia ex eis cognoscatur per intellectum, ex duobus contingit, | |
| 3429 scilicet ex perspicacitate intellectus; et ex refulgentia divinae | |
| 53 | 3430 claritatis in corporibus innovatis.</p><p title="I q. 12 a. 3 ad 3"><a name="28707"><span class="ref">[28707] Iª q. 12 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3431 dicendum quod in visione imaginaria non videtur Dei essentia, sed |
| 3432 aliqua forma in imaginatione formatur, repraesentans Deum secundum | |
| 3433 aliquem modum similitudinis, prout in Scripturis divinis divina per | |
| 53 | 3434 res sensibiles metaphorice describuntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 12 a. 4 arg. 1"><a name="28708"><span class="ref">[28708] Iª q. 12 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3435 proceditur. Videtur quod aliquis intellectus creatus per sua |
| 3436 naturalia divinam essentiam videre possit. Dicit enim Dionysius, | |
| 3437 cap. IV de Div. Nom., quod Angelus est speculum purum, clarissimum, | |
| 3438 <i>suscipiens totam, si fas est dicere, pulchritudinem Dei</i>. Sed | |
| 3439 unumquodque videtur dum videtur eius speculum. Cum igitur Angelus | |
| 3440 per sua naturalia intelligat seipsum, videtur quod etiam per sua | |
| 53 | 3441 naturalia intelligat divinam essentiam.</p><p title="I q. 12 a. 4 arg. 2"><a name="28709"><span class="ref">[28709] Iª q. 12 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 3442 quod est maxime visibile, fit minus visibile nobis propter defectum |
| 3443 nostri visus, vel corporalis vel intellectualis. Sed intellectus | |
| 3444 Angeli non patitur aliquem defectum. Cum ergo Deus secundum se sit | |
| 3445 maxime intelligibilis, videtur quod ab Angelo sit maxime | |
| 3446 intelligibilis. Si igitur alia intelligibilia per sua naturalia | |
| 53 | 3447 intelligere potest, multo magis Deum.</p><p title="I q. 12 a. 4 arg. 3"><a name="28710"><span class="ref">[28710] Iª q. 12 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3448 sensus corporeus non potest elevari ad intelligendam substantiam |
| 3449 incorpoream, quia est supra eius naturam. Si igitur videre Deum per | |
| 3450 essentiam sit supra naturam cuiuslibet intellectus creati, videtur | |
| 3451 quod nullus intellectus creatus ad videndum Dei essentiam | |
| 3452 pertingere possit, quod est erroneum, ut ex supradictis patet. | |
| 3453 Videtur ergo quod intellectui creato sit naturale divinam essentiam | |
| 53 | 3454 videre.</p><p title="I q. 12 a. 4 s. c."><a name="28711"><span class="ref">[28711] Iª q. 12 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3455 quod dicitur Rom. VI, <i>gratia Dei vita aeterna</i>. Sed vita |
| 3456 aeterna consistit in visione divinae essentiae, secundum illud | |
| 3457 Ioan. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum verum | |
| 3458 Deum,</i> et cetera. Ergo videre Dei essentiam convenit intellectui | |
| 53 | 3459 creato per gratiam, et non per naturam.</p><p title="I q. 12 a. 4 co."><a name="28712"><span class="ref">[28712] Iª q. 12 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3460 quod impossibile est quod aliquis intellectus creatus per sua |
| 3461 naturalia essentiam Dei videat. Cognitio enim contingit secundum | |
| 3462 quod cognitum est in cognoscente. Cognitum autem est in cognoscente | |
| 3463 secundum modum cognoscentis. Unde cuiuslibet cognoscentis cognitio | |
| 3464 est secundum modum suae naturae. Si igitur modus essendi alicuius | |
| 3465 rei cognitae excedat modum naturae cognoscentis, oportet quod | |
| 3466 cognitio illius rei sit supra naturam illius cognoscentis. Est | |
| 3467 autem multiplex modus essendi rerum. Quaedam enim sunt, quorum | |
| 3468 natura non habet esse nisi in hac materia individuali, et huiusmodi | |
| 3469 sunt omnia corporalia. Quaedam vero sunt, quorum naturae sunt per | |
| 3470 se subsistentes, non in materia aliqua, quae tamen non sunt suum | |
| 3471 esse, sed sunt esse habentes, et huiusmodi sunt substantiae | |
| 3472 incorporeae, quas Angelos dicimus. Solius autem Dei proprius modus | |
| 3473 essendi est, ut sit suum esse subsistens. Ea igitur quae non habent | |
| 3474 esse nisi in materia individuali, cognoscere est nobis connaturale, | |
| 3475 eo quod anima nostra, per quam cognoscimus, est forma alicuius | |
| 3476 materiae. Quae tamen habet duas virtutes cognoscitivas. Unam, quae | |
| 3477 est actus alicuius corporei organi. Et huic connaturale est | |
| 3478 cognoscere res secundum quod sunt in materia individuali, unde | |
| 3479 sensus non cognoscit nisi singularia. Alia vero virtus cognoscitiva | |
| 3480 eius est intellectus, qui non est actus alicuius organi corporalis. | |
| 3481 Unde per intellectum connaturale est nobis cognoscere naturas, quae | |
| 3482 quidem non habent esse nisi in materia individuali; non tamen | |
| 3483 secundum quod sunt in materia individuali, sed secundum quod | |
| 3484 abstrahuntur ab ea per considerationem intellectus. Unde secundum | |
| 3485 intellectum possumus cognoscere huiusmodi res in universali, quod | |
| 3486 est supra facultatem sensus. Intellectui autem angelico connaturale | |
| 3487 est cognoscere naturas non in materia existentes. Quod est supra | |
| 3488 naturalem facultatem intellectus animae humanae, secundum statum | |
| 3489 praesentis vitae, quo corpori unitur. Relinquitur ergo quod | |
| 3490 cognoscere ipsum esse subsistens, sit connaturale soli intellectui | |
| 3491 divino, et quod sit supra facultatem naturalem cuiuslibet | |
| 3492 intellectus creati, quia nulla creatura est suum esse, sed habet | |
| 3493 esse participatum. Non igitur potest intellectus creatus Deum per | |
| 3494 essentiam videre, nisi inquantum Deus per suam gratiam se | |
| 53 | 3495 intellectui creato coniungit, ut intelligibile ab ipso.</p><p title="I q. 12 a. 4 ad 1"><a name="28713"><span class="ref">[28713] Iª q. 12 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3496 dicendum quod iste modus cognoscendi Deum, est Angelo connaturalis, |
| 3497 ut scilicet cognoscat eum per similitudinem eius in ipso Angelo | |
| 3498 refulgentem. Sed cognoscere Deum per aliquam similitudinem creatam, | |
| 3499 non est cognoscere essentiam Dei, ut supra ostensum est. Unde non | |
| 3500 sequitur quod Angelus per sua naturalia possit cognoscere essentiam | |
| 53 | 3501 Dei.</p><p title="I q. 12 a. 4 ad 2"><a name="28714"><span class="ref">[28714] Iª q. 12 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3502 dicendum quod intellectus Angeli non habet defectum, si defectus |
| 3503 accipiatur privative, ut scilicet careat eo quod habere debet. Si | |
| 3504 vero accipiatur negative, sic quaelibet creatura invenitur | |
| 3505 deficiens, Deo comparata, dum non habet illam excellentiam quae | |
| 53 | 3506 invenitur in Deo.</p><p title="I q. 12 a. 4 ad 3"><a name="28715"><span class="ref">[28715] Iª q. 12 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3507 dicendum quod sensus visus, quia omnino materialis est, nullo modo |
| 3508 elevari potest ad aliquid immateriale. Sed intellectus noster vel | |
| 3509 angelicus, quia secundum naturam a materia aliqualiter elevatus | |
| 3510 est, potest ultra suam naturam per gratiam ad aliquid altius | |
| 3511 elevari. Et huius signum est, quia visus nullo modo potest in | |
| 3512 abstractione cognoscere id quod in concretione cognoscit, nullo | |
| 3513 enim modo potest percipere naturam, nisi ut hanc. Sed intellectus | |
| 3514 noster potest in abstractione considerare quod in concretione | |
| 3515 cognoscit. Etsi enim cognoscat res habentes formam in materia, | |
| 3516 tamen resolvit compositum in utrumque, et considerat ipsam formam | |
| 3517 per se. Et similiter intellectus Angeli, licet connaturale sit ei | |
| 3518 cognoscere esse concretum in aliqua natura, tamen potest ipsum esse | |
| 3519 secernere per intellectum, dum cognoscit quod aliud est ipse, et | |
| 3520 aliud est suum esse. Et ideo, cum intellectus creatus per suam | |
| 3521 naturam natus sit apprehendere formam concretam et esse concretum | |
| 3522 in abstractione, per modum resolutionis cuiusdam, potest per | |
| 3523 gratiam elevari ut cognoscat substantiam separatam subsistentem, et | |
| 53 | 3524 esse separatum subsistens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 12 a. 5 arg. 1"><a name="28716"><span class="ref">[28716] Iª q. 12 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 3525 proceditur. Videtur quod intellectus creatus ad videndum essentiam |
| 3526 Dei aliquo lumine creato non indigeat. Illud enim quod est per se | |
| 3527 lucidum in rebus sensibilibus, alio lumine non indiget ut videatur, | |
| 3528 ergo nec in intelligibilibus. Sed Deus est lux intelligibilis. Ergo | |
| 53 | 3529 non videtur per aliquod lumen creatum.</p><p title="I q. 12 a. 5 arg. 2"><a name="28717"><span class="ref">[28717] Iª q. 12 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, cum |
| 28 | 3530 Deus videtur per medium, non videtur per suam essentiam. Sed cum |
| 3531 videtur per aliquod lumen creatum, videtur per medium. Ergo non | |
| 53 | 3532 videtur per suam essentiam.</p><p title="I q. 12 a. 5 arg. 3"><a name="28718"><span class="ref">[28718] Iª q. 12 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 3533 quod est creatum, nihil prohibet alicui creaturae esse naturale. Si |
| 3534 ergo per aliquod lumen creatum Dei essentia videtur, poterit illud | |
| 3535 lumen esse naturale alicui creaturae. Et ita illa creatura non | |
| 3536 indigebit aliquo alio lumine ad videndum Deum, quod est | |
| 3537 impossibile. Non est ergo necessarium quod omnis creatura ad | |
| 53 | 3538 videndum Dei essentiam lumen superadditum requirat.</p><p title="I q. 12 a. 5 s. c."><a name="28719"><span class="ref">[28719] Iª q. 12 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 3539 quod dicitur in Psalmo, <i>in lumine tuo videbimus lumen</i>.</p><p title="I q. 12 a. 5 co."><a name="28720"><span class="ref">[28720] Iª q. 12 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 3540 quod omne quod elevatur ad aliquid quod excedit suam naturam, |
| 3541 oportet quod disponatur aliqua dispositione quae sit supra suam | |
| 3542 naturam, sicut, si aer debeat accipere formam ignis, oportet quod | |
| 3543 disponatur aliqua dispositione ad talem formam. Cum autem aliquis | |
| 3544 intellectus creatus videt Deum per essentiam, ipsa essentia Dei fit | |
| 3545 forma intelligibilis intellectus. Unde oportet quod aliqua | |
| 3546 dispositio supernaturalis ei superaddatur, ad hoc quod elevetur in | |
| 3547 tantam sublimitatem. Cum igitur virtus naturalis intellectus creati | |
| 3548 non sufficiat ad Dei essentiam videndam, ut ostensum est, oportet | |
| 3549 quod ex divina gratia superaccrescat ei virtus intelligendi. Et hoc | |
| 3550 augmentum virtutis intellectivae illuminationem intellectus | |
| 3551 vocamus; sicut et ipsum intelligibile vocatur lumen vel lux. Et | |
| 3552 istud est lumen de quo dicitur Apoc. XXI, <i>quod claritas Dei | |
| 3553 illuminabit eam</i>, scilicet societatem beatorum Deum videntium. | |
| 3554 Et secundum hoc lumen efficiuntur deiformes, idest Deo similes; | |
| 3555 secundum illud I Ioan. III, <i>cum apparuerit, similes ei erimus, | |
| 53 | 3556 et videbimus eum sicuti est</i>.</p><p title="I q. 12 a. 5 ad 1"><a name="28721"><span class="ref">[28721] Iª q. 12 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3557 dicendum quod lumen creatum est necessarium ad videndum Dei |
| 3558 essentiam, non quod per hoc lumen Dei essentia intelligibilis fiat, | |
| 3559 quae secundum se intelligibilis est, sed ad hoc quod intellectus | |
| 3560 fiat potens ad intelligendum, per modum quo potentia fit potentior | |
| 3561 ad operandum per habitum, sicut etiam et lumen corporale | |
| 3562 necessarium est in visu exteriori, inquantum facit medium | |
| 53 | 3563 transparens in actu, ut possit moveri a colore.</p><p title="I q. 12 a. 5 ad 2"><a name="28722"><span class="ref">[28722] Iª q. 12 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3564 dicendum quod lumen istud non requiritur ad videndum Dei essentiam |
| 3565 quasi similitudo in qua Deus videatur, sed quasi perfectio quaedam | |
| 3566 intellectus, confortans ipsum ad videndum Deum. Et ideo potest dici | |
| 3567 quod non est medium in quo Deus videatur, sed sub quo videtur. Et | |
| 53 | 3568 hoc non tollit immediatam visionem Dei.</p><p title="I q. 12 a. 5 ad 3"><a name="28723"><span class="ref">[28723] Iª q. 12 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3569 dicendum quod dispositio ad formam ignis non potest esse naturalis |
| 3570 nisi habenti formam ignis. Unde lumen gloriae non potest esse | |
| 3571 naturale creaturae, nisi creatura esset naturae divinae, quod est | |
| 3572 impossibile. Per hoc enim lumen fit creatura rationalis deiformis, | |
| 53 | 3573 ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 12 a. 6 arg. 1"><a name="28724"><span class="ref">[28724] Iª q. 12 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 3574 proceditur. Videtur quod videntium essentiam Dei unus alio |
| 3575 perfectius non videat. Dicitur enim I Ioan. III, <i>videbimus eum | |
| 3576 sicuti est</i>. Sed ipse uno modo est. Ergo uno modo videbitur ab | |
| 53 | 3577 omnibus. Non ergo perfectius et minus perfecte.</p><p title="I q. 12 a. 6 arg. 2"><a name="28725"><span class="ref">[28725] Iª q. 12 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3578 Augustinus dicit, in libro octoginta trium qq., quod unam rem non |
| 3579 potest unus alio plus intelligere. Sed omnes videntes Deum per | |
| 3580 essentiam, intelligunt Dei essentiam, intellectu enim videtur Deus, | |
| 3581 non sensu, ut supra habitum est. Ergo videntium divinam essentiam | |
| 53 | 3582 unus alio non clarius videt.</p><p title="I q. 12 a. 6 arg. 3"><a name="28726"><span class="ref">[28726] Iª q. 12 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 3583 aliquid altero perfectius videatur, ex duobus contingere potest, |
| 3584 vel ex parte obiecti visibilis; vel ex parte potentiae visivae | |
| 3585 videntis. Ex parte autem obiecti, per hoc quod obiectum perfectius | |
| 3586 in vidente recipitur, scilicet secundum perfectiorem similitudinem. | |
| 3587 Quod in proposito locum non habet, Deus enim non per aliquam | |
| 3588 similitudinem, sed per eius essentiam praesens est intellectui | |
| 3589 essentiam eius videnti. Relinquitur ergo quod, si unus alio | |
| 3590 perfectius eum videat, quod hoc sit secundum differentiam potentiae | |
| 3591 intellectivae. Et ita sequitur quod cuius potentia intellectiva | |
| 3592 naturaliter est sublimior, clarius eum videat. Quod est | |
| 3593 inconveniens, cum hominibus promittatur in beatitudine aequalitas | |
| 53 | 3594 Angelorum.</p><p title="I q. 12 a. 6 s. c."><a name="28727"><span class="ref">[28727] Iª q. 12 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3595 quod vita aeterna in visione Dei consistit, secundum illud Ioan. |
| 3596 XVII, <i>haec est vita aeterna,</i> et cetera. Ergo, si omnes | |
| 3597 aequaliter Dei essentiam vident, in vita aeterna omnes erunt | |
| 3598 aequales. Cuius contrarium dicit apostolus, I Cor. XV, <i>stella | |
| 53 | 3599 differt a stella in claritate</i>.</p><p title="I q. 12 a. 6 co."><a name="28728"><span class="ref">[28728] Iª q. 12 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3600 quod videntium Deum per essentiam unus alio perfectius eum videbit. |
| 3601 Quod quidem non erit per aliquam Dei similitudinem perfectiorem in | |
| 3602 uno quam in alio, cum illa visio non sit futura per aliquam | |
| 3603 similitudinem, ut ostensum est. Sed hoc erit per hoc, quod | |
| 3604 intellectus unius habebit maiorem virtutem seu facultatem ad | |
| 3605 videndum Deum, quam alterius. Facultas autem videndi Deum non | |
| 3606 competit intellectui creato secundum suam naturam, sed per lumen | |
| 3607 gloriae, quod intellectum in quadam deiformitate constituit, ut ex | |
| 3608 superioribus patet. Unde intellectus plus participans de lumine | |
| 3609 gloriae, perfectius Deum videbit. Plus autem participabit de lumine | |
| 3610 gloriae, qui plus habet de caritate, quia ubi est maior caritas, | |
| 3611 ibi est maius desiderium; et desiderium quodammodo facit | |
| 3612 desiderantem aptum et paratum ad susceptionem desiderati. Unde qui | |
| 3613 plus habebit de caritate, perfectius Deum videbit, et beatior | |
| 53 | 3614 erit.</p><p title="I q. 12 a. 6 ad 1"><a name="28729"><span class="ref">[28729] Iª q. 12 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3615 dicendum quod, cum dicitur videbimus eum sicuti est, hoc adverbium |
| 3616 sicuti determinat modum visionis ex parte rei visae ut sit sensus, | |
| 3617 videbimus eum ita esse sicuti est, quia ipsum esse eius videbimus, | |
| 3618 quod est eius essentia. Non autem determinat modum visionis ex | |
| 3619 parte videntis, ut sit sensus, quod ita erit perfectus modus | |
| 53 | 3620 videndi, sicut est in Deo perfectus modus essendi.</p><p title="I q. 12 a. 6 ad 2"><a name="28730"><span class="ref">[28730] Iª q. 12 a. 6 ad 2</span></a> Et per hoc etiam |
| 28 | 3621 patet solutio ad secundum. Cum enim dicitur quod rem unam unus alio |
| 3622 melius non intelligit, hoc habet veritatem si referatur ad modum | |
| 3623 rei intellectae, quia quicumque intelligit rem esse aliter quam | |
| 3624 sit, non vere intelligit. Non autem si referatur ad modum | |
| 3625 intelligendi, quia intelligere unius est perfectius quam | |
| 53 | 3626 intelligere alterius.</p><p title="I q. 12 a. 6 ad 3"><a name="28731"><span class="ref">[28731] Iª q. 12 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3627 dicendum quod diversitas videndi non erit ex parte obiecti, quia |
| 3628 idem obiectum omnibus praesentabitur, scilicet Dei essentia, nec ex | |
| 3629 diversa participatione obiecti per differentes similitudines, sed | |
| 3630 erit per diversam facultatem intellectus, non quidem naturalem, sed | |
| 53 | 3631 gloriosam, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 12 a. 7 arg. 1"><a name="28732"><span class="ref">[28732] Iª q. 12 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 3632 proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam ipsum |
| 3633 comprehendant. Dicit enim apostolus, Philipp. III, <i>sequor autem | |
| 3634 si quo modo comprehendam</i>. Non autem frustra sequebatur, dicit | |
| 3635 enim ipse, I Cor. IX, <i>sic curro, non quasi in incertum</i>. Ergo | |
| 3636 ipse comprehendit, et eadem ratione alii, quos ad hoc invitat, | |
| 53 | 3637 dicens, <i>sic currite, ut comprehendatis</i>.</p><p title="I q. 12 a. 7 arg. 2"><a name="28733"><span class="ref">[28733] Iª q. 12 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, ut |
| 28 | 3638 dicit Augustinus in libro de videndo Deum ad Paulinam, <i>illud |
| 3639 comprehenditur, quod ita totum videtur, ut nihil eius lateat | |
| 3640 videntem</i>. Sed si Deus per essentiam videtur, totus videtur, et | |
| 3641 nihil eius latet videntem; cum Deus sit simplex. Ergo a quocumque | |
| 53 | 3642 videtur per essentiam, comprehenditur.</p><p title="I q. 12 a. 7 arg. 3"><a name="28734"><span class="ref">[28734] Iª q. 12 a. 7 arg. 3</span></a> Si dicatur quod |
| 28 | 3643 videtur totus, sed non totaliter, contra, totaliter vel dicit modum |
| 3644 videntis, vel modum rei visae. Sed ille qui videt Deum per | |
| 3645 essentiam, videt eum totaliter, si significetur modus rei visae, | |
| 3646 quia videt eum sicuti est, ut dictum est. Similiter videt eum | |
| 3647 totaliter, si significetur modus videntis, quia tota virtute sua | |
| 3648 intellectus Dei essentiam videbit. Quilibet ergo videns Deum per | |
| 53 | 3649 essentiam, totaliter eum videbit. Ergo eum comprehendet.</p><p title="I q. 12 a. 7 s. c."><a name="28735"><span class="ref">[28735] Iª q. 12 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3650 quod dicitur Ierem. XXXII, <i>fortissime, magne, potens, dominus |
| 3651 exercituum nomen tibi; magnus consilio, et incomprehensibilis | |
| 53 | 3652 cogitatu</i>. Ergo comprehendi non potest.</p><p title="I q. 12 a. 7 co."><a name="28736"><span class="ref">[28736] Iª q. 12 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3653 quod comprehendere Deum impossibile est cuicumque intellectui |
| 3654 creato, <i>attingere vero mente Deum qualitercumque, magna est | |
| 3655 beatitudo</i>, ut dicit Augustinus. Ad cuius evidentiam, sciendum | |
| 3656 est quod illud comprehenditur, quod perfecte cognoscitur. Perfecte | |
| 3657 autem cognoscitur, quod tantum cognoscitur, quantum est | |
| 3658 cognoscibile. Unde si id quod est cognoscibile per scientiam | |
| 3659 demonstrativam, opinione teneatur ex aliqua ratione probabili | |
| 3660 concepta, non comprehenditur. Puta, si hoc quod est triangulum | |
| 3661 habere tres angulos aequales duobus rectis, aliquis sciat per | |
| 3662 demonstrationem, comprehendit illud, si vero aliquis eius opinionem | |
| 3663 accipiat probabiliter, per hoc quod a sapientibus vel pluribus ita | |
| 3664 dicitur, non comprehendet ipsum, quia non pertingit ad illum | |
| 3665 perfectum modum cognitionis, quo cognoscibilis est. Nullus autem | |
| 3666 intellectus creatus pertingere potest ad illum perfectum modum | |
| 3667 cognitionis divinae essentiae, quo cognoscibilis est. Quod sic | |
| 3668 patet. Unumquodque enim sic cognoscibile est, secundum quod est ens | |
| 3669 actu. Deus igitur, cuius esse est infinitum, ut supra ostensum est, | |
| 3670 infinite cognoscibilis est. Nullus autem intellectus creatus potest | |
| 3671 Deum infinite cognoscere. Intantum enim intellectus creatus divinam | |
| 3672 essentiam perfectius vel minus perfecte cognoscit, inquantum maiori | |
| 3673 vel minori lumine gloriae perfunditur. Cum igitur lumen gloriae | |
| 3674 creatum, in quocumque intellectu creato receptum, non possit esse | |
| 3675 infinitum, impossibile est quod aliquis intellectus creatus Deum | |
| 3676 infinite cognoscat. Unde impossibile est quod Deum | |
| 53 | 3677 comprehendat.</p><p title="I q. 12 a. 7 ad 1"><a name="28737"><span class="ref">[28737] Iª q. 12 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3678 dicendum quod comprehensio dicitur dupliciter. Uno modo, stricte et |
| 3679 proprie, secundum quod aliquid includitur in comprehendente. Et sic | |
| 3680 nullo modo Deus comprehenditur, nec intellectu nec aliquo alio, | |
| 3681 quia, cum sit infinitus, nullo finito includi potest, ut aliquid | |
| 3682 finitum eum infinite capiat, sicut ipse infinite est. Et sic de | |
| 3683 comprehensione nunc quaeritur. Alio modo comprehensio largius | |
| 3684 sumitur, secundum quod comprehensio insecutioni opponitur. Qui enim | |
| 3685 attingit aliquem, quando iam tenet ipsum, comprehendere eum | |
| 3686 dicitur. Et sic Deus comprehenditur a beatis, secundum illud Cant. | |
| 3687 III, <i>tenui eum, nec dimittam</i>. Et sic intelliguntur | |
| 3688 auctoritates apostoli de comprehensione. Et hoc modo comprehensio | |
| 3689 est una de tribus dotibus animae, quae respondet spei; sicut visio | |
| 3690 fidei, et fruitio caritati. Non enim, apud nos, omne quod videtur, | |
| 3691 iam tenetur vel habetur, quia videntur interdum distantia, vel quae | |
| 3692 non sunt in potestate nostra. Neque iterum omnibus quae habemus, | |
| 3693 fruimur, vel quia non delectamur in eis; vel quia non sunt ultimus | |
| 3694 finis desiderii nostri, ut desiderium nostrum impleant et quietent. | |
| 3695 Sed haec tria habent beati in Deo, quia et vident ipsum; et | |
| 3696 videndo, tenent sibi praesentem, in potestate habentes semper eum | |
| 3697 videre; et tenentes, fruuntur sicut ultimo fine desiderium | |
| 53 | 3698 implente.</p><p title="I q. 12 a. 7 ad 2"><a name="28738"><span class="ref">[28738] Iª q. 12 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3699 dicendum quod non propter hoc Deus incomprehensibilis dicitur, |
| 3700 quasi aliquid eius sit quod non videatur, sed quia non ita perfecte | |
| 3701 videtur, sicut visibilis est. Sicut cum aliqua demonstrabilis | |
| 3702 propositio per aliquam probabilem rationem cognoscitur, non est | |
| 3703 aliquid eius quod non cognoscatur, nec subiectum, nec praedicatum, | |
| 3704 nec compositio, sed tota non ita perfecte cognoscitur, sicut | |
| 3705 cognoscibilis est. Unde Augustinus, definiendo comprehensionem, | |
| 3706 dicit quod <i>totum comprehenditur videndo, quod ita videtur, ut | |
| 3707 nihil eius lateat videntem; aut cuius fines circumspici | |
| 3708 possunt</i>, tunc enim fines alicuius circumspiciuntur, quando ad | |
| 53 | 3709 finem in modo cognoscendi illam rem pervenitur.</p><p title="I q. 12 a. 7 ad 3"><a name="28739"><span class="ref">[28739] Iª q. 12 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3710 dicendum quod totaliter dicit modum obiecti, non quidem ita quod |
| 3711 totus modus obiecti non cadat sub cognitione; sed quia modus | |
| 3712 obiecti non est modus cognoscentis. Qui igitur videt Deum per | |
| 3713 essentiam, videt hoc in eo, quod infinite existit, et infinite | |
| 3714 cognoscibilis est, sed hic infinitus modus non competit ei, ut | |
| 3715 scilicet ipse infinite cognoscat, sicut aliquis probabiliter scire | |
| 3716 potest aliquam propositionem esse demonstrabilem, licet ipse eam | |
| 53 | 3717 demonstrative non cognoscat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 12 a. 8 arg. 1"><a name="28740"><span class="ref">[28740] Iª q. 12 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 3718 proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam omnia in Deo |
| 3719 videant. Dicit enim Gregorius, in IV Dialog. <i>quid est quod non | |
| 3720 videant, qui videntem omnia vident?</i> Sed Deus est videns omnia. | |
| 53 | 3721 Ergo qui vident Deum, omnia vident.</p><p title="I q. 12 a. 8 arg. 2"><a name="28741"><span class="ref">[28741] Iª q. 12 a. 8 arg. 2</span></a> Item, quicumque |
| 28 | 3722 videt speculum, videt ea quae in speculo resplendent. Sed omnia |
| 3723 quaecumque fiunt vel fieri possunt, in Deo resplendent sicut in | |
| 3724 quodam speculo, ipse enim omnia in seipso cognoscit. Ergo quicumque | |
| 53 | 3725 videt Deum, videt omnia quae sunt et quae fieri possunt.</p><p title="I q. 12 a. 8 arg. 3"><a name="28742"><span class="ref">[28742] Iª q. 12 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, qui |
| 28 | 3726 intelligit id quod est maius, potest intelligere minima, ut dicitur |
| 3727 III de anima. Sed omnia quae Deus facit vel facere potest, sunt | |
| 3728 minus quam eius essentia. Ergo quicumque intelligit Deum, potest | |
| 53 | 3729 intelligere omnia quae Deus facit vel facere potest.</p><p title="I q. 12 a. 8 arg. 4"><a name="28743"><span class="ref">[28743] Iª q. 12 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3730 rationalis creatura omnia naturaliter scire desiderat. Si igitur |
| 3731 videndo Deum non omnia sciat, non quietatur eius naturale | |
| 3732 desiderium, et ita, videndo Deum non erit beata. Quod est | |
| 53 | 3733 inconveniens. Videndo igitur Deum, omnia scit.</p><p title="I q. 12 a. 8 s. c."><a name="28744"><span class="ref">[28744] Iª q. 12 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3734 quod Angeli vident Deum per essentiam, et tamen non omnia sciunt. |
| 3735 Inferiores enim Angeli purgantur a superioribus a nescientia, ut | |
| 3736 dicit Dionysius, VII cap. Cael. Hier. Ipsi etiam nesciunt futura | |
| 3737 contingentia et cogitationes cordium, hoc enim solius Dei est. Non | |
| 53 | 3738 ergo quicumque vident Dei essentiam, vident omnia.</p><p title="I q. 12 a. 8 co."><a name="28745"><span class="ref">[28745] Iª q. 12 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3739 quod intellectus creatus, videndo divinam essentiam, non videt in |
| 3740 ipsa omnia quae facit Deus vel facere potest. Manifestum est enim | |
| 3741 quod sic aliqua videntur in Deo, secundum quod sunt in ipso. Omnia | |
| 3742 autem alia sunt in Deo, sicut effectus sunt virtute in sua causa. | |
| 3743 Sic igitur videntur alia in Deo, sicut effectus in sua causa. Sed | |
| 3744 manifestum est quod quanto aliqua causa perfectius videtur, tanto | |
| 3745 plures eius effectus in ipsa videri possunt. Qui enim habet | |
| 3746 intellectum elevatum, statim uno principio demonstrativo proposito, | |
| 3747 ex ipso multarum conclusionum cognitionem accipit, quod non | |
| 3748 convenit ei qui debilioris intellectus est, sed oportet quod ei | |
| 3749 singula explanentur. Ille igitur intellectus potest in causa | |
| 3750 cognoscere omnes causae effectus, et omnes rationes effectuum, qui | |
| 3751 causam totaliter comprehendit. Nullus autem intellectus creatus | |
| 3752 totaliter Deum comprehendere potest, ut ostensum est. Nullus igitur | |
| 3753 intellectus creatus, videndo Deum, potest cognoscere omnia quae | |
| 3754 Deus facit vel potest facere, hoc enim esset comprehendere eius | |
| 3755 virtutem. Sed horum quae Deus facit vel facere potest, tanto | |
| 3756 aliquis intellectus plura cognoscit, quanto perfectius Deum | |
| 53 | 3757 videt.</p><p title="I q. 12 a. 8 ad 1"><a name="28746"><span class="ref">[28746] Iª q. 12 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3758 dicendum quod Gregorius loquitur quantum ad sufficientiam obiecti, |
| 3759 scilicet Dei, quod, quantum in se est, sufficienter continet omnia | |
| 3760 et demonstrat. Non tamen sequitur quod unusquisque videns Deum | |
| 53 | 3761 omnia cognoscat, quia non perfecte comprehendit ipsum.</p><p title="I q. 12 a. 8 ad 2"><a name="28747"><span class="ref">[28747] Iª q. 12 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3762 dicendum quod videns speculum, non est necessarium quod omnia in |
| 53 | 3763 speculo videat, nisi speculum visu suo comprehendat.</p><p title="I q. 12 a. 8 ad 3"><a name="28748"><span class="ref">[28748] Iª q. 12 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3764 dicendum quod, licet maius sit videre Deum quam omnia alia, tamen |
| 3765 maius est videre sic Deum quod omnia in eo cognoscantur, quam | |
| 3766 videre sic ipsum quod non omnia, sed pauciora vel plura | |
| 3767 cognoscantur in eo. Iam enim ostensum est quod multitudo cognitorum | |
| 3768 in Deo, consequitur modum videndi ipsum vel magis perfectum vel | |
| 53 | 3769 minus perfectum.</p><p title="I q. 12 a. 8 ad 4"><a name="28749"><span class="ref">[28749] Iª q. 12 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3770 dicendum quod naturale desiderium rationalis creaturae est ad |
| 3771 sciendum omnia illa quae pertinent ad perfectionem intellectus; et | |
| 3772 haec sunt species et genera rerum, et rationes earum, quae in Deo | |
| 3773 videbit quilibet videns essentiam divinam. Cognoscere autem alia | |
| 3774 singularia, et cogitata et facta eorum, non est de perfectione | |
| 3775 intellectus creati, nec ad hoc eius naturale desiderium tendit, nec | |
| 3776 iterum cognoscere illa quae nondum sunt, sed fieri a Deo possunt. | |
| 3777 Si tamen solus Deus videretur, qui est fons et principium totius | |
| 3778 esse et veritatis, ita repleret naturale desiderium sciendi, quod | |
| 3779 nihil aliud quaereretur, et beatus esset. Unde dicit Augustinus, V | |
| 3780 Confess., infelix homo qui scit omnia illa (scilicet creaturas), | |
| 3781 <i>te autem nescit, beatus autem qui te scit, etiam si illa | |
| 3782 nesciat. Qui vero te et illa novit, non propter illa beatior est, | |
| 53 | 3783 sed propter te solum beatus</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I q. 12 a. 9 arg. 1"><a name="28750"><span class="ref">[28750] Iª q. 12 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic |
| 28 | 3784 proceditur. Videtur quod ea quae videntur in Deo, a videntibus |
| 3785 divinam essentiam per aliquas similitudines videantur. Omnis enim | |
| 3786 cognitio est per assimilationem cognoscentis ad cognitum, sic enim | |
| 3787 intellectus in actu fit intellectum in actu, et sensus in actu | |
| 3788 sensibile in actu, inquantum eius similitudine informatur, ut | |
| 3789 pupilla similitudine coloris. Si igitur intellectus videntis Deum | |
| 3790 per essentiam intelligat in Deo aliquas creaturas, oportet quod | |
| 53 | 3791 earum similitudinibus informetur.</p><p title="I q. 12 a. 9 arg. 2"><a name="28751"><span class="ref">[28751] Iª q. 12 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, ea |
| 28 | 3792 quae prius vidimus, memoriter tenemus. Sed Paulus, videns in raptu |
| 3793 essentiam Dei, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad litteram, | |
| 3794 postquam desiit essentiam Dei videre, recordatus est multorum quae | |
| 3795 in illo raptu viderat, unde ipse dicit quod <i>audivit arcana | |
| 3796 verba, quae non licet homini loqui</i>, II Cor. XII. Ergo oportet | |
| 3797 dicere quod aliquae similitudines eorum quae recordatus est, in | |
| 3798 eius intellectu remanserint. Et eadem ratione, quando | |
| 3799 praesentialiter videbat Dei essentiam, eorum quae in ipsa videbat, | |
| 53 | 3800 aliquas similitudines vel species habebat.</p><p title="I q. 12 a. 9 s. c."><a name="28752"><span class="ref">[28752] Iª q. 12 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3801 quod per unam speciem videtur speculum, et ea quae in speculo |
| 3802 apparent. Sed omnia sic videntur in Deo sicut in quodam speculo | |
| 3803 intelligibili. Ergo, si ipse Deus non videtur per aliquam | |
| 3804 similitudinem, sed per suam essentiam; nec ea quae in ipso | |
| 53 | 3805 videntur, per aliquas similitudines sive species videntur.</p><p title="I q. 12 a. 9 co."><a name="28753"><span class="ref">[28753] Iª q. 12 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3806 quod videntes Deum per essentiam, ea quae in ipsa essentia Dei |
| 3807 vident, non vident per aliquas species, sed per ipsam essentiam | |
| 3808 divinam intellectui eorum unitam. Sic enim cognoscitur unumquodque, | |
| 3809 secundum quod similitudo eius est in cognoscente. Sed hoc contingit | |
| 3810 dupliciter. Cum enim quaecumque uni et eidem sunt similia, sibi | |
| 3811 invicem sint similia, virtus cognoscitiva dupliciter assimilari | |
| 3812 potest alicui cognoscibili. Uno modo, secundum se, quando directe | |
| 3813 eius similitudine informatur, et tunc cognoscitur illud secundum | |
| 3814 se. Alio modo, secundum quod informatur specie alicuius quod est ei | |
| 3815 simile, et tunc non dicitur res cognosci in seipsa, sed in suo | |
| 3816 simili. Alia enim est cognitio qua cognoscitur aliquis homo in | |
| 3817 seipso, et alia qua cognoscitur in sua imagine. Sic ergo, | |
| 3818 cognoscere res per earum similitudines in cognoscente existentes, | |
| 3819 est cognoscere eas in seipsis, seu in propriis naturis, sed | |
| 3820 cognoscere eas prout earum similitudines praeexistunt in Deo, est | |
| 3821 videre eas in Deo. Et hae duae cognitiones differunt. Unde secundum | |
| 3822 illam cognitionem qua res cognoscuntur a videntibus Deum per | |
| 3823 essentiam in ipso Deo, non videntur per aliquas similitudines | |
| 3824 alias; sed per solam essentiam divinam intellectui praesentem, per | |
| 53 | 3825 quam et Deus videtur.</p><p title="I q. 12 a. 9 ad 1"><a name="28754"><span class="ref">[28754] Iª q. 12 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3826 dicendum quod intellectus videntis Deum assimilatur rebus quae |
| 3827 videntur in Deo, inquantum unitur essentiae divinae, in qua rerum | |
| 53 | 3828 omnium similitudines praeexistunt.</p><p title="I q. 12 a. 9 ad 2"><a name="28755"><span class="ref">[28755] Iª q. 12 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3829 dicendum quod aliquae potentiae cognoscitivae sunt, quae ex |
| 3830 speciebus primo conceptis alias formare possunt. Sicut imaginatio | |
| 3831 ex praeconceptis speciebus montis et auri, format speciem montis | |
| 3832 aurei, et intellectus ex praeconceptis speciebus generis et | |
| 3833 differentiae, format rationem speciei. Et similiter ex similitudine | |
| 3834 imaginis formare possumus in nobis similitudinem eius cuius est | |
| 3835 imago. Et sic Paulus, vel quicumque alius videns Deum, ex ipsa | |
| 3836 visione essentiae divinae potest formare in se similitudines rerum | |
| 3837 quae in essentia divina videntur, quae remanserunt in Paulo etiam | |
| 3838 postquam desiit Dei essentiam videre. Ista tamen visio, qua | |
| 3839 videntur res per huiusmodi species sic conceptas, est alia a | |
| 53 | 3840 visione qua videntur res in Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="I q. 12 a. 10 arg. 1"><a name="28756"><span class="ref">[28756] Iª q. 12 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic |
| 28 | 3841 proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam non simul |
| 3842 videant omnia quae in ipso vident. Quia, secundum philosophum, | |
| 3843 contingit multa scire, intelligere vero unum. Sed ea quae videntur | |
| 3844 in Deo, intelliguntur, intellectu enim videtur Deus. Ergo non | |
| 53 | 3845 contingit a videntibus Deum simul multa videri in Deo.</p><p title="I q. 12 a. 10 arg. 2"><a name="28757"><span class="ref">[28757] Iª q. 12 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3846 Augustinus dicit, VIII super Gen. ad litteram, quod <i>Deus movet |
| 3847 creaturam spiritualem per tempus</i>, hoc est per intelligentiam et | |
| 3848 affectionem. Sed creatura spiritualis est Angelus, qui Deum videt. | |
| 3849 Ergo videntes Deum, successive intelligunt et afficiuntur, tempus | |
| 53 | 3850 enim successionem importat.</p><p title="I q. 12 a. 10 s. c."><a name="28758"><span class="ref">[28758] Iª q. 12 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3851 quod Augustinus dicit, ultimo de Trin., <i>non erunt volubiles |
| 3852 nostrae cogitationes, ab aliis in alia euntes atque redeuntes; sed | |
| 53 | 3853 omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus</i>.</p><p title="I q. 12 a. 10 co."><a name="28759"><span class="ref">[28759] Iª q. 12 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3854 quod ea quae videntur in verbo, non successive, sed simul videntur. |
| 3855 Ad cuius evidentiam considerandum est, quod ideo nos simul non | |
| 3856 possumus multa intelligere, quia multa per diversas species | |
| 3857 intelligimus; diversis autem speciebus non potest intellectus unus | |
| 3858 simul actu informari ad intelligendum per eas, sicut nec unum | |
| 3859 corpus potest simul diversis figuris figurari. Unde contingit quod, | |
| 3860 quando aliqua multa una specie intelligi possunt, simul | |
| 3861 intelliguntur, sicut diversae partes alicuius totius, si singulae | |
| 3862 propriis speciebus intelligantur, successive intelliguntur, et non | |
| 3863 simul; si autem omnes intelligantur una specie totius, simul | |
| 3864 intelliguntur. Ostensum est autem quod ea quae videntur in Deo, non | |
| 3865 videntur singula per suas similitudines, sed omnia per unam | |
| 53 | 3866 essentiam Dei. Unde simul, et non successive videntur.</p><p title="I q. 12 a. 10 ad 1"><a name="28760"><span class="ref">[28760] Iª q. 12 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3867 dicendum quod sic unum tantum intelligimus, inquantum una specie |
| 3868 intelligimus. Sed multa una specie intellecta simul intelliguntur, | |
| 3869 sicut in specie hominis intelligimus animal et rationale, et in | |
| 53 | 3870 specie domus parietem et tectum.</p><p title="I q. 12 a. 10 ad 2"><a name="28761"><span class="ref">[28761] Iª q. 12 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3871 dicendum quod Angeli, quantum ad cognitionem naturalem qua |
| 3872 cognoscunt res per species diversas eis inditas, non simul omnia | |
| 3873 cognoscunt, et sic moventur, secundum intelligentiam, per tempus. | |
| 53 | 3874 Sed secundum quod vident res in Deo, simul eas vident.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="I q. 12 a. 11 arg. 1"><a name="28762"><span class="ref">[28762] Iª q. 12 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum |
| 28 | 3875 sic proceditur. Videtur quod aliquis in hac vita possit Deum per |
| 3876 essentiam videre. Dicit enim Iacob, Gen. XXXII, <i>vidi Deum facie | |
| 3877 ad faciem</i>. Sed videre facie ad faciem, est videre per | |
| 3878 essentiam, ut patet per illud quod dicitur I Cor. XIII, <i>videmus | |
| 3879 nunc per speculum et in aenigmate, tunc autem facie ad faciem</i>. | |
| 53 | 3880 Ergo Deus in hac vita per essentiam videri potest.</p><p title="I q. 12 a. 11 arg. 2"><a name="28763"><span class="ref">[28763] Iª q. 12 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, Num. |
| 28 | 3881 XII dicit dominus de Moyse, <i>ore ad os loquor ei, et palam, et |
| 3882 non per aenigmata et figuras, videt Deum</i>. Sed hoc est videre | |
| 3883 Deum per essentiam. Ergo aliquis in statu huius vitae potest Deum | |
| 53 | 3884 per essentiam videre.</p><p title="I q. 12 a. 11 arg. 3"><a name="28764"><span class="ref">[28764] Iª q. 12 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3885 illud in quo alia omnia cognoscimus, et per quod de aliis |
| 3886 iudicamus, est nobis secundum se notum. Sed omnia etiam nunc in Deo | |
| 3887 cognoscimus. Dicit enim Augustinus, XII Conf., <i>si ambo videmus | |
| 3888 verum esse quod dicis, et ambo videmus verum esse quod dico, ubi | |
| 3889 quaeso illud videmus? Nec ego in te, nec tu in me, sed ambo in ipsa | |
| 3890 quae supra mentes nostras est, incommutabili veritate</i>. Idem | |
| 3891 etiam, in libro de vera religione, dicit quod secundum veritatem | |
| 3892 divinam de omnibus iudicamus. Et XII de Trin. dicit quod | |
| 3893 <i>rationis est iudicare de istis corporalibus secundum rationes | |
| 3894 incorporales et sempiternas, quae nisi supra mentem essent, | |
| 3895 incommutabiles profecto non essent</i>. Ergo et in hac vita ipsum | |
| 53 | 3896 Deum videmus.</p><p title="I q. 12 a. 11 arg. 4"><a name="28765"><span class="ref">[28765] Iª q. 12 a. 11 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3897 secundum Augustinum, XII super Gen. ad Litt., visione intellectuali |
| 3898 videntur ea quae sunt in anima per suam essentiam. Sed visio | |
| 3899 intellectualis est de rebus intelligibilibus, non per aliquas | |
| 3900 similitudines, sed per suas essentias, ut ipse ibidem dicit. Ergo, | |
| 3901 cum Deus sit per essentiam suam in anima nostra, per essentiam suam | |
| 53 | 3902 videtur a nobis.</p><p title="I q. 12 a. 11 s. c."><a name="28766"><span class="ref">[28766] Iª q. 12 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3903 quod dicitur Exod. XXXIII, <i>non videbit me homo et vivet</i>. |
| 3904 Glossa, <i>quandiu hic mortaliter vivitur, videri per quasdam | |
| 3905 imagines Deus potest; sed per ipsam naturae suae speciem non | |
| 53 | 3906 potest</i>.</p><p title="I q. 12 a. 11 co."><a name="28767"><span class="ref">[28767] Iª q. 12 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3907 quod ab homine puro Deus videri per essentiam non potest, nisi ab |
| 3908 hac vita mortali separetur. Cuius ratio est quia, sicut supra | |
| 3909 dictum est, modus cognitionis sequitur modum naturae rei | |
| 3910 cognoscentis. Anima autem nostra, quandiu in hac vita vivimus, | |
| 3911 habet esse in materia corporali, unde naturaliter non cognoscit | |
| 3912 aliqua nisi quae habent formam in materia, vel quae per huiusmodi | |
| 3913 cognosci possunt. Manifestum est autem quod per naturas rerum | |
| 3914 materialium divina essentia cognosci non potest. Ostensum est enim | |
| 3915 supra quod cognitio Dei per quamcumque similitudinem creatam, non | |
| 3916 est visio essentiae ipsius. Unde impossibile est animae hominis | |
| 3917 secundum hanc vitam viventis, essentiam Dei videre. Et huius signum | |
| 3918 est, quod anima nostra, quanto magis a corporalibus abstrahitur, | |
| 3919 tanto intelligibilium abstractorum fit capacior. Unde in somniis et | |
| 3920 alienationibus a sensibus corporis, magis divinae revelationes | |
| 3921 percipiuntur, et praevisiones futurorum. Quod ergo anima elevetur | |
| 3922 usque ad supremum intelligibilium, quod est essentia divina, esse | |
| 53 | 3923 non potest quandiu hac mortali vita utitur.</p><p title="I q. 12 a. 11 ad 1"><a name="28768"><span class="ref">[28768] Iª q. 12 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3924 dicendum quod, secundum Dionysium, IV cap. Cael. Hier., sic in |
| 3925 Scripturis dicitur aliquis Deum vidisse, inquantum formatae sunt | |
| 3926 aliquae figurae, vel sensibiles vel imaginariae, secundum aliquam | |
| 3927 similitudinem aliquod divinum repraesentantes. Quod ergo dicit | |
| 3928 Iacob, vidi Deum facie ad faciem, referendum est, non ad ipsam | |
| 3929 divinam essentiam, sed ad figuram in qua repraesentabatur Deus. Et | |
| 3930 hoc ipsum ad quandam prophetiae eminentiam pertinet, ut videatur | |
| 3931 persona Dei loquentis, licet imaginaria visione, ut infra patebit, | |
| 3932 cum de gradibus prophetiae loquemur. Vel hoc dicit Iacob ad | |
| 3933 designandam quandam eminentiam intelligibilis contemplationis, | |
| 53 | 3934 supra communem statum.</p><p title="I q. 12 a. 11 ad 2"><a name="28769"><span class="ref">[28769] Iª q. 12 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3935 dicendum quod, sicut Deus miraculose aliquid supernaturaliter in |
| 3936 rebus corporeis operatur, ita etiam et supernaturaliter, et praeter | |
| 3937 communem ordinem, mentes aliquorum in hac carne viventium, sed non | |
| 3938 sensibus carnis utentium, usque ad visionem suae essentiae | |
| 3939 elevavit; ut dicit Augustinus, XII super Genes. ad Litt., et in | |
| 3940 libro de videndo Deum de Moyse, qui fuit magister Iudaeorum, et | |
| 3941 Paulo, qui fuit magister gentium. Et de hoc plenius tractabitur, | |
| 53 | 3942 cum de raptu agemus.</p><p title="I q. 12 a. 11 ad 3"><a name="28770"><span class="ref">[28770] Iª q. 12 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3943 dicendum quod omnia dicimur in Deo videre, et secundum ipsum de |
| 3944 omnibus iudicare, inquantum per participationem sui luminis omnia | |
| 3945 cognoscimus et diiudicamus, nam et ipsum lumen naturale rationis | |
| 3946 participatio quaedam est divini luminis; sicut etiam omnia | |
| 3947 sensibilia dicimus videre et iudicare in sole, idest per lumen | |
| 3948 solis. Unde dicit Augustinus, I Soliloquiorum, <i>disciplinarum | |
| 3949 spectamina videri non possunt, nisi aliquo velut suo sole | |
| 3950 illustrentur, videlicet Deo</i>. Sicut ergo ad videndum aliquid | |
| 3951 sensibiliter, non est necesse quod videatur substantia solis, ita | |
| 3952 ad videndum aliquid intelligibiliter, non est necessarium quod | |
| 53 | 3953 videatur essentia Dei.</p><p title="I q. 12 a. 11 ad 4"><a name="28771"><span class="ref">[28771] Iª q. 12 a. 11 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3954 dicendum quod visio intellectualis est eorum quae sunt in anima per |
| 3955 suam essentiam sicut intelligibilia in intellectu. Sic autem Deus | |
| 3956 est in anima beatorum, non autem in anima nostra; sed per | |
| 53 | 3957 praesentiam, essentiam, et potentiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="I q. 12 a. 12 arg. 1"><a name="28772"><span class="ref">[28772] Iª q. 12 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum |
| 28 | 3958 sic proceditur. Videtur quod per naturalem rationem Deum in hac |
| 3959 vita cognoscere non possimus. Dicit enim Boetius, in libro de | |
| 3960 Consol., quod <i>ratio non capit simplicem formam</i>. Deus autem | |
| 3961 maxime est simplex forma, ut supra ostensum est. Ergo ad eius | |
| 53 | 3962 cognitionem ratio naturalis pervenire non potest.</p><p title="I q. 12 a. 12 arg. 2"><a name="28773"><span class="ref">[28773] Iª q. 12 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3963 ratione naturali sine phantasmate nihil intelligit anima, ut |
| 3964 dicitur in III de anima. Sed Dei, cum sit incorporeus, phantasma in | |
| 3965 nobis esse non potest. Ergo cognosci non potest a nobis cognitione | |
| 53 | 3966 naturali.</p><p title="I q. 12 a. 12 arg. 3"><a name="28774"><span class="ref">[28774] Iª q. 12 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3967 cognitio quae est per rationem naturalem, communis est bonis et |
| 3968 malis, sicut natura eis communis est. Sed cognitio Dei competit | |
| 3969 tantum bonis, dicit enim Augustinus, I de Trin., quod <i>mentis | |
| 3970 humanae acies in tam excellenti luce non figitur, nisi per | |
| 3971 iustitiam fidei emundetur</i>. Ergo Deus per rationem naturalem | |
| 53 | 3972 cognosci non potest.</p><p title="I q. 12 a. 12 s. c."><a name="28775"><span class="ref">[28775] Iª q. 12 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3973 quod dicitur Rom. I, <i>quod notum est Dei, manifestum est in |
| 3974 illis</i>, idest, quod cognoscibile est de Deo per rationem | |
| 53 | 3975 naturalem.</p><p title="I q. 12 a. 12 co."><a name="28776"><span class="ref">[28776] Iª q. 12 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3976 quod naturalis nostra cognitio a sensu principium sumit, unde |
| 3977 tantum se nostra naturalis cognitio extendere potest, inquantum | |
| 3978 manuduci potest per sensibilia. Ex sensibilibus autem non potest | |
| 3979 usque ad hoc intellectus noster pertingere, quod divinam essentiam | |
| 3980 videat, quia creaturae sensibiles sunt effectus Dei virtutem causae | |
| 3981 non adaequantes. Unde ex sensibilium cognitione non potest tota Dei | |
| 3982 virtus cognosci, et per consequens nec eius essentia videri. Sed | |
| 3983 quia sunt eius effectus a causa dependentes, ex eis in hoc perduci | |
| 3984 possumus, ut cognoscamus de Deo an est; et ut cognoscamus de ipso | |
| 3985 ea quae necesse est ei convenire secundum quod est prima omnium | |
| 3986 causa, excedens omnia sua causata. Unde cognoscimus de ipso | |
| 3987 habitudinem ipsius ad creaturas, quod scilicet omnium est causa; et | |
| 3988 differentiam creaturarum ab ipso, quod scilicet ipse non est | |
| 3989 aliquid eorum quae ab eo causantur; et quod haec non removentur ab | |
| 53 | 3990 eo propter eius defectum, sed quia superexcedit.</p><p title="I q. 12 a. 12 ad 1"><a name="28777"><span class="ref">[28777] Iª q. 12 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3991 dicendum quod ratio ad formam simplicem pertingere non potest, ut |
| 3992 sciat de ea quid est, potest tamen de ea cognoscere, ut sciat an | |
| 53 | 3993 est.</p><p title="I q. 12 a. 12 ad 2"><a name="28778"><span class="ref">[28778] Iª q. 12 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3994 dicendum quod Deus naturali cognitione cognoscitur per phantasmata |
| 53 | 3995 effectus sui.</p><p title="I q. 12 a. 12 ad 3"><a name="28779"><span class="ref">[28779] Iª q. 12 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3996 dicendum quod cognitio Dei per essentiam, cum sit per gratiam, non |
| 3997 competit nisi bonis, sed cognitio eius quae est per rationem | |
| 3998 naturalem, potest competere bonis et malis. Unde dicit Augustinus, | |
| 3999 in libro Retractationum, <i>non approbo quod in oratione dixi, | |
| 4000 Deus, qui non nisi mundos verum scire voluisti, responderi enim | |
| 4001 potest, multos etiam non mundos multa scire vera</i>, scilicet per | |
| 53 | 4002 rationem naturalem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 13</h3><p title="I q. 12 a. 13 arg. 1"><a name="28780"><span class="ref">[28780] Iª q. 12 a. 13 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 4003 decimumtertium sic proceditur. Videtur quod per gratiam non |
| 4004 habeatur altior cognitio Dei, quam ea quae habetur per naturalem | |
| 4005 rationem. Dicit enim Dionysius, in libro de mystica theologia, quod | |
| 4006 ille qui melius unitur Deo in hac vita, unitur ei sicut omnino | |
| 4007 ignoto, quod etiam de Moyse dicit, qui tamen excellentiam quandam | |
| 4008 obtinuit in gratiae cognitione. Sed coniungi Deo ignorando de eo | |
| 4009 quid est, hoc contingit etiam per rationem naturalem. Ergo per | |
| 4010 gratiam non plenius cognoscitur a nobis Deus, quam per rationem | |
| 53 | 4011 naturalem.</p><p title="I q. 12 a. 13 arg. 2"><a name="28781"><span class="ref">[28781] Iª q. 12 a. 13 arg. 2</span></a> Praeterea, per |
| 28 | 4012 rationem naturalem in cognitionem divinorum pervenire non possumus, |
| 4013 nisi per phantasmata, sic etiam nec secundum cognitionem gratiae. | |
| 4014 Dicit enim Dionysius, I cap. de Cael. Hier., quod <i>impossibile | |
| 4015 est nobis aliter lucere divinum radium, nisi varietate sacrorum | |
| 4016 velaminum circumvelatum</i>. Ergo per gratiam non plenius | |
| 53 | 4017 cognoscimus Deum, quam per rationem naturalem.</p><p title="I q. 12 a. 13 arg. 3"><a name="28782"><span class="ref">[28782] Iª q. 12 a. 13 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4018 intellectus noster per gratiam fidei Deo adhaeret. Fides autem non |
| 4019 videtur esse cognitio, dicit enim Gregorius, in Homil., quod ea | |
| 4020 quae non videntur fidem habent, et non agnitionem. Ergo per gratiam | |
| 53 | 4021 non additur nobis aliqua excellentior cognitio de Deo.</p><p title="I q. 12 a. 13 s. c."><a name="28783"><span class="ref">[28783] Iª q. 12 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4022 quod dicit apostolus, I Cor. II, <i>nobis revelavit Deus per |
| 4023 spiritum suum</i>, illa scilicet quae nemo principum huius saeculi | |
| 53 | 4024 novit, idest philosophorum, ut exponit Glossa.</p><p title="I q. 12 a. 13 co."><a name="28784"><span class="ref">[28784] Iª q. 12 a. 13 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4025 quod per gratiam perfectior cognitio de Deo habetur a nobis, quam |
| 4026 per rationem naturalem. Quod sic patet. Cognitio enim quam per | |
| 4027 naturalem rationem habemus, duo requirit, scilicet, phantasmata ex | |
| 4028 sensibilibus accepta, et lumen naturale intelligibile, cuius | |
| 4029 virtute intelligibiles conceptiones ab eis abstrahimus. Et quantum | |
| 4030 ad utrumque, iuvatur humana cognitio per revelationem gratiae. Nam | |
| 4031 et lumen naturale intellectus confortatur per infusionem luminis | |
| 4032 gratuiti. Et interdum etiam phantasmata in imaginatione hominis | |
| 4033 formantur divinitus, magis exprimentia res divinas, quam ea quae | |
| 4034 naturaliter a sensibilibus accipimus; sicut apparet in visionibus | |
| 4035 prophetalibus. Et interdum etiam aliquae res sensibiles formantur | |
| 4036 divinitus, aut etiam voces, ad aliquid divinum exprimendum; sicut | |
| 4037 in Baptismo visus est spiritus sanctus in specie columbae, et vox | |
| 53 | 4038 patris audita est, <i>hic est filius meus dilectus</i>.</p><p title="I q. 12 a. 13 ad 1"><a name="28785"><span class="ref">[28785] Iª q. 12 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4039 dicendum quod, licet per revelationem gratiae in hac vita non |
| 4040 cognoscamus de Deo quid est, et sic ei quasi ignoto coniungamur; | |
| 4041 tamen plenius ipsum cognoscimus, inquantum plures et excellentiores | |
| 4042 effectus eius nobis demonstrantur; et inquantum ei aliqua | |
| 4043 attribuimus ex revelatione divina, ad quae ratio naturalis non | |
| 53 | 4044 pertingit, ut Deum esse trinum et unum.</p><p title="I q. 12 a. 13 ad 2"><a name="28786"><span class="ref">[28786] Iª q. 12 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4045 dicendum quod ex phantasmatibus, vel a sensu acceptis secundum |
| 4046 naturalem ordinem, vel divinitus in imaginatione formatis, tanto | |
| 4047 excellentior cognitio intellectualis habetur, quanto lumen | |
| 4048 intelligibile in homine fortius fuerit. Et sic per revelationem ex | |
| 4049 phantasmatibus plenior cognitio accipitur, ex infusione divini | |
| 53 | 4050 luminis.</p><p title="I q. 12 a. 13 ad 3"><a name="28787"><span class="ref">[28787] Iª q. 12 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4051 dicendum quod fides cognitio quaedam est, inquantum intellectus |
| 4052 determinatur per fidem ad aliquod cognoscibile. Sed haec | |
| 4053 determinatio ad unum non procedit ex visione credentis, sed a | |
| 4054 visione eius cui creditur. Et sic, inquantum deest visio, deficit a | |
| 4055 ratione cognitionis quae est in scientia, nam scientia determinat | |
| 4056 intellectum ad unum per visionem et intellectum primorum | |
| 58 | 4057 principiorum.</p></div></div><div id="q13" class="q"><h2>Quaestio 13</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 13 pr."><a name="28788"><span class="ref">[28788] |
| 53 | 4058 Iª q. 13 pr.</span></a> Consideratis his quae ad divinam |
| 28 | 4059 cognitionem pertinent, procedendum est ad considerationem divinorum |
| 4060 nominum, unumquodque enim nominatur a nobis, secundum quod ipsum | |
| 4061 cognoscimus. Circa hoc ergo quaeruntur duodecim. Primo, utrum Deus | |
| 4062 sit nominabilis a nobis. Secundo, utrum aliqua nomina dicta de Deo, | |
| 4063 praedicentur de ipso substantialiter. Tertio, utrum aliqua nomina | |
| 4064 dicta de Deo, proprie dicantur de ipso; an omnia attribuantur ei | |
| 4065 metaphorice. Quarto, utrum multa nomina dicta de Deo, sint | |
| 4066 synonyma. Quinto, utrum nomina aliqua dicantur de Deo et creaturis | |
| 4067 univoce, vel aequivoce. Sexto, supposito quod dicantur analogice, | |
| 4068 utrum dicantur de Deo per prius, vel de creaturis. Septimo, utrum | |
| 4069 aliqua nomina dicantur de Deo ex tempore. Octavo, utrum hoc nomen | |
| 4070 Deus sit nomen naturae, vel operationis. Nono, utrum hoc nomen Deus | |
| 4071 sit nomen communicabile. Decimo, utrum accipiatur univoce vel | |
| 4072 aequivoce, secundum quod significat Deum per naturam, et per | |
| 4073 participationem, et secundum opinionem. Undecimo, utrum hoc nomen | |
| 4074 qui est sit maxime proprium nomen Dei. Duodecimo, utrum | |
| 53 | 4075 propositiones affirmativae possint formari de Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 13 a. 1 arg. 1"><a name="28789"><span class="ref">[28789] Iª q. 13 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 4076 proceditur. Videtur quod nullum nomen Deo conveniat. Dicit enim |
| 4077 Dionysius, I cap. de Div. Nom., quod neque nomen eius est, neque | |
| 4078 opinio. Et Prov. XXX dicitur, <i>quod nomen eius, et quod nomen | |
| 53 | 4079 filii eius, si nosti?</i></p><p title="I q. 13 a. 1 arg. 2"><a name="28790"><span class="ref">[28790] Iª q. 13 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 4080 nomen aut dicitur in abstracto, aut in concreto. Sed nomina |
| 4081 significantia in concreto, non competunt Deo, cum simplex sit, | |
| 4082 neque nomina significantia in abstracto, quia non significant | |
| 4083 aliquid perfectum subsistens. Ergo nullum nomen potest dici de | |
| 53 | 4084 Deo.</p><p title="I q. 13 a. 1 arg. 3"><a name="28791"><span class="ref">[28791] Iª q. 13 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4085 nomina significant substantiam cum qualitate; verba autem et |
| 4086 participia significant cum tempore; pronomina autem cum | |
| 4087 demonstratione vel relatione. Quorum nihil competit Deo, quia sine | |
| 4088 qualitate est et sine omni accidente, et sine tempore; et sentiri | |
| 4089 non potest, ut demonstrari possit; nec relative significari, cum | |
| 4090 relativa sint aliquorum antedictorum recordativa, vel nominum, vel | |
| 4091 participiorum, vel pronominum demonstrativorum. Ergo Deus nullo | |
| 53 | 4092 modo potest nominari a nobis.</p><p title="I q. 13 a. 1 s. c."><a name="28792"><span class="ref">[28792] Iª q. 13 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4093 quod dicitur Exod. XV, <i>dominus quasi vir pugnator, omnipotens |
| 53 | 4094 nomen eius</i>.</p><p title="I q. 13 a. 1 co."><a name="28793"><span class="ref">[28793] Iª q. 13 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4095 quod, secundum philosophum, voces sunt signa intellectuum, et |
| 4096 intellectus sunt rerum similitudines. Et sic patet quod voces | |
| 4097 referuntur ad res significandas, mediante conceptione intellectus. | |
| 4098 Secundum igitur quod aliquid a nobis intellectu cognosci potest, | |
| 4099 sic a nobis potest nominari. Ostensum est autem supra quod Deus in | |
| 4100 hac vita non potest a nobis videri per suam essentiam; sed | |
| 4101 cognoscitur a nobis ex creaturis, secundum habitudinem principii, | |
| 4102 et per modum excellentiae et remotionis. Sic igitur potest nominari | |
| 4103 a nobis ex creaturis, non tamen ita quod nomen significans ipsum, | |
| 4104 exprimat divinam essentiam secundum quod est, sicut hoc nomen homo | |
| 4105 exprimit sua significatione essentiam hominis secundum quod est, | |
| 4106 significat enim eius definitionem, declarantem eius essentiam; | |
| 53 | 4107 ratio enim quam significat nomen, est definitio.</p><p title="I q. 13 a. 1 ad 1"><a name="28794"><span class="ref">[28794] Iª q. 13 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4108 dicendum quod ea ratione dicitur Deus non habere nomen, vel esse |
| 4109 supra nominationem, quia essentia eius est supra id quod de Deo | |
| 53 | 4110 intelligimus et voce significamus.</p><p title="I q. 13 a. 1 ad 2"><a name="28795"><span class="ref">[28795] Iª q. 13 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4111 dicendum quod, quia ex creaturis in Dei cognitionem venimus, et ex |
| 4112 ipsis eum nominamus, nomina quae Deo attribuimus, hoc modo | |
| 4113 significant, secundum quod competit creaturis materialibus, quarum | |
| 4114 cognitio est nobis connaturalis, ut supra dictum est. Et quia in | |
| 4115 huiusmodi creaturis, ea quae sunt perfecta et subsistentia sunt | |
| 4116 composita; forma autem in eis non est aliquid completum subsistens, | |
| 4117 sed magis quo aliquid est, inde est quod omnia nomina a nobis | |
| 4118 imposita ad significandum aliquid completum subsistens, significant | |
| 4119 in concretione, prout competit compositis; quae autem imponuntur ad | |
| 4120 significandas formas simplices, significant aliquid non ut | |
| 4121 subsistens, sed ut quo aliquid est, sicut albedo significat ut quo | |
| 4122 aliquid est album. Quia igitur et Deus simplex est, et subsistens | |
| 4123 est, attribuimus ei et nomina abstracta, ad significandam | |
| 4124 simplicitatem eius; et nomina concreta, ad significandum | |
| 4125 subsistentiam et perfectionem ipsius, quamvis utraque nomina | |
| 4126 deficiant a modo ipsius, sicut intellectus noster non cognoscit eum | |
| 53 | 4127 ut est, secundum hanc vitam.</p><p title="I q. 13 a. 1 ad 3"><a name="28796"><span class="ref">[28796] Iª q. 13 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4128 dicendum quod significare substantiam cum qualitate, est |
| 4129 significare suppositum cum natura vel forma determinata in qua | |
| 4130 subsistit. Unde, sicut de Deo dicuntur aliqua in concretione, ad | |
| 4131 significandum subsistentiam et perfectionem ipsius, sicut iam | |
| 4132 dictum est, ita dicuntur de Deo nomina significantia substantiam | |
| 4133 cum qualitate. Verba vero et participia consignificantia tempus | |
| 4134 dicuntur de ipso, ex eo quod aeternitas includit omne tempus, sicut | |
| 4135 enim simplicia subsistentia non possumus apprehendere et | |
| 4136 significare nisi per modum compositorum, ita simplicem aeternitatem | |
| 4137 non possumus intelligere vel voce exprimere, nisi per modum | |
| 4138 temporalium rerum; et hoc propter connaturalitatem intellectus | |
| 4139 nostri ad res compositas et temporales. Pronomina vero | |
| 4140 demonstrativa dicuntur de Deo, secundum quod faciunt | |
| 4141 demonstrationem ad id quod intelligitur, non ad id quod sentitur, | |
| 4142 secundum enim quod a nobis intelligitur, secundum hoc sub | |
| 4143 demonstratione cadit. Et sic, secundum illum modum quo nomina et | |
| 4144 participia et pronomina demonstrativa de Deo dicuntur, secundum hoc | |
| 53 | 4145 et pronominibus relativis significari potest.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 13 a. 2 arg. 1"><a name="28797"><span class="ref">[28797] Iª q. 13 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 4146 proceditur. Videtur quod nullum nomen dicatur de Deo |
| 4147 substantialiter. Dicit enim Damascenus, <i>oportet singulum eorum | |
| 4148 quae de Deo dicuntur, non quid est secundum substantiam | |
| 4149 significare, sed quid non est ostendere, aut habitudinem quandam, | |
| 53 | 4150 aut aliquid eorum quae assequuntur naturam vel operationem</i>.</p><p title="I q. 13 a. 2 arg. 2"><a name="28798"><span class="ref">[28798] Iª q. 13 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, dicit |
| 28 | 4151 Dionysius, I cap. de Div. Nom., <i>omnem sanctorum theologorum |
| 4152 hymnum invenies, ad bonos thearchiae processus, manifestative et | |
| 4153 laudative Dei nominationes dividentem</i>, et est sensus, quod | |
| 4154 nomina quae in divinam laudem sancti doctores assumunt, secundum | |
| 4155 processus ipsius Dei distinguuntur. Sed quod significat processum | |
| 4156 alicuius rei, nihil significat ad eius essentiam pertinens. Ergo | |
| 53 | 4157 nomina dicta de Deo, non dicuntur de ipso substantialiter.</p><p title="I q. 13 a. 2 arg. 3"><a name="28799"><span class="ref">[28799] Iª q. 13 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4158 secundum hoc nominatur aliquid a nobis, secundum quod intelligitur. |
| 4159 Sed non intelligitur Deus a nobis in hac vita secundum suam | |
| 4160 substantiam. Ergo nec aliquod nomen impositum a nobis, dicitur de | |
| 53 | 4161 Deo secundum suam substantiam.</p><p title="I q. 13 a. 2 s. c."><a name="28800"><span class="ref">[28800] Iª q. 13 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4162 quod dicit Augustinus, VI de Trin., <i>Deo hoc est esse, quod |
| 4163 fortem esse vel sapientem esse, et si quid de illa simplicitate | |
| 4164 dixeris, quo eius substantia significatur</i>. Ergo omnia nomina | |
| 53 | 4165 huiusmodi significant divinam substantiam.</p><p title="I q. 13 a. 2 co."><a name="28801"><span class="ref">[28801] Iª q. 13 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4166 quod de nominibus quae de Deo dicuntur negative, vel quae |
| 4167 relationem ipsius ad creaturam significant, manifestum est quod | |
| 4168 substantiam eius nullo modo significant; sed remotionem alicuius ab | |
| 4169 ipso, vel relationem eius ad alium, vel potius alicuius ad ipsum. | |
| 4170 Sed de nominibus quae absolute et affirmative de Deo dicuntur, | |
| 4171 sicut bonus, sapiens, et huiusmodi, multipliciter aliqui sunt | |
| 4172 opinati. Quidam enim dixerunt quod haec omnia nomina, licet | |
| 4173 affirmative de Deo dicantur, tamen magis inventa sunt ad aliquid | |
| 4174 removendum a Deo, quam ad aliquid ponendum in ipso. Unde dicunt | |
| 4175 quod, cum dicimus Deum esse viventem, significamus quod Deus non | |
| 4176 hoc modo est, sicut res inanimatae, et similiter accipiendum est in | |
| 4177 aliis. Et hoc posuit Rabbi Moyses. Alii vero dicunt quod haec | |
| 4178 nomina imposita sunt ad significandum habitudinem eius ad creata, | |
| 4179 ut, cum dicimus Deus est bonus, sit sensus, Deus est causa | |
| 4180 bonitatis in rebus. Et eadem ratio est in aliis. Sed utrumque | |
| 4181 istorum videtur esse inconveniens, propter tria. Primo quidem, quia | |
| 4182 secundum neutram harum positionum posset assignari ratio quare | |
| 4183 quaedam nomina magis de Deo dicerentur quam alia. Sic enim est | |
| 4184 causa corporum, sicut est causa bonorum, unde, si nihil aliud | |
| 4185 significatur, cum dicitur Deus est bonus, nisi Deus est causa | |
| 4186 bonorum, poterit similiter dici quod Deus est corpus, quia est | |
| 4187 causa corporum. Item, per hoc quod dicitur quod est corpus, | |
| 4188 removetur quod non sit ens in potentia tantum, sicut materia prima. | |
| 4189 Secundo, quia sequeretur quod omnia nomina dicta de Deo, per | |
| 4190 posterius dicerentur de ipso, sicut sanum per posterius dicitur de | |
| 4191 medicina, eo quod significat hoc tantum quod sit causa sanitatis in | |
| 4192 animali, quod per prius dicitur sanum. Tertio, quia hoc est contra | |
| 4193 intentionem loquentium de Deo. Aliud enim intendunt dicere, cum | |
| 4194 dicunt Deum viventem, quam quod sit causa vitae nostrae, vel quod | |
| 4195 differat a corporibus inanimatis. Et ideo aliter dicendum est, quod | |
| 4196 huiusmodi quidem nomina significant substantiam divinam, et | |
| 4197 praedicantur de Deo substantialiter, sed deficiunt a | |
| 4198 repraesentatione ipsius. Quod sic patet. Significant enim sic | |
| 4199 nomina Deum, secundum quod intellectus noster cognoscit ipsum. | |
| 4200 Intellectus autem noster, cum cognoscat Deum ex creaturis, sic | |
| 4201 cognoscit ipsum, secundum quod creaturae ipsum repraesentant. | |
| 4202 Ostensum est autem supra quod Deus in se praehabet omnes | |
| 4203 perfectiones creaturarum, quasi simpliciter et universaliter | |
| 4204 perfectus. Unde quaelibet creatura intantum eum repraesentat, et | |
| 4205 est ei similis, inquantum perfectionem aliquam habet, non tamen ita | |
| 4206 quod repraesentet eum sicut aliquid eiusdem speciei vel generis, | |
| 4207 sed sicut excellens principium, a cuius forma effectus deficiunt, | |
| 4208 cuius tamen aliqualem similitudinem effectus consequuntur; sicut | |
| 4209 formae corporum inferiorum repraesentant virtutem solarem. Et hoc | |
| 4210 supra expositum est, cum de perfectione divina agebatur. Sic igitur | |
| 4211 praedicta nomina divinam substantiam significant, imperfecte tamen, | |
| 4212 sicut et creaturae imperfecte eam repraesentant. Cum igitur dicitur | |
| 4213 Deus est bonus, non est sensus, Deus est causa bonitatis, vel Deus | |
| 4214 non est malus, sed est sensus, id quod bonitatem dicimus in | |
| 4215 creaturis, praeexistit in Deo, et hoc quidem secundum modum | |
| 4216 altiorem. Unde ex hoc non sequitur quod Deo competat esse bonum | |
| 4217 inquantum causat bonitatem, sed potius e converso, quia est bonus, | |
| 4218 bonitatem rebus diffundit, secundum illud Augustini, de Doct. | |
| 53 | 4219 Christ., <i>inquantum bonus est, sumus</i>.</p><p title="I q. 13 a. 2 ad 1"><a name="28802"><span class="ref">[28802] Iª q. 13 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4220 dicendum quod Damascenus ideo dicit quod haec nomina non |
| 4221 significant quid est Deus, quia a nullo istorum nominum exprimitur | |
| 4222 quid est Deus perfecte, sed unumquodque imperfecte eum significat, | |
| 53 | 4223 sicut et creaturae imperfecte eum repraesentant.</p><p title="I q. 13 a. 2 ad 2"><a name="28803"><span class="ref">[28803] Iª q. 13 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4224 dicendum quod in significatione nominum, aliud est quandoque a quo |
| 4225 imponitur nomen ad significandum, et id ad quod significandum nomen | |
| 4226 imponitur, sicut hoc nomen lapis imponitur ab eo quod laedit pedem, | |
| 4227 non tamen imponitur ad hoc significandum quod significet laedens | |
| 4228 pedem, sed ad significandam quandam speciem corporum; alioquin omne | |
| 4229 laedens pedem esset lapis. Sic igitur dicendum est quod huiusmodi | |
| 4230 divina nomina imponuntur quidem a processibus deitatis, sicut enim | |
| 4231 secundum diversos processus perfectionum, creaturae Deum | |
| 4232 repraesentant, licet imperfecte; ita intellectus noster, secundum | |
| 4233 unumquemque processum, Deum cognoscit et nominat. Sed tamen haec | |
| 4234 nomina non imponit ad significandum ipsos processus, ut, cum | |
| 4235 dicitur Deus est vivens, sit sensus, ab eo procedit vita, sed ad | |
| 4236 significandum ipsum rerum principium, prout in eo praeexistit vita, | |
| 53 | 4237 licet eminentiori modo quam intelligatur vel significetur.</p><p title="I q. 13 a. 2 ad 3"><a name="28804"><span class="ref">[28804] Iª q. 13 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4238 dicendum quod essentiam Dei in hac vita cognoscere non possumus |
| 4239 secundum quod in se est, sed cognoscimus eam secundum quod | |
| 4240 repraesentatur in perfectionibus creaturarum. Et sic nomina a nobis | |
| 53 | 4241 imposita eam significant.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 13 a. 3 arg. 1"><a name="28805"><span class="ref">[28805] Iª q. 13 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 4242 proceditur. Videtur quod nullum nomen dicatur de Deo proprie. Omnia |
| 4243 enim nomina quae de Deo dicimus, sunt a creaturis accepta, ut | |
| 4244 dictum est. Sed nomina creaturarum metaphorice dicuntur de Deo, | |
| 4245 sicut cum dicitur Deus est lapis, vel leo, vel aliquid huiusmodi. | |
| 53 | 4246 Ergo omnia nomina dicta de Deo, dicuntur metaphorice.</p><p title="I q. 13 a. 3 arg. 2"><a name="28806"><span class="ref">[28806] Iª q. 13 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4247 nullum nomen proprie dicitur de aliquo, a quo verius removetur quam |
| 4248 de eo praedicetur. Sed omnia huiusmodi nomina, bonus sapiens, et | |
| 4249 similia, verius removentur a Deo quam de eo praedicentur, ut patet | |
| 4250 per Dionysium, II cap. Cael. Hier. Ergo nullum istorum nominum | |
| 53 | 4251 proprie dicitur de Deo.</p><p title="I q. 13 a. 3 arg. 3"><a name="28807"><span class="ref">[28807] Iª q. 13 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4252 nomina corporum non dicuntur de Deo nisi metaphorice, cum sit |
| 4253 incorporeus. Sed omnia huiusmodi nomina implicant quasdam | |
| 4254 corporales conditiones, significant enim cum tempore, et cum | |
| 4255 compositione, et cum aliis huiusmodi, quae sunt conditiones | |
| 4256 corporum. Ergo omnia huiusmodi nomina dicuntur de Deo | |
| 53 | 4257 metaphorice.</p><p title="I q. 13 a. 3 s. c."><a name="28808"><span class="ref">[28808] Iª q. 13 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4258 quod dicit Ambrosius, in Lib. II de fide, <i>sunt quaedam nomina, |
| 4259 quae evidenter proprietatem divinitatis ostendunt; et quaedam quae | |
| 4260 perspicuam divinae maiestatis exprimunt veritatem; alia vero sunt, | |
| 4261 quae translative per similitudinem de Deo dicuntur</i>. Non igitur | |
| 4262 omnia nomina dicuntur de Deo metaphorice, sed aliqua dicuntur | |
| 53 | 4263 proprie.</p><p title="I q. 13 a. 3 co."><a name="28809"><span class="ref">[28809] Iª q. 13 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4264 quod, sicut dictum est, Deum cognoscimus ex perfectionibus |
| 4265 procedentibus in creaturas ab ipso; quae quidem perfectiones in Deo | |
| 4266 sunt secundum eminentiorem modum quam in creaturis. Intellectus | |
| 4267 autem noster eo modo apprehendit eas, secundum quod sunt in | |
| 4268 creaturis, et secundum quod apprehendit, ita significat per nomina. | |
| 4269 In nominibus igitur quae Deo attribuimus, est duo considerare, | |
| 4270 scilicet, perfectiones ipsas significatas, ut bonitatem, vitam, et | |
| 4271 huiusmodi; et modum significandi. Quantum igitur ad id quod | |
| 4272 significant huiusmodi nomina, proprie competunt Deo, et magis | |
| 4273 proprie quam ipsis creaturis, et per prius dicuntur de eo. Quantum | |
| 4274 vero ad modum significandi, non proprie dicuntur de Deo, habent | |
| 53 | 4275 enim modum significandi qui creaturis competit.</p><p title="I q. 13 a. 3 ad 1"><a name="28810"><span class="ref">[28810] Iª q. 13 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4276 dicendum quod quaedam nomina significant huiusmodi perfectiones a |
| 4277 Deo procedentes in res creatas, hoc modo quod ipse modus | |
| 4278 imperfectus quo a creatura participatur divina perfectio, in ipso | |
| 4279 nominis significato includitur, sicut lapis significat aliquid | |
| 4280 materialiter ens, et huiusmodi nomina non possunt attribui Deo nisi | |
| 4281 metaphorice. Quaedam vero nomina significant ipsas perfectiones | |
| 4282 absolute, absque hoc quod aliquis modus participandi claudatur in | |
| 4283 eorum significatione, ut ens, bonum vivens, et huiusmodi, et talia | |
| 53 | 4284 proprie dicuntur de Deo.</p><p title="I q. 13 a. 3 ad 2"><a name="28811"><span class="ref">[28811] Iª q. 13 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4285 dicendum quod ideo huiusmodi nomina dicit Dionysius negari a Deo, |
| 4286 quia id quod significatur per nomen, non convenit eo modo ei, quo | |
| 4287 nomen significat, sed excellentiori modo. Unde ibidem dicit | |
| 53 | 4288 Dionysius quod Deus est super omnem substantiam et vitam.</p><p title="I q. 13 a. 3 ad 3"><a name="28812"><span class="ref">[28812] Iª q. 13 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4289 dicendum quod ista nomina quae proprie dicuntur de Deo important |
| 4290 conditiones corporales, non in ipso significato nominis, sed | |
| 4291 quantum ad modum significandi. Ea vero quae metaphorice de Deo | |
| 4292 dicuntur, important conditionem corporalem in ipso suo | |
| 53 | 4293 significato.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 13 a. 4 arg. 1"><a name="28813"><span class="ref">[28813] Iª q. 13 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 4294 proceditur. Videtur quod ista nomina dicta de Deo, sint nomina |
| 4295 synonyma. Synonyma enim nomina dicuntur, quae omnino idem | |
| 4296 significant. Sed ista nomina dicta de Deo, omnino idem significant | |
| 4297 in Deo, quia bonitas Dei est eius essentia, et similiter sapientia. | |
| 53 | 4298 Ergo ista nomina sunt omnino synonyma.</p><p title="I q. 13 a. 4 arg. 2"><a name="28814"><span class="ref">[28814] Iª q. 13 a. 4 arg. 2</span></a> Si dicatur quod |
| 28 | 4299 ista nomina significant idem secundum rem, sed secundum rationes |
| 4300 diversas, contra, ratio cui non respondet aliquid in re, est vana; | |
| 4301 si ergo istae rationes sunt multae, et res est una, videtur quod | |
| 53 | 4302 rationes istae sint vanae.</p><p title="I q. 13 a. 4 arg. 3"><a name="28815"><span class="ref">[28815] Iª q. 13 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, magis |
| 28 | 4303 est unum quod est unum re et ratione, quam quod est unum re et |
| 4304 multiplex ratione. Sed Deus est maxime unus. Ergo videtur quod non | |
| 4305 sit unus re et multiplex ratione. Et sic nomina dicta de Deo non | |
| 53 | 4306 significant rationes diversas, et ita sunt synonyma.</p><p title="I q. 13 a. 4 s. c."><a name="28816"><span class="ref">[28816] Iª q. 13 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, omnia |
| 28 | 4307 synonyma, sibi invicem adiuncta, nugationem adducunt, sicut si |
| 4308 dicatur vestis indumentum. Si igitur omnia nomina dicta de Deo sunt | |
| 4309 synonyma, non posset convenienter dici Deus bonus, vel aliquid | |
| 4310 huiusmodi; cum tamen scriptum sit Ierem. XXXII, <i>fortissime, | |
| 53 | 4311 magne, potens, dominus exercituum nomen tibi</i>.</p><p title="I q. 13 a. 4 co."><a name="28817"><span class="ref">[28817] Iª q. 13 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4312 quod huiusmodi nomina dicta de Deo, non sunt synonyma. Quod quidem |
| 4313 facile esset videre, si diceremus quod huiusmodi nomina sunt | |
| 4314 inducta ad removendum, vel ad designandum habitudinem causae | |
| 4315 respectu creaturarum, sic enim essent diversae rationes horum | |
| 4316 nominum secundum diversa negata, vel secundum diversos effectus | |
| 4317 connotatos. Sed secundum quod dictum est huiusmodi nomina | |
| 4318 substantiam divinam significare, licet imperfecte, etiam plane | |
| 4319 apparet, secundum praemissa, quod habent rationes diversas. Ratio | |
| 4320 enim quam significat nomen, est conceptio intellectus de re | |
| 4321 significata per nomen. Intellectus autem noster, cum cognoscat Deum | |
| 4322 ex creaturis, format ad intelligendum Deum conceptiones | |
| 4323 proportionatas perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas. | |
| 4324 Quae quidem perfectiones in Deo praeexistunt unite et simpliciter, | |
| 4325 in creaturis vero recipiuntur divise et multipliciter. Sicut igitur | |
| 4326 diversis perfectionibus creaturarum respondet unum simplex | |
| 4327 principium, repraesentatum per diversas perfectiones creaturarum | |
| 4328 varie et multipliciter; ita variis et multiplicibus conceptibus | |
| 4329 intellectus nostri respondet unum omnino simplex, secundum | |
| 4330 huiusmodi conceptiones imperfecte intellectum. Et ideo nomina Deo | |
| 4331 attributa, licet significent unam rem, tamen, quia significant eam | |
| 53 | 4332 sub rationibus multis et diversis, non sunt synonyma.</p><p title="I q. 13 a. 4 ad 1"><a name="28818"><span class="ref">[28818] Iª q. 13 a. 4 ad 1</span></a> Et sic patet |
| 28 | 4333 solutio ad primum, quia nomina synonyma dicuntur, quae significant |
| 4334 unum secundum unam rationem. Quae enim significant rationes | |
| 4335 diversas unius rei, non primo et per se unum significant, quia | |
| 4336 nomen non significat rem, nisi mediante conceptione intellectus, ut | |
| 53 | 4337 dictum est.</p><p title="I q. 13 a. 4 ad 2"><a name="28819"><span class="ref">[28819] Iª q. 13 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4338 dicendum quod rationes plures horum nominum non sunt cassae et |
| 4339 vanae, quia omnibus eis respondet unum quid simplex, per omnia | |
| 53 | 4340 huiusmodi multipliciter et imperfecte repraesentatum.</p><p title="I q. 13 a. 4 ad 3"><a name="28820"><span class="ref">[28820] Iª q. 13 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4341 dicendum quod hoc ipsum ad perfectam Dei unitatem pertinet, quod ea |
| 4342 quae sunt multipliciter et divisim in aliis, in ipso sunt | |
| 4343 simpliciter et unite. Et ex hoc contingit quod est unus re et | |
| 4344 plures secundum rationem, quia intellectus noster ita multipliciter | |
| 53 | 4345 apprehendit eum, sicut res multipliciter ipsum repraesentant.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 13 a. 5 arg. 1"><a name="28821"><span class="ref">[28821] Iª q. 13 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 4346 proceditur. Videtur quod ea quae dicuntur de Deo et creaturis, |
| 4347 univoce de ipsis dicantur. Omne enim aequivocum reducitur ad | |
| 4348 univocum, sicut multa ad unum. Nam si hoc nomen canis aequivoce | |
| 4349 dicitur de latrabili et marino, oportet quod de aliquibus univoce | |
| 4350 dicatur, scilicet de omnibus latrabilibus, aliter enim esset | |
| 4351 procedere in infinitum. Inveniuntur autem quaedam agentia univoca, | |
| 4352 quae conveniunt cum suis effectibus in nomine et definitione, ut | |
| 4353 homo generat hominem; quaedam vero agentia aequivoca, sicut sol | |
| 4354 causat calidum, cum tamen ipse non sit calidus nisi aequivoce. | |
| 4355 Videtur igitur quod primum agens, ad quod omnia agentia reducuntur, | |
| 4356 sit agens univocum. Et ita, quae de Deo et creaturis dicuntur, | |
| 53 | 4357 univoce praedicantur.</p><p title="I q. 13 a. 5 arg. 2"><a name="28822"><span class="ref">[28822] Iª q. 13 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4358 secundum aequivoca non attenditur aliqua similitudo. Cum igitur |
| 4359 creaturae ad Deum sit aliqua similitudo, secundum illud Genes. I, | |
| 4360 <i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram</i>, | |
| 53 | 4361 videtur quod aliquid univoce de Deo et creaturis dicatur.</p><p title="I q. 13 a. 5 arg. 3"><a name="28823"><span class="ref">[28823] Iª q. 13 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4362 mensura est homogenea mensurato, ut dicitur in X Metaphys. Sed Deus |
| 4363 est prima mensura omnium entium, ut ibidem dicitur. Ergo Deus est | |
| 4364 homogeneus creaturis. Et ita aliquid univoce de Deo et creaturis | |
| 58 | 4365 dici potest.</p><div class="sc"><p title="I q. 13 a. 5 s. c. 1"><a name="28824"><span class="ref">[28824] Iª q. 13 a. 5 s. c. 1</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4366 quidquid praedicatur de aliquibus secundum idem nomen et non |
| 4367 secundum eandem rationem, praedicatur de eis aequivoce. Sed nullum | |
| 4368 nomen convenit Deo secundum illam rationem, secundum quam dicitur | |
| 4369 de creatura, nam sapientia in creaturis est qualitas, non autem in | |
| 4370 Deo; genus autem variatum mutat rationem, cum sit pars | |
| 4371 definitionis. Et eadem ratio est in aliis. Quidquid ergo de Deo et | |
| 53 | 4372 creaturis dicitur, aequivoce dicitur.</p><p title="I q. 13 a. 5 s. c. 2"><a name="28825"><span class="ref">[28825] Iª q. 13 a. 5 s. c. 2</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 4373 plus distat a creaturis, quam quaecumque creaturae ab invicem. Sed |
| 4374 propter distantiam quarundam creaturarum, contingit quod nihil | |
| 4375 univoce de eis praedicari potest; sicut de his quae non conveniunt | |
| 4376 in aliquo genere. Ergo multo minus de Deo et creaturis aliquid | |
| 58 | 4377 univoce praedicatur, sed omnia praedicantur aequivoce.</p></div><p title="I q. 13 a. 5 co."><a name="28826"><span class="ref">[28826] Iª q. 13 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4378 quod impossibile est aliquid praedicari de Deo et creaturis |
| 4379 univoce. Quia omnis effectus non adaequans virtutem causae agentis, | |
| 4380 recipit similitudinem agentis non secundum eandem rationem, sed | |
| 4381 deficienter, ita ut quod divisim et multipliciter est in | |
| 4382 effectibus, in causa est simpliciter et eodem modo; sicut sol | |
| 4383 secundum unam virtutem, multiformes et varias formas in istis | |
| 4384 inferioribus producit. Eodem modo, ut supra dictum est, omnes rerum | |
| 4385 perfectiones, quae sunt in rebus creatis divisim et multipliciter, | |
| 4386 in Deo praeexistunt unite. Sic igitur, cum aliquod nomen ad | |
| 4387 perfectionem pertinens de creatura dicitur, significat illam | |
| 4388 perfectionem ut distinctam secundum rationem definitionis ab aliis, | |
| 4389 puta cum hoc nomen sapiens de homine dicitur, significamus aliquam | |
| 4390 perfectionem distinctam ab essentia hominis, et a potentia et ab | |
| 4391 esse ipsius, et ab omnibus huiusmodi. Sed cum hoc nomen de Deo | |
| 4392 dicimus, non intendimus significare aliquid distinctum ab essentia | |
| 4393 vel potentia vel esse ipsius. Et sic, cum hoc nomen sapiens de | |
| 4394 homine dicitur, quodammodo circumscribit et comprehendit rem | |
| 4395 significatam, non autem cum dicitur de Deo, sed relinquit rem | |
| 4396 significatam ut incomprehensam, et excedentem nominis | |
| 4397 significationem. Unde patet quod non secundum eandem rationem hoc | |
| 4398 nomen sapiens de Deo et de homine dicitur. Et eadem ratio est de | |
| 4399 aliis. Unde nullum nomen univoce de Deo et creaturis praedicatur. | |
| 4400 Sed nec etiam pure aequivoce, ut aliqui dixerunt. Quia secundum | |
| 4401 hoc, ex creaturis nihil posset cognosci de Deo, nec demonstrari; | |
| 4402 sed semper incideret fallacia aequivocationis. Et hoc est tam | |
| 4403 contra philosophos, qui multa demonstrative de Deo probant, quam | |
| 4404 etiam contra apostolum dicentem, Rom. I, <i>invisibilia Dei per ea | |
| 4405 quae facta sunt, intellecta, conspiciuntur</i>. Dicendum est igitur | |
| 4406 quod huiusmodi nomina dicuntur de Deo et creaturis secundum | |
| 4407 analogiam, idest proportionem. Quod quidem dupliciter contingit in | |
| 4408 nominibus, vel quia multa habent proportionem ad unum, sicut sanum | |
| 4409 dicitur de medicina et urina, inquantum utrumque habet ordinem et | |
| 4410 proportionem ad sanitatem animalis, cuius hoc quidem signum est, | |
| 4411 illud vero causa; vel ex eo quod unum habet proportionem ad | |
| 4412 alterum, sicut sanum dicitur de medicina et animali, inquantum | |
| 4413 medicina est causa sanitatis quae est in animali. Et hoc modo | |
| 4414 aliqua dicuntur de Deo et creaturis analogice, et non aequivoce | |
| 4415 pure, neque univoce. Non enim possumus nominare Deum nisi ex | |
| 4416 creaturis, ut supra dictum est. Et sic, quidquid dicitur de Deo et | |
| 4417 creaturis, dicitur secundum quod est aliquis ordo creaturae ad | |
| 4418 Deum, ut ad principium et causam, in qua praeexistunt excellenter | |
| 4419 omnes rerum perfectiones. Et iste modus communitatis medius est | |
| 4420 inter puram aequivocationem et simplicem univocationem. Neque enim | |
| 4421 in his quae analogice dicuntur, est una ratio, sicut est in | |
| 4422 univocis; nec totaliter diversa, sicut in aequivocis; sed nomen | |
| 4423 quod sic multipliciter dicitur, significat diversas proportiones ad | |
| 4424 aliquid unum; sicut sanum, de urina dictum, significat signum | |
| 4425 sanitatis animalis, de medicina vero dictum, significat causam | |
| 53 | 4426 eiusdem sanitatis.</p><p title="I q. 13 a. 5 ad 1"><a name="28827"><span class="ref">[28827] Iª q. 13 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4427 dicendum quod, licet in praedicationibus oporteat aequivoca ad |
| 4428 univoca reduci, tamen in actionibus agens non univocum ex | |
| 4429 necessitate praecedit agens univocum. Agens enim non univocum est | |
| 4430 causa universalis totius speciei, ut sol est causa generationis | |
| 4431 omnium hominum. Agens vero univocum non est causa agens universalis | |
| 4432 totius speciei (alioquin esset causa sui ipsius, cum sub specie | |
| 4433 contineatur), sed est causa particularis respectu huius individui, | |
| 4434 quod in participatione speciei constituit. Causa igitur universalis | |
| 4435 totius speciei non est agens univocum. Causa autem universalis est | |
| 4436 prior particulari. Hoc autem agens universale, licet non sit | |
| 4437 univocum, non tamen est omnino aequivocum, quia sic non faceret | |
| 4438 sibi simile; sed potest dici agens analogicum, sicut in | |
| 4439 praedicationibus omnia univoca reducuntur ad unum primum, non | |
| 53 | 4440 univocum, sed analogicum, quod est ens.</p><p title="I q. 13 a. 5 ad 2"><a name="28828"><span class="ref">[28828] Iª q. 13 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4441 dicendum quod similitudo creaturae ad Deum est imperfecta, quia |
| 4442 etiam nec idem secundum genus repraesentat, ut supra dictum | |
| 53 | 4443 est.</p><p title="I q. 13 a. 5 ad 3"><a name="28829"><span class="ref">[28829] Iª q. 13 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4444 dicendum quod Deus non est mensura proportionata mensuratis. Unde |
| 53 | 4445 non oportet quod Deus et creaturae sub uno genere contineantur.</p><p title="I q. 13 a. 5 ad 4"><a name="28830"><span class="ref">[28830] Iª q. 13 a. 5 ad 4</span></a> Ea vero quae sunt |
| 28 | 4446 in contrarium, concludunt quod non univoce huiusmodi nomina de Deo |
| 53 | 4447 et creaturis praedicentur, non autem quod aequivoce.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 13 a. 6 arg. 1"><a name="28831"><span class="ref">[28831] Iª q. 13 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 4448 proceditur. Videtur quod nomina per prius dicantur de creaturis |
| 4449 quam de Deo. Secundum enim quod cognoscimus aliquid, secundum hoc | |
| 4450 illud nominamus; cum nomina, secundum philosophum, sint signa | |
| 4451 intellectuum. Sed per prius cognoscimus creaturam quam Deum. Ergo | |
| 4452 nomina a nobis imposita, per prius conveniunt creaturis quam | |
| 53 | 4453 Deo.</p><p title="I q. 13 a. 6 arg. 2"><a name="28832"><span class="ref">[28832] Iª q. 13 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4454 secundum Dionysium, in libro de Div. Nom., Deum ex creaturis |
| 4455 nominamus. Sed nomina a creaturis translata in Deum, per prius | |
| 4456 dicuntur de creaturis quam de Deo; sicut leo, lapis, et huiusmodi. | |
| 4457 Ergo omnia nomina quae de Deo et de creaturis dicuntur, per prius | |
| 53 | 4458 de creaturis quam de Deo dicuntur.</p><p title="I q. 13 a. 6 arg. 3"><a name="28833"><span class="ref">[28833] Iª q. 13 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, omnia |
| 28 | 4459 nomina quae communiter de Deo et creaturis dicuntur, dicuntur de |
| 4460 Deo sicut de causa omnium, ut dicit Dionysius. Sed quod dicitur de | |
| 4461 aliquo per causam, per posterius de illo dicitur, per prius enim | |
| 4462 dicitur animal sanum quam medicina, quae est causa sanitatis. Ergo | |
| 53 | 4463 huiusmodi nomina per prius dicuntur de creaturis quam de Deo.</p><p title="I q. 13 a. 6 s. c."><a name="28834"><span class="ref">[28834] Iª q. 13 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4464 quod dicitur Ephes. III, <i>flecto genua mea ad patrem domini |
| 4465 nostri Iesu, ex quo omnis paternitas in caelo et in terra | |
| 4466 nominatur</i>. Et eadem ratio videtur de nominibus aliis quae de | |
| 4467 Deo et creaturis dicuntur. Ergo huiusmodi nomina per prius de Deo | |
| 53 | 4468 quam de creaturis dicuntur.</p><p title="I q. 13 a. 6 co."><a name="28835"><span class="ref">[28835] Iª q. 13 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4469 quod in omnibus nominibus quae de pluribus analogice dicuntur, |
| 4470 necesse est quod omnia dicantur per respectum ad unum, et ideo | |
| 4471 illud unum oportet quod ponatur in definitione omnium. Et quia | |
| 4472 ratio quam significat nomen, est definitio, ut dicitur in IV | |
| 4473 Metaphys., necesse est quod illud nomen per prius dicatur de eo | |
| 4474 quod ponitur in definitione aliorum, et per posterius de aliis, | |
| 4475 secundum ordinem quo appropinquant ad illud primum vel magis vel | |
| 4476 minus, sicut sanum quod dicitur de animali, cadit in definitione | |
| 4477 sani quod dicitur de medicina, quae dicitur sana inquantum causat | |
| 4478 sanitatem in animali; et in definitione sani quod dicitur de urina, | |
| 4479 quae dicitur sana inquantum est signum sanitatis animalis. Sic ergo | |
| 4480 omnia nomina quae metaphorice de Deo dicuntur, per prius de | |
| 4481 creaturis dicuntur quam de Deo, quia dicta de Deo, nihil aliud | |
| 4482 significant quam similitudines ad tales creaturas. Sicut enim | |
| 4483 ridere, dictum de prato, nihil aliud significat quam quod pratum | |
| 4484 similiter se habet in decore cum floret, sicut homo cum ridet, | |
| 4485 secundum similitudinem proportionis; sic nomen leonis, dictum de | |
| 4486 Deo, nihil aliud significat quam quod Deus similiter se habet ut | |
| 4487 fortiter operetur in suis operibus, sicut leo in suis. Et sic patet | |
| 4488 quod, secundum quod dicuntur de Deo, eorum significatio definiri | |
| 4489 non potest, nisi per illud quod de creaturis dicitur. De aliis | |
| 4490 autem nominibus, quae non metaphorice dicuntur de Deo, esset etiam | |
| 4491 eadem ratio, si dicerentur de Deo causaliter tantum, ut quidam | |
| 4492 posuerunt. Sic enim. Cum dicitur Deus est bonus, nihil aliud esset | |
| 4493 quam Deus est causa bonitatis creaturae, et sic hoc nomen bonum, | |
| 4494 dictum de Deo, clauderet in suo intellectu bonitatem creaturae. | |
| 4495 Unde bonum per prius diceretur de creatura quam de Deo. Sed supra | |
| 4496 ostensum est quod huiusmodi nomina non solum dicuntur de Deo | |
| 4497 causaliter, sed etiam essentialiter. Cum enim dicitur Deus est | |
| 4498 bonus, vel sapiens, non solum significatur quod ipse sit causa | |
| 4499 sapientiae vel bonitatis, sed quod haec in eo eminentius | |
| 4500 praeexistunt. Unde, secundum hoc, dicendum est quod, quantum ad rem | |
| 4501 significatam per nomen, per prius dicuntur de Deo quam de | |
| 4502 creaturis, quia a Deo huiusmodi perfectiones in creaturas manant. | |
| 4503 Sed quantum ad impositionem nominis, per prius a nobis imponuntur | |
| 4504 creaturis, quas prius cognoscimus. Unde et modum significandi | |
| 53 | 4505 habent qui competit creaturis, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 13 a. 6 ad 1"><a name="28836"><span class="ref">[28836] Iª q. 13 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4506 dicendum quod obiectio illa procedit quantum ad impositionem |
| 53 | 4507 nominis.</p><p title="I q. 13 a. 6 ad 2"><a name="28837"><span class="ref">[28837] Iª q. 13 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4508 dicendum quod non est eadem ratio de nominibus quae metaphorice de |
| 53 | 4509 Deo dicuntur, et de aliis, ut dictum est.</p><p title="I q. 13 a. 6 ad 3"><a name="28838"><span class="ref">[28838] Iª q. 13 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4510 dicendum quod obiectio illa procederet, si huiusmodi nomina solum |
| 4511 de Deo causaliter dicerentur et non essentialiter, sicut sanum de | |
| 53 | 4512 medicina.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 13 a. 7 arg. 1"><a name="28839"><span class="ref">[28839] Iª q. 13 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 4513 proceditur. Videtur quod nomina quae important relationem ad |
| 4514 creaturas, non dicantur de Deo ex tempore. Omnia enim huiusmodi | |
| 4515 nomina significant divinam substantiam, ut communiter dicitur. Unde | |
| 4516 et Ambrosius dicit quod hoc nomen dominus est nomen potestatis, | |
| 4517 quae est divina substantia, et creator significat Dei actionem, | |
| 4518 quae est eius essentia. Sed divina substantia non est temporalis, | |
| 4519 sed aeterna. Ergo huiusmodi nomina non dicuntur de Deo ex tempore, | |
| 53 | 4520 sed ab aeterno.</p><p title="I q. 13 a. 7 arg. 2"><a name="28840"><span class="ref">[28840] Iª q. 13 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4521 cuicumque convenit aliquid ex tempore, potest dici factum, quod |
| 4522 enim ex tempore est album, fit album. Sed Deo non convenit esse | |
| 53 | 4523 factum. Ergo de Deo nihil praedicatur ex tempore.</p><p title="I q. 13 a. 7 arg. 3"><a name="28841"><span class="ref">[28841] Iª q. 13 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 4524 aliqua nomina dicuntur de Deo ex tempore propter hoc quod important |
| 4525 relationem ad creaturas, eadem ratio videtur de omnibus quae | |
| 4526 relationem ad creaturas important. Sed quaedam nomina importantia | |
| 4527 relationem ad creaturas, dicuntur de Deo ab aeterno, ab aeterno | |
| 4528 enim scivit creaturam et dilexit, secundum illud Ierem. XXXI, <i>in | |
| 4529 caritate perpetua dilexi te</i>. Ergo et alia nomina quae important | |
| 4530 relationem ad creaturas, ut dominus et creator, dicuntur de Deo ab | |
| 53 | 4531 aeterno.</p><p title="I q. 13 a. 7 arg. 4"><a name="28842"><span class="ref">[28842] Iª q. 13 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4532 huiusmodi nomina relationem significant. Oportet igitur quod |
| 4533 relatio illa vel sit aliquid in Deo, vel in creatura tantum. Sed | |
| 4534 non potest esse quod sit in creatura tantum, quia sic Deus | |
| 4535 denominaretur dominus a relatione opposita, quae est in creaturis; | |
| 4536 nihil autem denominatur a suo opposito. Relinquitur ergo quod | |
| 4537 relatio est etiam aliquid in Deo. Sed in Deo nihil potest esse ex | |
| 4538 tempore, cum ipse sit supra tempus. Ergo videtur quod huiusmodi | |
| 53 | 4539 nomina non dicantur de Deo ex tempore.</p><p title="I q. 13 a. 7 arg. 5"><a name="28843"><span class="ref">[28843] Iª q. 13 a. 7 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4540 secundum relationem dicitur aliquid relative, puta secundum |
| 4541 dominium dominus, sicut secundum albedinem albus. Si igitur relatio | |
| 4542 dominii non est in Deo secundum rem, sed solum secundum rationem, | |
| 4543 sequitur quod Deus non sit realiter dominus, quod patet esse | |
| 53 | 4544 falsum.</p><p title="I q. 13 a. 7 arg. 6"><a name="28844"><span class="ref">[28844] Iª q. 13 a. 7 arg. 6</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 4545 relativis quae non sunt simul natura, unum potest esse, altero non |
| 4546 existente, sicut scibile existit, non existente scientia, ut | |
| 4547 dicitur in praedicamentis. Sed relativa quae dicuntur de Deo et | |
| 4548 creaturis, non sunt simul natura. Ergo potest aliquid dici relative | |
| 4549 de Deo ad creaturam, etiam creatura non existente. Et sic huiusmodi | |
| 4550 nomina, dominus et creator, dicuntur de Deo ab aeterno, et non ex | |
| 53 | 4551 tempore.</p><p title="I q. 13 a. 7 s. c."><a name="28845"><span class="ref">[28845] Iª q. 13 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4552 quod dicit Augustinus, V de Trin., quod haec relativa appellatio |
| 53 | 4553 dominus Deo convenit ex tempore.</p><p title="I q. 13 a. 7 co."><a name="28846"><span class="ref">[28846] Iª q. 13 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4554 quod quaedam nomina importantia relationem ad creaturam, ex tempore |
| 4555 de Deo dicuntur, et non ab aeterno. Ad cuius evidentiam, sciendum | |
| 4556 est quod quidam posuerunt relationem non esse rem naturae, sed | |
| 4557 rationis tantum. Quod quidem apparet esse falsum, ex hoc quod ipsae | |
| 4558 res naturalem ordinem et habitudinem habent ad invicem. Veruntamen | |
| 4559 sciendum est quod, cum relatio requirat duo extrema, tripliciter se | |
| 4560 habere potest ad hoc quod sit res naturae et rationis. Quandoque | |
| 4561 enim ex utraque parte est res rationis tantum, quando scilicet ordo | |
| 4562 vel habitudo non potest esse inter aliqua, nisi secundum | |
| 4563 apprehensionem rationis tantum, utpote cum dicimus idem eidem idem. | |
| 4564 Nam secundum quod ratio apprehendit bis aliquod unum, statuit illud | |
| 4565 ut duo; et sic apprehendit quandam habitudinem ipsius ad seipsum. | |
| 4566 Et similiter est de omnibus relationibus quae sunt inter ens et non | |
| 4567 ens; quas format ratio, inquantum apprehendit non ens ut quoddam | |
| 4568 extremum. Et idem est de omnibus relationibus quae consequuntur | |
| 4569 actum rationis, ut genus et species, et huiusmodi. Quaedam vero | |
| 4570 relationes sunt, quantum ad utrumque extremum, res naturae, quando | |
| 4571 scilicet est habitudo inter aliqua duo secundum aliquid realiter | |
| 4572 conveniens utrique. Sicut patet de omnibus relationibus quae | |
| 4573 consequuntur quantitatem, ut magnum et parvum, duplum et dimidium, | |
| 4574 et huiusmodi, nam quantitas est in utroque extremorum. Et simile | |
| 4575 est de relationibus quae consequuntur actionem et passionem, ut | |
| 4576 motivum et mobile, pater et filius, et similia. Quandoque vero | |
| 4577 relatio in uno extremorum est res naturae, et in altero est res | |
| 4578 rationis tantum. Et hoc contingit quandocumque duo extrema non sunt | |
| 4579 unius ordinis. Sicut sensus et scientia referuntur ad sensibile et | |
| 4580 scibile, quae quidem, inquantum sunt res quaedam in esse naturali | |
| 4581 existentes, sunt extra ordinem esse sensibilis et intelligibilis, | |
| 4582 et ideo in scientia quidem et sensu est relatio realis, secundum | |
| 4583 quod ordinantur ad sciendum vel sentiendum res; sed res ipsae in se | |
| 4584 consideratae, sunt extra ordinem huiusmodi. Unde in eis non est | |
| 4585 aliqua relatio realiter ad scientiam et sensum; sed secundum | |
| 4586 rationem tantum, inquantum intellectus apprehendit ea ut terminos | |
| 4587 relationum scientiae et sensus. Unde philosophus dicit, in V | |
| 4588 Metaphys., quod non dicuntur relative eo quod ipsa referantur ad | |
| 4589 alia, sed quia alia referuntur ad ipsa. Et similiter dextrum non | |
| 4590 dicitur de columna, nisi inquantum ponitur animali ad dextram, unde | |
| 4591 huiusmodi relatio non est realiter in columna, sed in animali. Cum | |
| 4592 igitur Deus sit extra totum ordinem creaturae, et omnes creaturae | |
| 4593 ordinentur ad ipsum, et non e converso, manifestum est quod | |
| 4594 creaturae realiter referuntur ad ipsum Deum; sed in Deo non est | |
| 4595 aliqua realis relatio eius ad creaturas, sed secundum rationem | |
| 4596 tantum, inquantum creaturae referuntur ad ipsum. Et sic nihil | |
| 4597 prohibet huiusmodi nomina importantia relationem ad creaturam, | |
| 4598 praedicari de Deo ex tempore, non propter aliquam mutationem | |
| 4599 ipsius, sed propter creaturae mutationem; sicut columna fit dextera | |
| 4600 animali, nulla mutatione circa ipsam existente, sed animali | |
| 53 | 4601 translato.</p><p title="I q. 13 a. 7 ad 1"><a name="28847"><span class="ref">[28847] Iª q. 13 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4602 dicendum quod relativa quaedam sunt imposita ad significandum ipsas |
| 4603 habitudines relativas, ut dominus, servus, pater et filius, et | |
| 4604 huiusmodi, et haec dicuntur relativa secundum esse. Quaedam vero | |
| 4605 sunt imposita ad significandas res quas consequuntur quaedam | |
| 4606 habitudines, sicut movens et motum, caput et capitatum, et alia | |
| 4607 huiusmodi, quae dicuntur relativa secundum dici. Sic igitur et | |
| 4608 circa nomina divina haec differentia est consideranda. Nam quaedam | |
| 4609 significant ipsam habitudinem ad creaturam, ut dominus. Et | |
| 4610 huiusmodi non significant substantiam divinam directe, sed | |
| 4611 indirecte, inquantum praesupponunt ipsam, sicut dominium | |
| 4612 praesupponit potestatem, quae est divina substantia. Quaedam vero | |
| 4613 significant directe essentiam divinam, et ex consequenti important | |
| 4614 habitudinem; sicut salvator, creator, et huiusmodi, significant | |
| 4615 actionem Dei, quae est eius essentia. Utraque tamen nomina ex | |
| 4616 tempore de Deo dicuntur quantum ad habitudinem quam important, vel | |
| 4617 principaliter vel consequenter, non autem quantum ad hoc quod | |
| 53 | 4618 significant essentiam, vel directe vel indirecte.</p><p title="I q. 13 a. 7 ad 2"><a name="28848"><span class="ref">[28848] Iª q. 13 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4619 dicendum quod, sicut relationes quae de Deo dicuntur ex tempore, |
| 4620 non sunt in Deo nisi secundum rationem, ita nec fieri nec factum | |
| 4621 esse dicitur de Deo, nisi secundum rationem, nulla mutatione circa | |
| 4622 ipsum existente, sicut est id, <i>domine refugium factus es | |
| 53 | 4623 nobis</i>.</p><p title="I q. 13 a. 7 ad 3"><a name="28849"><span class="ref">[28849] Iª q. 13 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4624 dicendum quod operatio intellectus et voluntatis est in operante, |
| 4625 et ideo nomina quae significant relationes consequentes actionem | |
| 4626 intellectus vel voluntatis, dicuntur de Deo ab aeterno. Quae vero | |
| 4627 consequuntur actiones procedentes, secundum modum intelligendi, ad | |
| 4628 exteriores effectus, dicuntur de Deo ex tempore, ut salvator, | |
| 53 | 4629 creator, et huiusmodi.</p><p title="I q. 13 a. 7 ad 4"><a name="28850"><span class="ref">[28850] Iª q. 13 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4630 dicendum quod relationes significatae per huiusmodi nomina quae |
| 4631 dicuntur de Deo ex tempore, sunt in Deo secundum rationem tantum, | |
| 4632 oppositae autem relationes in creaturis sunt secundum rem. Nec est | |
| 4633 inconveniens quod a relationibus realiter existentibus in re, Deus | |
| 4634 denominetur, tamen secundum quod cointelliguntur per intellectum | |
| 4635 nostrum oppositae relationes in Deo. Ut sic Deus dicatur relative | |
| 4636 ad creaturam, quia creatura refertur ad ipsum, sicut philosophus | |
| 4637 dicit, in V Metaphys., quod scibile dicitur relative, quia scientia | |
| 53 | 4638 refertur ad ipsum.</p><p title="I q. 13 a. 7 ad 5"><a name="28851"><span class="ref">[28851] Iª q. 13 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4639 dicendum quod, cum ea ratione referatur Deus ad creaturam, qua |
| 4640 creatura refertur ad ipsum; cum relatio subiectionis realiter sit | |
| 4641 in creatura, sequitur quod Deus non secundum rationem tantum, sed | |
| 4642 realiter sit dominus. Eo enim modo dicitur dominus, quo creatura ei | |
| 53 | 4643 subiecta est.</p><p title="I q. 13 a. 7 ad 6"><a name="28852"><span class="ref">[28852] Iª q. 13 a. 7 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 4644 quod, ad cognoscendum utrum relativa sint simul natura vel non, non |
| 4645 oportet considerare ordinem rerum de quibus relativa dicuntur, sed | |
| 4646 significationes ipsorum relativorum. Si enim unum in sui intellectu | |
| 4647 claudat aliud et e converso, tunc sunt simul natura, sicut duplum | |
| 4648 et dimidium, pater et filius, et similia. Si autem unum in sui | |
| 4649 intellectu claudat aliud, et non e converso, tunc non sunt simul | |
| 4650 natura. Et hoc modo se habent scientia et scibile. Nam scibile | |
| 4651 dicitur secundum potentiam, scientia autem secundum habitum, vel | |
| 4652 secundum actum. Unde scibile, secundum modum suae significationis, | |
| 4653 praeexistit scientiae. Sed si accipiatur scibile secundum actum, | |
| 4654 tunc est simul cum scientia secundum actum, nam scitum non est | |
| 4655 aliquid nisi sit eius scientia. Licet igitur Deus sit prior | |
| 4656 creaturis, quia tamen in significatione domini clauditur quod | |
| 4657 habeat servum, et e converso, ista duo relativa, dominus et servus, | |
| 4658 sunt simul natura. Unde Deus non fuit dominus, antequam haberet | |
| 53 | 4659 creaturam sibi subiectam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 13 a. 8 arg. 1"><a name="28853"><span class="ref">[28853] Iª q. 13 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 4660 proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus non sit nomen naturae. |
| 4661 Dicit enim Damascenus, in I libro, quod <i>Deus dicitur a | |
| 4662 theein</i>, quod est currere, et fovere universa; <i>vel ab | |
| 4663 aethein, idest ardere (Deus enim noster ignis consumens est omnem | |
| 4664 malitiam); vel a theasthai</i>, quod est considerare, omnia. Haec | |
| 4665 autem omnia ad operationem pertinent. Ergo hoc nomen Deus | |
| 53 | 4666 operationem significat, et non naturam.</p><p title="I q. 13 a. 8 arg. 2"><a name="28854"><span class="ref">[28854] Iª q. 13 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4667 secundum hoc aliquid nominatur a nobis, secundum quod cognoscitur. |
| 4668 Sed divina natura est nobis ignota. Ergo hoc nomen Deus non | |
| 53 | 4669 significat naturam divinam.</p><p title="I q. 13 a. 8 s. c."><a name="28855"><span class="ref">[28855] Iª q. 13 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4670 quod dicit Ambrosius, in libro I de fide, quod Deus est nomen |
| 53 | 4671 naturae.</p><p title="I q. 13 a. 8 co."><a name="28856"><span class="ref">[28856] Iª q. 13 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4672 quod non est semper idem id a quo imponitur nomen ad significandum, |
| 4673 et id ad quod significandum nomen imponitur. Sicut enim substantiam | |
| 4674 rei ex proprietatibus vel operationibus eius cognoscimus, ita | |
| 4675 substantiam rei denominamus quandoque ab aliqua eius operatione vel | |
| 4676 proprietate, sicut substantiam lapidis denominamus ab aliqua | |
| 4677 actione eius, quia laedit pedem; non tamen hoc nomen impositum est | |
| 4678 ad significandum hanc actionem, sed substantiam lapidis. Si qua | |
| 4679 vero sunt quae secundum se sunt nota nobis, ut calor, frigus, | |
| 4680 albedo, et huiusmodi, non ab aliis denominantur. Unde in talibus | |
| 4681 idem est quod nomen significat, et id a quo imponitur nomen ad | |
| 4682 significandum. Quia igitur Deus non est notus nobis in sui natura, | |
| 4683 sed innotescit nobis ex operationibus vel effectibus eius, ex his | |
| 4684 possumus eum nominare, ut supra dictum est. Unde hoc nomen Deus est | |
| 4685 nomen operationis, quantum ad id a quo imponitur ad significandum. | |
| 4686 Imponitur enim hoc nomen ab universali rerum providentia, omnes | |
| 4687 enim loquentes de Deo, hoc intendunt nominare Deum, quod habet | |
| 4688 providentiam universalem de rebus. Unde dicit Dionysius, XII cap. | |
| 4689 de Div. Nom., quod <i>deitas est quae omnia videt providentia et | |
| 4690 bonitate perfecta</i>. Ex hac autem operatione hoc nomen Deus | |
| 53 | 4691 assumptum, impositum est ad significandum divinam naturam.</p><p title="I q. 13 a. 8 ad 1"><a name="28857"><span class="ref">[28857] Iª q. 13 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4692 dicendum quod omnia quae posuit Damascenus, pertinent ad |
| 53 | 4693 providentiam, a qua imponitur hoc nomen Deus ad significandum.</p><p title="I q. 13 a. 8 ad 2"><a name="28858"><span class="ref">[28858] Iª q. 13 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4694 dicendum quod, secundum quod naturam alicuius rei ex eius |
| 4695 proprietatibus et effectibus cognoscere possumus, sic eam nomine | |
| 4696 possumus significare. Unde, quia substantiam lapidis ex eius | |
| 4697 proprietate possumus cognoscere secundum seipsam, sciendo quid est | |
| 4698 lapis, hoc nomen lapis ipsam lapidis naturam, secundum quod in se | |
| 4699 est, significat, significat enim definitionem lapidis, per quam | |
| 4700 scimus quid est lapis. Ratio enim quam significat nomen, est | |
| 4701 definitio, ut dicitur in IV Metaphys. Sed ex effectibus divinis | |
| 4702 divinam naturam non possumus cognoscere secundum quod in se est, ut | |
| 4703 sciamus de ea quid est; sed per modum eminentiae et causalitatis et | |
| 4704 negationis, ut supra dictum est. Et sic hoc nomen Deus significat | |
| 4705 naturam divinam. Impositum est enim nomen hoc ad aliquid | |
| 4706 significandum supra omnia existens, quod est principium omnium, et | |
| 4707 remotum ab omnibus. Hoc enim intendunt significare nominantes | |
| 53 | 4708 Deum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I q. 13 a. 9 arg. 1"><a name="28859"><span class="ref">[28859] Iª q. 13 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic |
| 28 | 4709 proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus sit communicabile. |
| 4710 Cuicumque enim communicatur res significata per nomen, communicatur | |
| 4711 et nomen ipsum. Sed hoc nomen Deus, ut dictum est, significat | |
| 4712 divinam naturam, quae est communicabilis aliis, secundum illud II | |
| 4713 Pet. I, <i>magna et pretiosa promissa nobis donavit, ut per hoc | |
| 4714 efficiamur divinae consortes naturae</i>. Ergo hoc nomen Deus est | |
| 53 | 4715 communicabile.</p><p title="I q. 13 a. 9 arg. 2"><a name="28860"><span class="ref">[28860] Iª q. 13 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, sola |
| 28 | 4716 nomina propria non sunt communicabilia. Sed hoc nomen Deus non est |
| 4717 nomen proprium, sed appellativum, quod patet ex hoc quod habet | |
| 4718 plurale, secundum illud Psalmi LXXXI, <i>ego dixi, dii estis</i>. | |
| 53 | 4719 Ergo hoc nomen Deus est communicabile.</p><p title="I q. 13 a. 9 arg. 3"><a name="28861"><span class="ref">[28861] Iª q. 13 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, hoc |
| 28 | 4720 nomen Deus imponitur ab operatione, ut dictum est. Sed alia nomina |
| 4721 quae imponuntur Deo ab operationibus, sive ab effectibus, sunt | |
| 4722 communicabilia, ut bonus, sapiens et huiusmodi. Ergo et hoc nomen | |
| 53 | 4723 Deus est communicabile.</p><p title="I q. 13 a. 9 s. c."><a name="28862"><span class="ref">[28862] Iª q. 13 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4724 quod dicitur Sap. XIV, <i>incommunicabile nomen lignis et lapidibus |
| 4725 imposuerunt</i>; et loquitur de nomine deitatis. Ergo hoc nomen | |
| 53 | 4726 Deus est nomen incommunicabile.</p><p title="I q. 13 a. 9 co."><a name="28863"><span class="ref">[28863] Iª q. 13 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4727 quod aliquod nomen potest esse communicabile dupliciter, uno modo, |
| 4728 proprie; alio modo, per similitudinem. Proprie quidem communicabile | |
| 4729 est, quod secundum totam significationem nominis, est communicabile | |
| 4730 multis. Per similitudinem autem communicabile est, quod est | |
| 4731 communicabile secundum aliquid eorum quae includuntur in nominis | |
| 4732 significatione. Hoc enim nomen leo proprie communicatur omnibus | |
| 4733 illis in quibus invenitur natura quam significat hoc nomen leo, per | |
| 4734 similitudinem vero communicabile est illis qui participant aliquid | |
| 4735 leoninum, ut puta audaciam vel fortitudinem, qui metaphorice leones | |
| 4736 dicuntur. Ad sciendum autem quae nomina proprie sunt | |
| 4737 communicabilia, considerandum est quod omnis forma in supposito | |
| 4738 singulari existens, per quod individuatur, communis est multis, vel | |
| 4739 secundum rem vel secundum rationem saltem, sicut natura humana | |
| 4740 communis est multis secundum rem et rationem, natura autem solis | |
| 4741 non est communis multis secundum rem, sed secundum rationem tantum; | |
| 4742 potest enim natura solis intelligi ut in pluribus suppositis | |
| 4743 existens. Et hoc ideo, quia intellectus intelligit naturam | |
| 4744 cuiuslibet speciei per abstractionem a singulari, unde esse in uno | |
| 4745 supposito singulari vel in pluribus, est praeter intellectum | |
| 4746 naturae speciei, unde, servato intellectu naturae speciei, potest | |
| 4747 intelligi ut in pluribus existens. Sed singulare, ex hoc ipso quod | |
| 4748 est singulare, est divisum ab omnibus aliis. Unde omne nomen | |
| 4749 impositum ad significandum aliquod singulare, est incommunicabile | |
| 4750 et re et ratione, non enim potest nec in apprehensione cadere | |
| 4751 pluralitas huius individui. Unde nullum nomen significans aliquod | |
| 4752 individuum, est communicabile multis proprie, sed solum secundum | |
| 4753 similitudinem; sicut aliquis metaphorice potest dici Achilles, | |
| 4754 inquantum habet aliquid de proprietatibus Achillis, scilicet | |
| 4755 fortitudinem. Formae vero quae non individuantur per aliquod | |
| 4756 suppositum, sed per seipsas (quia scilicet sunt formae | |
| 4757 subsistentes), si intelligerentur secundum quod sunt in seipsis, | |
| 4758 non possent communicari nec re neque ratione; sed forte per | |
| 4759 similitudinem, sicut dictum est de individuis. Sed quia formas | |
| 4760 simplices per se subsistentes non possumus intelligere secundum | |
| 4761 quod sunt, sed intelligimus eas ad modum rerum compositarum | |
| 4762 habentium formas in materia; ideo, ut dictum est, imponimus eis | |
| 4763 nomina concreta significantia naturam in aliquo supposito. Unde, | |
| 4764 quantum pertinet ad rationem nominum, eadem ratio est de nominibus | |
| 4765 quae a nobis imponuntur ad significandum naturas rerum | |
| 4766 compositarum, et de nominibus quae a nobis imponuntur ad | |
| 4767 significandum naturas simplices subsistentes. Unde, cum hoc nomen | |
| 4768 Deus impositum sit ad significandum naturam divinam, ut dictum est; | |
| 4769 natura autem divina multiplicabilis non est, ut supra ostensum est, | |
| 4770 sequitur quod hoc nomen Deus incommunicabile quidem sit secundum | |
| 4771 rem, sed communicabile sit secundum opinionem, quemadmodum hoc | |
| 4772 nomen sol esset communicabile secundum opinionem ponentium multos | |
| 4773 soles. Et secundum hoc dicitur Gal. IV, <i>his qui natura non sunt | |
| 4774 dii, serviebatis</i>; Glossa, <i>non sunt dii natura, sed opinione | |
| 4775 hominum</i>. Est nihilominus communicabile hoc nomen Deus, non | |
| 4776 secundum suam totam significationem, sed secundum aliquid eius, per | |
| 4777 quandam similitudinem, ut dii dicantur, qui participant aliquid | |
| 4778 divinum per similitudinem, secundum illud, <i>ego dixi, dii | |
| 4779 estis</i>. Si vero esset aliquod nomen impositum ad significandum | |
| 4780 Deum non ex parte naturae, sed ex parte suppositi, secundum quod | |
| 4781 consideratur ut hoc aliquid, illud nomen esset omnibus modis | |
| 4782 incommunicabile, sicut forte est nomen tetragrammaton apud | |
| 4783 Hebraeos. Et est simile si quis imponeret nomen soli designans hoc | |
| 53 | 4784 individuum.</p><p title="I q. 13 a. 9 ad 1"><a name="28864"><span class="ref">[28864] Iª q. 13 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4785 dicendum quod natura divina non est communicabilis nisi secundum |
| 53 | 4786 similitudinis participationem.</p><p title="I q. 13 a. 9 ad 2"><a name="28865"><span class="ref">[28865] Iª q. 13 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4787 dicendum quod hoc nomen Deus est nomen appellativum, et non |
| 4788 proprium, quia significat naturam divinam ut in habente; licet ipse | |
| 4789 Deus, secundum rem, non sit nec universalis nec particularis. | |
| 4790 Nomina enim non sequuntur modum essendi qui est in rebus, sed modum | |
| 4791 essendi secundum quod in cognitione nostra est. Et tamen, secundum | |
| 4792 rei veritatem, est incommunicabile, secundum quod dictum est de hoc | |
| 53 | 4793 nomine sol.</p><p title="I q. 13 a. 9 ad 3"><a name="28866"><span class="ref">[28866] Iª q. 13 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4794 dicendum quod haec nomina bonus, sapiens, et similia, imposita |
| 4795 quidem sunt a perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas, non | |
| 4796 tamen sunt imposita ad significandum divinam naturam, sed ad | |
| 4797 significandum ipsas perfectiones absolute. Et ideo etiam secundum | |
| 4798 rei veritatem sunt communicabilia multis. Sed hoc nomen Deus | |
| 4799 impositum est ab operatione propria Deo, quam experimur continue, | |
| 53 | 4800 ad significandum divinam naturam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="I q. 13 a. 10 arg. 1"><a name="28867"><span class="ref">[28867] Iª q. 13 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic |
| 28 | 4801 proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus univoce dicatur de Deo per |
| 4802 naturam, et per participationem, et secundum opinionem. Ubi enim | |
| 4803 est diversa significatio, non est contradictio affirmantis et | |
| 4804 negantis, aequivocatio enim impedit contradictionem sed Catholicus | |
| 4805 dicens idolum non est Deus, contradicit Pagano dicenti idolum est | |
| 53 | 4806 Deus. Ergo Deus utrobique sumptum univoce dicitur.</p><p title="I q. 13 a. 10 arg. 2"><a name="28868"><span class="ref">[28868] Iª q. 13 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4807 sicut idolum est Deus secundum opinionem et non secundum veritatem, |
| 4808 ita fruitio carnalium delectationum dicitur felicitas secundum | |
| 4809 opinionem, et non secundum veritatem. Sed hoc nomen beatitudo | |
| 4810 univoce dicitur de hac beatitudine opinata, et de hac beatitudine | |
| 4811 vera. Ergo et hoc nomen Deus univoce dicitur de Deo secundum | |
| 53 | 4812 veritatem, et de Deo secundum opinionem.</p><p title="I q. 13 a. 10 arg. 3"><a name="28869"><span class="ref">[28869] Iª q. 13 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4813 univoca dicuntur quorum est ratio una. Sed Catholicus, cum dicit |
| 4814 unum esse Deum, intelligit nomine Dei rem omnipotentem, et super | |
| 4815 omnia venerandam, et hoc idem intelligit gentilis, cum dicit idolum | |
| 58 | 4816 esse Deum. Ergo hoc nomen Deus univoce dicitur utrobique.</p><div class="sc"><p title="I q. 13 a. 10 s. c. 1"><a name="28870"><span class="ref">[28870] Iª q. 13 a. 10 s. c. 1</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4817 illud quod est in intellectu, est similitudo eius quod est in re, |
| 4818 ut dicitur in I Periherm. Sed animal, dictum de animali vero et de | |
| 4819 animali picto, aequivoce dicitur. Ergo hoc nomen Deus, dictum de | |
| 53 | 4820 Deo vero et de Deo secundum opinionem, aequivoce dicitur.</p><p title="I q. 13 a. 10 s. c. 2"><a name="28871"><span class="ref">[28871] Iª q. 13 a. 10 s. c. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4821 nullus potest significare id quod non cognoscit, sed gentilis non |
| 4822 cognoscit naturam divinam, ergo, cum dicit idolum est Deus, non | |
| 4823 significat veram deitatem. Hanc autem significat Catholicus dicens | |
| 4824 unum esse Deum. Ergo hoc nomen Deus non dicitur univoce, sed | |
| 58 | 4825 aequivoce, de Deo vero, et de Deo secundum opinionem.</p></div><p title="I q. 13 a. 10 co."><a name="28872"><span class="ref">[28872] Iª q. 13 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4826 quod hoc nomen Deus, in praemissis tribus significationibus, non |
| 4827 accipitur neque univoce neque aequivoce, sed analogice. Quod ex hoc | |
| 4828 patet. Quia univocorum est omnino eadem ratio, aequivocorum est | |
| 4829 omnino ratio diversa, in analogicis vero, oportet quod nomen | |
| 4830 secundum unam significationem acceptum, ponatur in definitione | |
| 4831 eiusdem nominis secundum alias significationes accepti. Sicut ens | |
| 4832 de substantia dictum, ponitur in definitione entis secundum quod de | |
| 4833 accidente dicitur; et sanum dictum de animali, ponitur in | |
| 4834 definitione sani secundum quod dicitur de urina et de medicina; | |
| 4835 huius enim sani quod est in animali, urina est significativa, et | |
| 4836 medicina factiva. Sic accidit in proposito. Nam hoc nomen Deus, | |
| 4837 secundum quod pro Deo vero sumitur, in ratione Dei sumitur secundum | |
| 4838 quod dicitur Deus secundum opinionem vel participationem. Cum enim | |
| 4839 aliquem nominamus Deum secundum participationem, intelligimus | |
| 4840 nomine Dei aliquid habens similitudinem veri Dei. Similiter cum | |
| 4841 idolum nominamus Deum, hoc nomine Deus intelligimus significari | |
| 4842 aliquid, de quo homines opinantur quod sit Deus. Et sic manifestum | |
| 4843 est quod alia et alia est significatio nominis, sed una illarum | |
| 4844 significationum clauditur in significationibus aliis. Unde | |
| 53 | 4845 manifestum est quod analogice dicitur.</p><p title="I q. 13 a. 10 ad 1"><a name="28873"><span class="ref">[28873] Iª q. 13 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4846 dicendum quod nominum multiplicitas non attenditur secundum nominis |
| 4847 praedicationem, sed secundum significationem, hoc enim nomen homo, | |
| 4848 de quocumque praedicetur, sive vere sive false, dicitur uno modo. | |
| 4849 Sed tunc multipliciter diceretur, si per hoc nomen homo | |
| 4850 intenderemus significare diversa, puta, si unus intenderet | |
| 4851 significare per hoc nomen homo id quod vere est homo, et alius | |
| 4852 intenderet significare eodem nomine lapidem, vel aliquid aliud. | |
| 4853 Unde patet quod Catholicus dicens idolum non esse Deum, contradicit | |
| 4854 Pagano hoc asserenti, quia uterque utitur hoc nomine Deus ad | |
| 4855 significandum verum Deum. Cum enim Paganus dicit idolum esse Deum, | |
| 4856 non utitur hoc nomine secundum quod significat Deum opinabilem, sic | |
| 4857 enim verum diceret, cum etiam Catholici interdum in tali | |
| 4858 significatione hoc nomine utantur, ut cum dicitur, <i>omnes dii | |
| 53 | 4859 gentium Daemonia</i>.</p><p title="I q. 13 a. 10 ad 2"><a name="28874"><span class="ref">[28874] Iª q. 13 a. 10 ad 2</span></a> Et similiter |
| 28 | 4860 dicendum ad secundum et tertium. Nam illae rationes procedunt |
| 4861 secundum diversitatem praedicationis nominis, et non secundum | |
| 53 | 4862 diversam significationem.</p><p title="I q. 13 a. 10 ad 4"><a name="28875"><span class="ref">[28875] Iª q. 13 a. 10 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4863 dicendum quod animal dictum de animali vero et de picto, non |
| 4864 dicitur pure aequivoce; sed philosophus largo modo accipit | |
| 4865 aequivoca, secundum quod includunt in se analoga. Quia et ens, quod | |
| 4866 analogice dicitur, aliquando dicitur aequivoce praedicari de | |
| 53 | 4867 diversis praedicamentis.</p><p title="I q. 13 a. 10 ad 5"><a name="28876"><span class="ref">[28876] Iª q. 13 a. 10 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 4868 dicendum quod ipsam naturam Dei prout in se est, neque Catholicus |
| 4869 neque Paganus cognoscit, sed uterque cognoscit eam secundum aliquam | |
| 4870 rationem causalitatis vel excellentiae vel remotionis, ut supra | |
| 4871 dictum est. Et secundum hoc, in eadem significatione accipere | |
| 4872 potest gentilis hoc nomen Deus, cum dicit idolum est Deus, in qua | |
| 4873 accipit ipsum Catholicus dicens idolum non est Deus. Si vero | |
| 4874 aliquis esset qui secundum nullam rationem Deum cognosceret, nec | |
| 4875 ipsum nominaret, nisi forte sicut proferimus nomina quorum | |
| 53 | 4876 significationem ignoramus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="I q. 13 a. 11 arg. 1"><a name="28877"><span class="ref">[28877] Iª q. 13 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum |
| 28 | 4877 sic proceditur. Videtur quod hoc nomen qui est non sit maxime |
| 4878 proprium nomen Dei. Hoc enim nomen Deus est nomen incommunicabile, | |
| 4879 ut dictum est. Sed hoc nomen qui est non est nomen incommunicabile. | |
| 53 | 4880 Ergo hoc nomen qui est non est maxime proprium nomen Dei.</p><p title="I q. 13 a. 11 arg. 2"><a name="28878"><span class="ref">[28878] Iª q. 13 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4881 Dionysius dicit, III cap. de Div. Nom., quod <i>boni nominatio est |
| 4882 manifestativa omnium Dei processionum</i>. Sed hoc maxime Deo | |
| 4883 convenit, quod sit universale rerum principium. Ergo hoc nomen | |
| 53 | 4884 bonum est maxime proprium Dei, et non hoc nomen qui est.</p><p title="I q. 13 a. 11 arg. 3"><a name="28879"><span class="ref">[28879] Iª q. 13 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 4885 nomen divinum videtur importare relationem ad creaturas, cum Deus |
| 4886 non cognoscatur a nobis nisi per creaturas. Sed hoc nomen qui est | |
| 4887 nullam importat habitudinem ad creaturas. Ergo hoc nomen qui est | |
| 53 | 4888 non est maxime proprium nomen Dei.</p><p title="I q. 13 a. 11 s. c."><a name="28880"><span class="ref">[28880] Iª q. 13 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4889 quod dicitur Exod. III, quod Moysi quaerenti, <i>si dixerint mihi, |
| 4890 quod est nomen eius? Quid dicam eis?</i> Et respondit ei dominus, | |
| 4891 <i>sic dices eis, qui est misit me ad vos</i>. Ergo hoc nomen qui | |
| 53 | 4892 est est maxime proprium nomen Dei.</p><p title="I q. 13 a. 11 co."><a name="28881"><span class="ref">[28881] Iª q. 13 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4893 quod hoc nomen qui est triplici ratione est maxime proprium nomen |
| 4894 Dei. Primo quidem, propter sui significationem. Non enim significat | |
| 4895 formam aliquam, sed ipsum esse. Unde, cum esse Dei sit ipsa eius | |
| 4896 essentia, et hoc nulli alii conveniat, ut supra ostensum est, | |
| 4897 manifestum est quod inter alia nomina hoc maxime proprie nominat | |
| 4898 Deum, unumquodque enim denominatur a sua forma. Secundo, propter | |
| 4899 eius universalitatem. Omnia enim alia nomina vel sunt minus | |
| 4900 communia; vel, si convertantur cum ipso, tamen addunt aliqua supra | |
| 4901 ipsum secundum rationem; unde quodammodo informant et determinant | |
| 4902 ipsum. Intellectus autem noster non potest ipsam Dei essentiam | |
| 4903 cognoscere in statu viae, secundum quod in se est, sed quemcumque | |
| 4904 modum determinet circa id quod de Deo intelligit, deficit a modo | |
| 4905 quo Deus in se est. Et ideo, quanto aliqua nomina sunt minus | |
| 4906 determinata, et magis communia et absoluta, tanto magis proprie | |
| 4907 dicuntur de Deo a nobis. Unde et Damascenus dicit quod | |
| 4908 <i>principalius omnibus quae de Deo dicuntur nominibus, est qui | |
| 4909 est, totum enim in seipso comprehendens, habet ipsum esse velut | |
| 4910 quoddam pelagus substantiae infinitum et indeterminatum</i>. | |
| 4911 Quolibet enim alio nomine determinatur aliquis modus substantiae | |
| 4912 rei, sed hoc nomen qui est nullum modum essendi determinat, sed se | |
| 4913 habet indeterminate ad omnes; et ideo nominat ipsum <i>pelagus | |
| 4914 substantiae infinitum</i>. Tertio vero, ex eius consignificatione. | |
| 4915 Significat enim esse in praesenti, et hoc maxime proprie de Deo | |
| 4916 dicitur, cuius esse non novit praeteritum vel futurum, ut dicit | |
| 53 | 4917 Augustinus in V de Trin.</p><p title="I q. 13 a. 11 ad 1"><a name="28882"><span class="ref">[28882] Iª q. 13 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4918 dicendum quod hoc nomen qui est est magis proprium nomen Dei quam |
| 4919 hoc nomen Deus, quantum ad id a quo imponitur, scilicet ab esse, et | |
| 4920 quantum ad modum significandi et consignificandi, ut dictum est. | |
| 4921 Sed quantum ad id ad quod imponitur nomen ad significandum, est | |
| 4922 magis proprium hoc nomen Deus, quod imponitur ad significandum | |
| 4923 naturam divinam. Et adhuc magis proprium nomen est tetragrammaton, | |
| 4924 quod est impositum ad significandam ipsam Dei substantiam | |
| 53 | 4925 incommunicabilem, et, ut sic liceat loqui, singularem.</p><p title="I q. 13 a. 11 ad 2"><a name="28883"><span class="ref">[28883] Iª q. 13 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4926 dicendum quod hoc nomen bonum est principale nomen Dei inquantum |
| 4927 est causa, non tamen simpliciter, nam esse absolute | |
| 53 | 4928 praeintelligitur causae.</p><p title="I q. 13 a. 11 ad 3"><a name="28884"><span class="ref">[28884] Iª q. 13 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4929 dicendum quod non est necessarium quod omnia nomina divina |
| 4930 importent habitudinem ad creaturas; sed sufficit quod imponantur ab | |
| 4931 aliquibus perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas. Inter | |
| 53 | 4932 quas prima est ipsum esse, a qua sumitur hoc nomen qui est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="I q. 13 a. 12 arg. 1"><a name="28885"><span class="ref">[28885] Iª q. 13 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum |
| 28 | 4933 sic proceditur. Videtur quod propositiones affirmativae non possunt |
| 4934 formari de Deo. Dicit enim Dionysius, II cap. Cael. Hier., quod | |
| 4935 <i>negationes de Deo sunt verae, affirmationes autem | |
| 53 | 4936 incompactae</i>.</p><p title="I q. 13 a. 12 arg. 2"><a name="28886"><span class="ref">[28886] Iª q. 13 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4937 Boetius dicit, in libro de Trin., quod <i>forma simplex subiectum |
| 4938 esse non potest</i>. Sed Deus maxime est forma simplex, ut supra | |
| 4939 ostensum est. Ergo non potest esse subiectum. Sed omne illud de quo | |
| 4940 propositio affirmativa formatur, accipitur ut subiectum. Ergo de | |
| 53 | 4941 Deo propositio affirmativa formari non potest.</p><p title="I q. 13 a. 12 arg. 3"><a name="28887"><span class="ref">[28887] Iª q. 13 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4942 omnis intellectus intelligens rem aliter quam sit, est falsus. Sed |
| 4943 Deus habet esse absque omni compositione, ut supra probatum est. | |
| 4944 Cum igitur omnis intellectus affirmativus intelligat aliquid cum | |
| 4945 compositione, videtur quod propositio affirmativa vere de Deo | |
| 53 | 4946 formari non possit.</p><p title="I q. 13 a. 12 s. c."><a name="28888"><span class="ref">[28888] Iª q. 13 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4947 quod fidei non subest falsum. Sed propositiones quaedam |
| 4948 affirmativae subduntur fidei, utpote quod Deus est trinus et unus, | |
| 4949 et quod est omnipotens. Ergo propositiones affirmativae possunt | |
| 53 | 4950 vere formari de Deo.</p><p title="I q. 13 a. 12 co."><a name="28889"><span class="ref">[28889] Iª q. 13 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4951 quod propositiones affirmativae possunt vere formari de Deo. Ad |
| 4952 cuius evidentiam, sciendum est quod in qualibet propositione | |
| 4953 affirmativa vera, oportet quod praedicatum et subiectum significent | |
| 4954 idem secundum rem aliquo modo, et diversum secundum rationem. Et | |
| 4955 hoc patet tam in propositionibus quae sunt de praedicato | |
| 4956 accidentali, quam in illis quae sunt de praedicato substantiali. | |
| 4957 Manifestum est enim quod homo et albus sunt idem subiecto, et | |
| 4958 differunt ratione, alia enim est ratio hominis, et alia ratio albi. | |
| 4959 Et similiter cum dico homo est animal, illud enim ipsum quod est | |
| 4960 homo, vere animal est; in eodem enim supposito est et natura | |
| 4961 sensibilis, a qua dicitur animal, et rationalis, a qua dicitur | |
| 4962 homo. Unde hic etiam praedicatum et subiectum sunt idem supposito, | |
| 4963 sed diversa ratione. Sed et in propositionibus in quibus idem | |
| 4964 praedicatur de seipso, hoc aliquo modo invenitur; inquantum | |
| 4965 intellectus id quod ponit ex parte subiecti, trahit ad partem | |
| 4966 suppositi, quod vero ponit ex parte praedicati, trahit ad naturam | |
| 4967 formae in supposito existentis, secundum quod dicitur quod | |
| 4968 praedicata tenentur formaliter, et subiecta materialiter. Huic vero | |
| 4969 diversitati quae est secundum rationem, respondet pluralitas | |
| 4970 praedicati et subiecti, identitatem vero rei significat intellectus | |
| 4971 per ipsam compositionem. Deus autem, in se consideratus, est omnino | |
| 4972 unus et simplex, sed tamen intellectus noster secundum diversas | |
| 4973 conceptiones ipsum cognoscit, eo quod non potest ipsum ut in seipso | |
| 4974 est, videre. Sed tamen, quamvis intelligat ipsum sub diversis | |
| 4975 conceptionibus, cognoscit tamen quod omnibus suis conceptionibus | |
| 4976 respondet una et eadem res simpliciter. Hanc ergo pluralitatem quae | |
| 4977 est secundum rationem, repraesentat per pluralitatem praedicati et | |
| 4978 subiecti, unitatem vero repraesentat intellectus per | |
| 53 | 4979 compositionem.</p><p title="I q. 13 a. 12 ad 1"><a name="28890"><span class="ref">[28890] Iª q. 13 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4980 dicendum quod Dionysius dicit affirmationes de Deo esse |
| 4981 incompactas, vel inconvenientes secundum aliam translationem, | |
| 4982 inquantum nullum nomen Deo competit secundum modum significandi, ut | |
| 53 | 4983 supra dictum est.</p><p title="I q. 13 a. 12 ad 2"><a name="28891"><span class="ref">[28891] Iª q. 13 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4984 dicendum quod intellectus noster non potest formas simplices |
| 4985 subsistentes secundum quod in seipsis sunt, apprehendere, sed | |
| 4986 apprehendit eas secundum modum compositorum, in quibus est aliquid | |
| 4987 quod subiicitur, et est aliquid quod inest. Et ideo apprehendit | |
| 53 | 4988 formam simplicem in ratione subiecti, et attribuit ei aliquid.</p><p title="I q. 13 a. 12 ad 3"><a name="28892"><span class="ref">[28892] Iª q. 13 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4989 dicendum quod haec propositio, intellectus intelligens rem aliter |
| 4990 quam sit, est falsus, est duplex, ex eo quod hoc adverbium aliter | |
| 4991 potest determinare hoc verbum intelligit ex parte intellecti, vel | |
| 4992 ex parte intelligentis. Si ex parte intellecti, sic propositio vera | |
| 4993 est, et est sensus, quicumque intellectus intelligit rem esse | |
| 4994 aliter quam sit, falsus est. Sed hoc non habet locum in proposito, | |
| 4995 quia intellectus noster, formans propositionem de Deo, non dicit | |
| 4996 eum esse compositum, sed simplicem. Si vero ex parte intelligentis, | |
| 4997 sic propositio falsa est. Alius est enim modus intellectus in | |
| 4998 intelligendo, quam rei in essendo. Manifestum est enim quod | |
| 4999 intellectus noster res materiales infra se existentes intelligit | |
| 5000 immaterialiter; non quod intelligat eas esse immateriales, sed | |
| 5001 habet modum immaterialem in intelligendo. Et similiter, cum | |
| 5002 intelligit simplicia quae sunt supra se, intelligit ea secundum | |
| 5003 modum suum, scilicet composite, non tamen ita quod intelligat ea | |
| 5004 esse composita. Et sic intellectus noster non est falsus, formans | |
| 58 | 5005 compositionem de Deo.</p></div></div><div id="q14" class="q"><h2>Quaestio 14</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 14 pr."><a name="28893"><span class="ref">[28893] |
| 53 | 5006 Iª q. 14 pr.</span></a> Post considerationem eorum quae ad |
| 28 | 5007 divinam substantiam pertinent, restat considerandum de his quae |
| 5008 pertinent ad operationem ipsius. Et quia operatio quaedam est quae | |
| 5009 manet in operante, quaedam vero quae procedit in exteriorem | |
| 5010 effectum, primo agemus de scientia et voluntate (nam intelligere in | |
| 5011 intelligente est, et velle in volente); et postmodum de potentia | |
| 5012 Dei, quae consideratur ut principium operationis divinae in | |
| 5013 effectum exteriorem procedentis. Quia vero intelligere quoddam | |
| 5014 vivere est, post considerationem divinae scientiae, considerandum | |
| 5015 erit de vita divina. Et quia scientia verorum est, erit etiam | |
| 5016 considerandum de veritate et falsitate. Rursum, quia omne cognitum | |
| 5017 in cognoscente est, rationes autem rerum secundum quod sunt in Deo | |
| 5018 cognoscente, ideae vocantur, cum consideratione scientiae erit | |
| 5019 etiam adiungenda consideratio de ideis. Circa scientiam vero | |
| 5020 quaeruntur sexdecim. Primo, utrum in Deo sit scientia. Secundo, | |
| 5021 utrum Deus intelligat seipsum. Tertio, utrum comprehendat se. | |
| 5022 Quarto, utrum suum intelligere sit sua substantia. Quinto, utrum | |
| 5023 intelligat alia a se. Sexto, utrum habeat de eis propriam | |
| 5024 cognitionem. Septimo, utrum scientia Dei sit discursiva. Octavo, | |
| 5025 utrum scientia Dei sit causa rerum. Nono, utrum scientia Dei sit | |
| 5026 eorum quae non sunt. Decimo, utrum sit malorum. Undecimo, utrum sit | |
| 5027 singularium. Duodecimo, utrum sit infinitorum. Decimotertio, utrum | |
| 5028 sit contingentium futurorum. Decimoquarto, utrum sit enuntiabilium. | |
| 5029 Decimoquinto, utrum scientia Dei sit variabilis. Decimosexto, utrum | |
| 53 | 5030 Deus de rebus habeat speculativam scientiam vel practicam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 14 a. 1 arg. 1"><a name="28894"><span class="ref">[28894] Iª q. 14 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 5031 proceditur. Videtur quod in Deo non sit scientia. Scientia enim |
| 5032 habitus est, qui Deo non competit, cum sit medius inter potentiam | |
| 53 | 5033 et actum. Ergo scientia non est in Deo.</p><p title="I q. 14 a. 1 arg. 2"><a name="28895"><span class="ref">[28895] Iª q. 14 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5034 scientia, cum sit conclusionum, est quaedam cognitio ab alio |
| 5035 causata, scilicet ex cognitione principiorum. Sed nihil causatum | |
| 53 | 5036 est in Deo. Ergo scientia non est in Deo.</p><p title="I q. 14 a. 1 arg. 3"><a name="28896"><span class="ref">[28896] Iª q. 14 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 5037 scientia vel universalis vel particularis est. Sed in Deo non est |
| 5038 universale et particulare, ut ex superioribus patet; ergo in Deo | |
| 53 | 5039 non est scientia.</p><p title="I q. 14 a. 1 s. c."><a name="28897"><span class="ref">[28897] Iª q. 14 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5040 quod apostolus dicit Rom. XI, <i>o altitudo divitiarum sapientiae |
| 53 | 5041 et scientiae Dei</i>.</p><p title="I q. 14 a. 1 co."><a name="28898"><span class="ref">[28898] Iª q. 14 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5042 quod in Deo perfectissime est scientia. Ad cuius evidentiam, |
| 5043 considerandum est quod cognoscentia a non cognoscentibus in hoc | |
| 5044 distinguuntur, quia non cognoscentia nihil habent nisi formam suam | |
| 5045 tantum; sed cognoscens natum est habere formam etiam rei alterius, | |
| 5046 nam species cogniti est in cognoscente. Unde manifestum est quod | |
| 5047 natura rei non cognoscentis est magis coarctata et limitata, natura | |
| 5048 autem rerum cognoscentium habet maiorem amplitudinem et | |
| 5049 extensionem. Propter quod dicit philosophus, III de anima, quod | |
| 5050 <i>anima est quodammodo omnia</i>. Coarctatio autem formae est per | |
| 5051 materiam. Unde et supra diximus quod formae, secundum quod sunt | |
| 5052 magis immateriales, secundum hoc magis accedunt ad quandam | |
| 5053 infinitatem. Patet igitur quod immaterialitas alicuius rei est | |
| 5054 ratio quod sit cognoscitiva; et secundum modum immaterialitatis est | |
| 5055 modus cognitionis. Unde in II de anima dicitur quod plantae non | |
| 5056 cognoscunt, propter suam materialitatem. Sensus autem cognoscitivus | |
| 5057 est, quia receptivus est specierum sine materia, et intellectus | |
| 5058 adhuc magis cognoscitivus, quia magis separatus est a materia et | |
| 5059 immixtus, ut dicitur in III de anima. Unde, cum Deus sit in summo | |
| 5060 immaterialitatis, ut ex superioribus patet, sequitur quod ipse sit | |
| 53 | 5061 in summo cognitionis.</p><p title="I q. 14 a. 1 ad 1"><a name="28899"><span class="ref">[28899] Iª q. 14 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5062 dicendum quod, quia perfectiones procedentes a Deo in creaturas, |
| 5063 altiori modo sunt in Deo, ut supra dictum est, oportet quod, | |
| 5064 quandocumque aliquod nomen sumptum a quacumque perfectione | |
| 5065 creaturae Deo attribuitur, secludatur ab eius significatione omne | |
| 5066 illud quod pertinet ad imperfectum modum qui competit creaturae. | |
| 5067 Unde scientia non est qualitas in Deo vel habitus, sed substantia | |
| 53 | 5068 et actus purus.</p><p title="I q. 14 a. 1 ad 2"><a name="28900"><span class="ref">[28900] Iª q. 14 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5069 dicendum quod ea quae sunt divisim et multipliciter in creaturis, |
| 5070 in Deo sunt simpliciter et unite, ut supra dictum est. Homo autem, | |
| 5071 secundum diversa cognita, habet diversas cognitiones, nam secundum | |
| 5072 quod cognoscit principia, dicitur habere intelligentiam; scientiam | |
| 5073 vero, secundum quod cognoscit conclusiones; sapientiam, secundum | |
| 5074 quod cognoscit causam altissimam; consilium vel prudentiam, | |
| 5075 secundum quod cognoscit agibilia. Sed haec omnia Deus una et | |
| 5076 simplici cognitione cognoscit, ut infra patebit. Unde simplex Dei | |
| 5077 cognitio omnibus istis nominibus nominari potest, ita tamen quod ab | |
| 5078 unoquoque eorum, secundum quod in divinam praedicationem venit, | |
| 5079 secludatur quidquid imperfectionis est, et retineatur quidquid | |
| 5080 perfectionis est. Et secundum hoc dicitur Iob XII, <i>apud ipsum | |
| 5081 est sapientia et fortitudo; ipse habet consilium et | |
| 53 | 5082 intelligentiam</i>.</p><p title="I q. 14 a. 1 ad 3"><a name="28901"><span class="ref">[28901] Iª q. 14 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5083 dicendum quod scientia est secundum modum cognoscentis, scitum enim |
| 5084 est in sciente secundum modum scientis. Et ideo, cum modus divinae | |
| 5085 essentiae sit altior quam modus quo creaturae sunt, scientia divina | |
| 5086 non habet modum creatae scientiae, ut scilicet sit universalis vel | |
| 5087 particularis, vel in habitu vel in potentia, vel secundum aliquem | |
| 53 | 5088 talem modum disposita.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 14 a. 2 arg. 1"><a name="28902"><span class="ref">[28902] Iª q. 14 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 5089 proceditur. Videtur quod Deus non intelligat se. Dicitur enim in |
| 5090 libro de causis, quod <i>omnis sciens qui scit suam essentiam, est | |
| 5091 rediens ad essentiam suam reditione completa</i>. Sed Deus non exit | |
| 5092 extra essentiam suam, nec aliquo modo movetur, et sic non competit | |
| 5093 sibi redire ad essentiam suam. Ergo ipse non est sciens essentiam | |
| 53 | 5094 suam.</p><p title="I q. 14 a. 2 arg. 2"><a name="28903"><span class="ref">[28903] Iª q. 14 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5095 intelligere est quoddam pati et moveri, ut dicitur in III de anima, |
| 5096 scientia etiam est assimilatio ad rem scitam, et scitum etiam est | |
| 5097 perfectio scientis. Sed nihil movetur, vel patitur, vel perficitur | |
| 5098 a seipso; neque similitudo sibi est, ut Hilarius dicit. Ergo Deus | |
| 53 | 5099 non est sciens seipsum.</p><p title="I q. 14 a. 2 arg. 3"><a name="28904"><span class="ref">[28904] Iª q. 14 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5100 praecipue Deo sumus similes secundum intellectum, quia secundum |
| 5101 mentem sumus ad imaginem Dei, ut dicit Augustinus. Sed intellectus | |
| 5102 noster non intelligit se, nisi sicut intelligit alia, ut dicitur in | |
| 5103 III de anima. Ergo nec Deus intelligit se, nisi forte intelligendo | |
| 53 | 5104 alia.</p><p title="I q. 14 a. 2 s. c."><a name="28905"><span class="ref">[28905] Iª q. 14 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5105 quod dicitur I ad Cor. II, <i>quae sunt Dei, nemo novit nisi |
| 53 | 5106 spiritus Dei</i>.</p><p title="I q. 14 a. 2 co."><a name="28906"><span class="ref">[28906] Iª q. 14 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5107 quod Deus se per seipsum intelligit. Ad cuius evidentiam, sciendum |
| 5108 est quod, licet in operationibus quae transeunt in exteriorem | |
| 5109 effectum, obiectum operationis, quod significatur ut terminus, sit | |
| 5110 aliquid extra operantem; tamen in operationibus quae sunt in | |
| 5111 operante, obiectum quod significatur ut terminus operationis, est | |
| 5112 in ipso operante; et secundum quod est in eo, sic est operatio in | |
| 5113 actu. Unde dicitur in libro de anima, quod sensibile in actu est | |
| 5114 sensus in actu, et intelligibile in actu est intellectus in actu. | |
| 5115 Ex hoc enim aliquid in actu sentimus vel intelligimus, quod | |
| 5116 intellectus noster vel sensus informatur in actu per speciem | |
| 5117 sensibilis vel intelligibilis. Et secundum hoc tantum sensus vel | |
| 5118 intellectus aliud est a sensibili vel intelligibili, quia utrumque | |
| 5119 est in potentia. Cum igitur Deus nihil potentialitatis habeat, sed | |
| 5120 sit actus purus, oportet quod in eo intellectus et intellectum sint | |
| 5121 idem omnibus modis, ita scilicet, ut neque careat specie | |
| 5122 intelligibili, sicut intellectus noster cum intelligit in potentia; | |
| 5123 neque species intelligibilis sit aliud a substantia intellectus | |
| 5124 divini, sicut accidit in intellectu nostro, cum est actu | |
| 5125 intelligens; sed ipsa species intelligibilis est ipse intellectus | |
| 53 | 5126 divinus. Et sic seipsum per seipsum intelligit.</p><p title="I q. 14 a. 2 ad 1"><a name="28907"><span class="ref">[28907] Iª q. 14 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5127 dicendum quod redire ad essentiam suam nihil aliud est quam rem |
| 5128 subsistere in seipsa. Forma enim, inquantum perficit materiam dando | |
| 5129 ei esse, quodammodo supra ipsam effunditur, inquantum vero in | |
| 5130 seipsa habet esse, in seipsam redit. Virtutes igitur cognoscitivae | |
| 5131 quae non sunt subsistentes, sed actus aliquorum organorum, non | |
| 5132 cognoscunt seipsas; sicut patet in singulis sensibus. Sed virtutes | |
| 5133 cognoscitivae per se subsistentes, cognoscunt seipsas. Et propter | |
| 5134 hoc dicitur in libro de causis, quod <i>sciens essentiam suam, | |
| 5135 redit ad essentiam suam</i>. Per se autem subsistere maxime | |
| 5136 convenit Deo. Unde secundum hunc modum loquendi, ipse est maxime | |
| 53 | 5137 rediens ad essentiam suam, et cognoscens seipsum.</p><p title="I q. 14 a. 2 ad 2"><a name="28908"><span class="ref">[28908] Iª q. 14 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5138 dicendum quod moveri et pati sumuntur aequivoce secundum quod |
| 5139 intelligere dicitur esse quoddam moveri vel pati, ut dicitur in III | |
| 5140 de anima. Non enim intelligere est motus qui est actus imperfecti, | |
| 5141 qui est ab alio in aliud, sed actus perfecti, existens in ipso | |
| 5142 agente. Similiter etiam quod intellectus perficiatur ab | |
| 5143 intelligibili vel assimiletur ei, hoc convenit intellectui qui | |
| 5144 quandoque est in potentia, quia per hoc quod est in potentia, | |
| 5145 differt ab intelligibili, et assimilatur ei per speciem | |
| 5146 intelligibilem, quae est similitudo rei intellectae; et perficitur | |
| 5147 per ipsam, sicut potentia per actum. Sed intellectus divinus, qui | |
| 5148 nullo modo est in potentia, non perficitur per intelligibile, neque | |
| 53 | 5149 assimilatur ei, sed est sua perfectio et suum intelligibile.</p><p title="I q. 14 a. 2 ad 3"><a name="28909"><span class="ref">[28909] Iª q. 14 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5150 dicendum quod esse naturale non est materiae primae, quae est in |
| 5151 potentia, nisi secundum quod est reducta in actum per formam. | |
| 5152 Intellectus autem noster possibilis se habet in ordine | |
| 5153 intelligibilium, sicut materia prima in ordine rerum naturalium, eo | |
| 5154 quod est in potentia ad intelligibilia, sicut materia prima ad | |
| 5155 naturalia. Unde intellectus noster possibilis non potest habere | |
| 5156 intelligibilem operationem, nisi inquantum perficitur per speciem | |
| 5157 intelligibilem alicuius. Et sic intelligit seipsum per speciem | |
| 5158 intelligibilem, sicut et alia, manifestum est enim quod ex eo quod | |
| 5159 cognoscit intelligibile, intelligit ipsum suum intelligere, et per | |
| 5160 actum cognoscit potentiam intellectivam. Deus autem est sicut actus | |
| 5161 purus tam in ordine existentium, quam in ordine intelligibilium, et | |
| 53 | 5162 ideo per seipsum, seipsum intelligit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 14 a. 3 arg. 1"><a name="28910"><span class="ref">[28910] Iª q. 14 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 5163 proceditur. Videtur quod Deus non comprehendat seipsum. Dicit enim |
| 5164 Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod id quod | |
| 5165 comprehendit se, finitum est sibi. Sed Deus est omnibus modis | |
| 53 | 5166 infinitus. Ergo non comprehendit se.</p><p title="I q. 14 a. 3 arg. 2"><a name="28911"><span class="ref">[28911] Iª q. 14 a. 3 arg. 2</span></a> Si dicatur quod |
| 28 | 5167 Deus infinitus est nobis, sed sibi finitus, contra, verius est |
| 5168 unumquodque secundum quod est apud Deum, quam secundum quod est | |
| 5169 apud nos. Si igitur Deus sibi ipsi est finitus, nobis autem | |
| 5170 infinitus, verius est Deum esse finitum, quam infinitum. Quod est | |
| 53 | 5171 contra prius determinata. Non ergo Deus comprehendit seipsum.</p><p title="I q. 14 a. 3 s. c."><a name="28912"><span class="ref">[28912] Iª q. 14 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5172 quod Augustinus dicit ibidem, <i>omne quod intelligit se, |
| 5173 comprehendit se</i>. Sed Deus intelligit se. Ergo comprehendit | |
| 53 | 5174 se.</p><p title="I q. 14 a. 3 co."><a name="28913"><span class="ref">[28913] Iª q. 14 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5175 quod Deus perfecte comprehendit seipsum. Quod sic patet. Tunc enim |
| 5176 dicitur aliquid comprehendi, quando pervenitur ad finem cognitionis | |
| 5177 ipsius, et hoc est quando res cognoscitur ita perfecte, sicut | |
| 5178 cognoscibilis est. Sicut propositio demonstrabilis comprehenditur, | |
| 5179 quando scitur per demonstrationem, non autem quando cognoscitur per | |
| 5180 aliquam rationem probabilem. Manifestum est autem quod Deus ita | |
| 5181 perfecte cognoscit seipsum, sicut perfecte cognoscibilis est. Est | |
| 5182 enim unumquodque cognoscibile secundum modum sui actus, non enim | |
| 5183 cognoscitur aliquid secundum quod in potentia est, sed secundum | |
| 5184 quod est in actu, ut dicitur in IX Metaphys. Tanta est autem virtus | |
| 5185 Dei in cognoscendo, quanta est actualitas eius in existendo, quia | |
| 5186 per hoc quod actu est, et ab omni materia et potentia separatus, | |
| 5187 Deus cognoscitivus est, ut ostensum est. Unde manifestum est quod | |
| 5188 tantum seipsum cognoscit, quantum cognoscibilis est. Et propter hoc | |
| 53 | 5189 seipsum perfecte comprehendit.</p><p title="I q. 14 a. 3 ad 1"><a name="28914"><span class="ref">[28914] Iª q. 14 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5190 dicendum quod comprehendere, si proprie accipiatur, significat |
| 5191 aliquid habens et includens alterum. Et sic oportet quod omne | |
| 5192 comprehensum sit finitum, sicut omne inclusum. Non sic autem | |
| 5193 comprehendi dicitur Deus a seipso, ut intellectus suus sit aliud | |
| 5194 quam ipse, et capiat ipsum et includat. Sed huiusmodi locutiones | |
| 5195 per negationem sunt exponendae. Sicut enim Deus dicitur esse in | |
| 5196 seipso, quia a nullo exteriori continetur; ita dicitur comprehendi | |
| 5197 a seipso, quia nihil est sui quod lateat ipsum dicit enim | |
| 5198 Augustinus, in libro de videndo Deum, quod <i>totum comprehenditur | |
| 53 | 5199 videndo, quod ita videtur, ut nihil eius lateat videntem</i>.</p><p title="I q. 14 a. 3 ad 2"><a name="28915"><span class="ref">[28915] Iª q. 14 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5200 dicendum quod, cum dicitur Deus finitus est sibi, intelligendum est |
| 5201 secundum quandam similitudinem proportionis; quia sic se habet in | |
| 5202 non excedendo intellectum suum, sicut se habet aliquod finitum in | |
| 5203 non excedendo intellectum finitum. Non autem sic dicitur Deus sibi | |
| 53 | 5204 finitus, quod ipse intelligat se esse aliquid finitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 14 a. 4 arg. 1"><a name="28916"><span class="ref">[28916] Iª q. 14 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 5205 proceditur. Videtur quod ipsum intelligere Dei non sit eius |
| 5206 substantia. Intelligere enim est quaedam operatio. Operatio autem | |
| 5207 aliquid significat procedens ab operante. Ergo ipsum intelligere | |
| 53 | 5208 Dei non est ipsa Dei substantia.</p><p title="I q. 14 a. 4 arg. 2"><a name="28917"><span class="ref">[28917] Iª q. 14 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, cum |
| 28 | 5209 aliquis intelligit se intelligere, hoc non est intelligere aliquid |
| 5210 magnum vel principale intellectum, sed intelligere quoddam | |
| 5211 secundarium et accessorium. Si igitur Deus sit ipsum intelligere, | |
| 5212 intelligere Deum erit sicut cum intelligimus intelligere. Et sic | |
| 53 | 5213 non erit aliquid magnum intelligere Deum.</p><p title="I q. 14 a. 4 arg. 3"><a name="28918"><span class="ref">[28918] Iª q. 14 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 5214 intelligere est aliquid intelligere. Cum ergo Deus intelligit se, |
| 5215 si ipsemet non est aliud quam suum intelligere, intelligit se | |
| 5216 intelligere, et intelligere se intelligere se, et sic in infinitum. | |
| 53 | 5217 Non ergo ipsum intelligere Dei est eius substantia.</p><p title="I q. 14 a. 4 s. c."><a name="28919"><span class="ref">[28919] Iª q. 14 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5218 quod dicit Augustinus, Lib. VII de Trin., <i>Deo hoc est esse, quod |
| 5219 sapientem esse</i>. Hoc autem est sapientem esse, quod intelligere. | |
| 5220 Ergo Deo hoc est esse, quod intelligere. Sed esse Dei est eius | |
| 5221 substantia, ut supra ostensum est. Ergo intelligere Dei est eius | |
| 53 | 5222 substantia.</p><p title="I q. 14 a. 4 co."><a name="28920"><span class="ref">[28920] Iª q. 14 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5223 quod est necesse dicere quod intelligere Dei est eius substantia. |
| 5224 Nam si intelligere Dei sit aliud quam eius substantia, oporteret, | |
| 5225 ut dicit philosophus in XII Metaphys., quod aliquid aliud esset | |
| 5226 actus et perfectio substantiae divinae, ad quod se haberet | |
| 5227 substantia divina sicut potentia ad actum (quod est omnino | |
| 5228 impossibile), nam intelligere est perfectio et actus intelligentis. | |
| 5229 Hoc autem qualiter sit, considerandum est. Sicut enim supra dictum | |
| 5230 est, intelligere non est actio progrediens ad aliquid extrinsecum, | |
| 5231 sed manet in operante sicut actus et perfectio eius, prout esse est | |
| 5232 perfectio existentis, sicut enim esse consequitur formam, ita | |
| 5233 intelligere sequitur speciem intelligibilem. In Deo autem non est | |
| 5234 forma quae sit aliud quam suum esse, ut supra ostensum est. Unde, | |
| 5235 cum ipsa sua essentia sit etiam species intelligibilis, ut dictum | |
| 5236 est, ex necessitate sequitur quod ipsum eius intelligere sit eius | |
| 5237 essentia et eius esse. Et sic patet ex omnibus praemissis quod in | |
| 5238 Deo intellectus, et id quod intelligitur, et species | |
| 5239 intelligibilis, et ipsum intelligere, sunt omnino unum et idem. | |
| 5240 Unde patet quod per hoc quod Deus dicitur intelligens, nulla | |
| 53 | 5241 multiplicitas ponitur in eius substantia.</p><p title="I q. 14 a. 4 ad 1"><a name="28921"><span class="ref">[28921] Iª q. 14 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5242 dicendum quod intelligere non est operatio exiens ab ipso operante, |
| 53 | 5243 sed manens in ipso.</p><p title="I q. 14 a. 4 ad 2"><a name="28922"><span class="ref">[28922] Iª q. 14 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5244 dicendum quod, cum intelligitur illud intelligere quod non est |
| 5245 subsistens, non intelligitur aliquid magnum; sicut cum intelligimus | |
| 5246 intelligere nostrum. Et ideo non est simile de ipso intelligere | |
| 53 | 5247 divino, quod est subsistens.</p><p title="I q. 14 a. 4 ad 3"><a name="28923"><span class="ref">[28923] Iª q. 14 a. 4 ad 3</span></a> Et per hoc patet |
| 28 | 5248 responsio ad tertium. Nam intelligere divinum, quod est in seipso |
| 5249 subsistens, est sui ipsius; et non alicuius alterius, ut sic | |
| 53 | 5250 oporteat procedere in infinitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 14 a. 5 arg. 1"><a name="28924"><span class="ref">[28924] Iª q. 14 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 5251 proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat alia a se. Quaecumque |
| 5252 enim sunt alia a Deo, sunt extra ipsum. Sed Augustinus dicit, in | |
| 5253 libro octoginta trium qu., quod <i>neque quidquam Deus extra | |
| 53 | 5254 seipsum intuetur</i>. Ergo non cognoscit alia a se.</p><p title="I q. 14 a. 5 arg. 2"><a name="28925"><span class="ref">[28925] Iª q. 14 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5255 intellectum est perfectio intelligentis. Si ergo Deus intelligat |
| 5256 alia a se, aliquid aliud erit perfectio Dei, et nobilius ipso. Quod | |
| 53 | 5257 est impossibile.</p><p title="I q. 14 a. 5 arg. 3"><a name="28926"><span class="ref">[28926] Iª q. 14 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, ipsum |
| 28 | 5258 intelligere speciem habet ab intelligibili, sicut et omnis alius |
| 5259 actus a suo obiecto, unde et ipsum intelligere tanto est nobilius, | |
| 5260 quanto etiam nobilius est ipsum quod intelligitur. Sed Deus est | |
| 5261 ipsum suum intelligere, ut ex dictis patet. Si igitur Deus | |
| 5262 intelligit aliquid aliud a se, ipse Deus specificatur per aliquid | |
| 5263 aliud a se, quod est impossibile. Non igitur intelligit alia a | |
| 53 | 5264 se.</p><p title="I q. 14 a. 5 s. c."><a name="28927"><span class="ref">[28927] Iª q. 14 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5265 quod dicitur Hebr. IV, <i>omnia nuda et aperta sunt oculis |
| 53 | 5266 eius</i>.</p><p title="I q. 14 a. 5 co."><a name="28928"><span class="ref">[28928] Iª q. 14 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5267 quod necesse est Deum cognoscere alia a se. Manifestum est enim |
| 5268 quod seipsum perfecte intelligit, alioquin suum esse non esset | |
| 5269 perfectum, cum suum esse sit suum intelligere. Si autem perfecte | |
| 5270 aliquid cognoscitur, necesse est quod virtus eius perfecte | |
| 5271 cognoscatur. Virtus autem alicuius rei perfecte cognosci non | |
| 5272 potest, nisi cognoscantur ea ad quae virtus se extendit. Unde, cum | |
| 5273 virtus divina se extendat ad alia, eo quod ipsa est prima causa | |
| 5274 effectiva omnium entium, ut ex supradictis patet; necesse est quod | |
| 5275 Deus alia a se cognoscat. Et hoc etiam evidentius fit, si | |
| 5276 adiungatur quod ipsum esse causae agentis primae, scilicet Dei, est | |
| 5277 eius intelligere. Unde quicumque effectus praeexistunt in Deo sicut | |
| 5278 in causa prima, necesse est quod sint in ipso eius intelligere; et | |
| 5279 quod omnia in eo sint secundum modum intelligibilem, nam omne quod | |
| 5280 est in altero, est in eo secundum modum eius in quo est. Ad | |
| 5281 sciendum autem qualiter alia a se cognoscat, considerandum est quod | |
| 5282 dupliciter aliquid cognoscitur, uno modo, in seipso; alio modo, in | |
| 5283 altero. In seipso quidem cognoscitur aliquid, quando cognoscitur | |
| 5284 per speciem propriam adaequatam ipsi cognoscibili, sicut cum oculus | |
| 5285 videt hominem per speciem hominis. In alio autem videtur id quod | |
| 5286 videtur per speciem continentis, sicut cum pars videtur in toto per | |
| 5287 speciem totius, vel cum homo videtur in speculo per speciem | |
| 5288 speculi, vel quocumque alio modo contingat aliquid in alio videri. | |
| 5289 Sic igitur dicendum est quod Deus seipsum videt in seipso, quia | |
| 5290 seipsum videt per essentiam suam. Alia autem a se videt non in | |
| 5291 ipsis, sed in seipso, inquantum essentia sua continet similitudinem | |
| 53 | 5292 aliorum ab ipso.</p><p title="I q. 14 a. 5 ad 1"><a name="28929"><span class="ref">[28929] Iª q. 14 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5293 dicendum quod verbum Augustini dicentis quod Deus nihil extra se |
| 5294 intuetur, non est sic intelligendum, quasi nihil quod sit extra se | |
| 5295 intueatur, sed quia id quod est extra seipsum, non intuetur nisi in | |
| 53 | 5296 seipso, ut dictum est.</p><p title="I q. 14 a. 5 ad 2"><a name="28930"><span class="ref">[28930] Iª q. 14 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5297 dicendum quod intellectum est perfectio intelligentis non quidem |
| 5298 secundum suam substantiam, sed secundum suam speciem, secundum quam | |
| 5299 est in intellectu, ut forma et perfectio eius, <i>lapis enim non | |
| 5300 est in anima, sed species eius</i>, ut dicitur in III de anima. Ea | |
| 5301 vero quae sunt alia a Deo, intelliguntur a Deo inquantum essentia | |
| 5302 Dei continet species eorum, ut dictum est. Unde non sequitur quod | |
| 5303 aliquid aliud sit perfectio divini intellectus, quam ipsa essentia | |
| 53 | 5304 Dei.</p><p title="I q. 14 a. 5 ad 3"><a name="28931"><span class="ref">[28931] Iª q. 14 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5305 dicendum quod ipsum intelligere non specificatur per id quod in |
| 5306 alio intelligitur, sed per principale intellectum, in quo alia | |
| 5307 intelliguntur. Intantum enim ipsum intelligere specificatur per | |
| 5308 obiectum suum, inquantum forma intelligibilis est principium | |
| 5309 intellectualis operationis, nam omnis operatio specificatur per | |
| 5310 formam quae est principium operationis, sicut calefactio per | |
| 5311 calorem. Unde per illam formam intelligibilem specificatur | |
| 5312 intellectualis operatio, quae facit intellectum in actu. Et haec | |
| 5313 est species principalis intellecti, quae in Deo nihil est aliud | |
| 5314 quam essentia sua, in qua omnes species rerum comprehenduntur. Unde | |
| 5315 non oportet quod ipsum intelligere divinum, vel potius ipse Deus, | |
| 53 | 5316 specificetur per aliud quam per essentiam divinam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 14 a. 6 arg. 1"><a name="28932"><span class="ref">[28932] Iª q. 14 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 5317 proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat alia a se propria |
| 5318 cognitione. Sic enim cognoscit alia a se, ut dictum est, secundum | |
| 5319 quod alia ab ipso in eo sunt. Sed alia ab eo sunt in ipso sicut in | |
| 5320 prima causa communi et universali. Ergo et alia cognoscuntur a Deo, | |
| 5321 sicut in causa prima et universali. Hoc autem est cognoscere in | |
| 5322 universali, et non secundum propriam cognitionem. Ergo Deus | |
| 5323 cognoscit alia a se in universali, et non secundum propriam | |
| 53 | 5324 cognitionem.</p><p title="I q. 14 a. 6 arg. 2"><a name="28933"><span class="ref">[28933] Iª q. 14 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5325 quantum distat essentia creaturae ab essentia divina, tantum distat |
| 5326 essentia divina ab essentia creaturae. Sed per essentiam creaturae | |
| 5327 non potest cognosci essentia divina, ut supra dictum est. Ergo nec | |
| 5328 per essentiam divinam potest cognosci essentia creaturae. Et sic, | |
| 5329 cum Deus nihil cognoscat nisi per essentiam suam, sequitur quod non | |
| 5330 cognoscat creaturam secundum eius essentiam, ut cognoscat de ea | |
| 53 | 5331 quid est, quod est propriam cognitionem de re habere.</p><p title="I q. 14 a. 6 arg. 3"><a name="28934"><span class="ref">[28934] Iª q. 14 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5332 propria cognitio non habetur de re, nisi per propriam eius |
| 5333 rationem. Sed cum Deus cognoscat omnia per essentiam suam, non | |
| 5334 videtur quod unumquodque per propriam rationem cognoscat, idem enim | |
| 5335 non potest esse propria ratio multorum et diversorum. Non ergo | |
| 5336 habet propriam cognitionem Deus de rebus, sed communem, nam | |
| 5337 cognoscere res non secundum propriam rationem, est cognoscere res | |
| 53 | 5338 solum in communi.</p><p title="I q. 14 a. 6 s. c."><a name="28935"><span class="ref">[28935] Iª q. 14 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 5339 habere propriam cognitionem de rebus, est cognoscere res non solum |
| 5340 in communi, sed secundum quod sunt ab invicem distinctae. Sic autem | |
| 5341 Deus cognoscit res. Unde dicitur Heb. IV, quod <i>pertingit usque | |
| 5342 ad divisionem spiritus et animae, compagum quoque et medullarum; et | |
| 5343 discretor cogitationum et intentionum cordis; et non est ulla | |
| 53 | 5344 creatura invisibilis in conspectu eius</i>.</p><p title="I q. 14 a. 6 co."><a name="28936"><span class="ref">[28936] Iª q. 14 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5345 quod circa hoc quidam erraverunt, dicentes quod Deus alia a se non |
| 5346 cognoscit nisi in communi, scilicet inquantum sunt entia. Sicut | |
| 5347 enim ignis, si cognosceret seipsum ut est principium caloris, | |
| 5348 cognosceret naturam caloris, et omnia alia inquantum sunt calida; | |
| 5349 ita Deus, inquantum cognoscit se ut principium essendi, cognoscit | |
| 5350 naturam entis, et omnia alia inquantum sunt entia. Sed hoc non | |
| 5351 potest esse. Nam intelligere aliquid in communi, et non in | |
| 5352 speciali, est imperfecte aliquid cognoscere. Unde intellectus | |
| 5353 noster, dum de potentia in actum reducitur, pertingit prius ad | |
| 5354 cognitionem universalem et confusam de rebus, quam ad propriam | |
| 5355 rerum cognitionem, sicut de imperfecto ad perfectum procedens, ut | |
| 5356 patet in I Physic. Si igitur cognitio Dei de rebus aliis a se, | |
| 5357 esset in universali tantum, et non in speciali, sequeretur quod | |
| 5358 eius intelligere non esset omnibus modis perfectum, et per | |
| 5359 consequens nec eius esse, quod est contra ea quae superius ostensa | |
| 5360 sunt. Oportet igitur dicere quod alia a se cognoscat propria | |
| 5361 cognitione; non solum secundum quod communicant in ratione entis, | |
| 5362 sed secundum quod unum ab alio distinguitur. Et ad huius | |
| 5363 evidentiam, considerandum est quod quidam, volentes ostendere quod | |
| 5364 Deus per unum cognoscit multa, utuntur quibusdam exemplis, ut puta | |
| 5365 quod, si centrum cognosceret seipsum, cognosceret omnes lineas | |
| 5366 progredientes a centro; vel lux, si cognosceret seipsam, | |
| 5367 cognosceret omnes colores. Sed haec exempla, licet quantum ad | |
| 5368 aliquid similia sint, scilicet quantum ad universalem causalitatem; | |
| 5369 tamen deficiunt quantum ad hoc, quod multitudo et diversitas non | |
| 5370 causantur ab illo uno principio universali, quantum ad id quod | |
| 5371 principium distinctionis est, sed solum quantum ad id in quo | |
| 5372 communicant. Non enim diversitas colorum causatur ex luce solum, | |
| 5373 sed ex diversa dispositione diaphani recipientis, et similiter | |
| 5374 diversitas linearum ex diverso situ. Et inde est quod huiusmodi | |
| 5375 diversitas et multitudo non potest cognosci in suo principio | |
| 5376 secundum propriam cognitionem, sed solum in communi. Sed in Deo non | |
| 5377 sic est. Supra enim ostensum est quod quidquid perfectionis est in | |
| 5378 quacumque creatura, totum praeexistit et continetur in Deo secundum | |
| 5379 modum excellentem. Non solum autem id in quo creaturae communicant, | |
| 5380 scilicet ipsum esse, ad perfectionem pertinet; sed etiam ea per | |
| 5381 quae creaturae ad invicem distinguuntur, sicut vivere, et | |
| 5382 intelligere, et huiusmodi, quibus viventia a non viventibus, et | |
| 5383 intelligentia a non intelligentibus distinguuntur. Et omnis forma, | |
| 5384 per quam quaelibet res in propria specie constituitur, perfectio | |
| 5385 quaedam est. Et sic omnia in Deo praeexistunt, non solum quantum ad | |
| 5386 id quod commune est omnibus, sed etiam quantum ad ea secundum quae | |
| 5387 res distinguuntur. Et sic, cum Deus in se omnes perfectiones | |
| 5388 contineat, comparatur Dei essentia ad omnes rerum essentias, non | |
| 5389 sicut commune ad propria, ut unitas ad numeros, vel centrum ad | |
| 5390 lineas; sed sicut perfectus actus ad imperfectos, ut si dicerem, | |
| 5391 homo ad animal, vel senarius, qui est numerus perfectus, ad numeros | |
| 5392 imperfectos sub ipso contentos. Manifestum est autem quod per actum | |
| 5393 perfectum cognosci possunt actus imperfecti, non solum in communi, | |
| 5394 sed etiam propria cognitione. Sicut qui cognoscit hominem, | |
| 5395 cognoscit animal propria cognitione, et qui cognoscit senarium, | |
| 5396 cognoscit trinarium propria cognitione. Sic igitur, cum essentia | |
| 5397 Dei habeat in se quidquid perfectionis habet essentia cuiuscumque | |
| 5398 rei alterius, et adhuc amplius, Deus in seipso potest omnia propria | |
| 5399 cognitione cognoscere. Propria enim natura uniuscuiusque consistit, | |
| 5400 secundum quod per aliquem modum divinam perfectionem participat. | |
| 5401 Non autem Deus perfecte seipsum cognosceret, nisi cognosceret | |
| 5402 quomodocumque participabilis est ab aliis sua perfectio, nec etiam | |
| 5403 ipsam naturam essendi perfecte sciret, nisi cognosceret omnes modos | |
| 5404 essendi. Unde manifestum est quod Deus cognoscit omnes res propria | |
| 53 | 5405 cognitione, secundum quod ab aliis distinguuntur.</p><p title="I q. 14 a. 6 ad 1"><a name="28937"><span class="ref">[28937] Iª q. 14 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5406 dicendum quod sic cognoscere aliquid sicut in cognoscente est, |
| 5407 potest dupliciter intelligi. Uno modo, secundum quod hoc adverbium | |
| 5408 sic importat modum cognitionis ex parte rei cognitae. Et sic falsum | |
| 5409 est. Non enim semper cognoscens cognoscit cognitum secundum illud | |
| 5410 esse quod habet in cognoscente, oculus enim non cognoscit lapidem | |
| 5411 secundum esse quod habet in oculo; sed per speciem lapidis quam | |
| 5412 habet in se, cognoscit lapidem secundum esse quod habet extra | |
| 5413 oculum. Et si aliquis cognoscens cognoscat cognitum secundum esse | |
| 5414 quod habet in cognoscente, nihilominus cognoscit ipsum secundum | |
| 5415 esse quod habet extra cognoscentem, sicut intellectus cognoscit | |
| 5416 lapidem secundum esse intelligibile quod habet in intellectu, | |
| 5417 inquantum cognoscit se intelligere; sed nihilominus cognoscit esse | |
| 5418 lapidis in propria natura. Si vero intelligatur secundum quod hoc | |
| 5419 adverbium sic importat modum ex parte cognoscentis, verum est quod | |
| 5420 sic solum cognoscens cognoscit cognitum, secundum quod est in | |
| 5421 cognoscente, quia quanto perfectius est cognitum in cognoscente, | |
| 5422 tanto perfectior est modus cognitionis. Sic igitur dicendum est | |
| 5423 quod Deus non solum cognoscit res esse in seipso; sed per id quod | |
| 5424 in seipso continet res, cognoscit eas in propria natura; et tanto | |
| 53 | 5425 perfectius, quanto perfectius est unumquodque in ipso.</p><p title="I q. 14 a. 6 ad 2"><a name="28938"><span class="ref">[28938] Iª q. 14 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5426 dicendum quod essentia creaturae comparatur ad essentiam Dei, ut |
| 5427 actus imperfectus ad perfectum. Et ideo essentia creaturae non | |
| 5428 sufficienter ducit in cognitionem essentiae divinae, sed e | |
| 53 | 5429 converso.</p><p title="I q. 14 a. 6 ad 3"><a name="28939"><span class="ref">[28939] Iª q. 14 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5430 dicendum quod idem non potest accipi ut ratio diversorum per modum |
| 5431 adaequationis. Sed divina essentia est aliquid excedens omnes | |
| 5432 creaturas. Unde potest accipi ut propria ratio uniuscuiusque, | |
| 5433 secundum quod diversimode est participabilis vel imitabilis a | |
| 53 | 5434 diversis creaturis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 14 a. 7 arg. 1"><a name="28940"><span class="ref">[28940] Iª q. 14 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 5435 proceditur. Videtur quod scientia Dei sit discursiva. Scientia enim |
| 5436 Dei non est secundum scire in habitu, sed secundum intelligere in | |
| 5437 actu. Sed secundum philosophum, in II Topic., scire in habitu | |
| 5438 contingit multa simul, sed intelligere actu unum tantum. Cum ergo | |
| 5439 Deus multa cognoscat, quia et se et alia, ut ostensum est, videtur | |
| 53 | 5440 quod non simul omnia intelligat, sed de uno in aliud discurrat.</p><p title="I q. 14 a. 7 arg. 2"><a name="28941"><span class="ref">[28941] Iª q. 14 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5441 cognoscere effectum per causam est scire discurrentis. Sed Deus |
| 5442 cognoscit alia per seipsum, sicut effectum per causam. Ergo | |
| 53 | 5443 cognitio sua est discursiva.</p><p title="I q. 14 a. 7 arg. 3"><a name="28942"><span class="ref">[28942] Iª q. 14 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5444 perfectius Deus scit unamquamque creaturam quam nos sciamus. Sed |
| 5445 nos in causis creatis cognoscimus earum effectus, et sic de causis | |
| 53 | 5446 ad causata discurrimus. Ergo videtur similiter esse in Deo.</p><p title="I q. 14 a. 7 s. c."><a name="28943"><span class="ref">[28943] Iª q. 14 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5447 quod Augustinus dicit, in XV de Trin., quod <i>Deus non |
| 5448 particulatim vel singillatim omnia videt, velut alternante | |
| 53 | 5449 conspectu hinc illuc, et inde huc; sed omnia videt simul</i>.</p><p title="I q. 14 a. 7 co."><a name="28944"><span class="ref">[28944] Iª q. 14 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5450 quod in scientia divina nullus est discursus. Quod sic patet. In |
| 5451 scientia enim nostra duplex est discursus. Unus secundum | |
| 5452 successionem tantum, sicut cum, postquam intelligimus aliquid in | |
| 5453 actu, convertimus nos ad intelligendum aliud. Alius discursus est | |
| 5454 secundum causalitatem, sicut cum per principia pervenimus in | |
| 5455 cognitionem conclusionum. Primus autem discursus Deo convenire non | |
| 5456 potest. Multa enim, quae successive intelligimus si unumquodque | |
| 5457 eorum in seipso consideretur, omnia simul intelligimus si in aliquo | |
| 5458 uno ea intelligamus, puta si partes intelligamus in toto, vel si | |
| 5459 diversas res videamus in speculo. Deus autem omnia videt in uno, | |
| 5460 quod est ipse, ut habitum est. Unde simul, et non successive omnia | |
| 5461 videt. Similiter etiam et secundus discursus Deo competere non | |
| 5462 potest. Primo quidem, quia secundus discursus praesupponit primum, | |
| 5463 procedentes enim a principiis ad conclusiones, non simul utrumque | |
| 5464 considerant. Deinde, quia discursus talis est procedentis de noto | |
| 5465 ad ignotum. Unde manifestum est quod, quando cognoscitur primum, | |
| 5466 adhuc ignoratur secundum. Et sic secundum non cognoscitur in primo, | |
| 5467 sed ex primo. Terminus vero discursus est, quando secundum videtur | |
| 5468 in primo, resolutis effectibus in causas, et tunc cessat discursus. | |
| 5469 Unde, cum Deus effectus suos in seipso videat sicut in causa, eius | |
| 53 | 5470 cognitio non est discursiva.</p><p title="I q. 14 a. 7 ad 1"><a name="28945"><span class="ref">[28945] Iª q. 14 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5471 dicendum quod, licet sit unum tantum intelligere in seipso, tamen |
| 53 | 5472 contingit multa intelligere in aliquo uno, ut dictum est.</p><p title="I q. 14 a. 7 ad 2"><a name="28946"><span class="ref">[28946] Iª q. 14 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5473 dicendum quod Deus non cognoscit per causam quasi prius cognitam, |
| 5474 effectus incognitos, sed eos cognoscit in causa. Unde eius cognitio | |
| 53 | 5475 est sine discursu, ut dictum est.</p><p title="I q. 14 a. 7 ad 3"><a name="28947"><span class="ref">[28947] Iª q. 14 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5476 dicendum quod effectus causarum creatarum videt quidem Deus in |
| 5477 ipsis causis, multo melius quam nos, non tamen ita quod cognitio | |
| 5478 effectuum causetur in ipso ex cognitione causarum creatarum, sicut | |
| 53 | 5479 in nobis. Unde eius scientia non est discursiva.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 14 a. 8 arg. 1"><a name="28948"><span class="ref">[28948] Iª q. 14 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 5480 proceditur. Videtur quod scientia Dei non sit causa rerum. Dicit |
| 5481 enim Origenes, super epistolam ad Rom., <i>non propterea aliquid | |
| 5482 erit, quia id scit Deus futurum; sed quia futurum est, ideo scitur | |
| 53 | 5483 a Deo antequam fiat</i>.</p><p title="I q. 14 a. 8 arg. 2"><a name="28949"><span class="ref">[28949] Iª q. 14 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5484 posita causa ponitur effectus. Sed scientia Dei est aeterna. Si |
| 5485 ergo scientia Dei est causa rerum creatarum, videtur quod creaturae | |
| 53 | 5486 sint ab aeterno.</p><p title="I q. 14 a. 8 arg. 3"><a name="28950"><span class="ref">[28950] Iª q. 14 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5487 scibile est prius scientia, et mensura eius, ut dicitur in X |
| 5488 Metaphys. Sed id quod est posterius et mensuratum, non potest esse | |
| 53 | 5489 causa. Ergo scientia Dei non est causa rerum.</p><p title="I q. 14 a. 8 s. c."><a name="28951"><span class="ref">[28951] Iª q. 14 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5490 quod dicit Augustinus, XV de Trin., <i>universas creaturas, et |
| 5491 spirituales et corporales, non quia sunt, ideo novit Deus; sed ideo | |
| 53 | 5492 sunt, quia novit</i>.</p><p title="I q. 14 a. 8 co."><a name="28952"><span class="ref">[28952] Iª q. 14 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5493 quod scientia Dei est causa rerum. Sic enim scientia Dei se habet |
| 5494 ad omnes res creatas, sicut scientia artificis se habet ad | |
| 5495 artificiata. Scientia autem artificis est causa artificiatorum, eo | |
| 5496 quod artifex operatur per suum intellectum, unde oportet quod forma | |
| 5497 intellectus sit principium operationis, sicut calor est principium | |
| 5498 calefactionis. Sed considerandum est quod forma naturalis, | |
| 5499 inquantum est forma manens in eo cui dat esse, non nominat | |
| 5500 principium actionis; sed secundum quod habet inclinationem ad | |
| 5501 effectum. Et similiter forma intelligibilis non nominat principium | |
| 5502 actionis secundum quod est tantum in intelligente, nisi adiungatur | |
| 5503 ei inclinatio ad effectum, quae est per voluntatem. Cum enim forma | |
| 5504 intelligibilis ad opposita se habeat (cum sit eadem scientia | |
| 5505 oppositorum), non produceret determinatum effectum, nisi | |
| 5506 determinaretur ad unum per appetitum, ut dicitur in IX Metaphys. | |
| 5507 Manifestum est autem quod Deus per intellectum suum causat res, cum | |
| 5508 suum esse sit suum intelligere. Unde necesse est quod sua scientia | |
| 5509 sit causa rerum, secundum quod habet voluntatem coniunctam. Unde | |
| 5510 scientia Dei, secundum quod est causa rerum, consuevit nominari | |
| 53 | 5511 scientia approbationis.</p><p title="I q. 14 a. 8 ad 1"><a name="28953"><span class="ref">[28953] Iª q. 14 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5512 dicendum quod Origenes locutus est attendens rationem scientiae, |
| 5513 cui non competit ratio causalitatis, nisi adiuncta voluntate, ut | |
| 5514 dictum est. Sed quod dicit ideo praescire Deum aliqua, quia sunt | |
| 5515 futura, intelligendum est secundum causam consequentiae, non | |
| 5516 secundum causam essendi. Sequitur enim, si aliqua sunt futura, quod | |
| 5517 Deus ea praescierit, non tamen res futurae sunt causa quod Deus | |
| 53 | 5518 sciat.</p><p title="I q. 14 a. 8 ad 2"><a name="28954"><span class="ref">[28954] Iª q. 14 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5519 dicendum quod scientia Dei est causa rerum, secundum quod res sunt |
| 5520 in scientia. Non fuit autem in scientia Dei, quod res essent ab | |
| 5521 aeterno. Unde, quamvis scientia Dei sit aeterna, non sequitur tamen | |
| 53 | 5522 quod creaturae sint ab aeterno.</p><p title="I q. 14 a. 8 ad 3"><a name="28955"><span class="ref">[28955] Iª q. 14 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5523 dicendum quod res naturales sunt mediae inter scientiam Dei et |
| 5524 scientiam nostram, nos enim scientiam accipimus a rebus | |
| 5525 naturalibus, quarum Deus per suam scientiam causa est. Unde, sicut | |
| 5526 scibilia naturalia sunt priora quam scientia nostra, et mensura | |
| 5527 eius, ita scientia Dei est prior quam res naturales, et mensura | |
| 5528 ipsarum. Sicut aliqua domus est media inter scientiam artificis qui | |
| 5529 eam fecit, et scientiam illius qui eius cognitionem ex ipsa iam | |
| 53 | 5530 facta capit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I q. 14 a. 9 arg. 1"><a name="28956"><span class="ref">[28956] Iª q. 14 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic |
| 28 | 5531 proceditur. Videtur quod Deus non habeat scientiam non entium. |
| 5532 Scientia enim Dei non est nisi verorum. Sed verum et ens | |
| 53 | 5533 convertuntur. Ergo scientia Dei non est non entium.</p><p title="I q. 14 a. 9 arg. 2"><a name="28957"><span class="ref">[28957] Iª q. 14 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5534 scientia requirit similitudinem inter scientem et scitum. Sed ea |
| 5535 quae non sunt, non possunt habere aliquam similitudinem ad Deum, | |
| 5536 qui est ipsum esse. Ergo ea quae non sunt, non possunt sciri a | |
| 53 | 5537 Deo.</p><p title="I q. 14 a. 9 arg. 3"><a name="28958"><span class="ref">[28958] Iª q. 14 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5538 scientia Dei est causa scitorum ab ipso. Sed non est causa non |
| 5539 entium, quia non ens non habet causam. Ergo Deus non habet | |
| 53 | 5540 scientiam de non entibus.</p><p title="I q. 14 a. 9 s. c."><a name="28959"><span class="ref">[28959] Iª q. 14 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5541 quod dicit apostolus ad Rom. IV, <i>qui vocat ea quae non sunt, |
| 53 | 5542 tanquam ea quae sunt</i>.</p><p title="I q. 14 a. 9 co."><a name="28960"><span class="ref">[28960] Iª q. 14 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5543 quod Deus scit omnia quaecumque sunt quocumque modo. Nihil autem |
| 5544 prohibet ea quae non sunt simpliciter, aliquo modo esse. | |
| 5545 Simpliciter enim sunt, quae actu sunt. Ea vero quae non sunt actu, | |
| 5546 sunt in potentia vel ipsius Dei, vel creaturae; sive in potentia | |
| 5547 activa, sive in passiva, sive in potentia opinandi, vel imaginandi, | |
| 5548 vel quocumque modo significandi. Quaecumque igitur possunt per | |
| 5549 creaturam fieri vel cogitari vel dici, et etiam quaecumque ipse | |
| 5550 facere potest, omnia cognoscit Deus, etiam si actu non sint. Et pro | |
| 5551 tanto dici potest quod habet etiam non entium scientiam. Sed horum | |
| 5552 quae actu non sunt, est attendenda quaedam diversitas. Quaedam | |
| 5553 enim, licet non sint nunc in actu, tamen vel fuerunt vel erunt, et | |
| 5554 omnia ista dicitur Deus scire scientia visionis. Quia, cum | |
| 5555 intelligere Dei, quod est eius esse, aeternitate mensuretur, quae | |
| 5556 sine successione existens totum tempus comprehendit, praesens | |
| 5557 intuitus Dei fertur in totum tempus, et in omnia quae sunt in | |
| 5558 quocumque tempore, sicut in subiecta sibi praesentialiter. Quaedam | |
| 5559 vero sunt, quae sunt in potentia Dei vel creaturae, quae tamen nec | |
| 5560 sunt nec erunt neque fuerunt. Et respectu horum non dicitur habere | |
| 5561 scientiam visionis, sed simplicis intelligentiae. Quod ideo | |
| 5562 dicitur, quia ea quae videntur apud nos, habent esse distinctum | |
| 53 | 5563 extra videntem.</p><p title="I q. 14 a. 9 ad 1"><a name="28961"><span class="ref">[28961] Iª q. 14 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5564 dicendum quod, secundum quod sunt in potentia, sic habent veritatem |
| 5565 ea quae non sunt actu, verum est enim ea esse in potentia. Et sic | |
| 53 | 5566 sciuntur a Deo.</p><p title="I q. 14 a. 9 ad 2"><a name="28962"><span class="ref">[28962] Iª q. 14 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5567 dicendum quod, cum Deus sit ipsum esse, intantum unumquodque est, |
| 5568 inquantum participat de Dei similitudine, sicut unumquodque | |
| 5569 intantum est calidum, inquantum participat calorem. Sic et ea quae | |
| 5570 sunt in potentia, etiam si non sunt in actu, cognoscuntur a | |
| 53 | 5571 Deo.</p><p title="I q. 14 a. 9 ad 3"><a name="28963"><span class="ref">[28963] Iª q. 14 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5572 dicendum quod Dei scientia est causa rerum, voluntate adiuncta. |
| 5573 Unde non oportet quod quaecumque scit Deus, sint vel fuerint vel | |
| 5574 futura sint, sed solum ea quae vult esse, vel permittit esse. Et | |
| 5575 iterum, non est in scientia Dei ut illa sint, sed quod esse | |
| 53 | 5576 possint.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="I q. 14 a. 10 arg. 1"><a name="28964"><span class="ref">[28964] Iª q. 14 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic |
| 28 | 5577 proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat mala. Dicit enim |
| 5578 philosophus, in III de anima, quod intellectus qui non est in | |
| 5579 potentia, non cognoscit privationem. Sed malum est privatio boni, | |
| 5580 ut dicit Augustinus. Igitur, cum intellectus Dei nunquam sit in | |
| 5581 potentia, sed semper actu, ut ex dictis patet, videtur quod Deus | |
| 53 | 5582 non cognoscat mala.</p><p title="I q. 14 a. 10 arg. 2"><a name="28965"><span class="ref">[28965] Iª q. 14 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5583 omnis scientia vel est causa sciti, vel causatur ab eo. Sed |
| 5584 scientia Dei non est causa mali, nec causatur a malo. Ergo scientia | |
| 53 | 5585 Dei non est malorum.</p><p title="I q. 14 a. 10 arg. 3"><a name="28966"><span class="ref">[28966] Iª q. 14 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 5586 quod cognoscitur, cognoscitur per suam similitudinem, vel per suum |
| 5587 oppositum. Quidquid autem cognoscit Deus, cognoscit per suam | |
| 5588 essentiam, ut ex dictis patet. Divina autem essentia neque est | |
| 5589 similitudo mali, neque ei malum opponitur, divinae enim essentiae | |
| 5590 nihil est contrarium, ut dicit Augustinus, XII de Civ. Dei. Ergo | |
| 53 | 5591 Deus non cognoscit mala.</p><p title="I q. 14 a. 10 arg. 4"><a name="28967"><span class="ref">[28967] Iª q. 14 a. 10 arg. 4</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 5592 cognoscitur non per seipsum, sed per aliud, imperfecte cognoscitur. |
| 5593 Sed malum non cognoscitur a Deo per seipsum, quia sic oporteret | |
| 5594 quod malum esset in Deo; oportet enim cognitum esse in cognoscente. | |
| 5595 Si ergo cognoscitur per aliud, scilicet per bonum, imperfecte | |
| 5596 cognoscetur ab ipso, quod est impossibile, quia nulla cognitio Dei | |
| 53 | 5597 est imperfecta. Ergo scientia Dei non est malorum.</p><p title="I q. 14 a. 10 s. c."><a name="28968"><span class="ref">[28968] Iª q. 14 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5598 quod dicitur Proverb. XV, <i>Infernus et perditio coram |
| 53 | 5599 Deo</i>.</p><p title="I q. 14 a. 10 co."><a name="28969"><span class="ref">[28969] Iª q. 14 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5600 quod quicumque perfecte cognoscit aliquid, oportet quod cognoscat |
| 5601 omnia quae possunt illi accidere. Sunt autem quaedam bona, quibus | |
| 5602 accidere potest ut per mala corrumpantur. Unde Deus non perfecte | |
| 5603 cognosceret bona, nisi etiam cognosceret mala. Sic autem est | |
| 5604 cognoscibile unumquodque, secundum quod est. Unde, cum hoc sit esse | |
| 5605 mali, quod est privatio boni, per hoc ipsum quod Deus cognoscit | |
| 5606 bona, cognoscit etiam mala; sicut per lucem cognoscuntur tenebrae. | |
| 5607 Unde dicit Dionysius, VII cap. de Div. Nom., quod <i>Deus per | |
| 5608 semetipsum tenebrarum accipit visionem, non aliunde videns tenebras | |
| 53 | 5609 quam a lumine</i>.</p><p title="I q. 14 a. 10 ad 1"><a name="28970"><span class="ref">[28970] Iª q. 14 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5610 dicendum quod verbum philosophi est sic intelligendum, quod |
| 5611 intellectus qui non est in potentia, non cognoscit privationem per | |
| 5612 privationem in ipso existentem. Et hoc congruit cum eo quod supra | |
| 5613 dixerat, quod punctum et omne indivisibile per privationem | |
| 5614 divisionis cognoscitur. Quod contingit ex hoc, quia formae | |
| 5615 simplices et indivisibiles non sunt actu in intellectu nostro, sed | |
| 5616 in potentia tantum, nam si essent actu in intellectu nostro, non | |
| 5617 per privationem cognoscerentur. Et sic cognoscuntur simplicia a | |
| 5618 substantiis separatis. Deus igitur non cognoscit malum per | |
| 53 | 5619 privationem in se existentem, sed per bonum oppositum.</p><p title="I q. 14 a. 10 ad 2"><a name="28971"><span class="ref">[28971] Iª q. 14 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5620 dicendum quod scientia Dei non est causa mali, sed est causa boni, |
| 53 | 5621 per quod cognoscitur malum.</p><p title="I q. 14 a. 10 ad 3"><a name="28972"><span class="ref">[28972] Iª q. 14 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5622 dicendum quod, licet malum non opponatur essentiae divinae, quae |
| 5623 non est corruptibilis per malum, opponitur tamen effectibus Dei; | |
| 5624 quos per essentiam suam cognoscit, et eos cognoscens, mala opposita | |
| 53 | 5625 cognoscit.</p><p title="I q. 14 a. 10 ad 4"><a name="28973"><span class="ref">[28973] Iª q. 14 a. 10 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5626 dicendum quod cognoscere aliquid per aliud tantum, est imperfectae |
| 5627 cognitionis, si illud sit cognoscibile per se. Sed malum non est | |
| 5628 per se cognoscibile, quia de ratione mali est, quod sit privatio | |
| 5629 boni. Et sic neque definiri, neque cognosci potest, nisi per | |
| 53 | 5630 bonum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="I q. 14 a. 11 arg. 1"><a name="28974"><span class="ref">[28974] Iª q. 14 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum |
| 28 | 5631 sic proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat singularia. |
| 5632 Intellectus enim divinus immaterialior est quam intellectus | |
| 5633 humanus. Sed intellectus humanus, propter suam immaterialitatem, | |
| 5634 non cognoscit singularia, sed, sicut dicitur in II de anima, | |
| 5635 <i>ratio est universalium, sensus vero singularium</i>. Ergo Deus | |
| 53 | 5636 non cognoscit singularia.</p><p title="I q. 14 a. 11 arg. 2"><a name="28975"><span class="ref">[28975] Iª q. 14 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5637 illae solae virtutes in nobis sunt singularium cognoscitivae, quae |
| 5638 recipiunt species non abstractas a materialibus conditionibus. Sed | |
| 5639 res in Deo sunt maxime abstractae ab omni materialitate. Ergo Deus | |
| 53 | 5640 non cognoscit singularia.</p><p title="I q. 14 a. 11 arg. 3"><a name="28976"><span class="ref">[28976] Iª q. 14 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5641 omnis cognitio est per aliquam similitudinem. Sed similitudo |
| 5642 singularium, inquantum sunt singularia, non videtur esse in Deo, | |
| 5643 quia principium singularitatis est materia, quae, cum sit ens in | |
| 5644 potentia tantum, omnino est dissimilis Deo, qui est actus purus. | |
| 53 | 5645 Non ergo Deus potest cognoscere singularia.</p><p title="I q. 14 a. 11 s. c."><a name="28977"><span class="ref">[28977] Iª q. 14 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5646 quod dicitur, Proverb. XVI, <i>omnes viae hominum patent oculis |
| 53 | 5647 eius</i>.</p><p title="I q. 14 a. 11 co."><a name="28978"><span class="ref">[28978] Iª q. 14 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5648 quod Deus cognoscit singularia. Omnes enim perfectiones in |
| 5649 creaturis inventae, in Deo praeexistunt secundum altiorem modum, ut | |
| 5650 ex dictis patet. Cognoscere autem singularia pertinet ad | |
| 5651 perfectionem nostram. Unde necesse est quod Deus singularia | |
| 5652 cognoscat. Nam et philosophus pro inconvenienti habet, quod aliquid | |
| 5653 cognoscatur a nobis, quod non cognoscatur a Deo. Unde contra | |
| 5654 Empedoclem arguit, in I de anima et in III Metaphys., quod | |
| 5655 accideret Deum esse insipientissimum, si discordiam ignoraret. Sed | |
| 5656 perfectiones quae in inferioribus dividuntur, in Deo simpliciter et | |
| 5657 unite existunt. Unde, licet nos per aliam potentiam cognoscamus | |
| 5658 universalia et immaterialia, et per aliam singularia et materialia; | |
| 5659 Deus tamen per suum simplicem intellectum utraque cognoscit. Sed | |
| 5660 qualiter hoc esse possit, quidam manifestare volentes, dixerunt | |
| 5661 quod Deus cognoscit singularia per causas universales, nam nihil | |
| 5662 est in aliquo singularium, quod non ex aliqua causa oriatur | |
| 5663 universali. Et ponunt exemplum, sicut si aliquis astrologus | |
| 5664 cognosceret omnes motus universales caeli, posset praenuntiare | |
| 5665 omnes eclipses futuras. Sed istud non sufficit. Quia singularia ex | |
| 5666 causis universalibus sortiuntur quasdam formas et virtutes, quae, | |
| 5667 quantumcumque ad invicem coniungantur, non individuantur nisi per | |
| 5668 materiam individualem. Unde qui cognosceret Socratem per hoc quod | |
| 5669 est albus vel Sophronisci filius, vel quidquid aliud sic dicatur, | |
| 5670 non cognosceret ipsum inquantum est hic homo. Unde secundum modum | |
| 5671 praedictum, Deus non cognosceret singularia in sua singularitate. | |
| 5672 Alii vero dixerunt quod Deus cognoscit singularia, applicando | |
| 5673 causas universales ad particulares effectus. Sed hoc nihil est. | |
| 5674 Quia nullus potest applicare aliquid ad alterum, nisi illud | |
| 5675 praecognoscat, unde dicta applicatio non potest esse ratio | |
| 5676 cognoscendi particularia, sed cognitionem singularium praesupponit. | |
| 5677 Et ideo aliter dicendum est, quod, cum Deus sit causa rerum per | |
| 5678 suam scientiam, ut dictum est, intantum se extendit scientia Dei, | |
| 5679 inquantum se extendit eius causalitas. Unde, cum virtus activa Dei | |
| 5680 se extendat non solum ad formas, a quibus accipitur ratio | |
| 5681 universalis, sed etiam usque ad materiam, ut infra ostendetur; | |
| 5682 necesse est quod scientia Dei usque ad singularia se extendat, quae | |
| 5683 per materiam individuantur. Cum enim sciat alia a se per essentiam | |
| 5684 suam, inquantum est similitudo rerum velut principium activum | |
| 5685 earum, necesse est quod essentia sua sit principium sufficiens | |
| 5686 cognoscendi omnia quae per ipsum fiunt, non solum in universali, | |
| 5687 sed etiam in singulari. Et esset simile de scientia artificis, si | |
| 53 | 5688 esset productiva totius rei, et non formae tantum.</p><p title="I q. 14 a. 11 ad 1"><a name="28979"><span class="ref">[28979] Iª q. 14 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5689 dicendum quod intellectus noster speciem intelligibilem abstrahit a |
| 5690 principiis individuantibus, unde species intelligibilis nostri | |
| 5691 intellectus non potest esse similitudo principiorum individualium. | |
| 5692 Et propter hoc, intellectus noster singularia non cognoscit. Sed | |
| 5693 species intelligibilis divini intellectus, quae est Dei essentia, | |
| 5694 non est immaterialis per abstractionem, sed per seipsam, principium | |
| 5695 existens omnium principiorum quae intrant rei compositionem, sive | |
| 5696 sint principia speciei, sive principia individui. Unde per eam Deus | |
| 53 | 5697 cognoscit non solum universalia, sed etiam singularia.</p><p title="I q. 14 a. 11 ad 2"><a name="28980"><span class="ref">[28980] Iª q. 14 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5698 dicendum quod, quamvis species intellectus divini secundum esse |
| 5699 suum non habeat conditiones materiales, sicut species receptae in | |
| 5700 imaginatione et sensu; tamen virtute se extendit ad immaterialia et | |
| 53 | 5701 materialia, ut dictum est.</p><p title="I q. 14 a. 11 ad 3"><a name="28981"><span class="ref">[28981] Iª q. 14 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5702 dicendum quod materia, licet recedat a Dei similitudine secundum |
| 5703 suam potentialitatem, tamen inquantum vel sic esse habet, | |
| 53 | 5704 similitudinem quandam retinet divini esse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="I q. 14 a. 12 arg. 1"><a name="28982"><span class="ref">[28982] Iª q. 14 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum |
| 28 | 5705 sic proceditur. Videtur quod Deus non possit cognoscere infinita. |
| 5706 Infinitum enim, secundum quod est infinitum, est ignotum, quia | |
| 5707 infinitum est cuius quantitatem accipientibus semper est aliquid | |
| 5708 extra assumere, ut dicitur in III Physic. Augustinus etiam dicit, | |
| 5709 XII de Civ. Dei, quod <i>quidquid scientia comprehenditur, scientis | |
| 5710 comprehensione finitur</i>. Sed infinita non possunt finiri. Ergo | |
| 53 | 5711 non possunt scientia Dei comprehendi.</p><p title="I q. 14 a. 12 arg. 2"><a name="28983"><span class="ref">[28983] Iª q. 14 a. 12 arg. 2</span></a> Si dicatur quod |
| 28 | 5712 ea quae in se sunt infinita, scientiae Dei finita sunt, contra, |
| 5713 ratio infiniti est quod sit impertransibile; et finiti quod sit | |
| 5714 pertransibile, ut dicitur in III Physic. Sed infinitum non potest | |
| 5715 transiri nec a finito, nec ab infinito, ut probatur in VI Physic. | |
| 5716 Ergo infinitum non potest esse finitum finito, neque etiam | |
| 5717 infinito. Et ita infinita non sunt finita scientiae Dei, quae est | |
| 53 | 5718 infinita.</p><p title="I q. 14 a. 12 arg. 3"><a name="28984"><span class="ref">[28984] Iª q. 14 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5719 scientia Dei est mensura scitorum. Sed contra rationem infiniti |
| 5720 est, quod sit mensuratum. Ergo infinita non possunt sciri a | |
| 53 | 5721 Deo.</p><p title="I q. 14 a. 12 s. c."><a name="28985"><span class="ref">[28985] Iª q. 14 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5722 quod dicit Augustinus, XII de Civ. Dei, <i>quamvis infinitorum |
| 5723 numerorum nullus sit numerus, non est tamen incomprehensibilis ei, | |
| 53 | 5724 cuius scientiae non est numerus</i>.</p><p title="I q. 14 a. 12 co."><a name="28986"><span class="ref">[28986] Iª q. 14 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5725 quod, cum Deus sciat non solum ea quae sunt actu, sed etiam ea quae |
| 5726 sunt in potentia vel sua vel creaturae, ut ostensum est; haec autem | |
| 5727 constat esse infinita; necesse est dicere quod Deus sciat infinita. | |
| 5728 Et licet scientia visionis, quae est tantum eorum quae sunt vel | |
| 5729 erunt vel fuerunt, non sit infinitorum, ut quidam dicunt, cum non | |
| 5730 ponamus mundum ab aeterno fuisse, nec generationem et motum in | |
| 5731 aeternum mansura, ut individua in infinitum multiplicentur, tamen, | |
| 5732 si diligentius consideretur, necesse est dicere quod Deus etiam | |
| 5733 scientia visionis sciat infinita. Quia Deus scit etiam cogitationes | |
| 5734 et affectiones cordium, quae in infinitum multiplicabuntur, | |
| 5735 creaturis rationalibus permanentibus absque fine. Hoc autem ideo | |
| 5736 est, quia cognitio cuiuslibet cognoscentis se extendit secundum | |
| 5737 modum formae quae est principium cognitionis. Species enim | |
| 5738 sensibilis, quae est in sensu, est similitudo solum unius | |
| 5739 individui, unde per eam solum unum individuum cognosci potest. | |
| 5740 Species autem intelligibilis intellectus nostri est similitudo rei | |
| 5741 quantum ad naturam speciei, quae est participabilis a | |
| 5742 particularibus infinitis, unde intellectus noster per speciem | |
| 5743 intelligibilem hominis, cognoscit quodammodo homines infinitos. Sed | |
| 5744 tamen non inquantum distinguuntur ab invicem, sed secundum quod | |
| 5745 communicant in natura speciei; propter hoc quod species | |
| 5746 intelligibilis intellectus nostri non est similitudo hominum | |
| 5747 quantum ad principia individualia, sed solum quantum ad principia | |
| 5748 speciei. Essentia autem divina, per quam intellectus divinus | |
| 5749 intelligit, est similitudo sufficiens omnium quae sunt vel esse | |
| 5750 possunt, non solum quantum ad principia communia, sed etiam quantum | |
| 5751 ad principia propria uniuscuiusque, ut ostensum est. Unde sequitur | |
| 5752 quod scientia Dei se extendat ad infinita, etiam secundum quod sunt | |
| 53 | 5753 ab invicem distincta.</p><p title="I q. 14 a. 12 ad 1"><a name="28987"><span class="ref">[28987] Iª q. 14 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5754 dicendum quod <i>infiniti ratio congruit quantitati</i>, secundum |
| 5755 philosophum in I Physic. De ratione autem quantitatis est ordo | |
| 5756 partium. Cognoscere ergo infinitum secundum modum infiniti, est | |
| 5757 cognoscere partem post partem. Et sic nullo modo contingit cognosci | |
| 5758 infinitum, quia quantacumque quantitas partium accipiatur, semper | |
| 5759 remanet aliquid extra accipientem. Deus autem non sic cognoscit | |
| 5760 infinitum vel infinita, quasi enumerando partem post partem; cum | |
| 5761 cognoscat omnia simul, non successive, ut supra dictum est. Unde | |
| 53 | 5762 nihil prohibet ipsum cognoscere infinita.</p><p title="I q. 14 a. 12 ad 2"><a name="28988"><span class="ref">[28988] Iª q. 14 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5763 dicendum quod transitio importat quandam successionem in partibus, |
| 5764 et inde est quod infinitum transiri non potest, neque a finito | |
| 5765 neque ab infinito. Sed ad rationem comprehensionis sufficit | |
| 5766 adaequatio, quia id comprehendi dicitur, cuius nihil est extra | |
| 5767 comprehendentem. Unde non est contra rationem infiniti, quod | |
| 5768 comprehendatur ab infinito. Et sic, quod in se est infinitum, | |
| 5769 potest dici finitum scientiae Dei, tanquam comprehensum, non tamen | |
| 53 | 5770 tanquam pertransibile.</p><p title="I q. 14 a. 12 ad 3"><a name="28989"><span class="ref">[28989] Iª q. 14 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5771 dicendum quod scientia Dei est mensura rerum, non quantitativa, qua |
| 5772 quidem mensura carent infinita; sed quia mensurat essentiam et | |
| 5773 veritatem rei. Unumquodque enim intantum habet de veritate suae | |
| 5774 naturae, inquantum imitatur Dei scientiam; sicut artificiatum | |
| 5775 inquantum concordat arti. Dato autem quod essent aliqua infinita | |
| 5776 actu secundum numerum, puta infiniti homines; vel secundum | |
| 5777 quantitatem continuam, ut si esset aer infinitus, ut quidam antiqui | |
| 5778 dixerunt, tamen manifestum est quod haberent esse determinatum et | |
| 5779 finitum, quia esse eorum esset limitatum ad aliquas determinatas | |
| 53 | 5780 naturas. Unde mensurabilia essent secundum scientiam Dei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 13</h3><p title="I q. 14 a. 13 arg. 1"><a name="28990"><span class="ref">[28990] Iª q. 14 a. 13 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 5781 decimumtertium sic proceditur. Videtur quod scientia Dei non sit |
| 5782 futurorum contingentium. A causa enim necessaria procedit effectus | |
| 5783 necessarius. Sed scientia Dei est causa scitorum, ut supra dictum | |
| 5784 est. Cum ergo ipsa sit necessaria, sequitur scita eius esse | |
| 53 | 5785 necessaria. Non ergo scientia Dei est contingentium.</p><p title="I q. 14 a. 13 arg. 2"><a name="28991"><span class="ref">[28991] Iª q. 14 a. 13 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5786 omnis conditionalis cuius antecedens est necessarium absolute, |
| 5787 consequens est necessarium absolute. Sic enim se habet antecedens | |
| 5788 ad consequens, sicut principia ad conclusionem, ex principiis autem | |
| 5789 necessariis non sequitur conclusio nisi necessaria, ut in I Poster. | |
| 5790 probatur. Sed haec est quaedam conditionalis vera, si Deus scivit | |
| 5791 hoc futurum esse, hoc erit, quia scientia Dei non est nisi verorum. | |
| 5792 Huius autem conditionalis antecedens est necessarium absolute, tum | |
| 5793 quia est aeternum; tum quia significatur ut praeteritum. Ergo et | |
| 5794 consequens est necessarium absolute. Igitur quidquid scitur a Deo, | |
| 53 | 5795 est necessarium. Et sic scientia Dei non est contingentium.</p><p title="I q. 14 a. 13 arg. 3"><a name="28992"><span class="ref">[28992] Iª q. 14 a. 13 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 5796 scitum a Deo necesse est esse, quia etiam omne scitum a nobis |
| 5797 necesse est esse, cum tamen scientia Dei certior sit quam scientia | |
| 5798 nostra. Sed nullum contingens futurum necesse est esse. Ergo nullum | |
| 53 | 5799 contingens futurum est scitum a Deo.</p><p title="I q. 14 a. 13 s. c."><a name="28993"><span class="ref">[28993] Iª q. 14 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5800 quod dicitur in Psalmo XXXII, <i>qui finxit singillatim corda |
| 5801 eorum, qui intelligit omnia opera eorum</i>, scilicet hominum. Sed | |
| 5802 opera hominum sunt contingentia, utpote libero arbitrio subiecta. | |
| 53 | 5803 Ergo Deus scit futura contingentia.</p><p title="I q. 14 a. 13 co."><a name="28994"><span class="ref">[28994] Iª q. 14 a. 13 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5804 quod, cum supra ostensum sit quod Deus sciat omnia non solum quae |
| 5805 actu sunt, sed etiam quae sunt in potentia sua vel creaturae; horum | |
| 5806 autem quaedam sunt contingentia nobis futura; sequitur quod Deus | |
| 5807 contingentia futura cognoscat. Ad cuius evidentiam, considerandum | |
| 5808 est quod contingens aliquod dupliciter potest considerari. Uno | |
| 5809 modo, in seipso, secundum quod iam actu est. Et sic non | |
| 5810 consideratur ut futurum, sed ut praesens, neque ut ad utrumlibet | |
| 5811 contingens, sed ut determinatum ad unum. Et propter hoc, sic | |
| 5812 infallibiliter subdi potest certae cognitioni, utpote sensui visus, | |
| 5813 sicut cum video Socratem sedere. Alio modo potest considerari | |
| 5814 contingens, ut est in sua causa. Et sic consideratur ut futurum, et | |
| 5815 ut contingens nondum determinatum ad unum, quia causa contingens se | |
| 5816 habet ad opposita. Et sic contingens non subditur per certitudinem | |
| 5817 alicui cognitioni. Unde quicumque cognoscit effectum contingentem | |
| 5818 in causa sua tantum, non habet de eo nisi coniecturalem | |
| 5819 cognitionem. Deus autem cognoscit omnia contingentia, non solum | |
| 5820 prout sunt in suis causis, sed etiam prout unumquodque eorum est | |
| 5821 actu in seipso. Et licet contingentia fiant in actu successive, non | |
| 5822 tamen Deus successive cognoscit contingentia, prout sunt in suo | |
| 5823 esse, sicut nos, sed simul. Quia sua cognitio mensuratur | |
| 5824 aeternitate, sicut etiam suum esse, aeternitas autem, tota simul | |
| 5825 existens, ambit totum tempus, ut supra dictum est. Unde omnia quae | |
| 5826 sunt in tempore, sunt Deo ab aeterno praesentia, non solum ea | |
| 5827 ratione qua habet rationes rerum apud se praesentes, ut quidam | |
| 5828 dicunt, sed quia eius intuitus fertur ab aeterno super omnia, prout | |
| 5829 sunt in sua praesentialitate. Unde manifestum est quod contingentia | |
| 5830 et infallibiliter a Deo cognoscuntur, inquantum subduntur divino | |
| 5831 conspectui secundum suam praesentialitatem, et tamen sunt futura | |
| 53 | 5832 contingentia, suis causis comparata.</p><p title="I q. 14 a. 13 ad 1"><a name="28995"><span class="ref">[28995] Iª q. 14 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5833 dicendum quod, licet causa suprema sit necessaria, tamen effectus |
| 5834 potest esse contingens, propter causam proximam contingentem, sicut | |
| 5835 germinatio plantae est contingens propter causam proximam | |
| 5836 contingentem, licet motus solis, qui est causa prima, sit | |
| 5837 necessarius. Et similiter scita a Deo sunt contingentia propter | |
| 5838 causas proximas, licet scientia Dei, quae est causa prima, sit | |
| 53 | 5839 necessaria.</p><p title="I q. 14 a. 13 ad 2"><a name="28996"><span class="ref">[28996] Iª q. 14 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5840 dicendum quod quidam dicunt quod hoc antecedens, Deus scivit hoc |
| 5841 contingens futurum, non est necessarium, sed contingens, quia, | |
| 5842 licet sit praeteritum, tamen importat respectum ad futurum. Sed hoc | |
| 5843 non tollit ei necessitatem, quia id quod habuit respectum ad | |
| 5844 futurum, necesse est habuisse, licet etiam futurum non sequatur | |
| 5845 quandoque. Alii vero dicunt hoc antecedens esse contingens, quia | |
| 5846 est compositum ex necessario et contingenti; sicut istud dictum est | |
| 5847 contingens, Socratem esse hominem album. Sed hoc etiam nihil est. | |
| 5848 Quia cum dicitur, Deus scivit esse futurum hoc contingens, | |
| 5849 contingens non ponitur ibi nisi ut materia verbi, et non sicut | |
| 5850 principalis pars propositionis, unde contingentia eius vel | |
| 5851 necessitas nihil refert ad hoc quod propositio sit necessaria vel | |
| 5852 contingens, vera vel falsa. Ita enim potest esse verum me dixisse | |
| 5853 hominem esse asinum, sicut me dixisse Socratem currere, vel Deum | |
| 5854 esse, et eadem ratio est de necessario et contingenti. Unde | |
| 5855 dicendum est quod hoc antecedens est necessarium absolute. Nec | |
| 5856 tamen sequitur, ut quidam dicunt, quod consequens sit necessarium | |
| 5857 absolute, quia antecedens est causa remota consequentis, quod | |
| 5858 propter causam proximam contingens est. Sed hoc nihil est. Esset | |
| 5859 enim conditionalis falsa, cuius antecedens esset causa remota | |
| 5860 necessaria, et consequens effectus contingens, ut puta si dicerem, | |
| 5861 si sol movetur, herba germinabit. Et ideo aliter dicendum est, quod | |
| 5862 quando in antecedente ponitur aliquid pertinens ad actum animae, | |
| 5863 consequens est accipiendum non secundum quod in se est, sed | |
| 5864 secundum quod est in anima, aliud enim est esse rei in seipsa, et | |
| 5865 esse rei in anima. Ut puta, si dicam, si anima intelligit aliquid, | |
| 5866 illud est immateriale, intelligendum est quod illud est immateriale | |
| 5867 secundum quod est in intellectu, non secundum quod est in seipso. | |
| 5868 Et similiter si dicam, si Deus scivit aliquid, illud erit, | |
| 5869 consequens intelligendum est prout subest divinae scientiae, | |
| 5870 scilicet prout est in sua praesentialitate. Et sic necessarium est, | |
| 5871 sicut et antecedens, <i>quia omne quod est, dum est, necesse est | |
| 53 | 5872 esse</i>, ut dicitur in I Periherm.</p><p title="I q. 14 a. 13 ad 3"><a name="28997"><span class="ref">[28997] Iª q. 14 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5873 dicendum quod ea quae temporaliter in actum reducuntur, a nobis |
| 5874 successive cognoscuntur in tempore, sed a Deo in aeternitate, quae | |
| 5875 est supra tempus. Unde nobis, quia cognoscimus futura contingentia | |
| 5876 inquantum talia sunt, certa esse non possunt, sed soli Deo, cuius | |
| 5877 intelligere est in aeternitate supra tempus. Sicut ille qui vadit | |
| 5878 per viam, non videt illos qui post eum veniunt, sed ille qui ab | |
| 5879 aliqua altitudine totam viam intuetur, simul videt omnes | |
| 5880 transeuntes per viam. Et ideo illud quod scitur a nobis, oportet | |
| 5881 esse necessarium etiam secundum quod in se est, quia ea quae in se | |
| 5882 sunt contingentia futura, a nobis sciri non possunt. Sed ea quae | |
| 5883 sunt scita a Deo, oportet esse necessaria secundum modum quo | |
| 5884 subsunt divinae scientiae, ut dictum est, non autem absolute, | |
| 5885 secundum quod in propriis causis considerantur. Unde et haec | |
| 5886 propositio, omne scitum a Deo necessarium est esse, consuevit | |
| 5887 distingui. Quia potest esse de re, vel de dicto. Si intelligatur de | |
| 5888 re, est divisa et falsa, et est sensus, omnis res quam Deus scit, | |
| 5889 est necessaria. Vel potest intelligi de dicto, et sic est composita | |
| 5890 et vera; et est sensus, hoc dictum, scitum a Deo esse, est | |
| 5891 necessarium. Sed obstant quidam, dicentes quod ista distinctio | |
| 5892 habet locum in formis separabilibus a subiecto; ut si dicam, album | |
| 5893 possibile est esse nigrum. Quae quidem de dicto est falsa, et de re | |
| 5894 est vera, res enim quae est alba, potest esse nigra; sed hoc | |
| 5895 dictum, album esse nigrum, nunquam potest esse verum. In formis | |
| 5896 autem inseparabilibus a subiecto, non habet locum praedicta | |
| 5897 distinctio; ut si dicam, corvum nigrum possibile est esse album, | |
| 5898 quia in utroque sensu est falsa. Esse autem scitum a Deo, est | |
| 5899 inseparabile a re, quia quod est scitum a Deo, non potest esse non | |
| 5900 scitum. Haec autem instantia locum haberet, si hoc quod dico | |
| 5901 scitum, importaret aliquam dispositionem subiecto inhaerentem. Sed | |
| 5902 cum importet actum scientis, ipsi rei scitae, licet semper sciatur, | |
| 5903 potest aliquid attribui secundum se, quod non attribuitur ei | |
| 5904 inquantum stat sub actu sciendi, sicut esse materiale attribuitur | |
| 5905 lapidi secundum se, quod non attribuitur ei secundum quod est | |
| 53 | 5906 intelligibile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 14</h3><p title="I q. 14 a. 14 arg. 1"><a name="28998"><span class="ref">[28998] Iª q. 14 a. 14 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 5907 decimumquartum sic proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat |
| 5908 enuntiabilia. Cognoscere enim enuntiabilia convenit intellectui | |
| 5909 nostro, secundum quod componit et dividit. Sed in intellectu divino | |
| 53 | 5910 nulla est compositio. Ergo Deus non cognoscit enuntiabilia.</p><p title="I q. 14 a. 14 arg. 2"><a name="28999"><span class="ref">[28999] Iª q. 14 a. 14 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5911 omnis cognitio fit per aliquam similitudinem. Sed in Deo nulla est |
| 5912 similitudo enuntiabilium, cum sit omnino simplex. Ergo Deus non | |
| 53 | 5913 cognoscit enuntiabilia.</p><p title="I q. 14 a. 14 s. c."><a name="29000"><span class="ref">[29000] Iª q. 14 a. 14 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5914 quod dicitur in Psalmo XCIII, <i>dominus scit cogitationes |
| 5915 hominum</i>. Sed enuntiabilia continentur in cogitationibus | |
| 53 | 5916 hominum. Ergo Deus cognoscit enuntiabilia.</p><p title="I q. 14 a. 14 co."><a name="29001"><span class="ref">[29001] Iª q. 14 a. 14 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5917 quod, cum formare enuntiabilia sit in potestate intellectus nostri; |
| 5918 Deus autem scit quidquid est in potentia sua vel creaturae, ut | |
| 5919 supra dictum est; necesse est quod Deus sciat omnia enuntiabilia | |
| 5920 quae formari possunt. Sed, sicut scit materialia immaterialiter, et | |
| 5921 composita simpliciter, ita scit enuntiabilia non per modum | |
| 5922 enuntiabilium, quasi scilicet in intellectu eius sit compositio vel | |
| 5923 divisio enuntiabilium; sed unumquodque cognoscit per simplicem | |
| 5924 intelligentiam, intelligendo essentiam uniuscuiusque. Sicut si nos | |
| 5925 in hoc ipso quod intelligimus quid est homo, intelligeremus omnia | |
| 5926 quae de homine praedicari possunt. Quod quidem in intellectu nostro | |
| 5927 non contingit, qui de uno in aliud discurrit, propter hoc quod | |
| 5928 species intelligibilis sic repraesentat unum, quod non repraesentat | |
| 5929 aliud. Unde, intelligendo quid est homo, non ex hoc ipso alia quae | |
| 5930 ei insunt, intelligimus; sed divisim, secundum quandam | |
| 5931 successionem. Et propter hoc, ea quae seorsum intelligimus, oportet | |
| 5932 nos in unum redigere per modum compositionis vel divisionis, | |
| 5933 enuntiationem formando. Sed species intellectus divini, scilicet | |
| 5934 eius essentia, sufficit ad demonstrandum omnia. Unde, intelligendo | |
| 5935 essentiam suam, cognoscit essentias omnium, et quaecumque eis | |
| 53 | 5936 accidere possunt.</p><p title="I q. 14 a. 14 ad 1"><a name="29002"><span class="ref">[29002] Iª q. 14 a. 14 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5937 dicendum quod ratio illa procederet, si Deus cognosceret |
| 53 | 5938 enuntiabilia per modum enuntiabilium.</p><p title="I q. 14 a. 14 ad 2"><a name="29003"><span class="ref">[29003] Iª q. 14 a. 14 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5939 dicendum quod compositio enuntiabilis significat aliquod esse rei, |
| 5940 et sic Deus per suum esse, quod est eius essentia, est similitudo | |
| 53 | 5941 omnium eorum quae per enuntiabilia significantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 15</h3><p title="I q. 14 a. 15 arg. 1"><a name="29004"><span class="ref">[29004] Iª q. 14 a. 15 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 5942 decimumquintum sic proceditur. Videtur quod scientia Dei sit |
| 5943 variabilis. Scientia enim relative dicitur ad scibile. Sed ea quae | |
| 5944 important relationem ad creaturam, dicuntur de Deo ex tempore, et | |
| 5945 variantur secundum variationem creaturarum. Ergo scientia Dei est | |
| 53 | 5946 variabilis, secundum variationem creaturarum.</p><p title="I q. 14 a. 15 arg. 2"><a name="29005"><span class="ref">[29005] Iª q. 14 a. 15 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5947 quidquid potest Deus facere, potest scire. Sed Deus potest plura |
| 5948 facere quam faciat. Ergo potest plura scire quam sciat. Et sic | |
| 53 | 5949 scientia sua potest variari secundum augmentum et diminutionem.</p><p title="I q. 14 a. 15 arg. 3"><a name="29006"><span class="ref">[29006] Iª q. 14 a. 15 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 5950 scivit Christum nasciturum. Nunc autem nescit Christum nasciturum, |
| 5951 quia Christus nasciturus non est. Ergo non quidquid Deus scivit, | |
| 53 | 5952 scit. Et ita scientia Dei videtur esse variabilis.</p><p title="I q. 14 a. 15 s. c."><a name="29007"><span class="ref">[29007] Iª q. 14 a. 15 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5953 quod dicitur Iac. I, quod <i>apud Deum non est transmutatio, neque |
| 53 | 5954 vicissitudinis obumbratio</i>.</p><p title="I q. 14 a. 15 co."><a name="29008"><span class="ref">[29008] Iª q. 14 a. 15 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5955 quod, cum scientia Dei sit eius substantia, ut ex dictis patet; |
| 5956 sicut substantia eius est omnino immutabilis, ut supra ostensum | |
| 53 | 5957 est, ita oportet scientiam eius omnino invariabilem esse.</p><p title="I q. 14 a. 15 ad 1"><a name="29009"><span class="ref">[29009] Iª q. 14 a. 15 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5958 dicendum quod dominus et creator, et huiusmodi, important |
| 5959 relationes ad creaturas secundum quod in seipsis sunt. Sed scientia | |
| 5960 Dei importat relationem ad creaturas secundum quod sunt in Deo, | |
| 5961 quia secundum hoc est unumquodque intellectum in actu quod est in | |
| 5962 intelligente. Res autem creatae sunt in Deo invariabiliter, in | |
| 5963 seipsis autem variabiliter. Vel aliter dicendum est, quod dominus | |
| 5964 et creator, et huiusmodi, important relationes quae consequuntur | |
| 5965 actus qui intelliguntur terminari ad ipsas creaturas secundum quod | |
| 5966 in seipsis sunt, et ideo huiusmodi relationes varie de Deo | |
| 5967 dicuntur, secundum variationem creaturarum. Sed scientia et amor, | |
| 5968 et huiusmodi, important relationes quae consequuntur actus qui | |
| 5969 intelliguntur in Deo esse, et ideo invariabiliter praedicantur de | |
| 53 | 5970 Deo.</p><p title="I q. 14 a. 15 ad 2"><a name="29010"><span class="ref">[29010] Iª q. 14 a. 15 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5971 dicendum quod Deus scit etiam ea quae potest facere et non facit. |
| 5972 Unde ex hoc quod potest plura facere quam facit, non sequitur quod | |
| 5973 possit plura scire quam sciat, nisi hoc referatur ad scientiam | |
| 5974 visionis, secundum quam dicitur scire ea quae sunt in actu secundum | |
| 5975 aliquod tempus. Ex hoc tamen quod scit quod aliqua possunt esse | |
| 5976 quae non sunt, vel non esse quae sunt, non sequitur quod scientia | |
| 5977 sua sit variabilis, sed quod cognoscat rerum variabilitatem. Si | |
| 5978 tamen aliquid esset quod prius Deus nescivisset et postea sciret, | |
| 5979 esset eius scientia variabilis. Sed hoc esse non potest, quia | |
| 5980 quidquid est vel potest esse secundum aliquod tempus, Deus in | |
| 5981 aeterno suo scit. Et ideo ex hoc ipso quod ponitur aliquid esse | |
| 5982 secundum quodcumque tempus, oportet poni quod ab aeterno sit scitum | |
| 5983 a Deo. Et ideo non debet concedi quod Deus possit plura scire quam | |
| 5984 sciat, quia haec propositio implicat quod ante nesciverit et postea | |
| 53 | 5985 sciat.</p><p title="I q. 14 a. 15 ad 3"><a name="29011"><span class="ref">[29011] Iª q. 14 a. 15 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5986 dicendum quod antiqui nominales dixerunt idem esse enuntiabile, |
| 5987 Christum nasci, et esse nasciturum, et esse natum, quia eadem res | |
| 5988 significatur per haec tria, scilicet nativitas Christi. Et secundum | |
| 5989 hoc sequitur quod Deus quidquid scivit, sciat, quia modo scit | |
| 5990 Christum natum, quod significat idem ei quod est Christum esse | |
| 5991 nasciturum. Sed haec opinio falsa est. Tum quia diversitas partium | |
| 5992 orationis diversitatem enuntiabilium causat. Tum etiam quia | |
| 5993 sequeretur quod propositio quae semel est vera, esset semper vera, | |
| 5994 quod est contra philosophum, qui dicit quod haec oratio, Socrates | |
| 5995 sedet, vera est eo sedente, et eadem falsa est, eo surgente. Et | |
| 5996 ideo concedendum est quod haec non est vera, quidquid Deus scivit, | |
| 5997 scit, si ad enuntiabilia referatur. Sed ex hoc non sequitur quod | |
| 5998 scientia Dei sit variabilis. Sicut enim absque variatione divinae | |
| 5999 scientiae est, quod sciat unam et eandem rem quandoque esse et | |
| 6000 quandoque non esse; ita absque variatione divinae scientiae est, | |
| 6001 quod scit aliquod enuntiabile quandoque esse verum, et quandoque | |
| 6002 esse falsum. Esset autem ex hoc scientia Dei variabilis, si | |
| 6003 enuntiabilia cognosceret per modum enuntiabilium, componendo et | |
| 6004 dividendo, sicut accidit in intellectu nostro. Unde cognitio nostra | |
| 6005 variatur, vel secundum veritatem et falsitatem, puta si, mutata re, | |
| 6006 eandem opinionem de re illa retineamus, vel secundum diversas | |
| 6007 opiniones, ut si primo opinemur aliquem sedere, et postea opinemur | |
| 53 | 6008 eum non sedere. Quorum neutrum potest esse in Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 16</h3><p title="I q. 14 a. 16 arg. 1"><a name="29012"><span class="ref">[29012] Iª q. 14 a. 16 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 6009 decimumsextum sic proceditur. Videtur quod Deus de rebus non habeat |
| 6010 scientiam speculativam. Scientia enim Dei est causa rerum, ut supra | |
| 6011 ostensum est. Sed scientia speculativa non est causa rerum | |
| 53 | 6012 scitarum. Ergo scientia Dei non est speculativa.</p><p title="I q. 14 a. 16 arg. 2"><a name="29013"><span class="ref">[29013] Iª q. 14 a. 16 arg. 2</span></a> Praeterea. |
| 28 | 6013 Scientia speculativa est per abstractionem a rebus, quod divinae |
| 53 | 6014 scientiae non competit. Ergo scientia Dei non est speculativa.</p><p title="I q. 14 a. 16 s. c."><a name="29014"><span class="ref">[29014] Iª q. 14 a. 16 s. c.</span></a> Sed contra, omne |
| 28 | 6015 quod est nobilius, Deo est attribuendum. Sed scientia speculativa |
| 6016 est nobilior quam practica, ut patet per philosophum, in principio | |
| 53 | 6017 Metaphys. Ergo Deus habet de rebus scientiam speculativam.</p><p title="I q. 14 a. 16 co."><a name="29015"><span class="ref">[29015] Iª q. 14 a. 16 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 6018 quod aliqua scientia est speculativa tantum, aliqua practica |
| 6019 tantum, aliqua vero secundum aliquid speculativa et secundum | |
| 6020 aliquid practica. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod aliqua | |
| 6021 scientia potest dici speculativa tripliciter. Primo, ex parte rerum | |
| 6022 scitarum, quae non sunt operabiles a sciente, sicut est scientia | |
| 6023 hominis de rebus naturalibus vel divinis. Secundo, quantum ad modum | |
| 6024 sciendi, ut puta si aedificator consideret domum definiendo et | |
| 6025 dividendo et considerando universalia praedicata ipsius. Hoc | |
| 6026 siquidem est operabilia modo speculativo considerare, et non | |
| 6027 secundum quod operabilia sunt, operabile enim est aliquid per | |
| 6028 applicationem formae ad materiam, non per resolutionem compositi in | |
| 6029 principia universalia formalia. Tertio, quantum ad finem, <i>nam | |
| 6030 intellectus practicus differt fine a speculativo</i>, sicut dicitur | |
| 6031 in III de anima. Intellectus enim practicus ordinatur ad finem | |
| 6032 operationis, finis autem intellectus speculativi est consideratio | |
| 6033 veritatis. Unde, si quis aedificator consideret qualiter posset | |
| 6034 fieri aliqua domus, non ordinans ad finem operationis, sed ad | |
| 6035 cognoscendum tantum, erit, quantum ad finem, speculativa | |
| 6036 consideratio, tamen de re operabili. Scientia igitur quae est | |
| 6037 speculativa ratione ipsius rei scitae, est speculativa tantum. Quae | |
| 6038 vero speculativa est vel secundum modum vel secundum finem, est | |
| 6039 secundum quid speculativa et secundum quid practica. Cum vero | |
| 6040 ordinatur ad finem operationis, est simpliciter practica. Secundum | |
| 6041 hoc ergo, dicendum est quod Deus de seipso habet scientiam | |
| 6042 speculativam tantum, ipse enim operabilis non est. De omnibus vero | |
| 6043 aliis habet scientiam et speculativam et practicam. Speculativam | |
| 6044 quidem, quantum ad modum, quidquid enim in rebus nos speculative | |
| 6045 cognoscimus definiendo et dividendo, hoc totum Deus multo | |
| 6046 perfectius novit. Sed de his quae potest quidem facere, sed | |
| 6047 secundum nullum tempus facit, non habet practicam scientiam, | |
| 6048 secundum quod practica scientia dicitur a fine. Sic autem habet | |
| 6049 practicam scientiam de his quae secundum aliquod tempus facit. Mala | |
| 6050 vero, licet ab eo non sint operabilia, tamen sub cognitione | |
| 6051 practica ipsius cadunt, sicut et bona, inquantum permittit vel | |
| 6052 impedit vel ordinat ea, sicut et aegritudines cadunt sub practica | |
| 53 | 6053 scientia medici, inquantum per artem suam curat eas.</p><p title="I q. 14 a. 16 ad 1"><a name="29016"><span class="ref">[29016] Iª q. 14 a. 16 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 6054 dicendum quod scientia Dei est causa, non quidem sui ipsius, sed |
| 6055 aliorum, quorundam quidem actu, scilicet eorum quae secundum | |
| 6056 aliquod tempus fiunt; quorundam vero virtute, scilicet eorum quae | |
| 53 | 6057 potest facere, et tamen nunquam fiunt.</p><p title="I q. 14 a. 16 ad 2"><a name="29017"><span class="ref">[29017] Iª q. 14 a. 16 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 6058 dicendum quod scientiam esse acceptam a rebus scitis, non per se |
| 6059 convenit scientiae speculativae, sed per accidens, inquantum est | |
| 53 | 6060 humana.</p><p title="I q. 14 a. 16 ad 3"><a name="29018"><span class="ref">[29018] Iª q. 14 a. 16 ad 3</span></a> Ad id vero quod |
| 28 | 6061 in contrarium obiicitur, dicendum quod de operabilibus perfecta |
| 6062 scientia non habetur, nisi sciantur inquantum operabilia sunt. Et | |
| 6063 ideo, cum scientia Dei sit omnibus modis perfecta, oportet quod | |
| 6064 sciat ea quae sunt a se operabilia, inquantum huiusmodi, et non | |
| 6065 solum secundum quod sunt speculabilia. Sed tamen non receditur a | |
| 6066 nobilitate speculativae scientiae, quia omnia alia a se videt in | |
| 6067 seipso, seipsum autem speculative cognoscit; et sic in speculativa | |
| 6068 sui ipsius scientia, habet cognitionem et speculativam et practicam | |
| 53 | 6069 omnium aliorum.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 58 | 6070 <p><a href="sth1002.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> |
| 6071 <a href="sth1015.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> | |
| 53 | 6072 <br/> |
| 6073 <hr/> | |
| 6074 <br/> | |
| 6075 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 6076 hanc editionem<br/> | |
| 6077 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 58 | 6078 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" style="text-decoration=none">49644264</a></address> |
| 53 | 6079 </div></body> |
| 58 | 6080 </html> |
