Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth3106.html @ 125:183bfdf5ca5c
catch up through FS_vi A108
| author | ht |
|---|---|
| date | Sat, 10 Sep 2022 10:03:58 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. | |
| 28 | 19 106-108</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione CVI ad |
| 22 CVIII</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1897 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth3102.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth3109.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#43481">II&ordf;-IIae q. 106 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#43482">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#43483">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#43484">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#43485">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#43486">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#43487">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#43488">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#43489">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#43490">II&ordf;-IIae q. 106 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#43491">II&ordf;-IIae q. 106 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#43492">II&ordf;-IIae q. 106 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#43493">II&ordf;-IIae q. 106 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#43494">II&ordf;-IIae q. 106 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#43495">II&ordf;-IIae q. 106 a. 2 ad'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#43496">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 arg. 1'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#43497">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 arg. 2'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#43498">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 arg. 3'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#43499">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 arg. 4'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#43500">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 arg. 5'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#43501">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 arg. 6'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#43502">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 s. c.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#43503">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 co.'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#43504">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 ad 1'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#43505">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 ad 2'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#43506">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 ad 3'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#43507">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 ad 4'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#43508">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 ad 5'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#43509">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 ad 6'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#43510">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 arg. 1'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#43511">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 arg. 2'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#43512">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 arg. 3'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#43513">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 s. c.'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#43514">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 co.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#43515">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 ad 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#43516">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 ad 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#43517">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 ad 3'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#43518">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 arg. 1'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#43519">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 arg. 2'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#43520">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 arg. 3'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#43521">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 s. c.'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#43522">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 co.'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#43523">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 ad 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#43524">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 ad 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#43525">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 ad 3'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#43526">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 arg. 1'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#43527">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 arg. 2'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#43528">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 arg. 3'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#43529">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 s. c.'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#43530">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 co.'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#43531">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 ad 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#43532">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 ad 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#43533">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 ad 3'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#43534">II&ordf;-IIae q. 107 pr.'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#43535">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 arg. 1'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#43536">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 arg. 2'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#43537">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 arg. 3'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#43538">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 s. c.'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#43539">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 co.'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#43540">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 ad 1'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#43541">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 ad 2'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#43542">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 ad 3'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#43543">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 arg. 1'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#43544">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 arg. 2'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#43545">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 arg. 3'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#43546">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 s. c.'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#43547">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 co.'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#43548">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 ad 1'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#43549">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 ad 2'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#43550">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 ad 3'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#43551">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 arg. 1'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#43552">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 arg. 2'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#43553">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 arg. 3'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#43554">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 s. c.'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#43555">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 co.'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#43556">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 ad 1'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#43557">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 ad 2'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#43558">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 ad 3'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#43559">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 ad 4'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#43560">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 arg. 1'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#43561">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 arg. 2'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#43562">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 arg. 3'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#43563">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 s. c.'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#43564">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 co.'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#43565">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 ad 1'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#43566">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 ad 2'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#43567">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 ad 3'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#43568">II&ordf;-IIae q. 108 pr.'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#43569">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 arg. 1'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#43570">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 arg. 2'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#43571">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 arg. 3'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#43572">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 arg. 4'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#43573">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 arg. 5'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#43574">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 s. c.'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#43575">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 co.'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#43576">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 ad 1'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#43577">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 ad 2'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#43578">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 ad 3'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#43579">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 ad 4'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#43580">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 ad 5'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#43581">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 arg. 1'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#43582">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 arg. 2'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#43583">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 arg. 3'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#43584">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 s. c.'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#43585">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 co.'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#43586">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 ad 1'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#43587">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 ad 2'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#43588">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 ad 3'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#43589">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 arg. 1'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#43590">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 arg. 2'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#43591">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 arg. 3'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#43592">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 s. c.'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#43593">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 co.'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#43594">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 ad 1'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#43595">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 ad 2'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#43596">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 ad 3'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#43597">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 arg. 1'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#43598">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 arg. 2'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#43599">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 arg. 3'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#43600">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 arg. 4'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#43601">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 arg. 5'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#43602">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 s. c.'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#43603">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 co.'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#43604">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 ad 1'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#43605">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 ad 2'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#43606">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 ad 3'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#43607">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 ad 4'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#43608">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 ad 5'); | |
| 178 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 179 document.write('<BR><BR>'); | |
| 180 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 181 document.write('<\/FORM>'); | |
| 182 // --> | |
| 183 // | |
| 184 </script><br/> | |
| 185 <hr/> | |
| 186 <br/></div><div class="q" id="q106"><h2>Quaestio 106</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 106 pr."><a name="43481"><span class="ref">[43481] IIª-IIae q. 106 pr.</span></a> Deinde | |
| 28 | 187 considerandum est de gratia sive gratitudine, et ingratitudine. |
| 188 Circa gratiam autem quaeruntur sex. Primo, utrum gratia sit virtus | |
| 189 specialis ab aliis distincta. Secundo, quis tenetur ad maiores | |
| 190 gratiarum actiones Deo, utrum innocens vel poenitens. Tertio, utrum | |
| 191 semper teneatur homo ad gratias humanis beneficiis reddendas. | |
| 192 Quarto, utrum retributio gratiarum sit differenda. Quinto, utrum | |
| 193 sit mensuranda secundum acceptum beneficium, vel secundum dantis | |
| 53 | 194 affectum. Sexto, utrum oporteat aliquid maius rependere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 106 a. 1 arg. 1"><a name="43482"><span class="ref">[43482] IIª-IIae q. 106 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 195 sic proceditur. Videtur quod gratia non sit virtus specialis ab |
| 196 aliis distincta. Maxima enim beneficia a Deo et a parentibus | |
| 197 accepimus. Sed honor quem Deo retribuimus, pertinet ad virtutem | |
| 198 religionis, honor autem quem retribuimus parentibus, pertinet ad | |
| 199 virtutem pietatis. Ergo gratia sive gratitudo non est virtus ab | |
| 53 | 200 aliis distincta.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 arg. 2"><a name="43483"><span class="ref">[43483] IIª-IIae q. 106 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 201 Praeterea, retributio proportionalis pertinet ad iustitiam |
| 202 commutativam, ut patet per philosophum, in V Ethic. Sed gratiae | |
| 203 redduntur ut retributio sit, ut ibidem dicitur. Ergo redditio | |
| 204 gratiarum, quod pertinet ad gratitudinem, est actus iustitiae. Non | |
| 53 | 205 ergo gratitudo est specialis virtus ab aliis distincta.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 arg. 3"><a name="43484"><span class="ref">[43484] IIª-IIae q. 106 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 206 Praeterea, recompensatio requiritur ad amicitiam conservandam, ut |
| 207 patet per philosophum, in VIII et IX Ethic. Sed amicitia se habet | |
| 208 ad omnes virtutes, propter quas homo amatur. Ergo gratia sive | |
| 209 gratitudo, ad quam pertinet recompensare beneficia, non est | |
| 53 | 210 specialis virtus.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 s. c."><a name="43485"><span class="ref">[43485] IIª-IIae q. 106 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 211 est quod Tullius ponit gratiam specialem iustitiae partem.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 co."><a name="43486"><span class="ref">[43486] IIª-IIae q. 106 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 212 dicendum quod, sicut supra dictum est, secundum diversas causas ex |
| 213 quibus aliquid debetur, necesse est diversificari debiti reddendi | |
| 214 rationem, ita tamen quod semper in maiori illud quod minus est | |
| 215 continetur. In Deo autem primo et principaliter invenitur causa | |
| 216 debiti, eo quod ipse est primum principium omnium bonorum | |
| 217 nostrorum. Secundario autem, in patre, quod est proximum nostrae | |
| 218 generationis et disciplinae principium. Tertio autem, in persona | |
| 219 quae dignitate praecellit, ex qua communia beneficia procedunt. | |
| 220 Quarto autem, in aliquo benefactore a quo aliqua particularia et | |
| 221 privata beneficia percepimus, pro quibus particulariter ei | |
| 222 obligamur. Quia ergo non quidquid debemus Deo vel patri vel | |
| 223 personae dignitate praecellenti, debemus alicui benefactorum a quo | |
| 224 aliquod particulare beneficium recepimus; inde est quod post | |
| 225 religionem, qua debitum cultum Deo impendimus; et pietatem, qua | |
| 226 colimus parentes; et observantiam, qua colimus personas dignitate | |
| 227 praecellentes; est gratia sive gratitudo, quae benefactoribus | |
| 228 gratiam recompensat. Et distinguitur a praemissis virtutibus, sicut | |
| 229 quaelibet posteriorum distinguitur a priori, quasi ab eo | |
| 53 | 230 deficiens.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 ad 1"><a name="43487"><span class="ref">[43487] IIª-IIae q. 106 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 231 ergo dicendum quod sicut religio est quaedam superexcellens pietas, |
| 232 ita est etiam quaedam excellens gratia seu gratitudo. Unde et | |
| 233 gratiarum actio ad Deum supra posita est inter ea quae ad | |
| 53 | 234 religionem pertinent.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 ad 2"><a name="43488"><span class="ref">[43488] IIª-IIae q. 106 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 235 dicendum quod retributio proportionalis pertinet ad iustitiam |
| 236 commutativam quando attenditur secundum debitum legale, puta si | |
| 237 pacto firmetur ut tantum pro tanto retribuatur. Sed ad virtutem | |
| 238 gratiae sive gratitudinis pertinet retributio quae fit ex solo | |
| 239 debito honestatis, quam scilicet aliquis sponte facit. Unde | |
| 240 gratitudo est minus grata si sit coacta, ut Seneca dicit, in libro | |
| 53 | 241 de beneficiis.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 ad 3"><a name="43489"><span class="ref">[43489] IIª-IIae q. 106 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 242 dicendum quod cum vera amicitia supra virtutem fundetur, quidquid |
| 243 est virtuti contrarium in amico est amicitiae impeditivum, et | |
| 244 quidquid est virtuosum est amicitiae provocativum. Et secundum hoc, | |
| 245 per recompensationem beneficiorum amicitia conservatur; quamvis | |
| 246 recompensatio beneficiorum specialiter ad virtutem gratitudinis | |
| 53 | 247 pertineat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 106 a. 2 arg. 1"><a name="43490"><span class="ref">[43490] IIª-IIae q. 106 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 248 secundum sic proceditur. Videtur quod magis teneatur ad gratias |
| 249 reddendas Deo innocens quam poenitens. Quanto enim aliquis maius | |
| 250 donum percepit a Deo, tanto magis ad gratiarum actiones tenetur. | |
| 251 Sed maius est donum innocentiae quam iustitiae restitutae. Ergo | |
| 252 videtur quod magis teneatur ad gratiarum actionem innocens quam | |
| 53 | 253 poenitens.</p><p title="II-II q. 106 a. 2 arg. 2"><a name="43491"><span class="ref">[43491] IIª-IIae q. 106 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 254 Praeterea, sicut benefactori debetur gratiarum actio, ita et |
| 255 dilectio. Sed Augustinus dicit, in II Confess., <i>quis hominum, | |
| 256 suam cogitans infirmitatem, audet viribus suis tribuere castitatem | |
| 257 atque innocentiam suam, ut minus amet te, quasi minus fuerit ei | |
| 258 necessaria misericordia tua donans peccata conversis ad te?</i> Et | |
| 259 postea subdit, <i>et ideo tantundem, immo amplius te diligat, quia | |
| 260 per quem me videt tantis peccatorum meorum languoribus exui, per | |
| 261 eum se videt tantis peccatorum languoribus non implicari</i>. Ergo | |
| 262 etiam magis tenetur ad gratiam reddendam innocens quam | |
| 53 | 263 poenitens.</p><p title="II-II q. 106 a. 2 arg. 3"><a name="43492"><span class="ref">[43492] IIª-IIae q. 106 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 264 Praeterea, quanto gratuitum beneficium est magis continuatum, tanto |
| 265 maior pro eo debetur gratiarum actio. Sed in innocente magis | |
| 266 continuatur divinae gratiae beneficium quam in poenitente. Dicit | |
| 267 enim Augustinus, ibidem, <i>gratiae tuae deputo, et misericordiae | |
| 268 tuae, quod peccata mea tanquam glaciem solvisti. Gratiae tuae | |
| 269 deputo et quaecumque non feci mala, quid enim non facere potui? Et | |
| 270 omnia mihi dimissa esse fateor, et quae mea sponte feci mala, et | |
| 271 quae te duce non feci</i>. Ergo magis tenetur ad gratiarum actionem | |
| 53 | 272 innocens quam poenitens.</p><p title="II-II q. 106 a. 2 s. c."><a name="43493"><span class="ref">[43493] IIª-IIae q. 106 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 273 est quod dicitur Luc. VII, <i>cui plus dimittitur, plus |
| 274 diligit</i>. Ergo, eadem ratione, plus tenetur ad gratiarum | |
| 53 | 275 actiones.</p><p title="II-II q. 106 a. 2 co."><a name="43494"><span class="ref">[43494] IIª-IIae q. 106 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 276 dicendum quod actio gratiarum in accipiente respicit gratiam |
| 277 dantis. Unde ubi est maior gratia ex parte dantis, ibi requiritur | |
| 278 maior gratiarum actio ex parte recipientis. Gratia autem est quod | |
| 279 gratis datur. Unde dupliciter potest esse ex parte dantis maior | |
| 280 gratia. Uno modo, ex quantitate dati. Et hoc modo, innocens tenetur | |
| 281 ad maiores gratiarum actiones, quia maius donum ei datur a Deo et | |
| 282 magis continuatum, ceteris paribus, absolute loquendo. Alio modo | |
| 283 potest dici maior gratia quia magis datur gratis. Et secundum hoc, | |
| 284 magis tenetur ad gratiarum actiones poenitens quam innocens, quia | |
| 285 magis gratis datur illud quod ei datur a Deo; cum enim esset dignus | |
| 286 poena, datur ei gratia. Et sic, licet illud donum quod datur | |
| 287 innocenti sit, absolute consideratum, maius; tamen donum quod datur | |
| 288 poenitenti est maius in comparatione ad ipsum, sicut etiam parvum | |
| 289 donum pauperi datum ei est maius quam diviti magnum. Et quia actus | |
| 290 circa singularia sunt, in his quae agenda sunt magis consideratur | |
| 291 quod est hic vel nunc tale, quam quod est simpliciter tale, sicut | |
| 292 philosophus dicit, in III Ethic., de voluntario et | |
| 53 | 293 involuntario.</p><p title="II-II q. 106 a. 2 ad arg."><a name="43495"><span class="ref">[43495] IIª-IIae q. 106 a. 2 ad arg.</span></a> Et per |
| 294 hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 106 a. 3 arg. 1"><a name="43496"><span class="ref">[43496] IIª-IIae q. 106 a. 3 arg. 1</span></a> Ad | |
| 28 | 295 tertium sic proceditur. Videtur quod homo non teneatur ad gratiarum |
| 296 actiones omni homini benefacienti. Potest enim aliquis sibi ipsi | |
| 297 benefacere, sicut et sibi ipsi nocere, secundum illud Eccli. XIV, | |
| 298 <i>qui sibi nequam est, cui alii bonus erit?</i> Sed homo sibi ipsi | |
| 299 non potest gratias agere, quia gratiarum actio videtur transire ab | |
| 300 uno in alterum. Ergo non omni benefactori debetur gratiarum | |
| 53 | 301 actio.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 arg. 2"><a name="43497"><span class="ref">[43497] IIª-IIae q. 106 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 302 Praeterea, gratiarum actio est quaedam gratiae recompensatio. Sed |
| 303 aliqua beneficia non cum gratia dantur, sed magis cum contumelia, | |
| 304 et tarditate vel tristitia. Ergo non semper benefactori sunt | |
| 53 | 305 gratiae reddendae.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 arg. 3"><a name="43498"><span class="ref">[43498] IIª-IIae q. 106 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 306 Praeterea, nulli debetur gratiarum actio ex eo quod suam utilitatem |
| 307 procurat. Sed quandoque aliqui aliqua beneficia dant propter suam | |
| 53 | 308 utilitatem. Ergo eis non debetur gratiarum actio.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 arg. 4"><a name="43499"><span class="ref">[43499] IIª-IIae q. 106 a. 3 arg. 4</span></a> |
| 28 | 309 Praeterea, servo non debetur gratiarum actio, quia hoc ipsum quod |
| 310 est, domini est. Sed quandoque contingit servum in dominum | |
| 311 beneficum esse. Ergo non omni benefactori debetur gratiarum | |
| 53 | 312 actio.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 arg. 5"><a name="43500"><span class="ref">[43500] IIª-IIae q. 106 a. 3 arg. 5</span></a> |
| 28 | 313 Praeterea, nullus tenetur ad id quod facere non potest honeste et |
| 314 utiliter. Sed quandoque contingit quod ille qui beneficium tribuit | |
| 315 est in statu magnae felicitatis, cui inutiliter aliquid | |
| 316 recompensaretur pro suscepto beneficio. Quandoque etiam contingit | |
| 317 quod benefactor mutatur de virtute in vitium, et sic videtur quod | |
| 318 ei honeste recompensari non potest. Quandoque etiam ille qui | |
| 319 accipit beneficium pauper est, et omnino recompensare non potest. | |
| 320 Ergo videtur quod non semper teneatur homo ad gratiarum | |
| 53 | 321 recompensationem.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 arg. 6"><a name="43501"><span class="ref">[43501] IIª-IIae q. 106 a. 3 arg. 6</span></a> |
| 28 | 322 Praeterea, nullus debet pro alio facere quod ei non expedit, sed |
| 323 est ei nocivum. Sed quandoque contingit quod recompensatio | |
| 324 beneficii est nociva vel inutilis ei cui recompensatur. Ergo non | |
| 53 | 325 semper est beneficium recompensandum per gratiarum actionem.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 s. c."><a name="43502"><span class="ref">[43502] IIª-IIae q. 106 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 326 est quod dicitur I ad Thess. ult., <i>in omnibus gratias |
| 53 | 327 agite</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 co."><a name="43503"><span class="ref">[43503] IIª-IIae q. 106 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 328 dicendum quod omnis effectus naturaliter ad suam causam |
| 329 convertitur. Unde Dionysius dicit, I cap. de Div. Nom., quod Deus | |
| 330 omnia in se convertit, tanquam omnium causa, semper enim oportet | |
| 331 quod effectus ordinetur ad finem agentis. Manifestum est autem quod | |
| 332 benefactor, inquantum huiusmodi, est causa beneficiati. Et ideo | |
| 333 naturalis ordo requirit ut ille qui suscipit beneficium, per | |
| 334 gratiarum recompensationem convertatur ad benefactorem, secundum | |
| 335 modum utriusque. Et sicut de patre supra dictum est, benefactori | |
| 336 quidem, inquantum huiusmodi, debetur honor et reverentia, eo quod | |
| 337 habet rationem principii, sed per accidens debetur ei subventio vel | |
| 53 | 338 sustentatio, si indigeat.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 ad 1"><a name="43504"><span class="ref">[43504] IIª-IIae q. 106 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 339 ergo dicendum quod, sicut Seneca dicit, in V de Benefic., <i>sicut |
| 340 non est liberalis qui sibi donat, nec clemens qui sibi ignoscit, | |
| 341 nec misericors qui malis suis tangitur, sed qui aliis, ita etiam | |
| 342 nemo sibi ipsi beneficium dat, sed naturae suae paret, quae movet | |
| 343 ad refutanda nociva et ad appetenda proficua</i>. Unde in his quae | |
| 344 sunt ad seipsum non habet locum gratitudo et ingratitudo, non enim | |
| 345 potest homo sibi aliquid denegare nisi sibi retinendo. Metaphorice | |
| 346 tamen illa quae ad alterum proprie dicuntur, accipiuntur in his | |
| 347 quae sunt ad seipsum, sicut de iustitia philosophus dicit, in V | |
| 348 Ethic., inquantum scilicet accipiuntur diversae partes hominis | |
| 53 | 349 sicut diversae personae.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 ad 2"><a name="43505"><span class="ref">[43505] IIª-IIae q. 106 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 350 dicendum quod boni animi est ut magis attendat ad bonum quam ad |
| 351 malum. Et ideo si aliquis beneficium dedit non eo modo quo debuit, | |
| 352 non omnino debet recipiens a gratiarum actione cessare. Minus tamen | |
| 353 quam si modo debito praestitisset, quia etiam beneficium minus est, | |
| 354 quia, ut Seneca dicit, in II de Benefic., <i>multum celeritas | |
| 53 | 355 fecit, multum abstulit mora</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 ad 3"><a name="43506"><span class="ref">[43506] IIª-IIae q. 106 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 356 dicendum quod, sicut Seneca dicit, in VI de Benefic., <i>multum |
| 357 interest utrum aliquis beneficium nobis det sua causa, an sua et | |
| 358 nostra. Ille qui totus ad se spectat, et nobis prodest quia aliter | |
| 359 sibi prodesse non potest, eo mihi loco habendus videtur quo qui | |
| 360 pecori suo pabulum prospicit. Si me in consortium admisit, si duos | |
| 361 cogitavit, ingratus sum et iniustus nisi gaudeo hoc illi profuisse | |
| 362 quod proderat mihi. Summae malignitatis est non vocare beneficium | |
| 53 | 363 nisi quod dantem aliquo incommodo afficit</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 ad 4"><a name="43507"><span class="ref">[43507] IIª-IIae q. 106 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 364 dicendum quod, sicut Seneca dicit, in III de Benefic., <i>quandiu |
| 365 servus praestat quod a servo exigi solet, ministerium est, ubi plus | |
| 366 quam a servo necesse, beneficium est. Ubi enim in affectum amici | |
| 367 transit, incipit vocari beneficium</i>. Et ideo etiam servis ultra | |
| 53 | 368 debitum facientibus gratiae sunt habendae.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 ad 5"><a name="43508"><span class="ref">[43508] IIª-IIae q. 106 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 369 dicendum quod etiam pauper ingratus non est si faciat quod possit, |
| 370 sicut enim beneficium magis in affectu consistit quam in effectu, | |
| 371 ita etiam et recompensatio magis in affectu consistit. Unde Seneca | |
| 372 dicit, in II de Benefic., <i>qui grate beneficium accipit, primam | |
| 373 eius pensionem solvit. Quam grate autem ad nos beneficia | |
| 374 pervenerint, indicemus effusis affectibus, quod non ipso tantum | |
| 375 audiente, sed ubique testemur</i>. Et ex hoc patet quod | |
| 376 quantumcumque in felicitate existenti potest recompensatio | |
| 377 beneficii fieri per exhibitionem reverentiae et honoris. Unde | |
| 378 philosophus dicit, in VIII Ethic., quod <i>superexcellenti quidem | |
| 379 debet fieri honoris retributio, indigenti autem retributio | |
| 380 lucri</i>. Et Seneca dicit, in VI de Benefic., <i>multa sunt per | |
| 381 quae quidquid debemus reddere et felicibus possumus, fidele | |
| 382 consilium, assidua conversatio, sermo communis et sine adulatione | |
| 383 iucundus</i>. Et ideo non oportet ut homo optet indigentiam eius | |
| 384 seu miseriam qui beneficium dedit, ad hoc quod beneficium | |
| 385 recompensetur. Quia, ut Seneca dicit, in VI de Benefic., <i>si hoc | |
| 386 ei optares cuius nullum beneficium haberes, inhumanum erat votum. | |
| 387 Quanto inhumanius ei optas cui beneficium debes</i>. Si autem ille | |
| 388 qui beneficium dedit in peius mutatus est, debet tamen sibi fieri | |
| 389 recompensatio secundum statum ipsius, ut scilicet ad virtutem | |
| 390 reducatur, si sit possibile. Si autem sit insanabilis propter | |
| 391 malitiam, tunc alter est effectus quam prius erat, et ideo non | |
| 392 debetur ei recompensatio beneficii sicut prius. Et tamen, quantum | |
| 393 fieri potest salva honestate, memoria debet haberi praestiti | |
| 53 | 394 beneficii. Ut patet per philosophum, in IX Ethic.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 ad 6"><a name="43509"><span class="ref">[43509] IIª-IIae q. 106 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 395 dicendum quod, sicut dictum est, recompensatio beneficii praecipue |
| 396 pendet ex affectu. Et ideo eo modo debet recompensatio fieri quo | |
| 397 magis sit utilis, si tamen postea, per eius incuriam, in damnum | |
| 398 ipsius vertatur, non imputatur recompensanti. Unde Seneca dicit, in | |
| 399 VII de Benefic., <i>reddendum mihi est, non servandum, cum | |
| 53 | 400 reddidero, ac tuendum</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 106 a. 4 arg. 1"><a name="43510"><span class="ref">[43510] IIª-IIae q. 106 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 401 quartum sic proceditur. Videtur quod homo debeat statim beneficium |
| 402 recompensare. Illa enim quae debemus sine certo termino, tenemur | |
| 403 restituere ad statim. Sed non est aliquis terminus praescriptus | |
| 404 recompensationi beneficiorum, quae tamen cadit sub debito, ut | |
| 53 | 405 dictum est. Ergo tenetur homo statim beneficium recompensare.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 arg. 2"><a name="43511"><span class="ref">[43511] IIª-IIae q. 106 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 406 Praeterea, quanto aliquod bonum fit ex maiori animi fervore, tanto |
| 407 videtur esse laudabilius. Sed ex fervore animi videtur procedere | |
| 408 quod homo nullas moras adhibeat in faciendo quod debet. Ergo | |
| 53 | 409 videtur esse laudabilius quod homo statim beneficium reddat.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 arg. 3"><a name="43512"><span class="ref">[43512] IIª-IIae q. 106 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 410 Praeterea, Seneca dicit, in II de Benefic., quod <i>proprium |
| 411 benefactoris est libenter et cito facere</i>. Sed recompensatio | |
| 53 | 412 debet beneficium adaequare. Ergo debet statim recompensare.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 s. c."><a name="43513"><span class="ref">[43513] IIª-IIae q. 106 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 413 est quod Seneca dicit, in IV de Benefic., <i>qui festinat reddere, |
| 53 | 414 non animum habet grati hominis, sed debitoris</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 co."><a name="43514"><span class="ref">[43514] IIª-IIae q. 106 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 415 dicendum quod sicut in beneficio dando duo considerantur, scilicet |
| 416 affectus et donum; ita etiam haec duo considerantur in | |
| 417 recompensatione beneficii. Et quantum quidem ad affectum, statim | |
| 418 recompensatio fieri debet. Unde Seneca dicit, in II de Benefic., | |
| 419 <i>vis reddere beneficium? Benigne accipe</i>. Quantum autem ad | |
| 420 donum, debet expectari tempus quo recompensatio sit benefactori | |
| 421 opportuna. Si autem, non convenienti tempore, statim velit aliquis | |
| 422 munus pro munere reddere, non videtur esse virtuosa recompensatio. | |
| 423 Ut enim Seneca dicit, IV de Benefic., <i>qui nimis cito cupit | |
| 53 | 424 solvere, invitus debet, et qui invitus debet, ingratus est</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 ad 1"><a name="43515"><span class="ref">[43515] IIª-IIae q. 106 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 425 ergo dicendum quod debitum legale est statim solvendum, alioquin |
| 426 non esset conservata iustitiae aequalitas, si unus retineret rem | |
| 427 alterius absque eius voluntate. Sed debitum morale dependet ex | |
| 428 honestate debentis. Et ideo debet reddi debito tempore, secundum | |
| 53 | 429 quod exigit rectitudo virtutis.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 ad 2"><a name="43516"><span class="ref">[43516] IIª-IIae q. 106 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 430 dicendum quod fervor voluntatis non est virtuosus nisi sit ratione |
| 431 ordinatus. Et ideo si aliquis ex fervore animi praeoccupet debitum | |
| 53 | 432 tempus, non erit laudandum.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 ad 3"><a name="43517"><span class="ref">[43517] IIª-IIae q. 106 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 433 dicendum quod beneficia etiam sunt opportuno tempore danda. Et tunc |
| 434 non est amplius tardandum cum opportunum tempus advenerit. Et idem | |
| 53 | 435 etiam observari oportet in beneficiorum recompensatione.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 106 a. 5 arg. 1"><a name="43518"><span class="ref">[43518] IIª-IIae q. 106 a. 5 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 436 quintum sic proceditur. Videtur quod beneficiorum recompensatio non |
| 437 sit attendenda secundum affectum beneficiantis, sed secundum | |
| 438 effectum. Recompensatio enim beneficiis debetur. Sed beneficium in | |
| 439 effectu consistit, ut ipsum nomen sonat. Ergo recompensatio debet | |
| 53 | 440 attendi secundum effectum.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 arg. 2"><a name="43519"><span class="ref">[43519] IIª-IIae q. 106 a. 5 arg. 2</span></a> |
| 28 | 441 Praeterea, gratia, quae beneficia recompensat, est pars iustitiae. |
| 442 Sed iustitia respicit aequalitatem dati et accepti. Ergo et in | |
| 443 gratiarum recompensatione attendendus est magis effectus quam | |
| 53 | 444 affectus beneficiantis.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 arg. 3"><a name="43520"><span class="ref">[43520] IIª-IIae q. 106 a. 5 arg. 3</span></a> |
| 28 | 445 Praeterea, nullus potest attendere ad id quod ignorat. Sed solus |
| 446 Deus recognoscit interiorem affectum. Ergo non potest fieri gratiae | |
| 53 | 447 recompensatio secundum affectum.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 s. c."><a name="43521"><span class="ref">[43521] IIª-IIae q. 106 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 448 est quod Seneca dicit, in I de beneficiis, <i>nonnunquam magis nos |
| 449 obligat qui dedit parva magnifice; qui exiguum tribuit, sed | |
| 53 | 450 libenter</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 co."><a name="43522"><span class="ref">[43522] IIª-IIae q. 106 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 451 dicendum quod recompensatio beneficii potest ad tres virtutes |
| 452 pertinere, scilicet ad iustitiam, ad gratiam, et ad amicitiam. Ad | |
| 453 iustitiam quidem pertinet quando recompensatio habet rationem | |
| 454 debiti legalis, sicut in mutuo et in aliis huiusmodi. Et in tali | |
| 455 recompensatio debet attendi secundum quantitatem dati. Ad amicitiam | |
| 456 autem pertinet recompensatio beneficii, et similiter ad virtutem | |
| 457 gratiae, secundum quod habet rationem debiti moralis, aliter tamen | |
| 458 et aliter. Nam in recompensatione amicitiae oportet respectum | |
| 459 haberi ad amicitiae causam. Unde in amicitia utilis debet | |
| 460 recompensatio fieri secundum utilitatem quam quis est ex beneficio | |
| 461 consecutus. In amicitia autem honesti debet in recompensatione | |
| 462 haberi respectus ad electionem, sive ad affectum dantis, quia hoc | |
| 463 praecipue requiritur ad virtutem, ut dicitur in VIII Ethic. Et | |
| 464 similiter, quia gratia respicit beneficium secundum quod est gratis | |
| 465 impensum, quod quidem pertinet ad affectum; ideo etiam gratiae | |
| 53 | 466 recompensatio attendit magis affectum dantis quam effectum.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 ad 1"><a name="43523"><span class="ref">[43523] IIª-IIae q. 106 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 467 ergo dicendum quod omnis actus moralis ex voluntate dependet. Unde |
| 468 beneficium, secundum quod est laudabile, prout ei gratiae | |
| 469 recompensatio debetur, materialiter quidem consistit in effectu, | |
| 470 sed formaliter et principaliter in voluntate. Unde Seneca dicit, in | |
| 471 I de Benefic., <i>beneficium non in eo quod fit aut datur | |
| 53 | 472 consistit, sed in ipso dantis aut facientis animo</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 ad 2"><a name="43524"><span class="ref">[43524] IIª-IIae q. 106 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 473 dicendum quod gratia est pars iustitiae, non quidem sicut species |
| 474 generis, sed per quandam reductionem ad genus iustitiae, ut supra | |
| 475 dictum est. Unde non oportet quod eadem ratio debiti attendatur in | |
| 53 | 476 utraque virtute.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 ad 3"><a name="43525"><span class="ref">[43525] IIª-IIae q. 106 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 477 dicendum quod affectum hominis per se quidem solus Deus videt, sed |
| 478 secundum quod per aliqua signa manifestatur, potest etiam ipsum | |
| 479 homo cognoscere. Et hoc modo affectus beneficiantis cognoscitur ex | |
| 480 ipso modo quo beneficium tribuitur, puta quia gaudenter et prompte | |
| 53 | 481 aliquis beneficium impendit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 106 a. 6 arg. 1"><a name="43526"><span class="ref">[43526] IIª-IIae q. 106 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 482 sic proceditur. Videtur quod non oporteat aliquem plus exhibere in |
| 483 recompensatione quam susceperit in beneficio. Quibusdam enim, sicut | |
| 484 parentibus, nec etiam aequalis recompensatio fieri potest, sicut | |
| 485 philosophus dicit, in VIII Ethic. Sed virtus non conatur ad | |
| 486 impossibile. Non ergo gratiae recompensatio tendit ad aliquid | |
| 53 | 487 maius.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 arg. 2"><a name="43527"><span class="ref">[43527] IIª-IIae q. 106 a. 6 arg. 2</span></a> |
| 28 | 488 Praeterea, si aliquis plus recompensat quam in beneficio acceperit, |
| 489 ex hoc ipso quasi aliquid de novo dat. Sed ad beneficium de novo | |
| 490 datum tenetur homo gratiam recompensare. Ergo ille qui primo | |
| 491 beneficium dederat tenebitur aliquid maius recompensare, et sic | |
| 492 procederet in infinitum. Sed virtus non conatur ad infinitum, quia | |
| 493 infinitum aufert naturam boni, ut dicitur in II Metaphys. Ergo | |
| 53 | 494 gratiae recompensatio non debet excedere acceptum beneficium.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 arg. 3"><a name="43528"><span class="ref">[43528] IIª-IIae q. 106 a. 6 arg. 3</span></a> |
| 28 | 495 Praeterea, iustitia in aequalitate consistit. Sed maius est quidam |
| 496 aequalitatis excessus. Cum ergo in qualibet virtute excessus sit | |
| 497 vitiosus, videtur quod recompensare aliquid maius accepto beneficio | |
| 53 | 498 sit vitiosum, et iustitiae oppositum.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 s. c."><a name="43529"><span class="ref">[43529] IIª-IIae q. 106 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 499 est quod philosophus dicit, in V Ethic., <i>refamulari oportet ei |
| 500 qui gratiam fecit, et rursum ipsum incipere</i>. Quod quidem fit | |
| 501 dum aliquid maius retribuitur. Ergo recompensatio debet tendere ad | |
| 53 | 502 hoc quod aliquid maius faciat.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 co."><a name="43530"><span class="ref">[43530] IIª-IIae q. 106 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 503 dicendum quod, sicut dictum est, recompensatio gratiae respicit |
| 504 beneficium secundum voluntatem beneficiantis. In quo quidem | |
| 505 praecipue hoc commendabile videtur quod gratis beneficium contulit | |
| 506 ad quod non tenebatur. Et ideo qui beneficium accepit ad hoc | |
| 507 obligatur, ex debito honestatis, ut similiter gratis aliquid | |
| 508 impendat. Non autem videtur gratis aliquid impendere nisi excedat | |
| 509 quantitatem accepti beneficii, quia quandiu recompensat minus vel | |
| 510 aequale, non videtur facere gratis, sed reddere quod accepit. Et | |
| 511 ideo gratiae recompensatio semper tendit ut, pro suo posse, aliquid | |
| 53 | 512 maius retribuat.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 ad 1"><a name="43531"><span class="ref">[43531] IIª-IIae q. 106 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 513 ergo dicendum quod, sicut dictum est, in recompensatione beneficii |
| 514 magis est considerandus affectus benefici quam effectus. Si ergo | |
| 515 consideremus effectum beneficii quod filius a parentibus accepit, | |
| 516 scilicet esse et vivere, nihil aequale filius recompensare potest, | |
| 517 ut philosophus dicit. Si autem attendamus ad ipsam voluntatem | |
| 518 dantis et retribuentis, sic potest filius aliquid maius patri | |
| 519 retribuere, ut Seneca dicit, in III de Benefic. Si tamen non | |
| 53 | 520 posset, sufficeret ad gratitudinem recompensandi voluntas.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 ad 2"><a name="43532"><span class="ref">[43532] IIª-IIae q. 106 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 521 dicendum quod debitum gratitudinis ex caritate derivatur, quae, |
| 522 quanto plus solvitur, tanto magis debetur, secundum illud Rom. | |
| 523 XIII, <i>nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis</i>. | |
| 524 Et ideo non est inconveniens si obligatio gratitudinis | |
| 53 | 525 interminabilis sit.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 ad 3"><a name="43533"><span class="ref">[43533] IIª-IIae q. 106 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 526 dicendum quod sicut in iustitia quae est virtus cardinalis, |
| 527 attenditur aequalitas rerum, ita in gratitudine attenditur | |
| 528 aequalitas voluntatum, ut scilicet sicut ex promptitudine | |
| 529 voluntatis beneficus aliquid exhibuit ad quod non tenebatur, ita | |
| 530 etiam ille qui suscepit beneficium aliquid supra debitum | |
| 53 | 531 recompenset.</p></div></div><div class="q" id="q107"><h2>Quaestio 107</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 107 pr."><a name="43534"><span class="ref">[43534] IIª-IIae q. 107 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 532 considerandum est de ingratitudine. Et circa hoc quaeruntur |
| 533 quatuor. Primo, utrum ingratitudo semper sit peccatum. Secundo, | |
| 534 utrum ingratitudo sit peccatum speciale. Tertio, utrum omnis | |
| 535 ingratitudo sit peccatum mortale. Quarto, utrum ingrato sint | |
| 53 | 536 beneficia subtrahenda.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 107 a. 1 arg. 1"><a name="43535"><span class="ref">[43535] IIª-IIae q. 107 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 537 sic proceditur. Videtur quod ingratitudo non semper sit peccatum. |
| 538 Dicit enim Seneca, in III de Benefic., quod <i>ingratus est qui non | |
| 539 reddit beneficium</i>. Sed quandoque non posset aliquis | |
| 540 recompensare beneficium nisi peccando, puta si aliquis auxiliatus | |
| 541 est homini ad peccandum. Cum ergo abstinere a peccato non sit | |
| 53 | 542 peccatum, videtur quod ingratitudo non semper sit peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 arg. 2"><a name="43536"><span class="ref">[43536] IIª-IIae q. 107 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 543 Praeterea, omne peccatum est in potestate peccantis, quia secundum |
| 544 Augustinum, <i>nullus peccat in eo quod vitare non potest</i>. Sed | |
| 545 quandoque non est in potestate peccantis ingratitudinem vitare, | |
| 546 puta cum non habet unde reddat. Oblivio etiam non est in potestate | |
| 547 nostra, cum tamen Seneca dicat, in III de Benefic., quod | |
| 548 <i>ingratissimus omnium est qui oblitus est</i>. Ergo ingratitudo | |
| 53 | 549 non semper est peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 arg. 3"><a name="43537"><span class="ref">[43537] IIª-IIae q. 107 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 550 Praeterea, non videtur peccare qui non vult aliquid debere, |
| 551 secundum illud apostoli, Rom. XIII, <i>nemini quidquam | |
| 552 debeatis</i>. Sed qui invitus debet ingratus est, ut Seneca dicit, | |
| 53 | 553 in IV de Benefic. Ergo non semper ingratitudo est peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 s. c."><a name="43538"><span class="ref">[43538] IIª-IIae q. 107 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 554 est quod II ad Tim. III, ingratitudo connumeratur aliis peccatis, |
| 555 cum dicitur, <i>parentibus non obedientes, ingrati, | |
| 53 | 556 scelesti</i>.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 co."><a name="43539"><span class="ref">[43539] IIª-IIae q. 107 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 557 dicendum quod, sicut dictum est, debitum gratitudinis est quoddam |
| 558 debitum honestatis quam virtus requirit. Ex hoc autem aliquid est | |
| 559 peccatum quod repugnat virtuti. Unde manifestum est quod omnis | |
| 53 | 560 ingratitudo est peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 ad 1"><a name="43540"><span class="ref">[43540] IIª-IIae q. 107 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 561 ergo dicendum quod gratitudo respicit beneficium. Ille autem qui |
| 562 alicui auxiliatur ad peccandum non confert beneficium, sed magis | |
| 563 nocumentum. Et ideo non debetur ei gratiarum actio, nisi forte | |
| 564 propter voluntatem, si sit deceptus, dum credidit adiuvare ad | |
| 565 bonum, adiuvit ad peccandum. Sed tunc non debetur recompensatio | |
| 566 talis ut adiuvetur ad peccandum, quia hoc non esset recompensare | |
| 53 | 567 bonum, sed malum, quod contrariatur gratitudini.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 ad 2"><a name="43541"><span class="ref">[43541] IIª-IIae q. 107 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 568 dicendum quod nullus propter impotentiam reddendi ab ingratitudine |
| 569 excusatur, ex quo ad debitum gratitudinis reddendum sufficit sola | |
| 570 voluntas, ut dictum est. Oblivio autem beneficii ad ingratitudinem | |
| 571 pertinet, non quidem illa quae provenit ex naturali defectu, quae | |
| 572 non subiacet voluntati; sed illa quae ex negligentia provenit. Ut | |
| 573 enim dicit Seneca, in III de Benefic., <i>apparet illum non saepe | |
| 53 | 574 de reddendo cogitasse cui obrepsit oblivio</i>.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 ad 3"><a name="43542"><span class="ref">[43542] IIª-IIae q. 107 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 575 dicendum quod debitum gratitudinis ex debito amoris derivatur, a |
| 576 quo nullus debet velle absolvi. Unde quod aliquis invitus hoc | |
| 577 debitum debeat, videtur provenire ex defectu amoris ad eum qui | |
| 53 | 578 beneficium dedit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 107 a. 2 arg. 1"><a name="43543"><span class="ref">[43543] IIª-IIae q. 107 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 579 secundum sic proceditur. Videtur quod ingratitudo non sit speciale |
| 580 peccatum. Quicumque enim peccat, contra Deum agit, qui est summus | |
| 581 benefactor. Sed hoc pertinet ad ingratitudinem. Ergo ingratitudo | |
| 53 | 582 non est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 arg. 2"><a name="43544"><span class="ref">[43544] IIª-IIae q. 107 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 583 Praeterea, nullum speciale peccatum sub diversis generibus |
| 584 peccatorum continetur. Sed diversis peccatorum generibus potest | |
| 585 aliquis esse ingratus, puta si quis benefactori detrahat, si quis | |
| 586 furetur, vel aliquid aliud huiusmodi contra eum committat. Ergo | |
| 53 | 587 ingratitudo non est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 arg. 3"><a name="43545"><span class="ref">[43545] IIª-IIae q. 107 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 588 Praeterea, Seneca dicit, in III de Benefic., <i>ingratus est qui |
| 589 dissimulat; ingratus qui non reddit; ingratissimus omnium qui | |
| 590 oblitus est</i>. Sed ista non videntur ad unam peccati speciem | |
| 53 | 591 pertinere. Ergo ingratitudo non est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 s. c."><a name="43546"><span class="ref">[43546] IIª-IIae q. 107 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 592 est quod ingratitudo opponitur gratitudini sive gratiae, quae est |
| 53 | 593 specialis virtus. Ergo est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 co."><a name="43547"><span class="ref">[43547] IIª-IIae q. 107 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 594 dicendum quod omne vitium ex defectu virtutis nominatur quod magis |
| 595 virtuti opponitur, sicut illiberalitas magis opponitur liberalitati | |
| 596 quam prodigalitas. Potest autem virtuti gratitudinis aliquod vitium | |
| 597 opponi per excessum, puta si recompensatio beneficii fiat vel pro | |
| 598 quibus non debet, vel citius quam debet, ut ex dictis patet. Sed | |
| 599 magis opponitur gratitudini vitium quod est per defectum, quia | |
| 600 virtus gratitudinis, ut supra habitum est, in aliquid amplius | |
| 601 tendit. Et ideo proprie ingratitudo nominatur ex gratitudinis | |
| 602 defectu. Omnis autem defectus seu privatio speciem sortitur | |
| 603 secundum habitum oppositum, differunt enim caecitas et surditas | |
| 604 secundum differentiam visus et auditus. Unde sicut gratitudo vel | |
| 605 gratia est una specialis virtus, ita etiam ingratitudo est unum | |
| 606 speciale peccatum. Habet tamen diversos gradus, secundum ordinem | |
| 607 eorum quae ad gratitudinem requiruntur. In qua primum est quod homo | |
| 608 beneficium acceptum recognoscat; secundum est quod laudet et | |
| 609 gratias agat; tertium est quod retribuat, pro loco et tempore, | |
| 610 secundum suam facultatem. Sed quia quod est ultimum in generatione | |
| 611 est primum in resolutione, ideo primus ingratitudinis gradus est ut | |
| 612 homo beneficium non retribuat; secundus est ut dissimulet, quasi | |
| 613 non demonstrans se beneficium accepisse; tertium, et gravissimum | |
| 614 est quod non recognoscat, sive per oblivionem, sive quocumque alio | |
| 615 modo. Et quia in affirmatione opposita intelligitur negatio, ideo | |
| 616 ad primum ingratitudinis gradum pertinet quod aliquis retribuat | |
| 617 mala pro bonis; ad secundum, quod beneficium vituperet; ad tertium, | |
| 53 | 618 quod beneficium quasi maleficium reputet.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 ad 1"><a name="43548"><span class="ref">[43548] IIª-IIae q. 107 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 619 ergo dicendum quod in quolibet peccato est materialis ingratitudo |
| 620 ad Deum, inquantum scilicet facit homo aliquid quod potest ad | |
| 621 ingratitudinem pertinere. Formalis autem ingratitudo est quando | |
| 622 actualiter beneficium contemnitur. Et hoc est speciale | |
| 53 | 623 peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 ad 2"><a name="43549"><span class="ref">[43549] IIª-IIae q. 107 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 624 dicendum quod nihil prohibet formalem rationem alicuius specialis |
| 625 peccati in pluribus peccatorum generibus materialiter inveniri. Et | |
| 626 secundum hoc, in multis generibus peccatorum invenitur | |
| 53 | 627 ingratitudinis ratio.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 ad 3"><a name="43550"><span class="ref">[43550] IIª-IIae q. 107 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 628 dicendum quod illa tria non sunt diversae species, sed diversi |
| 53 | 629 gradus unius specialis peccati.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 107 a. 3 arg. 1"><a name="43551"><span class="ref">[43551] IIª-IIae q. 107 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 630 tertium sic proceditur. Videtur quod ingratitudo semper sit |
| 631 peccatum mortale. Deo enim maxime debet aliquis esse gratus. Sed | |
| 632 peccando venialiter homo non est ingratus Deo, alioquin omnes | |
| 53 | 633 essent ingrati. Ergo nulla ingratitudo est veniale peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 arg. 2"><a name="43552"><span class="ref">[43552] IIª-IIae q. 107 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 634 Praeterea, ex hoc aliquod peccatum est mortale quod contrariatur |
| 635 caritati, ut supra dictum est. Sed ingratitudo contrariatur | |
| 636 caritati, ex qua procedit debitum gratitudinis, ut supra dictum | |
| 53 | 637 est. Ergo ingratitudo semper est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 arg. 3"><a name="43553"><span class="ref">[43553] IIª-IIae q. 107 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 638 Praeterea, Seneca dicit, in II de Benefic., <i>haec beneficii lex |
| 639 est, alter statim oblivisci debet dati, alter memor esse | |
| 640 accepti</i>. Sed propter hoc, ut videtur, debet oblivisci, ut | |
| 641 lateat eum peccatum recipientis, si contingat eum esse ingratum. | |
| 642 Quod non oporteret si ingratitudo esset leve peccatum. Ergo | |
| 53 | 643 ingratitudo semper est mortale peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 s. c."><a name="43554"><span class="ref">[43554] IIª-IIae q. 107 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 644 est quod nulli est danda via peccandi mortaliter. Sed sicut Seneca |
| 645 dicit, ibidem, interdum <i>qui iuvatur fallendus est, ut habeat, | |
| 646 nec a quo acceperit sciat</i>, quod videtur viam ingratitudinis | |
| 647 recipienti praebere. Ergo ingratitudo non semper est peccatum | |
| 53 | 648 mortale.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 co."><a name="43555"><span class="ref">[43555] IIª-IIae q. 107 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 649 dicendum quod, sicut ex dictis patet, ingratus dicitur aliquis |
| 650 dupliciter. Uno modo, per solam omissionem, puta quia non | |
| 651 recognoscit, vel non laudat, vel non retribuit vices pro beneficio | |
| 652 accepto. Et hoc non semper est peccatum mortale. Quia, ut supra | |
| 653 dictum est, debitum gratitudinis est ut homo aliquid etiam | |
| 654 liberaliter tribuat ad quod non tenetur, et ideo, si illud | |
| 655 praetermittit, non peccat mortaliter. Est tamen peccatum veniale, | |
| 656 quia hoc provenit ex negligentia quadam, aut ex aliqua | |
| 657 indispositione hominis ad virtutem. Potest tamen contingere quod | |
| 658 etiam talis ingratitudo sit mortale peccatum, vel propter | |
| 659 interiorem contemptum; vel etiam propter conditionem eius quod | |
| 660 subtrahitur, quod ex necessitate debetur benefico, sive simpliciter | |
| 661 sive in aliquo necessitatis casu. Alio modo dicitur aliquis | |
| 662 ingratus, quia non solum praetermittit implere gratitudinis | |
| 663 debitum, sed etiam contrarium agit. Et hoc etiam, secundum | |
| 664 conditionem eius quod agitur, quandoque est peccatum mortale, | |
| 665 quandoque veniale. Sciendum tamen quod ingratitudo quae provenit ex | |
| 666 peccato mortali habet perfectam ingratitudinis rationem, illa vero | |
| 53 | 667 quae provenit ex peccato veniali, imperfectam.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 ad 1"><a name="43556"><span class="ref">[43556] IIª-IIae q. 107 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 668 ergo dicendum quod per peccatum veniale non est aliquis ingratus |
| 669 Deo secundum perfectam ingratitudinis rationem. Habet tamen aliquid | |
| 670 ingratitudinis, inquantum peccatum veniale tollit aliquem actum | |
| 53 | 671 virtutis, per quem homo Deo obsequitur.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 ad 2"><a name="43557"><span class="ref">[43557] IIª-IIae q. 107 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 672 dicendum quod ingratitudo quae est cum peccato veniali non est |
| 673 contraria caritati, sed est praeter ipsam, quia non tollit habitum | |
| 53 | 674 caritatis, sed aliquem actum ipsius excludit.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 ad 3"><a name="43558"><span class="ref">[43558] IIª-IIae q. 107 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 675 dicendum quod idem Seneca dicit, in VII de Benefic., <i>errat si |
| 676 quis aestimat, cum dicimus eum qui beneficium dedit oblivisci | |
| 677 oportere, excutere nos illi memoriam rei, praesertim honestissimae. | |
| 678 Cum ergo dicimus, meminisse non debet, hoc volumus intelligi, | |
| 53 | 679 praedicare non debet, nec iactare</i>.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 ad 4"><a name="43559"><span class="ref">[43559] IIª-IIae q. 107 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 680 dicendum quod ille qui ignorat beneficium non est ingratus si |
| 681 beneficium non recompenset, dummodo sit paratus recompensare si | |
| 682 noscet. Est autem laudabile quandoque ut ille cui providetur | |
| 683 beneficium ignoret, tum propter inanis gloriae vitationem, sicut | |
| 684 beatus Nicolaus, aurum furtim in domum proiiciens, vitare voluit | |
| 685 humanum favorem; tum etiam quia in hoc ipso amplius beneficium | |
| 53 | 686 facit quod consulit verecundiae eius qui beneficium accipit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 107 a. 4 arg. 1"><a name="43560"><span class="ref">[43560] IIª-IIae q. 107 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 687 quartum sic proceditur. Videtur quod ingratis sint beneficia |
| 688 subtrahenda. Dicitur enim Sap. XVI, <i>ingratis spes tanquam | |
| 689 hibernalis glacies tabescet</i>. Non autem eius spes tabesceret si | |
| 690 non esset ei beneficium subtrahendum. Ergo sunt subtrahenda | |
| 53 | 691 beneficia ingratis.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 arg. 2"><a name="43561"><span class="ref">[43561] IIª-IIae q. 107 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 692 Praeterea, nullus debet alteri praebere occasionem peccandi. Sed |
| 693 ingratus beneficium recipiens sumit ingratitudinis occasionem ergo | |
| 53 | 694 non est ingrato beneficium dandum.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 arg. 3"><a name="43562"><span class="ref">[43562] IIª-IIae q. 107 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 695 <i>Praeterea, in quo quis peccat, per hoc et torquetur</i>, ut |
| 696 dicitur Sap. XI. Sed ille qui ingratus est beneficio accepto, | |
| 53 | 697 peccat contra beneficium. Ergo est beneficio privandus.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 s. c."><a name="43563"><span class="ref">[43563] IIª-IIae q. 107 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 698 est quod dicitur Luc. VI, quod <i>altissimus benignus est super |
| 699 ingratos et malos</i>. Sed eius per imitationem nos filios esse | |
| 700 oportet, ut ibidem dicitur. Ergo non debemus beneficia ingratis | |
| 53 | 701 subtrahere.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 co."><a name="43564"><span class="ref">[43564] IIª-IIae q. 107 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 702 dicendum quod circa ingratum duo consideranda sunt. Primo quidem, |
| 703 quid ipse dignus sit pati. Et sic certum est quod meretur beneficii | |
| 704 subtractionem. Alio modo, considerandum est quid oporteat beneficum | |
| 705 facere. Primo namque, debet non esse facilis ad ingratitudinem | |
| 706 iudicandam, quia frequenter aliquis, ut Seneca dicit, qui non | |
| 707 reddidit, gratus est; quia forte non occurrit ei facultas aut | |
| 708 debita opportunitas reddendi. Secundo, debet tendere ad hoc quod de | |
| 709 ingrato gratum faciat, quod si non potest primo beneficio facere, | |
| 710 forte faciet secundo. Si vero ex beneficiis multiplicatis | |
| 711 ingratitudinem augeat et peior fiat, debet a beneficiorum | |
| 53 | 712 exhibitione cessare.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 ad 1"><a name="43565"><span class="ref">[43565] IIª-IIae q. 107 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 713 ergo dicendum quod auctoritas illa loquitur quantum ad id quod |
| 53 | 714 ingratus dignus est pati.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 ad 2"><a name="43566"><span class="ref">[43566] IIª-IIae q. 107 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 715 dicendum quod ille qui ingrato beneficium exhibet non dat ei |
| 716 occasionem peccandi, sed magis gratitudinis et amoris. Si vero ille | |
| 717 qui accipit ingratitudinis exinde occasionem sumat, non est danti | |
| 53 | 718 imputandum.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 ad 3"><a name="43567"><span class="ref">[43567] IIª-IIae q. 107 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 719 dicendum quod ille qui beneficium dat non statim debet se exhibere |
| 720 punitorem ingratitudinis, sed prius pium medicum, ut scilicet | |
| 53 | 721 iteratis beneficiis ingratitudinem sanet.</p></div></div><div class="q" id="q108"><h2>Quaestio 108</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 108 pr."><a name="43568"><span class="ref">[43568] IIª-IIae q. 108 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 722 considerandum est de vindicatione. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 723 Primo, utrum vindicatio sit licita. Secundo, utrum sit specialis | |
| 724 virtus. Tertio, de modo vindicandi. Quarto, in quos sit vindicta | |
| 53 | 725 exercenda.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 108 a. 1 arg. 1"><a name="43569"><span class="ref">[43569] IIª-IIae q. 108 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 726 sic proceditur. Videtur quod vindicatio non sit licita. Quicumque |
| 727 enim usurpat sibi quod Dei est, peccat. Sed vindicta pertinet ad | |
| 728 Deum, dicitur enim Deut. XXXII, secundum aliam litteram, <i>mihi | |
| 729 vindictam, et ego retribuam</i>. Ergo omnis vindicatio est | |
| 53 | 730 illicita.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 arg. 2"><a name="43570"><span class="ref">[43570] IIª-IIae q. 108 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 731 Praeterea, ille de quo vindicta sumitur, non toleratur. Sed mali |
| 732 sunt tolerandi, quia super illud Cant. II, sicut lilium inter | |
| 733 spinas, dicit Glossa, <i>non fuit bonus qui malos tolerare non | |
| 53 | 734 potuit</i>. Ergo vindicta non est sumenda de malis.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 arg. 3"><a name="43571"><span class="ref">[43571] IIª-IIae q. 108 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 735 Praeterea, vindicta per poenas fit, ex quibus causatur timor |
| 736 servilis. Sed lex nova non est lex timoris, sed amoris, ut | |
| 737 Augustinus dicit, contra Adamantum. Ergo, ad minus in novo | |
| 53 | 738 testamento, vindicta fieri non debet.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 arg. 4"><a name="43572"><span class="ref">[43572] IIª-IIae q. 108 a. 1 arg. 4</span></a> |
| 28 | 739 Praeterea, ille dicitur se vindicare qui iniurias suas ulciscitur. |
| 740 Sed, ut videtur, non licet etiam iudici in se delinquentes punire, | |
| 741 dicit enim Chrysostomus, super Matth., <i>discamus exemplo Christi | |
| 742 nostras iniurias magnanimiter sustinere, Dei autem iniurias nec | |
| 743 usque ad auditum sufferre</i>. Ergo vindicatio videtur esse | |
| 53 | 744 illicita.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 arg. 5"><a name="43573"><span class="ref">[43573] IIª-IIae q. 108 a. 1 arg. 5</span></a> |
| 28 | 745 Praeterea, peccatum multitudinis magis est nocivum quam peccatum |
| 746 unius tantum, dicitur enim Eccli. XXVI, <i>a tribus timuit cor | |
| 747 meum, zelaturam civitatis, et collectionem populi</i>. Sed de | |
| 748 peccato multitudinis non est vindicta sumenda, quia super illud | |
| 749 Matth. XIII, <i>sinite utraque crescere, ne forte eradicetis | |
| 750 triticum</i>, dicit Glossa quod multitudo non est excommunicanda, | |
| 53 | 751 nec princeps. Ergo nec alia vindicatio est licita.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 s. c."><a name="43574"><span class="ref">[43574] IIª-IIae q. 108 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 752 contra, nihil est expectandum a Deo nisi quod est bonum et licitum. |
| 753 Sed vindicta de hostibus est expectanda a Deo, dicitur enim Luc. | |
| 754 XVIII, <i>Deus non faciet vindictam electorum suorum clamantium ad | |
| 755 se</i> die ac nocte? Quasi diceret, immo faciet. Ergo vindicatio | |
| 53 | 756 non est per se mala et illicita.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 co."><a name="43575"><span class="ref">[43575] IIª-IIae q. 108 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 757 dicendum quod vindicatio fit per aliquod poenale malum inflictum |
| 758 peccanti. Est ergo in vindicatione considerandus vindicantis | |
| 759 animus. Si enim eius intentio feratur principaliter in malum illius | |
| 760 de quo vindictam sumit, et ibi quiescat, est omnino illicitum, quia | |
| 761 delectari in malo alterius pertinet ad odium, quod caritati | |
| 762 repugnat, qua omnes homines debemus diligere. Nec aliquis excusatur | |
| 763 si malum intendat illius qui sibi iniuste intulit malum, sicut non | |
| 764 excusatur aliquis per hoc quod odit se odientem. Non enim debet | |
| 765 homo in alium peccare, propter hoc quod ille peccavit prius in | |
| 766 ipsum, hoc enim est vinci a malo, quod apostolus prohibet, Rom. | |
| 767 XII, dicens, <i>noli vinci a malo, sed vince in bono malum</i>. Si | |
| 768 vero intentio vindicantis feratur principaliter ad aliquod bonum, | |
| 769 ad quod pervenitur per poenam peccantis, puta ad emendationem | |
| 770 peccantis, vel saltem ad cohibitionem eius et quietem aliorum, et | |
| 771 ad iustitiae conservationem et Dei honorem, potest esse vindicatio | |
| 53 | 772 licita, aliis debitis circumstantiis servatis.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 ad 1"><a name="43576"><span class="ref">[43576] IIª-IIae q. 108 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 773 ergo dicendum quod ille qui secundum gradum sui ordinis vindictam |
| 774 exercet in malos, non usurpat sibi quod Dei est, sed utitur | |
| 775 potestate sibi divinitus concessa, dicitur enim Rom. XIII, de | |
| 776 principe terreno, quod <i>Dei minister est, vindex in iram ei qui | |
| 777 male agit</i>. Si autem praeter ordinem divinae institutionis | |
| 778 aliquis vindictam exerceat, usurpat sibi quod Dei est, et ideo | |
| 53 | 779 peccat.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 ad 2"><a name="43577"><span class="ref">[43577] IIª-IIae q. 108 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 780 dicendum quod mali tolerantur a bonis in hoc quod ab eis proprias |
| 781 iniurias patienter sustinent, secundum quod oportet, non autem | |
| 782 tolerant eos ut sustineant iniurias Dei et proximorum. Dicit enim | |
| 783 Chrysostomus, super Matth., <i>in propriis iniuriis esse quempiam | |
| 784 patientem, laudabile est, iniurias autem Dei dissimulare nimis est | |
| 53 | 785 impium</i>.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 ad 3"><a name="43578"><span class="ref">[43578] IIª-IIae q. 108 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 786 dicendum quod lex Evangelii est lex amoris. Ideo illis qui ex amore |
| 787 bonum operantur, qui soli proprie ad Evangelium pertinent, non est | |
| 788 timor incutiendus per poenas, sed solum illis qui ex amore non | |
| 789 moventur ad bonum, qui, etsi numero sint de Ecclesia, non tamen | |
| 53 | 790 merito.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 ad 4"><a name="43579"><span class="ref">[43579] IIª-IIae q. 108 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 791 dicendum quod iniuria quae infertur personae alicui quandoque |
| 792 redundat in Deum et in Ecclesiam, et tunc debet aliquis propriam | |
| 793 iniuriam ulcisci. Sicut patet de Elia, qui fecit ignem descendere | |
| 794 super eos qui venerant ad ipsum capiendum, ut legitur IV Reg. I. Et | |
| 795 similiter Elisaeus maledixit pueris eum irridentibus, ut habetur IV | |
| 796 Reg. II. Et Silvester Papa excommunicavit eos qui eum in exilium | |
| 797 miserunt, ut habetur XXIII, qu. IV. Inquantum vero iniuria in | |
| 798 aliquem illata ad eius personam pertinet, debet eam tolerare | |
| 799 patienter, si expediat. Huiusmodi enim praecepta patientiae | |
| 800 intelligenda sunt secundum praeparationem animi, ut Augustinus | |
| 53 | 801 dicit, in libro de Serm. Dom. in monte.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 ad 5"><a name="43580"><span class="ref">[43580] IIª-IIae q. 108 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 802 dicendum quod quando tota multitudo peccat, est de ea vindicta |
| 803 sumenda vel quantum ad totam multitudinem, sicut Aegyptii submersi | |
| 804 sunt in mari rubro persequentes filios Israel, ut habetur Exod. | |
| 805 XIV, et sicut Sodomitae universaliter perierunt, vel quantum ad | |
| 806 magnam multitudinis partem, sicut patet Exod. XXXII, in poena eorum | |
| 807 qui vitulum adoraverunt. Quandoque vero, si speretur multorum | |
| 808 correctio, debet severitas vindictae exerceri in aliquos paucos | |
| 809 principaliores, quibus punitis ceteri terreantur, sicut dominus, | |
| 810 Num. XXV, mandavit suspendi principes populi pro peccato | |
| 811 multitudinis. Si autem non tota multitudo peccavit, sed pro parte, | |
| 812 tunc, si possunt mali secerni a bonis, debet in eos vindicta | |
| 813 exerceri, si tamen hoc fieri possit sine scandalo aliorum. | |
| 814 Alioquin, parcendum est multitudini, et detrahendum severitati. Et | |
| 815 eadem ratio est de principe, quem sequitur multitudo. Tolerandum | |
| 816 enim est peccatum eius, si sine scandalo multitudinis puniri non | |
| 817 posset, nisi forte esset tale peccatum principis quod magis noceret | |
| 818 multitudini, vel spiritualiter vel temporaliter, quam scandalum | |
| 53 | 819 quod exinde timeretur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 108 a. 2 arg. 1"><a name="43581"><span class="ref">[43581] IIª-IIae q. 108 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 820 secundum sic proceditur. Videtur quod vindicatio non sit specialis |
| 821 virtus ab aliis distincta. Sicut enim remunerantur boni pro his | |
| 822 quae bene agunt, ita puniuntur mali pro his quae male agunt. Sed | |
| 823 remuneratio bonorum non pertinet ad aliquam specialem virtutem, sed | |
| 824 est actus commutativae iustitiae. Ergo, pari ratione, et vindicatio | |
| 53 | 825 non debet poni specialis virtus.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 arg. 2"><a name="43582"><span class="ref">[43582] IIª-IIae q. 108 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 826 Praeterea, ad actum illum non debet ordinari specialis virtus ad |
| 827 quem homo sufficienter disponitur per alias virtutes. Sed ad | |
| 828 vindicandum mala sufficienter disponitur homo per virtutem | |
| 829 fortitudinis et per zelum. Non ergo vindicatio debet poni specialis | |
| 53 | 830 virtus.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 arg. 3"><a name="43583"><span class="ref">[43583] IIª-IIae q. 108 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 831 Praeterea, cuilibet speciali virtuti aliquod speciale vitium |
| 832 opponitur. Sed vindicationi non videtur opponi aliquod speciale | |
| 53 | 833 vitium. Ergo non est specialis virtus.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 s. c."><a name="43584"><span class="ref">[43584] IIª-IIae q. 108 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 834 est quod Tullius ponit eam partem iustitiae.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 co."><a name="43585"><span class="ref">[43585] IIª-IIae q. 108 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 835 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in II Ethic., aptitudo ad |
| 836 virtutem inest nobis a natura, licet complementum virtutis sit per | |
| 837 assuetudinem vel per aliquam aliam causam. Unde patet quod virtutes | |
| 838 perficiunt nos ad prosequendum debito modo inclinationes naturales, | |
| 839 quae pertinent ad ius naturale. Et ideo ad quamlibet inclinationem | |
| 840 naturalem determinatam ordinatur aliqua specialis virtus. Est autem | |
| 841 quaedam specialis inclinatio naturae ad removendum nocumenta, unde | |
| 842 et animalibus datur vis irascibilis separatim a vi concupiscibili. | |
| 843 Repellit autem homo nocumenta per hoc quod se defendit contra | |
| 844 iniurias, ne ei inferantur, vel iam illatas iniurias ulciscitur, | |
| 845 non intentione nocendi, sed intentione removendi nocumenta. Hoc | |
| 846 autem pertinet ad vindicationem, dicit enim Tullius, in sua | |
| 847 rhetorica, quod <i>vindicatio est per quam vis aut iniuria, et | |
| 848 omnino quidquid obscurum est</i>, idest ignominiosum, <i>defendendo | |
| 849 aut ulciscendo propulsatur</i>. Unde vindicatio est specialis | |
| 53 | 850 virtus.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 ad 1"><a name="43586"><span class="ref">[43586] IIª-IIae q. 108 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 851 ergo dicendum quod sicut recompensatio debiti legalis pertinet ad |
| 852 iustitiam commutativam, recompensatio autem debiti moralis quod | |
| 853 nascitur ex particulari beneficio exhibito, pertinet ad virtutem | |
| 854 gratiae; ita etiam punitio peccatorum, secundum quod pertinet ad | |
| 855 publicam iustitiam, est actus commutativae iustitiae; secundum | |
| 856 autem quod pertinet ad immunitatem alicuius personae singularis, a | |
| 53 | 857 qua iniuria propulsatur, pertinet ad virtutem vindicationis.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 ad 2"><a name="43587"><span class="ref">[43587] IIª-IIae q. 108 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 858 dicendum quod fortitudo disponit ad vindictam removendo prohibens, |
| 859 scilicet timorem periculi imminentis. Zelus autem, secundum quod | |
| 860 importat fervorem amoris, importat primam radicem vindicationis, | |
| 861 prout aliquis vindicat iniurias Dei vel proximorum, quas ex | |
| 862 caritate reputat quasi suas. Cuiuslibet autem virtutis actus ex | |
| 863 radice caritatis procedit, quia, ut Gregorius dicit, in quadam | |
| 864 homilia, <i>nihil habet viriditatis ramus boni operis, si non | |
| 53 | 865 procedat ex radice caritatis</i>.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 ad 3"><a name="43588"><span class="ref">[43588] IIª-IIae q. 108 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 866 dicendum quod vindicationi opponuntur duo vitia. Unum quidem per |
| 867 excessum, scilicet peccatum crudelitatis vel saevitiae, quae | |
| 868 excedit mensuram in puniendo. Aliud autem est vitium quod consistit | |
| 869 in defectu, sicut cum aliquis est nimis remissus in puniendo, unde | |
| 870 dicitur Prov. XIII, <i>qui parcit virgae, odit filium suum</i>. | |
| 871 Virtus autem vindicationis consistit ut homo secundum omnes | |
| 53 | 872 circumstantias debitam mensuram in vindicando conservet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 108 a. 3 arg. 1"><a name="43589"><span class="ref">[43589] IIª-IIae q. 108 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 873 tertium sic proceditur. Videtur quod vindicatio non debeat fieri |
| 874 per poenas apud homines consuetas. Occisio enim hominis est quaedam | |
| 875 eradicatio eius. Sed dominus mandavit, Matth. XIII, quod zizania, | |
| 876 per quae significantur filii nequam, non eradicarentur. Ergo | |
| 53 | 877 peccatores non sunt occidendi.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 arg. 2"><a name="43590"><span class="ref">[43590] IIª-IIae q. 108 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 878 Praeterea, quicumque mortaliter peccant, eadem poena videntur |
| 879 digni. Si ergo aliqui mortaliter peccantes morte puniuntur, videtur | |
| 53 | 880 quod omnes tales deberent morte puniri. Quod patet esse falsum.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 arg. 3"><a name="43591"><span class="ref">[43591] IIª-IIae q. 108 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 881 Praeterea, cum aliquis pro peccato punitur manifeste, ex hoc |
| 882 peccatum eius manifestatur. Quod videtur esse nocivum multitudini, | |
| 883 quae ex exemplo peccati sumit occasionem peccandi. Ergo videtur | |
| 53 | 884 quod non sit poena mortis pro aliquo peccato infligenda.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 s. c."><a name="43592"><span class="ref">[43592] IIª-IIae q. 108 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 885 est quod in lege divina his huiusmodi poenae determinantur, ut ex |
| 53 | 886 supra dictis patet.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 co."><a name="43593"><span class="ref">[43593] IIª-IIae q. 108 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 887 dicendum quod vindicatio intantum licita est et virtuosa inquantum |
| 888 tendit ad cohibitionem malorum. Cohibentur autem aliqui a peccando, | |
| 889 qui affectum virtutis non habent, per hoc quod timent amittere | |
| 890 aliqua quae plus amant quam illa quae peccando adipiscuntur, alias | |
| 891 timor non compesceret peccatum. Et ideo per subtractionem omnium | |
| 892 quae homo maxime diligit, est vindicta de peccatis sumenda. Haec | |
| 893 sunt autem quae homo maxime diligit, vitam, incolumitatem corporis, | |
| 894 libertatem sui, et bona exteriora, puta divitias, patriam et | |
| 895 gloriam. Et ideo, ut Augustinus refert, XXI de Civ. Dei, octo | |
| 896 genera poenarum in legibus esse scribit Tullius, scilicet mortem, | |
| 897 per quam tollitur vita; verbera et talionem (ut scilicet oculum pro | |
| 898 oculo perdat), per quae amittit corporis incolumitatem; servitutem | |
| 899 et vincula, per quae perdit libertatem; exilium, per quod perdit | |
| 900 patriam; damnum, per quod perdit divitias; ignominiam, per quam | |
| 53 | 901 perdit gloriam.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 ad 1"><a name="43594"><span class="ref">[43594] IIª-IIae q. 108 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 902 ergo dicendum quod dominus prohibet eradicari zizania quando |
| 903 timetur ne simul cum eis eradicetur et triticum. Sed quandoque | |
| 904 possunt eradicari mali per mortem non solum sine periculo, sed | |
| 905 etiam cum magna utilitate bonorum. Et ideo in tali casu potest | |
| 53 | 906 poena mortis peccatoribus infligi.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 ad 2"><a name="43595"><span class="ref">[43595] IIª-IIae q. 108 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 907 dicendum quod omnes peccantes mortaliter digni sunt morte aeterna |
| 908 quantum ad futuram retributionem, quae est secundum veritatem | |
| 909 divini iudicii. Sed poenae praesentis vitae sunt magis medicinales. | |
| 910 Et ideo illis solis peccatis poena mortis infligitur quae in gravem | |
| 53 | 911 perniciem aliorum cedunt.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 ad 3"><a name="43596"><span class="ref">[43596] IIª-IIae q. 108 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 912 dicendum quod quando simul cum culpa innotescit et poena, vel |
| 913 mortis vel quaecumque alia quam homo horret, ex hoc ipso voluntas | |
| 914 eius a peccando abstrahitur, quia plus terret poena quam alliciat | |
| 53 | 915 exemplum culpae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 108 a. 4 arg. 1"><a name="43597"><span class="ref">[43597] IIª-IIae q. 108 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 916 quartum sic proceditur. Videtur quod vindicta sit exercenda in eos |
| 917 qui involuntarie peccaverunt. Voluntas enim unius non consequitur | |
| 918 voluntatem alterius. Sed unus punitur pro alio, secundum illud | |
| 919 Exod. XX, <i>ego sum Deus Zelotes, visitans iniquitatem patrum in | |
| 920 filios, in tertiam et quartam generationem</i>. Unde et pro peccato | |
| 921 Cham Chanaan, filius eius, maledictus est, ut habetur Gen. IX. | |
| 922 Giezi etiam peccante, lepra transmittitur ad posteros, ut habetur | |
| 923 IV Reg. V. Sanguis etiam Christi reddit poenae obnoxios successores | |
| 924 Iudaeorum, qui dixerunt, sanguis eius super nos, et super filios | |
| 925 nostros. Matth. XXVII, legitur etiam quod pro peccato Achar populus | |
| 926 Israel traditus est in manus hostium, ut habetur Iosue VII. Et pro | |
| 927 peccato filiorum Heli idem populus corruit in conspectu | |
| 928 Philistinorum, ut habetur I Reg. IV. Ergo aliquis involuntarius est | |
| 53 | 929 puniendus.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 arg. 2"><a name="43598"><span class="ref">[43598] IIª-IIae q. 108 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 930 Praeterea, illud solum est voluntarium quod est in potestate |
| 931 hominis. Sed quandoque poena infertur pro eo quod non est in eius | |
| 932 potestate, sicut propter vitium leprae aliquis removetur ab | |
| 933 administratione Ecclesiae; et propter paupertatem aut malitiam | |
| 934 civium Ecclesia perdit cathedram episcopalem. Ergo non solum pro | |
| 53 | 935 peccato voluntario vindicta infertur.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 arg. 3"><a name="43599"><span class="ref">[43599] IIª-IIae q. 108 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 936 Praeterea, ignorantia causat involuntarium. Sed vindicta quandoque |
| 937 exercetur in aliquos ignorantes. Parvuli enim Sodomitarum, licet | |
| 938 haberent ignorantiam invincibilem, cum parentibus perierunt, ut | |
| 939 legitur Gen. XIX. Similiter etiam parvuli pro peccato Dathan et | |
| 940 Abiron pariter cum eis absorpti sunt, ut habetur Num. XVI. Bruta | |
| 941 etiam animalia, quae carent ratione, iussa sunt interfici pro | |
| 942 peccato Amalecitarum, ut habetur I Reg. XV. Ergo vindicta quandoque | |
| 53 | 943 exercetur in involuntarios.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 arg. 4"><a name="43600"><span class="ref">[43600] IIª-IIae q. 108 a. 4 arg. 4</span></a> |
| 28 | 944 Praeterea, coactio maxime repugnat voluntario. Sed aliquis qui |
| 945 timore coactus aliquod peccatum committit, non propter hoc reatum | |
| 53 | 946 poenae evadit. Ergo vindicta exercetur etiam in involuntarios.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 arg. 5"><a name="43601"><span class="ref">[43601] IIª-IIae q. 108 a. 4 arg. 5</span></a> |
| 28 | 947 Praeterea, Ambrosius dicit, super Lucam, quod <i>navicula in qua |
| 948 erat Iudas, turbatur, unde et Petrus, qui erat firmus meritis suis, | |
| 949 turbatur alienis</i>. Sed Petrus non volebat peccatum Iudae. Ergo | |
| 53 | 950 quandoque involuntarius punitur.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 s. c."><a name="43602"><span class="ref">[43602] IIª-IIae q. 108 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 951 est quod poena debetur peccato. Sed omne peccatum est voluntarium, |
| 952 ut dicit Augustinus. Ergo in solos voluntarios est exercenda | |
| 53 | 953 vindicta.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 co."><a name="43603"><span class="ref">[43603] IIª-IIae q. 108 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 954 dicendum quod poena potest dupliciter considerari. Uno modo, |
| 955 secundum rationem poenae. Et secundum hoc, poena non debetur nisi | |
| 956 peccato, quia per poenam reparatur aequalitas iustitiae, inquantum | |
| 957 ille qui peccando nimis secutus est suam voluntatem, aliquid contra | |
| 958 suam voluntatem patitur. Unde cum omne peccatum sit voluntarium, | |
| 959 etiam originale, ut supra habitum est; consequens est quod nullus | |
| 960 punitur hoc modo nisi pro eo quod voluntarie factum est. Alio modo | |
| 961 potest considerari poena inquantum est medicina, non solum sanativa | |
| 962 peccati praeteriti, sed etiam praeservativa a peccato futuro et | |
| 963 promotiva in aliquod bonum. Et secundum hoc, aliquis interdum | |
| 964 punitur sine culpa, non tamen sine causa. Sciendum tamen quod | |
| 965 nunquam medicina subtrahit maius bonum ut promoveat minus bonum, | |
| 966 sicut medicina carnalis nunquam caecat oculum ut sanet calcaneum, | |
| 967 quandoque tamen infert nocumentum in minoribus ut melioribus | |
| 968 auxilium praestet. Et quia bona spiritualia sunt maxima bona, bona | |
| 969 autem temporalia sunt minima; ideo quandoque punitur aliquis in | |
| 970 temporalibus bonis absque culpa, cuiusmodi sunt plures poenae | |
| 971 praesentis vitae divinitus inflictae ad humiliationem vel | |
| 972 probationem, non autem punitur aliquis in spiritualibus bonis sine | |
| 973 propria culpa, neque in praesenti neque in futuro; quia ibi poenae | |
| 53 | 974 non sunt medicinae, sed consequuntur spiritualem damnationem.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 ad 1"><a name="43604"><span class="ref">[43604] IIª-IIae q. 108 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 975 ergo dicendum quod unus homo poena spirituali nunquam punitur pro |
| 976 peccato alterius, quia poena spiritualis pertinet ad animam, | |
| 977 secundum quam quilibet est liber sui. Poena autem temporali | |
| 978 quandoque unus punitur pro peccato alterius, triplici ratione. | |
| 979 Primo quidem, quia unus homo temporaliter est res alterius, et ita | |
| 980 in poenam eius etiam ipse punitur, sicut filii sunt secundum corpus | |
| 981 quaedam res patris, et servi sunt quaedam res dominorum. Alio modo, | |
| 982 inquantum peccatum unius derivatur in alterum. Vel per imitationem, | |
| 983 sicut filii imitantur peccata parentum, et servi peccata dominorum, | |
| 984 ut audacius peccent. Vel per modum meriti, sicut peccata subditorum | |
| 985 merentur peccatorem praelatum, secundum illud Iob XXXIV, <i>qui | |
| 986 regnare facit hominem hypocritam, propter peccata populi</i>; unde | |
| 987 et pro peccato David populum numerantis, populus Israel punitus | |
| 988 est, ut habetur II Reg. ult. Sive etiam per aliqualem consensum seu | |
| 989 dissimulationem, sicut etiam interdum boni simul puniuntur | |
| 990 temporaliter cum malis, quia eorum peccata non redarguerunt, ut | |
| 991 Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, tertio, ad commendandum | |
| 992 unitatem humanae societatis, ex qua unus debet pro alio sollicitus | |
| 993 esse ne peccet, et ad detestationem peccati, dum poena unius | |
| 994 redundat in omnes, quasi omnes essent unum corpus, ut Augustinus | |
| 995 dicit de peccato Achar. Quod autem dominus dicit, <i>visitans | |
| 996 peccata parentum in filios, in tertiam et quartam</i> generationem, | |
| 997 magis videtur ad misericordiam quam ad severitatem pertinere, dum | |
| 998 non statim vindictam adhibet, sed expectat in posterum, ut vel | |
| 999 saltem posteri corrigantur; sed, crescente malitia posteriorum, | |
| 53 | 1000 quasi necesse est ultionem inferri.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 ad 2"><a name="43605"><span class="ref">[43605] IIª-IIae q. 108 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1001 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, iudicium humanum debet |
| 1002 imitari divinum iudicium in manifestis Dei iudiciis, quibus homines | |
| 1003 spiritualiter damnat pro proprio peccato. Occulta vero Dei iudicia, | |
| 1004 quibus temporaliter aliquos punit absque culpa, non potest humanum | |
| 1005 iudicium imitari, quia homo non potest comprehendere horum | |
| 1006 iudiciorum rationes, ut sciat quid expediat unicuique. Et ideo | |
| 1007 nunquam secundum humanum iudicium aliquis debet puniri sine culpa | |
| 1008 poena flagelli, ut occidatur, vel mutiletur, vel verberetur. Poena | |
| 1009 autem damni punitur aliquis, etiam secundum humanum iudicium, etiam | |
| 1010 sine culpa, sed non sine causa. Et hoc tripliciter. Uno modo, ex | |
| 1011 hoc quod aliquis ineptus redditur, sine sua culpa, ad aliquod bonum | |
| 1012 habendum vel consequendum, sicut propter vitium leprae aliquis | |
| 1013 removetur ab administratione Ecclesiae, et propter bigamiam vel | |
| 1014 iudicium sanguinis aliquis impeditur a sacris ordinibus. Secundo, | |
| 1015 quia bonum in quo damnificatur non est proprium bonum, sed commune, | |
| 1016 sicut quod aliqua Ecclesia habeat episcopatum, pertinet ad bonum | |
| 1017 totius civitatis, non autem ad bonum clericorum tantum. Tertio, | |
| 1018 quia bonum unius dependet ex bono alterius, sicut in crimine laesae | |
| 53 | 1019 maiestatis filius amittit haereditatem pro peccato parentis.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 ad 3"><a name="43606"><span class="ref">[43606] IIª-IIae q. 108 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1020 dicendum quod parvuli divino iudicio simul puniuntur temporaliter |
| 1021 cum parentibus, tum quia sunt res parentum, et in eis etiam | |
| 1022 parentes puniuntur. Tum etiam quia hoc in eorum bonum cedit, ne, si | |
| 1023 reservarentur, essent imitatores paternae malitiae, et sic | |
| 1024 graviores poenas mererentur. In bruta vero animalia, et quascumque | |
| 1025 alias irrationales creaturas, vindicta exercetur, quia per hoc | |
| 1026 puniuntur illi quorum sunt. Et iterum propter detestationem | |
| 53 | 1027 peccati.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 ad 4"><a name="43607"><span class="ref">[43607] IIª-IIae q. 108 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1028 dicendum quod coactio timoris non facit simpliciter involuntarium, |
| 53 | 1029 sed habet voluntarium mixtum, ut supra habitum est.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 ad 5"><a name="43608"><span class="ref">[43608] IIª-IIae q. 108 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1030 dicendum quod hoc modo pro peccato Iudae ceteri apostoli |
| 1031 turbabantur, sicut pro peccato unius punitur multitudo, ad unitatem | |
| 53 | 1032 commendandam, ut dictum est.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 1033 <p><a href="sth3102.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 1034 <a href="sth3109.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 1035 <br/> | |
| 1036 <hr/> | |
| 1037 <br/> | |
| 1038 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 1039 hanc editionem<br/> | |
| 1040 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 1041 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 1042 </div></body> | |
| 1043 </html> |
