Mercurial > hg > Aquinas
view summa/latin/sth1003.html @ 137:de4b1e200500 default tip
from https://archive.org/details/AquinasLexicon/mode/2up
| author | Henry S. Thompson <ht@inf.ed.ac.uk> |
|---|---|
| date | Sat, 03 May 2025 22:47:32 +0100 |
| parents | d68e8106ded4 |
| children |
line wrap: on
line source
<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" lang="LA" xml:lang="LA"> <head> <meta name="generator" content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org"/> <meta http-equiv="Content-Type" content="text/html; charset=us-ascii"/> <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css"/> <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript"/> <meta name="keywords" content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"/> <meta name="language" content="Latin"/> <meta name="security" content="public"/> <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es"/> <meta name="author" content="Enrique Alarcón"/> <meta name="abstract" content=""/> <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type="text/css"/> <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type="text/css"/> <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 3-14</title> </head> <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione III ad quaestionem XIV</div><div class="centro"> <table align="center" summary="Imago"> <tr> <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border="0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align="middle"/></th> </tr> </table> <br/> <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1888 editum<br/> ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<br/> denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> <br/></span><br/> <hr/> <br/> <p><a href="sth1002.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> <a href="sth1015.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> <script language="JavaScript" type="text/javascript"> // <!-- // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="#28321">I&ordf; q. 3 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#28322">I&ordf; q. 3 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28323">I&ordf; q. 3 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28324">I&ordf; q. 3 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28325">I&ordf; q. 3 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28326">I&ordf; q. 3 a. 1 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#28327">I&ordf; q. 3 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28328">I&ordf; q. 3 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28329">I&ordf; q. 3 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28330">I&ordf; q. 3 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28331">I&ordf; q. 3 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28332">I&ordf; q. 3 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28333">I&ordf; q. 3 a. 1 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#28334">I&ordf; q. 3 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28335">I&ordf; q. 3 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28336">I&ordf; q. 3 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28337">I&ordf; q. 3 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28338">I&ordf; q. 3 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28339">I&ordf; q. 3 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28340">I&ordf; q. 3 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28341">I&ordf; q. 3 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28342">I&ordf; q. 3 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28343">I&ordf; q. 3 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28344">I&ordf; q. 3 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28345">I&ordf; q. 3 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28346">I&ordf; q. 3 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28347">I&ordf; q. 3 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28348">I&ordf; q. 3 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28349">I&ordf; q. 3 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28350">I&ordf; q. 3 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28351">I&ordf; q. 3 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28352">I&ordf; q. 3 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28353">I&ordf; q. 3 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28354">I&ordf; q. 3 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28355">I&ordf; q. 3 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28356">I&ordf; q. 3 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28357">I&ordf; q. 3 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28358">I&ordf; q. 3 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28359">I&ordf; q. 3 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28360">I&ordf; q. 3 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28361">I&ordf; q. 3 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28362">I&ordf; q. 3 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28363">I&ordf; q. 3 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28364">I&ordf; q. 3 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28365">I&ordf; q. 3 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28366">I&ordf; q. 3 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28367">I&ordf; q. 3 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28368">I&ordf; q. 3 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28369">I&ordf; q. 3 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28370">I&ordf; q. 3 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28371">I&ordf; q. 3 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28372">I&ordf; q. 3 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28373">I&ordf; q. 3 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28374">I&ordf; q. 3 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28375">I&ordf; q. 3 a. 8 s. c. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28376">I&ordf; q. 3 a. 8 s. c. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28377">I&ordf; q. 3 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28378">I&ordf; q. 3 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28379">I&ordf; q. 3 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28380">I&ordf; q. 3 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28381">I&ordf; q. 4 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#28382">I&ordf; q. 4 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28383">I&ordf; q. 4 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28384">I&ordf; q. 4 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28385">I&ordf; q. 4 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28386">I&ordf; q. 4 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28387">I&ordf; q. 4 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28388">I&ordf; q. 4 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28389">I&ordf; q. 4 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28390">I&ordf; q. 4 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28391">I&ordf; q. 4 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28392">I&ordf; q. 4 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28393">I&ordf; q. 4 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28394">I&ordf; q. 4 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28395">I&ordf; q. 4 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28396">I&ordf; q. 4 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28397">I&ordf; q. 4 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28398">I&ordf; q. 4 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28399">I&ordf; q. 4 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28400">I&ordf; q. 4 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28401">I&ordf; q. 4 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28402">I&ordf; q. 4 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28403">I&ordf; q. 4 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28404">I&ordf; q. 4 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28405">I&ordf; q. 4 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28406">I&ordf; q. 4 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28407">I&ordf; q. 4 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28408">I&ordf; q. 5 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#28409">I&ordf; q. 5 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28410">I&ordf; q. 5 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28411">I&ordf; q. 5 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28412">I&ordf; q. 5 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28413">I&ordf; q. 5 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28414">I&ordf; q. 5 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28415">I&ordf; q. 5 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28416">I&ordf; q. 5 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28417">I&ordf; q. 5 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28418">I&ordf; q. 5 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28419">I&ordf; q. 5 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28420">I&ordf; q. 5 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28421">I&ordf; q. 5 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28422">I&ordf; q. 5 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28423">I&ordf; q. 5 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28424">I&ordf; q. 5 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28425">I&ordf; q. 5 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28426">I&ordf; q. 5 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28427">I&ordf; q. 5 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28428">I&ordf; q. 5 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28429">I&ordf; q. 5 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28430">I&ordf; q. 5 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28431">I&ordf; q. 5 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28432">I&ordf; q. 5 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28433">I&ordf; q. 5 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28434">I&ordf; q. 5 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28435">I&ordf; q. 5 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28436">I&ordf; q. 5 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28437">I&ordf; q. 5 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28438">I&ordf; q. 5 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28439">I&ordf; q. 5 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28440">I&ordf; q. 5 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28441">I&ordf; q. 5 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28442">I&ordf; q. 5 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28443">I&ordf; q. 5 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28444">I&ordf; q. 5 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28445">I&ordf; q. 5 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28446">I&ordf; q. 5 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28447">I&ordf; q. 5 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28448">I&ordf; q. 5 a. 5 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28449">I&ordf; q. 5 a. 5 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#28450">I&ordf; q. 5 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28451">I&ordf; q. 5 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28452">I&ordf; q. 5 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28453">I&ordf; q. 5 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28454">I&ordf; q. 5 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28455">I&ordf; q. 5 a. 5 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28456">I&ordf; q. 5 a. 5 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#28457">I&ordf; q. 5 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28458">I&ordf; q. 5 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28459">I&ordf; q. 5 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28460">I&ordf; q. 5 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28461">I&ordf; q. 5 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28462">I&ordf; q. 5 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28463">I&ordf; q. 5 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28464">I&ordf; q. 5 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28465">I&ordf; q. 6 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#28466">I&ordf; q. 6 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28467">I&ordf; q. 6 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28468">I&ordf; q. 6 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28469">I&ordf; q. 6 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28470">I&ordf; q. 6 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28471">I&ordf; q. 6 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28472">I&ordf; q. 6 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28473">I&ordf; q. 6 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28474">I&ordf; q. 6 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28475">I&ordf; q. 6 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28476">I&ordf; q. 6 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28477">I&ordf; q. 6 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28478">I&ordf; q. 6 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28479">I&ordf; q. 6 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28480">I&ordf; q. 6 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28481">I&ordf; q. 6 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28482">I&ordf; q. 6 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28483">I&ordf; q. 6 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28484">I&ordf; q. 6 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28485">I&ordf; q. 6 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28486">I&ordf; q. 6 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28487">I&ordf; q. 6 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28488">I&ordf; q. 6 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28489">I&ordf; q. 6 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28490">I&ordf; q. 6 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28491">I&ordf; q. 6 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28492">I&ordf; q. 6 a. 4 ad'); document.write('<OPTION VALUE="#28493">I&ordf; q. 7 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#28494">I&ordf; q. 7 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28495">I&ordf; q. 7 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28496">I&ordf; q. 7 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28497">I&ordf; q. 7 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28498">I&ordf; q. 7 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28499">I&ordf; q. 7 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28500">I&ordf; q. 7 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28501">I&ordf; q. 7 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28502">I&ordf; q. 7 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28503">I&ordf; q. 7 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28504">I&ordf; q. 7 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28505">I&ordf; q. 7 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28506">I&ordf; q. 7 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28507">I&ordf; q. 7 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28508">I&ordf; q. 7 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28509">I&ordf; q. 7 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28510">I&ordf; q. 7 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28511">I&ordf; q. 7 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28512">I&ordf; q. 7 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28513">I&ordf; q. 7 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28514">I&ordf; q. 7 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28515">I&ordf; q. 7 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28516">I&ordf; q. 7 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28517">I&ordf; q. 7 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28518">I&ordf; q. 7 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28519">I&ordf; q. 7 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28520">I&ordf; q. 7 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28521">I&ordf; q. 7 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28522">I&ordf; q. 7 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28523">I&ordf; q. 7 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28524">I&ordf; q. 7 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28525">I&ordf; q. 7 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28526">I&ordf; q. 7 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28527">I&ordf; q. 7 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28528">I&ordf; q. 8 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#28529">I&ordf; q. 8 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28530">I&ordf; q. 8 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28531">I&ordf; q. 8 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28532">I&ordf; q. 8 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28533">I&ordf; q. 8 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28534">I&ordf; q. 8 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28535">I&ordf; q. 8 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28536">I&ordf; q. 8 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28537">I&ordf; q. 8 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28538">I&ordf; q. 8 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28539">I&ordf; q. 8 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28540">I&ordf; q. 8 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28541">I&ordf; q. 8 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28542">I&ordf; q. 8 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28543">I&ordf; q. 8 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28544">I&ordf; q. 8 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28545">I&ordf; q. 8 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28546">I&ordf; q. 8 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28547">I&ordf; q. 8 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28548">I&ordf; q. 8 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28549">I&ordf; q. 8 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28550">I&ordf; q. 8 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28551">I&ordf; q. 8 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28552">I&ordf; q. 8 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28553">I&ordf; q. 8 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28554">I&ordf; q. 8 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28555">I&ordf; q. 8 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28556">I&ordf; q. 8 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28557">I&ordf; q. 8 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28558">I&ordf; q. 8 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28559">I&ordf; q. 8 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28560">I&ordf; q. 8 a. 4 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28561">I&ordf; q. 8 a. 4 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#28562">I&ordf; q. 8 a. 4 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#28563">I&ordf; q. 8 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28564">I&ordf; q. 8 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28565">I&ordf; q. 8 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28566">I&ordf; q. 8 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28567">I&ordf; q. 8 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28568">I&ordf; q. 8 a. 4 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28569">I&ordf; q. 8 a. 4 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#28570">I&ordf; q. 8 a. 4 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#28571">I&ordf; q. 9 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#28572">I&ordf; q. 9 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28573">I&ordf; q. 9 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28574">I&ordf; q. 9 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28575">I&ordf; q. 9 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28576">I&ordf; q. 9 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28577">I&ordf; q. 9 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28578">I&ordf; q. 9 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28579">I&ordf; q. 9 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28580">I&ordf; q. 9 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28581">I&ordf; q. 9 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28582">I&ordf; q. 9 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28583">I&ordf; q. 9 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28584">I&ordf; q. 9 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28585">I&ordf; q. 9 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28586">I&ordf; q. 9 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28587">I&ordf; q. 9 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28588">I&ordf; q. 10 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#28589">I&ordf; q. 10 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28590">I&ordf; q. 10 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28591">I&ordf; q. 10 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28592">I&ordf; q. 10 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28593">I&ordf; q. 10 a. 1 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#28594">I&ordf; q. 10 a. 1 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#28595">I&ordf; q. 10 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28596">I&ordf; q. 10 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28597">I&ordf; q. 10 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28598">I&ordf; q. 10 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28599">I&ordf; q. 10 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28600">I&ordf; q. 10 a. 1 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#28601">I&ordf; q. 10 a. 1 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#28602">I&ordf; q. 10 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28603">I&ordf; q. 10 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28604">I&ordf; q. 10 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28605">I&ordf; q. 10 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28606">I&ordf; q. 10 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28607">I&ordf; q. 10 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28608">I&ordf; q. 10 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28609">I&ordf; q. 10 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28610">I&ordf; q. 10 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28611">I&ordf; q. 10 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28612">I&ordf; q. 10 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28613">I&ordf; q. 10 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28614">I&ordf; q. 10 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28615">I&ordf; q. 10 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28616">I&ordf; q. 10 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28617">I&ordf; q. 10 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28618">I&ordf; q. 10 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28619">I&ordf; q. 10 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28620">I&ordf; q. 10 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28621">I&ordf; q. 10 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28622">I&ordf; q. 10 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28623">I&ordf; q. 10 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28624">I&ordf; q. 10 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28625">I&ordf; q. 10 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28626">I&ordf; q. 10 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28627">I&ordf; q. 10 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28628">I&ordf; q. 10 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28629">I&ordf; q. 10 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28630">I&ordf; q. 10 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28631">I&ordf; q. 10 a. 5 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28632">I&ordf; q. 10 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28633">I&ordf; q. 10 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28634">I&ordf; q. 10 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28635">I&ordf; q. 10 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28636">I&ordf; q. 10 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28637">I&ordf; q. 10 a. 5 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28638">I&ordf; q. 10 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28639">I&ordf; q. 10 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28640">I&ordf; q. 10 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28641">I&ordf; q. 10 a. 6 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28642">I&ordf; q. 10 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28643">I&ordf; q. 10 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28644">I&ordf; q. 10 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28645">I&ordf; q. 10 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28646">I&ordf; q. 10 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28647">I&ordf; q. 10 a. 6 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28648">I&ordf; q. 11 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#28649">I&ordf; q. 11 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28650">I&ordf; q. 11 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28651">I&ordf; q. 11 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28652">I&ordf; q. 11 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28653">I&ordf; q. 11 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28654">I&ordf; q. 11 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28655">I&ordf; q. 11 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28656">I&ordf; q. 11 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28657">I&ordf; q. 11 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28658">I&ordf; q. 11 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28659">I&ordf; q. 11 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28660">I&ordf; q. 11 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28661">I&ordf; q. 11 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28662">I&ordf; q. 11 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28663">I&ordf; q. 11 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28664">I&ordf; q. 11 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28665">I&ordf; q. 11 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28666">I&ordf; q. 11 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28667">I&ordf; q. 11 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28668">I&ordf; q. 11 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28669">I&ordf; q. 11 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28670">I&ordf; q. 11 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28671">I&ordf; q. 11 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28672">I&ordf; q. 11 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28673">I&ordf; q. 11 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28674">I&ordf; q. 11 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28675">I&ordf; q. 11 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28676">I&ordf; q. 11 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28677">I&ordf; q. 11 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28678">I&ordf; q. 11 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28679">I&ordf; q. 11 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28680">I&ordf; q. 11 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28681">I&ordf; q. 12 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#28682">I&ordf; q. 12 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28683">I&ordf; q. 12 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28684">I&ordf; q. 12 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28685">I&ordf; q. 12 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28686">I&ordf; q. 12 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28687">I&ordf; q. 12 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28688">I&ordf; q. 12 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28689">I&ordf; q. 12 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28690">I&ordf; q. 12 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28691">I&ordf; q. 12 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28692">I&ordf; q. 12 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28693">I&ordf; q. 12 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28694">I&ordf; q. 12 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28695">I&ordf; q. 12 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28696">I&ordf; q. 12 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28697">I&ordf; q. 12 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28698">I&ordf; q. 12 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28699">I&ordf; q. 12 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28700">I&ordf; q. 12 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28701">I&ordf; q. 12 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28702">I&ordf; q. 12 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28703">I&ordf; q. 12 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28704">I&ordf; q. 12 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28705">I&ordf; q. 12 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28706">I&ordf; q. 12 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28707">I&ordf; q. 12 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28708">I&ordf; q. 12 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28709">I&ordf; q. 12 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28710">I&ordf; q. 12 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28711">I&ordf; q. 12 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28712">I&ordf; q. 12 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28713">I&ordf; q. 12 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28714">I&ordf; q. 12 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28715">I&ordf; q. 12 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28716">I&ordf; q. 12 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28717">I&ordf; q. 12 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28718">I&ordf; q. 12 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28719">I&ordf; q. 12 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28720">I&ordf; q. 12 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28721">I&ordf; q. 12 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28722">I&ordf; q. 12 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28723">I&ordf; q. 12 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28724">I&ordf; q. 12 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28725">I&ordf; q. 12 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28726">I&ordf; q. 12 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28727">I&ordf; q. 12 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28728">I&ordf; q. 12 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28729">I&ordf; q. 12 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28730">I&ordf; q. 12 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28731">I&ordf; q. 12 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28732">I&ordf; q. 12 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28733">I&ordf; q. 12 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28734">I&ordf; q. 12 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28735">I&ordf; q. 12 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28736">I&ordf; q. 12 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28737">I&ordf; q. 12 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28738">I&ordf; q. 12 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28739">I&ordf; q. 12 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28740">I&ordf; q. 12 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28741">I&ordf; q. 12 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28742">I&ordf; q. 12 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28743">I&ordf; q. 12 a. 8 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28744">I&ordf; q. 12 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28745">I&ordf; q. 12 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28746">I&ordf; q. 12 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28747">I&ordf; q. 12 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28748">I&ordf; q. 12 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28749">I&ordf; q. 12 a. 8 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28750">I&ordf; q. 12 a. 9 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28751">I&ordf; q. 12 a. 9 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28752">I&ordf; q. 12 a. 9 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28753">I&ordf; q. 12 a. 9 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28754">I&ordf; q. 12 a. 9 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28755">I&ordf; q. 12 a. 9 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28756">I&ordf; q. 12 a. 10 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28757">I&ordf; q. 12 a. 10 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28758">I&ordf; q. 12 a. 10 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28759">I&ordf; q. 12 a. 10 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28760">I&ordf; q. 12 a. 10 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28761">I&ordf; q. 12 a. 10 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28762">I&ordf; q. 12 a. 11 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28763">I&ordf; q. 12 a. 11 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28764">I&ordf; q. 12 a. 11 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28765">I&ordf; q. 12 a. 11 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28766">I&ordf; q. 12 a. 11 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28767">I&ordf; q. 12 a. 11 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28768">I&ordf; q. 12 a. 11 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28769">I&ordf; q. 12 a. 11 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28770">I&ordf; q. 12 a. 11 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28771">I&ordf; q. 12 a. 11 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28772">I&ordf; q. 12 a. 12 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28773">I&ordf; q. 12 a. 12 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28774">I&ordf; q. 12 a. 12 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28775">I&ordf; q. 12 a. 12 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28776">I&ordf; q. 12 a. 12 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28777">I&ordf; q. 12 a. 12 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28778">I&ordf; q. 12 a. 12 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28779">I&ordf; q. 12 a. 12 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28780">I&ordf; q. 12 a. 13 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28781">I&ordf; q. 12 a. 13 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28782">I&ordf; q. 12 a. 13 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28783">I&ordf; q. 12 a. 13 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28784">I&ordf; q. 12 a. 13 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28785">I&ordf; q. 12 a. 13 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28786">I&ordf; q. 12 a. 13 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28787">I&ordf; q. 12 a. 13 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28788">I&ordf; q. 13 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#28789">I&ordf; q. 13 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28790">I&ordf; q. 13 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28791">I&ordf; q. 13 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28792">I&ordf; q. 13 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28793">I&ordf; q. 13 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28794">I&ordf; q. 13 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28795">I&ordf; q. 13 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28796">I&ordf; q. 13 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28797">I&ordf; q. 13 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28798">I&ordf; q. 13 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28799">I&ordf; q. 13 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28800">I&ordf; q. 13 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28801">I&ordf; q. 13 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28802">I&ordf; q. 13 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28803">I&ordf; q. 13 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28804">I&ordf; q. 13 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28805">I&ordf; q. 13 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28806">I&ordf; q. 13 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28807">I&ordf; q. 13 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28808">I&ordf; q. 13 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28809">I&ordf; q. 13 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28810">I&ordf; q. 13 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28811">I&ordf; q. 13 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28812">I&ordf; q. 13 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28813">I&ordf; q. 13 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28814">I&ordf; q. 13 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28815">I&ordf; q. 13 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28816">I&ordf; q. 13 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28817">I&ordf; q. 13 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28818">I&ordf; q. 13 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28819">I&ordf; q. 13 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28820">I&ordf; q. 13 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28821">I&ordf; q. 13 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28822">I&ordf; q. 13 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28823">I&ordf; q. 13 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28824">I&ordf; q. 13 a. 5 s. c. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28825">I&ordf; q. 13 a. 5 s. c. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28826">I&ordf; q. 13 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28827">I&ordf; q. 13 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28828">I&ordf; q. 13 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28829">I&ordf; q. 13 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28830">I&ordf; q. 13 a. 5 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28831">I&ordf; q. 13 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28832">I&ordf; q. 13 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28833">I&ordf; q. 13 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28834">I&ordf; q. 13 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28835">I&ordf; q. 13 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28836">I&ordf; q. 13 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28837">I&ordf; q. 13 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28838">I&ordf; q. 13 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28839">I&ordf; q. 13 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28840">I&ordf; q. 13 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28841">I&ordf; q. 13 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28842">I&ordf; q. 13 a. 7 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28843">I&ordf; q. 13 a. 7 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#28844">I&ordf; q. 13 a. 7 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#28845">I&ordf; q. 13 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28846">I&ordf; q. 13 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28847">I&ordf; q. 13 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28848">I&ordf; q. 13 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28849">I&ordf; q. 13 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28850">I&ordf; q. 13 a. 7 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28851">I&ordf; q. 13 a. 7 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#28852">I&ordf; q. 13 a. 7 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#28853">I&ordf; q. 13 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28854">I&ordf; q. 13 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28855">I&ordf; q. 13 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28856">I&ordf; q. 13 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28857">I&ordf; q. 13 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28858">I&ordf; q. 13 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28859">I&ordf; q. 13 a. 9 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28860">I&ordf; q. 13 a. 9 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28861">I&ordf; q. 13 a. 9 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28862">I&ordf; q. 13 a. 9 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28863">I&ordf; q. 13 a. 9 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28864">I&ordf; q. 13 a. 9 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28865">I&ordf; q. 13 a. 9 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28866">I&ordf; q. 13 a. 9 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28867">I&ordf; q. 13 a. 10 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28868">I&ordf; q. 13 a. 10 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28869">I&ordf; q. 13 a. 10 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28870">I&ordf; q. 13 a. 10 s. c. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28871">I&ordf; q. 13 a. 10 s. c. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28872">I&ordf; q. 13 a. 10 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28873">I&ordf; q. 13 a. 10 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28874">I&ordf; q. 13 a. 10 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28875">I&ordf; q. 13 a. 10 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28876">I&ordf; q. 13 a. 10 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#28877">I&ordf; q. 13 a. 11 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28878">I&ordf; q. 13 a. 11 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28879">I&ordf; q. 13 a. 11 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28880">I&ordf; q. 13 a. 11 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28881">I&ordf; q. 13 a. 11 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28882">I&ordf; q. 13 a. 11 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28883">I&ordf; q. 13 a. 11 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28884">I&ordf; q. 13 a. 11 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28885">I&ordf; q. 13 a. 12 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28886">I&ordf; q. 13 a. 12 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28887">I&ordf; q. 13 a. 12 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28888">I&ordf; q. 13 a. 12 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28889">I&ordf; q. 13 a. 12 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28890">I&ordf; q. 13 a. 12 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28891">I&ordf; q. 13 a. 12 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28892">I&ordf; q. 13 a. 12 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28893">I&ordf; q. 14 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#28894">I&ordf; q. 14 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28895">I&ordf; q. 14 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28896">I&ordf; q. 14 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28897">I&ordf; q. 14 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28898">I&ordf; q. 14 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28899">I&ordf; q. 14 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28900">I&ordf; q. 14 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28901">I&ordf; q. 14 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28902">I&ordf; q. 14 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28903">I&ordf; q. 14 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28904">I&ordf; q. 14 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28905">I&ordf; q. 14 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28906">I&ordf; q. 14 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28907">I&ordf; q. 14 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28908">I&ordf; q. 14 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28909">I&ordf; q. 14 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28910">I&ordf; q. 14 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28911">I&ordf; q. 14 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28912">I&ordf; q. 14 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28913">I&ordf; q. 14 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28914">I&ordf; q. 14 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28915">I&ordf; q. 14 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28916">I&ordf; q. 14 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28917">I&ordf; q. 14 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28918">I&ordf; q. 14 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28919">I&ordf; q. 14 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28920">I&ordf; q. 14 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28921">I&ordf; q. 14 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28922">I&ordf; q. 14 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28923">I&ordf; q. 14 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28924">I&ordf; q. 14 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28925">I&ordf; q. 14 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28926">I&ordf; q. 14 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28927">I&ordf; q. 14 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28928">I&ordf; q. 14 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28929">I&ordf; q. 14 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28930">I&ordf; q. 14 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28931">I&ordf; q. 14 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28932">I&ordf; q. 14 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28933">I&ordf; q. 14 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28934">I&ordf; q. 14 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28935">I&ordf; q. 14 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28936">I&ordf; q. 14 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28937">I&ordf; q. 14 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28938">I&ordf; q. 14 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28939">I&ordf; q. 14 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28940">I&ordf; q. 14 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28941">I&ordf; q. 14 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28942">I&ordf; q. 14 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28943">I&ordf; q. 14 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28944">I&ordf; q. 14 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28945">I&ordf; q. 14 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28946">I&ordf; q. 14 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28947">I&ordf; q. 14 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28948">I&ordf; q. 14 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28949">I&ordf; q. 14 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28950">I&ordf; q. 14 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28951">I&ordf; q. 14 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28952">I&ordf; q. 14 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28953">I&ordf; q. 14 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28954">I&ordf; q. 14 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28955">I&ordf; q. 14 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28956">I&ordf; q. 14 a. 9 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28957">I&ordf; q. 14 a. 9 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28958">I&ordf; q. 14 a. 9 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28959">I&ordf; q. 14 a. 9 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28960">I&ordf; q. 14 a. 9 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28961">I&ordf; q. 14 a. 9 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28962">I&ordf; q. 14 a. 9 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28963">I&ordf; q. 14 a. 9 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28964">I&ordf; q. 14 a. 10 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28965">I&ordf; q. 14 a. 10 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28966">I&ordf; q. 14 a. 10 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28967">I&ordf; q. 14 a. 10 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28968">I&ordf; q. 14 a. 10 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28969">I&ordf; q. 14 a. 10 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28970">I&ordf; q. 14 a. 10 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28971">I&ordf; q. 14 a. 10 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28972">I&ordf; q. 14 a. 10 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28973">I&ordf; q. 14 a. 10 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#28974">I&ordf; q. 14 a. 11 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28975">I&ordf; q. 14 a. 11 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28976">I&ordf; q. 14 a. 11 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28977">I&ordf; q. 14 a. 11 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28978">I&ordf; q. 14 a. 11 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28979">I&ordf; q. 14 a. 11 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28980">I&ordf; q. 14 a. 11 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28981">I&ordf; q. 14 a. 11 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28982">I&ordf; q. 14 a. 12 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28983">I&ordf; q. 14 a. 12 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28984">I&ordf; q. 14 a. 12 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28985">I&ordf; q. 14 a. 12 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28986">I&ordf; q. 14 a. 12 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28987">I&ordf; q. 14 a. 12 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28988">I&ordf; q. 14 a. 12 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28989">I&ordf; q. 14 a. 12 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28990">I&ordf; q. 14 a. 13 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28991">I&ordf; q. 14 a. 13 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28992">I&ordf; q. 14 a. 13 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28993">I&ordf; q. 14 a. 13 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#28994">I&ordf; q. 14 a. 13 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#28995">I&ordf; q. 14 a. 13 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28996">I&ordf; q. 14 a. 13 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#28997">I&ordf; q. 14 a. 13 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#28998">I&ordf; q. 14 a. 14 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#28999">I&ordf; q. 14 a. 14 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29000">I&ordf; q. 14 a. 14 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29001">I&ordf; q. 14 a. 14 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29002">I&ordf; q. 14 a. 14 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29003">I&ordf; q. 14 a. 14 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29004">I&ordf; q. 14 a. 15 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29005">I&ordf; q. 14 a. 15 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29006">I&ordf; q. 14 a. 15 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29007">I&ordf; q. 14 a. 15 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29008">I&ordf; q. 14 a. 15 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29009">I&ordf; q. 14 a. 15 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29010">I&ordf; q. 14 a. 15 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29011">I&ordf; q. 14 a. 15 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29012">I&ordf; q. 14 a. 16 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29013">I&ordf; q. 14 a. 16 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29014">I&ordf; q. 14 a. 16 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29015">I&ordf; q. 14 a. 16 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29016">I&ordf; q. 14 a. 16 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29017">I&ordf; q. 14 a. 16 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29018">I&ordf; q. 14 a. 16 ad 3'); document.write('<\/SELECT>'); document.write('<BR><BR>'); document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); document.write('<\/FORM>'); // --> // </script><br/> <hr/> <br/></div><div id="q3" class="q"><h2>Quaestio 3</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 3 pr."><a name="28321"><span class="ref">[28321] Iª q. 3 pr.</span></a> Cognito de aliquo an sit, inquirendum restat quomodo sit, ut sciatur de eo quid sit. Sed quia de Deo scire non possumus quid sit, sed quid non sit, non possumus considerare de Deo quomodo sit, sed potius quomodo non sit. Primo ergo considerandum est quomodo non sit; secundo, quomodo a nobis cognoscatur; tertio, quomodo nominetur. Potest autem ostendi de Deo quomodo non sit, removendo ab eo ea quae ei non conveniunt, utpote compositionem, motum, et alia huiusmodi. Primo ergo inquiratur de simplicitate ipsius, per quam removetur ab eo compositio. Et quia simplicia in rebus corporalibus sunt imperfecta et partes, secundo inquiretur de perfectione ipsius; tertio, de infinitate eius; quarto, de immutabilitate; quinto, de unitate. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum Deus sit corpus. Secundo, utrum sit in eo compositio formae et materiae. Tertio, utrum sit in eo compositio quidditatis, sive essentiae, vel naturae, et subiecti. Quarto, utrum sit in eo compositio quae est ex essentia et esse. Quinto, utrum sit in eo compositio generis et differentiae. Sexto, utrum sit in eo compositio subiecti et accidentis. Septimo, utrum sit quocumque modo compositus, vel totaliter simplex. Octavo, utrum veniat in compositionem cum aliis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 3 a. 1 arg. 1"><a name="28322"><span class="ref">[28322] Iª q. 3 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod Deus sit corpus. Corpus enim est quod habet trinam dimensionem. Sed sacra Scriptura attribuit Deo trinam dimensionem, dicitur enim Iob XI, <i>excelsior caelo est, et quid facies? Profundior Inferno, et unde cognosces? Longior terra mensura eius, et latior mari</i>. Ergo Deus est corpus.</p><p title="I q. 3 a. 1 arg. 2"><a name="28323"><span class="ref">[28323] Iª q. 3 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne figuratum est corpus, cum figura sit qualitas circa quantitatem. Sed Deus videtur esse figuratus, cum scriptum sit Gen. I, <i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram</i>, figura enim imago dicitur, secundum illud Hebr. I, <i>cum sit splendor gloriae, et figura substantiae eius</i>, idest imago. Ergo Deus est corpus.</p><p title="I q. 3 a. 1 arg. 3"><a name="28324"><span class="ref">[28324] Iª q. 3 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omne quod habet partes corporeas, est corpus. Sed Scriptura attribuit Deo partes corporeas, dicitur enim Iob XL, <i>si habes brachium ut Deus</i>; et in Psalmo, <i>oculi domini super iustos; et, dextera domini fecit virtutem</i>. Ergo Deus est corpus.</p><p title="I q. 3 a. 1 arg. 4"><a name="28325"><span class="ref">[28325] Iª q. 3 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, situs non convenit nisi corpori. Sed ea quae ad situm pertinent, in Scripturis dicuntur de Deo, dicitur enim Isaiae VI, <i>vidi dominum sedentem</i>; et Isaiae III, <i>stat ad iudicandum dominus</i>. Ergo Deus est corpus.</p><p title="I q. 3 a. 1 arg. 5"><a name="28326"><span class="ref">[28326] Iª q. 3 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, nihil potest esse terminus localis a quo vel ad quem, nisi sit corpus vel aliquod corporeum. Sed Deus in Scriptura dicitur esse terminus localis ut ad quem, secundum illud Psalmi, <i>accedite ad eum, et illuminamini</i>; et ut a quo, secundum illud Hierem. XVII, recedentes a te in terra scribentur. Ergo Deus est corpus.</p><p title="I q. 3 a. 1 s. c."><a name="28327"><span class="ref">[28327] Iª q. 3 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ioan. IV, <i>spiritus est Deus</i>.</p><p title="I q. 3 a. 1 co."><a name="28328"><span class="ref">[28328] Iª q. 3 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum absolute Deum non esse corpus. Quod tripliciter ostendi potest. Primo quidem, quia nullum corpus movet non motum, ut patet inducendo per singula. Ostensum est autem supra quod Deus est primum movens immobile. Unde manifestum est quod Deus non est corpus. Secundo, quia necesse est id quod est primum ens, esse in actu, et nullo modo in potentia. Licet enim in uno et eodem quod exit de potentia in actum, prius sit potentia quam actus tempore, simpliciter tamen actus prior est potentia, quia quod est in potentia, non reducitur in actum nisi per ens actu. Ostensum est autem supra quod Deus est primum ens. Impossibile est igitur quod in Deo sit aliquid in potentia. Omne autem corpus est in potentia, quia continuum, inquantum huiusmodi, divisibile est in infinitum. Impossibile est igitur Deum esse corpus. Tertio, quia Deus est id quod est nobilissimum in entibus, ut ex dictis patet. Impossibile est autem aliquod corpus esse nobilissimum in entibus. Quia corpus aut est vivum, aut non vivum. Corpus autem vivum, manifestum est quod est nobilius corpore non vivo. Corpus autem vivum non vivit inquantum corpus, quia sic omne corpus viveret, oportet igitur quod vivat per aliquid aliud, sicut corpus nostrum vivit per animam. Illud autem per quod vivit corpus, est nobilius quam corpus. Impossibile est igitur Deum esse corpus.</p><p title="I q. 3 a. 1 ad 1"><a name="28329"><span class="ref">[28329] Iª q. 3 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, sacra Scriptura tradit nobis spiritualia et divina sub similitudinibus corporalium. Unde, cum trinam dimensionem Deo attribuit, sub similitudine quantitatis corporeae, quantitatem virtualem ipsius designat, utpote per profunditatem, virtutem ad cognoscendum occulta; per altitudinem, excellentiam virtutis super omnia; per longitudinem, durationem sui esse; per latitudinem, affectum dilectionis ad omnia. Vel, ut dicit Dionysius, cap. IX de Div. Nom., per profunditatem Dei intelligitur incomprehensibilitas ipsius essentiae; per longitudinem, processus virtutis eius, omnia penetrantis; per latitudinem vero, superextensio eius ad omnia, inquantum scilicet sub eius protectione omnia continentur.</p><p title="I q. 3 a. 1 ad 2"><a name="28330"><span class="ref">[28330] Iª q. 3 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod homo dicitur esse ad imaginem Dei, non secundum corpus, sed secundum id quo homo excellit alia animalia, unde, Gen. I, postquam dictum est, <i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram</i>, subditur, <i>ut praesit piscibus maris,</i> et cetera. Excellit autem homo omnia animalia quantum ad rationem et intellectum. Unde secundum intellectum et rationem, quae sunt incorporea, homo est ad imaginem Dei.</p><p title="I q. 3 a. 1 ad 3"><a name="28331"><span class="ref">[28331] Iª q. 3 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod partes corporeae attribuuntur Deo in Scripturis ratione suorum actuum, secundum quandam similitudinem. Sicut actus oculi est videre, unde oculus de Deo dictus, significat virtutem eius ad videndum modo intelligibili, non sensibili. Et simile est de aliis partibus.</p><p title="I q. 3 a. 1 ad 4"><a name="28332"><span class="ref">[28332] Iª q. 3 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod etiam ea quae ad situm pertinent, non attribuuntur Deo nisi secundum quandam similitudinem, sicut dicitur sedens, propter suam immobilitatem et auctoritatem; et stans, propter suam fortitudinem ad debellandum omne quod adversatur.</p><p title="I q. 3 a. 1 ad 5"><a name="28333"><span class="ref">[28333] Iª q. 3 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod ad Deum non acceditur passibus corporalibus, cum ubique sit, sed affectibus mentis, et eodem modo ab eo receditur. Et sic accessus et recessus, sub similitudine localis motus, designant spiritualem affectum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 3 a. 2 arg. 1"><a name="28334"><span class="ref">[28334] Iª q. 3 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod in Deo sit compositio formae et materiae. Omne enim quod habet animam, est compositum ex materia et forma, quia anima est forma corporis. Sed Scriptura attribuit animam Deo, introducitur enim ad Hebr. X, ex persona Dei, <i>iustus autem meus ex fide vivit; quod si subtraxerit se, non placebit animae meae</i>. Ergo Deus est compositus ex materia et forma.</p><p title="I q. 3 a. 2 arg. 2"><a name="28335"><span class="ref">[28335] Iª q. 3 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ira, gaudium, et huiusmodi, sunt passiones coniuncti, ut dicitur I de anima. Sed huiusmodi attribuuntur Deo in Scriptura dicitur enim in Psalmo, <i>iratus est furore dominus in populum suum</i>. Ergo Deus ex materia et forma est compositus.</p><p title="I q. 3 a. 2 arg. 3"><a name="28336"><span class="ref">[28336] Iª q. 3 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, materia est principium individuationis. Sed Deus videtur esse individuum, non enim de multis praedicatur. Ergo est compositus ex materia et forma.</p><p title="I q. 3 a. 2 s. c."><a name="28337"><span class="ref">[28337] Iª q. 3 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, omne compositum ex materia et forma est corpus, quantitas enim dimensiva est quae primo inhaeret materiae. Sed Deus non est corpus, ut ostensum est. Ergo Deus non est compositus ex materia et forma.</p><p title="I q. 3 a. 2 co."><a name="28338"><span class="ref">[28338] Iª q. 3 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod impossibile est in Deo esse materiam. Primo quidem, quia materia est id quod est in potentia. Ostensum est autem quod Deus est purus actus, non habens aliquid de potentialitate. Unde impossibile est quod Deus sit compositus ex materia et forma. Secundo, quia omne compositum ex materia et forma est perfectum et bonum per suam formam, unde oportet quod sit bonum per participationem, secundum quod materia participat formam. Primum autem quod est bonum et optimum, quod Deus est, non est bonum per participationem, quia bonum per essentiam, prius est bono per participationem. Unde impossibile est quod Deus sit compositus ex materia et forma. Tertio, quia unumquodque agens agit per suam formam, unde secundum quod aliquid se habet ad suam formam, sic se habet ad hoc quod sit agens. Quod igitur primum est et per se agens, oportet quod sit primo et per se forma. Deus autem est primum agens, cum sit prima causa efficiens, ut ostensum est. Est igitur per essentiam suam forma; et non compositus ex materia et forma.</p><p title="I q. 3 a. 2 ad 1"><a name="28339"><span class="ref">[28339] Iª q. 3 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod anima attribuitur Deo per similitudinem actus. Quod enim volumus aliquid nobis, ex anima nostra est, unde illud dicitur esse placitum animae Dei, quod est placitum voluntati ipsius.</p><p title="I q. 3 a. 2 ad 2"><a name="28340"><span class="ref">[28340] Iª q. 3 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ira et huiusmodi attribuuntur Deo secundum similitudinem effectus, quia enim proprium est irati punire, ira eius punitio metaphorice vocatur.</p><p title="I q. 3 a. 2 ad 3"><a name="28341"><span class="ref">[28341] Iª q. 3 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod formae quae sunt receptibiles in materia individuantur per materiam, quae non potest esse in alio, cum sit primum subiectum substans, forma vero, quantum est de se, nisi aliquid aliud impediat, recipi potest a pluribus. Sed illa forma quae non est receptibilis in materia, sed est per se subsistens, ex hoc ipso individuatur, quod non potest recipi in alio, et huiusmodi forma est Deus. Unde non sequitur quod habeat materiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 3 a. 3 arg. 1"><a name="28342"><span class="ref">[28342] Iª q. 3 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non sit idem Deus quod sua essentia vel natura. Nihil enim est in seipso. Sed essentia vel natura Dei, quae est deitas, dicitur esse in Deo. Ergo videtur quod Deus non sit idem quod sua essentia vel natura.</p><p title="I q. 3 a. 3 arg. 2"><a name="28343"><span class="ref">[28343] Iª q. 3 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, effectus assimilatur suae causae, quia omne agens agit sibi simile. Sed in rebus creatis non est idem suppositum quod sua natura, non enim idem est homo quod sua humanitas. Ergo nec Deus est idem quod sua deitas.</p><p title="I q. 3 a. 3 s. c."><a name="28344"><span class="ref">[28344] Iª q. 3 a. 3 s. c.</span></a> Contra, de Deo dicitur quod est vita, et non solum quod est vivens, ut patet Ioan. XIV, <i>ego sum via, veritas et vita</i>. Sicut autem se habet vita ad viventem, ita deitas ad Deum. Ergo Deus est ipsa deitas.</p><p title="I q. 3 a. 3 co."><a name="28345"><span class="ref">[28345] Iª q. 3 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deus est idem quod sua essentia vel natura. Ad cuius intellectum sciendum est, quod in rebus compositis ex materia et forma, necesse est quod differant natura vel essentia et suppositum. Quia essentia vel natura comprehendit in se illa tantum quae cadunt in definitione speciei, sicut humanitas comprehendit in se ea quae cadunt in definitione hominis, his enim homo est homo, et hoc significat humanitas, hoc scilicet quo homo est homo. Sed materia individualis, cum accidentibus omnibus individuantibus ipsam, non cadit in definitione speciei, non enim cadunt in definitione hominis hae carnes et haec ossa, aut albedo vel nigredo, vel aliquid huiusmodi. Unde hae carnes et haec ossa, et accidentia designantia hanc materiam, non concluduntur in humanitate. Et tamen in eo quod est homo, includuntur, unde id quod est homo, habet in se aliquid quod non habet humanitas. Et propter hoc non est totaliter idem homo et humanitas, sed humanitas significatur ut pars formalis hominis; quia principia definientia habent se formaliter, respectu materiae individuantis. In his igitur quae non sunt composita ex materia et forma, in quibus individuatio non est per materiam individualem, idest per hanc materiam, sed ipsae formae per se individuantur, oportet quod ipsae formae sint supposita subsistentia. Unde in eis non differt suppositum et natura. Et sic, cum Deus non sit compositus ex materia et forma, ut ostensum est, oportet quod Deus sit sua deitas, sua vita, et quidquid aliud sic de Deo praedicatur.</p><p title="I q. 3 a. 3 ad 1"><a name="28346"><span class="ref">[28346] Iª q. 3 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod de rebus simplicibus loqui non possumus, nisi per modum compositorum, a quibus cognitionem accipimus. Et ideo, de Deo loquentes, utimur nominibus concretis, ut significemus eius subsistentiam, quia apud nos non subsistunt nisi composita, et utimur nominibus abstractis, ut significemus eius simplicitatem. Quod ergo dicitur deitas vel vita, vel aliquid huiusmodi, esse in Deo, referendum est ad diversitatem quae est in acceptione intellectus nostri; et non ad aliquam diversitatem rei.</p><p title="I q. 3 a. 3 ad 2"><a name="28347"><span class="ref">[28347] Iª q. 3 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod effectus Dei imitantur ipsum, non perfecte, sed secundum quod possunt. Et hoc ad defectum imitationis pertinet, quod id quod est simplex et unum, non potest repraesentari nisi per multa, et sic accidit in eis compositio, ex qua provenit quod in eis non est idem suppositum quod natura.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 3 a. 4 arg. 1"><a name="28348"><span class="ref">[28348] Iª q. 3 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod in Deo non sit idem essentia et esse. Si enim hoc sit, tunc ad esse divinum nihil additur. Sed esse cui nulla fit additio, est esse commune quod de omnibus praedicatur, sequitur ergo quod Deus sit ens commune praedicabile de omnibus. Hoc autem est falsum, secundum illud Sap. XIV, <i>incommunicabile nomen lignis et lapidibus imposuerunt</i>. Ergo esse Dei non est eius essentia.</p><p title="I q. 3 a. 4 arg. 2"><a name="28349"><span class="ref">[28349] Iª q. 3 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, de Deo scire possumus an sit, ut supra dictum est. Non autem possumus scire quid sit. Ergo non est idem esse Dei, et quod quid est eius, sive quidditas vel natura.</p><p title="I q. 3 a. 4 s. c."><a name="28350"><span class="ref">[28350] Iª q. 3 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Hilarius dicit in VII de Trin., <i>esse non est accidens in Deo, sed subsistens veritas</i>. Id ergo quod subsistit in Deo, est suum esse.</p><p title="I q. 3 a. 4 co."><a name="28351"><span class="ref">[28351] Iª q. 3 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deus non solum est sua essentia, ut ostensum est, sed etiam suum esse. Quod quidem multipliciter ostendi potest. Primo quidem, quia quidquid est in aliquo quod est praeter essentiam eius, oportet esse causatum vel a principiis essentiae, sicut accidentia propria consequentia speciem, ut risibile consequitur hominem et causatur ex principiis essentialibus speciei; vel ab aliquo exteriori, sicut calor in aqua causatur ab igne. Si igitur ipsum esse rei sit aliud ab eius essentia, necesse est quod esse illius rei vel sit causatum ab aliquo exteriori, vel a principiis essentialibus eiusdem rei. Impossibile est autem quod esse sit causatum tantum ex principiis essentialibus rei, quia nulla res sufficit quod sit sibi causa essendi, si habeat esse causatum. Oportet ergo quod illud cuius esse est aliud ab essentia sua, habeat esse causatum ab alio. Hoc autem non potest dici de Deo, quia Deum dicimus esse primam causam efficientem. Impossibile est ergo quod in Deo sit aliud esse, et aliud eius essentia. Secundo, quia esse est actualitas omnis formae vel naturae, non enim bonitas vel humanitas significatur in actu, nisi prout significamus eam esse. Oportet igitur quod ipsum esse comparetur ad essentiam quae est aliud ab ipso, sicut actus ad potentiam. Cum igitur in Deo nihil sit potentiale, ut ostensum est supra, sequitur quod non sit aliud in eo essentia quam suum esse. Sua igitur essentia est suum esse. Tertio, quia sicut illud quod habet ignem et non est ignis, est ignitum per participationem, ita illud quod habet esse et non est esse, est ens per participationem. Deus autem est sua essentia, ut ostensum est. Si igitur non sit suum esse, erit ens per participationem, et non per essentiam. Non ergo erit primum ens, quod absurdum est dicere. Est igitur Deus suum esse, et non solum sua essentia.</p><p title="I q. 3 a. 4 ad 1"><a name="28352"><span class="ref">[28352] Iª q. 3 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod aliquid cui non fit additio potest intelligi dupliciter. Uno modo, ut de ratione eius sit quod non fiat ei additio; sicut de ratione animalis irrationalis est, ut sit sine ratione. Alio modo intelligitur aliquid cui non fit additio, quia non est de ratione eius quod sibi fiat additio, sicut animal commune est sine ratione, quia non est de ratione animalis communis ut habeat rationem; sed nec de ratione eius est ut careat ratione. Primo igitur modo, esse sine additione, est esse divinum, secundo modo, esse sine additione, est esse commune.</p><p title="I q. 3 a. 4 ad 2"><a name="28353"><span class="ref">[28353] Iª q. 3 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod esse dupliciter dicitur, uno modo, significat actum essendi; alio modo, significat compositionem propositionis, quam anima adinvenit coniungens praedicatum subiecto. Primo igitur modo accipiendo esse, non possumus scire esse Dei, sicut nec eius essentiam, sed solum secundo modo. Scimus enim quod haec propositio quam formamus de Deo, cum dicimus Deus est, vera est. Et hoc scimus ex eius effectibus, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 3 a. 5 arg. 1"><a name="28354"><span class="ref">[28354] Iª q. 3 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod Deus sit in genere aliquo. Substantia enim est ens per se subsistens. Hoc autem maxime convenit Deo. Ergo Deus est in genere substantiae.</p><p title="I q. 3 a. 5 arg. 2"><a name="28355"><span class="ref">[28355] Iª q. 3 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, unumquodque mensuratur per aliquid sui generis; sicut longitudines per longitudinem, et numeri per numerum. Sed Deus est mensura omnium substantiarum, ut patet per Commentatorem, X Metaphys. Ergo Deus est in genere substantiae.</p><p title="I q. 3 a. 5 s. c."><a name="28356"><span class="ref">[28356] Iª q. 3 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, genus est prius, secundum intellectum, eo quod in genere continetur. Sed nihil est prius Deo, nec secundum rem, nec secundum intellectum. Ergo Deus non est in aliquo genere.</p><p title="I q. 3 a. 5 co."><a name="28357"><span class="ref">[28357] Iª q. 3 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliquid est in genere dupliciter. Uno modo simpliciter et proprie; sicut species, quae sub genere continentur. Alio modo, per reductionem, sicut principia et privationes, sicut punctus et unitas reducuntur ad genus quantitatis, sicut principia; caecitas autem, et omnis privatio, reducitur ad genus sui habitus. Neutro autem modo Deus est in genere. Quod enim non possit esse species alicuius generis, tripliciter ostendi potest. Primo quidem, quia species constituitur ex genere et differentia. Semper autem id a quo sumitur differentia constituens speciem, se habet ad illud unde sumitur genus, sicut actus ad potentiam. Animal enim sumitur a natura sensitiva per modum concretionis; hoc enim dicitur animal, quod naturam sensitivam habet, rationale vero sumitur a natura intellectiva, quia rationale est quod naturam intellectivam habet, intellectivum autem comparatur ad sensitivum, sicut actus ad potentiam. Et similiter manifestum est in aliis. Unde, cum in Deo non adiungatur potentia actui, impossibile est quod sit in genere tanquam species. Secundo, quia, cum esse Dei sit eius essentia, ut ostensum est, si Deus esset in aliquo genere, oporteret quod genus eius esset ens, nam genus significat essentiam rei, cum praedicetur in eo quod quid est. Ostendit autem philosophus in III Metaphys., quod ens non potest esse genus alicuius, omne enim genus habet differentias quae sunt extra essentiam generis; nulla autem differentia posset inveniri, quae esset extra ens; quia non ens non potest esse differentia. Unde relinquitur quod Deus non sit in genere. Tertio, quia omnia quae sunt in genere uno, communicant in quidditate vel essentia generis, quod praedicatur de eis in eo quod quid est. Differunt autem secundum esse, non enim idem est esse hominis et equi, nec huius hominis et illius hominis. Et sic oportet quod quaecumque sunt in genere, differant in eis esse et quod quid est, idest essentia. In Deo autem non differt, ut ostensum est. Unde manifestum est quod Deus non est in genere sicut species. Et ex hoc patet quod non habet genus, neque differentias; neque est definitio ipsius; neque demonstratio, nisi per effectum, quia definitio est ex genere et differentia, demonstrationis autem medium est definitio. Quod autem Deus non sit in genere per reductionem ut principium, manifestum est ex eo quod principium quod reducitur in aliquod genus, non se extendit ultra genus illud, sicut punctum non est principium nisi quantitatis continuae, et unitas quantitatis discretae. Deus autem est principium totius esse, ut infra ostendetur. Unde non continetur in aliquo genere sicut principium.</p><p title="I q. 3 a. 5 ad 1"><a name="28358"><span class="ref">[28358] Iª q. 3 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod substantiae nomen non significat hoc solum quod est per se esse, quia hoc quod est esse, non potest per se esse genus, ut ostensum est. Sed significat essentiam cui competit sic esse, idest per se esse, quod tamen esse non est ipsa eius essentia. Et sic patet quod Deus non est in genere substantiae.</p><p title="I q. 3 a. 5 ad 2"><a name="28359"><span class="ref">[28359] Iª q. 3 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod obiectio illa procedit de mensura proportionata, hanc enim oportet esse homogeneam mensurato. Deus autem non est mensura proportionata alicui. Dicitur tamen mensura omnium, ex eo quod unumquodque tantum habet de esse, quantum ei appropinquat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 3 a. 6 arg. 1"><a name="28360"><span class="ref">[28360] Iª q. 3 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod in Deo sint aliqua accidentia. Substantia enim nulli est accidens, ut dicitur in I Physic. Quod ergo in uno est accidens, non potest in alio esse substantia, sicut probatur quod calor non sit forma substantialis ignis, quia in aliis est accidens. Sed sapientia, virtus, et huiusmodi, quae in nobis sunt accidentia, Deo attribuuntur. Ergo et in Deo sunt accidentia.</p><p title="I q. 3 a. 6 arg. 2"><a name="28361"><span class="ref">[28361] Iª q. 3 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, in quolibet genere est unum primum. Multa autem sunt genera accidentium. Si igitur prima illorum generum non sunt in Deo, erunt multa prima extra Deum, quod est inconveniens.</p><p title="I q. 3 a. 6 s. c."><a name="28362"><span class="ref">[28362] Iª q. 3 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, omne accidens in subiecto est. Deus autem non potest esse subiectum, quia <i>forma simplex non potest esse subiectum</i>, ut dicit Boetius in Lib. de Trin. Ergo in Deo non potest esse accidens.</p><p title="I q. 3 a. 6 co."><a name="28363"><span class="ref">[28363] Iª q. 3 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, secundum praemissa, manifeste apparet quod in Deo accidens esse non potest. Primo quidem, quia subiectum comparatur ad accidens, sicut potentia ad actum, subiectum enim secundum accidens est aliquo modo in actu. Esse autem in potentia, omnino removetur a Deo, ut ex praedictis patet. Secundo, quia Deus est suum esse, et, ut Boetius dicit in Lib. de Hebdomad., <i>licet id quod est, aliquid aliud possit habere adiunctum, tamen ipsum esse nihil aliud adiunctum habere potest</i>, sicut quod est calidum, potest habere aliquid extraneum quam calidum, ut albedinem; sed ipse calor nihil habet praeter calorem. Tertio, quia omne quod est per se, prius est eo quod est per accidens. Unde, cum Deus sit simpliciter primum ens, in eo non potest esse aliquid per accidens. Sed nec accidentia per se in eo esse possunt, sicut risibile est per se accidens hominis. Quia huiusmodi accidentia causantur ex principiis subiecti, in Deo autem nihil potest esse causatum, cum sit causa prima. Unde relinquitur quod in Deo nullum sit accidens.</p><p title="I q. 3 a. 6 ad 1"><a name="28364"><span class="ref">[28364] Iª q. 3 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod virtus et sapientia non univoce dicuntur de Deo et de nobis, ut infra patebit. Unde non sequitur quod accidentia sint in Deo, sicut in nobis.</p><p title="I q. 3 a. 6 ad 2"><a name="28365"><span class="ref">[28365] Iª q. 3 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum substantia sit prior accidentibus, principia accidentium reducuntur in principia substantiae sicut in priora. Quamvis Deus non sit primum contentum in genere substantiae, sed primum extra omne genus, respectu totius esse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 3 a. 7 arg. 1"><a name="28366"><span class="ref">[28366] Iª q. 3 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod Deus non sit omnino simplex. Ea enim quae sunt a Deo, imitantur ipsum, unde a primo ente sunt omnia entia, et a primo bono sunt omnia bona. Sed in rebus quae sunt a Deo, nihil est omnino simplex. Ergo Deus non est omnino simplex.</p><p title="I q. 3 a. 7 arg. 2"><a name="28367"><span class="ref">[28367] Iª q. 3 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, omne quod est melius, Deo attribuendum est. Sed, apud nos, composita sunt meliora simplicibus, sicut corpora mixta elementis, et elementa suis partibus. Ergo non est dicendum quod Deus sit omnino simplex.</p><p title="I q. 3 a. 7 s. c."><a name="28368"><span class="ref">[28368] Iª q. 3 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod Deus vere et summe simplex est.</p><p title="I q. 3 a. 7 co."><a name="28369"><span class="ref">[28369] Iª q. 3 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deum omnino esse simplicem, multipliciter potest esse manifestum. Primo quidem per supradicta. Cum enim in Deo non sit compositio, neque quantitativarum partium, quia corpus non est; neque compositio formae et materiae, neque in eo sit aliud natura et suppositum; neque aliud essentia et esse, neque in eo sit compositio generis et differentiae; neque subiecti et accidentis, manifestum est quod Deus nullo modo compositus est, sed est omnino simplex. Secundo, quia omne compositum est posterius suis componentibus, et dependens ex eis. Deus autem est primum ens, ut supra ostensum est. Tertio, quia omne compositum causam habet, quae enim secundum se diversa sunt, non conveniunt in aliquod unum nisi per aliquam causam adunantem ipsa. Deus autem non habet causam, ut supra ostensum est, cum sit prima causa efficiens. Quarto, quia in omni composito oportet esse potentiam et actum, quod in Deo non est, quia vel una partium est actus respectu alterius; vel saltem omnes partes sunt sicut in potentia respectu totius. Quinto, quia omne compositum est aliquid quod non convenit alicui suarum partium. Et quidem in totis dissimilium partium, manifestum est, nulla enim partium hominis est homo, neque aliqua partium pedis est pes. In totis vero similium partium, licet aliquid quod dicitur de toto, dicatur de parte, sicut pars aeris est aer, et aquae aqua; aliquid tamen dicitur de toto, quod non convenit alicui partium, non enim si tota aqua est bicubita, et pars eius. Sic igitur in omni composito est aliquid quod non est ipsum. Hoc autem etsi possit dici de habente formam, quod scilicet habeat aliquid quod non est ipsum (puta in albo est aliquid quod non pertinet ad rationem albi), tamen in ipsa forma nihil est alienum. Unde, cum Deus sit ipsa forma, vel potius ipsum esse, nullo modo compositus esse potest. Et hanc rationem tangit Hilarius, VII de Trin., dicens, <i>Deus, qui virtus est, ex infirmis non continetur, neque qui lux est, ex obscuris coaptatur</i>.</p><p title="I q. 3 a. 7 ad 1"><a name="28370"><span class="ref">[28370] Iª q. 3 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ea quae sunt a Deo, imitantur Deum sicut causata primam causam. Est autem hoc de ratione causati, quod sit aliquo modo compositum, quia ad minus esse eius est aliud quam quod quid est, ut infra patebit.</p><p title="I q. 3 a. 7 ad 2"><a name="28371"><span class="ref">[28371] Iª q. 3 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod apud nos composita sunt meliora simplicibus, quia perfectio bonitatis creaturae non invenitur in uno simplici, sed in multis. Sed perfectio divinae bonitatis invenitur in uno simplici, ut infra ostendetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 3 a. 8 arg. 1"><a name="28372"><span class="ref">[28372] Iª q. 3 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod Deus in compositionem aliorum veniat. Dicit enim Dionysius, IV cap. Cael. Hier., <i>esse omnium est, quae super esse est deitas</i>. Sed esse omnium intrat compositionem uniuscuiusque. Ergo Deus in compositionem aliorum venit.</p><p title="I q. 3 a. 8 arg. 2"><a name="28373"><span class="ref">[28373] Iª q. 3 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus est forma, dicit enim Augustinus, in libro de verbis domini, quod verbum Dei (quod est Deus) est forma quaedam non formata. Sed forma est pars compositi. Ergo Deus est pars alicuius compositi.</p><p title="I q. 3 a. 8 arg. 3"><a name="28374"><span class="ref">[28374] Iª q. 3 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, quaecumque sunt et nullo modo differunt, sunt idem. Sed Deus et materia prima sunt, et nullo modo differunt. Ergo penitus sunt idem. Sed materia prima intrat compositionem rerum. Ergo et Deus. Probatio mediae, quaecumque differunt, aliquibus differentiis differunt, et ita oportet ea esse composita; sed Deus et materia prima sunt omnino simplicia; ergo nullo modo differunt.</p><div class="sc"><p title="I q. 3 a. 8 s. c. 1"><a name="28375"><span class="ref">[28375] Iª q. 3 a. 8 s. c. 1</span></a> Sed contra est quod dicit Dionysius, II cap. de Div. Nom., quod neque tactus est eius (scilicet Dei), <i>neque alia quaedam ad partes commiscendi communio</i>.</p><p title="I q. 3 a. 8 s. c. 2"><a name="28376"><span class="ref">[28376] Iª q. 3 a. 8 s. c. 2</span></a> Praeterea, dicitur in libro de causis, quod <i>causa prima regit omnes res, praeterquam commisceatur eis</i>.</p></div><p title="I q. 3 a. 8 co."><a name="28377"><span class="ref">[28377] Iª q. 3 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa hoc fuerunt tres errores. Quidam enim posuerunt quod Deus esset anima mundi, ut patet per Augustinum in Lib. VII de civitate Dei, et ad hoc etiam reducitur, quod quidam dixerunt Deum esse animam primi caeli. Alii autem dixerunt Deum esse principium formale omnium rerum. Et haec dicitur fuisse opinio Almarianorum. Sed tertius error fuit David de Dinando, qui stultissime posuit Deum esse materiam primam. Omnia enim haec manifestam continent falsitatem, neque est possibile Deum aliquo modo in compositionem alicuius venire, nec sicut principium formale, nec sicut principium materiale. Primo quidem, quia supra diximus Deum esse primam causam efficientem. Causa autem efficiens cum forma rei factae non incidit in idem numero, sed solum in idem specie, homo enim generat hominem. Materia vero cum causa efficiente non incidit in idem numero, nec in idem specie, quia hoc est in potentia, illud vero in actu. Secundo, quia cum Deus sit prima causa efficiens, eius est primo et per se agere. Quod autem venit in compositionem alicuius, non est primo et per se agens, sed magis compositum, non enim manus agit, sed homo per manum; et ignis calefacit per calorem. Unde Deus non potest esse pars alicuius compositi. Tertio, quia nulla pars compositi potest esse simpliciter prima in entibus; neque etiam materia et forma, quae sunt primae partes compositorum. Nam materia est in potentia, potentia autem est posterior actu simpliciter, ut ex dictis patet. Forma autem quae est pars compositi, est forma participata, sicut autem participans est posterius eo quod est per essentiam, ita et ipsum participatum; sicut ignis in ignitis est posterior eo quod est per essentiam. Ostensum est autem quod Deus est primum ens simpliciter.</p><p title="I q. 3 a. 8 ad 1"><a name="28378"><span class="ref">[28378] Iª q. 3 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod deitas dicitur esse omnium effective et exemplariter, non autem per essentiam.</p><p title="I q. 3 a. 8 ad 2"><a name="28379"><span class="ref">[28379] Iª q. 3 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod verbum est forma exemplaris, non autem forma quae est pars compositi.</p><p title="I q. 3 a. 8 ad 3"><a name="28380"><span class="ref">[28380] Iª q. 3 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod simplicia non differunt aliquibus aliis differentiis, hoc enim compositorum est. Homo enim et equus differunt rationali et irrationali differentiis, quae quidem differentiae non differunt amplius ab invicem aliis differentiis. Unde, si fiat vis in verbo, non proprie dicuntur differre, sed diversa esse, nam, secundum philosophum X Metaphys., diversum absolute dicitur, sed omne differens aliquo differt. Unde, si fiat vis in verbo, materia prima et Deus non differunt, sed sunt diversa seipsis. Unde non sequitur quod sint idem.</p></div></div><div id="q4" class="q"><h2>Quaestio 4</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 4 pr."><a name="28381"><span class="ref">[28381] Iª q. 4 pr.</span></a> Post considerationem divinae simplicitatis, de perfectione ipsius Dei dicendum est. Et quia unumquodque, secundum quod perfectum est, sic dicitur bonum, primo agendum est de perfectione divina; secundo de eius bonitate. Circa primum quaeruntur tria. Primo, utrum Deus sit perfectus. Secundo, utrum Deus sit universaliter perfectus omnium in se perfectiones habens. Tertio, utrum creaturae similes Deo dici possint.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 4 a. 1 arg. 1"><a name="28382"><span class="ref">[28382] Iª q. 4 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod esse perfectum non conveniat Deo. Perfectum enim dicitur quasi totaliter factum. Sed Deo non convenit esse factum. Ergo nec esse perfectum.</p><p title="I q. 4 a. 1 arg. 2"><a name="28383"><span class="ref">[28383] Iª q. 4 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus est primum rerum principium. Sed principia rerum videntur esse imperfecta, semen enim est principium animalium et plantarum. Ergo Deus est imperfectus.</p><p title="I q. 4 a. 1 arg. 3"><a name="28384"><span class="ref">[28384] Iª q. 4 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ostensum est supra quod essentia Dei est ipsum esse. Sed ipsum esse videtur esse imperfectissimum, cum sit communissimum, et recipiens omnium additiones. Ergo Deus est imperfectus.</p><p title="I q. 4 a. 1 s. c."><a name="28385"><span class="ref">[28385] Iª q. 4 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Matt. V, <i>estote perfecti, sicut et pater vester caelestis perfectus est</i>.</p><p title="I q. 4 a. 1 co."><a name="28386"><span class="ref">[28386] Iª q. 4 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut philosophus narrat in XII Metaphys., quidam antiqui philosophi, scilicet Pythagorici et Speusippus, non attribuerunt optimum et perfectissimum primo principio. Cuius ratio est, quia philosophi antiqui consideraverunt principium materiale tantum, primum autem principium materiale imperfectissimum est. Cum enim materia, inquantum huiusmodi, sit in potentia, oportet quod primum principium materiale sit maxime in potentia; et ita maxime imperfectum. Deus autem ponitur primum principium, non materiale, sed in genere causae efficientis, et hoc oportet esse perfectissimum. Sicut enim materia, inquantum huiusmodi, est in potentia; ita agens, inquantum huiusmodi, est in actu. Unde primum principium activum oportet maxime esse in actu, et per consequens maxime esse perfectum. Secundum hoc enim dicitur aliquid esse perfectum, secundum quod est actu, nam perfectum dicitur, cui nihil deest secundum modum suae perfectionis.</p><p title="I q. 4 a. 1 ad 1"><a name="28387"><span class="ref">[28387] Iª q. 4 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut dicit Gregorius, <i>balbutiendo ut possumus, excelsa Dei resonamus, quod enim factum non est, perfectum proprie dici non potest</i>. Sed quia in his quae fiunt, tunc dicitur esse aliquid perfectum, cum de potentia educitur in actum; transumitur hoc nomen perfectum ad significandum omne illud cui non deest esse in actu, sive hoc habeat per modum factionis, sive non.</p><p title="I q. 4 a. 1 ad 2"><a name="28388"><span class="ref">[28388] Iª q. 4 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod principium materiale, quod apud nos imperfectum invenitur, non potest esse simpliciter primum, sed praeceditur ab alio perfecto. Nam semen, licet sit principium animalis generati ex semine, tamen habet ante se animal vel plantam unde deciditur. Oportet enim ante id quod est in potentia, esse aliquid actu, cum ens in potentia non reducatur in actum, nisi per aliquod ens in actu.</p><p title="I q. 4 a. 1 ad 3"><a name="28389"><span class="ref">[28389] Iª q. 4 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ipsum esse est perfectissimum omnium, comparatur enim ad omnia ut actus. Nihil enim habet actualitatem, nisi inquantum est, unde ipsum esse est actualitas omnium rerum, et etiam ipsarum formarum. Unde non comparatur ad alia sicut recipiens ad receptum, sed magis sicut receptum ad recipiens. Cum enim dico esse hominis, vel equi, vel cuiuscumque alterius, ipsum esse consideratur ut formale et receptum, non autem ut illud cui competit esse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 4 a. 2 arg. 1"><a name="28390"><span class="ref">[28390] Iª q. 4 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod in Deo non sint perfectiones omnium rerum. Deus enim simplex est, ut ostensum est. Sed perfectiones rerum sunt multae et diversae. Ergo in Deo non sunt omnes perfectiones rerum.</p><p title="I q. 4 a. 2 arg. 2"><a name="28391"><span class="ref">[28391] Iª q. 4 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, opposita non possunt esse in eodem. Sed perfectiones rerum sunt oppositae, unaquaeque enim species perficitur per suam differentiam specificam; differentiae autem quibus dividitur genus et constituuntur species, sunt oppositae. Cum ergo opposita non possint simul esse in eodem, videtur quod non omnes rerum perfectiones sint in Deo.</p><p title="I q. 4 a. 2 arg. 3"><a name="28392"><span class="ref">[28392] Iª q. 4 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, vivens est perfectius quam ens, et sapiens quam vivens, ergo et vivere est perfectius quam esse, et sapere quam vivere. Sed essentia Dei est ipsum esse. Ergo non habet in se perfectionem vitae et sapientiae, et alias huiusmodi perfectiones.</p><p title="I q. 4 a. 2 s. c."><a name="28393"><span class="ref">[28393] Iª q. 4 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Dionysius, cap. V de Div. Nom., quod Deus in uno existentia omnia praehabet.</p><p title="I q. 4 a. 2 co."><a name="28394"><span class="ref">[28394] Iª q. 4 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in Deo sunt perfectiones omnium rerum. Unde et dicitur universaliter perfectus, quia non deest ei aliqua nobilitas quae inveniatur in aliquo genere, ut dicit Commentator in V Metaphys. Et hoc quidem ex duobus considerari potest. Primo quidem, per hoc quod quidquid perfectionis est in effectu, oportet inveniri in causa effectiva, vel secundum eandem rationem, si sit agens univocum, ut homo generat hominem; vel eminentiori modo, si sit, agens aequivocum, sicut in sole est similitudo eorum quae generantur per virtutem solis. Manifestum est enim quod effectus praeexistit virtute in causa agente, praeexistere autem in virtute causae agentis, non est praeexistere imperfectiori modo, sed perfectiori; licet praeexistere in potentia causae materialis, sit praeexistere imperfectiori modo, eo quod materia, inquantum huiusmodi, est imperfecta; agens vero, inquantum huiusmodi, est perfectum. Cum ergo Deus sit prima causa effectiva rerum, oportet omnium rerum perfectiones praeexistere in Deo secundum eminentiorem modum. Et hanc rationem tangit Dionysius, cap. V de Div. Nom., dicens de Deo quod <i>non hoc quidem est, hoc autem non est, sed omnia est, ut omnium causa</i>. Secundo vero, ex hoc quod supra ostensum est, quod Deus est ipsum esse per se subsistens, ex quo oportet quod totam perfectionem essendi in se contineat. Manifestum est enim quod, si aliquod calidum non habeat totam perfectionem calidi, hoc ideo est, quia calor non participatur secundum perfectam rationem, sed si calor esset per se subsistens, non posset ei aliquid deesse de virtute caloris. Unde, cum Deus sit ipsum esse subsistens, nihil de perfectione essendi potest ei deesse. Omnium autem perfectiones pertinent ad perfectionem essendi, secundum hoc enim aliqua perfecta sunt, quod aliquo modo esse habent. Unde sequitur quod nullius rei perfectio Deo desit. Et hanc etiam rationem tangit Dionysius, cap. V de Div. Nom., dicens quod <i>Deus non quodammodo est existens, sed simpliciter et incircumscripte totum in seipso uniformiter esse praeaccipit</i>, et postea subdit quod <i>ipse est esse subsistentibus</i>.</p><p title="I q. 4 a. 2 ad 1"><a name="28395"><span class="ref">[28395] Iª q. 4 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, <i>sicut sol</i>, ut dicit Dionysius, cap. V de Div. Nom., <i>sensibilium substantias et qualitates multas et differentes, ipse unus existens et uniformiter lucendo, in seipso uniformiter praeaccipit; ita multo magis in causa omnium necesse est praeexistere omnia secundum naturalem unionem</i>. Et sic, quae sunt diversa et opposita in seipsis, in Deo praeexistunt ut unum, absque detrimento simplicitatis ipsius.</p><p title="I q. 4 a. 2 ad 2"><a name="28396"><span class="ref">[28396] Iª q. 4 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc patet solutio ad secundum.</p><p title="I q. 4 a. 2 ad 3"><a name="28397"><span class="ref">[28397] Iª q. 4 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut in eodem capite idem Dionysius dicit, licet ipsum esse sit perfectius quam vita, et ipsa vita quam ipsa sapientia, si considerentur secundum quod distinguuntur ratione, tamen vivens est perfectius quam ens tantum, quia vivens etiam est ens; et sapiens est ens et vivens. Licet igitur ens non includat in se vivens et sapiens, quia non oportet quod illud quod participat esse, participet ipsum secundum omnem modum essendi, tamen ipsum esse Dei includit in se vitam et sapientiam; quia nulla de perfectionibus essendi potest deesse ei quod est ipsum esse subsistens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 4 a. 3 arg. 1"><a name="28398"><span class="ref">[28398] Iª q. 4 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod nulla creatura possit esse similis Deo. Dicitur enim in Psalmo, <i>non est similis tui in diis, domine</i>. Sed inter omnes creaturas, excellentiores sunt quae dicuntur dii participative. Multo ergo minus aliae creaturae possunt dici Deo similes.</p><p title="I q. 4 a. 3 arg. 2"><a name="28399"><span class="ref">[28399] Iª q. 4 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, similitudo est comparatio quaedam. Non est autem comparatio eorum quae sunt diversorum generum; ergo nec similitudo, non enim dicimus quod dulcedo sit similis albedini. Sed nulla creatura est eiusdem generis cum Deo, cum Deus non sit in genere, ut supra ostensum est. Ergo nulla creatura est similis Deo.</p><p title="I q. 4 a. 3 arg. 3"><a name="28400"><span class="ref">[28400] Iª q. 4 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, similia dicuntur quae conveniunt in forma. Sed nihil convenit cum Deo in forma, nullius enim rei essentia est ipsum esse, nisi solius Dei. Ergo nulla creatura potest esse similis Deo.</p><p title="I q. 4 a. 3 arg. 4"><a name="28401"><span class="ref">[28401] Iª q. 4 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, in similibus est mutua similitudo, nam simile est simili simile. Si igitur aliqua creatura est similis Deo, et Deus erit similis alicui creaturae. Quod est contra id quod dicitur Isaiae XL, <i>cui similem fecistis Deum?</i></p> <p title="I q. 4 a. 3 s. c."><a name="28402"><span class="ref">[28402] Iª q. 4 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Gen. I, <i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram</i>; et I Ioann. III, <i>cum apparuerit, similes ei erimus</i>.</p> <p title="I q. 4 a. 3 co."><a name="28403"><span class="ref">[28403] Iª q. 4 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum similitudo attendatur secundum convenientiam vel communicationem in forma, multiplex est similitudo, secundum multos modos communicandi in forma. Quaedam enim dicuntur similia, quae communicant in eadem forma secundum eandem rationem, et secundum eundem modum, et haec non solum dicuntur similia, sed aequalia in sua similitudine; sicut duo aequaliter alba, dicuntur similia in albedine. Et haec est perfectissima similitudo. Alio modo dicuntur similia, quae communicant in forma secundum eandem rationem, et non secundum eundem modum, sed secundum magis et minus; ut minus album dicitur simile magis albo. Et haec est similitudo imperfecta. Tertio modo dicuntur aliqua similia, quae communicant in eadem forma, sed non secundum eandem rationem; ut patet in agentibus non univocis. Cum enim omne agens agat sibi simile inquantum est agens, agit autem unumquodque secundum suam formam, necesse est quod in effectu sit similitudo formae agentis. Si ergo agens sit contentum in eadem specie cum suo effectu, erit similitudo inter faciens et factum in forma, secundum eandem rationem speciei; sicut homo generat hominem. Si autem agens non sit contentum in eadem specie, erit similitudo, sed non secundum eandem rationem speciei, sicut ea quae generantur ex virtute solis, accedunt quidem ad aliquam similitudinem solis, non tamen ut recipiant formam solis secundum similitudinem speciei, sed secundum similitudinem generis. Si igitur sit aliquod agens, quod non in genere contineatur, effectus eius adhuc magis accedent remote ad similitudinem formae agentis, non tamen ita quod participent similitudinem formae agentis secundum eandem rationem speciei aut generis, sed secundum aliqualem analogiam, sicut ipsum esse est commune omnibus. Et hoc modo illa quae sunt a Deo, assimilantur ei inquantum sunt entia, ut primo et universali principio totius esse.</p> <p title="I q. 4 a. 3 ad 1"><a name="28404"><span class="ref">[28404] Iª q. 4 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut dicit Dionysius cap. IX de Div. Nom., cum sacra Scriptura dicit aliquid non esse simile Deo, <i>non est contrarium assimilationi ad ipsum. Eadem enim sunt similia Deo, et dissimilia, similia quidem secundum quod imitantur ipsum, prout contingit eum imitari qui non perfecte imitabilis est dissimilia vero, secundum quod deficiunt a sua causa</i>; non solum secundum intensionem et remissionem, sicut minus album deficit a magis albo; sed quia non est convenientia nec secundum speciem nec secundum genus.</p><p title="I q. 4 a. 3 ad 2"><a name="28405"><span class="ref">[28405] Iª q. 4 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Deus non se habet ad creaturas sicut res diversorum generum, sed sicut id quod est extra omne genus, et principium omnium generum.</p><p title="I q. 4 a. 3 ad 3"><a name="28406"><span class="ref">[28406] Iª q. 4 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non dicitur esse similitudo creaturae ad Deum propter communicantiam in forma secundum eandem rationem generis et speciei, sed secundum analogiam tantum; prout scilicet Deus est ens per essentiam, et alia per participationem.</p><p title="I q. 4 a. 3 ad 4"><a name="28407"><span class="ref">[28407] Iª q. 4 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, licet aliquo modo concedatur quod creatura sit similis Deo, nullo tamen modo concedendum est quod Deus sit similis creaturae, quia, ut dicit Dionysius cap. IX de Div. Nom., <i>in his quae unius ordinis sunt, recipitur mutua similitudo, non autem in causa et causato</i>, dicimus enim quod imago sit similis homini, et non e converso. Et similiter dici potest aliquo modo quod creatura sit similis Deo, non tamen quod Deus sit similis creaturae.</p></div></div><div id="q5" class="q"><h2>Quaestio 5</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 5 pr."><a name="28408"><span class="ref">[28408] Iª q. 5 pr.</span></a> Deinde quaeritur de bono, et primo de bono in communi; secundo de bonitate Dei. Circa primum quaeruntur sex. Primo, utrum bonum et ens sint idem secundum rem. Secundo, supposito quod differant ratione tantum, quid sit prius secundum rationem, utrum bonum vel ens. Tertio, supposito quod ens sit prius, utrum omne ens sit bonum. Quarto, ad quam causam ratio boni reducatur. Quinto, utrum ratio boni consistat in modo, specie et ordine. Sexto, quomodo dividatur bonum in honestum, utile et delectabile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 5 a. 1 arg. 1"><a name="28409"><span class="ref">[28409] Iª q. 5 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod bonum differat secundum rem ab ente. Dicit enim Boetius, in libro de Hebdom., <i>intueor in rebus aliud esse quod sunt bona, et aliud esse quod sunt</i>. Ergo bonum et ens differunt secundum rem.</p><p title="I q. 5 a. 1 arg. 2"><a name="28410"><span class="ref">[28410] Iª q. 5 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil informatur seipso. Sed bonum dicitur per informationem entis, ut habetur in commento libri de causis. Ergo bonum differt secundum rem ab ente.</p><p title="I q. 5 a. 1 arg. 3"><a name="28411"><span class="ref">[28411] Iª q. 5 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum suscipit magis et minus. Esse autem non suscipit magis et minus. Ergo bonum differt secundum rem ab ente.</p><p title="I q. 5 a. 1 s. c."><a name="28412"><span class="ref">[28412] Iª q. 5 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de doctrina Christiana, quod <i>inquantum sumus, boni sumus</i>.</p><p title="I q. 5 a. 1 co."><a name="28413"><span class="ref">[28413] Iª q. 5 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod bonum et ens sunt idem secundum rem, sed differunt secundum rationem tantum. Quod sic patet. Ratio enim boni in hoc consistit, quod aliquid sit appetibile, unde philosophus, in I Ethic., dicit quod <i>bonum est quod omnia appetunt</i>. Manifestum est autem quod unumquodque est appetibile secundum quod est perfectum, nam omnia appetunt suam perfectionem. Intantum est autem perfectum unumquodque, inquantum est actu, unde manifestum est quod intantum est aliquid bonum, inquantum est ens, esse enim est actualitas omnis rei, ut ex superioribus patet. Unde manifestum est quod bonum et ens sunt idem secundum rem, sed bonum dicit rationem appetibilis, quam non dicit ens.</p><p title="I q. 5 a. 1 ad 1"><a name="28414"><span class="ref">[28414] Iª q. 5 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet bonum et ens sint idem secundum rem, quia tamen differunt secundum rationem, non eodem modo dicitur aliquid ens simpliciter, et bonum simpliciter. Nam cum ens dicat aliquid proprie esse in actu; actus autem proprie ordinem habeat ad potentiam; secundum hoc simpliciter aliquid dicitur ens, secundum quod primo discernitur ab eo quod est in potentia tantum. Hoc autem est esse substantiale rei uniuscuiusque; unde per suum esse substantiale dicitur unumquodque ens simpliciter. Per actus autem superadditos, dicitur aliquid esse secundum quid, sicut esse album significat esse secundum quid, non enim esse album aufert esse in potentia simpliciter, cum adveniat rei iam praeexistenti in actu. Sed bonum dicit rationem perfecti, quod est appetibile, et per consequens dicit rationem ultimi. Unde id quod est ultimo perfectum, dicitur bonum simpliciter. Quod autem non habet ultimam perfectionem quam debet habere, quamvis habeat aliquam perfectionem inquantum est actu, non tamen dicitur perfectum simpliciter, nec bonum simpliciter, sed secundum quid. Sic ergo secundum primum esse, quod est substantiale, dicitur aliquid ens simpliciter et bonum secundum quid, idest inquantum est ens, secundum vero ultimum actum dicitur aliquid ens secundum quid, et bonum simpliciter. Sic ergo quod dicit Boetius, quod <i>in rebus aliud est quod sunt bona, et aliud quod sunt</i>, referendum est ad esse bonum et ad esse simpliciter, quia secundum primum actum est aliquid ens simpliciter; et secundum ultimum, bonum simpliciter. Et tamen secundum primum actum est quodammodo bonum, et secundum ultimum actum est quodammodo ens.</p><p title="I q. 5 a. 1 ad 2"><a name="28415"><span class="ref">[28415] Iª q. 5 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod bonum dicitur per informationem, prout accipitur bonum simpliciter, secundum ultimum actum.</p><p title="I q. 5 a. 1 ad 3"><a name="28416"><span class="ref">[28416] Iª q. 5 a. 1 ad 3</span></a> Et similiter dicendum ad tertium, quod bonum dicitur secundum magis et minus, secundum actum supervenientem; puta secundum scientiam vel virtutem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 5 a. 2 arg. 1"><a name="28417"><span class="ref">[28417] Iª q. 5 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod bonum secundum rationem sit prius quam ens. Ordo enim nominum est secundum ordinem rerum significatarum per nomina. Sed Dionysius, inter alia nomina Dei, prius ponit bonum quam ens, ut patet, in III cap. de Div. Nom. Ergo bonum secundum rationem est prius quam ens.</p><p title="I q. 5 a. 2 arg. 2"><a name="28418"><span class="ref">[28418] Iª q. 5 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, illud est prius secundum rationem, quod ad plura se extendit. Sed bonum ad plura se extendit quam ens, quia, ut dicit Dionysius, V cap. de Div. Nom., <i>bonum se extendit ad existentia et non existentia, ens vero ad existentia tantum</i>. Ergo bonum est prius secundum rationem quam ens.</p><p title="I q. 5 a. 2 arg. 3"><a name="28419"><span class="ref">[28419] Iª q. 5 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quod est universalius, est prius secundum rationem. Sed bonum videtur universalius esse quam ens, quia bonum habet rationem appetibilis; quibusdam autem appetibile est ipsum non esse; dicitur enim, Matth. XXVI, de Iuda, <i>bonum erat ei, si natus non fuisset</i> et cetera. Ergo bonum est prius quam ens, secundum rationem.</p><p title="I q. 5 a. 2 arg. 4"><a name="28420"><span class="ref">[28420] Iª q. 5 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, non solum esse est appetibile, sed et vita et sapientia, et multa huiusmodi, et sic videtur quod esse sit quoddam particulare appetibile, et bonum, universale. Bonum ergo simpliciter est prius secundum rationem quam ens.</p><p title="I q. 5 a. 2 s. c."><a name="28421"><span class="ref">[28421] Iª q. 5 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in libro de causis, quod <i>prima rerum creatarum est esse</i>.</p><p title="I q. 5 a. 2 co."><a name="28422"><span class="ref">[28422] Iª q. 5 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ens secundum rationem est prius quam bonum. Ratio enim significata per nomen, est id quod concipit intellectus de re, et significat illud per vocem, illud ergo est prius secundum rationem, quod prius cadit in conceptione intellectus. Primo autem in conceptione intellectus cadit ens, quia secundum hoc unumquodque cognoscibile est, inquantum est actu, ut dicitur in IX Metaphys. Unde ens est proprium obiectum intellectus, et sic est primum intelligibile, sicut sonus est primum audibile. Ita ergo secundum rationem prius est ens quam bonum.</p><p title="I q. 5 a. 2 ad 1"><a name="28423"><span class="ref">[28423] Iª q. 5 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Dionysius determinat de divinis nominibus secundum quod important circa Deum habitudinem causae, nominamus enim Deum, ut ipse dicit, ex creaturis, sicut causam ex effectibus. Bonum autem, cum habeat rationem appetibilis, importat habitudinem causae finalis, cuius causalitas prima est, quia agens non agit nisi propter finem, et ab agente materia movetur ad formam, unde dicitur quod finis est causa causarum. Et sic, in causando, bonum est prius quam ens, sicut finis quam forma, et hac ratione, inter nomina significantia causalitatem divinam, prius ponitur bonum quam ens. Et iterum quia, secundum Platonicos, qui, materiam a privatione non distinguentes, dicebant materiam esse non ens, ad plura se extendit participatio boni quam participatio entis. Nam materia prima participat bonum, cum appetat ipsum (nihil autem appetit nisi simile sibi), non autem participat ens, cum ponatur non ens. Et ideo dicit Dionysius quod <i>bonum extenditur ad non existentia</i>.</p><p title="I q. 5 a. 2 ad 2"><a name="28424"><span class="ref">[28424] Iª q. 5 a. 2 ad 2</span></a> Unde patet solutio ad secundum. Vel dicendum quod bonum extenditur ad existentia et non existentia, non secundum praedicationem, sed secundum causalitatem, ut per non existentia intelligamus, non ea simpliciter quae penitus non sunt, sed ea quae sunt in potentia et non in actu, quia bonum habet rationem finis, in quo non solum quiescunt quae sunt in actu, sed ad ipsum etiam ea moventur quae in actu non sunt sed in potentia tantum. Ens autem non importat habitudinem causae nisi formalis tantum, vel inhaerentis vel exemplaris, cuius causalitas non se extendit nisi ad ea quae sunt in actu.</p><p title="I q. 5 a. 2 ad 3"><a name="28425"><span class="ref">[28425] Iª q. 5 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non esse secundum se non est appetibile, sed per accidens, inquantum scilicet ablatio alicuius mali est appetibilis, quod malum quidem aufertur per non esse. Ablatio vero mali non est appetibilis, nisi inquantum per malum privatur quodam esse. Illud igitur quod per se est appetibile, est esse, non esse vero per accidens tantum, inquantum scilicet quoddam esse appetitur, quo homo non sustinet privari. Et sic etiam per accidens non esse dicitur bonum.</p><p title="I q. 5 a. 2 ad 4"><a name="28426"><span class="ref">[28426] Iª q. 5 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod vita et scientia, et alia huiusmodi, sic appetuntur ut sunt in actu, unde in omnibus appetitur quoddam esse. Et sic nihil est appetibile nisi ens, et per consequens nihil est bonum nisi ens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 5 a. 3 arg. 1"><a name="28427"><span class="ref">[28427] Iª q. 5 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non omne ens sit bonum. Bonum enim addit supra ens, ut ex dictis patet. Ea vero quae addunt aliquid supra ens, contrahunt ipsum, sicut substantia, quantitas, qualitas, et alia huiusmodi. Ergo bonum contrahit ens. Non igitur omne ens est bonum.</p><p title="I q. 5 a. 3 arg. 2"><a name="28428"><span class="ref">[28428] Iª q. 5 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, nullum malum est bonum, Isaiae V, <i>vae qui dicitis malum bonum, et bonum malum</i>. Sed aliquod ens dicitur malum. Ergo non omne ens est bonum.</p><p title="I q. 5 a. 3 arg. 3"><a name="28429"><span class="ref">[28429] Iª q. 5 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, bonum habet rationem appetibilis. Sed materia prima non habet rationem appetibilis, sed appetentis tantum. Ergo materia prima non habet rationem boni. Non igitur omne ens est bonum.</p><p title="I q. 5 a. 3 arg. 4"><a name="28430"><span class="ref">[28430] Iª q. 5 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in III Metaphys., quod in mathematicis non est bonum. Sed mathematica sunt quaedam entia, alioquin de eis non esset scientia. Ergo non omne ens est bonum.</p><p title="I q. 5 a. 3 s. c."><a name="28431"><span class="ref">[28431] Iª q. 5 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, omne ens quod non est Deus, est Dei creatura. Sed omnis creatura Dei est bona, ut dicitur I ad Tim., IV cap., Deus vero est maxime bonus. Ergo omne ens est bonum.</p><p title="I q. 5 a. 3 co."><a name="28432"><span class="ref">[28432] Iª q. 5 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod omne ens, inquantum est ens, est bonum. Omne enim ens, inquantum est ens, est in actu, et quodammodo perfectum, quia omnis actus perfectio quaedam est. Perfectum vero habet rationem appetibilis et boni, ut ex dictis patet. Unde sequitur omne ens, inquantum huiusmodi, bonum esse.</p><p title="I q. 5 a. 3 ad 1"><a name="28433"><span class="ref">[28433] Iª q. 5 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod substantia, quantitas et qualitas, et ea quae sub eis continentur, contrahunt ens applicando ens ad aliquam quidditatem seu naturam. Sic autem non addit aliquid bonum super ens, sed rationem tantum appetibilis et perfectionis, quod convenit ipsi esse in quacumque natura sit. Unde bonum non contrahit ens.</p><p title="I q. 5 a. 3 ad 2"><a name="28434"><span class="ref">[28434] Iª q. 5 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod nullum ens dicitur malum inquantum est ens, sed inquantum caret quodam esse, sicut homo dicitur malus inquantum caret esse virtutis, et oculus dicitur malus inquantum caret acumine visus.</p><p title="I q. 5 a. 3 ad 3"><a name="28435"><span class="ref">[28435] Iª q. 5 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod materia prima, sicut non est ens nisi in potentia, ita nec bonum nisi in potentia. Licet, secundum Platonicos, dici possit quod materia prima est non ens, propter privationem adiunctam. Sed tamen participat aliquid de bono, scilicet ipsum ordinem vel aptitudinem ad bonum. Et ideo non convenit sibi quod sit appetibile, sed quod appetat.</p><p title="I q. 5 a. 3 ad 4"><a name="28436"><span class="ref">[28436] Iª q. 5 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod mathematica non subsistunt separata secundum esse, quia si subsisterent, esset in eis bonum, scilicet ipsum esse ipsorum. Sunt autem mathematica separata secundum rationem tantum, prout abstrahuntur a motu et a materia, et sic abstrahuntur a ratione finis, qui habet rationem moventis. Non est autem inconveniens quod in aliquo ente secundum rationem non sit bonum vel ratio boni, cum ratio entis sit prior quam ratio boni, sicut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 5 a. 4 arg. 1"><a name="28437"><span class="ref">[28437] Iª q. 5 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod bonum non habeat rationem causae finalis, sed magis aliarum. Ut enim dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., <i>bonum laudatur ut pulchrum</i>. Sed pulchrum importat rationem causae formalis. Ergo bonum habet rationem causae formalis.</p><p title="I q. 5 a. 4 arg. 2"><a name="28438"><span class="ref">[28438] Iª q. 5 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum est diffusivum sui esse, ut ex verbis Dionysii accipitur, quibus dicit quod <i>bonum est ex quo omnia subsistunt et sunt</i>. Sed esse diffusivum importat rationem causae efficientis. Ergo bonum habet rationem causae efficientis.</p><p title="I q. 5 a. 4 arg. 3"><a name="28439"><span class="ref">[28439] Iª q. 5 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, dicit Augustinus in I de Doctr. Christ., quod <i>quia Deus bonus est, nos sumus</i>. Sed ex Deo sumus sicut ex causa efficiente. Ergo bonum importat rationem causae efficientis.</p><p title="I q. 5 a. 4 s. c."><a name="28440"><span class="ref">[28440] Iª q. 5 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in II Physic., quod <i>illud cuius causa est, est sicut finis et bonum aliorum</i>. Bonum ergo habet rationem causae finalis.</p><p title="I q. 5 a. 4 co."><a name="28441"><span class="ref">[28441] Iª q. 5 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum bonum sit quod omnia appetunt, hoc autem habet rationem finis; manifestum est quod bonum rationem finis importat. Sed tamen ratio boni praesupponit rationem causae efficientis, et rationem causae formalis. Videmus enim quod id quod est primum in causando, ultimum est in causato, ignis enim primo calefacit quam formam ignis inducat, cum tamen calor in igne consequatur formam substantialem. In causando autem, primum invenitur bonum et finis, qui movet efficientem; secundo, actio efficientis, movens ad formam; tertio advenit forma. Unde e converso esse oportet in causato, quod primum sit ipsa forma, per quam est ens; secundo consideratur in ea virtus effectiva, secundum quod est perfectum in esse (quia unumquodque tunc perfectum est, quando potest sibi simile facere, ut dicit philosophus in IV Meteor.); tertio consequitur ratio boni, per quam in ente perfectio fundatur.</p><p title="I q. 5 a. 4 ad 1"><a name="28442"><span class="ref">[28442] Iª q. 5 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod pulchrum et bonum in subiecto quidem sunt idem, quia super eandem rem fundantur, scilicet super formam, et propter hoc, bonum laudatur ut pulchrum. Sed ratione differunt. Nam bonum proprie respicit appetitum, est enim bonum quod omnia appetunt. Et ideo habet rationem finis, nam appetitus est quasi quidam motus ad rem. Pulchrum autem respicit vim cognoscitivam, pulchra enim dicuntur quae visa placent. Unde pulchrum in debita proportione consistit, quia sensus delectatur in rebus debite proportionatis, sicut in sibi similibus; nam et sensus ratio quaedam est, et omnis virtus cognoscitiva. Et quia cognitio fit per assimilationem, similitudo autem respicit formam, pulchrum proprie pertinet ad rationem causae formalis.</p><p title="I q. 5 a. 4 ad 2"><a name="28443"><span class="ref">[28443] Iª q. 5 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod bonum dicitur diffusivum sui esse, eo modo quo finis dicitur movere.</p><p title="I q. 5 a. 4 ad 3"><a name="28444"><span class="ref">[28444] Iª q. 5 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod quilibet habens voluntatem, dicitur bonus inquantum habet bonam voluntatem, quia per voluntatem utimur omnibus quae in nobis sunt. Unde non dicitur bonus homo, qui habet bonum intellectum, sed qui habet bonam voluntatem. Voluntas autem respicit finem ut obiectum proprium, et sic, quod dicitur, quia Deus est bonus, sumus, refertur ad causam finalem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 5 a. 5 arg. 1"><a name="28445"><span class="ref">[28445] Iª q. 5 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod ratio boni non consistat in modo, specie et ordine. Bonum enim et ens ratione differunt, ut supra dictum est. Sed modus, species et ordo pertinere ad rationem entis videntur, quia, sicut dicitur Sap. XI, <i>omnia in numero, pondere et mensura disposuisti</i>, ad quae tria reducuntur species, modus et ordo, quia, ut dicit Augustinus, IV super Gen. ad litteram, <i>mensura omni rei modum praefigit, et numerus omni rei speciem praebet, et pondus omnem rem ad quietem et stabilitatem trahit</i>. Ergo ratio boni non consistit in modo, specie et ordine.</p><p title="I q. 5 a. 5 arg. 2"><a name="28446"><span class="ref">[28446] Iª q. 5 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, ipse modus, species et ordo bona quaedam sunt. Si ergo ratio boni consistit in modo, specie et ordine, oportet etiam quod modus habeat modum, speciem et ordinem, et similiter species et ordo. Ergo procederetur in infinitum.</p><p title="I q. 5 a. 5 arg. 3"><a name="28447"><span class="ref">[28447] Iª q. 5 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, malum est privatio modi et speciei et ordinis. Sed malum non tollit totaliter bonum. Ergo ratio boni non consistit in modo, specie et ordine.</p><p title="I q. 5 a. 5 arg. 4"><a name="28448"><span class="ref">[28448] Iª q. 5 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, illud in quo consistit ratio boni, non potest dici malum. Sed dicitur malus modus, mala species, malus ordo. Ergo ratio boni non consistit in modo, specie et ordine.</p><p title="I q. 5 a. 5 arg. 5"><a name="28449"><span class="ref">[28449] Iª q. 5 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, modus, species et ordo ex pondere, numero et mensura causantur, ut ex auctoritate Augustini inducta patet. Non autem omnia bona habent pondus, numerum et mensuram, dicit enim Ambrosius, in Hexaemeron, quod <i>lucis natura est, ut non in numero, non in pondere, non in mensura creata sit</i>. Non ergo ratio boni consistit in modo, specie et ordine.</p><p title="I q. 5 a. 5 s. c."><a name="28450"><span class="ref">[28450] Iª q. 5 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, in libro de natura boni, <i>haec tria, modus, species et ordo, tanquam generalia bona sunt in rebus a Deo factis, et ita, haec tria ubi magna sunt, magna bona sunt; ubi parva, parva bona sunt; ubi nulla, nullum bonum est</i>. Quod non esset, nisi ratio boni in eis consisteret. Ergo ratio boni consistit in modo, specie et ordine.</p><p title="I q. 5 a. 5 co."><a name="28451"><span class="ref">[28451] Iª q. 5 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod unumquodque dicitur bonum, inquantum est perfectum, sic enim est appetibile, ut supra dictum est. Perfectum autem dicitur, cui nihil deest secundum modum suae perfectionis. Cum autem unumquodque sit id quod est, per suam formam; forma autem praesupponit quaedam, et quaedam ad ipsam ex necessitate consequuntur; ad hoc quod aliquid sit perfectum et bonum, necesse est quod formam habeat, et ea quae praeexiguntur ad eam, et ea quae consequuntur ad ipsam. Praeexigitur autem ad formam determinatio sive commensuratio principiorum, seu materialium, seu efficientium ipsam, et hoc significatur per modum, unde dicitur quod mensura modum praefigit. Ipsa autem forma significatur per speciem, quia per formam unumquodque in specie constituitur. Et propter hoc dicitur quod numerus speciem praebet, quia definitiones significantes speciem sunt sicut numeri, secundum philosophum in VIII Metaphys.; sicut enim unitas addita vel subtracta variat speciem numeri, ita in definitionibus differentia apposita vel subtracta. Ad formam autem consequitur inclinatio ad finem, aut ad actionem, aut ad aliquid huiusmodi, quia unumquodque, inquantum est actu, agit, et tendit in id quod sibi convenit secundum suam formam. Et hoc pertinet ad pondus et ordinem. Unde ratio boni, secundum quod consistit in perfectione, consistit etiam in modo, specie et ordine.</p><p title="I q. 5 a. 5 ad 1"><a name="28452"><span class="ref">[28452] Iª q. 5 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ista tria non consequuntur ens, nisi inquantum est perfectum, et secundum hoc est bonum.</p><p title="I q. 5 a. 5 ad 2"><a name="28453"><span class="ref">[28453] Iª q. 5 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod modus, species et ordo eo modo dicuntur bona, sicut et entia, non quia ipsa sint quasi subsistentia, sed quia eis alia sunt et entia et bona. Unde non oportet quod ipsa habeant aliqua alia, quibus sint bona. Non enim sic dicuntur bona, quasi formaliter aliis sint bona; sed quia ipsis formaliter aliqua sunt bona; sicut albedo non dicitur ens quia ipsa aliquo sit, sed quia ipsa aliquid est secundum quid, scilicet album.</p><p title="I q. 5 a. 5 ad 3"><a name="28454"><span class="ref">[28454] Iª q. 5 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod quodlibet esse est secundum formam aliquam, unde secundum quodlibet esse rei, consequuntur ipsam modus, species et ordo, sicut homo habet speciem, modum et ordinem, inquantum est homo; et similiter inquantum est albus, habet similiter modum, speciem et ordinem; et inquantum est virtuosus, et inquantum est sciens, et secundum omnia quae de ipso dicuntur. Malum autem privat quodam esse, sicut caecitas privat esse visus, unde non tollit omnem modum, speciem et ordinem; sed solum modum, speciem et ordinem quae consequuntur esse visus.</p><p title="I q. 5 a. 5 ad 4"><a name="28455"><span class="ref">[28455] Iª q. 5 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, sicut dicit Augustinus in libro de natura boni, <i>omnis modus, inquantum modus, bonus est</i> (et sic potest dici de specie et ordine), <i>sed malus modus, vel mala species, vel malus ordo, aut ideo dicuntur quia minora sunt quam esse debuerunt; aut quia non his rebus accommodantur, quibus accommodanda sunt; ut ideo dicantur mala, quia sunt aliena et incongrua</i>.</p><p title="I q. 5 a. 5 ad 5"><a name="28456"><span class="ref">[28456] Iª q. 5 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod natura lucis dicitur esse sine numero et pondere et mensura, non simpliciter, sed per comparationem ad corporalia, quia virtus lucis ad omnia corporalia se extendit, inquantum est qualitas activa primi corporis alterantis, scilicet caeli.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 5 a. 6 arg. 1"><a name="28457"><span class="ref">[28457] Iª q. 5 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod non convenienter dividatur bonum per honestum, utile et delectabile. Bonum enim, sicut dicit philosophus in I Ethic., dividitur per decem praedicamenta. Honestum autem, utile et delectabile inveniri possunt in uno praedicamento. Ergo non convenienter per haec dividitur bonum.</p><p title="I q. 5 a. 6 arg. 2"><a name="28458"><span class="ref">[28458] Iª q. 5 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis divisio fit per opposita. Sed haec tria non videntur esse opposita, nam honesta sunt delectabilia, nullumque inhonestum est utile (quod tamen oportet, si divisio fieret per opposita, ut opponerentur honestum et utile), ut etiam dicit Tullius, in libro de officiis. Ergo praedicta divisio non est conveniens.</p><p title="I q. 5 a. 6 arg. 3"><a name="28459"><span class="ref">[28459] Iª q. 5 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, ubi unum propter alterum, ibi unum tantum est. Sed utile non est bonum nisi propter delectabile vel honestum. Ergo non debet utile dividi contra delectabile et honestum.</p><p title="I q. 5 a. 6 s. c."><a name="28460"><span class="ref">[28460] Iª q. 5 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod Ambrosius, in libro de officiis, utitur ista divisione boni.</p><p title="I q. 5 a. 6 co."><a name="28461"><span class="ref">[28461] Iª q. 5 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod haec divisio proprie videtur esse boni humani. Si tamen altius et communius rationem boni consideremus, invenitur haec divisio proprie competere bono, secundum quod bonum est. Nam bonum est aliquid, inquantum est appetibile, et terminus motus appetitus. Cuius quidem motus terminatio considerari potest ex consideratione motus corporis naturalis. Terminatur autem motus corporis naturalis, simpliciter quidem ad ultimum; secundum quid autem etiam ad medium, per quod itur ad ultimum quod terminat motum, et dicitur aliquis terminus motus, inquantum aliquam partem motus terminat. Id autem quod est ultimus terminus motus, potest accipi dupliciter, vel ipsa res in quam tenditur, utpote locus vel forma; vel quies in re illa. Sic ergo in motu appetitus, id quod est appetibile terminans motum appetitus secundum quid, ut medium per quod tenditur in aliud, vocatur utile. Id autem quod appetitur ut ultimum, terminans totaliter motum appetitus, sicut quaedam res in quam per se appetitus tendit, vocatur honestum, quia honestum dicitur quod per se desideratur. Id autem quod terminat motum appetitus ut quies in re desiderata, est delectatio.</p><p title="I q. 5 a. 6 ad 1"><a name="28462"><span class="ref">[28462] Iª q. 5 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod bonum, inquantum est idem subiecto cum ente, dividitur per decem praedicamenta, sed secundum propriam rationem, competit sibi ista divisio.</p><p title="I q. 5 a. 6 ad 2"><a name="28463"><span class="ref">[28463] Iª q. 5 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod haec divisio non est per oppositas res, sed per oppositas rationes. Dicuntur tamen illa proprie delectabilia, quae nullam habent aliam rationem appetibilitatis nisi delectationem, cum aliquando sint et noxia et inhonesta. Utilia vero dicuntur, quae non habent in se unde desiderentur; sed desiderantur solum ut sunt ducentia in alterum, sicut sumptio medicinae amarae. Honesta vero dicuntur, quae in seipsis habent unde desiderentur.</p><p title="I q. 5 a. 6 ad 3"><a name="28464"><span class="ref">[28464] Iª q. 5 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod bonum non dividitur in ista tria sicut univocum aequaliter de his praedicatum, sed sicut analogum, quod praedicatur secundum prius et posterius. Per prius enim praedicatur de honesto; et secundario de delectabili; tertio de utili.</p></div></div><div id="q6" class="q"><h2>Quaestio 6</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 6 pr."><a name="28465"><span class="ref">[28465] Iª q. 6 pr.</span></a> Deinde quaeritur de bonitate Dei. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum esse bonum conveniat Deo. Secundo, utrum Deus sit summum bonum. Tertio, utrum ipse solus sit bonus per suam essentiam. Quarto, utrum omnia sint bona bonitate divina.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 6 a. 1 arg. 1"><a name="28466"><span class="ref">[28466] Iª q. 6 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod esse bonum non conveniat Deo. Ratio enim boni consistit in modo, specie et ordine. Haec autem non videntur Deo convenire, cum Deus immensus sit, et ad aliquid non ordinetur. Ergo esse bonum non convenit Deo.</p><p title="I q. 6 a. 1 arg. 2"><a name="28467"><span class="ref">[28467] Iª q. 6 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, bonum est quod omnia appetunt. Sed Deum non omnia appetunt, quia non omnia cognoscunt ipsum, nihil autem appetitur nisi notum. Ergo esse bonum non convenit Deo.</p><p title="I q. 6 a. 1 s. c."><a name="28468"><span class="ref">[28468] Iª q. 6 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Thren. III, <i>bonus est dominus sperantibus in eum, animae quaerenti illum</i>.</p><p title="I q. 6 a. 1 co."><a name="28469"><span class="ref">[28469] Iª q. 6 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod bonum esse praecipue Deo convenit. Bonum enim aliquid est, secundum quod est appetibile. Unumquodque autem appetit suam perfectionem. Perfectio autem et forma effectus est quaedam similitudo agentis, cum omne agens agat sibi simile. Unde ipsum agens est appetibile, et habet rationem boni, hoc enim est quod de ipso appetitur, ut eius similitudo participetur. Cum ergo Deus sit prima causa effectiva omnium, manifestum est quod sibi competit ratio boni et appetibilis. Unde Dionysius, in libro de Div. Nom., attribuit bonum Deo sicut primae causae efficienti, dicens quod bonus dicitur Deus, <i>sicut ex quo omnia subsistunt</i>.</p><p title="I q. 6 a. 1 ad 1"><a name="28470"><span class="ref">[28470] Iª q. 6 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod habere modum, speciem et ordinem, pertinet ad rationem boni causati. Sed bonum in Deo est sicut in causa, unde ad eum pertinet imponere aliis modum, speciem et ordinem. Unde ista tria sunt in Deo sicut in causa.</p><p title="I q. 6 a. 1 ad 2"><a name="28471"><span class="ref">[28471] Iª q. 6 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod omnia, appetendo proprias perfectiones, appetunt ipsum Deum, inquantum perfectiones omnium rerum sunt quaedam similitudines divini esse, ut ex dictis patet. Et sic eorum quae Deum appetunt, quaedam cognoscunt ipsum secundum seipsum, quod est proprium creaturae rationalis. Quaedam vero cognoscunt aliquas participationes suae bonitatis, quod etiam extenditur usque ad cognitionem sensibilem. Quaedam vero appetitum naturalem habent absque cognitione, utpote inclinata ad suos fines ab alio superiori cognoscente.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 6 a. 2 arg. 1"><a name="28472"><span class="ref">[28472] Iª q. 6 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod Deus non sit summum bonum. Summum enim bonum addit aliquid supra bonum, alioquin omni bono conveniret. Sed omne quod se habet ex additione ad aliquid, est compositum. Ergo summum bonum est compositum. Sed Deus est summe simplex, ut supra ostensum est. Ergo Deus non est summum bonum.</p><p title="I q. 6 a. 2 arg. 2"><a name="28473"><span class="ref">[28473] Iª q. 6 a. 2 arg. 2</span></a> <i>Praeterea, bonum est quod omnia appetunt</i>, ut dicit philosophus. Sed nihil aliud est quod omnia appetunt, nisi solus Deus, qui est finis omnium. Ergo nihil aliud est bonum nisi Deus. Quod etiam videtur per id quod dicitur Matth. XIX, <i>nemo bonus nisi solus Deus</i>. Sed summum dicitur in comparatione aliorum; sicut summum calidum in comparatione ad omnia calida. Ergo Deus non potest dici summum bonum.</p><p title="I q. 6 a. 2 arg. 3"><a name="28474"><span class="ref">[28474] Iª q. 6 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, summum comparationem importat. Sed quae non sunt unius generis, non sunt comparabilia; sicut dulcedo inconvenienter dicitur maior vel minor quam linea. Cum igitur Deus non sit in eodem genere cum aliis bonis, ut ex superioribus patet, videtur quod Deus non possit dici summum bonum respectu eorum.</p><p title="I q. 6 a. 2 s. c."><a name="28475"><span class="ref">[28475] Iª q. 6 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, I de Trin., quod <i>Trinitas divinarum personarum est summum bonum, quod purgatissimis mentibus cernitur</i>.</p><p title="I q. 6 a. 2 co."><a name="28476"><span class="ref">[28476] Iª q. 6 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deus est summum bonum simpliciter, et non solum in aliquo genere vel ordine rerum. Sic enim bonum Deo attribuitur, ut dictum est, inquantum omnes perfectiones desideratae effluunt ab eo, sicut a prima causa. Non autem effluunt ab eo sicut ab agente univoco, ut ex superioribus patet, sed sicut ab agente quod non convenit cum suis effectibus, neque in ratione speciei, nec in ratione generis. Similitudo autem effectus in causa quidem univoca invenitur uniformiter, in causa autem aequivoca invenitur excellentius, sicut calor excellentiori modo est in sole quam in igne. Sic ergo oportet quod cum bonum sit in Deo sicut in prima causa omnium non univoca, quod sit in eo excellentissimo modo. Et propter hoc dicitur summum bonum.</p><p title="I q. 6 a. 2 ad 1"><a name="28477"><span class="ref">[28477] Iª q. 6 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod summum bonum addit super bonum, non rem aliquam absolutam, sed relationem tantum. Relatio autem qua aliquid de Deo dicitur relative ad creaturas, non est realiter in Deo, sed in creatura; in Deo vero secundum rationem; sicut scibile relative dicitur ad scientiam, non quia ad ipsam referatur, sed quia scientia refertur ad ipsum. Et sic non oportet quod in summo bono sit aliqua compositio, sed solum quod alia deficiant ab ipso.</p><p title="I q. 6 a. 2 ad 2"><a name="28478"><span class="ref">[28478] Iª q. 6 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum dicitur <i>bonum est quod omnia appetunt</i>, non sic intelligitur quasi unumquodque bonum ab omnibus appetatur, sed quia quidquid appetitur, rationem boni habet. Quod autem dicitur, <i>nemo bonus nisi solus Deus</i>, intelligitur de bono per essentiam, ut post dicetur.</p><p title="I q. 6 a. 2 ad 3"><a name="28479"><span class="ref">[28479] Iª q. 6 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ea quae non sunt in eodem genere, si quidem sint in diversis generibus contenta, nullo modo comparabilia sunt. De Deo autem negatur esse in eodem genere cum aliis bonis, non quod ipse sit in quodam alio genere; sed quia ipse est extra genus, et principium omnis generis. Et sic comparatur ad alia per excessum. Et huiusmodi comparationem importat summum bonum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 6 a. 3 arg. 1"><a name="28480"><span class="ref">[28480] Iª q. 6 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod esse bonum per essentiam non sit proprium Dei. Sicut enim unum convertitur cum ente, ita et bonum, ut supra habitum est. Sed omne ens est unum per suam essentiam, ut patet per philosophum in IV Metaphys. Ergo omne ens est bonum per suam essentiam.</p><p title="I q. 6 a. 3 arg. 2"><a name="28481"><span class="ref">[28481] Iª q. 6 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si bonum est quod omnia appetunt, cum ipsum esse sit desideratum ab omnibus, ipsum esse cuiuslibet rei est eius bonum. Sed quaelibet res est ens per suam essentiam. Ergo quaelibet res est bona per suam essentiam.</p><p title="I q. 6 a. 3 arg. 3"><a name="28482"><span class="ref">[28482] Iª q. 6 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis res per suam bonitatem est bona. Si igitur aliqua res est quae non sit bona per suam essentiam, oportebit quod eius bonitas non sit sua essentia. Illa ergo bonitas, cum sit ens quoddam, oportet quod sit bona, et si quidem alia bonitate, iterum de illa bonitate quaeretur. Aut ergo erit procedere in infinitum, aut venire ad aliquam bonitatem quae non erit bona per aliam bonitatem. Eadem ergo ratione standum est in primo. Res igitur quaelibet est bona per suam essentiam.</p><p title="I q. 6 a. 3 s. c."><a name="28483"><span class="ref">[28483] Iª q. 6 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Boetius, in libro de Hebdomad., quod alia omnia a Deo sunt bona per participationem. Non igitur per essentiam.</p><p title="I q. 6 a. 3 co."><a name="28484"><span class="ref">[28484] Iª q. 6 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod solus Deus est bonus per suam essentiam. Unumquodque enim dicitur bonum, secundum quod est perfectum. Perfectio autem alicuius rei triplex est. Prima quidem, secundum quod in suo esse constituitur. Secunda vero, prout ei aliqua accidentia superadduntur, ad suam perfectam operationem necessaria. Tertia vero perfectio alicuius est per hoc, quod aliquid aliud attingit sicut finem. Utpote prima perfectio ignis consistit in esse, quod habet per suam formam substantialem, secunda vero eius perfectio consistit in caliditate, levitate et siccitate, et huiusmodi, tertia vero perfectio eius est secundum quod in loco suo quiescit. Haec autem triplex perfectio nulli creato competit secundum suam essentiam, sed soli Deo, cuius solius essentia est suum esse; et cui non adveniunt aliqua accidentia; sed quae de aliis dicuntur accidentaliter, sibi conveniunt essentialiter, ut esse potentem, sapientem, et huiusmodi, sicut ex dictis patet. Ipse etiam ad nihil aliud ordinatur sicut ad finem, sed ipse est ultimus finis omnium rerum. Unde manifestum est quod solus Deus habet omnimodam perfectionem secundum suam essentiam. Et ideo ipse solus est bonus per suam essentiam.</p><p title="I q. 6 a. 3 ad 1"><a name="28485"><span class="ref">[28485] Iª q. 6 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod unum non importat rationem perfectionis, sed indivisionis tantum, quae unicuique rei competit secundum suam essentiam. Simplicium autem essentiae sunt indivisae et actu et potentia, compositorum vero essentiae sunt indivisae secundum actum tantum. Et ideo oportet quod quaelibet res sit una per suam essentiam, non autem bona, ut ostensum est.</p><p title="I q. 6 a. 3 ad 2"><a name="28486"><span class="ref">[28486] Iª q. 6 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, licet unumquodque sit bonum inquantum habet esse, tamen essentia rei creatae non est ipsum esse, et ideo non sequitur quod res creata sit bona per suam essentiam.</p><p title="I q. 6 a. 3 ad 3"><a name="28487"><span class="ref">[28487] Iª q. 6 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod bonitas rei creatae non est ipsa eius essentia, sed aliquid superadditum; vel ipsum esse eius, vel aliqua perfectio superaddita, vel ordo ad finem. Ipsa tamen bonitas sic superaddita dicitur bona sicut et ens, hac autem ratione dicitur ens, quia ea est aliquid, non quia ipsa aliquo alio sit. Unde hac ratione dicitur bona, quia ea est aliquid bonum, non quia ipsa habeat aliquam aliam bonitatem, qua sit bona.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 6 a. 4 arg. 1"><a name="28488"><span class="ref">[28488] Iª q. 6 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod omnia sint bona bonitate divina. Dicit enim Augustinus, VII de Trin., <i>bonum hoc et bonum illud, tolle hoc et tolle illud, et vide ipsum bonum, si potes, ita Deum videbis, non alio bono bonum, sed bonum omnis boni</i>. Sed unumquodque est bonum suo bono. Ergo unumquodque est bonum ipso bono quod est Deus.</p><p title="I q. 6 a. 4 arg. 2"><a name="28489"><span class="ref">[28489] Iª q. 6 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut dicit Boetius, in libro de Hebdomad., omnia dicuntur bona inquantum ordinantur ad Deum, et hoc ratione bonitatis divinae. Ergo omnia sunt bona bonitate divina.</p><p title="I q. 6 a. 4 s. c."><a name="28490"><span class="ref">[28490] Iª q. 6 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod omnia sunt bona inquantum sunt. Sed non dicuntur omnia entia per esse divinum, sed per esse proprium. Ergo non omnia sunt bona bonitate divina, sed bonitate propria.</p><p title="I q. 6 a. 4 co."><a name="28491"><span class="ref">[28491] Iª q. 6 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod nihil prohibet in his quae relationem important, aliquid ab extrinseco denominari; sicut aliquid denominatur locatum a loco, et mensuratum a mensura. Circa vero ea quae absolute dicuntur, diversa fuit opinio. Plato enim posuit omnium rerum species separatas; et quod ab eis individua denominantur, quasi species separatas participando; ut puta quod Socrates dicitur homo secundum ideam hominis separatam. Et sicut ponebat ideam hominis et equi separatam, quam vocabat per se hominem et per se equum, ita ponebat ideam entis et ideam unius separatam, quam dicebat per se ens et per se unum, et eius participatione unumquodque dicitur ens vel unum. Hoc autem quod est per se bonum et per se unum, ponebat esse summum Deum, a quo omnia dicuntur bona per modum participationis. Et quamvis haec opinio irrationabilis videatur quantum ad hoc, quod ponebat species rerum naturalium separatas per se subsistentes, ut Aristoteles multipliciter probat; tamen hoc absolute verum est, quod est aliquod unum per essentiam suam bonum, quod dicimus Deum, ut ex superioribus patet. Huic etiam sententiae concordat Aristoteles. A primo igitur per suam essentiam ente et bono, unumquodque potest dici bonum et ens, inquantum participat ipsum per modum cuiusdam assimilationis, licet remote et deficienter, ut ex superioribus patet. Sic ergo unumquodque dicitur bonum bonitate divina, sicut primo principio exemplari, effectivo et finali totius bonitatis. Nihilominus tamen unumquodque dicitur bonum similitudine divinae bonitatis sibi inhaerente, quae est formaliter sua bonitas denominans ipsum. Et sic est bonitas una omnium; et etiam multae bonitates.</p><p title="I q. 6 a. 4 ad arg."><a name="28492"><span class="ref">[28492] Iª q. 6 a. 4 ad arg.</span></a> Et per hoc patet responsio ad obiecta.</p></div></div><div id="q7" class="q"><h2>Quaestio 7</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 7 pr."><a name="28493"><span class="ref">[28493] Iª q. 7 pr.</span></a> Post considerationem divinae perfectionis, considerandum est de eius infinitate, et de existentia eius in rebus, attribuitur enim Deo quod sit ubique et in omnibus rebus, inquantum est incircumscriptibilis et infinitus. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deus sit infinitus. Secundo, utrum aliquid praeter ipsum sit infinitum secundum essentiam. Tertio, utrum aliquid possit esse infinitum secundum magnitudinem. Quarto, utrum possit esse infinitum in rebus secundum multitudinem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 7 a. 1 arg. 1"><a name="28494"><span class="ref">[28494] Iª q. 7 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod Deus non sit infinitus. Omne enim infinitum est imperfectum, quia habet rationem partis et materiae, ut dicitur in III Physic. Sed Deus est perfectissimus. Ergo non est infinitus.</p><p title="I q. 7 a. 1 arg. 2"><a name="28495"><span class="ref">[28495] Iª q. 7 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum philosophum in I Physic., finitum et infinitum conveniunt quantitati. Sed in Deo non est quantitas, cum non sit corpus, ut supra ostensum est. Ergo non competit sibi esse infinitum.</p><p title="I q. 7 a. 1 arg. 3"><a name="28496"><span class="ref">[28496] Iª q. 7 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quod ita est hic quod non alibi, est finitum secundum locum, ergo quod ita est hoc quod non est aliud, est finitum secundum substantiam. Sed Deus est hoc, et non est aliud, non enim est lapis nec lignum. Ergo Deus non est infinitus secundum substantiam.</p><p title="I q. 7 a. 1 s. c."><a name="28497"><span class="ref">[28497] Iª q. 7 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Damascenus, quod <i>Deus est infinitus et aeternus et incircumscriptibilis</i>.</p><p title="I q. 7 a. 1 co."><a name="28498"><span class="ref">[28498] Iª q. 7 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod omnes antiqui philosophi attribuunt infinitum primo principio, ut dicitur in III Physic., et hoc rationabiliter, considerantes res effluere a primo principio in infinitum. Sed quia quidam erraverunt circa naturam primi principii, consequens fuit ut errarent circa infinitatem ipsius. Quia enim ponebant primum principium materiam, consequenter attribuerunt primo principio infinitatem materialem; dicentes aliquod corpus infinitum esse primum principium rerum. Considerandum est igitur quod infinitum dicitur aliquid ex eo quod non est finitum. Finitur autem quodammodo et materia per formam, et forma per materiam. Materia quidem per formam, inquantum materia, antequam recipiat formam, est in potentia ad multas formas, sed cum recipit unam, terminatur per illam. Forma vero finitur per materiam, inquantum forma, in se considerata, communis est ad multa, sed per hoc quod recipitur in materia, fit forma determinate huius rei. Materia autem perficitur per formam per quam finitur, et ideo infinitum secundum quod attribuitur materiae, habet rationem imperfecti; est enim quasi materia non habens formam. Forma autem non perficitur per materiam, sed magis per eam eius amplitudo contrahitur, unde infinitum secundum quod se tenet ex parte formae non determinatae per materiam, habet rationem perfecti. Illud autem quod est maxime formale omnium, est ipsum esse, ut ex superioribus patet. Cum igitur esse divinum non sit esse receptum in aliquo, sed ipse sit suum esse subsistens, ut supra ostensum est; manifestum est quod ipse Deus sit infinitus et perfectus.</p><p title="I q. 7 a. 1 ad 1"><a name="28499"><span class="ref">[28499] Iª q. 7 a. 1 ad 1</span></a> Et per hoc patet responsio ad primum.</p><p title="I q. 7 a. 1 ad 2"><a name="28500"><span class="ref">[28500] Iª q. 7 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod terminus quantitatis est sicut forma ipsius, cuius signum est, quod figura, quae consistit in terminatione quantitatis, est quaedam forma circa quantitatem. Unde infinitum quod competit quantitati, est infinitum quod se tenet ex parte materiae, et tale infinitum non attribuitur Deo, ut dictum est.</p><p title="I q. 7 a. 1 ad 3"><a name="28501"><span class="ref">[28501] Iª q. 7 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, ex hoc ipso quod esse Dei est per se subsistens non receptum in aliquo, prout dicitur infinitum, distinguitur ab omnibus aliis, et alia removentur ab eo, sicut, si esset albedo subsistens, ex hoc ipso quod non esset in alio, differret ab omni albedine existente in subiecto.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 7 a. 2 arg. 1"><a name="28502"><span class="ref">[28502] Iª q. 7 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod aliquid aliud quam Deus possit esse infinitum per essentiam. Virtus enim rei proportionatur essentiae eius. Si igitur essentia Dei est infinita, oportet quod eius virtus sit infinita. Ergo potest producere effectum infinitum, cum quantitas virtutis per effectum cognoscatur.</p><p title="I q. 7 a. 2 arg. 2"><a name="28503"><span class="ref">[28503] Iª q. 7 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, quidquid habet virtutem infinitam, habet essentiam infinitam. Sed intellectus creatus habet virtutem infinitam, apprehendit enim universale, quod se potest extendere ad infinita singularia. Ergo omnis substantia intellectualis creata est infinita.</p><p title="I q. 7 a. 2 arg. 3"><a name="28504"><span class="ref">[28504] Iª q. 7 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, materia prima aliud est a Deo, ut supra ostensum est. Sed materia prima est infinita. Ergo aliquid aliud praeter Deum potest esse infinitum.</p><p title="I q. 7 a. 2 s. c."><a name="28505"><span class="ref">[28505] Iª q. 7 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod infinitum non potest esse ex principio aliquo, ut dicitur in III Physic. Omne autem quod est praeter Deum, est ex Deo sicut ex primo principio. Ergo nihil quod est praeter Deum, potest esse infinitum.</p><p title="I q. 7 a. 2 co."><a name="28506"><span class="ref">[28506] Iª q. 7 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliquid praeter Deum potest esse infinitum secundum quid, sed non simpliciter. Si enim loquamur de infinito secundum quod competit materiae, manifestum est quod omne existens in actu, habet aliquam formam, et sic materia eius est terminata per formam. Sed quia materia, secundum quod est sub una forma substantiali, remanet in potentia ad multas formas accidentales; quod est finitum simpliciter, potest esse infinitum secundum quid, utpote lignum est finitum secundum suam formam, sed tamen est infinitum secundum quid, inquantum est in potentia ad figuras infinitas. Si autem loquamur de infinito secundum quod convenit formae, sic manifestum est quod illa quorum formae sunt in materia, sunt simpliciter finita, et nullo modo infinita. Si autem sint aliquae formae creatae non receptae in materia, sed per se subsistentes, ut quidam de Angelis opinantur, erunt quidem infinitae secundum quid, inquantum huiusmodi formae non terminantur neque contrahuntur per aliquam materiam, sed quia forma creata sic subsistens habet esse, et non est suum esse, necesse est quod ipsum eius esse sit receptum et contractum ad determinatam naturam. Unde non potest esse infinitum simpliciter.</p><p title="I q. 7 a. 2 ad 1"><a name="28507"><span class="ref">[28507] Iª q. 7 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod hoc est contra rationem facti, quod essentia rei sit ipsum esse eius, quia esse subsistens non est esse creatum, unde contra rationem facti est, quod sit simpliciter infinitum. Sicut ergo Deus, licet habeat potentiam infinitam, non tamen potest facere aliquid non factum (hoc enim esset contradictoria esse simul); ita non potest facere aliquid infinitum simpliciter.</p><p title="I q. 7 a. 2 ad 2"><a name="28508"><span class="ref">[28508] Iª q. 7 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod hoc ipsum quod virtus intellectus extendit se quodammodo ad infinita, procedit ex hoc quod intellectus est forma non in materia; sed vel totaliter separata, sicut sunt substantiae Angelorum; vel ad minus potentia intellectiva, quae non est actus alicuius organi, in anima intellectiva corpori coniuncta.</p><p title="I q. 7 a. 2 ad 3"><a name="28509"><span class="ref">[28509] Iª q. 7 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod materia prima non existit in rerum natura per seipsam, cum non sit ens in actu, sed potentia tantum, unde magis est aliquid concreatum, quam creatum. Nihilominus tamen materia prima, etiam secundum potentiam, non est infinita simpliciter, sed secundum quid, quia eius potentia non se extendit nisi ad formas naturales.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 7 a. 3 arg. 1"><a name="28510"><span class="ref">[28510] Iª q. 7 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod possit esse aliquid infinitum actu secundum magnitudinem. In scientiis enim mathematicis non invenitur falsum, <i>quia abstrahentium non est mendacium</i>, ut dicitur in II Physic. Sed scientiae mathematicae utuntur infinito secundum magnitudinem, dicit enim geometra in suis demonstrationibus, sit linea talis infinita. Ergo non est impossibile aliquid esse infinitum secundum magnitudinem.</p><p title="I q. 7 a. 3 arg. 2"><a name="28511"><span class="ref">[28511] Iª q. 7 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id quod non est contra rationem alicuius, non est impossibile convenire sibi. Sed esse infinitum non est contra rationem magnitudinis, sed magis finitum et infinitum videntur esse passiones quantitatis. Ergo non est impossibile aliquam magnitudinem esse infinitam.</p><p title="I q. 7 a. 3 arg. 3"><a name="28512"><span class="ref">[28512] Iª q. 7 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, magnitudo divisibilis est in infinitum, sic enim definitur continuum, quod est in infinitum divisibile, ut patet in III Physic. Sed contraria nata sunt fieri circa idem. Cum ergo divisioni opponatur additio, et diminutioni augmentum, videtur quod magnitudo possit crescere in infinitum. Ergo possibile est esse magnitudinem infinitam.</p><p title="I q. 7 a. 3 arg. 4"><a name="28513"><span class="ref">[28513] Iª q. 7 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, motus et tempus habent quantitatem et continuitatem a magnitudine super quam transit motus, ut dicitur in IV Physic. Sed non est contra rationem temporis et motus quod sint infinita, cum unumquodque indivisibile signatum in tempore et motu circulari, sit principium et finis. Ergo nec contra rationem magnitudinis erit quod sit infinita.</p><p title="I q. 7 a. 3 s. c."><a name="28514"><span class="ref">[28514] Iª q. 7 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, omne corpus superficiem habet. Sed omne corpus superficiem habens est finitum, quia superficies est terminus corporis finiti. Ergo omne corpus est finitum. Et similiter potest dici de superficie et linea. Nihil est ergo infinitum secundum magnitudinem.</p><p title="I q. 7 a. 3 co."><a name="28515"><span class="ref">[28515] Iª q. 7 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliud est esse infinitum secundum suam essentiam, et secundum magnitudinem. Dato enim quod esset aliquod corpus infinitum secundum magnitudinem, utpote ignis vel aer, non tamen esset infinitum secundum essentiam, quia essentia sua esset terminata ad aliquam speciem per formam, et ad aliquod individuum per materiam. Et ideo, habito ex praemissis quod nulla creatura est infinita secundum essentiam, adhuc restat inquirere utrum aliquid creatum sit infinitum secundum magnitudinem. Sciendum est igitur quod corpus, quod est magnitudo completa, dupliciter sumitur, scilicet mathematice, secundum quod consideratur in eo sola quantitas; et naturaliter, secundum quod consideratur in eo materia et forma. Et de corpore quidem naturali, quod non possit esse infinitum in actu, manifestum est. Nam omne corpus naturale aliquam formam substantialem habet determinatam, cum igitur ad formam substantialem consequantur accidentia, necesse est quod ad determinatam formam consequantur determinata accidentia; inter quae est quantitas. Unde omne corpus naturale habet determinatam quantitatem et in maius et in minus. Unde impossibile est aliquod corpus naturale infinitum esse. Hoc etiam ex motu patet. Quia omne corpus naturale habet aliquem motum naturalem. Corpus autem infinitum non posset habere aliquem motum naturalem, nec rectum, quia nihil movetur naturaliter motu recto, nisi cum est extra suum locum, quod corpori infinito accidere non posset; occuparet enim omnia loca, et sic indifferenter quilibet locus esset locus eius. Et similiter etiam neque secundum motum circularem. Quia in motu circulari oportet quod una pars corporis transferatur ad locum in quo fuit alia pars; quod in corpore circulari, si ponatur infinitum, esse non posset, quia duae lineae protractae a centro, quanto longius protrahuntur a centro, tanto longius distant ab invicem; si ergo corpus esset infinitum, in infinitum lineae distarent ab invicem, et sic una nunquam posset pervenire ad locum alterius. De corpore etiam mathematico eadem ratio est. Quia si imaginemur corpus mathematicum existens actu, oportet quod imaginemur ipsum sub aliqua forma, quia nihil est actu nisi per suam formam. Unde, cum forma quanti, inquantum huiusmodi, sit figura, oportebit quod habeat aliquam figuram. Et sic erit finitum, est enim figura, quae termino vel terminis comprehenditur.</p><p title="I q. 7 a. 3 ad 1"><a name="28516"><span class="ref">[28516] Iª q. 7 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod geometer non indiget sumere aliquam lineam esse infinitam actu, sed indiget accipere aliquam lineam finitam actu, a qua possit subtrahi quantum necesse est, et hanc nominat lineam infinitam.</p><p title="I q. 7 a. 3 ad 2"><a name="28517"><span class="ref">[28517] Iª q. 7 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, licet infinitum non sit contra rationem magnitudinis in communi, est tamen contra rationem cuiuslibet speciei eius, scilicet contra rationem magnitudinis bicubitae vel tricubitae, sive circularis vel triangularis, et similium. Non autem est possibile in genere esse quod in nulla specie est. Unde non est possibile esse aliquam magnitudinem infinitam, cum nulla species magnitudinis sit infinita.</p><p title="I q. 7 a. 3 ad 3"><a name="28518"><span class="ref">[28518] Iª q. 7 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod infinitum quod convenit quantitati, ut dictum est, se tenet ex parte materiae. Per divisionem autem totius acceditur ad materiam, nam partes se habent in ratione materiae, per additionem autem acceditur ad totum, quod se habet in ratione formae. Et ideo non invenitur infinitum in additione magnitudinis, sed in divisione tantum.</p><p title="I q. 7 a. 3 ad 4"><a name="28519"><span class="ref">[28519] Iª q. 7 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod motus et tempus non sunt secundum totum in actu, sed successive, unde habent potentiam permixtam actui. Sed magnitudo est tota in actu. Et ideo infinitum quod convenit quantitati, et se tenet ex parte materiae, repugnat totalitati magnitudinis, non autem totalitati temporis vel motus, esse enim in potentia convenit materiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 7 a. 4 arg. 1"><a name="28520"><span class="ref">[28520] Iª q. 7 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod possibile sit esse multitudinem infinitam secundum actum. Non enim est impossibile id quod est in potentia reduci ad actum. Sed numerus est in infinitum multiplicabilis. Ergo non est impossibile esse multitudinem infinitam in actu.</p><p title="I q. 7 a. 4 arg. 2"><a name="28521"><span class="ref">[28521] Iª q. 7 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, cuiuslibet speciei possibile est esse aliquod individuum in actu. Sed species figurae sunt infinitae. Ergo possibile est esse infinitas figuras in actu.</p><p title="I q. 7 a. 4 arg. 3"><a name="28522"><span class="ref">[28522] Iª q. 7 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ea quae non opponuntur ad invicem, non impediunt se invicem. Sed, posita aliqua multitudine rerum, adhuc possunt fieri alia multa quae eis non opponuntur, ergo non est impossibile aliqua iterum simul esse cum eis, et sic in infinitum. Ergo possibile est esse infinita in actu.</p><p title="I q. 7 a. 4 s. c."><a name="28523"><span class="ref">[28523] Iª q. 7 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Sap. XI, <i>omnia in pondere, numero et mensura disposuisti</i>.</p><p title="I q. 7 a. 4 co."><a name="28524"><span class="ref">[28524] Iª q. 7 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa hoc fuit duplex opinio. Quidam enim, sicut Avicenna et Algazel, dixerunt quod impossibile est esse multitudinem actu infinitam per se, sed infinitam per accidens multitudinem esse, non est impossibile. Dicitur enim multitudo esse infinita per se, quando requiritur ad aliquid ut multitudo infinita sit. Et hoc est impossibile esse, quia sic oporteret quod aliquid dependeret ex infinitis; unde eius generatio nunquam compleretur, cum non sit infinita pertransire. Per accidens autem dicitur multitudo infinita, quando non requiritur ad aliquid infinitas multitudinis, sed accidit ita esse. Et hoc sic manifestari potest in operatione fabri, ad quam quaedam multitudo requiritur per se, scilicet quod sit ars in anima, et manus movens, et martellus. Et si haec in infinitum multiplicarentur, nunquam opus fabrile compleretur, quia dependeret ex infinitis causis. Sed multitudo martellorum quae accidit ex hoc quod unum frangitur et accipitur aliud, est multitudo per accidens, accidit enim quod multis martellis operetur; et nihil differt utrum uno vel duobus vel pluribus operetur, vel infinitis, si infinito tempore operaretur. Per hunc igitur modum, posuerunt quod possibile est esse actu multitudinem infinitam per accidens. Sed hoc est impossibile. Quia omnem multitudinem oportet esse in aliqua specie multitudinis. Species autem multitudinis sunt secundum species numerorum. Nulla autem species numeri est infinita, quia quilibet numerus est multitudo mensurata per unum. Unde impossibile est esse multitudinem infinitam actu, sive per se, sive per accidens. Item, multitudo in rerum natura existens est creata, et omne creatum sub aliqua certa intentione creantis comprehenditur, non enim in vanum agens aliquod operatur. Unde necesse est quod sub certo numero omnia creata comprehendantur. Impossibile est ergo esse multitudinem infinitam in actu, etiam per accidens. Sed esse multitudinem infinitam in potentia, possibile est. Quia augmentum multitudinis consequitur divisionem magnitudinis, quanto enim aliquid plus dividitur, tanto plura secundum numerum resultant. Unde, sicut infinitum invenitur in potentia in divisione continui, quia proceditur ad materiam, ut supra ostensum est; eadem ratione etiam infinitum invenitur in potentia in additione multitudinis.</p><p title="I q. 7 a. 4 ad 1"><a name="28525"><span class="ref">[28525] Iª q. 7 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod unumquodque quod est in potentia, reducitur in actum secundum modum sui esse, dies enim non reducitur in actum ut sit tota simul, sed successive. Et similiter infinitum multitudinis non reducitur in actum ut sit totum simul, sed successive, quia post quamlibet multitudinem, potest sumi alia multitudo in infinitum.</p><p title="I q. 7 a. 4 ad 2"><a name="28526"><span class="ref">[28526] Iª q. 7 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod species figurarum habent infinitatem ex infinitate numeri, sunt enim species figurarum, trilaterum, quadrilaterum, et sic inde. Unde, sicut multitudo infinita numerabilis non reducitur in actum quod sit tota simul, ita nec multitudo figurarum.</p><p title="I q. 7 a. 4 ad 3"><a name="28527"><span class="ref">[28527] Iª q. 7 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet, quibusdam positis, alia poni non sit eis oppositum; tamen infinita poni opponitur cuilibet speciei multitudinis. Unde non est possibile esse aliquam multitudinem actu infinitam.</p></div></div><div id="q8" class="q"><h2>Quaestio 8</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 8 pr."><a name="28528"><span class="ref">[28528] Iª q. 8 pr.</span></a> Quia vero infinito convenire videtur quod ubique et in omnibus sit, considerandum est utrum hoc Deo conveniat. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum Deus sit in omnibus rebus. Secundo, utrum Deus sit ubique. Tertio, utrum Deus sit ubique per essentiam et potentiam et praesentiam. Quarto, utrum esse ubique sit proprium Dei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 8 a. 1 arg. 1"><a name="28529"><span class="ref">[28529] Iª q. 8 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod Deus non sit in omnibus rebus. Quod enim est supra omnia, non est in omnibus rebus. Sed Deus est supra omnia, secundum illud Psalmi, <i>excelsus super omnes gentes dominus,</i> et cetera. Ergo Deus non est in omnibus rebus.</p><p title="I q. 8 a. 1 arg. 2"><a name="28530"><span class="ref">[28530] Iª q. 8 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quod est in aliquo, continetur ab eo. Sed Deus non continetur a rebus, sed magis continet res. Ergo Deus non est in rebus, sed magis res sunt in eo. Unde Augustinus, in libro octoginta trium quaest., dicit quod <i>in ipso potius sunt omnia, quam ipse alicubi</i>.</p><p title="I q. 8 a. 1 arg. 3"><a name="28531"><span class="ref">[28531] Iª q. 8 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quanto aliquod agens est virtuosius, tanto ad magis distans eius actio procedit. Sed Deus est virtuosissimum agens. Ergo eius actio pertingere potest ad ea etiam quae ab ipso distant, nec oportet quod sit in omnibus.</p><p title="I q. 8 a. 1 arg. 4"><a name="28532"><span class="ref">[28532] Iª q. 8 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, Daemones res aliquae sunt. Nec tamen Deus est in Daemonibus, non enim est conventio lucis ad tenebras, ut dicitur II ad Cor. VI. Ergo Deus non est in omnibus rebus.</p><p title="I q. 8 a. 1 s. c."><a name="28533"><span class="ref">[28533] Iª q. 8 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, ubicumque operatur aliquid, ibi est. Sed Deus operatur in omnibus, secundum illud Isaiae XXVI, <i>omnia opera nostra operatus es in nobis, domine</i>. Ergo Deus est in omnibus rebus.</p><p title="I q. 8 a. 1 co."><a name="28534"><span class="ref">[28534] Iª q. 8 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deus est in omnibus rebus, non quidem sicut pars essentiae, vel sicut accidens, sed sicut agens adest ei in quod agit. Oportet enim omne agens coniungi ei in quod immediate agit, et sua virtute illud contingere, unde in VII Physic. probatur quod motum et movens oportet esse simul. Cum autem Deus sit ipsum esse per suam essentiam, oportet quod esse creatum sit proprius effectus eius; sicut ignire est proprius effectus ignis. Hunc autem effectum causat Deus in rebus, non solum quando primo esse incipiunt, sed quandiu in esse conservantur; sicut lumen causatur in aere a sole quandiu aer illuminatus manet. Quandiu igitur res habet esse, tandiu oportet quod Deus adsit ei, secundum modum quo esse habet. Esse autem est illud quod est magis intimum cuilibet, et quod profundius omnibus inest, cum sit formale respectu omnium quae in re sunt, ut ex supra dictis patet. Unde oportet quod Deus sit in omnibus rebus, et intime.</p><p title="I q. 8 a. 1 ad 1"><a name="28535"><span class="ref">[28535] Iª q. 8 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Deus est supra omnia per excellentiam suae naturae, et tamen est in omnibus rebus, ut causans omnium esse, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 8 a. 1 ad 2"><a name="28536"><span class="ref">[28536] Iª q. 8 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, licet corporalia dicantur esse in aliquo sicut in continente, tamen spiritualia continent ea in quibus sunt, sicut anima continet corpus. Unde et Deus est in rebus sicut continens res. Tamen, per quandam similitudinem corporalium, dicuntur omnia esse in Deo, inquantum continentur ab ipso.</p><p title="I q. 8 a. 1 ad 3"><a name="28537"><span class="ref">[28537] Iª q. 8 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod nullius agentis, quantumcumque virtuosi, actio procedit ad aliquid distans, nisi inquantum in illud per media agit. Hoc autem ad maximam virtutem Dei pertinet, quod immediate in omnibus agit. Unde nihil est distans ab eo, quasi in se illud Deum non habeat. Dicuntur tamen res distare a Deo per dissimilitudinem naturae vel gratiae, sicut et ipse est super omnia per excellentiam suae naturae.</p><p title="I q. 8 a. 1 ad 4"><a name="28538"><span class="ref">[28538] Iª q. 8 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod in Daemonibus intelligitur et natura, quae est a Deo, et deformitas culpae, quae non est ab ipso. Et ideo non est absolute concedendum quod Deus sit in Daemonibus, sed cum hac additione, inquantum sunt res quaedam. In rebus autem quae nominant naturam non deformatam, absolute dicendum est Deum esse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 8 a. 2 arg. 1"><a name="28539"><span class="ref">[28539] Iª q. 8 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod Deus non sit ubique. Esse enim ubique significat esse in omni loco. Sed esse in omni loco non convenit Deo, cui non convenit esse in loco, nam incorporalia, ut dicit Boetius, in libro de Hebdomad., non sunt in loco. Ergo Deus non est ubique.</p><p title="I q. 8 a. 2 arg. 2"><a name="28540"><span class="ref">[28540] Iª q. 8 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut se habet tempus ad successiva, ita se habet locus ad permanentia. Sed unum indivisibile actionis vel motus, non potest esse in diversis temporibus. Ergo nec unum indivisibile in genere rerum permanentium, potest esse in omnibus locis. Esse autem divinum non est successivum, sed permanens. Ergo Deus non est in pluribus locis. Et ita non est ubique.</p><p title="I q. 8 a. 2 arg. 3"><a name="28541"><span class="ref">[28541] Iª q. 8 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quod est totum alicubi, nihil eius est extra locum illum. Sed Deus, si est in aliquo loco, totus est ibi, non enim habet partes. Ergo nihil eius est extra locum illum. Ergo Deus non est ubique.</p><p title="I q. 8 a. 2 s. c."><a name="28542"><span class="ref">[28542] Iª q. 8 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ierem. XXIII, <i>caelum et terram ego impleo</i>.</p><p title="I q. 8 a. 2 co."><a name="28543"><span class="ref">[28543] Iª q. 8 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum locus sit res quaedam, esse aliquid in loco potest intelligi dupliciter, vel per modum aliarum rerum, idest sicut dicitur aliquid esse in aliis rebus quocumque modo, sicut accidentia loci sunt in loco; vel per modum proprium loci, sicut locata sunt in loco. Utroque autem modo, secundum aliquid, Deus est in omni loco, quod est esse ubique. Primo quidem, sicut est in omnibus rebus, ut dans eis esse et virtutem et operationem, sic enim est in omni loco, ut dans ei esse et virtutem locativam. Item, locata sunt in loco inquantum replent locum, et Deus omnem locum replet. Non sicut corpus, corpus enim dicitur replere locum, inquantum non compatitur secum aliud corpus; sed per hoc quod Deus est in aliquo loco, non excluditur quin alia sint ibi, imo per hoc replet omnia loca, quod dat esse omnibus locatis, quae replent omnia loca.</p><p title="I q. 8 a. 2 ad 1"><a name="28544"><span class="ref">[28544] Iª q. 8 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod incorporalia non sunt in loco per contactum quantitatis dimensivae, sicut corpora, sed per contactum virtutis.</p><p title="I q. 8 a. 2 ad 2"><a name="28545"><span class="ref">[28545] Iª q. 8 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod indivisibile est duplex. Unum quod est terminus continui, ut punctus in permanentibus, et momentum in successivis. Et huiusmodi indivisibile, in permanentibus, quia habet determinatum situm, non potest esse in pluribus partibus loci, vel in pluribus locis, et similiter indivisibile actionis vel motus, quia habet determinatum ordinem in motu vel actione, non potest esse in pluribus partibus temporis. Aliud autem indivisibile est, quod est extra totum genus continui, et hoc modo substantiae incorporeae, ut Deus, Angelus et anima, dicuntur esse indivisibiles. Tale igitur indivisibile non applicatur ad continuum sicut aliquid eius, sed inquantum contingit illud sua virtute. Unde secundum quod virtus sua se potest extendere ad unum vel multa, ad parvum vel magnum, secundum hoc est in uno vel pluribus locis, et in loco parvo vel magno.</p><p title="I q. 8 a. 2 ad 3"><a name="28546"><span class="ref">[28546] Iª q. 8 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod totum dicitur respectu partium. Est autem duplex pars, scilicet pars essentiae, ut forma et materia dicuntur partes compositi, et genus et differentia partes speciei; et etiam pars quantitatis, in quam scilicet dividitur aliqua quantitas. Quod ergo est totum in aliquo loco totalitate quantitatis, non potest esse extra locum illum, quia quantitas locati commensuratur quantitati loci, unde non est totalitas quantitatis, si non sit totalitas loci. Sed totalitas essentiae non commensuratur totalitati loci. Unde non oportet quod illud quod est totum totalitate essentiae in aliquo, nullo modo sit extra illud. Sicut apparet etiam in formis accidentalibus, quae secundum accidens quantitatem habent, albedo enim est tota in qualibet parte superficiei, si accipiatur totalitas essentiae, quia secundum perfectam rationem suae speciei invenitur in qualibet parte superficiei, si autem accipiatur totalitas secundum quantitatem, quam habet per accidens, sic non est tota in qualibet parte superficiei. In substantiis autem incorporeis non est totalitas, nec per se nec per accidens, nisi secundum perfectam rationem essentiae. Et ideo, sicut anima est tota in qualibet parte corporis, ita Deus totus est in omnibus et singulis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 8 a. 3 arg. 1"><a name="28547"><span class="ref">[28547] Iª q. 8 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod male assignentur modi existendi Deum in rebus, cum dicitur quod Deus est in omnibus rebus per essentiam, potentiam et praesentiam. Id enim per essentiam est in aliquo, quod essentialiter est in eo. Deus autem non est essentialiter in rebus, non enim est de essentia alicuius rei. Ergo non debet dici quod Deus sit in rebus per essentiam, praesentiam et potentiam.</p><p title="I q. 8 a. 3 arg. 2"><a name="28548"><span class="ref">[28548] Iª q. 8 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, hoc est esse praesentem alicui rei, scilicet non deesse illi. Sed hoc est Deum esse per essentiam in rebus, scilicet non deesse alicui rei. Ergo idem est esse Deum in omnibus per essentiam et praesentiam. Superfluum ergo fuit dicere quod Deus sit in rebus per essentiam, praesentiam et potentiam.</p><p title="I q. 8 a. 3 arg. 3"><a name="28549"><span class="ref">[28549] Iª q. 8 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut Deus est principium omnium rerum per suam potentiam, ita per scientiam et voluntatem. Sed non dicitur Deus esse in rebus per scientiam et voluntatem. Ergo nec per potentiam.</p><p title="I q. 8 a. 3 arg. 4"><a name="28550"><span class="ref">[28550] Iª q. 8 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut gratia est quaedam perfectio superaddita substantiae rei, ita multae sunt aliae perfectiones superadditae. Si ergo Deus dicitur esse speciali modo in quibusdam per gratiam, videtur quod secundum quamlibet perfectionem debeat accipi specialis modus essendi Deum in rebus.</p><p title="I q. 8 a. 3 s. c."><a name="28551"><span class="ref">[28551] Iª q. 8 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius dicit, super Cant. Cantic., quod <i>Deus communi modo est in omnibus rebus praesentia, potentia et substantia, tamen familiari modo dicitur esse in aliquibus per gratiam</i>.</p><p title="I q. 8 a. 3 co."><a name="28552"><span class="ref">[28552] Iª q. 8 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deus dicitur esse in re aliqua dupliciter. Uno modo, per modum causae agentis, et sic est in omnibus rebus creatis ab ipso. Alio modo, sicut obiectum operationis est in operante, quod proprium est in operationibus animae, secundum quod cognitum est in cognoscente, et desideratum in desiderante. Hoc igitur secundo modo, Deus specialiter est in rationali creatura, quae cognoscit et diligit illum actu vel habitu. Et quia hoc habet rationalis creatura per gratiam, ut infra patebit, dicitur esse hoc modo in sanctis per gratiam.</p><p>In rebus vero aliis ab ipso creatis quomodo sit, considerandum est ex his quae in rebus humanis esse dicuntur. Rex enim dicitur esse in toto regno suo per suam potentiam, licet non sit ubique praesens. Per praesentiam vero suam, dicitur aliquid esse in omnibus quae in prospectu ipsius sunt; sicut omnia quae sunt in aliqua domo, dicuntur esse praesentia alicui, qui tamen non est secundum substantiam suam in qualibet parte domus. Secundum vero substantiam vel essentiam, dicitur aliquid esse in loco in quo eius substantia habetur. Fuerunt ergo aliqui, scilicet Manichaei, qui dixerunt divinae potestati subiecta spiritualia esse et incorporalia, visibilia vero et corporalia subiecta esse dicebant potestati principii contrarii. Contra hos ergo oportet dicere quod Deus sit in omnibus per potentiam suam.</p><p>Fuerunt vero alii, qui licet crederent omnia esse subiecta divinae potentiae, tamen providentiam divinam usque ad haec inferiora corpora non extendebant, ex quorum persona dicitur Iob XXII, <i>circa cardines caeli perambulat, nec nostra considerat</i>. Et contra hos oportuit dicere quod sit in omnibus per suam praesentiam.</p><p>Fuerunt vero alii, qui licet dicerent omnia ad Dei providentiam pertinere, tamen posuerunt omnia non immediate esse a Deo creata, sed quod immediate creavit primas creaturas, et illae creaverunt alias. Et contra hos oportet dicere quod sit in omnibus per essentiam.</p><p>Sic ergo est in omnibus per potentiam, inquantum omnia eius potestati subduntur. Est per praesentiam in omnibus, inquantum omnia nuda sunt et aperta oculis eius. Est in omnibus per essentiam, inquantum adest omnibus ut causa essendi, sicut dictum est.</p><p title="I q. 8 a. 3 ad 1"><a name="28553"><span class="ref">[28553] Iª q. 8 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Deus dicitur esse in omnibus per essentiam, non quidem rerum, quasi sit de essentia earum, sed per essentiam suam, quia substantia sua adest omnibus ut causa essendi, sicut dictum est.</p><p title="I q. 8 a. 3 ad 2"><a name="28554"><span class="ref">[28554] Iª q. 8 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod aliquid potest dici praesens alicui, inquantum subiacet eius conspectui, quod tamen distat ab eo secundum suam substantiam, ut dictum est. Et ideo oportuit duos modos poni, scilicet per essentiam, et praesentiam.</p><p title="I q. 8 a. 3 ad 3"><a name="28555"><span class="ref">[28555] Iª q. 8 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod de ratione scientiae et voluntatis est, quod scitum sit in sciente, et volitum in volente, unde secundum scientiam et voluntatem, magis res sunt in Deo, quam Deus in rebus. Sed de ratione potentiae est, quod sit principium agendi in aliud, unde secundum potentiam agens comparatur et applicatur rei exteriori. Et sic per potentiam potest dici agens esse in altero.</p><p title="I q. 8 a. 3 ad 4"><a name="28556"><span class="ref">[28556] Iª q. 8 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod nulla alia perfectio superaddita substantiae, facit Deum esse in aliquo sicut obiectum cognitum et amatum, nisi gratia, et ideo sola gratia facit singularem modum essendi Deum in rebus. Est autem alius singularis modus essendi Deum in homine per unionem, de quo modo suo loco agetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 8 a. 4 arg. 1"><a name="28557"><span class="ref">[28557] Iª q. 8 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod esse ubique non sit proprium Dei. Universale enim, secundum philosophum, est ubique et semper, materia etiam prima, cum sit in omnibus corporibus, est ubique. Neutrum autem horum est Deus, ut ex praemissis patet. Ergo esse ubique non est proprium Dei.</p><p title="I q. 8 a. 4 arg. 2"><a name="28558"><span class="ref">[28558] Iª q. 8 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, numerus est in numeratis. Sed totum universum est constitutum in numero, ut patet Sap. XI. Ergo aliquis numerus est, qui est in toto universo, et ita ubique.</p><p title="I q. 8 a. 4 arg. 3"><a name="28559"><span class="ref">[28559] Iª q. 8 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, totum universum est quoddam totum corpus perfectum, ut dicitur in I caeli et mundi. Sed totum universum est ubique, quia extra ipsum nullus locus est. Non ergo solus Deus est ubique.</p><p title="I q. 8 a. 4 arg. 4"><a name="28560"><span class="ref">[28560] Iª q. 8 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, si aliquod corpus esset infinitum, nullus locus esset extra ipsum. Ergo esset ubique. Et sic, esse ubique non videtur proprium Dei.</p><p title="I q. 8 a. 4 arg. 5"><a name="28561"><span class="ref">[28561] Iª q. 8 a. 4 arg. 5</span></a> <i>Praeterea, anima</i>, ut dicit Augustinus, in VI de Trin., <i>est tota in toto corpore, et tota in qualibet eius parte</i>. Si ergo non esset in mundo nisi unum solum animal, anima eius esset ubique. Et sic, esse ubique non est proprium Dei.</p><p title="I q. 8 a. 4 arg. 6"><a name="28562"><span class="ref">[28562] Iª q. 8 a. 4 arg. 6</span></a> Praeterea, ut Augustinus dicit in epistola ad Volusianum, <i>anima ubi videt, ibi sentit; et ubi sentit, ibi vivit; et ubi vivit, ibi est</i>. Sed anima videt quasi ubique, quia successive videt etiam totum caelum. Ergo anima est ubique.</p><p title="I q. 8 a. 4 s. c."><a name="28563"><span class="ref">[28563] Iª q. 8 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Ambrosius dicit, in libro de spiritu sancto, <i>quis audeat creaturam dicere spiritum sanctum, qui in omnibus et ubique et semper est; quod utique divinitatis est proprium?</i></p><p title="I q. 8 a. 4 co."><a name="28564"><span class="ref">[28564] Iª q. 8 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod esse ubique primo et per se, est proprium Dei. Dico autem esse ubique primo, quod secundum se totum est ubique. Si quid enim esset ubique, secundum diversas partes in diversis locis existens, non esset primo ubique, quia quod convenit alicui ratione partis suae, non convenit ei primo; sicut si homo est albus dente, albedo non convenit primo homini, sed denti. Esse autem ubique per se dico id cui non convenit esse ubique per accidens, propter aliquam suppositionem factam, quia sic granum milii esset ubique, supposito quod nullum aliud corpus esset. Per se igitur convenit esse ubique alicui, quando tale est quod, qualibet positione facta, sequitur illud esse ubique. Et hoc proprie convenit Deo. Quia quotcumque loca ponantur, etiam si ponerentur infinita praeter ista quae sunt, oporteret in omnibus esse Deum, quia nihil potest esse nisi per ipsum. Sic igitur esse ubique primo et per se convenit Deo, et est proprium eius, quia quotcumque loca ponantur, oportet quod in quolibet sit Deus, non secundum partem, sed secundum seipsum.</p><p title="I q. 8 a. 4 ad 1"><a name="28565"><span class="ref">[28565] Iª q. 8 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod universale et materia prima sunt quidem ubique, sed non secundum idem esse.</p><p title="I q. 8 a. 4 ad 2"><a name="28566"><span class="ref">[28566] Iª q. 8 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod numerus, cum sit accidens, non est per se sed per accidens, in loco. Nec est totus in quolibet numeratorum, sed secundum partem. Et sic non sequitur quod sit primo et per se ubique.</p><p title="I q. 8 a. 4 ad 3"><a name="28567"><span class="ref">[28567] Iª q. 8 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod totum corpus universi est ubique, sed non primo, quia non totum est in quolibet loco, sed secundum suas partes. Nec iterum per se, quia si ponerentur aliqua alia loca, non esset in eis.</p><p title="I q. 8 a. 4 ad 4"><a name="28568"><span class="ref">[28568] Iª q. 8 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, si esset corpus infinitum, esset ubique; sed secundum suas partes.</p><p title="I q. 8 a. 4 ad 5"><a name="28569"><span class="ref">[28569] Iª q. 8 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod, si esset unum solum animal, anima eius esset ubique primo quidem, sed per accidens.</p><p title="I q. 8 a. 4 ad 6"><a name="28570"><span class="ref">[28570] Iª q. 8 a. 4 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod, cum dicitur anima alicubi videre, potest intelligi dupliciter. Uno modo, secundum quod hoc adverbium alicubi determinat actum videndi ex parte obiecti. Et sic verum est quod, dum caelum videt, in caelo videt, et eadem ratione in caelo sentit. Non tamen sequitur quod in caelo vivat vel sit, quia vivere et esse non important actum transeuntem in exterius obiectum. Alio modo potest intelligi secundum quod adverbium determinat actum videntis, secundum quod exit a vidente. Et sic verum est quod anima ubi sentit et videt, ibi est et vivit, secundum istum modum loquendi. Et ita non sequitur quod sit ubique.</p></div></div><div id="q9" class="q"><h2>Quaestio 9</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 9 pr."><a name="28571"><span class="ref">[28571] Iª q. 9 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de immutabilitate et aeternitate divina, quae immutabilitatem consequitur. Circa immutabilitatem vero quaeruntur duo. Primo, utrum Deus sit omnino immutabilis. Secundo, utrum esse immutabile sit proprium Dei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 9 a. 1 arg. 1"><a name="28572"><span class="ref">[28572] Iª q. 9 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod Deus non sit omnino immutabilis. Quidquid enim movet seipsum, est aliquo modo mutabile. Sed, sicut dicit Augustinus, VIII super Genesim ad litteram, <i>spiritus creator movet se nec per tempus nec per locum</i>. Ergo Deus est aliquo modo mutabilis.</p><p title="I q. 9 a. 1 arg. 2"><a name="28573"><span class="ref">[28573] Iª q. 9 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Sap. VII dicitur de sapientia quod est <i>mobilior omnibus mobilibus</i>. Sed Deus est ipsa sapientia. Ergo Deus est mobilis.</p><p title="I q. 9 a. 1 arg. 3"><a name="28574"><span class="ref">[28574] Iª q. 9 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, appropinquari et elongari motum significant. Huiusmodi autem dicuntur de Deo in Scriptura, Iac. IV, <i>appropinquate Deo, et appropinquabit vobis</i>. Ergo Deus est mutabilis.</p><p title="I q. 9 a. 1 s. c."><a name="28575"><span class="ref">[28575] Iª q. 9 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Malach. III, <i>ego Deus, et non mutor</i>.</p><p title="I q. 9 a. 1 co."><a name="28576"><span class="ref">[28576] Iª q. 9 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ex praemissis ostenditur Deum esse omnino immutabilem. Primo quidem, quia supra ostensum est esse aliquod primum ens, quod Deum dicimus, et quod huiusmodi primum ens oportet esse purum actum absque permixtione alicuius potentiae, eo quod potentia simpliciter est posterior actu. Omne autem quod quocumque modo mutatur, est aliquo modo in potentia. Ex quo patet quod impossibile est Deum aliquo modo mutari. Secundo, quia omne quod movetur, quantum ad aliquid manet, et quantum ad aliquid transit, sicut quod movetur de albedine in nigredinem, manet secundum substantiam. Et sic in omni eo quod movetur, attenditur aliqua compositio. Ostensum est autem supra quod in Deo nulla est compositio, sed est omnino simplex. Unde manifestum est quod Deus moveri non potest. Tertio, quia omne quod movetur, motu suo aliquid acquirit, et pertingit ad illud ad quod prius non pertingebat. Deus autem, cum sit infinitus, comprehendens in se omnem plenitudinem perfectionis totius esse, non potest aliquid acquirere, nec extendere se in aliquid ad quod prius non pertingebat. Unde nullo modo sibi competit motus. Et inde est quod quidam antiquorum, quasi ab ipsa veritate coacti, posuerunt primum principium esse immobile.</p><p title="I q. 9 a. 1 ad 1"><a name="28577"><span class="ref">[28577] Iª q. 9 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Augustinus ibi loquitur secundum modum quo Plato dicebat primum movens movere seipsum, omnem operationem nominans motum; secundum quod etiam ipsum intelligere et velle et amare motus quidam dicuntur. Quia ergo Deus intelligit et amat seipsum, secundum hoc dixerunt quod Deus movet seipsum, non autem secundum quod motus et mutatio est existentis in potentia, ut nunc loquimur de mutatione et motu.</p><p title="I q. 9 a. 1 ad 2"><a name="28578"><span class="ref">[28578] Iª q. 9 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod sapientia dicitur mobilis esse similitudinarie, secundum quod suam similitudinem diffundit usque ad ultima rerum. Nihil enim esse potest, quod non procedat a divina sapientia per quandam imitationem, sicut a primo principio effectivo et formali; prout etiam artificiata procedunt a sapientia artificis. Sic igitur inquantum similitudo divinae sapientiae gradatim procedit a supremis, quae magis participant de eius similitudine, usque ad infima rerum, quae minus participant dicitur esse quidam processus et motus divinae sapientiae in res, sicut si dicamus solem procedere usque ad terram, inquantum radius luminis eius usque ad terram pertingit. Et hoc modo exponit Dionysius, cap. I Cael. Hier., dicens quod <i>omnis processus divinae manifestationis venit ad nos a patre luminum moto</i>.</p><p title="I q. 9 a. 1 ad 3"><a name="28579"><span class="ref">[28579] Iª q. 9 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod huiusmodi dicuntur de Deo in Scripturis metaphorice. Sicut enim dicitur sol intrare domum vel exire, inquantum radius eius pertingit ad domum; sic dicitur Deus appropinquare ad nos vel recedere a nobis, inquantum percipimus influentiam bonitatis ipsius, vel ab eo deficimus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 9 a. 2 arg. 1"><a name="28580"><span class="ref">[28580] Iª q. 9 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod esse immutabile non sit proprium Dei. Dicit enim philosophus, in II Metaphys., quod materia est in omni eo quod movetur. Sed substantiae quaedam creatae, sicut Angeli et animae, non habent materiam, ut quibusdam videtur. Ergo esse immutabile non est proprium Dei.</p><p title="I q. 9 a. 2 arg. 2"><a name="28581"><span class="ref">[28581] Iª q. 9 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne quod movetur, movetur propter aliquem finem, quod ergo iam pervenit ad ultimum finem, non movetur. Sed quaedam creaturae iam pervenerunt ad ultimum finem, sicut omnes beati. Ergo aliquae creaturae sunt immobiles.</p><p title="I q. 9 a. 2 arg. 3"><a name="28582"><span class="ref">[28582] Iª q. 9 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne quod est mutabile, est variabile. Sed formae sunt invariabiles, dicitur enim in libro sex principiorum, quod <i>forma est simplici et invariabili essentia consistens</i>. Ergo non est solius Dei proprium esse immutabile.</p><p title="I q. 9 a. 2 s. c."><a name="28583"><span class="ref">[28583] Iª q. 9 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, in libro de natura boni, <i>solus Deus immutabilis est; quae autem fecit, quia ex nihilo sunt, mutabilia sunt</i>.</p><p title="I q. 9 a. 2 co."><a name="28584"><span class="ref">[28584] Iª q. 9 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod solus Deus est omnino immutabilis, omnis autem creatura aliquo modo est mutabilis. Sciendum est enim quod mutabile potest aliquid dici dupliciter, uno modo, per potentiam quae in ipso est; alio modo, per potentiam quae in altero est. Omnes enim creaturae, antequam essent, non erant possibiles esse per aliquam potentiam creatam, cum nullum creatum sit aeternum, sed per solam potentiam divinam, inquantum Deus poterat eas in esse producere. Sicut autem ex voluntate Dei dependet quod res in esse producit, ita ex voluntate eius dependet quod res in esse conservat, non enim aliter eas in esse conservat, quam semper eis esse dando; unde si suam actionem eis subtraheret, omnia in nihilum redigerentur, ut patet per Augustinum, IV super Gen. ad Litt. Sicut igitur in potentia creatoris fuit ut res essent, antequam essent in seipsis, ita in potentia creatoris est, postquam sunt in seipsis, ut non sint. Sic igitur per potentiam quae est in altero, scilicet in Deo, sunt mutabiles, inquantum ab ipso ex nihilo potuerunt produci in esse, et de esse possunt reduci in non esse.</p><p>Si autem dicatur aliquid mutabile per potentiam in ipso existentem, sic etiam aliquo modo omnis creatura est mutabilis. Est enim in creatura duplex potentia, scilicet activa et passiva. Dico autem potentiam passivam, secundum quam aliquid assequi potest suam perfectionem, vel in essendo vel in consequendo finem. Si igitur attendatur mutabilitas rei secundum potentiam ad esse, sic non in omnibus creaturis est mutabilitas, sed in illis solum in quibus illud quod est possibile in eis, potest stare cum non esse. Unde in corporibus inferioribus est mutabilitas et secundum esse substantiale, quia materia eorum potest esse cum privatione formae substantialis ipsorum, et quantum ad esse accidentale, si subiectum compatiatur secum privationem accidentis; sicut hoc subiectum, homo, compatitur secum non album, et ideo potest mutari de albo in non album. Si vero sit tale accidens quod consequatur principia essentialia subiecti, privatio illius accidentis non potest stare cum subiecto, unde subiectum non potest mutari secundum illud accidens, sicut nix non potest fieri nigra. In corporibus vero caelestibus, materia non compatitur secum privationem formae, quia forma perficit totam potentialitatem materiae, et ideo non sunt mutabilia secundum esse substantiale; sed secundum esse locale, quia subiectum compatitur secum privationem huius loci vel illius. Substantiae vero incorporeae, quia sunt ipsae formae subsistentes, quae tamen se habent ad esse ipsarum sicut potentia ad actum, non compatiuntur secum privationem huius actus, quia esse consequitur formam, et nihil corrumpitur nisi per hoc quod amittit formam. Unde in ipsa forma non est potentia ad non esse, et ideo huiusmodi substantiae sunt immutabiles et invariabiles secundum esse. Et hoc est quod dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>substantiae intellectuales creatae mundae sunt a generatione et ab omni variatione, sicut incorporales et immateriales</i>. Sed tamen remanet in eis duplex mutabilitas. Una secundum quod sunt in potentia ad finem, et sic est in eis mutabilitas secundum electionem de bono in malum, ut Damascenus dicit. Alia secundum locum, inquantum virtute sua finita possunt attingere quaedam loca quae prius non attingebant, quod de Deo dici non potest, qui sua infinitate omnia loca replet, ut supra dictum est.</p><p>Sic igitur in omni creatura est potentia ad mutationem, vel secundum esse substantiale, sicut corpora corruptibilia; vel secundum esse locale tantum, sicut corpora caelestia, vel secundum ordinem ad finem et applicationem virtutis ad diversa, sicut in Angelis. Et universaliter omnes creaturae communiter sunt mutabiles secundum potentiam creantis, in cuius potestate est esse et non esse earum. Unde, cum Deus nullo istorum modorum sit mutabilis, proprium eius est omnino immutabilem esse.</p><p title="I q. 9 a. 2 ad 1"><a name="28585"><span class="ref">[28585] Iª q. 9 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa procedit de eo quod est mutabile secundum esse substantiale vel accidentale, de tali enim motu philosophi tractaverunt.</p><p title="I q. 9 a. 2 ad 2"><a name="28586"><span class="ref">[28586] Iª q. 9 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Angeli boni, supra immutabilitatem essendi, quae competit eis secundum naturam, habent immutabilitatem electionis ex divina virtute, tamen remanet in eis mutabilitas secundum locum.</p><p title="I q. 9 a. 2 ad 3"><a name="28587"><span class="ref">[28587] Iª q. 9 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod formae dicuntur invariabiles, quia non possunt esse subiectum variationis, subiiciuntur tamen variationi, inquantum subiectum secundum eas variatur. Unde patet quod secundum quod sunt, sic variantur, non enim dicuntur entia quasi sint subiectum essendi, sed quia eis aliquid est.</p></div></div><div id="q10" class="q"><h2>Quaestio 10</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 10 pr."><a name="28588"><span class="ref">[28588] Iª q. 10 pr.</span></a> Deinde quaeritur de aeternitate. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, quid sit aeternitas. Secundo, utrum Deus sit aeternus. Tertio, utrum esse aeternum sit proprium Dei. Quarto, utrum aeternitas differat a tempore. Quinto, de differentia aevi et temporis. Sexto, utrum sit unum aevum tantum, sicut est unum tempus et una aeternitas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 10 a. 1 arg. 1"><a name="28589"><span class="ref">[28589] Iª q. 10 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod non sit conveniens definitio aeternitatis, quam Boetius ponit V de consolatione, dicens quod <i>aeternitas est interminabilis vitae tota simul et perfecta possessio</i>. Interminabile enim negative dicitur. Sed negatio non est de ratione nisi eorum quae sunt deficientia, quod aeternitati non competit. Ergo in definitione aeternitatis non debet poni interminabile.</p><p title="I q. 10 a. 1 arg. 2"><a name="28590"><span class="ref">[28590] Iª q. 10 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, aeternitas durationem quandam significat. Duratio autem magis respicit esse quam vitam. Ergo non debuit poni in definitione aeternitatis vita, sed magis esse.</p><p title="I q. 10 a. 1 arg. 3"><a name="28591"><span class="ref">[28591] Iª q. 10 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, totum dicitur quod habet partes. Hoc autem aeternitati non convenit, cum sit simplex. Ergo inconvenienter dicitur tota.</p><p title="I q. 10 a. 1 arg. 4"><a name="28592"><span class="ref">[28592] Iª q. 10 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, plures dies non possunt esse simul, nec plura tempora. Sed in aeternitate pluraliter dicuntur dies et tempora, dicitur enim Micheae V, <i>egressus eius ab initio, a diebus aeternitatis</i>; et ad Rom., XVI cap., <i>secundum revelationem mysterii temporibus aeternis taciti</i>. Ergo aeternitas non est tota simul.</p><p title="I q. 10 a. 1 arg. 5"><a name="28593"><span class="ref">[28593] Iª q. 10 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, totum et perfectum sunt idem. Posito igitur quod sit tota, superflue additur quod sit perfecta.</p><p title="I q. 10 a. 1 arg. 6"><a name="28594"><span class="ref">[28594] Iª q. 10 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, possessio ad durationem non pertinet. Aeternitas autem quaedam duratio est. Ergo aeternitas non est possessio.</p><p title="I q. 10 a. 1 co."><a name="28595"><span class="ref">[28595] Iª q. 10 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut in cognitionem simplicium oportet nos venire per composita, ita in cognitionem aeternitatis oportet nos venire per tempus; quod nihil aliud est quam numerus motus secundum prius et posterius. Cum enim in quolibet motu sit successio, et una pars post alteram, ex hoc quod numeramus prius et posterius in motu, apprehendimus tempus; quod nihil aliud est quam numerus prioris et posterioris in motu. In eo autem quod caret motu, et semper eodem modo se habet, non est accipere prius et posterius. Sicut igitur ratio temporis consistit in numeratione prioris et posterioris in motu, ita in apprehensione uniformitatis eius quod est omnino extra motum, consistit ratio aeternitatis.</p><p>Item, ea dicuntur tempore mensurari, quae principium et finem habent in tempore, ut dicitur in IV Physic., et hoc ideo, quia in omni eo quod movetur est accipere aliquod principium et aliquem finem. Quod vero est omnino immutabile, sicut nec successionem, ita nec principium aut finem habere potest.</p><p>Sic ergo ex duobus notificatur aeternitas. Primo, ex hoc quod id quod est in aeternitate, est interminabile, idest principio et fine carens (ut terminus ad utrumque referatur). Secundo, per hoc quod ipsa aeternitas successione caret, tota simul existens.</p><p title="I q. 10 a. 1 ad 1"><a name="28596"><span class="ref">[28596] Iª q. 10 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod simplicia consueverunt per negationem definiri, sicut punctus est cuius pars non est. Quod non ideo est, quod negatio sit de essentia eorum, sed quia intellectus noster, qui primo apprehendit composita, in cognitionem simplicium pervenire non potest, nisi per remotionem compositionis.</p><p title="I q. 10 a. 1 ad 2"><a name="28597"><span class="ref">[28597] Iª q. 10 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod illud quod est vere aeternum, non solum est ens, sed vivens, et ipsum vivere se extendit quodammodo ad operationem, non autem esse. Protensio autem durationis videtur attendi secundum operationem, magis quam secundum esse, unde et tempus est numerus motus.</p><p title="I q. 10 a. 1 ad 3"><a name="28598"><span class="ref">[28598] Iª q. 10 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod aeternitas dicitur tota, non quia habet partes, sed inquantum nihil ei deest.</p><p title="I q. 10 a. 1 ad 4"><a name="28599"><span class="ref">[28599] Iª q. 10 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, sicut Deus, cum sit incorporeus, nominibus rerum corporalium metaphorice in Scripturis nominatur, sic aeternitas, tota simul existens, nominibus temporalibus successivis.</p><p title="I q. 10 a. 1 ad 5"><a name="28600"><span class="ref">[28600] Iª q. 10 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod in tempore est duo considerare, scilicet ipsum tempus, quod est successivum; et nunc temporis, quod est imperfectum. Dicit ergo tota simul, ad removendum tempus, et perfecta, ad excludendum nunc temporis.</p><p title="I q. 10 a. 1 ad 6"><a name="28601"><span class="ref">[28601] Iª q. 10 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod illud quod possidetur, firmiter et quiete habetur. Ad designandam ergo immutabilitatem et indeficientiam aeternitatis, usus est nomine possessionis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 10 a. 2 arg. 1"><a name="28602"><span class="ref">[28602] Iª q. 10 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod Deus non sit aeternus. Nihil enim factum potest dici de Deo. Sed aeternitas est aliquid factum, dicit enim Boetius quod <i>nunc fluens facit tempus, nunc stans facit aeternitatem</i>; et Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., quod Deus est auctor aeternitatis. Ergo Deus non est aeternus.</p><p title="I q. 10 a. 2 arg. 2"><a name="28603"><span class="ref">[28603] Iª q. 10 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, quod est ante aeternitatem et post aeternitatem, non mensuratur aeternitate. Sed Deus est ante aeternitatem, ut dicitur in libro de causis, et post aeternitatem; dicitur enim Exod. XV, quod <i>dominus regnabit in aeternum et ultra</i>. Ergo esse aeternum non convenit Deo.</p><p title="I q. 10 a. 2 arg. 3"><a name="28604"><span class="ref">[28604] Iª q. 10 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, aeternitas mensura quaedam est. Sed Deo non convenit esse mensuratum. Ergo non competit ei esse aeternum.</p><p title="I q. 10 a. 2 arg. 4"><a name="28605"><span class="ref">[28605] Iª q. 10 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, in aeternitate non est praesens, praeteritum vel futurum cum sit tota simul, ut dictum est. Sed de Deo dicuntur in Scripturis verba praesentis temporis, praeteriti vel futuri. Ergo Deus non est aeternus.</p><p title="I q. 10 a. 2 s. c."><a name="28606"><span class="ref">[28606] Iª q. 10 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Athanasius, <i>aeternus pater, aeternus filius, aeternus spiritus sanctus</i>.</p><p title="I q. 10 a. 2 co."><a name="28607"><span class="ref">[28607] Iª q. 10 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ratio aeternitatis consequitur immutabilitatem, sicut ratio temporis consequitur motum, ut ex dictis patet. Unde, cum Deus sit maxime immutabilis, sibi maxime competit esse aeternum. Nec solum est aeternus, sed est sua aeternitas, cum tamen nulla alia res sit sua duratio, quia non est suum esse. Deus autem est suum esse uniforme, unde, sicut est sua essentia, ita est sua aeternitas.</p><p title="I q. 10 a. 2 ad 1"><a name="28608"><span class="ref">[28608] Iª q. 10 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod nunc stans dicitur facere aeternitatem, secundum nostram apprehensionem. Sicut enim causatur in nobis apprehensio temporis, eo quod apprehendimus fluxum ipsius nunc, ita causatur in nobis apprehensio aeternitatis, inquantum apprehendimus nunc stans. Quod autem dicit Augustinus, quod <i>Deus est auctor aeternitatis</i>, intelligitur de aeternitate participata, eo enim modo communicat Deus suam aeternitatem aliquibus, quo et suam immutabilitatem.</p><p title="I q. 10 a. 2 ad 2"><a name="28609"><span class="ref">[28609] Iª q. 10 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc patet solutio ad secundum. Nam Deus dicitur esse ante aeternitatem, prout participatur a substantiis immaterialibus. Unde et ibidem dicitur, quod <i>intelligentia parificatur aeternitati</i>. Quod autem dicitur in Exodo, <i>dominus regnabit in aeternum et ultra</i> sciendum quod aeternum accipitur ibi pro saeculo, sicut habet alia translatio. Sic igitur dicitur quod regnabit ultra aeternum, quia durat ultra quodcumque saeculum, idest ultra quamcumque durationem datam, nihil est enim aliud saeculum quam periodus cuiuslibet rei, ut dicitur in libro I de caelo. Vel dicitur etiam ultra aeternum regnare, quia, si etiam aliquid aliud semper esset (ut motus caeli secundum quosdam philosophos), tamen Deus ultra regnat, inquantum eius regnum est totum simul.</p><p title="I q. 10 a. 2 ad 3"><a name="28610"><span class="ref">[28610] Iª q. 10 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod aeternitas non est aliud quam ipse Deus. Unde non dicitur Deus aeternus, quasi sit aliquo modo mensuratus, sed accipitur ibi ratio mensurae secundum apprehensionem nostram tantum.</p><p title="I q. 10 a. 2 ad 4"><a name="28611"><span class="ref">[28611] Iª q. 10 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod verba diversorum temporum attribuuntur Deo, inquantum eius aeternitas omnia tempora includit, non quod ipse varietur per praesens, praeteritum et futurum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 10 a. 3 arg. 1"><a name="28612"><span class="ref">[28612] Iª q. 10 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod esse aeternum non sit soli Deo proprium. Dicitur enim Danielis XII, quod <i>qui ad iustitiam erudiunt plurimos, erunt quasi stellae in perpetuas aeternitates</i>. Non autem essent plures aeternitates, si solus Deus esset aeternus. Non igitur solus Deus est aeternus.</p><p title="I q. 10 a. 3 arg. 2"><a name="28613"><span class="ref">[28613] Iª q. 10 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Matth. XXV dicitur, <i>ite, maledicti, in ignem aeternum</i>. Non igitur solus Deus est aeternus.</p><p title="I q. 10 a. 3 arg. 3"><a name="28614"><span class="ref">[28614] Iª q. 10 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omne necessarium est aeternum. Sed multa sunt necessaria; sicut omnia principia demonstrationis, et omnes propositiones demonstrativae. Ergo non solus Deus est aeternus.</p><p title="I q. 10 a. 3 s. c."><a name="28615"><span class="ref">[28615] Iª q. 10 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Hieronymus, ad Marcellam, <i>Deus solus est qui exordium non habet</i>. Quidquid autem exordium habet, non est aeternum. Solus ergo Deus est aeternus.</p><p title="I q. 10 a. 3 co."><a name="28616"><span class="ref">[28616] Iª q. 10 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aeternitas vere et proprie in solo Deo est. Quia aeternitas immutabilitatem consequitur, ut ex dictis patet. Solus autem Deus est omnino immutabilis, ut est superius ostensum. Secundum tamen quod aliqua ab ipso immutabilitatem percipiunt, secundum hoc aliqua eius aeternitatem participant. Quaedam ergo quantum ad hoc immutabilitatem sortiuntur a Deo, quod nunquam esse desinunt, et secundum hoc dicitur Eccle. I de terra, quod in aeternum stat. Quaedam etiam aeterna in Scripturis dicuntur propter diuturnitatem durationis, licet corruptibilia sint, sicut in Psalmo dicuntur montes aeterni; et Deuter. XXXIII etiam dicitur, de pomis collium aeternorum. Quaedam autem amplius participant de ratione aeternitatis, inquantum habent intransmutabilitatem vel secundum esse, vel ulterius secundum operationem, sicut Angeli et beati, qui verbo fruuntur, quia quantum ad illam visionem verbi, non sunt in sanctis volubiles cogitationes, ut dicit Augustinus, XV de Trin. Unde et videntes Deum dicuntur habere vitam aeternam, secundum illud Ioann. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant</i> et cetera.</p><p title="I q. 10 a. 3 ad 1"><a name="28617"><span class="ref">[28617] Iª q. 10 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod dicuntur multae aeternitates, secundum quod sunt multi participantes aeternitatem ex ipsa Dei contemplatione.</p><p title="I q. 10 a. 3 ad 2"><a name="28618"><span class="ref">[28618] Iª q. 10 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ignis Inferni dicitur aeternus propter interminabilitatem tantum. Est tamen in poenis eorum transmutatio, secundum illud Iob XXIV, <i>ad nimium calorem transibunt ab aquis nivium</i>. Unde in Inferno non est vera aeternitas, sed magis tempus; secundum illud Psalmi, <i>erit tempus eorum in saecula</i>.</p><p title="I q. 10 a. 3 ad 3"><a name="28619"><span class="ref">[28619] Iª q. 10 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod necessarium significat quendam modum veritatis. Verum autem, secundum philosophum, VI Metaphys., est in intellectu. Secundum hoc igitur vera et necessaria sunt aeterna, quia sunt in intellectu aeterno, qui est intellectus divinus solus. Unde non sequitur quod aliquid extra Deum sit aeternum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 10 a. 4 arg. 1"><a name="28620"><span class="ref">[28620] Iª q. 10 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod aeternitas non sit aliud a tempore. Impossibile est enim duas esse mensuras durationis simul, nisi una sit pars alterius, non enim sunt simul duo dies vel duae horae; sed dies et hora sunt simul, quia hora est pars diei. Sed aeternitas et tempus sunt simul, quorum utrumque mensuram quandam durationis importat. Cum igitur aeternitas non sit pars temporis, quia aeternitas excedit tempus et includit ipsum; videtur quod tempus sit pars aeternitatis, et non aliud ab aeternitate.</p><p title="I q. 10 a. 4 arg. 2"><a name="28621"><span class="ref">[28621] Iª q. 10 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum philosophum in IV Physic., nunc temporis manet idem in toto tempore. Sed hoc videtur constituere rationem aeternitatis, quod sit idem indivisibiliter se habens in toto decursu temporis. Ergo aeternitas est nunc temporis. Sed nunc temporis non est aliud secundum substantiam a tempore. Ergo aeternitas non est aliud secundum substantiam a tempore.</p><p title="I q. 10 a. 4 arg. 3"><a name="28622"><span class="ref">[28622] Iª q. 10 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut mensura primi motus est mensura omnium motuum, ut dicitur in IV Physic., ita videtur quod mensura primi esse sit mensura omnis esse. Sed aeternitas est mensura primi esse, quod est esse divinum. Ergo aeternitas est mensura omnis esse. Sed esse rerum corruptibilium mensuratur tempore. Ergo tempus vel est aeternitas, vel aliquid aeternitatis.</p><p title="I q. 10 a. 4 s. c."><a name="28623"><span class="ref">[28623] Iª q. 10 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod aeternitas est tota simul, in tempore autem est prius et posterius. Ergo tempus et aeternitas non sunt idem.</p><p title="I q. 10 a. 4 co."><a name="28624"><span class="ref">[28624] Iª q. 10 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod manifestum est tempus et aeternitatem non esse idem. Sed huius diversitatis rationem quidam assignaverunt ex hoc quod aeternitas caret principio et fine, tempus autem habet principium et finem. Sed haec est differentia per accidens, et non per se. Quia dato quod tempus semper fuerit et semper futurum sit, secundum positionem eorum qui motum caeli ponunt sempiternum, adhuc remanebit differentia inter aeternitatem et tempus, ut dicit Boetius in libro de Consolat., ex hoc quod aeternitas est tota simul, quod tempori non convenit, quia aeternitas est mensura esse permanentis, tempus vero est mensura motus. Si tamen praedicta differentia attendatur quantum ad mensurata, et non quantum ad mensuras, sic habet aliquam rationem, quia solum illud mensuratur tempore, quod habet principium et finem in tempore, ut dicitur in IV Physic. Unde si motus caeli semper duraret, tempus non mensuraret ipsum secundum suam totam durationem, cum infinitum non sit mensurabile; sed mensuraret quamlibet circulationem, quae habet principium et finem in tempore.</p><p>Potest tamen et aliam rationem habere ex parte istarum mensurarum, si accipiatur finis et principium in potentia. Quia etiam dato quod tempus semper duret, tamen possibile est signare in tempore et principium et finem, accipiendo aliquas partes ipsius, sicut dicimus principium et finem diei vel anni, quod non contingit in aeternitate. Sed tamen istae differentiae consequuntur eam quae est per se et primo, differentiam, per hoc quod aeternitas est tota simul, non autem tempus.</p><p title="I q. 10 a. 4 ad 1"><a name="28625"><span class="ref">[28625] Iª q. 10 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procederet, si tempus et aeternitas essent mensurae unius generis, quod patet esse falsum, ex his quorum est tempus et aeternitas mensura.</p><p title="I q. 10 a. 4 ad 2"><a name="28626"><span class="ref">[28626] Iª q. 10 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod nunc temporis est idem subiecto in toto tempore, sed differens ratione, eo quod, sicut tempus respondet motui, ita nunc temporis respondet mobili; mobile autem est idem subiecto in toto decursu temporis, sed differens ratione, inquantum est hic et ibi. Et ista alternatio est motus. Similiter fluxus ipsius nunc, secundum quod alternatur ratione, est tempus. Aeternitas autem manet eadem et subiecto et ratione. Unde aeternitas non est idem quod nunc temporis.</p><p title="I q. 10 a. 4 ad 3"><a name="28627"><span class="ref">[28627] Iª q. 10 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut aeternitas est propria mensura ipsius esse, ita tempus est propria mensura motus. Unde secundum quod aliquod esse recedit a permanentia essendi et subditur transmutationi, secundum hoc recedit ab aeternitate et subditur tempori. Esse ergo rerum corruptibilium, quia est transmutabile, non mensuratur aeternitate, sed tempore. Tempus enim mensurat non solum quae transmutantur in actu, sed quae sunt transmutabilia. Unde non solum mensurat motum, sed etiam quietem; quae est eius quod natum est moveri, et non movetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 10 a. 5 arg. 1"><a name="28628"><span class="ref">[28628] Iª q. 10 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod aevum non sit aliud a tempore. Dicit enim Augustinus, VIII super Gen. ad Litt., quod <i>Deus movet creaturam spiritualem per tempus</i>. Sed aevum dicitur esse mensura spiritualium substantiarum. Ergo tempus non differt ab aevo.</p><p title="I q. 10 a. 5 arg. 2"><a name="28629"><span class="ref">[28629] Iª q. 10 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, de ratione temporis est quod habeat prius et posterius, de ratione vero aeternitatis est quod sit tota simul, ut dictum est. Sed aevum non est aeternitas, dicitur enim Eccli. I, quod sapientia aeterna est ante aevum. Ergo non est totum simul, sed habet prius et posterius, et ita est tempus.</p><p title="I q. 10 a. 5 arg. 3"><a name="28630"><span class="ref">[28630] Iª q. 10 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, si in aevo non est prius et posterius, sequitur quod in aeviternis non differat esse vel fuisse vel futurum esse. Cum igitur sit impossibile aeviterna non fuisse, sequitur quod impossibile sit ea non futura esse. Quod falsum est, cum Deus possit ea reducere in nihilum.</p><p title="I q. 10 a. 5 arg. 4"><a name="28631"><span class="ref">[28631] Iª q. 10 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, cum duratio aeviternorum sit infinita ex parte post, si aevum sit totum simul, sequitur quod aliquod creatum sit infinitum in actu, quod est impossibile. Non igitur aevum differt a tempore.</p><p title="I q. 10 a. 5 s. c."><a name="28632"><span class="ref">[28632] Iª q. 10 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Boetius, <i>qui tempus ab aevo ire iubes</i>.</p><p title="I q. 10 a. 5 co."><a name="28633"><span class="ref">[28633] Iª q. 10 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aevum differt a tempore et ab aeternitate, sicut medium existens inter illa. Sed horum differentiam aliqui sic assignant, dicentes quod aeternitas principio et fine caret; aevum habet principium, sed non finem; tempus autem habet principium et finem. Sed haec differentia est per accidens, sicut supra dictum est, quia si etiam semper aeviterna fuissent et semper futura essent, ut aliqui ponunt; vel etiam si quandoque deficerent, quod Deo possibile esset, adhuc aevum distingueretur ab aeternitate et tempore.</p><p>Alii vero assignant differentiam inter haec tria, per hoc quod aeternitas non habet prius et posterius; tempus autem habet prius et posterius cum innovatione et veteratione; aevum habet prius et posterius sine innovatione et veteratione. Sed haec positio implicat contradictoria. Quod quidem manifeste apparet, si innovatio et veteratio referantur ad ipsam mensuram. Cum enim prius et posterius durationis non possint esse simul, si aevum habet prius et posterius, oportet quod, priore parte aevi recedente, posterior de novo adveniat, et sic erit innovatio in ipso aevo, sicut in tempore. Si vero referantur ad mensurata, adhuc sequitur inconveniens. Ex hoc enim res temporalis inveteratur tempore, quod habet esse transmutabile, et ex transmutabilitate mensurati, est prius et posterius in mensura, ut patet ex IV Physic. Si igitur ipsum aeviternum non sit inveterabile nec innovabile, hoc erit quia esse eius est intransmutabile. Mensura ergo eius non habebit prius et posterius. Est ergo dicendum quod, cum aeternitas sit mensura esse permanentis, secundum quod aliquid recedit a permanentia essendi, secundum hoc recedit ab aeternitate. Quaedam autem sic recedunt a permanentia essendi, quod esse eorum est subiectum transmutationis, vel in transmutatione consistit, et huiusmodi mensurantur tempore; sicut omnis motus, et etiam esse omnium corruptibilium. Quaedam vero recedunt minus a permanentia essendi, quia esse eorum nec in transmutatione consistit, nec est subiectum transmutationis, tamen habent transmutationem adiunctam, vel in actu vel in potentia. Sicut patet in corporibus caelestibus, quorum esse substantiale est intransmutabile; tamen esse intransmutabile habent cum transmutabilitate secundum locum. Et similiter patet de Angelis, quod habent esse intransmutabile cum transmutabilitate secundum electionem, quantum ad eorum naturam pertinet; et cum transmutabilitate intelligentiarum et affectionum, et locorum suo modo. Et ideo huiusmodi mensurantur aevo, quod est medium inter aeternitatem et tempus. Esse autem quod mensurat aeternitas, nec est mutabile, nec mutabilitati adiunctum. Sic ergo tempus habet prius et posterius, aevum autem non habet in se prius et posterius, sed ei coniungi possunt, aeternitas autem non habet prius neque posterius, neque ea compatitur.</p><p title="I q. 10 a. 5 ad 1"><a name="28634"><span class="ref">[28634] Iª q. 10 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod creaturae spirituales, quantum ad affectiones et intelligentias, in quibus est successio, mensurantur tempore. Unde et Augustinus ibidem dicit quod per tempus moveri, est per affectiones moveri. Quantum vero ad eorum esse naturale, mensurantur aevo. Sed quantum ad visionem gloriae, participant aeternitatem.</p><p title="I q. 10 a. 5 ad 2"><a name="28635"><span class="ref">[28635] Iª q. 10 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod aevum est totum simul, non tamen est aeternitas, quia compatitur secum prius et posterius.</p><p title="I q. 10 a. 5 ad 3"><a name="28636"><span class="ref">[28636] Iª q. 10 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in ipso esse Angeli in se considerato, non est differentia praeteriti et futuri, sed solum secundum adiunctas mutationes. Sed quod dicimus Angelum esse vel fuisse vel futurum esse, differt secundum acceptionem intellectus nostri, qui accipit esse Angeli per comparationem ad diversas partes temporis. Et cum dicit Angelum esse vel fuisse, supponit aliquid cum quo eius oppositum non subditur divinae potentiae, cum vero dicit futurum esse, nondum supponit aliquid. Unde, cum esse et non esse Angeli subsit divinae potentiae, absolute considerando, potest Deus facere quod esse Angeli non sit futurum, tamen non potest facere quod non sit dum est, vel quod non fuerit postquam fuit.</p><p title="I q. 10 a. 5 ad 4"><a name="28637"><span class="ref">[28637] Iª q. 10 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod duratio aevi est infinita, quia non finitur tempore. Sic autem esse aliquod creatum infinitum, quod non finiatur quodam alio, non est inconveniens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 10 a. 6 arg. 1"><a name="28638"><span class="ref">[28638] Iª q. 10 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod non sit tantum unum aevum. Dicitur enim in apocryphis Esdrae, <i>maiestas et potestas aevorum est apud te, domine</i>.</p><p title="I q. 10 a. 6 arg. 2"><a name="28639"><span class="ref">[28639] Iª q. 10 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, diversorum generum diversae sunt mensurae. Sed quaedam aeviterna sunt in genere corporalium, scilicet corpora caelestia, quaedam vero sunt spirituales substantiae, scilicet Angeli. Non ergo est unum aevum tantum.</p><p title="I q. 10 a. 6 arg. 3"><a name="28640"><span class="ref">[28640] Iª q. 10 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, cum aevum sit nomen durationis, quorum est unum aevum, est una duratio. Sed non omnium aeviternorum est una duratio, quia quaedam post alia esse incipiunt, ut maxime patet in animabus humanis. Non est ergo unum aevum tantum.</p><p title="I q. 10 a. 6 arg. 4"><a name="28641"><span class="ref">[28641] Iª q. 10 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, ea quae non dependent ab invicem, non videntur habere unam mensuram durationis, propter hoc enim omnium temporalium videtur esse unum tempus, quia omnium motuum quodammodo causa est primus motus, qui prius tempore mensuratur. Sed aeviterna non dependent ab invicem, quia unus Angelus non est causa alterius. Non ergo est unum aevum tantum.</p><p title="I q. 10 a. 6 s. c."><a name="28642"><span class="ref">[28642] Iª q. 10 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, aevum est simplicius tempore, et propinquius se habens ad aeternitatem. Sed tempus est unum tantum. Ergo multo magis aevum.</p><p title="I q. 10 a. 6 co."><a name="28643"><span class="ref">[28643] Iª q. 10 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa hoc est duplex opinio, quidam enim dicunt quod est unum aevum tantum; quidam quod multa. Quid autem horum verius sit, oportet considerare ex causa unitatis temporis, in cognitionem enim spiritualium per corporalia devenimus.</p><p>Dicunt autem quidam esse unum tempus omnium temporalium, propter hoc quod est unus numerus omnium numeratorum, cum tempus sit numerus, secundum philosophum. Sed hoc non sufficit, quia tempus non est numerus ut abstractus extra numeratum, sed ut in numerato existens, alioquin non esset continuus; quia decem ulnae panni continuitatem habent, non ex numero, sed ex numerato. Numerus autem in numerato existens non est idem omnium, sed diversus diversorum. Unde alii assignant causam unitatis temporis ex unitate aeternitatis, quae est principium omnis durationis. Et sic, omnes durationes sunt unum, si consideretur earum principium, sunt vero multae, si consideretur diversitas eorum quae recipiunt durationem ex influxu primi principii. Alii vero assignant causam unitatis temporis ex parte materiae primae, quae est primum subiectum motus, cuius mensura est tempus. Sed neutra assignatio sufficiens videtur, quia ea quae sunt unum principio vel subiecto, et maxime remoto, non sunt unum simpliciter sed secundum quid. Est ergo ratio unitatis temporis, unitas primi motus, secundum quem, cum sit simplicissimus, omnes alii mensurantur, ut dicitur in X Metaphys. Sic ergo tempus ad illum motum comparatur non solum ut mensura ad mensuratum, sed etiam ut accidens ad subiectum; et sic ab eo recipit unitatem. Ad alios autem motus comparatur solum ut mensura ad mensuratum. Unde secundum eorum multitudinem non multiplicatur, quia una mensura separata multa mensurari possunt.</p><p>Hoc igitur habito, sciendum quod de substantiis spiritualibus duplex fuit opinio. Quidam enim dixerunt quod omnes processerunt a Deo in quadam aequalitate, ut Origenes dixit; vel etiam multae earum, ut quidam posuerunt. Alii vero dixerunt quod omnes substantiae spirituales processerunt a Deo quodam gradu et ordine et hoc videtur sentire Dionysius, qui dicit, cap. X Cael. Hier., quod inter substantias spirituales sunt primae, mediae et ultimae, etiam in uno ordine Angelorum. Secundum igitur primam opinionem, necesse est dicere quod sunt plura aeva, secundum quod sunt plura aeviterna prima aequalia. Secundum autem secundam opinionem, oportet dicere quod sit unum aevum tantum, quia, cum unumquodque mensuretur simplicissimo sui generis, ut dicitur in X Metaphys., oportet quod esse omnium aeviternorum mensuretur esse primi aeviterni, quod tanto est simplicius, quanto prius. Et quia secunda opinio verior est, ut infra ostendetur, concedimus ad praesens unum esse aevum tantum.</p><p title="I q. 10 a. 6 ad 1"><a name="28644"><span class="ref">[28644] Iª q. 10 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod aevum aliquando accipitur pro saeculo, quod est periodus durationis alicuius rei, et sic dicuntur multa aeva, sicut multa saecula.</p><p title="I q. 10 a. 6 ad 2"><a name="28645"><span class="ref">[28645] Iª q. 10 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, licet corpora caelestia et spiritualia differant in genere naturae, tamen conveniunt in hoc, quod habent esse intransmutabile. Et sic mensurantur aevo.</p><p title="I q. 10 a. 6 ad 3"><a name="28646"><span class="ref">[28646] Iª q. 10 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod nec omnia temporalia simul incipiunt, et tamen omnium est unum tempus, propter primum quod mensuratur tempore. Et sic omnia aeviterna habent unum aevum propter primum, etiam si non omnia simul incipiant.</p><p title="I q. 10 a. 6 ad 4"><a name="28647"><span class="ref">[28647] Iª q. 10 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod ad hoc quod aliqua mensurentur per aliquod unum, non requiritur quod illud unum sit causa omnium eorum; sed quod sit simplicius.</p></div></div><div id="q11" class="q"><h2>Quaestio 11</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 11 pr."><a name="28648"><span class="ref">[28648] Iª q. 11 pr.</span></a> Post praemissa, considerandum est de divina unitate. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum unum addat aliquid supra ens. Secundo, utrum opponantur unum et multa. Tertio, utrum Deus sit unus. Quarto, utrum sit maxime unus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 11 a. 1 arg. 1"><a name="28649"><span class="ref">[28649] Iª q. 11 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod unum addat aliquid supra ens. Omne enim quod est in aliquo genere determinato, se habet ex additione ad ens, quod circuit omnia genera. Sed unum est in genere determinato, est enim principium numeri, qui est species quantitatis. Ergo unum addit aliquid supra ens.</p><p title="I q. 11 a. 1 arg. 2"><a name="28650"><span class="ref">[28650] Iª q. 11 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quod dividit aliquod commune, se habet ex additione ad illud. Sed ens dividitur per unum et multa. Ergo unum addit aliquid supra ens.</p><p title="I q. 11 a. 1 arg. 3"><a name="28651"><span class="ref">[28651] Iª q. 11 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, si unum non addit supra ens, idem esset dicere unum et ens. Sed nugatorie dicitur ens ens. Ergo nugatio esset dicere ens unum, quod falsum est. Addit igitur unum supra ens.</p><p title="I q. 11 a. 1 s. c."><a name="28652"><span class="ref">[28652] Iª q. 11 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Dionysius, ult. cap. de Div. Nom., <i>nihil est existentium non participans uno</i>, quod non esset, si unum adderet supra ens quod contraheret ipsum. Ergo unum non habet se ex additione ad ens.</p><p title="I q. 11 a. 1 co."><a name="28653"><span class="ref">[28653] Iª q. 11 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod unum non addit supra ens rem aliquam, sed tantum negationem divisionis, unum enim nihil aliud significat quam ens indivisum. Et ex hoc ipso apparet quod unum convertitur cum ente. Nam omne ens aut est simplex, aut compositum. Quod autem est simplex, est indivisum et actu et potentia. Quod autem est compositum, non habet esse quandiu partes eius sunt divisae, sed postquam constituunt et componunt ipsum compositum. Unde manifestum est quod esse cuiuslibet rei consistit in indivisione. Et inde est quod unumquodque, sicut custodit suum esse, ita custodit suam unitatem.</p><p title="I q. 11 a. 1 ad 1"><a name="28654"><span class="ref">[28654] Iª q. 11 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum igitur dicendum quod quidam, putantes idem esse unum quod convertitur cum ente, et quod est principium numeri, divisi sunt in contrarias positiones. Pythagoras enim et Plato, videntes quod unum quod convertitur cum ente, non addit aliquam rem supra ens, sed significat substantiam entis prout est indivisa, existimaverunt sic se habere de uno quod est principium numeri. Et quia numerus componitur ex unitatibus, crediderunt quod numeri essent substantiae omnium rerum. E contrario autem Avicenna, considerans quod unum quod est principium numeri, addit aliquam rem supra substantiam entis (alias numerus ex unitatibus compositus non esset species quantitatis), credidit quod unum quod convertitur cum ente, addat rem aliquam supra substantiam entis, sicut album supra hominem. Sed hoc manifeste falsum est, quia quaelibet res est una per suam substantiam. Si enim per aliquid aliud esset una quaelibet res, cum illud iterum sit unum, si esset iterum unum per aliquid aliud, esset abire in infinitum. Unde standum est in primo. Sic igitur dicendum est quod unum quod convertitur cum ente, non addit aliquam rem supra ens, sed unum quod est principium numeri, addit aliquid supra ens, ad genus quantitatis pertinens.</p><p title="I q. 11 a. 1 ad 2"><a name="28655"><span class="ref">[28655] Iª q. 11 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod nihil prohibet id quod est uno modo divisum, esse alio modo indivisum; sicut quod est divisum numero, est indivisum secundum speciem, et sic contingit aliquid esse uno modo unum, alio modo multa. Sed tamen si sit indivisum simpliciter; vel quia est indivisum secundum id quod pertinet ad essentiam rei, licet sit divisum quantum ad ea quae sunt extra essentiam rei, sicut quod est unum subiecto et multa secundum accidentia; vel quia est indivisum in actu, et divisum in potentia, sicut quod est unum toto et multa secundum partes, huiusmodi erit unum simpliciter, et multa secundum quid. Si vero aliquid e converso sit indivisum secundum quid, et divisum simpliciter; utpote quia est divisum secundum essentiam, et indivisum secundum rationem, vel secundum principium sive causam, erit multa simpliciter, et unum secundum quid; ut quae sunt multa numero et unum specie, vel unum principio. Sic igitur ens dividitur per unum et multa, quasi per unum simpliciter, et multa secundum quid. Nam et ipsa multitudo non contineretur sub ente, nisi contineretur aliquo modo sub uno. Dicit enim Dionysius, ult. cap. de Div. Nom., quod <i>non est multitudo non participans uno, sed quae sunt multa partibus, sunt unum toto; et quae sunt multa accidentibus, sunt unum subiecto; et quae sunt multa numero, sunt unum specie; et quae sunt speciebus multa, sunt unum genere; et quae sunt multa processibus, sunt unum principio</i>.</p><p title="I q. 11 a. 1 ad 3"><a name="28656"><span class="ref">[28656] Iª q. 11 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ideo non est nugatio cum dicitur ens unum, quia unum addit aliquid secundum rationem supra ens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 11 a. 2 arg. 1"><a name="28657"><span class="ref">[28657] Iª q. 11 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod unum et multa non opponantur. Nullum enim oppositum praedicatur de suo opposito. Sed omnis multitudo est quodammodo unum, ut ex praedictis patet. Ergo unum non opponitur multitudini.</p><p title="I q. 11 a. 2 arg. 2"><a name="28658"><span class="ref">[28658] Iª q. 11 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, nullum oppositum constituitur ex suo opposito. Sed unum constituit multitudinem. Ergo non opponitur multitudini.</p><p title="I q. 11 a. 2 arg. 3"><a name="28659"><span class="ref">[28659] Iª q. 11 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, unum uni est oppositum. Sed multo opponitur paucum. Ergo non opponitur ei unum.</p><p title="I q. 11 a. 2 arg. 4"><a name="28660"><span class="ref">[28660] Iª q. 11 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, si unum opponitur multitudini, opponitur ei sicut indivisum diviso, et sic opponetur ei ut privatio habitui. Hoc autem videtur inconveniens, quia sequeretur quod unum sit posterius multitudine, et definiatur per eam; cum tamen multitudo definiatur per unum. Unde erit circulus in definitione, quod est inconveniens. Non ergo unum et multa sunt opposita.</p><p title="I q. 11 a. 2 s. c."><a name="28661"><span class="ref">[28661] Iª q. 11 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, quorum rationes sunt oppositae, ipsa sunt opposita. Sed ratio unius consistit in indivisibilitate, ratio vero multitudinis divisionem continet. Ergo unum et multa sunt opposita.</p><p title="I q. 11 a. 2 co."><a name="28662"><span class="ref">[28662] Iª q. 11 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod unum opponitur multis, sed diversimode. Nam unum quod est principium numeri, opponitur multitudini quae est numerus, ut mensura mensurato, unum enim habet rationem primae mensurae, et numerus est multitudo mensurata per unum, ut patet ex X Metaphys. Unum vero quod convertitur cum ente, opponitur multitudini per modum privationis, ut indivisum diviso.</p><p title="I q. 11 a. 2 ad 1"><a name="28663"><span class="ref">[28663] Iª q. 11 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod nulla privatio tollit totaliter esse, quia privatio est negatio in subiecto, secundum philosophum. Sed tamen omnis privatio tollit aliquod esse. Et ideo in ente, ratione suae communitatis, accidit quod privatio entis fundatur in ente, quod non accidit in privationibus formarum specialium, ut visus vel albedinis, vel alicuius huiusmodi. Et sicut est de ente, ita est de uno et bono, quae convertuntur cum ente, nam privatio boni fundatur in aliquo bono, et similiter remotio unitatis fundatur in aliquo uno. Et exinde contingit quod multitudo est quoddam unum, et malum est quoddam bonum, et non ens est quoddam ens. Non tamen oppositum praedicatur de opposito, quia alterum horum est simpliciter, et alterum secundum quid. Quod enim secundum quid est ens, ut in potentia, est non ens simpliciter, idest actu, vel quod est ens simpliciter in genere substantiae, est non ens secundum quid, quantum ad aliquod esse accidentale. Similiter ergo quod est bonum secundum quid, est malum simpliciter; vel e converso. Et similiter quod est unum simpliciter, est multa secundum quid; et e converso.</p><p title="I q. 11 a. 2 ad 2"><a name="28664"><span class="ref">[28664] Iª q. 11 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod duplex est totum, quoddam homogeneum, quod componitur ex similibus partibus; quoddam vero heterogeneum, quod componitur ex dissimilibus partibus. In quolibet autem toto homogeneo, totum constituitur ex partibus habentibus formam totius, sicut quaelibet pars aquae est aqua, et talis est constitutio continui ex suis partibus. In quolibet autem toto heterogeneo, quaelibet pars caret forma totius, nulla enim pars domus est domus, nec aliqua pars hominis est homo. Et tale totum est multitudo. Inquantum ergo pars eius non habet formam multitudinis, componitur multitudo ex unitatibus, sicut domus ex non domibus, non quod unitates constituant multitudinem secundum id quod habent de ratione indivisionis, prout opponuntur multitudini; sed secundum hoc quod habent de entitate, sicut et partes domus constituunt domum per hoc quod sunt quaedam corpora, non per hoc quod sunt non domus.</p><p title="I q. 11 a. 2 ad 3"><a name="28665"><span class="ref">[28665] Iª q. 11 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod multum accipitur dupliciter. Uno modo, absolute, et sic opponitur uni. Alio modo, secundum quod importat excessum quendam, et sic opponitur pauco. Unde primo modo duo sunt multa; non autem secundo.</p><p title="I q. 11 a. 2 ad 4"><a name="28666"><span class="ref">[28666] Iª q. 11 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod unum opponitur privative multis, inquantum in ratione multorum est quod sint divisa. Unde oportet quod divisio sit prius unitate, non simpliciter, sed secundum rationem nostrae apprehensionis. Apprehendimus enim simplicia per composita, unde definimus punctum, cuius pars non est, vel principium lineae. Sed multitudo, etiam secundum rationem, consequenter se habet ad unum, quia divisa non intelligimus habere rationem multitudinis, nisi per hoc quod utrique divisorum attribuimus unitatem. Unde unum ponitur in definitione multitudinis, non autem multitudo in definitione unius. Sed divisio cadit in intellectu ex ipsa negatione entis. Ita quod primo cadit in intellectu ens; secundo, quod hoc ens non est illud ens, et sic secundo apprehendimus divisionem; tertio, unum; quarto, multitudinem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 11 a. 3 arg. 1"><a name="28667"><span class="ref">[28667] Iª q. 11 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod Deus non sit unus. Dicitur enim I ad Cor. VIII, <i>siquidem sunt dii multi et domini multi</i>.</p><p title="I q. 11 a. 3 arg. 2"><a name="28668"><span class="ref">[28668] Iª q. 11 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, unum quod est principium numeri, non potest praedicari de Deo, cum nulla quantitas de Deo praedicetur. Similiter nec unum quod convertitur cum ente, quia importat privationem, et omnis privatio imperfectio est, quae Deo non competit. Non est igitur dicendum quod Deus sit unus.</p><p title="I q. 11 a. 3 s. c."><a name="28669"><span class="ref">[28669] Iª q. 11 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Deut. VI, <i>audi, Israel, dominus Deus tuus unus est</i>.</p><p title="I q. 11 a. 3 co."><a name="28670"><span class="ref">[28670] Iª q. 11 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deum esse unum, ex tribus demonstratur. Primo quidem ex eius simplicitate. Manifestum est enim quod illud unde aliquod singulare est hoc aliquid, nullo modo est multis communicabile. Illud enim unde Socrates est homo, multis communicari potest, sed id unde est hic homo, non potest communicari nisi uni tantum. Si ergo Socrates per id esset homo, per quod est hic homo, sicut non possunt esse plures Socrates, ita non possent esse plures homines. Hoc autem convenit Deo, nam ipse Deus est sua natura, ut supra ostensum est. Secundum igitur idem est Deus, et hic Deus. Impossibile est igitur esse plures deos.</p><p>Secundo vero, ex infinitate eius perfectionis. Ostensum est enim supra quod Deus comprehendit in se totam perfectionem essendi. Si ergo essent plures dii, oporteret eos differre. Aliquid ergo conveniret uni, quod non alteri. Et si hoc esset privatio, non esset simpliciter perfectus, si autem hoc esset perfectio, alteri eorum deesset. Impossibile est ergo esse plures deos. Unde et antiqui philosophi, quasi ab ipsa coacti veritate, ponentes principium infinitum, posuerunt unum tantum principium.</p><p>Tertio, ab unitate mundi. Omnia enim quae sunt, inveniuntur esse ordinata ad invicem, dum quaedam quibusdam deserviunt. Quae autem diversa sunt, in unum ordinem non convenirent, nisi ab aliquo uno ordinarentur. Melius enim multa reducuntur in unum ordinem per unum, quam per multa, quia per se unius unum est causa, et multa non sunt causa unius nisi per accidens, inquantum scilicet sunt aliquo modo unum. Cum igitur illud quod est primum, sit perfectissimum et per se, non per accidens, oportet quod primum reducens omnia in unum ordinem, sit unum tantum. Et hoc est Deus.</p><p title="I q. 11 a. 3 ad 1"><a name="28671"><span class="ref">[28671] Iª q. 11 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod dicuntur dii multi secundum errorem quorundam qui multos deos colebant, existimantes planetas et alias stellas esse deos, vel etiam singulas partes mundi. Unde subdit, <i>nobis autem unus Deus,</i> et cetera.</p><p title="I q. 11 a. 3 ad 2"><a name="28672"><span class="ref">[28672] Iª q. 11 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod unum secundum quod est principium numeri, non praedicatur de Deo; sed solum de his quae habent esse in materia. Unum enim quod est principium numeri, est de genere mathematicorum; quae habent esse in materia, sed sunt secundum rationem a materia abstracta. Unum vero quod convertitur cum ente, est quoddam metaphysicum, quod secundum esse non dependet a materia. Et licet in Deo non sit aliqua privatio, tamen, secundum modum apprehensionis nostrae, non cognoscitur a nobis nisi per modum privationis et remotionis. Et sic nihil prohibet aliqua privative dicta de Deo praedicari; sicut quod est incorporeus, infinitus. Et similiter de Deo dicitur quod sit unus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 11 a. 4 arg. 1"><a name="28673"><span class="ref">[28673] Iª q. 11 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod Deus non sit maxime unus. Unum enim dicitur secundum privationem divisionis. Sed privatio non recipit magis et minus. Ergo Deus non dicitur magis unus quam alia quae sunt unum.</p><p title="I q. 11 a. 4 arg. 2"><a name="28674"><span class="ref">[28674] Iª q. 11 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil videtur esse magis indivisibile quam id quod est indivisibile actu et potentia, cuiusmodi est punctus et unitas. Sed intantum dicitur aliquid magis unum, inquantum est indivisibile. Ergo Deus non est magis unum quam unitas et punctus.</p><p title="I q. 11 a. 4 arg. 3"><a name="28675"><span class="ref">[28675] Iª q. 11 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, quod est per essentiam bonum, est maxime bonum, ergo quod est per essentiam suam unum, est maxime unum. Sed omne ens est unum per suam essentiam, ut patet per philosophum in IV Metaphys. Ergo omne ens est maxime unum. Deus igitur non est magis unum quam alia entia.</p><p title="I q. 11 a. 4 s. c."><a name="28676"><span class="ref">[28676] Iª q. 11 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Bernardus, quod <i>inter omnia quae unum dicuntur, arcem tenet unitas divinae Trinitatis</i>.</p><p title="I q. 11 a. 4 co."><a name="28677"><span class="ref">[28677] Iª q. 11 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum unum sit ens indivisum, ad hoc quod aliquid sit maxime unum, oportet quod sit et maxime ens et maxime indivisum. Utrumque autem competit Deo. Est enim maxime ens, inquantum est non habens aliquod esse determinatum per aliquam naturam cui adveniat, sed est ipsum esse subsistens, omnibus modis indeterminatum. Est autem maxime indivisum, inquantum neque dividitur actu neque potentia, secundum quemcunque modum divisionis, cum sit omnibus modis simplex, ut supra ostensum est. Unde manifestum est quod Deus est maxime unus.</p><p title="I q. 11 a. 4 ad 1"><a name="28678"><span class="ref">[28678] Iª q. 11 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet privatio secundum se non recipiat magis et minus, tamen secundum quod eius oppositum recipit magis et minus, etiam ipsa privativa dicuntur secundum magis et minus. Secundum igitur quod aliquid est magis divisum vel divisibile, vel minus, vel nullo modo, secundum hoc aliquid dicitur magis et minus vel maxime unum.</p><p title="I q. 11 a. 4 ad 2"><a name="28679"><span class="ref">[28679] Iª q. 11 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod punctus et unitas quae est principium numeri, non sunt maxime entia, cum non habeant esse nisi in subiecto aliquo. Unde neutrum eorum est maxime unum. Sicut enim subiectum non est maxime unum, propter diversitatem accidentis et subiecti, ita nec accidens.</p><p title="I q. 11 a. 4 ad 3"><a name="28680"><span class="ref">[28680] Iª q. 11 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet omne ens sit unum per suam substantiam, non tamen se habet aequaliter substantia cuiuslibet ad causandam unitatem, quia substantia quorundam est ex multis composita, quorundam vero non.</p></div></div><div id="q12" class="q"><h2>Quaestio 12</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 12 pr."><a name="28681"><span class="ref">[28681] Iª q. 12 pr.</span></a> Quia in superioribus consideravimus qualiter Deus sit secundum seipsum, restat considerandum qualiter sit in cognitione nostra, idest quomodo cognoscatur a creaturis. Et circa hoc quaeruntur tredecim. Primo, utrum aliquis intellectus creatus possit videre essentiam Dei. Secundo, utrum Dei essentia videatur ab intellectu per aliquam speciem creatam. Tertio, utrum oculo corporeo Dei essentia possit videri. Quarto, utrum aliqua substantia intellectualis creata ex suis naturalibus sufficiens sit videre Dei essentiam. Quinto, utrum intellectus creatus ad videndam Dei essentiam indigeat aliquo lumine creato. Sexto, utrum videntium essentiam Dei unus alio perfectius videat. Septimo, utrum aliquis intellectus creatus possit comprehendere Dei essentiam. Octavo, utrum intellectus creatus videns Dei essentiam, omnia in ipsa cognoscat. Nono, utrum ea quae ibi cognoscit, per aliquas similitudines cognoscat. Decimo, utrum simul cognoscat omnia quae in Deo videt. Undecimo, utrum in statu huius vitae possit aliquis homo essentiam Dei videre. Duodecimo, utrum per rationem naturalem Deum in hac vita possimus cognoscere. Tertiodecimo, utrum, supra cognitionem naturalis rationis, sit in praesenti vita aliqua cognitio Dei per gratiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 12 a. 1 arg. 1"><a name="28682"><span class="ref">[28682] Iª q. 12 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod nullus intellectus creatus possit Deum per essentiam videre. Chrysostomus enim, super Ioannem, exponens illud quod dicitur Ioan. I, <i>Deum nemo vidit unquam</i>, sic dicit, <i>ipsum quod est Deus, non solum prophetae, sed nec Angeli viderunt nec Archangeli, quod enim creabilis est naturae, qualiter videre poterit quod increabile est?</i> Dionysius etiam, I cap. de Div. Nom., loquens de Deo, dicit, <i>neque sensus est eius, neque phantasia, neque opinio, nec ratio, nec scientia</i>.</p><p title="I q. 12 a. 1 arg. 2"><a name="28683"><span class="ref">[28683] Iª q. 12 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne infinitum, inquantum huiusmodi, est ignotum. Sed Deus est infinitus, ut supra ostensum est. Ergo secundum se est ignotus.</p><p title="I q. 12 a. 1 arg. 3"><a name="28684"><span class="ref">[28684] Iª q. 12 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, intellectus creatus non est cognoscitivus nisi existentium, primum enim quod cadit in apprehensione intellectus, est ens. Sed Deus non est existens, sed supra existentia. Ut dicit Dionysius. Ergo non est intelligibilis; sed est supra omnem intellectum.</p><p title="I q. 12 a. 1 arg. 4"><a name="28685"><span class="ref">[28685] Iª q. 12 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, cognoscentis ad cognitum oportet esse aliquam proportionem, cum cognitum sit perfectio cognoscentis. Sed nulla est proportio intellectus creati ad Deum, quia in infinitum distant. Ergo intellectus creatus non potest videre essentiam Dei.</p><p title="I q. 12 a. 1 s. c."><a name="28686"><span class="ref">[28686] Iª q. 12 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur I Ioan. III, <i>videbimus eum sicuti est</i>.</p><p title="I q. 12 a. 1 co."><a name="28687"><span class="ref">[28687] Iª q. 12 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum unumquodque sit cognoscibile secundum quod est in actu, Deus, qui est actus purus absque omni permixtione potentiae, quantum in se est, maxime cognoscibilis est. Sed quod est maxime cognoscibile in se, alicui intellectui cognoscibile non est, propter excessum intelligibilis supra intellectum, sicut sol, qui est maxime visibilis, videri non potest a vespertilione, propter excessum luminis. Hoc igitur attendentes, quidam posuerunt quod nullus intellectus creatus essentiam Dei videre potest. Sed hoc inconvenienter dicitur. Cum enim ultima hominis beatitudo in altissima eius operatione consistat, quae est operatio intellectus, si nunquam essentiam Dei videre potest intellectus creatus, vel nunquam beatitudinem obtinebit, vel in alio eius beatitudo consistet quam in Deo. Quod est alienum a fide. In ipso enim est ultima perfectio rationalis creaturae, quia est ei principium essendi, intantum enim unumquodque perfectum est, inquantum ad suum principium attingit. Similiter etiam est praeter rationem. Inest enim homini naturale desiderium cognoscendi causam, cum intuetur effectum; et ex hoc admiratio in hominibus consurgit. Si igitur intellectus rationalis creaturae pertingere non possit ad primam causam rerum, remanebit inane desiderium naturae. Unde simpliciter concedendum est quod beati Dei essentiam videant.</p><p title="I q. 12 a. 1 ad 1"><a name="28688"><span class="ref">[28688] Iª q. 12 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod utraque auctoritas loquitur de visione comprehensionis. Unde praemittit Dionysius immediate ante verba proposita, dicens, <i>omnibus ipse est universaliter incomprehensibilis, et nec sensus est</i>, et cetera. Et Chrysostomus parum post verba praedicta subdit, <i>visionem hic dicit certissimam patris considerationem et comprehensionem, tantam quantam pater habet de filio</i>.</p><p title="I q. 12 a. 1 ad 2"><a name="28689"><span class="ref">[28689] Iª q. 12 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod infinitum quod se tenet ex parte materiae non perfectae per formam, ignotum est secundum se, quia omnis cognitio est per formam. Sed infinitum quod se tenet ex parte formae non limitatae per materiam, est secundum se maxime notum. Sic autem Deus est infinitus, et non primo modo, ut ex superioribus patet.</p><p title="I q. 12 a. 1 ad 3"><a name="28690"><span class="ref">[28690] Iª q. 12 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Deus non sic dicitur non existens, quasi nullo modo sit existens, sed quia est supra omne existens, inquantum est suum esse. Unde ex hoc non sequitur quod nullo modo possit cognosci, sed quod omnem cognitionem excedat, quod est ipsum non comprehendi.</p><p title="I q. 12 a. 1 ad 4"><a name="28691"><span class="ref">[28691] Iª q. 12 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod proportio dicitur dupliciter. Uno modo, certa habitudo unius quantitatis ad alteram; secundum quod duplum, triplum et aequale sunt species proportionis. Alio modo, quaelibet habitudo unius ad alterum proportio dicitur. Et sic potest esse proportio creaturae ad Deum, inquantum se habet ad ipsum ut effectus ad causam, et ut potentia ad actum. Et secundum hoc, intellectus creatus proportionatus esse potest ad cognoscendum Deum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 12 a. 2 arg. 1"><a name="28692"><span class="ref">[28692] Iª q. 12 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod essentia Dei ab intellectu creato per aliquam similitudinem videatur. Dicitur enim I Ioan. III, <i>scimus quoniam, cum apparuerit, similes ei erimus, et videbimus eum sicuti est</i>.</p><p title="I q. 12 a. 2 arg. 2"><a name="28693"><span class="ref">[28693] Iª q. 12 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, IX de Trin., <i>cum Deum novimus, fit aliqua Dei similitudo in nobis</i>.</p><p title="I q. 12 a. 2 arg. 3"><a name="28694"><span class="ref">[28694] Iª q. 12 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, intellectus in actu est intelligibile in actu, sicut sensus in actu est sensibile in actu. Hoc autem non est nisi inquantum informatur sensus similitudine rei sensibilis, et intellectus similitudine rei intellectae. Ergo, si Deus ab intellectu creato videtur in actu, oportet quod per aliquam similitudinem videatur.</p><p title="I q. 12 a. 2 s. c."><a name="28695"><span class="ref">[28695] Iª q. 12 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, XV de Trin., quod cum apostolus dicit <i>videmus nunc per speculum et in aenigmate, speculi et aenigmatis nomine, quaecumque similitudines ab ipso significatae intelligi possunt, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum</i>. Sed videre Deum per essentiam non est visio aenigmatica vel specularis, sed contra eam dividitur. Ergo divina essentia non videtur per similitudines.</p><p title="I q. 12 a. 2 co."><a name="28696"><span class="ref">[28696] Iª q. 12 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ad visionem, tam sensibilem quam intellectualem, duo requiruntur, scilicet virtus visiva, et unio rei visae cum visu, non enim fit visio in actu, nisi per hoc quod res visa quodammodo est in vidente. Et in rebus quidem corporalibus, apparet quod res visa non potest esse in vidente per suam essentiam, sed solum per suam similitudinem, sicut similitudo lapidis est in oculo, per quam fit visio in actu, non autem ipsa substantia lapidis. Si autem esset una et eadem res, quae esset principium visivae virtutis, et quae esset res visa, oporteret videntem ab illa re et virtutem visivam habere, et formam per quam videret. Manifestum est autem quod Deus et est auctor intellectivae virtutis, et ab intellectu videri potest. Et cum ipsa intellectiva virtus creaturae non sit Dei essentia, relinquitur quod sit aliqua participata similitudo ipsius, qui est primus intellectus. Unde et virtus intellectualis creaturae lumen quoddam intelligibile dicitur, quasi a prima luce derivatum, sive hoc intelligatur de virtute naturali, sive de aliqua perfectione superaddita gratiae vel gloriae. Requiritur ergo ad videndum Deum aliqua Dei similitudo ex parte visivae potentiae, qua scilicet intellectus sit efficax ad videndum Deum. Sed ex parte visae rei, quam necesse est aliquo modo uniri videnti per nullam similitudinem creatam Dei essentia videri potest. Primo quidem, quia, sicut dicit Dionysius, I cap. de Div. Nom., per similitudines inferioris ordinis rerum nullo modo superiora possunt cognosci, sicut per speciem corporis non potest cognosci essentia rei incorporeae. Multo igitur minus per speciem creatam quamcumque potest essentia Dei videri. Secundo, quia essentia Dei est ipsum esse eius, ut supra ostensum est, quod nulli formae creatae competere potest. Non potest igitur aliqua forma creata esse similitudo repraesentans videnti Dei essentiam. Tertio, quia divina essentia est aliquod incircumscriptum, continens in se supereminenter quidquid potest significari vel intelligi ab intellectu creato. Et hoc nullo modo per aliquam speciem creatam repraesentari potest, quia omnis forma creata est determinata secundum aliquam rationem vel sapientiae, vel virtutis, vel ipsius esse, vel alicuius huiusmodi. Unde dicere Deum per similitudinem videri, est dicere divinam essentiam non videri, quod est erroneum. Dicendum ergo quod ad videndum Dei essentiam requiritur aliqua similitudo ex parte visivae potentiae, scilicet lumen gloriae, confortans intellectum ad videndum Deum, de quo dicitur in Psalmo, <i>in lumine tuo videbimus lumen</i>. Non autem per aliquam similitudinem creatam Dei essentia videri potest, quae ipsam divinam essentiam repraesentet ut in se est.</p><p title="I q. 12 a. 2 ad 1"><a name="28697"><span class="ref">[28697] Iª q. 12 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod auctoritas illa loquitur de similitudine quae est per participationem luminis gloriae.</p><p title="I q. 12 a. 2 ad 2"><a name="28698"><span class="ref">[28698] Iª q. 12 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Augustinus ibi loquitur de cognitione Dei quae habetur in via.</p><p title="I q. 12 a. 2 ad 3"><a name="28699"><span class="ref">[28699] Iª q. 12 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod divina essentia est ipsum esse. Unde, sicut aliae formae intelligibiles quae non sunt suum esse, uniuntur intellectui secundum aliquod esse quo informant ipsum intellectum et faciunt ipsum in actu; ita divina essentia unitur intellectui creato ut intellectum in actu, per seipsam faciens intellectum in actu.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 12 a. 3 arg. 1"><a name="28700"><span class="ref">[28700] Iª q. 12 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod essentia Dei videri possit oculo corporali. Dicitur enim Iob XIX, <i>in carne mea videbo Deum,</i> etc.; et XLII, <i>auditu auris audivi te, nunc autem oculus meus videt te</i>.</p><p title="I q. 12 a. 3 arg. 2"><a name="28701"><span class="ref">[28701] Iª q. 12 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, ultimo de civitate Dei, cap. XXIX, <i>vis itaque praepollentior oculorum erit illorum</i> (scilicet glorificatorum), <i>non ut acutius videant quam quidam perhibentur videre serpentes vel aquilae (quantalibet enim acrimonia cernendi eadem animalia vigeant, nihil aliud possunt videre quam corpora), sed ut videant et incorporalia</i>. Quicumque autem potest videre incorporalia, potest elevari ad videndum Deum. Ergo oculus glorificatus potest videre Deum.</p><p title="I q. 12 a. 3 arg. 3"><a name="28702"><span class="ref">[28702] Iª q. 12 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus potest videri ab homine visione imaginaria, dicitur enim Isaiae VI, <i>vidi dominum sedentem super solium,</i> et cetera. Sed visio imaginaria a sensu originem habet, <i>phantasia enim est motus factus a sensu secundum actum</i>, ut dicitur in III de anima. Ergo Deus sensibili visione videri potest.</p><p title="I q. 12 a. 3 s. c."><a name="28703"><span class="ref">[28703] Iª q. 12 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, in libro de videndo Deum ad Paulinam, <i>Deum nemo vidit unquam, vel in hac vita, sicut ipse est; vel in Angelorum vita, sicut visibilia ista quae corporali visione cernuntur</i>.</p><p title="I q. 12 a. 3 co."><a name="28704"><span class="ref">[28704] Iª q. 12 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod impossibile est Deum videri sensu visus, vel quocumque alio sensu aut potentia sensitivae partis. Omnis enim potentia huiusmodi est actus corporalis organi, ut infra dicetur. Actus autem proportionatur ei cuius est actus. Unde nulla huiusmodi potentia potest se extendere ultra corporalia. Deus autem incorporeus est, ut supra ostensum est. Unde nec sensu nec imaginatione videri potest, sed solo intellectu.</p><p title="I q. 12 a. 3 ad 1"><a name="28705"><span class="ref">[28705] Iª q. 12 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, cum dicitur <i>in carne mea videbo Deum, salvatorem meum</i>, non intelligitur quod oculo carnis sit Deum visurus, sed quod in carne existens, post resurrectionem, visurus sit Deum. Similiter quod dicitur, <i>nunc oculus meus videt te</i>, intelligitur de oculo mentis, sicut Ephes. I dicit apostolus, <i>det vobis spiritum sapientiae in agnitione eius, illuminatos oculos cordis vestri</i>.</p><p title="I q. 12 a. 3 ad 2"><a name="28706"><span class="ref">[28706] Iª q. 12 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Augustinus loquitur inquirendo in verbis illis, et sub conditione. Quod patet ex hoc quod praemittitur, longe itaque potentiae alterius erunt (scilicet oculi glorificati), si per eos videbitur incorporea illa natura. Sed postmodum hoc determinat, dicens, <i>valde credibile est sic nos visuros mundana tunc corpora caeli novi et terrae novae, ut Deum ubique praesentem, et universa etiam corporalia gubernantem, clarissima perspicuitate videamus; non sicut nunc invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur; sed sicut homines, inter quos viventes motusque vitales exerentes vivimus, mox ut aspicimus, non credimus vivere, sed videmus</i>. Ex quo patet quod hoc modo intelligit oculos glorificatos Deum visuros, sicut nunc oculi nostri vident alicuius vitam. Vita autem non videtur oculo corporali, sicut per se visibile, sed sicut sensibile per accidens, quod quidem a sensu non cognoscitur, sed statim cum sensu ab aliqua alia virtute cognoscitiva. Quod autem statim, visis corporibus, divina praesentia ex eis cognoscatur per intellectum, ex duobus contingit, scilicet ex perspicacitate intellectus; et ex refulgentia divinae claritatis in corporibus innovatis.</p><p title="I q. 12 a. 3 ad 3"><a name="28707"><span class="ref">[28707] Iª q. 12 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in visione imaginaria non videtur Dei essentia, sed aliqua forma in imaginatione formatur, repraesentans Deum secundum aliquem modum similitudinis, prout in Scripturis divinis divina per res sensibiles metaphorice describuntur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 12 a. 4 arg. 1"><a name="28708"><span class="ref">[28708] Iª q. 12 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod aliquis intellectus creatus per sua naturalia divinam essentiam videre possit. Dicit enim Dionysius, cap. IV de Div. Nom., quod Angelus est speculum purum, clarissimum, <i>suscipiens totam, si fas est dicere, pulchritudinem Dei</i>. Sed unumquodque videtur dum videtur eius speculum. Cum igitur Angelus per sua naturalia intelligat seipsum, videtur quod etiam per sua naturalia intelligat divinam essentiam.</p><p title="I q. 12 a. 4 arg. 2"><a name="28709"><span class="ref">[28709] Iª q. 12 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, illud quod est maxime visibile, fit minus visibile nobis propter defectum nostri visus, vel corporalis vel intellectualis. Sed intellectus Angeli non patitur aliquem defectum. Cum ergo Deus secundum se sit maxime intelligibilis, videtur quod ab Angelo sit maxime intelligibilis. Si igitur alia intelligibilia per sua naturalia intelligere potest, multo magis Deum.</p><p title="I q. 12 a. 4 arg. 3"><a name="28710"><span class="ref">[28710] Iª q. 12 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sensus corporeus non potest elevari ad intelligendam substantiam incorpoream, quia est supra eius naturam. Si igitur videre Deum per essentiam sit supra naturam cuiuslibet intellectus creati, videtur quod nullus intellectus creatus ad videndum Dei essentiam pertingere possit, quod est erroneum, ut ex supradictis patet. Videtur ergo quod intellectui creato sit naturale divinam essentiam videre.</p><p title="I q. 12 a. 4 s. c."><a name="28711"><span class="ref">[28711] Iª q. 12 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Rom. VI, <i>gratia Dei vita aeterna</i>. Sed vita aeterna consistit in visione divinae essentiae, secundum illud Ioan. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum,</i> et cetera. Ergo videre Dei essentiam convenit intellectui creato per gratiam, et non per naturam.</p><p title="I q. 12 a. 4 co."><a name="28712"><span class="ref">[28712] Iª q. 12 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod impossibile est quod aliquis intellectus creatus per sua naturalia essentiam Dei videat. Cognitio enim contingit secundum quod cognitum est in cognoscente. Cognitum autem est in cognoscente secundum modum cognoscentis. Unde cuiuslibet cognoscentis cognitio est secundum modum suae naturae. Si igitur modus essendi alicuius rei cognitae excedat modum naturae cognoscentis, oportet quod cognitio illius rei sit supra naturam illius cognoscentis. Est autem multiplex modus essendi rerum. Quaedam enim sunt, quorum natura non habet esse nisi in hac materia individuali, et huiusmodi sunt omnia corporalia. Quaedam vero sunt, quorum naturae sunt per se subsistentes, non in materia aliqua, quae tamen non sunt suum esse, sed sunt esse habentes, et huiusmodi sunt substantiae incorporeae, quas Angelos dicimus. Solius autem Dei proprius modus essendi est, ut sit suum esse subsistens. Ea igitur quae non habent esse nisi in materia individuali, cognoscere est nobis connaturale, eo quod anima nostra, per quam cognoscimus, est forma alicuius materiae. Quae tamen habet duas virtutes cognoscitivas. Unam, quae est actus alicuius corporei organi. Et huic connaturale est cognoscere res secundum quod sunt in materia individuali, unde sensus non cognoscit nisi singularia. Alia vero virtus cognoscitiva eius est intellectus, qui non est actus alicuius organi corporalis. Unde per intellectum connaturale est nobis cognoscere naturas, quae quidem non habent esse nisi in materia individuali; non tamen secundum quod sunt in materia individuali, sed secundum quod abstrahuntur ab ea per considerationem intellectus. Unde secundum intellectum possumus cognoscere huiusmodi res in universali, quod est supra facultatem sensus. Intellectui autem angelico connaturale est cognoscere naturas non in materia existentes. Quod est supra naturalem facultatem intellectus animae humanae, secundum statum praesentis vitae, quo corpori unitur. Relinquitur ergo quod cognoscere ipsum esse subsistens, sit connaturale soli intellectui divino, et quod sit supra facultatem naturalem cuiuslibet intellectus creati, quia nulla creatura est suum esse, sed habet esse participatum. Non igitur potest intellectus creatus Deum per essentiam videre, nisi inquantum Deus per suam gratiam se intellectui creato coniungit, ut intelligibile ab ipso.</p><p title="I q. 12 a. 4 ad 1"><a name="28713"><span class="ref">[28713] Iª q. 12 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod iste modus cognoscendi Deum, est Angelo connaturalis, ut scilicet cognoscat eum per similitudinem eius in ipso Angelo refulgentem. Sed cognoscere Deum per aliquam similitudinem creatam, non est cognoscere essentiam Dei, ut supra ostensum est. Unde non sequitur quod Angelus per sua naturalia possit cognoscere essentiam Dei.</p><p title="I q. 12 a. 4 ad 2"><a name="28714"><span class="ref">[28714] Iª q. 12 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod intellectus Angeli non habet defectum, si defectus accipiatur privative, ut scilicet careat eo quod habere debet. Si vero accipiatur negative, sic quaelibet creatura invenitur deficiens, Deo comparata, dum non habet illam excellentiam quae invenitur in Deo.</p><p title="I q. 12 a. 4 ad 3"><a name="28715"><span class="ref">[28715] Iª q. 12 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod sensus visus, quia omnino materialis est, nullo modo elevari potest ad aliquid immateriale. Sed intellectus noster vel angelicus, quia secundum naturam a materia aliqualiter elevatus est, potest ultra suam naturam per gratiam ad aliquid altius elevari. Et huius signum est, quia visus nullo modo potest in abstractione cognoscere id quod in concretione cognoscit, nullo enim modo potest percipere naturam, nisi ut hanc. Sed intellectus noster potest in abstractione considerare quod in concretione cognoscit. Etsi enim cognoscat res habentes formam in materia, tamen resolvit compositum in utrumque, et considerat ipsam formam per se. Et similiter intellectus Angeli, licet connaturale sit ei cognoscere esse concretum in aliqua natura, tamen potest ipsum esse secernere per intellectum, dum cognoscit quod aliud est ipse, et aliud est suum esse. Et ideo, cum intellectus creatus per suam naturam natus sit apprehendere formam concretam et esse concretum in abstractione, per modum resolutionis cuiusdam, potest per gratiam elevari ut cognoscat substantiam separatam subsistentem, et esse separatum subsistens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 12 a. 5 arg. 1"><a name="28716"><span class="ref">[28716] Iª q. 12 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod intellectus creatus ad videndum essentiam Dei aliquo lumine creato non indigeat. Illud enim quod est per se lucidum in rebus sensibilibus, alio lumine non indiget ut videatur, ergo nec in intelligibilibus. Sed Deus est lux intelligibilis. Ergo non videtur per aliquod lumen creatum.</p><p title="I q. 12 a. 5 arg. 2"><a name="28717"><span class="ref">[28717] Iª q. 12 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, cum Deus videtur per medium, non videtur per suam essentiam. Sed cum videtur per aliquod lumen creatum, videtur per medium. Ergo non videtur per suam essentiam.</p><p title="I q. 12 a. 5 arg. 3"><a name="28718"><span class="ref">[28718] Iª q. 12 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, illud quod est creatum, nihil prohibet alicui creaturae esse naturale. Si ergo per aliquod lumen creatum Dei essentia videtur, poterit illud lumen esse naturale alicui creaturae. Et ita illa creatura non indigebit aliquo alio lumine ad videndum Deum, quod est impossibile. Non est ergo necessarium quod omnis creatura ad videndum Dei essentiam lumen superadditum requirat.</p><p title="I q. 12 a. 5 s. c."><a name="28719"><span class="ref">[28719] Iª q. 12 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in Psalmo, <i>in lumine tuo videbimus lumen</i>.</p><p title="I q. 12 a. 5 co."><a name="28720"><span class="ref">[28720] Iª q. 12 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod omne quod elevatur ad aliquid quod excedit suam naturam, oportet quod disponatur aliqua dispositione quae sit supra suam naturam, sicut, si aer debeat accipere formam ignis, oportet quod disponatur aliqua dispositione ad talem formam. Cum autem aliquis intellectus creatus videt Deum per essentiam, ipsa essentia Dei fit forma intelligibilis intellectus. Unde oportet quod aliqua dispositio supernaturalis ei superaddatur, ad hoc quod elevetur in tantam sublimitatem. Cum igitur virtus naturalis intellectus creati non sufficiat ad Dei essentiam videndam, ut ostensum est, oportet quod ex divina gratia superaccrescat ei virtus intelligendi. Et hoc augmentum virtutis intellectivae illuminationem intellectus vocamus; sicut et ipsum intelligibile vocatur lumen vel lux. Et istud est lumen de quo dicitur Apoc. XXI, <i>quod claritas Dei illuminabit eam</i>, scilicet societatem beatorum Deum videntium. Et secundum hoc lumen efficiuntur deiformes, idest Deo similes; secundum illud I Ioan. III, <i>cum apparuerit, similes ei erimus, et videbimus eum sicuti est</i>.</p><p title="I q. 12 a. 5 ad 1"><a name="28721"><span class="ref">[28721] Iª q. 12 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod lumen creatum est necessarium ad videndum Dei essentiam, non quod per hoc lumen Dei essentia intelligibilis fiat, quae secundum se intelligibilis est, sed ad hoc quod intellectus fiat potens ad intelligendum, per modum quo potentia fit potentior ad operandum per habitum, sicut etiam et lumen corporale necessarium est in visu exteriori, inquantum facit medium transparens in actu, ut possit moveri a colore.</p><p title="I q. 12 a. 5 ad 2"><a name="28722"><span class="ref">[28722] Iª q. 12 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod lumen istud non requiritur ad videndum Dei essentiam quasi similitudo in qua Deus videatur, sed quasi perfectio quaedam intellectus, confortans ipsum ad videndum Deum. Et ideo potest dici quod non est medium in quo Deus videatur, sed sub quo videtur. Et hoc non tollit immediatam visionem Dei.</p><p title="I q. 12 a. 5 ad 3"><a name="28723"><span class="ref">[28723] Iª q. 12 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod dispositio ad formam ignis non potest esse naturalis nisi habenti formam ignis. Unde lumen gloriae non potest esse naturale creaturae, nisi creatura esset naturae divinae, quod est impossibile. Per hoc enim lumen fit creatura rationalis deiformis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 12 a. 6 arg. 1"><a name="28724"><span class="ref">[28724] Iª q. 12 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod videntium essentiam Dei unus alio perfectius non videat. Dicitur enim I Ioan. III, <i>videbimus eum sicuti est</i>. Sed ipse uno modo est. Ergo uno modo videbitur ab omnibus. Non ergo perfectius et minus perfecte.</p><p title="I q. 12 a. 6 arg. 2"><a name="28725"><span class="ref">[28725] Iª q. 12 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, in libro octoginta trium qq., quod unam rem non potest unus alio plus intelligere. Sed omnes videntes Deum per essentiam, intelligunt Dei essentiam, intellectu enim videtur Deus, non sensu, ut supra habitum est. Ergo videntium divinam essentiam unus alio non clarius videt.</p><p title="I q. 12 a. 6 arg. 3"><a name="28726"><span class="ref">[28726] Iª q. 12 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, quod aliquid altero perfectius videatur, ex duobus contingere potest, vel ex parte obiecti visibilis; vel ex parte potentiae visivae videntis. Ex parte autem obiecti, per hoc quod obiectum perfectius in vidente recipitur, scilicet secundum perfectiorem similitudinem. Quod in proposito locum non habet, Deus enim non per aliquam similitudinem, sed per eius essentiam praesens est intellectui essentiam eius videnti. Relinquitur ergo quod, si unus alio perfectius eum videat, quod hoc sit secundum differentiam potentiae intellectivae. Et ita sequitur quod cuius potentia intellectiva naturaliter est sublimior, clarius eum videat. Quod est inconveniens, cum hominibus promittatur in beatitudine aequalitas Angelorum.</p><p title="I q. 12 a. 6 s. c."><a name="28727"><span class="ref">[28727] Iª q. 12 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod vita aeterna in visione Dei consistit, secundum illud Ioan. XVII, <i>haec est vita aeterna,</i> et cetera. Ergo, si omnes aequaliter Dei essentiam vident, in vita aeterna omnes erunt aequales. Cuius contrarium dicit apostolus, I Cor. XV, <i>stella differt a stella in claritate</i>.</p><p title="I q. 12 a. 6 co."><a name="28728"><span class="ref">[28728] Iª q. 12 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod videntium Deum per essentiam unus alio perfectius eum videbit. Quod quidem non erit per aliquam Dei similitudinem perfectiorem in uno quam in alio, cum illa visio non sit futura per aliquam similitudinem, ut ostensum est. Sed hoc erit per hoc, quod intellectus unius habebit maiorem virtutem seu facultatem ad videndum Deum, quam alterius. Facultas autem videndi Deum non competit intellectui creato secundum suam naturam, sed per lumen gloriae, quod intellectum in quadam deiformitate constituit, ut ex superioribus patet. Unde intellectus plus participans de lumine gloriae, perfectius Deum videbit. Plus autem participabit de lumine gloriae, qui plus habet de caritate, quia ubi est maior caritas, ibi est maius desiderium; et desiderium quodammodo facit desiderantem aptum et paratum ad susceptionem desiderati. Unde qui plus habebit de caritate, perfectius Deum videbit, et beatior erit.</p><p title="I q. 12 a. 6 ad 1"><a name="28729"><span class="ref">[28729] Iª q. 12 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, cum dicitur videbimus eum sicuti est, hoc adverbium sicuti determinat modum visionis ex parte rei visae ut sit sensus, videbimus eum ita esse sicuti est, quia ipsum esse eius videbimus, quod est eius essentia. Non autem determinat modum visionis ex parte videntis, ut sit sensus, quod ita erit perfectus modus videndi, sicut est in Deo perfectus modus essendi.</p><p title="I q. 12 a. 6 ad 2"><a name="28730"><span class="ref">[28730] Iª q. 12 a. 6 ad 2</span></a> Et per hoc etiam patet solutio ad secundum. Cum enim dicitur quod rem unam unus alio melius non intelligit, hoc habet veritatem si referatur ad modum rei intellectae, quia quicumque intelligit rem esse aliter quam sit, non vere intelligit. Non autem si referatur ad modum intelligendi, quia intelligere unius est perfectius quam intelligere alterius.</p><p title="I q. 12 a. 6 ad 3"><a name="28731"><span class="ref">[28731] Iª q. 12 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod diversitas videndi non erit ex parte obiecti, quia idem obiectum omnibus praesentabitur, scilicet Dei essentia, nec ex diversa participatione obiecti per differentes similitudines, sed erit per diversam facultatem intellectus, non quidem naturalem, sed gloriosam, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 12 a. 7 arg. 1"><a name="28732"><span class="ref">[28732] Iª q. 12 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam ipsum comprehendant. Dicit enim apostolus, Philipp. III, <i>sequor autem si quo modo comprehendam</i>. Non autem frustra sequebatur, dicit enim ipse, I Cor. IX, <i>sic curro, non quasi in incertum</i>. Ergo ipse comprehendit, et eadem ratione alii, quos ad hoc invitat, dicens, <i>sic currite, ut comprehendatis</i>.</p><p title="I q. 12 a. 7 arg. 2"><a name="28733"><span class="ref">[28733] Iª q. 12 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, ut dicit Augustinus in libro de videndo Deum ad Paulinam, <i>illud comprehenditur, quod ita totum videtur, ut nihil eius lateat videntem</i>. Sed si Deus per essentiam videtur, totus videtur, et nihil eius latet videntem; cum Deus sit simplex. Ergo a quocumque videtur per essentiam, comprehenditur.</p><p title="I q. 12 a. 7 arg. 3"><a name="28734"><span class="ref">[28734] Iª q. 12 a. 7 arg. 3</span></a> Si dicatur quod videtur totus, sed non totaliter, contra, totaliter vel dicit modum videntis, vel modum rei visae. Sed ille qui videt Deum per essentiam, videt eum totaliter, si significetur modus rei visae, quia videt eum sicuti est, ut dictum est. Similiter videt eum totaliter, si significetur modus videntis, quia tota virtute sua intellectus Dei essentiam videbit. Quilibet ergo videns Deum per essentiam, totaliter eum videbit. Ergo eum comprehendet.</p><p title="I q. 12 a. 7 s. c."><a name="28735"><span class="ref">[28735] Iª q. 12 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ierem. XXXII, <i>fortissime, magne, potens, dominus exercituum nomen tibi; magnus consilio, et incomprehensibilis cogitatu</i>. Ergo comprehendi non potest.</p><p title="I q. 12 a. 7 co."><a name="28736"><span class="ref">[28736] Iª q. 12 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod comprehendere Deum impossibile est cuicumque intellectui creato, <i>attingere vero mente Deum qualitercumque, magna est beatitudo</i>, ut dicit Augustinus. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod illud comprehenditur, quod perfecte cognoscitur. Perfecte autem cognoscitur, quod tantum cognoscitur, quantum est cognoscibile. Unde si id quod est cognoscibile per scientiam demonstrativam, opinione teneatur ex aliqua ratione probabili concepta, non comprehenditur. Puta, si hoc quod est triangulum habere tres angulos aequales duobus rectis, aliquis sciat per demonstrationem, comprehendit illud, si vero aliquis eius opinionem accipiat probabiliter, per hoc quod a sapientibus vel pluribus ita dicitur, non comprehendet ipsum, quia non pertingit ad illum perfectum modum cognitionis, quo cognoscibilis est. Nullus autem intellectus creatus pertingere potest ad illum perfectum modum cognitionis divinae essentiae, quo cognoscibilis est. Quod sic patet. Unumquodque enim sic cognoscibile est, secundum quod est ens actu. Deus igitur, cuius esse est infinitum, ut supra ostensum est, infinite cognoscibilis est. Nullus autem intellectus creatus potest Deum infinite cognoscere. Intantum enim intellectus creatus divinam essentiam perfectius vel minus perfecte cognoscit, inquantum maiori vel minori lumine gloriae perfunditur. Cum igitur lumen gloriae creatum, in quocumque intellectu creato receptum, non possit esse infinitum, impossibile est quod aliquis intellectus creatus Deum infinite cognoscat. Unde impossibile est quod Deum comprehendat.</p><p title="I q. 12 a. 7 ad 1"><a name="28737"><span class="ref">[28737] Iª q. 12 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod comprehensio dicitur dupliciter. Uno modo, stricte et proprie, secundum quod aliquid includitur in comprehendente. Et sic nullo modo Deus comprehenditur, nec intellectu nec aliquo alio, quia, cum sit infinitus, nullo finito includi potest, ut aliquid finitum eum infinite capiat, sicut ipse infinite est. Et sic de comprehensione nunc quaeritur. Alio modo comprehensio largius sumitur, secundum quod comprehensio insecutioni opponitur. Qui enim attingit aliquem, quando iam tenet ipsum, comprehendere eum dicitur. Et sic Deus comprehenditur a beatis, secundum illud Cant. III, <i>tenui eum, nec dimittam</i>. Et sic intelliguntur auctoritates apostoli de comprehensione. Et hoc modo comprehensio est una de tribus dotibus animae, quae respondet spei; sicut visio fidei, et fruitio caritati. Non enim, apud nos, omne quod videtur, iam tenetur vel habetur, quia videntur interdum distantia, vel quae non sunt in potestate nostra. Neque iterum omnibus quae habemus, fruimur, vel quia non delectamur in eis; vel quia non sunt ultimus finis desiderii nostri, ut desiderium nostrum impleant et quietent. Sed haec tria habent beati in Deo, quia et vident ipsum; et videndo, tenent sibi praesentem, in potestate habentes semper eum videre; et tenentes, fruuntur sicut ultimo fine desiderium implente.</p><p title="I q. 12 a. 7 ad 2"><a name="28738"><span class="ref">[28738] Iª q. 12 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod non propter hoc Deus incomprehensibilis dicitur, quasi aliquid eius sit quod non videatur, sed quia non ita perfecte videtur, sicut visibilis est. Sicut cum aliqua demonstrabilis propositio per aliquam probabilem rationem cognoscitur, non est aliquid eius quod non cognoscatur, nec subiectum, nec praedicatum, nec compositio, sed tota non ita perfecte cognoscitur, sicut cognoscibilis est. Unde Augustinus, definiendo comprehensionem, dicit quod <i>totum comprehenditur videndo, quod ita videtur, ut nihil eius lateat videntem; aut cuius fines circumspici possunt</i>, tunc enim fines alicuius circumspiciuntur, quando ad finem in modo cognoscendi illam rem pervenitur.</p><p title="I q. 12 a. 7 ad 3"><a name="28739"><span class="ref">[28739] Iª q. 12 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod totaliter dicit modum obiecti, non quidem ita quod totus modus obiecti non cadat sub cognitione; sed quia modus obiecti non est modus cognoscentis. Qui igitur videt Deum per essentiam, videt hoc in eo, quod infinite existit, et infinite cognoscibilis est, sed hic infinitus modus non competit ei, ut scilicet ipse infinite cognoscat, sicut aliquis probabiliter scire potest aliquam propositionem esse demonstrabilem, licet ipse eam demonstrative non cognoscat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 12 a. 8 arg. 1"><a name="28740"><span class="ref">[28740] Iª q. 12 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam omnia in Deo videant. Dicit enim Gregorius, in IV Dialog. <i>quid est quod non videant, qui videntem omnia vident?</i> Sed Deus est videns omnia. Ergo qui vident Deum, omnia vident.</p><p title="I q. 12 a. 8 arg. 2"><a name="28741"><span class="ref">[28741] Iª q. 12 a. 8 arg. 2</span></a> Item, quicumque videt speculum, videt ea quae in speculo resplendent. Sed omnia quaecumque fiunt vel fieri possunt, in Deo resplendent sicut in quodam speculo, ipse enim omnia in seipso cognoscit. Ergo quicumque videt Deum, videt omnia quae sunt et quae fieri possunt.</p><p title="I q. 12 a. 8 arg. 3"><a name="28742"><span class="ref">[28742] Iª q. 12 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, qui intelligit id quod est maius, potest intelligere minima, ut dicitur III de anima. Sed omnia quae Deus facit vel facere potest, sunt minus quam eius essentia. Ergo quicumque intelligit Deum, potest intelligere omnia quae Deus facit vel facere potest.</p><p title="I q. 12 a. 8 arg. 4"><a name="28743"><span class="ref">[28743] Iª q. 12 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, rationalis creatura omnia naturaliter scire desiderat. Si igitur videndo Deum non omnia sciat, non quietatur eius naturale desiderium, et ita, videndo Deum non erit beata. Quod est inconveniens. Videndo igitur Deum, omnia scit.</p><p title="I q. 12 a. 8 s. c."><a name="28744"><span class="ref">[28744] Iª q. 12 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod Angeli vident Deum per essentiam, et tamen non omnia sciunt. Inferiores enim Angeli purgantur a superioribus a nescientia, ut dicit Dionysius, VII cap. Cael. Hier. Ipsi etiam nesciunt futura contingentia et cogitationes cordium, hoc enim solius Dei est. Non ergo quicumque vident Dei essentiam, vident omnia.</p><p title="I q. 12 a. 8 co."><a name="28745"><span class="ref">[28745] Iª q. 12 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod intellectus creatus, videndo divinam essentiam, non videt in ipsa omnia quae facit Deus vel facere potest. Manifestum est enim quod sic aliqua videntur in Deo, secundum quod sunt in ipso. Omnia autem alia sunt in Deo, sicut effectus sunt virtute in sua causa. Sic igitur videntur alia in Deo, sicut effectus in sua causa. Sed manifestum est quod quanto aliqua causa perfectius videtur, tanto plures eius effectus in ipsa videri possunt. Qui enim habet intellectum elevatum, statim uno principio demonstrativo proposito, ex ipso multarum conclusionum cognitionem accipit, quod non convenit ei qui debilioris intellectus est, sed oportet quod ei singula explanentur. Ille igitur intellectus potest in causa cognoscere omnes causae effectus, et omnes rationes effectuum, qui causam totaliter comprehendit. Nullus autem intellectus creatus totaliter Deum comprehendere potest, ut ostensum est. Nullus igitur intellectus creatus, videndo Deum, potest cognoscere omnia quae Deus facit vel potest facere, hoc enim esset comprehendere eius virtutem. Sed horum quae Deus facit vel facere potest, tanto aliquis intellectus plura cognoscit, quanto perfectius Deum videt.</p><p title="I q. 12 a. 8 ad 1"><a name="28746"><span class="ref">[28746] Iª q. 12 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Gregorius loquitur quantum ad sufficientiam obiecti, scilicet Dei, quod, quantum in se est, sufficienter continet omnia et demonstrat. Non tamen sequitur quod unusquisque videns Deum omnia cognoscat, quia non perfecte comprehendit ipsum.</p><p title="I q. 12 a. 8 ad 2"><a name="28747"><span class="ref">[28747] Iª q. 12 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod videns speculum, non est necessarium quod omnia in speculo videat, nisi speculum visu suo comprehendat.</p><p title="I q. 12 a. 8 ad 3"><a name="28748"><span class="ref">[28748] Iª q. 12 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet maius sit videre Deum quam omnia alia, tamen maius est videre sic Deum quod omnia in eo cognoscantur, quam videre sic ipsum quod non omnia, sed pauciora vel plura cognoscantur in eo. Iam enim ostensum est quod multitudo cognitorum in Deo, consequitur modum videndi ipsum vel magis perfectum vel minus perfectum.</p><p title="I q. 12 a. 8 ad 4"><a name="28749"><span class="ref">[28749] Iª q. 12 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod naturale desiderium rationalis creaturae est ad sciendum omnia illa quae pertinent ad perfectionem intellectus; et haec sunt species et genera rerum, et rationes earum, quae in Deo videbit quilibet videns essentiam divinam. Cognoscere autem alia singularia, et cogitata et facta eorum, non est de perfectione intellectus creati, nec ad hoc eius naturale desiderium tendit, nec iterum cognoscere illa quae nondum sunt, sed fieri a Deo possunt. Si tamen solus Deus videretur, qui est fons et principium totius esse et veritatis, ita repleret naturale desiderium sciendi, quod nihil aliud quaereretur, et beatus esset. Unde dicit Augustinus, V Confess., infelix homo qui scit omnia illa (scilicet creaturas), <i>te autem nescit, beatus autem qui te scit, etiam si illa nesciat. Qui vero te et illa novit, non propter illa beatior est, sed propter te solum beatus</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I q. 12 a. 9 arg. 1"><a name="28750"><span class="ref">[28750] Iª q. 12 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic proceditur. Videtur quod ea quae videntur in Deo, a videntibus divinam essentiam per aliquas similitudines videantur. Omnis enim cognitio est per assimilationem cognoscentis ad cognitum, sic enim intellectus in actu fit intellectum in actu, et sensus in actu sensibile in actu, inquantum eius similitudine informatur, ut pupilla similitudine coloris. Si igitur intellectus videntis Deum per essentiam intelligat in Deo aliquas creaturas, oportet quod earum similitudinibus informetur.</p><p title="I q. 12 a. 9 arg. 2"><a name="28751"><span class="ref">[28751] Iª q. 12 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, ea quae prius vidimus, memoriter tenemus. Sed Paulus, videns in raptu essentiam Dei, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad litteram, postquam desiit essentiam Dei videre, recordatus est multorum quae in illo raptu viderat, unde ipse dicit quod <i>audivit arcana verba, quae non licet homini loqui</i>, II Cor. XII. Ergo oportet dicere quod aliquae similitudines eorum quae recordatus est, in eius intellectu remanserint. Et eadem ratione, quando praesentialiter videbat Dei essentiam, eorum quae in ipsa videbat, aliquas similitudines vel species habebat.</p><p title="I q. 12 a. 9 s. c."><a name="28752"><span class="ref">[28752] Iª q. 12 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est quod per unam speciem videtur speculum, et ea quae in speculo apparent. Sed omnia sic videntur in Deo sicut in quodam speculo intelligibili. Ergo, si ipse Deus non videtur per aliquam similitudinem, sed per suam essentiam; nec ea quae in ipso videntur, per aliquas similitudines sive species videntur.</p><p title="I q. 12 a. 9 co."><a name="28753"><span class="ref">[28753] Iª q. 12 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum quod videntes Deum per essentiam, ea quae in ipsa essentia Dei vident, non vident per aliquas species, sed per ipsam essentiam divinam intellectui eorum unitam. Sic enim cognoscitur unumquodque, secundum quod similitudo eius est in cognoscente. Sed hoc contingit dupliciter. Cum enim quaecumque uni et eidem sunt similia, sibi invicem sint similia, virtus cognoscitiva dupliciter assimilari potest alicui cognoscibili. Uno modo, secundum se, quando directe eius similitudine informatur, et tunc cognoscitur illud secundum se. Alio modo, secundum quod informatur specie alicuius quod est ei simile, et tunc non dicitur res cognosci in seipsa, sed in suo simili. Alia enim est cognitio qua cognoscitur aliquis homo in seipso, et alia qua cognoscitur in sua imagine. Sic ergo, cognoscere res per earum similitudines in cognoscente existentes, est cognoscere eas in seipsis, seu in propriis naturis, sed cognoscere eas prout earum similitudines praeexistunt in Deo, est videre eas in Deo. Et hae duae cognitiones differunt. Unde secundum illam cognitionem qua res cognoscuntur a videntibus Deum per essentiam in ipso Deo, non videntur per aliquas similitudines alias; sed per solam essentiam divinam intellectui praesentem, per quam et Deus videtur.</p><p title="I q. 12 a. 9 ad 1"><a name="28754"><span class="ref">[28754] Iª q. 12 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod intellectus videntis Deum assimilatur rebus quae videntur in Deo, inquantum unitur essentiae divinae, in qua rerum omnium similitudines praeexistunt.</p><p title="I q. 12 a. 9 ad 2"><a name="28755"><span class="ref">[28755] Iª q. 12 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod aliquae potentiae cognoscitivae sunt, quae ex speciebus primo conceptis alias formare possunt. Sicut imaginatio ex praeconceptis speciebus montis et auri, format speciem montis aurei, et intellectus ex praeconceptis speciebus generis et differentiae, format rationem speciei. Et similiter ex similitudine imaginis formare possumus in nobis similitudinem eius cuius est imago. Et sic Paulus, vel quicumque alius videns Deum, ex ipsa visione essentiae divinae potest formare in se similitudines rerum quae in essentia divina videntur, quae remanserunt in Paulo etiam postquam desiit Dei essentiam videre. Ista tamen visio, qua videntur res per huiusmodi species sic conceptas, est alia a visione qua videntur res in Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="I q. 12 a. 10 arg. 1"><a name="28756"><span class="ref">[28756] Iª q. 12 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic proceditur. Videtur quod videntes Deum per essentiam non simul videant omnia quae in ipso vident. Quia, secundum philosophum, contingit multa scire, intelligere vero unum. Sed ea quae videntur in Deo, intelliguntur, intellectu enim videtur Deus. Ergo non contingit a videntibus Deum simul multa videri in Deo.</p><p title="I q. 12 a. 10 arg. 2"><a name="28757"><span class="ref">[28757] Iª q. 12 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, VIII super Gen. ad litteram, quod <i>Deus movet creaturam spiritualem per tempus</i>, hoc est per intelligentiam et affectionem. Sed creatura spiritualis est Angelus, qui Deum videt. Ergo videntes Deum, successive intelligunt et afficiuntur, tempus enim successionem importat.</p><p title="I q. 12 a. 10 s. c."><a name="28758"><span class="ref">[28758] Iª q. 12 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, ultimo de Trin., <i>non erunt volubiles nostrae cogitationes, ab aliis in alia euntes atque redeuntes; sed omnem scientiam nostram uno simul conspectu videbimus</i>.</p><p title="I q. 12 a. 10 co."><a name="28759"><span class="ref">[28759] Iª q. 12 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ea quae videntur in verbo, non successive, sed simul videntur. Ad cuius evidentiam considerandum est, quod ideo nos simul non possumus multa intelligere, quia multa per diversas species intelligimus; diversis autem speciebus non potest intellectus unus simul actu informari ad intelligendum per eas, sicut nec unum corpus potest simul diversis figuris figurari. Unde contingit quod, quando aliqua multa una specie intelligi possunt, simul intelliguntur, sicut diversae partes alicuius totius, si singulae propriis speciebus intelligantur, successive intelliguntur, et non simul; si autem omnes intelligantur una specie totius, simul intelliguntur. Ostensum est autem quod ea quae videntur in Deo, non videntur singula per suas similitudines, sed omnia per unam essentiam Dei. Unde simul, et non successive videntur.</p><p title="I q. 12 a. 10 ad 1"><a name="28760"><span class="ref">[28760] Iª q. 12 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod sic unum tantum intelligimus, inquantum una specie intelligimus. Sed multa una specie intellecta simul intelliguntur, sicut in specie hominis intelligimus animal et rationale, et in specie domus parietem et tectum.</p><p title="I q. 12 a. 10 ad 2"><a name="28761"><span class="ref">[28761] Iª q. 12 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Angeli, quantum ad cognitionem naturalem qua cognoscunt res per species diversas eis inditas, non simul omnia cognoscunt, et sic moventur, secundum intelligentiam, per tempus. Sed secundum quod vident res in Deo, simul eas vident.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="I q. 12 a. 11 arg. 1"><a name="28762"><span class="ref">[28762] Iª q. 12 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum sic proceditur. Videtur quod aliquis in hac vita possit Deum per essentiam videre. Dicit enim Iacob, Gen. XXXII, <i>vidi Deum facie ad faciem</i>. Sed videre facie ad faciem, est videre per essentiam, ut patet per illud quod dicitur I Cor. XIII, <i>videmus nunc per speculum et in aenigmate, tunc autem facie ad faciem</i>. Ergo Deus in hac vita per essentiam videri potest.</p><p title="I q. 12 a. 11 arg. 2"><a name="28763"><span class="ref">[28763] Iª q. 12 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, Num. XII dicit dominus de Moyse, <i>ore ad os loquor ei, et palam, et non per aenigmata et figuras, videt Deum</i>. Sed hoc est videre Deum per essentiam. Ergo aliquis in statu huius vitae potest Deum per essentiam videre.</p><p title="I q. 12 a. 11 arg. 3"><a name="28764"><span class="ref">[28764] Iª q. 12 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, illud in quo alia omnia cognoscimus, et per quod de aliis iudicamus, est nobis secundum se notum. Sed omnia etiam nunc in Deo cognoscimus. Dicit enim Augustinus, XII Conf., <i>si ambo videmus verum esse quod dicis, et ambo videmus verum esse quod dico, ubi quaeso illud videmus? Nec ego in te, nec tu in me, sed ambo in ipsa quae supra mentes nostras est, incommutabili veritate</i>. Idem etiam, in libro de vera religione, dicit quod secundum veritatem divinam de omnibus iudicamus. Et XII de Trin. dicit quod <i>rationis est iudicare de istis corporalibus secundum rationes incorporales et sempiternas, quae nisi supra mentem essent, incommutabiles profecto non essent</i>. Ergo et in hac vita ipsum Deum videmus.</p><p title="I q. 12 a. 11 arg. 4"><a name="28765"><span class="ref">[28765] Iª q. 12 a. 11 arg. 4</span></a> Praeterea, secundum Augustinum, XII super Gen. ad Litt., visione intellectuali videntur ea quae sunt in anima per suam essentiam. Sed visio intellectualis est de rebus intelligibilibus, non per aliquas similitudines, sed per suas essentias, ut ipse ibidem dicit. Ergo, cum Deus sit per essentiam suam in anima nostra, per essentiam suam videtur a nobis.</p><p title="I q. 12 a. 11 s. c."><a name="28766"><span class="ref">[28766] Iª q. 12 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Exod. XXXIII, <i>non videbit me homo et vivet</i>. Glossa, <i>quandiu hic mortaliter vivitur, videri per quasdam imagines Deus potest; sed per ipsam naturae suae speciem non potest</i>.</p><p title="I q. 12 a. 11 co."><a name="28767"><span class="ref">[28767] Iª q. 12 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ab homine puro Deus videri per essentiam non potest, nisi ab hac vita mortali separetur. Cuius ratio est quia, sicut supra dictum est, modus cognitionis sequitur modum naturae rei cognoscentis. Anima autem nostra, quandiu in hac vita vivimus, habet esse in materia corporali, unde naturaliter non cognoscit aliqua nisi quae habent formam in materia, vel quae per huiusmodi cognosci possunt. Manifestum est autem quod per naturas rerum materialium divina essentia cognosci non potest. Ostensum est enim supra quod cognitio Dei per quamcumque similitudinem creatam, non est visio essentiae ipsius. Unde impossibile est animae hominis secundum hanc vitam viventis, essentiam Dei videre. Et huius signum est, quod anima nostra, quanto magis a corporalibus abstrahitur, tanto intelligibilium abstractorum fit capacior. Unde in somniis et alienationibus a sensibus corporis, magis divinae revelationes percipiuntur, et praevisiones futurorum. Quod ergo anima elevetur usque ad supremum intelligibilium, quod est essentia divina, esse non potest quandiu hac mortali vita utitur.</p><p title="I q. 12 a. 11 ad 1"><a name="28768"><span class="ref">[28768] Iª q. 12 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, secundum Dionysium, IV cap. Cael. Hier., sic in Scripturis dicitur aliquis Deum vidisse, inquantum formatae sunt aliquae figurae, vel sensibiles vel imaginariae, secundum aliquam similitudinem aliquod divinum repraesentantes. Quod ergo dicit Iacob, vidi Deum facie ad faciem, referendum est, non ad ipsam divinam essentiam, sed ad figuram in qua repraesentabatur Deus. Et hoc ipsum ad quandam prophetiae eminentiam pertinet, ut videatur persona Dei loquentis, licet imaginaria visione, ut infra patebit, cum de gradibus prophetiae loquemur. Vel hoc dicit Iacob ad designandam quandam eminentiam intelligibilis contemplationis, supra communem statum.</p><p title="I q. 12 a. 11 ad 2"><a name="28769"><span class="ref">[28769] Iª q. 12 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut Deus miraculose aliquid supernaturaliter in rebus corporeis operatur, ita etiam et supernaturaliter, et praeter communem ordinem, mentes aliquorum in hac carne viventium, sed non sensibus carnis utentium, usque ad visionem suae essentiae elevavit; ut dicit Augustinus, XII super Genes. ad Litt., et in libro de videndo Deum de Moyse, qui fuit magister Iudaeorum, et Paulo, qui fuit magister gentium. Et de hoc plenius tractabitur, cum de raptu agemus.</p><p title="I q. 12 a. 11 ad 3"><a name="28770"><span class="ref">[28770] Iª q. 12 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod omnia dicimur in Deo videre, et secundum ipsum de omnibus iudicare, inquantum per participationem sui luminis omnia cognoscimus et diiudicamus, nam et ipsum lumen naturale rationis participatio quaedam est divini luminis; sicut etiam omnia sensibilia dicimus videre et iudicare in sole, idest per lumen solis. Unde dicit Augustinus, I Soliloquiorum, <i>disciplinarum spectamina videri non possunt, nisi aliquo velut suo sole illustrentur, videlicet Deo</i>. Sicut ergo ad videndum aliquid sensibiliter, non est necesse quod videatur substantia solis, ita ad videndum aliquid intelligibiliter, non est necessarium quod videatur essentia Dei.</p><p title="I q. 12 a. 11 ad 4"><a name="28771"><span class="ref">[28771] Iª q. 12 a. 11 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod visio intellectualis est eorum quae sunt in anima per suam essentiam sicut intelligibilia in intellectu. Sic autem Deus est in anima beatorum, non autem in anima nostra; sed per praesentiam, essentiam, et potentiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="I q. 12 a. 12 arg. 1"><a name="28772"><span class="ref">[28772] Iª q. 12 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum sic proceditur. Videtur quod per naturalem rationem Deum in hac vita cognoscere non possimus. Dicit enim Boetius, in libro de Consol., quod <i>ratio non capit simplicem formam</i>. Deus autem maxime est simplex forma, ut supra ostensum est. Ergo ad eius cognitionem ratio naturalis pervenire non potest.</p><p title="I q. 12 a. 12 arg. 2"><a name="28773"><span class="ref">[28773] Iª q. 12 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, ratione naturali sine phantasmate nihil intelligit anima, ut dicitur in III de anima. Sed Dei, cum sit incorporeus, phantasma in nobis esse non potest. Ergo cognosci non potest a nobis cognitione naturali.</p><p title="I q. 12 a. 12 arg. 3"><a name="28774"><span class="ref">[28774] Iª q. 12 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, cognitio quae est per rationem naturalem, communis est bonis et malis, sicut natura eis communis est. Sed cognitio Dei competit tantum bonis, dicit enim Augustinus, I de Trin., quod <i>mentis humanae acies in tam excellenti luce non figitur, nisi per iustitiam fidei emundetur</i>. Ergo Deus per rationem naturalem cognosci non potest.</p><p title="I q. 12 a. 12 s. c."><a name="28775"><span class="ref">[28775] Iª q. 12 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Rom. I, <i>quod notum est Dei, manifestum est in illis</i>, idest, quod cognoscibile est de Deo per rationem naturalem.</p><p title="I q. 12 a. 12 co."><a name="28776"><span class="ref">[28776] Iª q. 12 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum quod naturalis nostra cognitio a sensu principium sumit, unde tantum se nostra naturalis cognitio extendere potest, inquantum manuduci potest per sensibilia. Ex sensibilibus autem non potest usque ad hoc intellectus noster pertingere, quod divinam essentiam videat, quia creaturae sensibiles sunt effectus Dei virtutem causae non adaequantes. Unde ex sensibilium cognitione non potest tota Dei virtus cognosci, et per consequens nec eius essentia videri. Sed quia sunt eius effectus a causa dependentes, ex eis in hoc perduci possumus, ut cognoscamus de Deo an est; et ut cognoscamus de ipso ea quae necesse est ei convenire secundum quod est prima omnium causa, excedens omnia sua causata. Unde cognoscimus de ipso habitudinem ipsius ad creaturas, quod scilicet omnium est causa; et differentiam creaturarum ab ipso, quod scilicet ipse non est aliquid eorum quae ab eo causantur; et quod haec non removentur ab eo propter eius defectum, sed quia superexcedit.</p><p title="I q. 12 a. 12 ad 1"><a name="28777"><span class="ref">[28777] Iª q. 12 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio ad formam simplicem pertingere non potest, ut sciat de ea quid est, potest tamen de ea cognoscere, ut sciat an est.</p><p title="I q. 12 a. 12 ad 2"><a name="28778"><span class="ref">[28778] Iª q. 12 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Deus naturali cognitione cognoscitur per phantasmata effectus sui.</p><p title="I q. 12 a. 12 ad 3"><a name="28779"><span class="ref">[28779] Iª q. 12 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod cognitio Dei per essentiam, cum sit per gratiam, non competit nisi bonis, sed cognitio eius quae est per rationem naturalem, potest competere bonis et malis. Unde dicit Augustinus, in libro Retractationum, <i>non approbo quod in oratione dixi, Deus, qui non nisi mundos verum scire voluisti, responderi enim potest, multos etiam non mundos multa scire vera</i>, scilicet per rationem naturalem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 13</h3><p title="I q. 12 a. 13 arg. 1"><a name="28780"><span class="ref">[28780] Iª q. 12 a. 13 arg. 1</span></a> Ad decimumtertium sic proceditur. Videtur quod per gratiam non habeatur altior cognitio Dei, quam ea quae habetur per naturalem rationem. Dicit enim Dionysius, in libro de mystica theologia, quod ille qui melius unitur Deo in hac vita, unitur ei sicut omnino ignoto, quod etiam de Moyse dicit, qui tamen excellentiam quandam obtinuit in gratiae cognitione. Sed coniungi Deo ignorando de eo quid est, hoc contingit etiam per rationem naturalem. Ergo per gratiam non plenius cognoscitur a nobis Deus, quam per rationem naturalem.</p><p title="I q. 12 a. 13 arg. 2"><a name="28781"><span class="ref">[28781] Iª q. 12 a. 13 arg. 2</span></a> Praeterea, per rationem naturalem in cognitionem divinorum pervenire non possumus, nisi per phantasmata, sic etiam nec secundum cognitionem gratiae. Dicit enim Dionysius, I cap. de Cael. Hier., quod <i>impossibile est nobis aliter lucere divinum radium, nisi varietate sacrorum velaminum circumvelatum</i>. Ergo per gratiam non plenius cognoscimus Deum, quam per rationem naturalem.</p><p title="I q. 12 a. 13 arg. 3"><a name="28782"><span class="ref">[28782] Iª q. 12 a. 13 arg. 3</span></a> Praeterea, intellectus noster per gratiam fidei Deo adhaeret. Fides autem non videtur esse cognitio, dicit enim Gregorius, in Homil., quod ea quae non videntur fidem habent, et non agnitionem. Ergo per gratiam non additur nobis aliqua excellentior cognitio de Deo.</p><p title="I q. 12 a. 13 s. c."><a name="28783"><span class="ref">[28783] Iª q. 12 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit apostolus, I Cor. II, <i>nobis revelavit Deus per spiritum suum</i>, illa scilicet quae nemo principum huius saeculi novit, idest philosophorum, ut exponit Glossa.</p><p title="I q. 12 a. 13 co."><a name="28784"><span class="ref">[28784] Iª q. 12 a. 13 co.</span></a> Respondeo dicendum quod per gratiam perfectior cognitio de Deo habetur a nobis, quam per rationem naturalem. Quod sic patet. Cognitio enim quam per naturalem rationem habemus, duo requirit, scilicet, phantasmata ex sensibilibus accepta, et lumen naturale intelligibile, cuius virtute intelligibiles conceptiones ab eis abstrahimus. Et quantum ad utrumque, iuvatur humana cognitio per revelationem gratiae. Nam et lumen naturale intellectus confortatur per infusionem luminis gratuiti. Et interdum etiam phantasmata in imaginatione hominis formantur divinitus, magis exprimentia res divinas, quam ea quae naturaliter a sensibilibus accipimus; sicut apparet in visionibus prophetalibus. Et interdum etiam aliquae res sensibiles formantur divinitus, aut etiam voces, ad aliquid divinum exprimendum; sicut in Baptismo visus est spiritus sanctus in specie columbae, et vox patris audita est, <i>hic est filius meus dilectus</i>.</p><p title="I q. 12 a. 13 ad 1"><a name="28785"><span class="ref">[28785] Iª q. 12 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet per revelationem gratiae in hac vita non cognoscamus de Deo quid est, et sic ei quasi ignoto coniungamur; tamen plenius ipsum cognoscimus, inquantum plures et excellentiores effectus eius nobis demonstrantur; et inquantum ei aliqua attribuimus ex revelatione divina, ad quae ratio naturalis non pertingit, ut Deum esse trinum et unum.</p><p title="I q. 12 a. 13 ad 2"><a name="28786"><span class="ref">[28786] Iª q. 12 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ex phantasmatibus, vel a sensu acceptis secundum naturalem ordinem, vel divinitus in imaginatione formatis, tanto excellentior cognitio intellectualis habetur, quanto lumen intelligibile in homine fortius fuerit. Et sic per revelationem ex phantasmatibus plenior cognitio accipitur, ex infusione divini luminis.</p><p title="I q. 12 a. 13 ad 3"><a name="28787"><span class="ref">[28787] Iª q. 12 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod fides cognitio quaedam est, inquantum intellectus determinatur per fidem ad aliquod cognoscibile. Sed haec determinatio ad unum non procedit ex visione credentis, sed a visione eius cui creditur. Et sic, inquantum deest visio, deficit a ratione cognitionis quae est in scientia, nam scientia determinat intellectum ad unum per visionem et intellectum primorum principiorum.</p></div></div><div id="q13" class="q"><h2>Quaestio 13</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 13 pr."><a name="28788"><span class="ref">[28788] Iª q. 13 pr.</span></a> Consideratis his quae ad divinam cognitionem pertinent, procedendum est ad considerationem divinorum nominum, unumquodque enim nominatur a nobis, secundum quod ipsum cognoscimus. Circa hoc ergo quaeruntur duodecim. Primo, utrum Deus sit nominabilis a nobis. Secundo, utrum aliqua nomina dicta de Deo, praedicentur de ipso substantialiter. Tertio, utrum aliqua nomina dicta de Deo, proprie dicantur de ipso; an omnia attribuantur ei metaphorice. Quarto, utrum multa nomina dicta de Deo, sint synonyma. Quinto, utrum nomina aliqua dicantur de Deo et creaturis univoce, vel aequivoce. Sexto, supposito quod dicantur analogice, utrum dicantur de Deo per prius, vel de creaturis. Septimo, utrum aliqua nomina dicantur de Deo ex tempore. Octavo, utrum hoc nomen Deus sit nomen naturae, vel operationis. Nono, utrum hoc nomen Deus sit nomen communicabile. Decimo, utrum accipiatur univoce vel aequivoce, secundum quod significat Deum per naturam, et per participationem, et secundum opinionem. Undecimo, utrum hoc nomen qui est sit maxime proprium nomen Dei. Duodecimo, utrum propositiones affirmativae possint formari de Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 13 a. 1 arg. 1"><a name="28789"><span class="ref">[28789] Iª q. 13 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod nullum nomen Deo conveniat. Dicit enim Dionysius, I cap. de Div. Nom., quod neque nomen eius est, neque opinio. Et Prov. XXX dicitur, <i>quod nomen eius, et quod nomen filii eius, si nosti?</i></p><p title="I q. 13 a. 1 arg. 2"><a name="28790"><span class="ref">[28790] Iª q. 13 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne nomen aut dicitur in abstracto, aut in concreto. Sed nomina significantia in concreto, non competunt Deo, cum simplex sit, neque nomina significantia in abstracto, quia non significant aliquid perfectum subsistens. Ergo nullum nomen potest dici de Deo.</p><p title="I q. 13 a. 1 arg. 3"><a name="28791"><span class="ref">[28791] Iª q. 13 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, nomina significant substantiam cum qualitate; verba autem et participia significant cum tempore; pronomina autem cum demonstratione vel relatione. Quorum nihil competit Deo, quia sine qualitate est et sine omni accidente, et sine tempore; et sentiri non potest, ut demonstrari possit; nec relative significari, cum relativa sint aliquorum antedictorum recordativa, vel nominum, vel participiorum, vel pronominum demonstrativorum. Ergo Deus nullo modo potest nominari a nobis.</p><p title="I q. 13 a. 1 s. c."><a name="28792"><span class="ref">[28792] Iª q. 13 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Exod. XV, <i>dominus quasi vir pugnator, omnipotens nomen eius</i>.</p><p title="I q. 13 a. 1 co."><a name="28793"><span class="ref">[28793] Iª q. 13 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, secundum philosophum, voces sunt signa intellectuum, et intellectus sunt rerum similitudines. Et sic patet quod voces referuntur ad res significandas, mediante conceptione intellectus. Secundum igitur quod aliquid a nobis intellectu cognosci potest, sic a nobis potest nominari. Ostensum est autem supra quod Deus in hac vita non potest a nobis videri per suam essentiam; sed cognoscitur a nobis ex creaturis, secundum habitudinem principii, et per modum excellentiae et remotionis. Sic igitur potest nominari a nobis ex creaturis, non tamen ita quod nomen significans ipsum, exprimat divinam essentiam secundum quod est, sicut hoc nomen homo exprimit sua significatione essentiam hominis secundum quod est, significat enim eius definitionem, declarantem eius essentiam; ratio enim quam significat nomen, est definitio.</p><p title="I q. 13 a. 1 ad 1"><a name="28794"><span class="ref">[28794] Iª q. 13 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ea ratione dicitur Deus non habere nomen, vel esse supra nominationem, quia essentia eius est supra id quod de Deo intelligimus et voce significamus.</p><p title="I q. 13 a. 1 ad 2"><a name="28795"><span class="ref">[28795] Iª q. 13 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, quia ex creaturis in Dei cognitionem venimus, et ex ipsis eum nominamus, nomina quae Deo attribuimus, hoc modo significant, secundum quod competit creaturis materialibus, quarum cognitio est nobis connaturalis, ut supra dictum est. Et quia in huiusmodi creaturis, ea quae sunt perfecta et subsistentia sunt composita; forma autem in eis non est aliquid completum subsistens, sed magis quo aliquid est, inde est quod omnia nomina a nobis imposita ad significandum aliquid completum subsistens, significant in concretione, prout competit compositis; quae autem imponuntur ad significandas formas simplices, significant aliquid non ut subsistens, sed ut quo aliquid est, sicut albedo significat ut quo aliquid est album. Quia igitur et Deus simplex est, et subsistens est, attribuimus ei et nomina abstracta, ad significandam simplicitatem eius; et nomina concreta, ad significandum subsistentiam et perfectionem ipsius, quamvis utraque nomina deficiant a modo ipsius, sicut intellectus noster non cognoscit eum ut est, secundum hanc vitam.</p><p title="I q. 13 a. 1 ad 3"><a name="28796"><span class="ref">[28796] Iª q. 13 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod significare substantiam cum qualitate, est significare suppositum cum natura vel forma determinata in qua subsistit. Unde, sicut de Deo dicuntur aliqua in concretione, ad significandum subsistentiam et perfectionem ipsius, sicut iam dictum est, ita dicuntur de Deo nomina significantia substantiam cum qualitate. Verba vero et participia consignificantia tempus dicuntur de ipso, ex eo quod aeternitas includit omne tempus, sicut enim simplicia subsistentia non possumus apprehendere et significare nisi per modum compositorum, ita simplicem aeternitatem non possumus intelligere vel voce exprimere, nisi per modum temporalium rerum; et hoc propter connaturalitatem intellectus nostri ad res compositas et temporales. Pronomina vero demonstrativa dicuntur de Deo, secundum quod faciunt demonstrationem ad id quod intelligitur, non ad id quod sentitur, secundum enim quod a nobis intelligitur, secundum hoc sub demonstratione cadit. Et sic, secundum illum modum quo nomina et participia et pronomina demonstrativa de Deo dicuntur, secundum hoc et pronominibus relativis significari potest.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 13 a. 2 arg. 1"><a name="28797"><span class="ref">[28797] Iª q. 13 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod nullum nomen dicatur de Deo substantialiter. Dicit enim Damascenus, <i>oportet singulum eorum quae de Deo dicuntur, non quid est secundum substantiam significare, sed quid non est ostendere, aut habitudinem quandam, aut aliquid eorum quae assequuntur naturam vel operationem</i>.</p><p title="I q. 13 a. 2 arg. 2"><a name="28798"><span class="ref">[28798] Iª q. 13 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, dicit Dionysius, I cap. de Div. Nom., <i>omnem sanctorum theologorum hymnum invenies, ad bonos thearchiae processus, manifestative et laudative Dei nominationes dividentem</i>, et est sensus, quod nomina quae in divinam laudem sancti doctores assumunt, secundum processus ipsius Dei distinguuntur. Sed quod significat processum alicuius rei, nihil significat ad eius essentiam pertinens. Ergo nomina dicta de Deo, non dicuntur de ipso substantialiter.</p><p title="I q. 13 a. 2 arg. 3"><a name="28799"><span class="ref">[28799] Iª q. 13 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, secundum hoc nominatur aliquid a nobis, secundum quod intelligitur. Sed non intelligitur Deus a nobis in hac vita secundum suam substantiam. Ergo nec aliquod nomen impositum a nobis, dicitur de Deo secundum suam substantiam.</p><p title="I q. 13 a. 2 s. c."><a name="28800"><span class="ref">[28800] Iª q. 13 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, VI de Trin., <i>Deo hoc est esse, quod fortem esse vel sapientem esse, et si quid de illa simplicitate dixeris, quo eius substantia significatur</i>. Ergo omnia nomina huiusmodi significant divinam substantiam.</p><p title="I q. 13 a. 2 co."><a name="28801"><span class="ref">[28801] Iª q. 13 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod de nominibus quae de Deo dicuntur negative, vel quae relationem ipsius ad creaturam significant, manifestum est quod substantiam eius nullo modo significant; sed remotionem alicuius ab ipso, vel relationem eius ad alium, vel potius alicuius ad ipsum. Sed de nominibus quae absolute et affirmative de Deo dicuntur, sicut bonus, sapiens, et huiusmodi, multipliciter aliqui sunt opinati. Quidam enim dixerunt quod haec omnia nomina, licet affirmative de Deo dicantur, tamen magis inventa sunt ad aliquid removendum a Deo, quam ad aliquid ponendum in ipso. Unde dicunt quod, cum dicimus Deum esse viventem, significamus quod Deus non hoc modo est, sicut res inanimatae, et similiter accipiendum est in aliis. Et hoc posuit Rabbi Moyses. Alii vero dicunt quod haec nomina imposita sunt ad significandum habitudinem eius ad creata, ut, cum dicimus Deus est bonus, sit sensus, Deus est causa bonitatis in rebus. Et eadem ratio est in aliis. Sed utrumque istorum videtur esse inconveniens, propter tria. Primo quidem, quia secundum neutram harum positionum posset assignari ratio quare quaedam nomina magis de Deo dicerentur quam alia. Sic enim est causa corporum, sicut est causa bonorum, unde, si nihil aliud significatur, cum dicitur Deus est bonus, nisi Deus est causa bonorum, poterit similiter dici quod Deus est corpus, quia est causa corporum. Item, per hoc quod dicitur quod est corpus, removetur quod non sit ens in potentia tantum, sicut materia prima. Secundo, quia sequeretur quod omnia nomina dicta de Deo, per posterius dicerentur de ipso, sicut sanum per posterius dicitur de medicina, eo quod significat hoc tantum quod sit causa sanitatis in animali, quod per prius dicitur sanum. Tertio, quia hoc est contra intentionem loquentium de Deo. Aliud enim intendunt dicere, cum dicunt Deum viventem, quam quod sit causa vitae nostrae, vel quod differat a corporibus inanimatis. Et ideo aliter dicendum est, quod huiusmodi quidem nomina significant substantiam divinam, et praedicantur de Deo substantialiter, sed deficiunt a repraesentatione ipsius. Quod sic patet. Significant enim sic nomina Deum, secundum quod intellectus noster cognoscit ipsum. Intellectus autem noster, cum cognoscat Deum ex creaturis, sic cognoscit ipsum, secundum quod creaturae ipsum repraesentant. Ostensum est autem supra quod Deus in se praehabet omnes perfectiones creaturarum, quasi simpliciter et universaliter perfectus. Unde quaelibet creatura intantum eum repraesentat, et est ei similis, inquantum perfectionem aliquam habet, non tamen ita quod repraesentet eum sicut aliquid eiusdem speciei vel generis, sed sicut excellens principium, a cuius forma effectus deficiunt, cuius tamen aliqualem similitudinem effectus consequuntur; sicut formae corporum inferiorum repraesentant virtutem solarem. Et hoc supra expositum est, cum de perfectione divina agebatur. Sic igitur praedicta nomina divinam substantiam significant, imperfecte tamen, sicut et creaturae imperfecte eam repraesentant. Cum igitur dicitur Deus est bonus, non est sensus, Deus est causa bonitatis, vel Deus non est malus, sed est sensus, id quod bonitatem dicimus in creaturis, praeexistit in Deo, et hoc quidem secundum modum altiorem. Unde ex hoc non sequitur quod Deo competat esse bonum inquantum causat bonitatem, sed potius e converso, quia est bonus, bonitatem rebus diffundit, secundum illud Augustini, de Doct. Christ., <i>inquantum bonus est, sumus</i>.</p><p title="I q. 13 a. 2 ad 1"><a name="28802"><span class="ref">[28802] Iª q. 13 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Damascenus ideo dicit quod haec nomina non significant quid est Deus, quia a nullo istorum nominum exprimitur quid est Deus perfecte, sed unumquodque imperfecte eum significat, sicut et creaturae imperfecte eum repraesentant.</p><p title="I q. 13 a. 2 ad 2"><a name="28803"><span class="ref">[28803] Iª q. 13 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in significatione nominum, aliud est quandoque a quo imponitur nomen ad significandum, et id ad quod significandum nomen imponitur, sicut hoc nomen lapis imponitur ab eo quod laedit pedem, non tamen imponitur ad hoc significandum quod significet laedens pedem, sed ad significandam quandam speciem corporum; alioquin omne laedens pedem esset lapis. Sic igitur dicendum est quod huiusmodi divina nomina imponuntur quidem a processibus deitatis, sicut enim secundum diversos processus perfectionum, creaturae Deum repraesentant, licet imperfecte; ita intellectus noster, secundum unumquemque processum, Deum cognoscit et nominat. Sed tamen haec nomina non imponit ad significandum ipsos processus, ut, cum dicitur Deus est vivens, sit sensus, ab eo procedit vita, sed ad significandum ipsum rerum principium, prout in eo praeexistit vita, licet eminentiori modo quam intelligatur vel significetur.</p><p title="I q. 13 a. 2 ad 3"><a name="28804"><span class="ref">[28804] Iª q. 13 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod essentiam Dei in hac vita cognoscere non possumus secundum quod in se est, sed cognoscimus eam secundum quod repraesentatur in perfectionibus creaturarum. Et sic nomina a nobis imposita eam significant.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 13 a. 3 arg. 1"><a name="28805"><span class="ref">[28805] Iª q. 13 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod nullum nomen dicatur de Deo proprie. Omnia enim nomina quae de Deo dicimus, sunt a creaturis accepta, ut dictum est. Sed nomina creaturarum metaphorice dicuntur de Deo, sicut cum dicitur Deus est lapis, vel leo, vel aliquid huiusmodi. Ergo omnia nomina dicta de Deo, dicuntur metaphorice.</p><p title="I q. 13 a. 3 arg. 2"><a name="28806"><span class="ref">[28806] Iª q. 13 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, nullum nomen proprie dicitur de aliquo, a quo verius removetur quam de eo praedicetur. Sed omnia huiusmodi nomina, bonus sapiens, et similia, verius removentur a Deo quam de eo praedicentur, ut patet per Dionysium, II cap. Cael. Hier. Ergo nullum istorum nominum proprie dicitur de Deo.</p><p title="I q. 13 a. 3 arg. 3"><a name="28807"><span class="ref">[28807] Iª q. 13 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, nomina corporum non dicuntur de Deo nisi metaphorice, cum sit incorporeus. Sed omnia huiusmodi nomina implicant quasdam corporales conditiones, significant enim cum tempore, et cum compositione, et cum aliis huiusmodi, quae sunt conditiones corporum. Ergo omnia huiusmodi nomina dicuntur de Deo metaphorice.</p><p title="I q. 13 a. 3 s. c."><a name="28808"><span class="ref">[28808] Iª q. 13 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Ambrosius, in Lib. II de fide, <i>sunt quaedam nomina, quae evidenter proprietatem divinitatis ostendunt; et quaedam quae perspicuam divinae maiestatis exprimunt veritatem; alia vero sunt, quae translative per similitudinem de Deo dicuntur</i>. Non igitur omnia nomina dicuntur de Deo metaphorice, sed aliqua dicuntur proprie.</p><p title="I q. 13 a. 3 co."><a name="28809"><span class="ref">[28809] Iª q. 13 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, Deum cognoscimus ex perfectionibus procedentibus in creaturas ab ipso; quae quidem perfectiones in Deo sunt secundum eminentiorem modum quam in creaturis. Intellectus autem noster eo modo apprehendit eas, secundum quod sunt in creaturis, et secundum quod apprehendit, ita significat per nomina. In nominibus igitur quae Deo attribuimus, est duo considerare, scilicet, perfectiones ipsas significatas, ut bonitatem, vitam, et huiusmodi; et modum significandi. Quantum igitur ad id quod significant huiusmodi nomina, proprie competunt Deo, et magis proprie quam ipsis creaturis, et per prius dicuntur de eo. Quantum vero ad modum significandi, non proprie dicuntur de Deo, habent enim modum significandi qui creaturis competit.</p><p title="I q. 13 a. 3 ad 1"><a name="28810"><span class="ref">[28810] Iª q. 13 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod quaedam nomina significant huiusmodi perfectiones a Deo procedentes in res creatas, hoc modo quod ipse modus imperfectus quo a creatura participatur divina perfectio, in ipso nominis significato includitur, sicut lapis significat aliquid materialiter ens, et huiusmodi nomina non possunt attribui Deo nisi metaphorice. Quaedam vero nomina significant ipsas perfectiones absolute, absque hoc quod aliquis modus participandi claudatur in eorum significatione, ut ens, bonum vivens, et huiusmodi, et talia proprie dicuntur de Deo.</p><p title="I q. 13 a. 3 ad 2"><a name="28811"><span class="ref">[28811] Iª q. 13 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ideo huiusmodi nomina dicit Dionysius negari a Deo, quia id quod significatur per nomen, non convenit eo modo ei, quo nomen significat, sed excellentiori modo. Unde ibidem dicit Dionysius quod Deus est super omnem substantiam et vitam.</p><p title="I q. 13 a. 3 ad 3"><a name="28812"><span class="ref">[28812] Iª q. 13 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ista nomina quae proprie dicuntur de Deo important conditiones corporales, non in ipso significato nominis, sed quantum ad modum significandi. Ea vero quae metaphorice de Deo dicuntur, important conditionem corporalem in ipso suo significato.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 13 a. 4 arg. 1"><a name="28813"><span class="ref">[28813] Iª q. 13 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod ista nomina dicta de Deo, sint nomina synonyma. Synonyma enim nomina dicuntur, quae omnino idem significant. Sed ista nomina dicta de Deo, omnino idem significant in Deo, quia bonitas Dei est eius essentia, et similiter sapientia. Ergo ista nomina sunt omnino synonyma.</p><p title="I q. 13 a. 4 arg. 2"><a name="28814"><span class="ref">[28814] Iª q. 13 a. 4 arg. 2</span></a> Si dicatur quod ista nomina significant idem secundum rem, sed secundum rationes diversas, contra, ratio cui non respondet aliquid in re, est vana; si ergo istae rationes sunt multae, et res est una, videtur quod rationes istae sint vanae.</p><p title="I q. 13 a. 4 arg. 3"><a name="28815"><span class="ref">[28815] Iª q. 13 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, magis est unum quod est unum re et ratione, quam quod est unum re et multiplex ratione. Sed Deus est maxime unus. Ergo videtur quod non sit unus re et multiplex ratione. Et sic nomina dicta de Deo non significant rationes diversas, et ita sunt synonyma.</p><p title="I q. 13 a. 4 s. c."><a name="28816"><span class="ref">[28816] Iª q. 13 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, omnia synonyma, sibi invicem adiuncta, nugationem adducunt, sicut si dicatur vestis indumentum. Si igitur omnia nomina dicta de Deo sunt synonyma, non posset convenienter dici Deus bonus, vel aliquid huiusmodi; cum tamen scriptum sit Ierem. XXXII, <i>fortissime, magne, potens, dominus exercituum nomen tibi</i>.</p><p title="I q. 13 a. 4 co."><a name="28817"><span class="ref">[28817] Iª q. 13 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod huiusmodi nomina dicta de Deo, non sunt synonyma. Quod quidem facile esset videre, si diceremus quod huiusmodi nomina sunt inducta ad removendum, vel ad designandum habitudinem causae respectu creaturarum, sic enim essent diversae rationes horum nominum secundum diversa negata, vel secundum diversos effectus connotatos. Sed secundum quod dictum est huiusmodi nomina substantiam divinam significare, licet imperfecte, etiam plane apparet, secundum praemissa, quod habent rationes diversas. Ratio enim quam significat nomen, est conceptio intellectus de re significata per nomen. Intellectus autem noster, cum cognoscat Deum ex creaturis, format ad intelligendum Deum conceptiones proportionatas perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas. Quae quidem perfectiones in Deo praeexistunt unite et simpliciter, in creaturis vero recipiuntur divise et multipliciter. Sicut igitur diversis perfectionibus creaturarum respondet unum simplex principium, repraesentatum per diversas perfectiones creaturarum varie et multipliciter; ita variis et multiplicibus conceptibus intellectus nostri respondet unum omnino simplex, secundum huiusmodi conceptiones imperfecte intellectum. Et ideo nomina Deo attributa, licet significent unam rem, tamen, quia significant eam sub rationibus multis et diversis, non sunt synonyma.</p><p title="I q. 13 a. 4 ad 1"><a name="28818"><span class="ref">[28818] Iª q. 13 a. 4 ad 1</span></a> Et sic patet solutio ad primum, quia nomina synonyma dicuntur, quae significant unum secundum unam rationem. Quae enim significant rationes diversas unius rei, non primo et per se unum significant, quia nomen non significat rem, nisi mediante conceptione intellectus, ut dictum est.</p><p title="I q. 13 a. 4 ad 2"><a name="28819"><span class="ref">[28819] Iª q. 13 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod rationes plures horum nominum non sunt cassae et vanae, quia omnibus eis respondet unum quid simplex, per omnia huiusmodi multipliciter et imperfecte repraesentatum.</p><p title="I q. 13 a. 4 ad 3"><a name="28820"><span class="ref">[28820] Iª q. 13 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod hoc ipsum ad perfectam Dei unitatem pertinet, quod ea quae sunt multipliciter et divisim in aliis, in ipso sunt simpliciter et unite. Et ex hoc contingit quod est unus re et plures secundum rationem, quia intellectus noster ita multipliciter apprehendit eum, sicut res multipliciter ipsum repraesentant.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 13 a. 5 arg. 1"><a name="28821"><span class="ref">[28821] Iª q. 13 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod ea quae dicuntur de Deo et creaturis, univoce de ipsis dicantur. Omne enim aequivocum reducitur ad univocum, sicut multa ad unum. Nam si hoc nomen canis aequivoce dicitur de latrabili et marino, oportet quod de aliquibus univoce dicatur, scilicet de omnibus latrabilibus, aliter enim esset procedere in infinitum. Inveniuntur autem quaedam agentia univoca, quae conveniunt cum suis effectibus in nomine et definitione, ut homo generat hominem; quaedam vero agentia aequivoca, sicut sol causat calidum, cum tamen ipse non sit calidus nisi aequivoce. Videtur igitur quod primum agens, ad quod omnia agentia reducuntur, sit agens univocum. Et ita, quae de Deo et creaturis dicuntur, univoce praedicantur.</p><p title="I q. 13 a. 5 arg. 2"><a name="28822"><span class="ref">[28822] Iª q. 13 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum aequivoca non attenditur aliqua similitudo. Cum igitur creaturae ad Deum sit aliqua similitudo, secundum illud Genes. I, <i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram</i>, videtur quod aliquid univoce de Deo et creaturis dicatur.</p><p title="I q. 13 a. 5 arg. 3"><a name="28823"><span class="ref">[28823] Iª q. 13 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, mensura est homogenea mensurato, ut dicitur in X Metaphys. Sed Deus est prima mensura omnium entium, ut ibidem dicitur. Ergo Deus est homogeneus creaturis. Et ita aliquid univoce de Deo et creaturis dici potest.</p><div class="sc"><p title="I q. 13 a. 5 s. c. 1"><a name="28824"><span class="ref">[28824] Iª q. 13 a. 5 s. c. 1</span></a> Sed contra, quidquid praedicatur de aliquibus secundum idem nomen et non secundum eandem rationem, praedicatur de eis aequivoce. Sed nullum nomen convenit Deo secundum illam rationem, secundum quam dicitur de creatura, nam sapientia in creaturis est qualitas, non autem in Deo; genus autem variatum mutat rationem, cum sit pars definitionis. Et eadem ratio est in aliis. Quidquid ergo de Deo et creaturis dicitur, aequivoce dicitur.</p><p title="I q. 13 a. 5 s. c. 2"><a name="28825"><span class="ref">[28825] Iª q. 13 a. 5 s. c. 2</span></a> Praeterea, Deus plus distat a creaturis, quam quaecumque creaturae ab invicem. Sed propter distantiam quarundam creaturarum, contingit quod nihil univoce de eis praedicari potest; sicut de his quae non conveniunt in aliquo genere. Ergo multo minus de Deo et creaturis aliquid univoce praedicatur, sed omnia praedicantur aequivoce.</p></div><p title="I q. 13 a. 5 co."><a name="28826"><span class="ref">[28826] Iª q. 13 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod impossibile est aliquid praedicari de Deo et creaturis univoce. Quia omnis effectus non adaequans virtutem causae agentis, recipit similitudinem agentis non secundum eandem rationem, sed deficienter, ita ut quod divisim et multipliciter est in effectibus, in causa est simpliciter et eodem modo; sicut sol secundum unam virtutem, multiformes et varias formas in istis inferioribus producit. Eodem modo, ut supra dictum est, omnes rerum perfectiones, quae sunt in rebus creatis divisim et multipliciter, in Deo praeexistunt unite. Sic igitur, cum aliquod nomen ad perfectionem pertinens de creatura dicitur, significat illam perfectionem ut distinctam secundum rationem definitionis ab aliis, puta cum hoc nomen sapiens de homine dicitur, significamus aliquam perfectionem distinctam ab essentia hominis, et a potentia et ab esse ipsius, et ab omnibus huiusmodi. Sed cum hoc nomen de Deo dicimus, non intendimus significare aliquid distinctum ab essentia vel potentia vel esse ipsius. Et sic, cum hoc nomen sapiens de homine dicitur, quodammodo circumscribit et comprehendit rem significatam, non autem cum dicitur de Deo, sed relinquit rem significatam ut incomprehensam, et excedentem nominis significationem. Unde patet quod non secundum eandem rationem hoc nomen sapiens de Deo et de homine dicitur. Et eadem ratio est de aliis. Unde nullum nomen univoce de Deo et creaturis praedicatur. Sed nec etiam pure aequivoce, ut aliqui dixerunt. Quia secundum hoc, ex creaturis nihil posset cognosci de Deo, nec demonstrari; sed semper incideret fallacia aequivocationis. Et hoc est tam contra philosophos, qui multa demonstrative de Deo probant, quam etiam contra apostolum dicentem, Rom. I, <i>invisibilia Dei per ea quae facta sunt, intellecta, conspiciuntur</i>. Dicendum est igitur quod huiusmodi nomina dicuntur de Deo et creaturis secundum analogiam, idest proportionem. Quod quidem dupliciter contingit in nominibus, vel quia multa habent proportionem ad unum, sicut sanum dicitur de medicina et urina, inquantum utrumque habet ordinem et proportionem ad sanitatem animalis, cuius hoc quidem signum est, illud vero causa; vel ex eo quod unum habet proportionem ad alterum, sicut sanum dicitur de medicina et animali, inquantum medicina est causa sanitatis quae est in animali. Et hoc modo aliqua dicuntur de Deo et creaturis analogice, et non aequivoce pure, neque univoce. Non enim possumus nominare Deum nisi ex creaturis, ut supra dictum est. Et sic, quidquid dicitur de Deo et creaturis, dicitur secundum quod est aliquis ordo creaturae ad Deum, ut ad principium et causam, in qua praeexistunt excellenter omnes rerum perfectiones. Et iste modus communitatis medius est inter puram aequivocationem et simplicem univocationem. Neque enim in his quae analogice dicuntur, est una ratio, sicut est in univocis; nec totaliter diversa, sicut in aequivocis; sed nomen quod sic multipliciter dicitur, significat diversas proportiones ad aliquid unum; sicut sanum, de urina dictum, significat signum sanitatis animalis, de medicina vero dictum, significat causam eiusdem sanitatis.</p><p title="I q. 13 a. 5 ad 1"><a name="28827"><span class="ref">[28827] Iª q. 13 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet in praedicationibus oporteat aequivoca ad univoca reduci, tamen in actionibus agens non univocum ex necessitate praecedit agens univocum. Agens enim non univocum est causa universalis totius speciei, ut sol est causa generationis omnium hominum. Agens vero univocum non est causa agens universalis totius speciei (alioquin esset causa sui ipsius, cum sub specie contineatur), sed est causa particularis respectu huius individui, quod in participatione speciei constituit. Causa igitur universalis totius speciei non est agens univocum. Causa autem universalis est prior particulari. Hoc autem agens universale, licet non sit univocum, non tamen est omnino aequivocum, quia sic non faceret sibi simile; sed potest dici agens analogicum, sicut in praedicationibus omnia univoca reducuntur ad unum primum, non univocum, sed analogicum, quod est ens.</p><p title="I q. 13 a. 5 ad 2"><a name="28828"><span class="ref">[28828] Iª q. 13 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod similitudo creaturae ad Deum est imperfecta, quia etiam nec idem secundum genus repraesentat, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 13 a. 5 ad 3"><a name="28829"><span class="ref">[28829] Iª q. 13 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Deus non est mensura proportionata mensuratis. Unde non oportet quod Deus et creaturae sub uno genere contineantur.</p><p title="I q. 13 a. 5 ad 4"><a name="28830"><span class="ref">[28830] Iª q. 13 a. 5 ad 4</span></a> Ea vero quae sunt in contrarium, concludunt quod non univoce huiusmodi nomina de Deo et creaturis praedicentur, non autem quod aequivoce.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 13 a. 6 arg. 1"><a name="28831"><span class="ref">[28831] Iª q. 13 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod nomina per prius dicantur de creaturis quam de Deo. Secundum enim quod cognoscimus aliquid, secundum hoc illud nominamus; cum nomina, secundum philosophum, sint signa intellectuum. Sed per prius cognoscimus creaturam quam Deum. Ergo nomina a nobis imposita, per prius conveniunt creaturis quam Deo.</p><p title="I q. 13 a. 6 arg. 2"><a name="28832"><span class="ref">[28832] Iª q. 13 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum Dionysium, in libro de Div. Nom., Deum ex creaturis nominamus. Sed nomina a creaturis translata in Deum, per prius dicuntur de creaturis quam de Deo; sicut leo, lapis, et huiusmodi. Ergo omnia nomina quae de Deo et de creaturis dicuntur, per prius de creaturis quam de Deo dicuntur.</p><p title="I q. 13 a. 6 arg. 3"><a name="28833"><span class="ref">[28833] Iª q. 13 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, omnia nomina quae communiter de Deo et creaturis dicuntur, dicuntur de Deo sicut de causa omnium, ut dicit Dionysius. Sed quod dicitur de aliquo per causam, per posterius de illo dicitur, per prius enim dicitur animal sanum quam medicina, quae est causa sanitatis. Ergo huiusmodi nomina per prius dicuntur de creaturis quam de Deo.</p><p title="I q. 13 a. 6 s. c."><a name="28834"><span class="ref">[28834] Iª q. 13 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ephes. III, <i>flecto genua mea ad patrem domini nostri Iesu, ex quo omnis paternitas in caelo et in terra nominatur</i>. Et eadem ratio videtur de nominibus aliis quae de Deo et creaturis dicuntur. Ergo huiusmodi nomina per prius de Deo quam de creaturis dicuntur.</p><p title="I q. 13 a. 6 co."><a name="28835"><span class="ref">[28835] Iª q. 13 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in omnibus nominibus quae de pluribus analogice dicuntur, necesse est quod omnia dicantur per respectum ad unum, et ideo illud unum oportet quod ponatur in definitione omnium. Et quia ratio quam significat nomen, est definitio, ut dicitur in IV Metaphys., necesse est quod illud nomen per prius dicatur de eo quod ponitur in definitione aliorum, et per posterius de aliis, secundum ordinem quo appropinquant ad illud primum vel magis vel minus, sicut sanum quod dicitur de animali, cadit in definitione sani quod dicitur de medicina, quae dicitur sana inquantum causat sanitatem in animali; et in definitione sani quod dicitur de urina, quae dicitur sana inquantum est signum sanitatis animalis. Sic ergo omnia nomina quae metaphorice de Deo dicuntur, per prius de creaturis dicuntur quam de Deo, quia dicta de Deo, nihil aliud significant quam similitudines ad tales creaturas. Sicut enim ridere, dictum de prato, nihil aliud significat quam quod pratum similiter se habet in decore cum floret, sicut homo cum ridet, secundum similitudinem proportionis; sic nomen leonis, dictum de Deo, nihil aliud significat quam quod Deus similiter se habet ut fortiter operetur in suis operibus, sicut leo in suis. Et sic patet quod, secundum quod dicuntur de Deo, eorum significatio definiri non potest, nisi per illud quod de creaturis dicitur. De aliis autem nominibus, quae non metaphorice dicuntur de Deo, esset etiam eadem ratio, si dicerentur de Deo causaliter tantum, ut quidam posuerunt. Sic enim. Cum dicitur Deus est bonus, nihil aliud esset quam Deus est causa bonitatis creaturae, et sic hoc nomen bonum, dictum de Deo, clauderet in suo intellectu bonitatem creaturae. Unde bonum per prius diceretur de creatura quam de Deo. Sed supra ostensum est quod huiusmodi nomina non solum dicuntur de Deo causaliter, sed etiam essentialiter. Cum enim dicitur Deus est bonus, vel sapiens, non solum significatur quod ipse sit causa sapientiae vel bonitatis, sed quod haec in eo eminentius praeexistunt. Unde, secundum hoc, dicendum est quod, quantum ad rem significatam per nomen, per prius dicuntur de Deo quam de creaturis, quia a Deo huiusmodi perfectiones in creaturas manant. Sed quantum ad impositionem nominis, per prius a nobis imponuntur creaturis, quas prius cognoscimus. Unde et modum significandi habent qui competit creaturis, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 13 a. 6 ad 1"><a name="28836"><span class="ref">[28836] Iª q. 13 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa procedit quantum ad impositionem nominis.</p><p title="I q. 13 a. 6 ad 2"><a name="28837"><span class="ref">[28837] Iª q. 13 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod non est eadem ratio de nominibus quae metaphorice de Deo dicuntur, et de aliis, ut dictum est.</p><p title="I q. 13 a. 6 ad 3"><a name="28838"><span class="ref">[28838] Iª q. 13 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod obiectio illa procederet, si huiusmodi nomina solum de Deo causaliter dicerentur et non essentialiter, sicut sanum de medicina.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 13 a. 7 arg. 1"><a name="28839"><span class="ref">[28839] Iª q. 13 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod nomina quae important relationem ad creaturas, non dicantur de Deo ex tempore. Omnia enim huiusmodi nomina significant divinam substantiam, ut communiter dicitur. Unde et Ambrosius dicit quod hoc nomen dominus est nomen potestatis, quae est divina substantia, et creator significat Dei actionem, quae est eius essentia. Sed divina substantia non est temporalis, sed aeterna. Ergo huiusmodi nomina non dicuntur de Deo ex tempore, sed ab aeterno.</p><p title="I q. 13 a. 7 arg. 2"><a name="28840"><span class="ref">[28840] Iª q. 13 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, cuicumque convenit aliquid ex tempore, potest dici factum, quod enim ex tempore est album, fit album. Sed Deo non convenit esse factum. Ergo de Deo nihil praedicatur ex tempore.</p><p title="I q. 13 a. 7 arg. 3"><a name="28841"><span class="ref">[28841] Iª q. 13 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, si aliqua nomina dicuntur de Deo ex tempore propter hoc quod important relationem ad creaturas, eadem ratio videtur de omnibus quae relationem ad creaturas important. Sed quaedam nomina importantia relationem ad creaturas, dicuntur de Deo ab aeterno, ab aeterno enim scivit creaturam et dilexit, secundum illud Ierem. XXXI, <i>in caritate perpetua dilexi te</i>. Ergo et alia nomina quae important relationem ad creaturas, ut dominus et creator, dicuntur de Deo ab aeterno.</p><p title="I q. 13 a. 7 arg. 4"><a name="28842"><span class="ref">[28842] Iª q. 13 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, huiusmodi nomina relationem significant. Oportet igitur quod relatio illa vel sit aliquid in Deo, vel in creatura tantum. Sed non potest esse quod sit in creatura tantum, quia sic Deus denominaretur dominus a relatione opposita, quae est in creaturis; nihil autem denominatur a suo opposito. Relinquitur ergo quod relatio est etiam aliquid in Deo. Sed in Deo nihil potest esse ex tempore, cum ipse sit supra tempus. Ergo videtur quod huiusmodi nomina non dicantur de Deo ex tempore.</p><p title="I q. 13 a. 7 arg. 5"><a name="28843"><span class="ref">[28843] Iª q. 13 a. 7 arg. 5</span></a> Praeterea, secundum relationem dicitur aliquid relative, puta secundum dominium dominus, sicut secundum albedinem albus. Si igitur relatio dominii non est in Deo secundum rem, sed solum secundum rationem, sequitur quod Deus non sit realiter dominus, quod patet esse falsum.</p><p title="I q. 13 a. 7 arg. 6"><a name="28844"><span class="ref">[28844] Iª q. 13 a. 7 arg. 6</span></a> Praeterea, in relativis quae non sunt simul natura, unum potest esse, altero non existente, sicut scibile existit, non existente scientia, ut dicitur in praedicamentis. Sed relativa quae dicuntur de Deo et creaturis, non sunt simul natura. Ergo potest aliquid dici relative de Deo ad creaturam, etiam creatura non existente. Et sic huiusmodi nomina, dominus et creator, dicuntur de Deo ab aeterno, et non ex tempore.</p><p title="I q. 13 a. 7 s. c."><a name="28845"><span class="ref">[28845] Iª q. 13 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, V de Trin., quod haec relativa appellatio dominus Deo convenit ex tempore.</p><p title="I q. 13 a. 7 co."><a name="28846"><span class="ref">[28846] Iª q. 13 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod quaedam nomina importantia relationem ad creaturam, ex tempore de Deo dicuntur, et non ab aeterno. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod quidam posuerunt relationem non esse rem naturae, sed rationis tantum. Quod quidem apparet esse falsum, ex hoc quod ipsae res naturalem ordinem et habitudinem habent ad invicem. Veruntamen sciendum est quod, cum relatio requirat duo extrema, tripliciter se habere potest ad hoc quod sit res naturae et rationis. Quandoque enim ex utraque parte est res rationis tantum, quando scilicet ordo vel habitudo non potest esse inter aliqua, nisi secundum apprehensionem rationis tantum, utpote cum dicimus idem eidem idem. Nam secundum quod ratio apprehendit bis aliquod unum, statuit illud ut duo; et sic apprehendit quandam habitudinem ipsius ad seipsum. Et similiter est de omnibus relationibus quae sunt inter ens et non ens; quas format ratio, inquantum apprehendit non ens ut quoddam extremum. Et idem est de omnibus relationibus quae consequuntur actum rationis, ut genus et species, et huiusmodi. Quaedam vero relationes sunt, quantum ad utrumque extremum, res naturae, quando scilicet est habitudo inter aliqua duo secundum aliquid realiter conveniens utrique. Sicut patet de omnibus relationibus quae consequuntur quantitatem, ut magnum et parvum, duplum et dimidium, et huiusmodi, nam quantitas est in utroque extremorum. Et simile est de relationibus quae consequuntur actionem et passionem, ut motivum et mobile, pater et filius, et similia. Quandoque vero relatio in uno extremorum est res naturae, et in altero est res rationis tantum. Et hoc contingit quandocumque duo extrema non sunt unius ordinis. Sicut sensus et scientia referuntur ad sensibile et scibile, quae quidem, inquantum sunt res quaedam in esse naturali existentes, sunt extra ordinem esse sensibilis et intelligibilis, et ideo in scientia quidem et sensu est relatio realis, secundum quod ordinantur ad sciendum vel sentiendum res; sed res ipsae in se consideratae, sunt extra ordinem huiusmodi. Unde in eis non est aliqua relatio realiter ad scientiam et sensum; sed secundum rationem tantum, inquantum intellectus apprehendit ea ut terminos relationum scientiae et sensus. Unde philosophus dicit, in V Metaphys., quod non dicuntur relative eo quod ipsa referantur ad alia, sed quia alia referuntur ad ipsa. Et similiter dextrum non dicitur de columna, nisi inquantum ponitur animali ad dextram, unde huiusmodi relatio non est realiter in columna, sed in animali. Cum igitur Deus sit extra totum ordinem creaturae, et omnes creaturae ordinentur ad ipsum, et non e converso, manifestum est quod creaturae realiter referuntur ad ipsum Deum; sed in Deo non est aliqua realis relatio eius ad creaturas, sed secundum rationem tantum, inquantum creaturae referuntur ad ipsum. Et sic nihil prohibet huiusmodi nomina importantia relationem ad creaturam, praedicari de Deo ex tempore, non propter aliquam mutationem ipsius, sed propter creaturae mutationem; sicut columna fit dextera animali, nulla mutatione circa ipsam existente, sed animali translato.</p><p title="I q. 13 a. 7 ad 1"><a name="28847"><span class="ref">[28847] Iª q. 13 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod relativa quaedam sunt imposita ad significandum ipsas habitudines relativas, ut dominus, servus, pater et filius, et huiusmodi, et haec dicuntur relativa secundum esse. Quaedam vero sunt imposita ad significandas res quas consequuntur quaedam habitudines, sicut movens et motum, caput et capitatum, et alia huiusmodi, quae dicuntur relativa secundum dici. Sic igitur et circa nomina divina haec differentia est consideranda. Nam quaedam significant ipsam habitudinem ad creaturam, ut dominus. Et huiusmodi non significant substantiam divinam directe, sed indirecte, inquantum praesupponunt ipsam, sicut dominium praesupponit potestatem, quae est divina substantia. Quaedam vero significant directe essentiam divinam, et ex consequenti important habitudinem; sicut salvator, creator, et huiusmodi, significant actionem Dei, quae est eius essentia. Utraque tamen nomina ex tempore de Deo dicuntur quantum ad habitudinem quam important, vel principaliter vel consequenter, non autem quantum ad hoc quod significant essentiam, vel directe vel indirecte.</p><p title="I q. 13 a. 7 ad 2"><a name="28848"><span class="ref">[28848] Iª q. 13 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut relationes quae de Deo dicuntur ex tempore, non sunt in Deo nisi secundum rationem, ita nec fieri nec factum esse dicitur de Deo, nisi secundum rationem, nulla mutatione circa ipsum existente, sicut est id, <i>domine refugium factus es nobis</i>.</p><p title="I q. 13 a. 7 ad 3"><a name="28849"><span class="ref">[28849] Iª q. 13 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod operatio intellectus et voluntatis est in operante, et ideo nomina quae significant relationes consequentes actionem intellectus vel voluntatis, dicuntur de Deo ab aeterno. Quae vero consequuntur actiones procedentes, secundum modum intelligendi, ad exteriores effectus, dicuntur de Deo ex tempore, ut salvator, creator, et huiusmodi.</p><p title="I q. 13 a. 7 ad 4"><a name="28850"><span class="ref">[28850] Iª q. 13 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod relationes significatae per huiusmodi nomina quae dicuntur de Deo ex tempore, sunt in Deo secundum rationem tantum, oppositae autem relationes in creaturis sunt secundum rem. Nec est inconveniens quod a relationibus realiter existentibus in re, Deus denominetur, tamen secundum quod cointelliguntur per intellectum nostrum oppositae relationes in Deo. Ut sic Deus dicatur relative ad creaturam, quia creatura refertur ad ipsum, sicut philosophus dicit, in V Metaphys., quod scibile dicitur relative, quia scientia refertur ad ipsum.</p><p title="I q. 13 a. 7 ad 5"><a name="28851"><span class="ref">[28851] Iª q. 13 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod, cum ea ratione referatur Deus ad creaturam, qua creatura refertur ad ipsum; cum relatio subiectionis realiter sit in creatura, sequitur quod Deus non secundum rationem tantum, sed realiter sit dominus. Eo enim modo dicitur dominus, quo creatura ei subiecta est.</p><p title="I q. 13 a. 7 ad 6"><a name="28852"><span class="ref">[28852] Iª q. 13 a. 7 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod, ad cognoscendum utrum relativa sint simul natura vel non, non oportet considerare ordinem rerum de quibus relativa dicuntur, sed significationes ipsorum relativorum. Si enim unum in sui intellectu claudat aliud et e converso, tunc sunt simul natura, sicut duplum et dimidium, pater et filius, et similia. Si autem unum in sui intellectu claudat aliud, et non e converso, tunc non sunt simul natura. Et hoc modo se habent scientia et scibile. Nam scibile dicitur secundum potentiam, scientia autem secundum habitum, vel secundum actum. Unde scibile, secundum modum suae significationis, praeexistit scientiae. Sed si accipiatur scibile secundum actum, tunc est simul cum scientia secundum actum, nam scitum non est aliquid nisi sit eius scientia. Licet igitur Deus sit prior creaturis, quia tamen in significatione domini clauditur quod habeat servum, et e converso, ista duo relativa, dominus et servus, sunt simul natura. Unde Deus non fuit dominus, antequam haberet creaturam sibi subiectam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 13 a. 8 arg. 1"><a name="28853"><span class="ref">[28853] Iª q. 13 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus non sit nomen naturae. Dicit enim Damascenus, in I libro, quod <i>Deus dicitur a theein</i>, quod est currere, et fovere universa; <i>vel ab aethein, idest ardere (Deus enim noster ignis consumens est omnem malitiam); vel a theasthai</i>, quod est considerare, omnia. Haec autem omnia ad operationem pertinent. Ergo hoc nomen Deus operationem significat, et non naturam.</p><p title="I q. 13 a. 8 arg. 2"><a name="28854"><span class="ref">[28854] Iª q. 13 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum hoc aliquid nominatur a nobis, secundum quod cognoscitur. Sed divina natura est nobis ignota. Ergo hoc nomen Deus non significat naturam divinam.</p><p title="I q. 13 a. 8 s. c."><a name="28855"><span class="ref">[28855] Iª q. 13 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Ambrosius, in libro I de fide, quod Deus est nomen naturae.</p><p title="I q. 13 a. 8 co."><a name="28856"><span class="ref">[28856] Iª q. 13 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod non est semper idem id a quo imponitur nomen ad significandum, et id ad quod significandum nomen imponitur. Sicut enim substantiam rei ex proprietatibus vel operationibus eius cognoscimus, ita substantiam rei denominamus quandoque ab aliqua eius operatione vel proprietate, sicut substantiam lapidis denominamus ab aliqua actione eius, quia laedit pedem; non tamen hoc nomen impositum est ad significandum hanc actionem, sed substantiam lapidis. Si qua vero sunt quae secundum se sunt nota nobis, ut calor, frigus, albedo, et huiusmodi, non ab aliis denominantur. Unde in talibus idem est quod nomen significat, et id a quo imponitur nomen ad significandum. Quia igitur Deus non est notus nobis in sui natura, sed innotescit nobis ex operationibus vel effectibus eius, ex his possumus eum nominare, ut supra dictum est. Unde hoc nomen Deus est nomen operationis, quantum ad id a quo imponitur ad significandum. Imponitur enim hoc nomen ab universali rerum providentia, omnes enim loquentes de Deo, hoc intendunt nominare Deum, quod habet providentiam universalem de rebus. Unde dicit Dionysius, XII cap. de Div. Nom., quod <i>deitas est quae omnia videt providentia et bonitate perfecta</i>. Ex hac autem operatione hoc nomen Deus assumptum, impositum est ad significandum divinam naturam.</p><p title="I q. 13 a. 8 ad 1"><a name="28857"><span class="ref">[28857] Iª q. 13 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod omnia quae posuit Damascenus, pertinent ad providentiam, a qua imponitur hoc nomen Deus ad significandum.</p><p title="I q. 13 a. 8 ad 2"><a name="28858"><span class="ref">[28858] Iª q. 13 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, secundum quod naturam alicuius rei ex eius proprietatibus et effectibus cognoscere possumus, sic eam nomine possumus significare. Unde, quia substantiam lapidis ex eius proprietate possumus cognoscere secundum seipsam, sciendo quid est lapis, hoc nomen lapis ipsam lapidis naturam, secundum quod in se est, significat, significat enim definitionem lapidis, per quam scimus quid est lapis. Ratio enim quam significat nomen, est definitio, ut dicitur in IV Metaphys. Sed ex effectibus divinis divinam naturam non possumus cognoscere secundum quod in se est, ut sciamus de ea quid est; sed per modum eminentiae et causalitatis et negationis, ut supra dictum est. Et sic hoc nomen Deus significat naturam divinam. Impositum est enim nomen hoc ad aliquid significandum supra omnia existens, quod est principium omnium, et remotum ab omnibus. Hoc enim intendunt significare nominantes Deum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I q. 13 a. 9 arg. 1"><a name="28859"><span class="ref">[28859] Iª q. 13 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus sit communicabile. Cuicumque enim communicatur res significata per nomen, communicatur et nomen ipsum. Sed hoc nomen Deus, ut dictum est, significat divinam naturam, quae est communicabilis aliis, secundum illud II Pet. I, <i>magna et pretiosa promissa nobis donavit, ut per hoc efficiamur divinae consortes naturae</i>. Ergo hoc nomen Deus est communicabile.</p><p title="I q. 13 a. 9 arg. 2"><a name="28860"><span class="ref">[28860] Iª q. 13 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, sola nomina propria non sunt communicabilia. Sed hoc nomen Deus non est nomen proprium, sed appellativum, quod patet ex hoc quod habet plurale, secundum illud Psalmi LXXXI, <i>ego dixi, dii estis</i>. Ergo hoc nomen Deus est communicabile.</p><p title="I q. 13 a. 9 arg. 3"><a name="28861"><span class="ref">[28861] Iª q. 13 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, hoc nomen Deus imponitur ab operatione, ut dictum est. Sed alia nomina quae imponuntur Deo ab operationibus, sive ab effectibus, sunt communicabilia, ut bonus, sapiens et huiusmodi. Ergo et hoc nomen Deus est communicabile.</p><p title="I q. 13 a. 9 s. c."><a name="28862"><span class="ref">[28862] Iª q. 13 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Sap. XIV, <i>incommunicabile nomen lignis et lapidibus imposuerunt</i>; et loquitur de nomine deitatis. Ergo hoc nomen Deus est nomen incommunicabile.</p><p title="I q. 13 a. 9 co."><a name="28863"><span class="ref">[28863] Iª q. 13 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliquod nomen potest esse communicabile dupliciter, uno modo, proprie; alio modo, per similitudinem. Proprie quidem communicabile est, quod secundum totam significationem nominis, est communicabile multis. Per similitudinem autem communicabile est, quod est communicabile secundum aliquid eorum quae includuntur in nominis significatione. Hoc enim nomen leo proprie communicatur omnibus illis in quibus invenitur natura quam significat hoc nomen leo, per similitudinem vero communicabile est illis qui participant aliquid leoninum, ut puta audaciam vel fortitudinem, qui metaphorice leones dicuntur. Ad sciendum autem quae nomina proprie sunt communicabilia, considerandum est quod omnis forma in supposito singulari existens, per quod individuatur, communis est multis, vel secundum rem vel secundum rationem saltem, sicut natura humana communis est multis secundum rem et rationem, natura autem solis non est communis multis secundum rem, sed secundum rationem tantum; potest enim natura solis intelligi ut in pluribus suppositis existens. Et hoc ideo, quia intellectus intelligit naturam cuiuslibet speciei per abstractionem a singulari, unde esse in uno supposito singulari vel in pluribus, est praeter intellectum naturae speciei, unde, servato intellectu naturae speciei, potest intelligi ut in pluribus existens. Sed singulare, ex hoc ipso quod est singulare, est divisum ab omnibus aliis. Unde omne nomen impositum ad significandum aliquod singulare, est incommunicabile et re et ratione, non enim potest nec in apprehensione cadere pluralitas huius individui. Unde nullum nomen significans aliquod individuum, est communicabile multis proprie, sed solum secundum similitudinem; sicut aliquis metaphorice potest dici Achilles, inquantum habet aliquid de proprietatibus Achillis, scilicet fortitudinem. Formae vero quae non individuantur per aliquod suppositum, sed per seipsas (quia scilicet sunt formae subsistentes), si intelligerentur secundum quod sunt in seipsis, non possent communicari nec re neque ratione; sed forte per similitudinem, sicut dictum est de individuis. Sed quia formas simplices per se subsistentes non possumus intelligere secundum quod sunt, sed intelligimus eas ad modum rerum compositarum habentium formas in materia; ideo, ut dictum est, imponimus eis nomina concreta significantia naturam in aliquo supposito. Unde, quantum pertinet ad rationem nominum, eadem ratio est de nominibus quae a nobis imponuntur ad significandum naturas rerum compositarum, et de nominibus quae a nobis imponuntur ad significandum naturas simplices subsistentes. Unde, cum hoc nomen Deus impositum sit ad significandum naturam divinam, ut dictum est; natura autem divina multiplicabilis non est, ut supra ostensum est, sequitur quod hoc nomen Deus incommunicabile quidem sit secundum rem, sed communicabile sit secundum opinionem, quemadmodum hoc nomen sol esset communicabile secundum opinionem ponentium multos soles. Et secundum hoc dicitur Gal. IV, <i>his qui natura non sunt dii, serviebatis</i>; Glossa, <i>non sunt dii natura, sed opinione hominum</i>. Est nihilominus communicabile hoc nomen Deus, non secundum suam totam significationem, sed secundum aliquid eius, per quandam similitudinem, ut dii dicantur, qui participant aliquid divinum per similitudinem, secundum illud, <i>ego dixi, dii estis</i>. Si vero esset aliquod nomen impositum ad significandum Deum non ex parte naturae, sed ex parte suppositi, secundum quod consideratur ut hoc aliquid, illud nomen esset omnibus modis incommunicabile, sicut forte est nomen tetragrammaton apud Hebraeos. Et est simile si quis imponeret nomen soli designans hoc individuum.</p><p title="I q. 13 a. 9 ad 1"><a name="28864"><span class="ref">[28864] Iª q. 13 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod natura divina non est communicabilis nisi secundum similitudinis participationem.</p><p title="I q. 13 a. 9 ad 2"><a name="28865"><span class="ref">[28865] Iª q. 13 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod hoc nomen Deus est nomen appellativum, et non proprium, quia significat naturam divinam ut in habente; licet ipse Deus, secundum rem, non sit nec universalis nec particularis. Nomina enim non sequuntur modum essendi qui est in rebus, sed modum essendi secundum quod in cognitione nostra est. Et tamen, secundum rei veritatem, est incommunicabile, secundum quod dictum est de hoc nomine sol.</p><p title="I q. 13 a. 9 ad 3"><a name="28866"><span class="ref">[28866] Iª q. 13 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod haec nomina bonus, sapiens, et similia, imposita quidem sunt a perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas, non tamen sunt imposita ad significandum divinam naturam, sed ad significandum ipsas perfectiones absolute. Et ideo etiam secundum rei veritatem sunt communicabilia multis. Sed hoc nomen Deus impositum est ab operatione propria Deo, quam experimur continue, ad significandum divinam naturam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="I q. 13 a. 10 arg. 1"><a name="28867"><span class="ref">[28867] Iª q. 13 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic proceditur. Videtur quod hoc nomen Deus univoce dicatur de Deo per naturam, et per participationem, et secundum opinionem. Ubi enim est diversa significatio, non est contradictio affirmantis et negantis, aequivocatio enim impedit contradictionem sed Catholicus dicens idolum non est Deus, contradicit Pagano dicenti idolum est Deus. Ergo Deus utrobique sumptum univoce dicitur.</p><p title="I q. 13 a. 10 arg. 2"><a name="28868"><span class="ref">[28868] Iª q. 13 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut idolum est Deus secundum opinionem et non secundum veritatem, ita fruitio carnalium delectationum dicitur felicitas secundum opinionem, et non secundum veritatem. Sed hoc nomen beatitudo univoce dicitur de hac beatitudine opinata, et de hac beatitudine vera. Ergo et hoc nomen Deus univoce dicitur de Deo secundum veritatem, et de Deo secundum opinionem.</p><p title="I q. 13 a. 10 arg. 3"><a name="28869"><span class="ref">[28869] Iª q. 13 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, univoca dicuntur quorum est ratio una. Sed Catholicus, cum dicit unum esse Deum, intelligit nomine Dei rem omnipotentem, et super omnia venerandam, et hoc idem intelligit gentilis, cum dicit idolum esse Deum. Ergo hoc nomen Deus univoce dicitur utrobique.</p><div class="sc"><p title="I q. 13 a. 10 s. c. 1"><a name="28870"><span class="ref">[28870] Iª q. 13 a. 10 s. c. 1</span></a> Sed contra, illud quod est in intellectu, est similitudo eius quod est in re, ut dicitur in I Periherm. Sed animal, dictum de animali vero et de animali picto, aequivoce dicitur. Ergo hoc nomen Deus, dictum de Deo vero et de Deo secundum opinionem, aequivoce dicitur.</p><p title="I q. 13 a. 10 s. c. 2"><a name="28871"><span class="ref">[28871] Iª q. 13 a. 10 s. c. 2</span></a> Praeterea, nullus potest significare id quod non cognoscit, sed gentilis non cognoscit naturam divinam, ergo, cum dicit idolum est Deus, non significat veram deitatem. Hanc autem significat Catholicus dicens unum esse Deum. Ergo hoc nomen Deus non dicitur univoce, sed aequivoce, de Deo vero, et de Deo secundum opinionem.</p></div><p title="I q. 13 a. 10 co."><a name="28872"><span class="ref">[28872] Iª q. 13 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum quod hoc nomen Deus, in praemissis tribus significationibus, non accipitur neque univoce neque aequivoce, sed analogice. Quod ex hoc patet. Quia univocorum est omnino eadem ratio, aequivocorum est omnino ratio diversa, in analogicis vero, oportet quod nomen secundum unam significationem acceptum, ponatur in definitione eiusdem nominis secundum alias significationes accepti. Sicut ens de substantia dictum, ponitur in definitione entis secundum quod de accidente dicitur; et sanum dictum de animali, ponitur in definitione sani secundum quod dicitur de urina et de medicina; huius enim sani quod est in animali, urina est significativa, et medicina factiva. Sic accidit in proposito. Nam hoc nomen Deus, secundum quod pro Deo vero sumitur, in ratione Dei sumitur secundum quod dicitur Deus secundum opinionem vel participationem. Cum enim aliquem nominamus Deum secundum participationem, intelligimus nomine Dei aliquid habens similitudinem veri Dei. Similiter cum idolum nominamus Deum, hoc nomine Deus intelligimus significari aliquid, de quo homines opinantur quod sit Deus. Et sic manifestum est quod alia et alia est significatio nominis, sed una illarum significationum clauditur in significationibus aliis. Unde manifestum est quod analogice dicitur.</p><p title="I q. 13 a. 10 ad 1"><a name="28873"><span class="ref">[28873] Iª q. 13 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod nominum multiplicitas non attenditur secundum nominis praedicationem, sed secundum significationem, hoc enim nomen homo, de quocumque praedicetur, sive vere sive false, dicitur uno modo. Sed tunc multipliciter diceretur, si per hoc nomen homo intenderemus significare diversa, puta, si unus intenderet significare per hoc nomen homo id quod vere est homo, et alius intenderet significare eodem nomine lapidem, vel aliquid aliud. Unde patet quod Catholicus dicens idolum non esse Deum, contradicit Pagano hoc asserenti, quia uterque utitur hoc nomine Deus ad significandum verum Deum. Cum enim Paganus dicit idolum esse Deum, non utitur hoc nomine secundum quod significat Deum opinabilem, sic enim verum diceret, cum etiam Catholici interdum in tali significatione hoc nomine utantur, ut cum dicitur, <i>omnes dii gentium Daemonia</i>.</p><p title="I q. 13 a. 10 ad 2"><a name="28874"><span class="ref">[28874] Iª q. 13 a. 10 ad 2</span></a> Et similiter dicendum ad secundum et tertium. Nam illae rationes procedunt secundum diversitatem praedicationis nominis, et non secundum diversam significationem.</p><p title="I q. 13 a. 10 ad 4"><a name="28875"><span class="ref">[28875] Iª q. 13 a. 10 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod animal dictum de animali vero et de picto, non dicitur pure aequivoce; sed philosophus largo modo accipit aequivoca, secundum quod includunt in se analoga. Quia et ens, quod analogice dicitur, aliquando dicitur aequivoce praedicari de diversis praedicamentis.</p><p title="I q. 13 a. 10 ad 5"><a name="28876"><span class="ref">[28876] Iª q. 13 a. 10 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod ipsam naturam Dei prout in se est, neque Catholicus neque Paganus cognoscit, sed uterque cognoscit eam secundum aliquam rationem causalitatis vel excellentiae vel remotionis, ut supra dictum est. Et secundum hoc, in eadem significatione accipere potest gentilis hoc nomen Deus, cum dicit idolum est Deus, in qua accipit ipsum Catholicus dicens idolum non est Deus. Si vero aliquis esset qui secundum nullam rationem Deum cognosceret, nec ipsum nominaret, nisi forte sicut proferimus nomina quorum significationem ignoramus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="I q. 13 a. 11 arg. 1"><a name="28877"><span class="ref">[28877] Iª q. 13 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum sic proceditur. Videtur quod hoc nomen qui est non sit maxime proprium nomen Dei. Hoc enim nomen Deus est nomen incommunicabile, ut dictum est. Sed hoc nomen qui est non est nomen incommunicabile. Ergo hoc nomen qui est non est maxime proprium nomen Dei.</p><p title="I q. 13 a. 11 arg. 2"><a name="28878"><span class="ref">[28878] Iª q. 13 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, Dionysius dicit, III cap. de Div. Nom., quod <i>boni nominatio est manifestativa omnium Dei processionum</i>. Sed hoc maxime Deo convenit, quod sit universale rerum principium. Ergo hoc nomen bonum est maxime proprium Dei, et non hoc nomen qui est.</p><p title="I q. 13 a. 11 arg. 3"><a name="28879"><span class="ref">[28879] Iª q. 13 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, omne nomen divinum videtur importare relationem ad creaturas, cum Deus non cognoscatur a nobis nisi per creaturas. Sed hoc nomen qui est nullam importat habitudinem ad creaturas. Ergo hoc nomen qui est non est maxime proprium nomen Dei.</p><p title="I q. 13 a. 11 s. c."><a name="28880"><span class="ref">[28880] Iª q. 13 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Exod. III, quod Moysi quaerenti, <i>si dixerint mihi, quod est nomen eius? Quid dicam eis?</i> Et respondit ei dominus, <i>sic dices eis, qui est misit me ad vos</i>. Ergo hoc nomen qui est est maxime proprium nomen Dei.</p><p title="I q. 13 a. 11 co."><a name="28881"><span class="ref">[28881] Iª q. 13 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum quod hoc nomen qui est triplici ratione est maxime proprium nomen Dei. Primo quidem, propter sui significationem. Non enim significat formam aliquam, sed ipsum esse. Unde, cum esse Dei sit ipsa eius essentia, et hoc nulli alii conveniat, ut supra ostensum est, manifestum est quod inter alia nomina hoc maxime proprie nominat Deum, unumquodque enim denominatur a sua forma. Secundo, propter eius universalitatem. Omnia enim alia nomina vel sunt minus communia; vel, si convertantur cum ipso, tamen addunt aliqua supra ipsum secundum rationem; unde quodammodo informant et determinant ipsum. Intellectus autem noster non potest ipsam Dei essentiam cognoscere in statu viae, secundum quod in se est, sed quemcumque modum determinet circa id quod de Deo intelligit, deficit a modo quo Deus in se est. Et ideo, quanto aliqua nomina sunt minus determinata, et magis communia et absoluta, tanto magis proprie dicuntur de Deo a nobis. Unde et Damascenus dicit quod <i>principalius omnibus quae de Deo dicuntur nominibus, est qui est, totum enim in seipso comprehendens, habet ipsum esse velut quoddam pelagus substantiae infinitum et indeterminatum</i>. Quolibet enim alio nomine determinatur aliquis modus substantiae rei, sed hoc nomen qui est nullum modum essendi determinat, sed se habet indeterminate ad omnes; et ideo nominat ipsum <i>pelagus substantiae infinitum</i>. Tertio vero, ex eius consignificatione. Significat enim esse in praesenti, et hoc maxime proprie de Deo dicitur, cuius esse non novit praeteritum vel futurum, ut dicit Augustinus in V de Trin.</p><p title="I q. 13 a. 11 ad 1"><a name="28882"><span class="ref">[28882] Iª q. 13 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod hoc nomen qui est est magis proprium nomen Dei quam hoc nomen Deus, quantum ad id a quo imponitur, scilicet ab esse, et quantum ad modum significandi et consignificandi, ut dictum est. Sed quantum ad id ad quod imponitur nomen ad significandum, est magis proprium hoc nomen Deus, quod imponitur ad significandum naturam divinam. Et adhuc magis proprium nomen est tetragrammaton, quod est impositum ad significandam ipsam Dei substantiam incommunicabilem, et, ut sic liceat loqui, singularem.</p><p title="I q. 13 a. 11 ad 2"><a name="28883"><span class="ref">[28883] Iª q. 13 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod hoc nomen bonum est principale nomen Dei inquantum est causa, non tamen simpliciter, nam esse absolute praeintelligitur causae.</p><p title="I q. 13 a. 11 ad 3"><a name="28884"><span class="ref">[28884] Iª q. 13 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non est necessarium quod omnia nomina divina importent habitudinem ad creaturas; sed sufficit quod imponantur ab aliquibus perfectionibus procedentibus a Deo in creaturas. Inter quas prima est ipsum esse, a qua sumitur hoc nomen qui est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="I q. 13 a. 12 arg. 1"><a name="28885"><span class="ref">[28885] Iª q. 13 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum sic proceditur. Videtur quod propositiones affirmativae non possunt formari de Deo. Dicit enim Dionysius, II cap. Cael. Hier., quod <i>negationes de Deo sunt verae, affirmationes autem incompactae</i>.</p><p title="I q. 13 a. 12 arg. 2"><a name="28886"><span class="ref">[28886] Iª q. 13 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, Boetius dicit, in libro de Trin., quod <i>forma simplex subiectum esse non potest</i>. Sed Deus maxime est forma simplex, ut supra ostensum est. Ergo non potest esse subiectum. Sed omne illud de quo propositio affirmativa formatur, accipitur ut subiectum. Ergo de Deo propositio affirmativa formari non potest.</p><p title="I q. 13 a. 12 arg. 3"><a name="28887"><span class="ref">[28887] Iª q. 13 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis intellectus intelligens rem aliter quam sit, est falsus. Sed Deus habet esse absque omni compositione, ut supra probatum est. Cum igitur omnis intellectus affirmativus intelligat aliquid cum compositione, videtur quod propositio affirmativa vere de Deo formari non possit.</p><p title="I q. 13 a. 12 s. c."><a name="28888"><span class="ref">[28888] Iª q. 13 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est quod fidei non subest falsum. Sed propositiones quaedam affirmativae subduntur fidei, utpote quod Deus est trinus et unus, et quod est omnipotens. Ergo propositiones affirmativae possunt vere formari de Deo.</p><p title="I q. 13 a. 12 co."><a name="28889"><span class="ref">[28889] Iª q. 13 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum quod propositiones affirmativae possunt vere formari de Deo. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod in qualibet propositione affirmativa vera, oportet quod praedicatum et subiectum significent idem secundum rem aliquo modo, et diversum secundum rationem. Et hoc patet tam in propositionibus quae sunt de praedicato accidentali, quam in illis quae sunt de praedicato substantiali. Manifestum est enim quod homo et albus sunt idem subiecto, et differunt ratione, alia enim est ratio hominis, et alia ratio albi. Et similiter cum dico homo est animal, illud enim ipsum quod est homo, vere animal est; in eodem enim supposito est et natura sensibilis, a qua dicitur animal, et rationalis, a qua dicitur homo. Unde hic etiam praedicatum et subiectum sunt idem supposito, sed diversa ratione. Sed et in propositionibus in quibus idem praedicatur de seipso, hoc aliquo modo invenitur; inquantum intellectus id quod ponit ex parte subiecti, trahit ad partem suppositi, quod vero ponit ex parte praedicati, trahit ad naturam formae in supposito existentis, secundum quod dicitur quod praedicata tenentur formaliter, et subiecta materialiter. Huic vero diversitati quae est secundum rationem, respondet pluralitas praedicati et subiecti, identitatem vero rei significat intellectus per ipsam compositionem. Deus autem, in se consideratus, est omnino unus et simplex, sed tamen intellectus noster secundum diversas conceptiones ipsum cognoscit, eo quod non potest ipsum ut in seipso est, videre. Sed tamen, quamvis intelligat ipsum sub diversis conceptionibus, cognoscit tamen quod omnibus suis conceptionibus respondet una et eadem res simpliciter. Hanc ergo pluralitatem quae est secundum rationem, repraesentat per pluralitatem praedicati et subiecti, unitatem vero repraesentat intellectus per compositionem.</p><p title="I q. 13 a. 12 ad 1"><a name="28890"><span class="ref">[28890] Iª q. 13 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Dionysius dicit affirmationes de Deo esse incompactas, vel inconvenientes secundum aliam translationem, inquantum nullum nomen Deo competit secundum modum significandi, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 13 a. 12 ad 2"><a name="28891"><span class="ref">[28891] Iª q. 13 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod intellectus noster non potest formas simplices subsistentes secundum quod in seipsis sunt, apprehendere, sed apprehendit eas secundum modum compositorum, in quibus est aliquid quod subiicitur, et est aliquid quod inest. Et ideo apprehendit formam simplicem in ratione subiecti, et attribuit ei aliquid.</p><p title="I q. 13 a. 12 ad 3"><a name="28892"><span class="ref">[28892] Iª q. 13 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod haec propositio, intellectus intelligens rem aliter quam sit, est falsus, est duplex, ex eo quod hoc adverbium aliter potest determinare hoc verbum intelligit ex parte intellecti, vel ex parte intelligentis. Si ex parte intellecti, sic propositio vera est, et est sensus, quicumque intellectus intelligit rem esse aliter quam sit, falsus est. Sed hoc non habet locum in proposito, quia intellectus noster, formans propositionem de Deo, non dicit eum esse compositum, sed simplicem. Si vero ex parte intelligentis, sic propositio falsa est. Alius est enim modus intellectus in intelligendo, quam rei in essendo. Manifestum est enim quod intellectus noster res materiales infra se existentes intelligit immaterialiter; non quod intelligat eas esse immateriales, sed habet modum immaterialem in intelligendo. Et similiter, cum intelligit simplicia quae sunt supra se, intelligit ea secundum modum suum, scilicet composite, non tamen ita quod intelligat ea esse composita. Et sic intellectus noster non est falsus, formans compositionem de Deo.</p></div></div><div id="q14" class="q"><h2>Quaestio 14</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 14 pr."><a name="28893"><span class="ref">[28893] Iª q. 14 pr.</span></a> Post considerationem eorum quae ad divinam substantiam pertinent, restat considerandum de his quae pertinent ad operationem ipsius. Et quia operatio quaedam est quae manet in operante, quaedam vero quae procedit in exteriorem effectum, primo agemus de scientia et voluntate (nam intelligere in intelligente est, et velle in volente); et postmodum de potentia Dei, quae consideratur ut principium operationis divinae in effectum exteriorem procedentis. Quia vero intelligere quoddam vivere est, post considerationem divinae scientiae, considerandum erit de vita divina. Et quia scientia verorum est, erit etiam considerandum de veritate et falsitate. Rursum, quia omne cognitum in cognoscente est, rationes autem rerum secundum quod sunt in Deo cognoscente, ideae vocantur, cum consideratione scientiae erit etiam adiungenda consideratio de ideis. Circa scientiam vero quaeruntur sexdecim. Primo, utrum in Deo sit scientia. Secundo, utrum Deus intelligat seipsum. Tertio, utrum comprehendat se. Quarto, utrum suum intelligere sit sua substantia. Quinto, utrum intelligat alia a se. Sexto, utrum habeat de eis propriam cognitionem. Septimo, utrum scientia Dei sit discursiva. Octavo, utrum scientia Dei sit causa rerum. Nono, utrum scientia Dei sit eorum quae non sunt. Decimo, utrum sit malorum. Undecimo, utrum sit singularium. Duodecimo, utrum sit infinitorum. Decimotertio, utrum sit contingentium futurorum. Decimoquarto, utrum sit enuntiabilium. Decimoquinto, utrum scientia Dei sit variabilis. Decimosexto, utrum Deus de rebus habeat speculativam scientiam vel practicam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 14 a. 1 arg. 1"><a name="28894"><span class="ref">[28894] Iª q. 14 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod in Deo non sit scientia. Scientia enim habitus est, qui Deo non competit, cum sit medius inter potentiam et actum. Ergo scientia non est in Deo.</p><p title="I q. 14 a. 1 arg. 2"><a name="28895"><span class="ref">[28895] Iª q. 14 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, scientia, cum sit conclusionum, est quaedam cognitio ab alio causata, scilicet ex cognitione principiorum. Sed nihil causatum est in Deo. Ergo scientia non est in Deo.</p><p title="I q. 14 a. 1 arg. 3"><a name="28896"><span class="ref">[28896] Iª q. 14 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis scientia vel universalis vel particularis est. Sed in Deo non est universale et particulare, ut ex superioribus patet; ergo in Deo non est scientia.</p><p title="I q. 14 a. 1 s. c."><a name="28897"><span class="ref">[28897] Iª q. 14 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod apostolus dicit Rom. XI, <i>o altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei</i>.</p><p title="I q. 14 a. 1 co."><a name="28898"><span class="ref">[28898] Iª q. 14 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in Deo perfectissime est scientia. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod cognoscentia a non cognoscentibus in hoc distinguuntur, quia non cognoscentia nihil habent nisi formam suam tantum; sed cognoscens natum est habere formam etiam rei alterius, nam species cogniti est in cognoscente. Unde manifestum est quod natura rei non cognoscentis est magis coarctata et limitata, natura autem rerum cognoscentium habet maiorem amplitudinem et extensionem. Propter quod dicit philosophus, III de anima, quod <i>anima est quodammodo omnia</i>. Coarctatio autem formae est per materiam. Unde et supra diximus quod formae, secundum quod sunt magis immateriales, secundum hoc magis accedunt ad quandam infinitatem. Patet igitur quod immaterialitas alicuius rei est ratio quod sit cognoscitiva; et secundum modum immaterialitatis est modus cognitionis. Unde in II de anima dicitur quod plantae non cognoscunt, propter suam materialitatem. Sensus autem cognoscitivus est, quia receptivus est specierum sine materia, et intellectus adhuc magis cognoscitivus, quia magis separatus est a materia et immixtus, ut dicitur in III de anima. Unde, cum Deus sit in summo immaterialitatis, ut ex superioribus patet, sequitur quod ipse sit in summo cognitionis.</p><p title="I q. 14 a. 1 ad 1"><a name="28899"><span class="ref">[28899] Iª q. 14 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, quia perfectiones procedentes a Deo in creaturas, altiori modo sunt in Deo, ut supra dictum est, oportet quod, quandocumque aliquod nomen sumptum a quacumque perfectione creaturae Deo attribuitur, secludatur ab eius significatione omne illud quod pertinet ad imperfectum modum qui competit creaturae. Unde scientia non est qualitas in Deo vel habitus, sed substantia et actus purus.</p><p title="I q. 14 a. 1 ad 2"><a name="28900"><span class="ref">[28900] Iª q. 14 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ea quae sunt divisim et multipliciter in creaturis, in Deo sunt simpliciter et unite, ut supra dictum est. Homo autem, secundum diversa cognita, habet diversas cognitiones, nam secundum quod cognoscit principia, dicitur habere intelligentiam; scientiam vero, secundum quod cognoscit conclusiones; sapientiam, secundum quod cognoscit causam altissimam; consilium vel prudentiam, secundum quod cognoscit agibilia. Sed haec omnia Deus una et simplici cognitione cognoscit, ut infra patebit. Unde simplex Dei cognitio omnibus istis nominibus nominari potest, ita tamen quod ab unoquoque eorum, secundum quod in divinam praedicationem venit, secludatur quidquid imperfectionis est, et retineatur quidquid perfectionis est. Et secundum hoc dicitur Iob XII, <i>apud ipsum est sapientia et fortitudo; ipse habet consilium et intelligentiam</i>.</p><p title="I q. 14 a. 1 ad 3"><a name="28901"><span class="ref">[28901] Iª q. 14 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod scientia est secundum modum cognoscentis, scitum enim est in sciente secundum modum scientis. Et ideo, cum modus divinae essentiae sit altior quam modus quo creaturae sunt, scientia divina non habet modum creatae scientiae, ut scilicet sit universalis vel particularis, vel in habitu vel in potentia, vel secundum aliquem talem modum disposita.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 14 a. 2 arg. 1"><a name="28902"><span class="ref">[28902] Iª q. 14 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod Deus non intelligat se. Dicitur enim in libro de causis, quod <i>omnis sciens qui scit suam essentiam, est rediens ad essentiam suam reditione completa</i>. Sed Deus non exit extra essentiam suam, nec aliquo modo movetur, et sic non competit sibi redire ad essentiam suam. Ergo ipse non est sciens essentiam suam.</p><p title="I q. 14 a. 2 arg. 2"><a name="28903"><span class="ref">[28903] Iª q. 14 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, intelligere est quoddam pati et moveri, ut dicitur in III de anima, scientia etiam est assimilatio ad rem scitam, et scitum etiam est perfectio scientis. Sed nihil movetur, vel patitur, vel perficitur a seipso; neque similitudo sibi est, ut Hilarius dicit. Ergo Deus non est sciens seipsum.</p><p title="I q. 14 a. 2 arg. 3"><a name="28904"><span class="ref">[28904] Iª q. 14 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, praecipue Deo sumus similes secundum intellectum, quia secundum mentem sumus ad imaginem Dei, ut dicit Augustinus. Sed intellectus noster non intelligit se, nisi sicut intelligit alia, ut dicitur in III de anima. Ergo nec Deus intelligit se, nisi forte intelligendo alia.</p><p title="I q. 14 a. 2 s. c."><a name="28905"><span class="ref">[28905] Iª q. 14 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur I ad Cor. II, <i>quae sunt Dei, nemo novit nisi spiritus Dei</i>.</p><p title="I q. 14 a. 2 co."><a name="28906"><span class="ref">[28906] Iª q. 14 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deus se per seipsum intelligit. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod, licet in operationibus quae transeunt in exteriorem effectum, obiectum operationis, quod significatur ut terminus, sit aliquid extra operantem; tamen in operationibus quae sunt in operante, obiectum quod significatur ut terminus operationis, est in ipso operante; et secundum quod est in eo, sic est operatio in actu. Unde dicitur in libro de anima, quod sensibile in actu est sensus in actu, et intelligibile in actu est intellectus in actu. Ex hoc enim aliquid in actu sentimus vel intelligimus, quod intellectus noster vel sensus informatur in actu per speciem sensibilis vel intelligibilis. Et secundum hoc tantum sensus vel intellectus aliud est a sensibili vel intelligibili, quia utrumque est in potentia. Cum igitur Deus nihil potentialitatis habeat, sed sit actus purus, oportet quod in eo intellectus et intellectum sint idem omnibus modis, ita scilicet, ut neque careat specie intelligibili, sicut intellectus noster cum intelligit in potentia; neque species intelligibilis sit aliud a substantia intellectus divini, sicut accidit in intellectu nostro, cum est actu intelligens; sed ipsa species intelligibilis est ipse intellectus divinus. Et sic seipsum per seipsum intelligit.</p><p title="I q. 14 a. 2 ad 1"><a name="28907"><span class="ref">[28907] Iª q. 14 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod redire ad essentiam suam nihil aliud est quam rem subsistere in seipsa. Forma enim, inquantum perficit materiam dando ei esse, quodammodo supra ipsam effunditur, inquantum vero in seipsa habet esse, in seipsam redit. Virtutes igitur cognoscitivae quae non sunt subsistentes, sed actus aliquorum organorum, non cognoscunt seipsas; sicut patet in singulis sensibus. Sed virtutes cognoscitivae per se subsistentes, cognoscunt seipsas. Et propter hoc dicitur in libro de causis, quod <i>sciens essentiam suam, redit ad essentiam suam</i>. Per se autem subsistere maxime convenit Deo. Unde secundum hunc modum loquendi, ipse est maxime rediens ad essentiam suam, et cognoscens seipsum.</p><p title="I q. 14 a. 2 ad 2"><a name="28908"><span class="ref">[28908] Iª q. 14 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod moveri et pati sumuntur aequivoce secundum quod intelligere dicitur esse quoddam moveri vel pati, ut dicitur in III de anima. Non enim intelligere est motus qui est actus imperfecti, qui est ab alio in aliud, sed actus perfecti, existens in ipso agente. Similiter etiam quod intellectus perficiatur ab intelligibili vel assimiletur ei, hoc convenit intellectui qui quandoque est in potentia, quia per hoc quod est in potentia, differt ab intelligibili, et assimilatur ei per speciem intelligibilem, quae est similitudo rei intellectae; et perficitur per ipsam, sicut potentia per actum. Sed intellectus divinus, qui nullo modo est in potentia, non perficitur per intelligibile, neque assimilatur ei, sed est sua perfectio et suum intelligibile.</p><p title="I q. 14 a. 2 ad 3"><a name="28909"><span class="ref">[28909] Iª q. 14 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod esse naturale non est materiae primae, quae est in potentia, nisi secundum quod est reducta in actum per formam. Intellectus autem noster possibilis se habet in ordine intelligibilium, sicut materia prima in ordine rerum naturalium, eo quod est in potentia ad intelligibilia, sicut materia prima ad naturalia. Unde intellectus noster possibilis non potest habere intelligibilem operationem, nisi inquantum perficitur per speciem intelligibilem alicuius. Et sic intelligit seipsum per speciem intelligibilem, sicut et alia, manifestum est enim quod ex eo quod cognoscit intelligibile, intelligit ipsum suum intelligere, et per actum cognoscit potentiam intellectivam. Deus autem est sicut actus purus tam in ordine existentium, quam in ordine intelligibilium, et ideo per seipsum, seipsum intelligit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 14 a. 3 arg. 1"><a name="28910"><span class="ref">[28910] Iª q. 14 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod Deus non comprehendat seipsum. Dicit enim Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod id quod comprehendit se, finitum est sibi. Sed Deus est omnibus modis infinitus. Ergo non comprehendit se.</p><p title="I q. 14 a. 3 arg. 2"><a name="28911"><span class="ref">[28911] Iª q. 14 a. 3 arg. 2</span></a> Si dicatur quod Deus infinitus est nobis, sed sibi finitus, contra, verius est unumquodque secundum quod est apud Deum, quam secundum quod est apud nos. Si igitur Deus sibi ipsi est finitus, nobis autem infinitus, verius est Deum esse finitum, quam infinitum. Quod est contra prius determinata. Non ergo Deus comprehendit seipsum.</p><p title="I q. 14 a. 3 s. c."><a name="28912"><span class="ref">[28912] Iª q. 14 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit ibidem, <i>omne quod intelligit se, comprehendit se</i>. Sed Deus intelligit se. Ergo comprehendit se.</p><p title="I q. 14 a. 3 co."><a name="28913"><span class="ref">[28913] Iª q. 14 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deus perfecte comprehendit seipsum. Quod sic patet. Tunc enim dicitur aliquid comprehendi, quando pervenitur ad finem cognitionis ipsius, et hoc est quando res cognoscitur ita perfecte, sicut cognoscibilis est. Sicut propositio demonstrabilis comprehenditur, quando scitur per demonstrationem, non autem quando cognoscitur per aliquam rationem probabilem. Manifestum est autem quod Deus ita perfecte cognoscit seipsum, sicut perfecte cognoscibilis est. Est enim unumquodque cognoscibile secundum modum sui actus, non enim cognoscitur aliquid secundum quod in potentia est, sed secundum quod est in actu, ut dicitur in IX Metaphys. Tanta est autem virtus Dei in cognoscendo, quanta est actualitas eius in existendo, quia per hoc quod actu est, et ab omni materia et potentia separatus, Deus cognoscitivus est, ut ostensum est. Unde manifestum est quod tantum seipsum cognoscit, quantum cognoscibilis est. Et propter hoc seipsum perfecte comprehendit.</p><p title="I q. 14 a. 3 ad 1"><a name="28914"><span class="ref">[28914] Iª q. 14 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod comprehendere, si proprie accipiatur, significat aliquid habens et includens alterum. Et sic oportet quod omne comprehensum sit finitum, sicut omne inclusum. Non sic autem comprehendi dicitur Deus a seipso, ut intellectus suus sit aliud quam ipse, et capiat ipsum et includat. Sed huiusmodi locutiones per negationem sunt exponendae. Sicut enim Deus dicitur esse in seipso, quia a nullo exteriori continetur; ita dicitur comprehendi a seipso, quia nihil est sui quod lateat ipsum dicit enim Augustinus, in libro de videndo Deum, quod <i>totum comprehenditur videndo, quod ita videtur, ut nihil eius lateat videntem</i>.</p><p title="I q. 14 a. 3 ad 2"><a name="28915"><span class="ref">[28915] Iª q. 14 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum dicitur Deus finitus est sibi, intelligendum est secundum quandam similitudinem proportionis; quia sic se habet in non excedendo intellectum suum, sicut se habet aliquod finitum in non excedendo intellectum finitum. Non autem sic dicitur Deus sibi finitus, quod ipse intelligat se esse aliquid finitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 14 a. 4 arg. 1"><a name="28916"><span class="ref">[28916] Iª q. 14 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod ipsum intelligere Dei non sit eius substantia. Intelligere enim est quaedam operatio. Operatio autem aliquid significat procedens ab operante. Ergo ipsum intelligere Dei non est ipsa Dei substantia.</p><p title="I q. 14 a. 4 arg. 2"><a name="28917"><span class="ref">[28917] Iª q. 14 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, cum aliquis intelligit se intelligere, hoc non est intelligere aliquid magnum vel principale intellectum, sed intelligere quoddam secundarium et accessorium. Si igitur Deus sit ipsum intelligere, intelligere Deum erit sicut cum intelligimus intelligere. Et sic non erit aliquid magnum intelligere Deum.</p><p title="I q. 14 a. 4 arg. 3"><a name="28918"><span class="ref">[28918] Iª q. 14 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, omne intelligere est aliquid intelligere. Cum ergo Deus intelligit se, si ipsemet non est aliud quam suum intelligere, intelligit se intelligere, et intelligere se intelligere se, et sic in infinitum. Non ergo ipsum intelligere Dei est eius substantia.</p><p title="I q. 14 a. 4 s. c."><a name="28919"><span class="ref">[28919] Iª q. 14 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, Lib. VII de Trin., <i>Deo hoc est esse, quod sapientem esse</i>. Hoc autem est sapientem esse, quod intelligere. Ergo Deo hoc est esse, quod intelligere. Sed esse Dei est eius substantia, ut supra ostensum est. Ergo intelligere Dei est eius substantia.</p><p title="I q. 14 a. 4 co."><a name="28920"><span class="ref">[28920] Iª q. 14 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod est necesse dicere quod intelligere Dei est eius substantia. Nam si intelligere Dei sit aliud quam eius substantia, oporteret, ut dicit philosophus in XII Metaphys., quod aliquid aliud esset actus et perfectio substantiae divinae, ad quod se haberet substantia divina sicut potentia ad actum (quod est omnino impossibile), nam intelligere est perfectio et actus intelligentis. Hoc autem qualiter sit, considerandum est. Sicut enim supra dictum est, intelligere non est actio progrediens ad aliquid extrinsecum, sed manet in operante sicut actus et perfectio eius, prout esse est perfectio existentis, sicut enim esse consequitur formam, ita intelligere sequitur speciem intelligibilem. In Deo autem non est forma quae sit aliud quam suum esse, ut supra ostensum est. Unde, cum ipsa sua essentia sit etiam species intelligibilis, ut dictum est, ex necessitate sequitur quod ipsum eius intelligere sit eius essentia et eius esse. Et sic patet ex omnibus praemissis quod in Deo intellectus, et id quod intelligitur, et species intelligibilis, et ipsum intelligere, sunt omnino unum et idem. Unde patet quod per hoc quod Deus dicitur intelligens, nulla multiplicitas ponitur in eius substantia.</p><p title="I q. 14 a. 4 ad 1"><a name="28921"><span class="ref">[28921] Iª q. 14 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod intelligere non est operatio exiens ab ipso operante, sed manens in ipso.</p><p title="I q. 14 a. 4 ad 2"><a name="28922"><span class="ref">[28922] Iª q. 14 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum intelligitur illud intelligere quod non est subsistens, non intelligitur aliquid magnum; sicut cum intelligimus intelligere nostrum. Et ideo non est simile de ipso intelligere divino, quod est subsistens.</p><p title="I q. 14 a. 4 ad 3"><a name="28923"><span class="ref">[28923] Iª q. 14 a. 4 ad 3</span></a> Et per hoc patet responsio ad tertium. Nam intelligere divinum, quod est in seipso subsistens, est sui ipsius; et non alicuius alterius, ut sic oporteat procedere in infinitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 14 a. 5 arg. 1"><a name="28924"><span class="ref">[28924] Iª q. 14 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat alia a se. Quaecumque enim sunt alia a Deo, sunt extra ipsum. Sed Augustinus dicit, in libro octoginta trium qu., quod <i>neque quidquam Deus extra seipsum intuetur</i>. Ergo non cognoscit alia a se.</p><p title="I q. 14 a. 5 arg. 2"><a name="28925"><span class="ref">[28925] Iª q. 14 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, intellectum est perfectio intelligentis. Si ergo Deus intelligat alia a se, aliquid aliud erit perfectio Dei, et nobilius ipso. Quod est impossibile.</p><p title="I q. 14 a. 5 arg. 3"><a name="28926"><span class="ref">[28926] Iª q. 14 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, ipsum intelligere speciem habet ab intelligibili, sicut et omnis alius actus a suo obiecto, unde et ipsum intelligere tanto est nobilius, quanto etiam nobilius est ipsum quod intelligitur. Sed Deus est ipsum suum intelligere, ut ex dictis patet. Si igitur Deus intelligit aliquid aliud a se, ipse Deus specificatur per aliquid aliud a se, quod est impossibile. Non igitur intelligit alia a se.</p><p title="I q. 14 a. 5 s. c."><a name="28927"><span class="ref">[28927] Iª q. 14 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Hebr. IV, <i>omnia nuda et aperta sunt oculis eius</i>.</p><p title="I q. 14 a. 5 co."><a name="28928"><span class="ref">[28928] Iª q. 14 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod necesse est Deum cognoscere alia a se. Manifestum est enim quod seipsum perfecte intelligit, alioquin suum esse non esset perfectum, cum suum esse sit suum intelligere. Si autem perfecte aliquid cognoscitur, necesse est quod virtus eius perfecte cognoscatur. Virtus autem alicuius rei perfecte cognosci non potest, nisi cognoscantur ea ad quae virtus se extendit. Unde, cum virtus divina se extendat ad alia, eo quod ipsa est prima causa effectiva omnium entium, ut ex supradictis patet; necesse est quod Deus alia a se cognoscat. Et hoc etiam evidentius fit, si adiungatur quod ipsum esse causae agentis primae, scilicet Dei, est eius intelligere. Unde quicumque effectus praeexistunt in Deo sicut in causa prima, necesse est quod sint in ipso eius intelligere; et quod omnia in eo sint secundum modum intelligibilem, nam omne quod est in altero, est in eo secundum modum eius in quo est. Ad sciendum autem qualiter alia a se cognoscat, considerandum est quod dupliciter aliquid cognoscitur, uno modo, in seipso; alio modo, in altero. In seipso quidem cognoscitur aliquid, quando cognoscitur per speciem propriam adaequatam ipsi cognoscibili, sicut cum oculus videt hominem per speciem hominis. In alio autem videtur id quod videtur per speciem continentis, sicut cum pars videtur in toto per speciem totius, vel cum homo videtur in speculo per speciem speculi, vel quocumque alio modo contingat aliquid in alio videri. Sic igitur dicendum est quod Deus seipsum videt in seipso, quia seipsum videt per essentiam suam. Alia autem a se videt non in ipsis, sed in seipso, inquantum essentia sua continet similitudinem aliorum ab ipso.</p><p title="I q. 14 a. 5 ad 1"><a name="28929"><span class="ref">[28929] Iª q. 14 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod verbum Augustini dicentis quod Deus nihil extra se intuetur, non est sic intelligendum, quasi nihil quod sit extra se intueatur, sed quia id quod est extra seipsum, non intuetur nisi in seipso, ut dictum est.</p><p title="I q. 14 a. 5 ad 2"><a name="28930"><span class="ref">[28930] Iª q. 14 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod intellectum est perfectio intelligentis non quidem secundum suam substantiam, sed secundum suam speciem, secundum quam est in intellectu, ut forma et perfectio eius, <i>lapis enim non est in anima, sed species eius</i>, ut dicitur in III de anima. Ea vero quae sunt alia a Deo, intelliguntur a Deo inquantum essentia Dei continet species eorum, ut dictum est. Unde non sequitur quod aliquid aliud sit perfectio divini intellectus, quam ipsa essentia Dei.</p><p title="I q. 14 a. 5 ad 3"><a name="28931"><span class="ref">[28931] Iª q. 14 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ipsum intelligere non specificatur per id quod in alio intelligitur, sed per principale intellectum, in quo alia intelliguntur. Intantum enim ipsum intelligere specificatur per obiectum suum, inquantum forma intelligibilis est principium intellectualis operationis, nam omnis operatio specificatur per formam quae est principium operationis, sicut calefactio per calorem. Unde per illam formam intelligibilem specificatur intellectualis operatio, quae facit intellectum in actu. Et haec est species principalis intellecti, quae in Deo nihil est aliud quam essentia sua, in qua omnes species rerum comprehenduntur. Unde non oportet quod ipsum intelligere divinum, vel potius ipse Deus, specificetur per aliud quam per essentiam divinam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 14 a. 6 arg. 1"><a name="28932"><span class="ref">[28932] Iª q. 14 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat alia a se propria cognitione. Sic enim cognoscit alia a se, ut dictum est, secundum quod alia ab ipso in eo sunt. Sed alia ab eo sunt in ipso sicut in prima causa communi et universali. Ergo et alia cognoscuntur a Deo, sicut in causa prima et universali. Hoc autem est cognoscere in universali, et non secundum propriam cognitionem. Ergo Deus cognoscit alia a se in universali, et non secundum propriam cognitionem.</p><p title="I q. 14 a. 6 arg. 2"><a name="28933"><span class="ref">[28933] Iª q. 14 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, quantum distat essentia creaturae ab essentia divina, tantum distat essentia divina ab essentia creaturae. Sed per essentiam creaturae non potest cognosci essentia divina, ut supra dictum est. Ergo nec per essentiam divinam potest cognosci essentia creaturae. Et sic, cum Deus nihil cognoscat nisi per essentiam suam, sequitur quod non cognoscat creaturam secundum eius essentiam, ut cognoscat de ea quid est, quod est propriam cognitionem de re habere.</p><p title="I q. 14 a. 6 arg. 3"><a name="28934"><span class="ref">[28934] Iª q. 14 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, propria cognitio non habetur de re, nisi per propriam eius rationem. Sed cum Deus cognoscat omnia per essentiam suam, non videtur quod unumquodque per propriam rationem cognoscat, idem enim non potest esse propria ratio multorum et diversorum. Non ergo habet propriam cognitionem Deus de rebus, sed communem, nam cognoscere res non secundum propriam rationem, est cognoscere res solum in communi.</p><p title="I q. 14 a. 6 s. c."><a name="28935"><span class="ref">[28935] Iª q. 14 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, habere propriam cognitionem de rebus, est cognoscere res non solum in communi, sed secundum quod sunt ab invicem distinctae. Sic autem Deus cognoscit res. Unde dicitur Heb. IV, quod <i>pertingit usque ad divisionem spiritus et animae, compagum quoque et medullarum; et discretor cogitationum et intentionum cordis; et non est ulla creatura invisibilis in conspectu eius</i>.</p><p title="I q. 14 a. 6 co."><a name="28936"><span class="ref">[28936] Iª q. 14 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa hoc quidam erraverunt, dicentes quod Deus alia a se non cognoscit nisi in communi, scilicet inquantum sunt entia. Sicut enim ignis, si cognosceret seipsum ut est principium caloris, cognosceret naturam caloris, et omnia alia inquantum sunt calida; ita Deus, inquantum cognoscit se ut principium essendi, cognoscit naturam entis, et omnia alia inquantum sunt entia. Sed hoc non potest esse. Nam intelligere aliquid in communi, et non in speciali, est imperfecte aliquid cognoscere. Unde intellectus noster, dum de potentia in actum reducitur, pertingit prius ad cognitionem universalem et confusam de rebus, quam ad propriam rerum cognitionem, sicut de imperfecto ad perfectum procedens, ut patet in I Physic. Si igitur cognitio Dei de rebus aliis a se, esset in universali tantum, et non in speciali, sequeretur quod eius intelligere non esset omnibus modis perfectum, et per consequens nec eius esse, quod est contra ea quae superius ostensa sunt. Oportet igitur dicere quod alia a se cognoscat propria cognitione; non solum secundum quod communicant in ratione entis, sed secundum quod unum ab alio distinguitur. Et ad huius evidentiam, considerandum est quod quidam, volentes ostendere quod Deus per unum cognoscit multa, utuntur quibusdam exemplis, ut puta quod, si centrum cognosceret seipsum, cognosceret omnes lineas progredientes a centro; vel lux, si cognosceret seipsam, cognosceret omnes colores. Sed haec exempla, licet quantum ad aliquid similia sint, scilicet quantum ad universalem causalitatem; tamen deficiunt quantum ad hoc, quod multitudo et diversitas non causantur ab illo uno principio universali, quantum ad id quod principium distinctionis est, sed solum quantum ad id in quo communicant. Non enim diversitas colorum causatur ex luce solum, sed ex diversa dispositione diaphani recipientis, et similiter diversitas linearum ex diverso situ. Et inde est quod huiusmodi diversitas et multitudo non potest cognosci in suo principio secundum propriam cognitionem, sed solum in communi. Sed in Deo non sic est. Supra enim ostensum est quod quidquid perfectionis est in quacumque creatura, totum praeexistit et continetur in Deo secundum modum excellentem. Non solum autem id in quo creaturae communicant, scilicet ipsum esse, ad perfectionem pertinet; sed etiam ea per quae creaturae ad invicem distinguuntur, sicut vivere, et intelligere, et huiusmodi, quibus viventia a non viventibus, et intelligentia a non intelligentibus distinguuntur. Et omnis forma, per quam quaelibet res in propria specie constituitur, perfectio quaedam est. Et sic omnia in Deo praeexistunt, non solum quantum ad id quod commune est omnibus, sed etiam quantum ad ea secundum quae res distinguuntur. Et sic, cum Deus in se omnes perfectiones contineat, comparatur Dei essentia ad omnes rerum essentias, non sicut commune ad propria, ut unitas ad numeros, vel centrum ad lineas; sed sicut perfectus actus ad imperfectos, ut si dicerem, homo ad animal, vel senarius, qui est numerus perfectus, ad numeros imperfectos sub ipso contentos. Manifestum est autem quod per actum perfectum cognosci possunt actus imperfecti, non solum in communi, sed etiam propria cognitione. Sicut qui cognoscit hominem, cognoscit animal propria cognitione, et qui cognoscit senarium, cognoscit trinarium propria cognitione. Sic igitur, cum essentia Dei habeat in se quidquid perfectionis habet essentia cuiuscumque rei alterius, et adhuc amplius, Deus in seipso potest omnia propria cognitione cognoscere. Propria enim natura uniuscuiusque consistit, secundum quod per aliquem modum divinam perfectionem participat. Non autem Deus perfecte seipsum cognosceret, nisi cognosceret quomodocumque participabilis est ab aliis sua perfectio, nec etiam ipsam naturam essendi perfecte sciret, nisi cognosceret omnes modos essendi. Unde manifestum est quod Deus cognoscit omnes res propria cognitione, secundum quod ab aliis distinguuntur.</p><p title="I q. 14 a. 6 ad 1"><a name="28937"><span class="ref">[28937] Iª q. 14 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod sic cognoscere aliquid sicut in cognoscente est, potest dupliciter intelligi. Uno modo, secundum quod hoc adverbium sic importat modum cognitionis ex parte rei cognitae. Et sic falsum est. Non enim semper cognoscens cognoscit cognitum secundum illud esse quod habet in cognoscente, oculus enim non cognoscit lapidem secundum esse quod habet in oculo; sed per speciem lapidis quam habet in se, cognoscit lapidem secundum esse quod habet extra oculum. Et si aliquis cognoscens cognoscat cognitum secundum esse quod habet in cognoscente, nihilominus cognoscit ipsum secundum esse quod habet extra cognoscentem, sicut intellectus cognoscit lapidem secundum esse intelligibile quod habet in intellectu, inquantum cognoscit se intelligere; sed nihilominus cognoscit esse lapidis in propria natura. Si vero intelligatur secundum quod hoc adverbium sic importat modum ex parte cognoscentis, verum est quod sic solum cognoscens cognoscit cognitum, secundum quod est in cognoscente, quia quanto perfectius est cognitum in cognoscente, tanto perfectior est modus cognitionis. Sic igitur dicendum est quod Deus non solum cognoscit res esse in seipso; sed per id quod in seipso continet res, cognoscit eas in propria natura; et tanto perfectius, quanto perfectius est unumquodque in ipso.</p><p title="I q. 14 a. 6 ad 2"><a name="28938"><span class="ref">[28938] Iª q. 14 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod essentia creaturae comparatur ad essentiam Dei, ut actus imperfectus ad perfectum. Et ideo essentia creaturae non sufficienter ducit in cognitionem essentiae divinae, sed e converso.</p><p title="I q. 14 a. 6 ad 3"><a name="28939"><span class="ref">[28939] Iª q. 14 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod idem non potest accipi ut ratio diversorum per modum adaequationis. Sed divina essentia est aliquid excedens omnes creaturas. Unde potest accipi ut propria ratio uniuscuiusque, secundum quod diversimode est participabilis vel imitabilis a diversis creaturis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 14 a. 7 arg. 1"><a name="28940"><span class="ref">[28940] Iª q. 14 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod scientia Dei sit discursiva. Scientia enim Dei non est secundum scire in habitu, sed secundum intelligere in actu. Sed secundum philosophum, in II Topic., scire in habitu contingit multa simul, sed intelligere actu unum tantum. Cum ergo Deus multa cognoscat, quia et se et alia, ut ostensum est, videtur quod non simul omnia intelligat, sed de uno in aliud discurrat.</p><p title="I q. 14 a. 7 arg. 2"><a name="28941"><span class="ref">[28941] Iª q. 14 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, cognoscere effectum per causam est scire discurrentis. Sed Deus cognoscit alia per seipsum, sicut effectum per causam. Ergo cognitio sua est discursiva.</p><p title="I q. 14 a. 7 arg. 3"><a name="28942"><span class="ref">[28942] Iª q. 14 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, perfectius Deus scit unamquamque creaturam quam nos sciamus. Sed nos in causis creatis cognoscimus earum effectus, et sic de causis ad causata discurrimus. Ergo videtur similiter esse in Deo.</p><p title="I q. 14 a. 7 s. c."><a name="28943"><span class="ref">[28943] Iª q. 14 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in XV de Trin., quod <i>Deus non particulatim vel singillatim omnia videt, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc; sed omnia videt simul</i>.</p><p title="I q. 14 a. 7 co."><a name="28944"><span class="ref">[28944] Iª q. 14 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in scientia divina nullus est discursus. Quod sic patet. In scientia enim nostra duplex est discursus. Unus secundum successionem tantum, sicut cum, postquam intelligimus aliquid in actu, convertimus nos ad intelligendum aliud. Alius discursus est secundum causalitatem, sicut cum per principia pervenimus in cognitionem conclusionum. Primus autem discursus Deo convenire non potest. Multa enim, quae successive intelligimus si unumquodque eorum in seipso consideretur, omnia simul intelligimus si in aliquo uno ea intelligamus, puta si partes intelligamus in toto, vel si diversas res videamus in speculo. Deus autem omnia videt in uno, quod est ipse, ut habitum est. Unde simul, et non successive omnia videt. Similiter etiam et secundus discursus Deo competere non potest. Primo quidem, quia secundus discursus praesupponit primum, procedentes enim a principiis ad conclusiones, non simul utrumque considerant. Deinde, quia discursus talis est procedentis de noto ad ignotum. Unde manifestum est quod, quando cognoscitur primum, adhuc ignoratur secundum. Et sic secundum non cognoscitur in primo, sed ex primo. Terminus vero discursus est, quando secundum videtur in primo, resolutis effectibus in causas, et tunc cessat discursus. Unde, cum Deus effectus suos in seipso videat sicut in causa, eius cognitio non est discursiva.</p><p title="I q. 14 a. 7 ad 1"><a name="28945"><span class="ref">[28945] Iª q. 14 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet sit unum tantum intelligere in seipso, tamen contingit multa intelligere in aliquo uno, ut dictum est.</p><p title="I q. 14 a. 7 ad 2"><a name="28946"><span class="ref">[28946] Iª q. 14 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Deus non cognoscit per causam quasi prius cognitam, effectus incognitos, sed eos cognoscit in causa. Unde eius cognitio est sine discursu, ut dictum est.</p><p title="I q. 14 a. 7 ad 3"><a name="28947"><span class="ref">[28947] Iª q. 14 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod effectus causarum creatarum videt quidem Deus in ipsis causis, multo melius quam nos, non tamen ita quod cognitio effectuum causetur in ipso ex cognitione causarum creatarum, sicut in nobis. Unde eius scientia non est discursiva.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 14 a. 8 arg. 1"><a name="28948"><span class="ref">[28948] Iª q. 14 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod scientia Dei non sit causa rerum. Dicit enim Origenes, super epistolam ad Rom., <i>non propterea aliquid erit, quia id scit Deus futurum; sed quia futurum est, ideo scitur a Deo antequam fiat</i>.</p><p title="I q. 14 a. 8 arg. 2"><a name="28949"><span class="ref">[28949] Iª q. 14 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, posita causa ponitur effectus. Sed scientia Dei est aeterna. Si ergo scientia Dei est causa rerum creatarum, videtur quod creaturae sint ab aeterno.</p><p title="I q. 14 a. 8 arg. 3"><a name="28950"><span class="ref">[28950] Iª q. 14 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, scibile est prius scientia, et mensura eius, ut dicitur in X Metaphys. Sed id quod est posterius et mensuratum, non potest esse causa. Ergo scientia Dei non est causa rerum.</p><p title="I q. 14 a. 8 s. c."><a name="28951"><span class="ref">[28951] Iª q. 14 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, XV de Trin., <i>universas creaturas, et spirituales et corporales, non quia sunt, ideo novit Deus; sed ideo sunt, quia novit</i>.</p><p title="I q. 14 a. 8 co."><a name="28952"><span class="ref">[28952] Iª q. 14 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod scientia Dei est causa rerum. Sic enim scientia Dei se habet ad omnes res creatas, sicut scientia artificis se habet ad artificiata. Scientia autem artificis est causa artificiatorum, eo quod artifex operatur per suum intellectum, unde oportet quod forma intellectus sit principium operationis, sicut calor est principium calefactionis. Sed considerandum est quod forma naturalis, inquantum est forma manens in eo cui dat esse, non nominat principium actionis; sed secundum quod habet inclinationem ad effectum. Et similiter forma intelligibilis non nominat principium actionis secundum quod est tantum in intelligente, nisi adiungatur ei inclinatio ad effectum, quae est per voluntatem. Cum enim forma intelligibilis ad opposita se habeat (cum sit eadem scientia oppositorum), non produceret determinatum effectum, nisi determinaretur ad unum per appetitum, ut dicitur in IX Metaphys. Manifestum est autem quod Deus per intellectum suum causat res, cum suum esse sit suum intelligere. Unde necesse est quod sua scientia sit causa rerum, secundum quod habet voluntatem coniunctam. Unde scientia Dei, secundum quod est causa rerum, consuevit nominari scientia approbationis.</p><p title="I q. 14 a. 8 ad 1"><a name="28953"><span class="ref">[28953] Iª q. 14 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Origenes locutus est attendens rationem scientiae, cui non competit ratio causalitatis, nisi adiuncta voluntate, ut dictum est. Sed quod dicit ideo praescire Deum aliqua, quia sunt futura, intelligendum est secundum causam consequentiae, non secundum causam essendi. Sequitur enim, si aliqua sunt futura, quod Deus ea praescierit, non tamen res futurae sunt causa quod Deus sciat.</p><p title="I q. 14 a. 8 ad 2"><a name="28954"><span class="ref">[28954] Iª q. 14 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod scientia Dei est causa rerum, secundum quod res sunt in scientia. Non fuit autem in scientia Dei, quod res essent ab aeterno. Unde, quamvis scientia Dei sit aeterna, non sequitur tamen quod creaturae sint ab aeterno.</p><p title="I q. 14 a. 8 ad 3"><a name="28955"><span class="ref">[28955] Iª q. 14 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod res naturales sunt mediae inter scientiam Dei et scientiam nostram, nos enim scientiam accipimus a rebus naturalibus, quarum Deus per suam scientiam causa est. Unde, sicut scibilia naturalia sunt priora quam scientia nostra, et mensura eius, ita scientia Dei est prior quam res naturales, et mensura ipsarum. Sicut aliqua domus est media inter scientiam artificis qui eam fecit, et scientiam illius qui eius cognitionem ex ipsa iam facta capit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I q. 14 a. 9 arg. 1"><a name="28956"><span class="ref">[28956] Iª q. 14 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic proceditur. Videtur quod Deus non habeat scientiam non entium. Scientia enim Dei non est nisi verorum. Sed verum et ens convertuntur. Ergo scientia Dei non est non entium.</p><p title="I q. 14 a. 9 arg. 2"><a name="28957"><span class="ref">[28957] Iª q. 14 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, scientia requirit similitudinem inter scientem et scitum. Sed ea quae non sunt, non possunt habere aliquam similitudinem ad Deum, qui est ipsum esse. Ergo ea quae non sunt, non possunt sciri a Deo.</p><p title="I q. 14 a. 9 arg. 3"><a name="28958"><span class="ref">[28958] Iª q. 14 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, scientia Dei est causa scitorum ab ipso. Sed non est causa non entium, quia non ens non habet causam. Ergo Deus non habet scientiam de non entibus.</p><p title="I q. 14 a. 9 s. c."><a name="28959"><span class="ref">[28959] Iª q. 14 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit apostolus ad Rom. IV, <i>qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt</i>.</p><p title="I q. 14 a. 9 co."><a name="28960"><span class="ref">[28960] Iª q. 14 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deus scit omnia quaecumque sunt quocumque modo. Nihil autem prohibet ea quae non sunt simpliciter, aliquo modo esse. Simpliciter enim sunt, quae actu sunt. Ea vero quae non sunt actu, sunt in potentia vel ipsius Dei, vel creaturae; sive in potentia activa, sive in passiva, sive in potentia opinandi, vel imaginandi, vel quocumque modo significandi. Quaecumque igitur possunt per creaturam fieri vel cogitari vel dici, et etiam quaecumque ipse facere potest, omnia cognoscit Deus, etiam si actu non sint. Et pro tanto dici potest quod habet etiam non entium scientiam. Sed horum quae actu non sunt, est attendenda quaedam diversitas. Quaedam enim, licet non sint nunc in actu, tamen vel fuerunt vel erunt, et omnia ista dicitur Deus scire scientia visionis. Quia, cum intelligere Dei, quod est eius esse, aeternitate mensuretur, quae sine successione existens totum tempus comprehendit, praesens intuitus Dei fertur in totum tempus, et in omnia quae sunt in quocumque tempore, sicut in subiecta sibi praesentialiter. Quaedam vero sunt, quae sunt in potentia Dei vel creaturae, quae tamen nec sunt nec erunt neque fuerunt. Et respectu horum non dicitur habere scientiam visionis, sed simplicis intelligentiae. Quod ideo dicitur, quia ea quae videntur apud nos, habent esse distinctum extra videntem.</p><p title="I q. 14 a. 9 ad 1"><a name="28961"><span class="ref">[28961] Iª q. 14 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, secundum quod sunt in potentia, sic habent veritatem ea quae non sunt actu, verum est enim ea esse in potentia. Et sic sciuntur a Deo.</p><p title="I q. 14 a. 9 ad 2"><a name="28962"><span class="ref">[28962] Iª q. 14 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum Deus sit ipsum esse, intantum unumquodque est, inquantum participat de Dei similitudine, sicut unumquodque intantum est calidum, inquantum participat calorem. Sic et ea quae sunt in potentia, etiam si non sunt in actu, cognoscuntur a Deo.</p><p title="I q. 14 a. 9 ad 3"><a name="28963"><span class="ref">[28963] Iª q. 14 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Dei scientia est causa rerum, voluntate adiuncta. Unde non oportet quod quaecumque scit Deus, sint vel fuerint vel futura sint, sed solum ea quae vult esse, vel permittit esse. Et iterum, non est in scientia Dei ut illa sint, sed quod esse possint.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="I q. 14 a. 10 arg. 1"><a name="28964"><span class="ref">[28964] Iª q. 14 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat mala. Dicit enim philosophus, in III de anima, quod intellectus qui non est in potentia, non cognoscit privationem. Sed malum est privatio boni, ut dicit Augustinus. Igitur, cum intellectus Dei nunquam sit in potentia, sed semper actu, ut ex dictis patet, videtur quod Deus non cognoscat mala.</p><p title="I q. 14 a. 10 arg. 2"><a name="28965"><span class="ref">[28965] Iª q. 14 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis scientia vel est causa sciti, vel causatur ab eo. Sed scientia Dei non est causa mali, nec causatur a malo. Ergo scientia Dei non est malorum.</p><p title="I q. 14 a. 10 arg. 3"><a name="28966"><span class="ref">[28966] Iª q. 14 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, omne quod cognoscitur, cognoscitur per suam similitudinem, vel per suum oppositum. Quidquid autem cognoscit Deus, cognoscit per suam essentiam, ut ex dictis patet. Divina autem essentia neque est similitudo mali, neque ei malum opponitur, divinae enim essentiae nihil est contrarium, ut dicit Augustinus, XII de Civ. Dei. Ergo Deus non cognoscit mala.</p><p title="I q. 14 a. 10 arg. 4"><a name="28967"><span class="ref">[28967] Iª q. 14 a. 10 arg. 4</span></a> Praeterea, quod cognoscitur non per seipsum, sed per aliud, imperfecte cognoscitur. Sed malum non cognoscitur a Deo per seipsum, quia sic oporteret quod malum esset in Deo; oportet enim cognitum esse in cognoscente. Si ergo cognoscitur per aliud, scilicet per bonum, imperfecte cognoscetur ab ipso, quod est impossibile, quia nulla cognitio Dei est imperfecta. Ergo scientia Dei non est malorum.</p><p title="I q. 14 a. 10 s. c."><a name="28968"><span class="ref">[28968] Iª q. 14 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Proverb. XV, <i>Infernus et perditio coram Deo</i>.</p><p title="I q. 14 a. 10 co."><a name="28969"><span class="ref">[28969] Iª q. 14 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum quod quicumque perfecte cognoscit aliquid, oportet quod cognoscat omnia quae possunt illi accidere. Sunt autem quaedam bona, quibus accidere potest ut per mala corrumpantur. Unde Deus non perfecte cognosceret bona, nisi etiam cognosceret mala. Sic autem est cognoscibile unumquodque, secundum quod est. Unde, cum hoc sit esse mali, quod est privatio boni, per hoc ipsum quod Deus cognoscit bona, cognoscit etiam mala; sicut per lucem cognoscuntur tenebrae. Unde dicit Dionysius, VII cap. de Div. Nom., quod <i>Deus per semetipsum tenebrarum accipit visionem, non aliunde videns tenebras quam a lumine</i>.</p><p title="I q. 14 a. 10 ad 1"><a name="28970"><span class="ref">[28970] Iª q. 14 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod verbum philosophi est sic intelligendum, quod intellectus qui non est in potentia, non cognoscit privationem per privationem in ipso existentem. Et hoc congruit cum eo quod supra dixerat, quod punctum et omne indivisibile per privationem divisionis cognoscitur. Quod contingit ex hoc, quia formae simplices et indivisibiles non sunt actu in intellectu nostro, sed in potentia tantum, nam si essent actu in intellectu nostro, non per privationem cognoscerentur. Et sic cognoscuntur simplicia a substantiis separatis. Deus igitur non cognoscit malum per privationem in se existentem, sed per bonum oppositum.</p><p title="I q. 14 a. 10 ad 2"><a name="28971"><span class="ref">[28971] Iª q. 14 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod scientia Dei non est causa mali, sed est causa boni, per quod cognoscitur malum.</p><p title="I q. 14 a. 10 ad 3"><a name="28972"><span class="ref">[28972] Iª q. 14 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet malum non opponatur essentiae divinae, quae non est corruptibilis per malum, opponitur tamen effectibus Dei; quos per essentiam suam cognoscit, et eos cognoscens, mala opposita cognoscit.</p><p title="I q. 14 a. 10 ad 4"><a name="28973"><span class="ref">[28973] Iª q. 14 a. 10 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod cognoscere aliquid per aliud tantum, est imperfectae cognitionis, si illud sit cognoscibile per se. Sed malum non est per se cognoscibile, quia de ratione mali est, quod sit privatio boni. Et sic neque definiri, neque cognosci potest, nisi per bonum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="I q. 14 a. 11 arg. 1"><a name="28974"><span class="ref">[28974] Iª q. 14 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum sic proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat singularia. Intellectus enim divinus immaterialior est quam intellectus humanus. Sed intellectus humanus, propter suam immaterialitatem, non cognoscit singularia, sed, sicut dicitur in II de anima, <i>ratio est universalium, sensus vero singularium</i>. Ergo Deus non cognoscit singularia.</p><p title="I q. 14 a. 11 arg. 2"><a name="28975"><span class="ref">[28975] Iª q. 14 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, illae solae virtutes in nobis sunt singularium cognoscitivae, quae recipiunt species non abstractas a materialibus conditionibus. Sed res in Deo sunt maxime abstractae ab omni materialitate. Ergo Deus non cognoscit singularia.</p><p title="I q. 14 a. 11 arg. 3"><a name="28976"><span class="ref">[28976] Iª q. 14 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis cognitio est per aliquam similitudinem. Sed similitudo singularium, inquantum sunt singularia, non videtur esse in Deo, quia principium singularitatis est materia, quae, cum sit ens in potentia tantum, omnino est dissimilis Deo, qui est actus purus. Non ergo Deus potest cognoscere singularia.</p><p title="I q. 14 a. 11 s. c."><a name="28977"><span class="ref">[28977] Iª q. 14 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur, Proverb. XVI, <i>omnes viae hominum patent oculis eius</i>.</p><p title="I q. 14 a. 11 co."><a name="28978"><span class="ref">[28978] Iª q. 14 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deus cognoscit singularia. Omnes enim perfectiones in creaturis inventae, in Deo praeexistunt secundum altiorem modum, ut ex dictis patet. Cognoscere autem singularia pertinet ad perfectionem nostram. Unde necesse est quod Deus singularia cognoscat. Nam et philosophus pro inconvenienti habet, quod aliquid cognoscatur a nobis, quod non cognoscatur a Deo. Unde contra Empedoclem arguit, in I de anima et in III Metaphys., quod accideret Deum esse insipientissimum, si discordiam ignoraret. Sed perfectiones quae in inferioribus dividuntur, in Deo simpliciter et unite existunt. Unde, licet nos per aliam potentiam cognoscamus universalia et immaterialia, et per aliam singularia et materialia; Deus tamen per suum simplicem intellectum utraque cognoscit. Sed qualiter hoc esse possit, quidam manifestare volentes, dixerunt quod Deus cognoscit singularia per causas universales, nam nihil est in aliquo singularium, quod non ex aliqua causa oriatur universali. Et ponunt exemplum, sicut si aliquis astrologus cognosceret omnes motus universales caeli, posset praenuntiare omnes eclipses futuras. Sed istud non sufficit. Quia singularia ex causis universalibus sortiuntur quasdam formas et virtutes, quae, quantumcumque ad invicem coniungantur, non individuantur nisi per materiam individualem. Unde qui cognosceret Socratem per hoc quod est albus vel Sophronisci filius, vel quidquid aliud sic dicatur, non cognosceret ipsum inquantum est hic homo. Unde secundum modum praedictum, Deus non cognosceret singularia in sua singularitate. Alii vero dixerunt quod Deus cognoscit singularia, applicando causas universales ad particulares effectus. Sed hoc nihil est. Quia nullus potest applicare aliquid ad alterum, nisi illud praecognoscat, unde dicta applicatio non potest esse ratio cognoscendi particularia, sed cognitionem singularium praesupponit. Et ideo aliter dicendum est, quod, cum Deus sit causa rerum per suam scientiam, ut dictum est, intantum se extendit scientia Dei, inquantum se extendit eius causalitas. Unde, cum virtus activa Dei se extendat non solum ad formas, a quibus accipitur ratio universalis, sed etiam usque ad materiam, ut infra ostendetur; necesse est quod scientia Dei usque ad singularia se extendat, quae per materiam individuantur. Cum enim sciat alia a se per essentiam suam, inquantum est similitudo rerum velut principium activum earum, necesse est quod essentia sua sit principium sufficiens cognoscendi omnia quae per ipsum fiunt, non solum in universali, sed etiam in singulari. Et esset simile de scientia artificis, si esset productiva totius rei, et non formae tantum.</p><p title="I q. 14 a. 11 ad 1"><a name="28979"><span class="ref">[28979] Iª q. 14 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod intellectus noster speciem intelligibilem abstrahit a principiis individuantibus, unde species intelligibilis nostri intellectus non potest esse similitudo principiorum individualium. Et propter hoc, intellectus noster singularia non cognoscit. Sed species intelligibilis divini intellectus, quae est Dei essentia, non est immaterialis per abstractionem, sed per seipsam, principium existens omnium principiorum quae intrant rei compositionem, sive sint principia speciei, sive principia individui. Unde per eam Deus cognoscit non solum universalia, sed etiam singularia.</p><p title="I q. 14 a. 11 ad 2"><a name="28980"><span class="ref">[28980] Iª q. 14 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, quamvis species intellectus divini secundum esse suum non habeat conditiones materiales, sicut species receptae in imaginatione et sensu; tamen virtute se extendit ad immaterialia et materialia, ut dictum est.</p><p title="I q. 14 a. 11 ad 3"><a name="28981"><span class="ref">[28981] Iª q. 14 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod materia, licet recedat a Dei similitudine secundum suam potentialitatem, tamen inquantum vel sic esse habet, similitudinem quandam retinet divini esse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="I q. 14 a. 12 arg. 1"><a name="28982"><span class="ref">[28982] Iª q. 14 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum sic proceditur. Videtur quod Deus non possit cognoscere infinita. Infinitum enim, secundum quod est infinitum, est ignotum, quia infinitum est cuius quantitatem accipientibus semper est aliquid extra assumere, ut dicitur in III Physic. Augustinus etiam dicit, XII de Civ. Dei, quod <i>quidquid scientia comprehenditur, scientis comprehensione finitur</i>. Sed infinita non possunt finiri. Ergo non possunt scientia Dei comprehendi.</p><p title="I q. 14 a. 12 arg. 2"><a name="28983"><span class="ref">[28983] Iª q. 14 a. 12 arg. 2</span></a> Si dicatur quod ea quae in se sunt infinita, scientiae Dei finita sunt, contra, ratio infiniti est quod sit impertransibile; et finiti quod sit pertransibile, ut dicitur in III Physic. Sed infinitum non potest transiri nec a finito, nec ab infinito, ut probatur in VI Physic. Ergo infinitum non potest esse finitum finito, neque etiam infinito. Et ita infinita non sunt finita scientiae Dei, quae est infinita.</p><p title="I q. 14 a. 12 arg. 3"><a name="28984"><span class="ref">[28984] Iª q. 14 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, scientia Dei est mensura scitorum. Sed contra rationem infiniti est, quod sit mensuratum. Ergo infinita non possunt sciri a Deo.</p><p title="I q. 14 a. 12 s. c."><a name="28985"><span class="ref">[28985] Iª q. 14 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, XII de Civ. Dei, <i>quamvis infinitorum numerorum nullus sit numerus, non est tamen incomprehensibilis ei, cuius scientiae non est numerus</i>.</p><p title="I q. 14 a. 12 co."><a name="28986"><span class="ref">[28986] Iª q. 14 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum Deus sciat non solum ea quae sunt actu, sed etiam ea quae sunt in potentia vel sua vel creaturae, ut ostensum est; haec autem constat esse infinita; necesse est dicere quod Deus sciat infinita. Et licet scientia visionis, quae est tantum eorum quae sunt vel erunt vel fuerunt, non sit infinitorum, ut quidam dicunt, cum non ponamus mundum ab aeterno fuisse, nec generationem et motum in aeternum mansura, ut individua in infinitum multiplicentur, tamen, si diligentius consideretur, necesse est dicere quod Deus etiam scientia visionis sciat infinita. Quia Deus scit etiam cogitationes et affectiones cordium, quae in infinitum multiplicabuntur, creaturis rationalibus permanentibus absque fine. Hoc autem ideo est, quia cognitio cuiuslibet cognoscentis se extendit secundum modum formae quae est principium cognitionis. Species enim sensibilis, quae est in sensu, est similitudo solum unius individui, unde per eam solum unum individuum cognosci potest. Species autem intelligibilis intellectus nostri est similitudo rei quantum ad naturam speciei, quae est participabilis a particularibus infinitis, unde intellectus noster per speciem intelligibilem hominis, cognoscit quodammodo homines infinitos. Sed tamen non inquantum distinguuntur ab invicem, sed secundum quod communicant in natura speciei; propter hoc quod species intelligibilis intellectus nostri non est similitudo hominum quantum ad principia individualia, sed solum quantum ad principia speciei. Essentia autem divina, per quam intellectus divinus intelligit, est similitudo sufficiens omnium quae sunt vel esse possunt, non solum quantum ad principia communia, sed etiam quantum ad principia propria uniuscuiusque, ut ostensum est. Unde sequitur quod scientia Dei se extendat ad infinita, etiam secundum quod sunt ab invicem distincta.</p><p title="I q. 14 a. 12 ad 1"><a name="28987"><span class="ref">[28987] Iª q. 14 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod <i>infiniti ratio congruit quantitati</i>, secundum philosophum in I Physic. De ratione autem quantitatis est ordo partium. Cognoscere ergo infinitum secundum modum infiniti, est cognoscere partem post partem. Et sic nullo modo contingit cognosci infinitum, quia quantacumque quantitas partium accipiatur, semper remanet aliquid extra accipientem. Deus autem non sic cognoscit infinitum vel infinita, quasi enumerando partem post partem; cum cognoscat omnia simul, non successive, ut supra dictum est. Unde nihil prohibet ipsum cognoscere infinita.</p><p title="I q. 14 a. 12 ad 2"><a name="28988"><span class="ref">[28988] Iª q. 14 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod transitio importat quandam successionem in partibus, et inde est quod infinitum transiri non potest, neque a finito neque ab infinito. Sed ad rationem comprehensionis sufficit adaequatio, quia id comprehendi dicitur, cuius nihil est extra comprehendentem. Unde non est contra rationem infiniti, quod comprehendatur ab infinito. Et sic, quod in se est infinitum, potest dici finitum scientiae Dei, tanquam comprehensum, non tamen tanquam pertransibile.</p><p title="I q. 14 a. 12 ad 3"><a name="28989"><span class="ref">[28989] Iª q. 14 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod scientia Dei est mensura rerum, non quantitativa, qua quidem mensura carent infinita; sed quia mensurat essentiam et veritatem rei. Unumquodque enim intantum habet de veritate suae naturae, inquantum imitatur Dei scientiam; sicut artificiatum inquantum concordat arti. Dato autem quod essent aliqua infinita actu secundum numerum, puta infiniti homines; vel secundum quantitatem continuam, ut si esset aer infinitus, ut quidam antiqui dixerunt, tamen manifestum est quod haberent esse determinatum et finitum, quia esse eorum esset limitatum ad aliquas determinatas naturas. Unde mensurabilia essent secundum scientiam Dei.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 13</h3><p title="I q. 14 a. 13 arg. 1"><a name="28990"><span class="ref">[28990] Iª q. 14 a. 13 arg. 1</span></a> Ad decimumtertium sic proceditur. Videtur quod scientia Dei non sit futurorum contingentium. A causa enim necessaria procedit effectus necessarius. Sed scientia Dei est causa scitorum, ut supra dictum est. Cum ergo ipsa sit necessaria, sequitur scita eius esse necessaria. Non ergo scientia Dei est contingentium.</p><p title="I q. 14 a. 13 arg. 2"><a name="28991"><span class="ref">[28991] Iª q. 14 a. 13 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis conditionalis cuius antecedens est necessarium absolute, consequens est necessarium absolute. Sic enim se habet antecedens ad consequens, sicut principia ad conclusionem, ex principiis autem necessariis non sequitur conclusio nisi necessaria, ut in I Poster. probatur. Sed haec est quaedam conditionalis vera, si Deus scivit hoc futurum esse, hoc erit, quia scientia Dei non est nisi verorum. Huius autem conditionalis antecedens est necessarium absolute, tum quia est aeternum; tum quia significatur ut praeteritum. Ergo et consequens est necessarium absolute. Igitur quidquid scitur a Deo, est necessarium. Et sic scientia Dei non est contingentium.</p><p title="I q. 14 a. 13 arg. 3"><a name="28992"><span class="ref">[28992] Iª q. 14 a. 13 arg. 3</span></a> Praeterea, omne scitum a Deo necesse est esse, quia etiam omne scitum a nobis necesse est esse, cum tamen scientia Dei certior sit quam scientia nostra. Sed nullum contingens futurum necesse est esse. Ergo nullum contingens futurum est scitum a Deo.</p><p title="I q. 14 a. 13 s. c."><a name="28993"><span class="ref">[28993] Iª q. 14 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in Psalmo XXXII, <i>qui finxit singillatim corda eorum, qui intelligit omnia opera eorum</i>, scilicet hominum. Sed opera hominum sunt contingentia, utpote libero arbitrio subiecta. Ergo Deus scit futura contingentia.</p><p title="I q. 14 a. 13 co."><a name="28994"><span class="ref">[28994] Iª q. 14 a. 13 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum supra ostensum sit quod Deus sciat omnia non solum quae actu sunt, sed etiam quae sunt in potentia sua vel creaturae; horum autem quaedam sunt contingentia nobis futura; sequitur quod Deus contingentia futura cognoscat. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod contingens aliquod dupliciter potest considerari. Uno modo, in seipso, secundum quod iam actu est. Et sic non consideratur ut futurum, sed ut praesens, neque ut ad utrumlibet contingens, sed ut determinatum ad unum. Et propter hoc, sic infallibiliter subdi potest certae cognitioni, utpote sensui visus, sicut cum video Socratem sedere. Alio modo potest considerari contingens, ut est in sua causa. Et sic consideratur ut futurum, et ut contingens nondum determinatum ad unum, quia causa contingens se habet ad opposita. Et sic contingens non subditur per certitudinem alicui cognitioni. Unde quicumque cognoscit effectum contingentem in causa sua tantum, non habet de eo nisi coniecturalem cognitionem. Deus autem cognoscit omnia contingentia, non solum prout sunt in suis causis, sed etiam prout unumquodque eorum est actu in seipso. Et licet contingentia fiant in actu successive, non tamen Deus successive cognoscit contingentia, prout sunt in suo esse, sicut nos, sed simul. Quia sua cognitio mensuratur aeternitate, sicut etiam suum esse, aeternitas autem, tota simul existens, ambit totum tempus, ut supra dictum est. Unde omnia quae sunt in tempore, sunt Deo ab aeterno praesentia, non solum ea ratione qua habet rationes rerum apud se praesentes, ut quidam dicunt, sed quia eius intuitus fertur ab aeterno super omnia, prout sunt in sua praesentialitate. Unde manifestum est quod contingentia et infallibiliter a Deo cognoscuntur, inquantum subduntur divino conspectui secundum suam praesentialitatem, et tamen sunt futura contingentia, suis causis comparata.</p><p title="I q. 14 a. 13 ad 1"><a name="28995"><span class="ref">[28995] Iª q. 14 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet causa suprema sit necessaria, tamen effectus potest esse contingens, propter causam proximam contingentem, sicut germinatio plantae est contingens propter causam proximam contingentem, licet motus solis, qui est causa prima, sit necessarius. Et similiter scita a Deo sunt contingentia propter causas proximas, licet scientia Dei, quae est causa prima, sit necessaria.</p><p title="I q. 14 a. 13 ad 2"><a name="28996"><span class="ref">[28996] Iª q. 14 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod quidam dicunt quod hoc antecedens, Deus scivit hoc contingens futurum, non est necessarium, sed contingens, quia, licet sit praeteritum, tamen importat respectum ad futurum. Sed hoc non tollit ei necessitatem, quia id quod habuit respectum ad futurum, necesse est habuisse, licet etiam futurum non sequatur quandoque. Alii vero dicunt hoc antecedens esse contingens, quia est compositum ex necessario et contingenti; sicut istud dictum est contingens, Socratem esse hominem album. Sed hoc etiam nihil est. Quia cum dicitur, Deus scivit esse futurum hoc contingens, contingens non ponitur ibi nisi ut materia verbi, et non sicut principalis pars propositionis, unde contingentia eius vel necessitas nihil refert ad hoc quod propositio sit necessaria vel contingens, vera vel falsa. Ita enim potest esse verum me dixisse hominem esse asinum, sicut me dixisse Socratem currere, vel Deum esse, et eadem ratio est de necessario et contingenti. Unde dicendum est quod hoc antecedens est necessarium absolute. Nec tamen sequitur, ut quidam dicunt, quod consequens sit necessarium absolute, quia antecedens est causa remota consequentis, quod propter causam proximam contingens est. Sed hoc nihil est. Esset enim conditionalis falsa, cuius antecedens esset causa remota necessaria, et consequens effectus contingens, ut puta si dicerem, si sol movetur, herba germinabit. Et ideo aliter dicendum est, quod quando in antecedente ponitur aliquid pertinens ad actum animae, consequens est accipiendum non secundum quod in se est, sed secundum quod est in anima, aliud enim est esse rei in seipsa, et esse rei in anima. Ut puta, si dicam, si anima intelligit aliquid, illud est immateriale, intelligendum est quod illud est immateriale secundum quod est in intellectu, non secundum quod est in seipso. Et similiter si dicam, si Deus scivit aliquid, illud erit, consequens intelligendum est prout subest divinae scientiae, scilicet prout est in sua praesentialitate. Et sic necessarium est, sicut et antecedens, <i>quia omne quod est, dum est, necesse est esse</i>, ut dicitur in I Periherm.</p><p title="I q. 14 a. 13 ad 3"><a name="28997"><span class="ref">[28997] Iª q. 14 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ea quae temporaliter in actum reducuntur, a nobis successive cognoscuntur in tempore, sed a Deo in aeternitate, quae est supra tempus. Unde nobis, quia cognoscimus futura contingentia inquantum talia sunt, certa esse non possunt, sed soli Deo, cuius intelligere est in aeternitate supra tempus. Sicut ille qui vadit per viam, non videt illos qui post eum veniunt, sed ille qui ab aliqua altitudine totam viam intuetur, simul videt omnes transeuntes per viam. Et ideo illud quod scitur a nobis, oportet esse necessarium etiam secundum quod in se est, quia ea quae in se sunt contingentia futura, a nobis sciri non possunt. Sed ea quae sunt scita a Deo, oportet esse necessaria secundum modum quo subsunt divinae scientiae, ut dictum est, non autem absolute, secundum quod in propriis causis considerantur. Unde et haec propositio, omne scitum a Deo necessarium est esse, consuevit distingui. Quia potest esse de re, vel de dicto. Si intelligatur de re, est divisa et falsa, et est sensus, omnis res quam Deus scit, est necessaria. Vel potest intelligi de dicto, et sic est composita et vera; et est sensus, hoc dictum, scitum a Deo esse, est necessarium. Sed obstant quidam, dicentes quod ista distinctio habet locum in formis separabilibus a subiecto; ut si dicam, album possibile est esse nigrum. Quae quidem de dicto est falsa, et de re est vera, res enim quae est alba, potest esse nigra; sed hoc dictum, album esse nigrum, nunquam potest esse verum. In formis autem inseparabilibus a subiecto, non habet locum praedicta distinctio; ut si dicam, corvum nigrum possibile est esse album, quia in utroque sensu est falsa. Esse autem scitum a Deo, est inseparabile a re, quia quod est scitum a Deo, non potest esse non scitum. Haec autem instantia locum haberet, si hoc quod dico scitum, importaret aliquam dispositionem subiecto inhaerentem. Sed cum importet actum scientis, ipsi rei scitae, licet semper sciatur, potest aliquid attribui secundum se, quod non attribuitur ei inquantum stat sub actu sciendi, sicut esse materiale attribuitur lapidi secundum se, quod non attribuitur ei secundum quod est intelligibile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 14</h3><p title="I q. 14 a. 14 arg. 1"><a name="28998"><span class="ref">[28998] Iª q. 14 a. 14 arg. 1</span></a> Ad decimumquartum sic proceditur. Videtur quod Deus non cognoscat enuntiabilia. Cognoscere enim enuntiabilia convenit intellectui nostro, secundum quod componit et dividit. Sed in intellectu divino nulla est compositio. Ergo Deus non cognoscit enuntiabilia.</p><p title="I q. 14 a. 14 arg. 2"><a name="28999"><span class="ref">[28999] Iª q. 14 a. 14 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis cognitio fit per aliquam similitudinem. Sed in Deo nulla est similitudo enuntiabilium, cum sit omnino simplex. Ergo Deus non cognoscit enuntiabilia.</p><p title="I q. 14 a. 14 s. c."><a name="29000"><span class="ref">[29000] Iª q. 14 a. 14 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in Psalmo XCIII, <i>dominus scit cogitationes hominum</i>. Sed enuntiabilia continentur in cogitationibus hominum. Ergo Deus cognoscit enuntiabilia.</p><p title="I q. 14 a. 14 co."><a name="29001"><span class="ref">[29001] Iª q. 14 a. 14 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum formare enuntiabilia sit in potestate intellectus nostri; Deus autem scit quidquid est in potentia sua vel creaturae, ut supra dictum est; necesse est quod Deus sciat omnia enuntiabilia quae formari possunt. Sed, sicut scit materialia immaterialiter, et composita simpliciter, ita scit enuntiabilia non per modum enuntiabilium, quasi scilicet in intellectu eius sit compositio vel divisio enuntiabilium; sed unumquodque cognoscit per simplicem intelligentiam, intelligendo essentiam uniuscuiusque. Sicut si nos in hoc ipso quod intelligimus quid est homo, intelligeremus omnia quae de homine praedicari possunt. Quod quidem in intellectu nostro non contingit, qui de uno in aliud discurrit, propter hoc quod species intelligibilis sic repraesentat unum, quod non repraesentat aliud. Unde, intelligendo quid est homo, non ex hoc ipso alia quae ei insunt, intelligimus; sed divisim, secundum quandam successionem. Et propter hoc, ea quae seorsum intelligimus, oportet nos in unum redigere per modum compositionis vel divisionis, enuntiationem formando. Sed species intellectus divini, scilicet eius essentia, sufficit ad demonstrandum omnia. Unde, intelligendo essentiam suam, cognoscit essentias omnium, et quaecumque eis accidere possunt.</p><p title="I q. 14 a. 14 ad 1"><a name="29002"><span class="ref">[29002] Iª q. 14 a. 14 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procederet, si Deus cognosceret enuntiabilia per modum enuntiabilium.</p><p title="I q. 14 a. 14 ad 2"><a name="29003"><span class="ref">[29003] Iª q. 14 a. 14 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod compositio enuntiabilis significat aliquod esse rei, et sic Deus per suum esse, quod est eius essentia, est similitudo omnium eorum quae per enuntiabilia significantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 15</h3><p title="I q. 14 a. 15 arg. 1"><a name="29004"><span class="ref">[29004] Iª q. 14 a. 15 arg. 1</span></a> Ad decimumquintum sic proceditur. Videtur quod scientia Dei sit variabilis. Scientia enim relative dicitur ad scibile. Sed ea quae important relationem ad creaturam, dicuntur de Deo ex tempore, et variantur secundum variationem creaturarum. Ergo scientia Dei est variabilis, secundum variationem creaturarum.</p><p title="I q. 14 a. 15 arg. 2"><a name="29005"><span class="ref">[29005] Iª q. 14 a. 15 arg. 2</span></a> Praeterea, quidquid potest Deus facere, potest scire. Sed Deus potest plura facere quam faciat. Ergo potest plura scire quam sciat. Et sic scientia sua potest variari secundum augmentum et diminutionem.</p><p title="I q. 14 a. 15 arg. 3"><a name="29006"><span class="ref">[29006] Iª q. 14 a. 15 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus scivit Christum nasciturum. Nunc autem nescit Christum nasciturum, quia Christus nasciturus non est. Ergo non quidquid Deus scivit, scit. Et ita scientia Dei videtur esse variabilis.</p><p title="I q. 14 a. 15 s. c."><a name="29007"><span class="ref">[29007] Iª q. 14 a. 15 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Iac. I, quod <i>apud Deum non est transmutatio, neque vicissitudinis obumbratio</i>.</p><p title="I q. 14 a. 15 co."><a name="29008"><span class="ref">[29008] Iª q. 14 a. 15 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum scientia Dei sit eius substantia, ut ex dictis patet; sicut substantia eius est omnino immutabilis, ut supra ostensum est, ita oportet scientiam eius omnino invariabilem esse.</p><p title="I q. 14 a. 15 ad 1"><a name="29009"><span class="ref">[29009] Iª q. 14 a. 15 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod dominus et creator, et huiusmodi, important relationes ad creaturas secundum quod in seipsis sunt. Sed scientia Dei importat relationem ad creaturas secundum quod sunt in Deo, quia secundum hoc est unumquodque intellectum in actu quod est in intelligente. Res autem creatae sunt in Deo invariabiliter, in seipsis autem variabiliter. Vel aliter dicendum est, quod dominus et creator, et huiusmodi, important relationes quae consequuntur actus qui intelliguntur terminari ad ipsas creaturas secundum quod in seipsis sunt, et ideo huiusmodi relationes varie de Deo dicuntur, secundum variationem creaturarum. Sed scientia et amor, et huiusmodi, important relationes quae consequuntur actus qui intelliguntur in Deo esse, et ideo invariabiliter praedicantur de Deo.</p><p title="I q. 14 a. 15 ad 2"><a name="29010"><span class="ref">[29010] Iª q. 14 a. 15 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Deus scit etiam ea quae potest facere et non facit. Unde ex hoc quod potest plura facere quam facit, non sequitur quod possit plura scire quam sciat, nisi hoc referatur ad scientiam visionis, secundum quam dicitur scire ea quae sunt in actu secundum aliquod tempus. Ex hoc tamen quod scit quod aliqua possunt esse quae non sunt, vel non esse quae sunt, non sequitur quod scientia sua sit variabilis, sed quod cognoscat rerum variabilitatem. Si tamen aliquid esset quod prius Deus nescivisset et postea sciret, esset eius scientia variabilis. Sed hoc esse non potest, quia quidquid est vel potest esse secundum aliquod tempus, Deus in aeterno suo scit. Et ideo ex hoc ipso quod ponitur aliquid esse secundum quodcumque tempus, oportet poni quod ab aeterno sit scitum a Deo. Et ideo non debet concedi quod Deus possit plura scire quam sciat, quia haec propositio implicat quod ante nesciverit et postea sciat.</p><p title="I q. 14 a. 15 ad 3"><a name="29011"><span class="ref">[29011] Iª q. 14 a. 15 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod antiqui nominales dixerunt idem esse enuntiabile, Christum nasci, et esse nasciturum, et esse natum, quia eadem res significatur per haec tria, scilicet nativitas Christi. Et secundum hoc sequitur quod Deus quidquid scivit, sciat, quia modo scit Christum natum, quod significat idem ei quod est Christum esse nasciturum. Sed haec opinio falsa est. Tum quia diversitas partium orationis diversitatem enuntiabilium causat. Tum etiam quia sequeretur quod propositio quae semel est vera, esset semper vera, quod est contra philosophum, qui dicit quod haec oratio, Socrates sedet, vera est eo sedente, et eadem falsa est, eo surgente. Et ideo concedendum est quod haec non est vera, quidquid Deus scivit, scit, si ad enuntiabilia referatur. Sed ex hoc non sequitur quod scientia Dei sit variabilis. Sicut enim absque variatione divinae scientiae est, quod sciat unam et eandem rem quandoque esse et quandoque non esse; ita absque variatione divinae scientiae est, quod scit aliquod enuntiabile quandoque esse verum, et quandoque esse falsum. Esset autem ex hoc scientia Dei variabilis, si enuntiabilia cognosceret per modum enuntiabilium, componendo et dividendo, sicut accidit in intellectu nostro. Unde cognitio nostra variatur, vel secundum veritatem et falsitatem, puta si, mutata re, eandem opinionem de re illa retineamus, vel secundum diversas opiniones, ut si primo opinemur aliquem sedere, et postea opinemur eum non sedere. Quorum neutrum potest esse in Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 16</h3><p title="I q. 14 a. 16 arg. 1"><a name="29012"><span class="ref">[29012] Iª q. 14 a. 16 arg. 1</span></a> Ad decimumsextum sic proceditur. Videtur quod Deus de rebus non habeat scientiam speculativam. Scientia enim Dei est causa rerum, ut supra ostensum est. Sed scientia speculativa non est causa rerum scitarum. Ergo scientia Dei non est speculativa.</p><p title="I q. 14 a. 16 arg. 2"><a name="29013"><span class="ref">[29013] Iª q. 14 a. 16 arg. 2</span></a> Praeterea. Scientia speculativa est per abstractionem a rebus, quod divinae scientiae non competit. Ergo scientia Dei non est speculativa.</p><p title="I q. 14 a. 16 s. c."><a name="29014"><span class="ref">[29014] Iª q. 14 a. 16 s. c.</span></a> Sed contra, omne quod est nobilius, Deo est attribuendum. Sed scientia speculativa est nobilior quam practica, ut patet per philosophum, in principio Metaphys. Ergo Deus habet de rebus scientiam speculativam.</p><p title="I q. 14 a. 16 co."><a name="29015"><span class="ref">[29015] Iª q. 14 a. 16 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliqua scientia est speculativa tantum, aliqua practica tantum, aliqua vero secundum aliquid speculativa et secundum aliquid practica. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod aliqua scientia potest dici speculativa tripliciter. Primo, ex parte rerum scitarum, quae non sunt operabiles a sciente, sicut est scientia hominis de rebus naturalibus vel divinis. Secundo, quantum ad modum sciendi, ut puta si aedificator consideret domum definiendo et dividendo et considerando universalia praedicata ipsius. Hoc siquidem est operabilia modo speculativo considerare, et non secundum quod operabilia sunt, operabile enim est aliquid per applicationem formae ad materiam, non per resolutionem compositi in principia universalia formalia. Tertio, quantum ad finem, <i>nam intellectus practicus differt fine a speculativo</i>, sicut dicitur in III de anima. Intellectus enim practicus ordinatur ad finem operationis, finis autem intellectus speculativi est consideratio veritatis. Unde, si quis aedificator consideret qualiter posset fieri aliqua domus, non ordinans ad finem operationis, sed ad cognoscendum tantum, erit, quantum ad finem, speculativa consideratio, tamen de re operabili. Scientia igitur quae est speculativa ratione ipsius rei scitae, est speculativa tantum. Quae vero speculativa est vel secundum modum vel secundum finem, est secundum quid speculativa et secundum quid practica. Cum vero ordinatur ad finem operationis, est simpliciter practica. Secundum hoc ergo, dicendum est quod Deus de seipso habet scientiam speculativam tantum, ipse enim operabilis non est. De omnibus vero aliis habet scientiam et speculativam et practicam. Speculativam quidem, quantum ad modum, quidquid enim in rebus nos speculative cognoscimus definiendo et dividendo, hoc totum Deus multo perfectius novit. Sed de his quae potest quidem facere, sed secundum nullum tempus facit, non habet practicam scientiam, secundum quod practica scientia dicitur a fine. Sic autem habet practicam scientiam de his quae secundum aliquod tempus facit. Mala vero, licet ab eo non sint operabilia, tamen sub cognitione practica ipsius cadunt, sicut et bona, inquantum permittit vel impedit vel ordinat ea, sicut et aegritudines cadunt sub practica scientia medici, inquantum per artem suam curat eas.</p><p title="I q. 14 a. 16 ad 1"><a name="29016"><span class="ref">[29016] Iª q. 14 a. 16 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod scientia Dei est causa, non quidem sui ipsius, sed aliorum, quorundam quidem actu, scilicet eorum quae secundum aliquod tempus fiunt; quorundam vero virtute, scilicet eorum quae potest facere, et tamen nunquam fiunt.</p><p title="I q. 14 a. 16 ad 2"><a name="29017"><span class="ref">[29017] Iª q. 14 a. 16 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod scientiam esse acceptam a rebus scitis, non per se convenit scientiae speculativae, sed per accidens, inquantum est humana.</p><p title="I q. 14 a. 16 ad 3"><a name="29018"><span class="ref">[29018] Iª q. 14 a. 16 ad 3</span></a> Ad id vero quod in contrarium obiicitur, dicendum quod de operabilibus perfecta scientia non habetur, nisi sciantur inquantum operabilia sunt. Et ideo, cum scientia Dei sit omnibus modis perfecta, oportet quod sciat ea quae sunt a se operabilia, inquantum huiusmodi, et non solum secundum quod sunt speculabilia. Sed tamen non receditur a nobilitate speculativae scientiae, quia omnia alia a se videt in seipso, seipsum autem speculative cognoscit; et sic in speculativa sui ipsius scientia, habet cognitionem et speculativam et practicam omnium aliorum.</p></div></div><div class="centro"><br/> <p><a href="sth1002.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age retro"/></a> <a href="sth1015.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra"/></a></p> <br/> <hr/> <br/> <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad hanc editionem<br/> Iura omnia asservantur<br/> OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" style="text-decoration=none">49644264</a></address> </div></body> </html>