Mercurial > hg > Aquinas
view summa/latin/sth3106.html @ 53:d777cc3962f2
div-wrapped
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 28 Dec 2009 13:00:58 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children |
line wrap: on
line source
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> <head> <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> <meta content="Latin" name="language"/> <meta content="public" name="security"/> <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> <meta content="" name="abstract"/> <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. 106-108</title> </head> <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione CVI ad CVIII</div><div class="centro"> <table summary="Imago" align="center"> <tr> <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> </tr> </table> <br/> <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1897 editum<br/> ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<br/> denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> <br/></span><br/> <hr/> <br/> <p><a href="sth3102.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> <a href="sth3109.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> <script type="text/javascript" language="JavaScript"> // <!-- // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="#43481">II&ordf;-IIae q. 106 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#43482">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43483">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43484">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43485">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43486">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43487">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43488">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43489">II&ordf;-IIae q. 106 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43490">II&ordf;-IIae q. 106 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43491">II&ordf;-IIae q. 106 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43492">II&ordf;-IIae q. 106 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43493">II&ordf;-IIae q. 106 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43494">II&ordf;-IIae q. 106 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43495">II&ordf;-IIae q. 106 a. 2 ad'); document.write('<OPTION VALUE="#43496">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43497">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43498">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43499">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#43500">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#43501">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#43502">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43503">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43504">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43505">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43506">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43507">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#43508">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#43509">II&ordf;-IIae q. 106 a. 3 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#43510">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43511">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43512">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43513">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43514">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43515">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43516">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43517">II&ordf;-IIae q. 106 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43518">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43519">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43520">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43521">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43522">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43523">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43524">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43525">II&ordf;-IIae q. 106 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43526">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43527">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43528">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43529">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43530">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43531">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43532">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43533">II&ordf;-IIae q. 106 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43534">II&ordf;-IIae q. 107 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#43535">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43536">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43537">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43538">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43539">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43540">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43541">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43542">II&ordf;-IIae q. 107 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43543">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43544">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43545">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43546">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43547">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43548">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43549">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43550">II&ordf;-IIae q. 107 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43551">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43552">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43553">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43554">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43555">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43556">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43557">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43558">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43559">II&ordf;-IIae q. 107 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#43560">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43561">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43562">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43563">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43564">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43565">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43566">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43567">II&ordf;-IIae q. 107 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43568">II&ordf;-IIae q. 108 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#43569">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43570">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43571">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43572">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#43573">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#43574">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43575">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43576">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43577">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43578">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43579">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#43580">II&ordf;-IIae q. 108 a. 1 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#43581">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43582">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43583">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43584">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43585">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43586">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43587">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43588">II&ordf;-IIae q. 108 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43589">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43590">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43591">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43592">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43593">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43594">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43595">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43596">II&ordf;-IIae q. 108 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43597">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43598">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43599">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43600">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#43601">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#43602">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#43603">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#43604">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#43605">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#43606">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#43607">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#43608">II&ordf;-IIae q. 108 a. 4 ad 5'); document.write('<\/SELECT>'); document.write('<BR><BR>'); document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); document.write('<\/FORM>'); // --> // </script><br/> <hr/> <br/></div><div class="q" id="q106"><h2>Quaestio 106</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 106 pr."><a name="43481"><span class="ref">[43481] IIª-IIae q. 106 pr.</span></a> Deinde considerandum est de gratia sive gratitudine, et ingratitudine. Circa gratiam autem quaeruntur sex. Primo, utrum gratia sit virtus specialis ab aliis distincta. Secundo, quis tenetur ad maiores gratiarum actiones Deo, utrum innocens vel poenitens. Tertio, utrum semper teneatur homo ad gratias humanis beneficiis reddendas. Quarto, utrum retributio gratiarum sit differenda. Quinto, utrum sit mensuranda secundum acceptum beneficium, vel secundum dantis affectum. Sexto, utrum oporteat aliquid maius rependere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 106 a. 1 arg. 1"><a name="43482"><span class="ref">[43482] IIª-IIae q. 106 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod gratia non sit virtus specialis ab aliis distincta. Maxima enim beneficia a Deo et a parentibus accepimus. Sed honor quem Deo retribuimus, pertinet ad virtutem religionis, honor autem quem retribuimus parentibus, pertinet ad virtutem pietatis. Ergo gratia sive gratitudo non est virtus ab aliis distincta.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 arg. 2"><a name="43483"><span class="ref">[43483] IIª-IIae q. 106 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, retributio proportionalis pertinet ad iustitiam commutativam, ut patet per philosophum, in V Ethic. Sed gratiae redduntur ut retributio sit, ut ibidem dicitur. Ergo redditio gratiarum, quod pertinet ad gratitudinem, est actus iustitiae. Non ergo gratitudo est specialis virtus ab aliis distincta.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 arg. 3"><a name="43484"><span class="ref">[43484] IIª-IIae q. 106 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, recompensatio requiritur ad amicitiam conservandam, ut patet per philosophum, in VIII et IX Ethic. Sed amicitia se habet ad omnes virtutes, propter quas homo amatur. Ergo gratia sive gratitudo, ad quam pertinet recompensare beneficia, non est specialis virtus.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 s. c."><a name="43485"><span class="ref">[43485] IIª-IIae q. 106 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Tullius ponit gratiam specialem iustitiae partem.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 co."><a name="43486"><span class="ref">[43486] IIª-IIae q. 106 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, secundum diversas causas ex quibus aliquid debetur, necesse est diversificari debiti reddendi rationem, ita tamen quod semper in maiori illud quod minus est continetur. In Deo autem primo et principaliter invenitur causa debiti, eo quod ipse est primum principium omnium bonorum nostrorum. Secundario autem, in patre, quod est proximum nostrae generationis et disciplinae principium. Tertio autem, in persona quae dignitate praecellit, ex qua communia beneficia procedunt. Quarto autem, in aliquo benefactore a quo aliqua particularia et privata beneficia percepimus, pro quibus particulariter ei obligamur. Quia ergo non quidquid debemus Deo vel patri vel personae dignitate praecellenti, debemus alicui benefactorum a quo aliquod particulare beneficium recepimus; inde est quod post religionem, qua debitum cultum Deo impendimus; et pietatem, qua colimus parentes; et observantiam, qua colimus personas dignitate praecellentes; est gratia sive gratitudo, quae benefactoribus gratiam recompensat. Et distinguitur a praemissis virtutibus, sicut quaelibet posteriorum distinguitur a priori, quasi ab eo deficiens.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 ad 1"><a name="43487"><span class="ref">[43487] IIª-IIae q. 106 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod sicut religio est quaedam superexcellens pietas, ita est etiam quaedam excellens gratia seu gratitudo. Unde et gratiarum actio ad Deum supra posita est inter ea quae ad religionem pertinent.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 ad 2"><a name="43488"><span class="ref">[43488] IIª-IIae q. 106 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod retributio proportionalis pertinet ad iustitiam commutativam quando attenditur secundum debitum legale, puta si pacto firmetur ut tantum pro tanto retribuatur. Sed ad virtutem gratiae sive gratitudinis pertinet retributio quae fit ex solo debito honestatis, quam scilicet aliquis sponte facit. Unde gratitudo est minus grata si sit coacta, ut Seneca dicit, in libro de beneficiis.</p><p title="II-II q. 106 a. 1 ad 3"><a name="43489"><span class="ref">[43489] IIª-IIae q. 106 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod cum vera amicitia supra virtutem fundetur, quidquid est virtuti contrarium in amico est amicitiae impeditivum, et quidquid est virtuosum est amicitiae provocativum. Et secundum hoc, per recompensationem beneficiorum amicitia conservatur; quamvis recompensatio beneficiorum specialiter ad virtutem gratitudinis pertineat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 106 a. 2 arg. 1"><a name="43490"><span class="ref">[43490] IIª-IIae q. 106 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod magis teneatur ad gratias reddendas Deo innocens quam poenitens. Quanto enim aliquis maius donum percepit a Deo, tanto magis ad gratiarum actiones tenetur. Sed maius est donum innocentiae quam iustitiae restitutae. Ergo videtur quod magis teneatur ad gratiarum actionem innocens quam poenitens.</p><p title="II-II q. 106 a. 2 arg. 2"><a name="43491"><span class="ref">[43491] IIª-IIae q. 106 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut benefactori debetur gratiarum actio, ita et dilectio. Sed Augustinus dicit, in II Confess., <i>quis hominum, suam cogitans infirmitatem, audet viribus suis tribuere castitatem atque innocentiam suam, ut minus amet te, quasi minus fuerit ei necessaria misericordia tua donans peccata conversis ad te?</i> Et postea subdit, <i>et ideo tantundem, immo amplius te diligat, quia per quem me videt tantis peccatorum meorum languoribus exui, per eum se videt tantis peccatorum languoribus non implicari</i>. Ergo etiam magis tenetur ad gratiam reddendam innocens quam poenitens.</p><p title="II-II q. 106 a. 2 arg. 3"><a name="43492"><span class="ref">[43492] IIª-IIae q. 106 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quanto gratuitum beneficium est magis continuatum, tanto maior pro eo debetur gratiarum actio. Sed in innocente magis continuatur divinae gratiae beneficium quam in poenitente. Dicit enim Augustinus, ibidem, <i>gratiae tuae deputo, et misericordiae tuae, quod peccata mea tanquam glaciem solvisti. Gratiae tuae deputo et quaecumque non feci mala, quid enim non facere potui? Et omnia mihi dimissa esse fateor, et quae mea sponte feci mala, et quae te duce non feci</i>. Ergo magis tenetur ad gratiarum actionem innocens quam poenitens.</p><p title="II-II q. 106 a. 2 s. c."><a name="43493"><span class="ref">[43493] IIª-IIae q. 106 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Luc. VII, <i>cui plus dimittitur, plus diligit</i>. Ergo, eadem ratione, plus tenetur ad gratiarum actiones.</p><p title="II-II q. 106 a. 2 co."><a name="43494"><span class="ref">[43494] IIª-IIae q. 106 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod actio gratiarum in accipiente respicit gratiam dantis. Unde ubi est maior gratia ex parte dantis, ibi requiritur maior gratiarum actio ex parte recipientis. Gratia autem est quod gratis datur. Unde dupliciter potest esse ex parte dantis maior gratia. Uno modo, ex quantitate dati. Et hoc modo, innocens tenetur ad maiores gratiarum actiones, quia maius donum ei datur a Deo et magis continuatum, ceteris paribus, absolute loquendo. Alio modo potest dici maior gratia quia magis datur gratis. Et secundum hoc, magis tenetur ad gratiarum actiones poenitens quam innocens, quia magis gratis datur illud quod ei datur a Deo; cum enim esset dignus poena, datur ei gratia. Et sic, licet illud donum quod datur innocenti sit, absolute consideratum, maius; tamen donum quod datur poenitenti est maius in comparatione ad ipsum, sicut etiam parvum donum pauperi datum ei est maius quam diviti magnum. Et quia actus circa singularia sunt, in his quae agenda sunt magis consideratur quod est hic vel nunc tale, quam quod est simpliciter tale, sicut philosophus dicit, in III Ethic., de voluntario et involuntario.</p><p title="II-II q. 106 a. 2 ad arg."><a name="43495"><span class="ref">[43495] IIª-IIae q. 106 a. 2 ad arg.</span></a> Et per hoc patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 106 a. 3 arg. 1"><a name="43496"><span class="ref">[43496] IIª-IIae q. 106 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod homo non teneatur ad gratiarum actiones omni homini benefacienti. Potest enim aliquis sibi ipsi benefacere, sicut et sibi ipsi nocere, secundum illud Eccli. XIV, <i>qui sibi nequam est, cui alii bonus erit?</i> Sed homo sibi ipsi non potest gratias agere, quia gratiarum actio videtur transire ab uno in alterum. Ergo non omni benefactori debetur gratiarum actio.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 arg. 2"><a name="43497"><span class="ref">[43497] IIª-IIae q. 106 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, gratiarum actio est quaedam gratiae recompensatio. Sed aliqua beneficia non cum gratia dantur, sed magis cum contumelia, et tarditate vel tristitia. Ergo non semper benefactori sunt gratiae reddendae.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 arg. 3"><a name="43498"><span class="ref">[43498] IIª-IIae q. 106 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, nulli debetur gratiarum actio ex eo quod suam utilitatem procurat. Sed quandoque aliqui aliqua beneficia dant propter suam utilitatem. Ergo eis non debetur gratiarum actio.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 arg. 4"><a name="43499"><span class="ref">[43499] IIª-IIae q. 106 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, servo non debetur gratiarum actio, quia hoc ipsum quod est, domini est. Sed quandoque contingit servum in dominum beneficum esse. Ergo non omni benefactori debetur gratiarum actio.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 arg. 5"><a name="43500"><span class="ref">[43500] IIª-IIae q. 106 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, nullus tenetur ad id quod facere non potest honeste et utiliter. Sed quandoque contingit quod ille qui beneficium tribuit est in statu magnae felicitatis, cui inutiliter aliquid recompensaretur pro suscepto beneficio. Quandoque etiam contingit quod benefactor mutatur de virtute in vitium, et sic videtur quod ei honeste recompensari non potest. Quandoque etiam ille qui accipit beneficium pauper est, et omnino recompensare non potest. Ergo videtur quod non semper teneatur homo ad gratiarum recompensationem.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 arg. 6"><a name="43501"><span class="ref">[43501] IIª-IIae q. 106 a. 3 arg. 6</span></a> Praeterea, nullus debet pro alio facere quod ei non expedit, sed est ei nocivum. Sed quandoque contingit quod recompensatio beneficii est nociva vel inutilis ei cui recompensatur. Ergo non semper est beneficium recompensandum per gratiarum actionem.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 s. c."><a name="43502"><span class="ref">[43502] IIª-IIae q. 106 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur I ad Thess. ult., <i>in omnibus gratias agite</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 co."><a name="43503"><span class="ref">[43503] IIª-IIae q. 106 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod omnis effectus naturaliter ad suam causam convertitur. Unde Dionysius dicit, I cap. de Div. Nom., quod Deus omnia in se convertit, tanquam omnium causa, semper enim oportet quod effectus ordinetur ad finem agentis. Manifestum est autem quod benefactor, inquantum huiusmodi, est causa beneficiati. Et ideo naturalis ordo requirit ut ille qui suscipit beneficium, per gratiarum recompensationem convertatur ad benefactorem, secundum modum utriusque. Et sicut de patre supra dictum est, benefactori quidem, inquantum huiusmodi, debetur honor et reverentia, eo quod habet rationem principii, sed per accidens debetur ei subventio vel sustentatio, si indigeat.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 ad 1"><a name="43504"><span class="ref">[43504] IIª-IIae q. 106 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut Seneca dicit, in V de Benefic., <i>sicut non est liberalis qui sibi donat, nec clemens qui sibi ignoscit, nec misericors qui malis suis tangitur, sed qui aliis, ita etiam nemo sibi ipsi beneficium dat, sed naturae suae paret, quae movet ad refutanda nociva et ad appetenda proficua</i>. Unde in his quae sunt ad seipsum non habet locum gratitudo et ingratitudo, non enim potest homo sibi aliquid denegare nisi sibi retinendo. Metaphorice tamen illa quae ad alterum proprie dicuntur, accipiuntur in his quae sunt ad seipsum, sicut de iustitia philosophus dicit, in V Ethic., inquantum scilicet accipiuntur diversae partes hominis sicut diversae personae.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 ad 2"><a name="43505"><span class="ref">[43505] IIª-IIae q. 106 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod boni animi est ut magis attendat ad bonum quam ad malum. Et ideo si aliquis beneficium dedit non eo modo quo debuit, non omnino debet recipiens a gratiarum actione cessare. Minus tamen quam si modo debito praestitisset, quia etiam beneficium minus est, quia, ut Seneca dicit, in II de Benefic., <i>multum celeritas fecit, multum abstulit mora</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 ad 3"><a name="43506"><span class="ref">[43506] IIª-IIae q. 106 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut Seneca dicit, in VI de Benefic., <i>multum interest utrum aliquis beneficium nobis det sua causa, an sua et nostra. Ille qui totus ad se spectat, et nobis prodest quia aliter sibi prodesse non potest, eo mihi loco habendus videtur quo qui pecori suo pabulum prospicit. Si me in consortium admisit, si duos cogitavit, ingratus sum et iniustus nisi gaudeo hoc illi profuisse quod proderat mihi. Summae malignitatis est non vocare beneficium nisi quod dantem aliquo incommodo afficit</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 ad 4"><a name="43507"><span class="ref">[43507] IIª-IIae q. 106 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, sicut Seneca dicit, in III de Benefic., <i>quandiu servus praestat quod a servo exigi solet, ministerium est, ubi plus quam a servo necesse, beneficium est. Ubi enim in affectum amici transit, incipit vocari beneficium</i>. Et ideo etiam servis ultra debitum facientibus gratiae sunt habendae.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 ad 5"><a name="43508"><span class="ref">[43508] IIª-IIae q. 106 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod etiam pauper ingratus non est si faciat quod possit, sicut enim beneficium magis in affectu consistit quam in effectu, ita etiam et recompensatio magis in affectu consistit. Unde Seneca dicit, in II de Benefic., <i>qui grate beneficium accipit, primam eius pensionem solvit. Quam grate autem ad nos beneficia pervenerint, indicemus effusis affectibus, quod non ipso tantum audiente, sed ubique testemur</i>. Et ex hoc patet quod quantumcumque in felicitate existenti potest recompensatio beneficii fieri per exhibitionem reverentiae et honoris. Unde philosophus dicit, in VIII Ethic., quod <i>superexcellenti quidem debet fieri honoris retributio, indigenti autem retributio lucri</i>. Et Seneca dicit, in VI de Benefic., <i>multa sunt per quae quidquid debemus reddere et felicibus possumus, fidele consilium, assidua conversatio, sermo communis et sine adulatione iucundus</i>. Et ideo non oportet ut homo optet indigentiam eius seu miseriam qui beneficium dedit, ad hoc quod beneficium recompensetur. Quia, ut Seneca dicit, in VI de Benefic., <i>si hoc ei optares cuius nullum beneficium haberes, inhumanum erat votum. Quanto inhumanius ei optas cui beneficium debes</i>. Si autem ille qui beneficium dedit in peius mutatus est, debet tamen sibi fieri recompensatio secundum statum ipsius, ut scilicet ad virtutem reducatur, si sit possibile. Si autem sit insanabilis propter malitiam, tunc alter est effectus quam prius erat, et ideo non debetur ei recompensatio beneficii sicut prius. Et tamen, quantum fieri potest salva honestate, memoria debet haberi praestiti beneficii. Ut patet per philosophum, in IX Ethic.</p><p title="II-II q. 106 a. 3 ad 6"><a name="43509"><span class="ref">[43509] IIª-IIae q. 106 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod, sicut dictum est, recompensatio beneficii praecipue pendet ex affectu. Et ideo eo modo debet recompensatio fieri quo magis sit utilis, si tamen postea, per eius incuriam, in damnum ipsius vertatur, non imputatur recompensanti. Unde Seneca dicit, in VII de Benefic., <i>reddendum mihi est, non servandum, cum reddidero, ac tuendum</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 106 a. 4 arg. 1"><a name="43510"><span class="ref">[43510] IIª-IIae q. 106 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod homo debeat statim beneficium recompensare. Illa enim quae debemus sine certo termino, tenemur restituere ad statim. Sed non est aliquis terminus praescriptus recompensationi beneficiorum, quae tamen cadit sub debito, ut dictum est. Ergo tenetur homo statim beneficium recompensare.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 arg. 2"><a name="43511"><span class="ref">[43511] IIª-IIae q. 106 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, quanto aliquod bonum fit ex maiori animi fervore, tanto videtur esse laudabilius. Sed ex fervore animi videtur procedere quod homo nullas moras adhibeat in faciendo quod debet. Ergo videtur esse laudabilius quod homo statim beneficium reddat.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 arg. 3"><a name="43512"><span class="ref">[43512] IIª-IIae q. 106 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, Seneca dicit, in II de Benefic., quod <i>proprium benefactoris est libenter et cito facere</i>. Sed recompensatio debet beneficium adaequare. Ergo debet statim recompensare.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 s. c."><a name="43513"><span class="ref">[43513] IIª-IIae q. 106 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Seneca dicit, in IV de Benefic., <i>qui festinat reddere, non animum habet grati hominis, sed debitoris</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 co."><a name="43514"><span class="ref">[43514] IIª-IIae q. 106 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod sicut in beneficio dando duo considerantur, scilicet affectus et donum; ita etiam haec duo considerantur in recompensatione beneficii. Et quantum quidem ad affectum, statim recompensatio fieri debet. Unde Seneca dicit, in II de Benefic., <i>vis reddere beneficium? Benigne accipe</i>. Quantum autem ad donum, debet expectari tempus quo recompensatio sit benefactori opportuna. Si autem, non convenienti tempore, statim velit aliquis munus pro munere reddere, non videtur esse virtuosa recompensatio. Ut enim Seneca dicit, IV de Benefic., <i>qui nimis cito cupit solvere, invitus debet, et qui invitus debet, ingratus est</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 ad 1"><a name="43515"><span class="ref">[43515] IIª-IIae q. 106 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod debitum legale est statim solvendum, alioquin non esset conservata iustitiae aequalitas, si unus retineret rem alterius absque eius voluntate. Sed debitum morale dependet ex honestate debentis. Et ideo debet reddi debito tempore, secundum quod exigit rectitudo virtutis.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 ad 2"><a name="43516"><span class="ref">[43516] IIª-IIae q. 106 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod fervor voluntatis non est virtuosus nisi sit ratione ordinatus. Et ideo si aliquis ex fervore animi praeoccupet debitum tempus, non erit laudandum.</p><p title="II-II q. 106 a. 4 ad 3"><a name="43517"><span class="ref">[43517] IIª-IIae q. 106 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod beneficia etiam sunt opportuno tempore danda. Et tunc non est amplius tardandum cum opportunum tempus advenerit. Et idem etiam observari oportet in beneficiorum recompensatione.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 106 a. 5 arg. 1"><a name="43518"><span class="ref">[43518] IIª-IIae q. 106 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod beneficiorum recompensatio non sit attendenda secundum affectum beneficiantis, sed secundum effectum. Recompensatio enim beneficiis debetur. Sed beneficium in effectu consistit, ut ipsum nomen sonat. Ergo recompensatio debet attendi secundum effectum.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 arg. 2"><a name="43519"><span class="ref">[43519] IIª-IIae q. 106 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, gratia, quae beneficia recompensat, est pars iustitiae. Sed iustitia respicit aequalitatem dati et accepti. Ergo et in gratiarum recompensatione attendendus est magis effectus quam affectus beneficiantis.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 arg. 3"><a name="43520"><span class="ref">[43520] IIª-IIae q. 106 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, nullus potest attendere ad id quod ignorat. Sed solus Deus recognoscit interiorem affectum. Ergo non potest fieri gratiae recompensatio secundum affectum.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 s. c."><a name="43521"><span class="ref">[43521] IIª-IIae q. 106 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod Seneca dicit, in I de beneficiis, <i>nonnunquam magis nos obligat qui dedit parva magnifice; qui exiguum tribuit, sed libenter</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 co."><a name="43522"><span class="ref">[43522] IIª-IIae q. 106 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod recompensatio beneficii potest ad tres virtutes pertinere, scilicet ad iustitiam, ad gratiam, et ad amicitiam. Ad iustitiam quidem pertinet quando recompensatio habet rationem debiti legalis, sicut in mutuo et in aliis huiusmodi. Et in tali recompensatio debet attendi secundum quantitatem dati. Ad amicitiam autem pertinet recompensatio beneficii, et similiter ad virtutem gratiae, secundum quod habet rationem debiti moralis, aliter tamen et aliter. Nam in recompensatione amicitiae oportet respectum haberi ad amicitiae causam. Unde in amicitia utilis debet recompensatio fieri secundum utilitatem quam quis est ex beneficio consecutus. In amicitia autem honesti debet in recompensatione haberi respectus ad electionem, sive ad affectum dantis, quia hoc praecipue requiritur ad virtutem, ut dicitur in VIII Ethic. Et similiter, quia gratia respicit beneficium secundum quod est gratis impensum, quod quidem pertinet ad affectum; ideo etiam gratiae recompensatio attendit magis affectum dantis quam effectum.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 ad 1"><a name="43523"><span class="ref">[43523] IIª-IIae q. 106 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod omnis actus moralis ex voluntate dependet. Unde beneficium, secundum quod est laudabile, prout ei gratiae recompensatio debetur, materialiter quidem consistit in effectu, sed formaliter et principaliter in voluntate. Unde Seneca dicit, in I de Benefic., <i>beneficium non in eo quod fit aut datur consistit, sed in ipso dantis aut facientis animo</i>.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 ad 2"><a name="43524"><span class="ref">[43524] IIª-IIae q. 106 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod gratia est pars iustitiae, non quidem sicut species generis, sed per quandam reductionem ad genus iustitiae, ut supra dictum est. Unde non oportet quod eadem ratio debiti attendatur in utraque virtute.</p><p title="II-II q. 106 a. 5 ad 3"><a name="43525"><span class="ref">[43525] IIª-IIae q. 106 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod affectum hominis per se quidem solus Deus videt, sed secundum quod per aliqua signa manifestatur, potest etiam ipsum homo cognoscere. Et hoc modo affectus beneficiantis cognoscitur ex ipso modo quo beneficium tribuitur, puta quia gaudenter et prompte aliquis beneficium impendit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 106 a. 6 arg. 1"><a name="43526"><span class="ref">[43526] IIª-IIae q. 106 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod non oporteat aliquem plus exhibere in recompensatione quam susceperit in beneficio. Quibusdam enim, sicut parentibus, nec etiam aequalis recompensatio fieri potest, sicut philosophus dicit, in VIII Ethic. Sed virtus non conatur ad impossibile. Non ergo gratiae recompensatio tendit ad aliquid maius.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 arg. 2"><a name="43527"><span class="ref">[43527] IIª-IIae q. 106 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, si aliquis plus recompensat quam in beneficio acceperit, ex hoc ipso quasi aliquid de novo dat. Sed ad beneficium de novo datum tenetur homo gratiam recompensare. Ergo ille qui primo beneficium dederat tenebitur aliquid maius recompensare, et sic procederet in infinitum. Sed virtus non conatur ad infinitum, quia infinitum aufert naturam boni, ut dicitur in II Metaphys. Ergo gratiae recompensatio non debet excedere acceptum beneficium.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 arg. 3"><a name="43528"><span class="ref">[43528] IIª-IIae q. 106 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, iustitia in aequalitate consistit. Sed maius est quidam aequalitatis excessus. Cum ergo in qualibet virtute excessus sit vitiosus, videtur quod recompensare aliquid maius accepto beneficio sit vitiosum, et iustitiae oppositum.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 s. c."><a name="43529"><span class="ref">[43529] IIª-IIae q. 106 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod philosophus dicit, in V Ethic., <i>refamulari oportet ei qui gratiam fecit, et rursum ipsum incipere</i>. Quod quidem fit dum aliquid maius retribuitur. Ergo recompensatio debet tendere ad hoc quod aliquid maius faciat.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 co."><a name="43530"><span class="ref">[43530] IIª-IIae q. 106 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, recompensatio gratiae respicit beneficium secundum voluntatem beneficiantis. In quo quidem praecipue hoc commendabile videtur quod gratis beneficium contulit ad quod non tenebatur. Et ideo qui beneficium accepit ad hoc obligatur, ex debito honestatis, ut similiter gratis aliquid impendat. Non autem videtur gratis aliquid impendere nisi excedat quantitatem accepti beneficii, quia quandiu recompensat minus vel aequale, non videtur facere gratis, sed reddere quod accepit. Et ideo gratiae recompensatio semper tendit ut, pro suo posse, aliquid maius retribuat.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 ad 1"><a name="43531"><span class="ref">[43531] IIª-IIae q. 106 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut dictum est, in recompensatione beneficii magis est considerandus affectus benefici quam effectus. Si ergo consideremus effectum beneficii quod filius a parentibus accepit, scilicet esse et vivere, nihil aequale filius recompensare potest, ut philosophus dicit. Si autem attendamus ad ipsam voluntatem dantis et retribuentis, sic potest filius aliquid maius patri retribuere, ut Seneca dicit, in III de Benefic. Si tamen non posset, sufficeret ad gratitudinem recompensandi voluntas.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 ad 2"><a name="43532"><span class="ref">[43532] IIª-IIae q. 106 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod debitum gratitudinis ex caritate derivatur, quae, quanto plus solvitur, tanto magis debetur, secundum illud Rom. XIII, <i>nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis</i>. Et ideo non est inconveniens si obligatio gratitudinis interminabilis sit.</p><p title="II-II q. 106 a. 6 ad 3"><a name="43533"><span class="ref">[43533] IIª-IIae q. 106 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod sicut in iustitia quae est virtus cardinalis, attenditur aequalitas rerum, ita in gratitudine attenditur aequalitas voluntatum, ut scilicet sicut ex promptitudine voluntatis beneficus aliquid exhibuit ad quod non tenebatur, ita etiam ille qui suscepit beneficium aliquid supra debitum recompenset.</p></div></div><div class="q" id="q107"><h2>Quaestio 107</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 107 pr."><a name="43534"><span class="ref">[43534] IIª-IIae q. 107 pr.</span></a> Deinde considerandum est de ingratitudine. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum ingratitudo semper sit peccatum. Secundo, utrum ingratitudo sit peccatum speciale. Tertio, utrum omnis ingratitudo sit peccatum mortale. Quarto, utrum ingrato sint beneficia subtrahenda.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 107 a. 1 arg. 1"><a name="43535"><span class="ref">[43535] IIª-IIae q. 107 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod ingratitudo non semper sit peccatum. Dicit enim Seneca, in III de Benefic., quod <i>ingratus est qui non reddit beneficium</i>. Sed quandoque non posset aliquis recompensare beneficium nisi peccando, puta si aliquis auxiliatus est homini ad peccandum. Cum ergo abstinere a peccato non sit peccatum, videtur quod ingratitudo non semper sit peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 arg. 2"><a name="43536"><span class="ref">[43536] IIª-IIae q. 107 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne peccatum est in potestate peccantis, quia secundum Augustinum, <i>nullus peccat in eo quod vitare non potest</i>. Sed quandoque non est in potestate peccantis ingratitudinem vitare, puta cum non habet unde reddat. Oblivio etiam non est in potestate nostra, cum tamen Seneca dicat, in III de Benefic., quod <i>ingratissimus omnium est qui oblitus est</i>. Ergo ingratitudo non semper est peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 arg. 3"><a name="43537"><span class="ref">[43537] IIª-IIae q. 107 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, non videtur peccare qui non vult aliquid debere, secundum illud apostoli, Rom. XIII, <i>nemini quidquam debeatis</i>. Sed qui invitus debet ingratus est, ut Seneca dicit, in IV de Benefic. Ergo non semper ingratitudo est peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 s. c."><a name="43538"><span class="ref">[43538] IIª-IIae q. 107 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod II ad Tim. III, ingratitudo connumeratur aliis peccatis, cum dicitur, <i>parentibus non obedientes, ingrati, scelesti</i>.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 co."><a name="43539"><span class="ref">[43539] IIª-IIae q. 107 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, debitum gratitudinis est quoddam debitum honestatis quam virtus requirit. Ex hoc autem aliquid est peccatum quod repugnat virtuti. Unde manifestum est quod omnis ingratitudo est peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 ad 1"><a name="43540"><span class="ref">[43540] IIª-IIae q. 107 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod gratitudo respicit beneficium. Ille autem qui alicui auxiliatur ad peccandum non confert beneficium, sed magis nocumentum. Et ideo non debetur ei gratiarum actio, nisi forte propter voluntatem, si sit deceptus, dum credidit adiuvare ad bonum, adiuvit ad peccandum. Sed tunc non debetur recompensatio talis ut adiuvetur ad peccandum, quia hoc non esset recompensare bonum, sed malum, quod contrariatur gratitudini.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 ad 2"><a name="43541"><span class="ref">[43541] IIª-IIae q. 107 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod nullus propter impotentiam reddendi ab ingratitudine excusatur, ex quo ad debitum gratitudinis reddendum sufficit sola voluntas, ut dictum est. Oblivio autem beneficii ad ingratitudinem pertinet, non quidem illa quae provenit ex naturali defectu, quae non subiacet voluntati; sed illa quae ex negligentia provenit. Ut enim dicit Seneca, in III de Benefic., <i>apparet illum non saepe de reddendo cogitasse cui obrepsit oblivio</i>.</p><p title="II-II q. 107 a. 1 ad 3"><a name="43542"><span class="ref">[43542] IIª-IIae q. 107 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod debitum gratitudinis ex debito amoris derivatur, a quo nullus debet velle absolvi. Unde quod aliquis invitus hoc debitum debeat, videtur provenire ex defectu amoris ad eum qui beneficium dedit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 107 a. 2 arg. 1"><a name="43543"><span class="ref">[43543] IIª-IIae q. 107 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod ingratitudo non sit speciale peccatum. Quicumque enim peccat, contra Deum agit, qui est summus benefactor. Sed hoc pertinet ad ingratitudinem. Ergo ingratitudo non est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 arg. 2"><a name="43544"><span class="ref">[43544] IIª-IIae q. 107 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, nullum speciale peccatum sub diversis generibus peccatorum continetur. Sed diversis peccatorum generibus potest aliquis esse ingratus, puta si quis benefactori detrahat, si quis furetur, vel aliquid aliud huiusmodi contra eum committat. Ergo ingratitudo non est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 arg. 3"><a name="43545"><span class="ref">[43545] IIª-IIae q. 107 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, Seneca dicit, in III de Benefic., <i>ingratus est qui dissimulat; ingratus qui non reddit; ingratissimus omnium qui oblitus est</i>. Sed ista non videntur ad unam peccati speciem pertinere. Ergo ingratitudo non est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 s. c."><a name="43546"><span class="ref">[43546] IIª-IIae q. 107 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod ingratitudo opponitur gratitudini sive gratiae, quae est specialis virtus. Ergo est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 co."><a name="43547"><span class="ref">[43547] IIª-IIae q. 107 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod omne vitium ex defectu virtutis nominatur quod magis virtuti opponitur, sicut illiberalitas magis opponitur liberalitati quam prodigalitas. Potest autem virtuti gratitudinis aliquod vitium opponi per excessum, puta si recompensatio beneficii fiat vel pro quibus non debet, vel citius quam debet, ut ex dictis patet. Sed magis opponitur gratitudini vitium quod est per defectum, quia virtus gratitudinis, ut supra habitum est, in aliquid amplius tendit. Et ideo proprie ingratitudo nominatur ex gratitudinis defectu. Omnis autem defectus seu privatio speciem sortitur secundum habitum oppositum, differunt enim caecitas et surditas secundum differentiam visus et auditus. Unde sicut gratitudo vel gratia est una specialis virtus, ita etiam ingratitudo est unum speciale peccatum. Habet tamen diversos gradus, secundum ordinem eorum quae ad gratitudinem requiruntur. In qua primum est quod homo beneficium acceptum recognoscat; secundum est quod laudet et gratias agat; tertium est quod retribuat, pro loco et tempore, secundum suam facultatem. Sed quia quod est ultimum in generatione est primum in resolutione, ideo primus ingratitudinis gradus est ut homo beneficium non retribuat; secundus est ut dissimulet, quasi non demonstrans se beneficium accepisse; tertium, et gravissimum est quod non recognoscat, sive per oblivionem, sive quocumque alio modo. Et quia in affirmatione opposita intelligitur negatio, ideo ad primum ingratitudinis gradum pertinet quod aliquis retribuat mala pro bonis; ad secundum, quod beneficium vituperet; ad tertium, quod beneficium quasi maleficium reputet.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 ad 1"><a name="43548"><span class="ref">[43548] IIª-IIae q. 107 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in quolibet peccato est materialis ingratitudo ad Deum, inquantum scilicet facit homo aliquid quod potest ad ingratitudinem pertinere. Formalis autem ingratitudo est quando actualiter beneficium contemnitur. Et hoc est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 ad 2"><a name="43549"><span class="ref">[43549] IIª-IIae q. 107 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod nihil prohibet formalem rationem alicuius specialis peccati in pluribus peccatorum generibus materialiter inveniri. Et secundum hoc, in multis generibus peccatorum invenitur ingratitudinis ratio.</p><p title="II-II q. 107 a. 2 ad 3"><a name="43550"><span class="ref">[43550] IIª-IIae q. 107 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod illa tria non sunt diversae species, sed diversi gradus unius specialis peccati.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 107 a. 3 arg. 1"><a name="43551"><span class="ref">[43551] IIª-IIae q. 107 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod ingratitudo semper sit peccatum mortale. Deo enim maxime debet aliquis esse gratus. Sed peccando venialiter homo non est ingratus Deo, alioquin omnes essent ingrati. Ergo nulla ingratitudo est veniale peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 arg. 2"><a name="43552"><span class="ref">[43552] IIª-IIae q. 107 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ex hoc aliquod peccatum est mortale quod contrariatur caritati, ut supra dictum est. Sed ingratitudo contrariatur caritati, ex qua procedit debitum gratitudinis, ut supra dictum est. Ergo ingratitudo semper est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 arg. 3"><a name="43553"><span class="ref">[43553] IIª-IIae q. 107 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Seneca dicit, in II de Benefic., <i>haec beneficii lex est, alter statim oblivisci debet dati, alter memor esse accepti</i>. Sed propter hoc, ut videtur, debet oblivisci, ut lateat eum peccatum recipientis, si contingat eum esse ingratum. Quod non oporteret si ingratitudo esset leve peccatum. Ergo ingratitudo semper est mortale peccatum.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 s. c."><a name="43554"><span class="ref">[43554] IIª-IIae q. 107 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod nulli est danda via peccandi mortaliter. Sed sicut Seneca dicit, ibidem, interdum <i>qui iuvatur fallendus est, ut habeat, nec a quo acceperit sciat</i>, quod videtur viam ingratitudinis recipienti praebere. Ergo ingratitudo non semper est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 co."><a name="43555"><span class="ref">[43555] IIª-IIae q. 107 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut ex dictis patet, ingratus dicitur aliquis dupliciter. Uno modo, per solam omissionem, puta quia non recognoscit, vel non laudat, vel non retribuit vices pro beneficio accepto. Et hoc non semper est peccatum mortale. Quia, ut supra dictum est, debitum gratitudinis est ut homo aliquid etiam liberaliter tribuat ad quod non tenetur, et ideo, si illud praetermittit, non peccat mortaliter. Est tamen peccatum veniale, quia hoc provenit ex negligentia quadam, aut ex aliqua indispositione hominis ad virtutem. Potest tamen contingere quod etiam talis ingratitudo sit mortale peccatum, vel propter interiorem contemptum; vel etiam propter conditionem eius quod subtrahitur, quod ex necessitate debetur benefico, sive simpliciter sive in aliquo necessitatis casu. Alio modo dicitur aliquis ingratus, quia non solum praetermittit implere gratitudinis debitum, sed etiam contrarium agit. Et hoc etiam, secundum conditionem eius quod agitur, quandoque est peccatum mortale, quandoque veniale. Sciendum tamen quod ingratitudo quae provenit ex peccato mortali habet perfectam ingratitudinis rationem, illa vero quae provenit ex peccato veniali, imperfectam.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 ad 1"><a name="43556"><span class="ref">[43556] IIª-IIae q. 107 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod per peccatum veniale non est aliquis ingratus Deo secundum perfectam ingratitudinis rationem. Habet tamen aliquid ingratitudinis, inquantum peccatum veniale tollit aliquem actum virtutis, per quem homo Deo obsequitur.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 ad 2"><a name="43557"><span class="ref">[43557] IIª-IIae q. 107 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ingratitudo quae est cum peccato veniali non est contraria caritati, sed est praeter ipsam, quia non tollit habitum caritatis, sed aliquem actum ipsius excludit.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 ad 3"><a name="43558"><span class="ref">[43558] IIª-IIae q. 107 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod idem Seneca dicit, in VII de Benefic., <i>errat si quis aestimat, cum dicimus eum qui beneficium dedit oblivisci oportere, excutere nos illi memoriam rei, praesertim honestissimae. Cum ergo dicimus, meminisse non debet, hoc volumus intelligi, praedicare non debet, nec iactare</i>.</p><p title="II-II q. 107 a. 3 ad 4"><a name="43559"><span class="ref">[43559] IIª-IIae q. 107 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod ille qui ignorat beneficium non est ingratus si beneficium non recompenset, dummodo sit paratus recompensare si noscet. Est autem laudabile quandoque ut ille cui providetur beneficium ignoret, tum propter inanis gloriae vitationem, sicut beatus Nicolaus, aurum furtim in domum proiiciens, vitare voluit humanum favorem; tum etiam quia in hoc ipso amplius beneficium facit quod consulit verecundiae eius qui beneficium accipit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 107 a. 4 arg. 1"><a name="43560"><span class="ref">[43560] IIª-IIae q. 107 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod ingratis sint beneficia subtrahenda. Dicitur enim Sap. XVI, <i>ingratis spes tanquam hibernalis glacies tabescet</i>. Non autem eius spes tabesceret si non esset ei beneficium subtrahendum. Ergo sunt subtrahenda beneficia ingratis.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 arg. 2"><a name="43561"><span class="ref">[43561] IIª-IIae q. 107 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, nullus debet alteri praebere occasionem peccandi. Sed ingratus beneficium recipiens sumit ingratitudinis occasionem ergo non est ingrato beneficium dandum.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 arg. 3"><a name="43562"><span class="ref">[43562] IIª-IIae q. 107 a. 4 arg. 3</span></a> <i>Praeterea, in quo quis peccat, per hoc et torquetur</i>, ut dicitur Sap. XI. Sed ille qui ingratus est beneficio accepto, peccat contra beneficium. Ergo est beneficio privandus.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 s. c."><a name="43563"><span class="ref">[43563] IIª-IIae q. 107 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Luc. VI, quod <i>altissimus benignus est super ingratos et malos</i>. Sed eius per imitationem nos filios esse oportet, ut ibidem dicitur. Ergo non debemus beneficia ingratis subtrahere.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 co."><a name="43564"><span class="ref">[43564] IIª-IIae q. 107 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa ingratum duo consideranda sunt. Primo quidem, quid ipse dignus sit pati. Et sic certum est quod meretur beneficii subtractionem. Alio modo, considerandum est quid oporteat beneficum facere. Primo namque, debet non esse facilis ad ingratitudinem iudicandam, quia frequenter aliquis, ut Seneca dicit, qui non reddidit, gratus est; quia forte non occurrit ei facultas aut debita opportunitas reddendi. Secundo, debet tendere ad hoc quod de ingrato gratum faciat, quod si non potest primo beneficio facere, forte faciet secundo. Si vero ex beneficiis multiplicatis ingratitudinem augeat et peior fiat, debet a beneficiorum exhibitione cessare.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 ad 1"><a name="43565"><span class="ref">[43565] IIª-IIae q. 107 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod auctoritas illa loquitur quantum ad id quod ingratus dignus est pati.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 ad 2"><a name="43566"><span class="ref">[43566] IIª-IIae q. 107 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ille qui ingrato beneficium exhibet non dat ei occasionem peccandi, sed magis gratitudinis et amoris. Si vero ille qui accipit ingratitudinis exinde occasionem sumat, non est danti imputandum.</p><p title="II-II q. 107 a. 4 ad 3"><a name="43567"><span class="ref">[43567] IIª-IIae q. 107 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ille qui beneficium dat non statim debet se exhibere punitorem ingratitudinis, sed prius pium medicum, ut scilicet iteratis beneficiis ingratitudinem sanet.</p></div></div><div class="q" id="q108"><h2>Quaestio 108</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 108 pr."><a name="43568"><span class="ref">[43568] IIª-IIae q. 108 pr.</span></a> Deinde considerandum est de vindicatione. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum vindicatio sit licita. Secundo, utrum sit specialis virtus. Tertio, de modo vindicandi. Quarto, in quos sit vindicta exercenda.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 108 a. 1 arg. 1"><a name="43569"><span class="ref">[43569] IIª-IIae q. 108 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod vindicatio non sit licita. Quicumque enim usurpat sibi quod Dei est, peccat. Sed vindicta pertinet ad Deum, dicitur enim Deut. XXXII, secundum aliam litteram, <i>mihi vindictam, et ego retribuam</i>. Ergo omnis vindicatio est illicita.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 arg. 2"><a name="43570"><span class="ref">[43570] IIª-IIae q. 108 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, ille de quo vindicta sumitur, non toleratur. Sed mali sunt tolerandi, quia super illud Cant. II, sicut lilium inter spinas, dicit Glossa, <i>non fuit bonus qui malos tolerare non potuit</i>. Ergo vindicta non est sumenda de malis.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 arg. 3"><a name="43571"><span class="ref">[43571] IIª-IIae q. 108 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, vindicta per poenas fit, ex quibus causatur timor servilis. Sed lex nova non est lex timoris, sed amoris, ut Augustinus dicit, contra Adamantum. Ergo, ad minus in novo testamento, vindicta fieri non debet.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 arg. 4"><a name="43572"><span class="ref">[43572] IIª-IIae q. 108 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, ille dicitur se vindicare qui iniurias suas ulciscitur. Sed, ut videtur, non licet etiam iudici in se delinquentes punire, dicit enim Chrysostomus, super Matth., <i>discamus exemplo Christi nostras iniurias magnanimiter sustinere, Dei autem iniurias nec usque ad auditum sufferre</i>. Ergo vindicatio videtur esse illicita.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 arg. 5"><a name="43573"><span class="ref">[43573] IIª-IIae q. 108 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, peccatum multitudinis magis est nocivum quam peccatum unius tantum, dicitur enim Eccli. XXVI, <i>a tribus timuit cor meum, zelaturam civitatis, et collectionem populi</i>. Sed de peccato multitudinis non est vindicta sumenda, quia super illud Matth. XIII, <i>sinite utraque crescere, ne forte eradicetis triticum</i>, dicit Glossa quod multitudo non est excommunicanda, nec princeps. Ergo nec alia vindicatio est licita.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 s. c."><a name="43574"><span class="ref">[43574] IIª-IIae q. 108 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, nihil est expectandum a Deo nisi quod est bonum et licitum. Sed vindicta de hostibus est expectanda a Deo, dicitur enim Luc. XVIII, <i>Deus non faciet vindictam electorum suorum clamantium ad se</i> die ac nocte? Quasi diceret, immo faciet. Ergo vindicatio non est per se mala et illicita.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 co."><a name="43575"><span class="ref">[43575] IIª-IIae q. 108 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod vindicatio fit per aliquod poenale malum inflictum peccanti. Est ergo in vindicatione considerandus vindicantis animus. Si enim eius intentio feratur principaliter in malum illius de quo vindictam sumit, et ibi quiescat, est omnino illicitum, quia delectari in malo alterius pertinet ad odium, quod caritati repugnat, qua omnes homines debemus diligere. Nec aliquis excusatur si malum intendat illius qui sibi iniuste intulit malum, sicut non excusatur aliquis per hoc quod odit se odientem. Non enim debet homo in alium peccare, propter hoc quod ille peccavit prius in ipsum, hoc enim est vinci a malo, quod apostolus prohibet, Rom. XII, dicens, <i>noli vinci a malo, sed vince in bono malum</i>. Si vero intentio vindicantis feratur principaliter ad aliquod bonum, ad quod pervenitur per poenam peccantis, puta ad emendationem peccantis, vel saltem ad cohibitionem eius et quietem aliorum, et ad iustitiae conservationem et Dei honorem, potest esse vindicatio licita, aliis debitis circumstantiis servatis.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 ad 1"><a name="43576"><span class="ref">[43576] IIª-IIae q. 108 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ille qui secundum gradum sui ordinis vindictam exercet in malos, non usurpat sibi quod Dei est, sed utitur potestate sibi divinitus concessa, dicitur enim Rom. XIII, de principe terreno, quod <i>Dei minister est, vindex in iram ei qui male agit</i>. Si autem praeter ordinem divinae institutionis aliquis vindictam exerceat, usurpat sibi quod Dei est, et ideo peccat.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 ad 2"><a name="43577"><span class="ref">[43577] IIª-IIae q. 108 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod mali tolerantur a bonis in hoc quod ab eis proprias iniurias patienter sustinent, secundum quod oportet, non autem tolerant eos ut sustineant iniurias Dei et proximorum. Dicit enim Chrysostomus, super Matth., <i>in propriis iniuriis esse quempiam patientem, laudabile est, iniurias autem Dei dissimulare nimis est impium</i>.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 ad 3"><a name="43578"><span class="ref">[43578] IIª-IIae q. 108 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod lex Evangelii est lex amoris. Ideo illis qui ex amore bonum operantur, qui soli proprie ad Evangelium pertinent, non est timor incutiendus per poenas, sed solum illis qui ex amore non moventur ad bonum, qui, etsi numero sint de Ecclesia, non tamen merito.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 ad 4"><a name="43579"><span class="ref">[43579] IIª-IIae q. 108 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod iniuria quae infertur personae alicui quandoque redundat in Deum et in Ecclesiam, et tunc debet aliquis propriam iniuriam ulcisci. Sicut patet de Elia, qui fecit ignem descendere super eos qui venerant ad ipsum capiendum, ut legitur IV Reg. I. Et similiter Elisaeus maledixit pueris eum irridentibus, ut habetur IV Reg. II. Et Silvester Papa excommunicavit eos qui eum in exilium miserunt, ut habetur XXIII, qu. IV. Inquantum vero iniuria in aliquem illata ad eius personam pertinet, debet eam tolerare patienter, si expediat. Huiusmodi enim praecepta patientiae intelligenda sunt secundum praeparationem animi, ut Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte.</p><p title="II-II q. 108 a. 1 ad 5"><a name="43580"><span class="ref">[43580] IIª-IIae q. 108 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod quando tota multitudo peccat, est de ea vindicta sumenda vel quantum ad totam multitudinem, sicut Aegyptii submersi sunt in mari rubro persequentes filios Israel, ut habetur Exod. XIV, et sicut Sodomitae universaliter perierunt, vel quantum ad magnam multitudinis partem, sicut patet Exod. XXXII, in poena eorum qui vitulum adoraverunt. Quandoque vero, si speretur multorum correctio, debet severitas vindictae exerceri in aliquos paucos principaliores, quibus punitis ceteri terreantur, sicut dominus, Num. XXV, mandavit suspendi principes populi pro peccato multitudinis. Si autem non tota multitudo peccavit, sed pro parte, tunc, si possunt mali secerni a bonis, debet in eos vindicta exerceri, si tamen hoc fieri possit sine scandalo aliorum. Alioquin, parcendum est multitudini, et detrahendum severitati. Et eadem ratio est de principe, quem sequitur multitudo. Tolerandum enim est peccatum eius, si sine scandalo multitudinis puniri non posset, nisi forte esset tale peccatum principis quod magis noceret multitudini, vel spiritualiter vel temporaliter, quam scandalum quod exinde timeretur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 108 a. 2 arg. 1"><a name="43581"><span class="ref">[43581] IIª-IIae q. 108 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod vindicatio non sit specialis virtus ab aliis distincta. Sicut enim remunerantur boni pro his quae bene agunt, ita puniuntur mali pro his quae male agunt. Sed remuneratio bonorum non pertinet ad aliquam specialem virtutem, sed est actus commutativae iustitiae. Ergo, pari ratione, et vindicatio non debet poni specialis virtus.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 arg. 2"><a name="43582"><span class="ref">[43582] IIª-IIae q. 108 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ad actum illum non debet ordinari specialis virtus ad quem homo sufficienter disponitur per alias virtutes. Sed ad vindicandum mala sufficienter disponitur homo per virtutem fortitudinis et per zelum. Non ergo vindicatio debet poni specialis virtus.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 arg. 3"><a name="43583"><span class="ref">[43583] IIª-IIae q. 108 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, cuilibet speciali virtuti aliquod speciale vitium opponitur. Sed vindicationi non videtur opponi aliquod speciale vitium. Ergo non est specialis virtus.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 s. c."><a name="43584"><span class="ref">[43584] IIª-IIae q. 108 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Tullius ponit eam partem iustitiae.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 co."><a name="43585"><span class="ref">[43585] IIª-IIae q. 108 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut philosophus dicit, in II Ethic., aptitudo ad virtutem inest nobis a natura, licet complementum virtutis sit per assuetudinem vel per aliquam aliam causam. Unde patet quod virtutes perficiunt nos ad prosequendum debito modo inclinationes naturales, quae pertinent ad ius naturale. Et ideo ad quamlibet inclinationem naturalem determinatam ordinatur aliqua specialis virtus. Est autem quaedam specialis inclinatio naturae ad removendum nocumenta, unde et animalibus datur vis irascibilis separatim a vi concupiscibili. Repellit autem homo nocumenta per hoc quod se defendit contra iniurias, ne ei inferantur, vel iam illatas iniurias ulciscitur, non intentione nocendi, sed intentione removendi nocumenta. Hoc autem pertinet ad vindicationem, dicit enim Tullius, in sua rhetorica, quod <i>vindicatio est per quam vis aut iniuria, et omnino quidquid obscurum est</i>, idest ignominiosum, <i>defendendo aut ulciscendo propulsatur</i>. Unde vindicatio est specialis virtus.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 ad 1"><a name="43586"><span class="ref">[43586] IIª-IIae q. 108 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod sicut recompensatio debiti legalis pertinet ad iustitiam commutativam, recompensatio autem debiti moralis quod nascitur ex particulari beneficio exhibito, pertinet ad virtutem gratiae; ita etiam punitio peccatorum, secundum quod pertinet ad publicam iustitiam, est actus commutativae iustitiae; secundum autem quod pertinet ad immunitatem alicuius personae singularis, a qua iniuria propulsatur, pertinet ad virtutem vindicationis.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 ad 2"><a name="43587"><span class="ref">[43587] IIª-IIae q. 108 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod fortitudo disponit ad vindictam removendo prohibens, scilicet timorem periculi imminentis. Zelus autem, secundum quod importat fervorem amoris, importat primam radicem vindicationis, prout aliquis vindicat iniurias Dei vel proximorum, quas ex caritate reputat quasi suas. Cuiuslibet autem virtutis actus ex radice caritatis procedit, quia, ut Gregorius dicit, in quadam homilia, <i>nihil habet viriditatis ramus boni operis, si non procedat ex radice caritatis</i>.</p><p title="II-II q. 108 a. 2 ad 3"><a name="43588"><span class="ref">[43588] IIª-IIae q. 108 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod vindicationi opponuntur duo vitia. Unum quidem per excessum, scilicet peccatum crudelitatis vel saevitiae, quae excedit mensuram in puniendo. Aliud autem est vitium quod consistit in defectu, sicut cum aliquis est nimis remissus in puniendo, unde dicitur Prov. XIII, <i>qui parcit virgae, odit filium suum</i>. Virtus autem vindicationis consistit ut homo secundum omnes circumstantias debitam mensuram in vindicando conservet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 108 a. 3 arg. 1"><a name="43589"><span class="ref">[43589] IIª-IIae q. 108 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod vindicatio non debeat fieri per poenas apud homines consuetas. Occisio enim hominis est quaedam eradicatio eius. Sed dominus mandavit, Matth. XIII, quod zizania, per quae significantur filii nequam, non eradicarentur. Ergo peccatores non sunt occidendi.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 arg. 2"><a name="43590"><span class="ref">[43590] IIª-IIae q. 108 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, quicumque mortaliter peccant, eadem poena videntur digni. Si ergo aliqui mortaliter peccantes morte puniuntur, videtur quod omnes tales deberent morte puniri. Quod patet esse falsum.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 arg. 3"><a name="43591"><span class="ref">[43591] IIª-IIae q. 108 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, cum aliquis pro peccato punitur manifeste, ex hoc peccatum eius manifestatur. Quod videtur esse nocivum multitudini, quae ex exemplo peccati sumit occasionem peccandi. Ergo videtur quod non sit poena mortis pro aliquo peccato infligenda.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 s. c."><a name="43592"><span class="ref">[43592] IIª-IIae q. 108 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod in lege divina his huiusmodi poenae determinantur, ut ex supra dictis patet.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 co."><a name="43593"><span class="ref">[43593] IIª-IIae q. 108 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod vindicatio intantum licita est et virtuosa inquantum tendit ad cohibitionem malorum. Cohibentur autem aliqui a peccando, qui affectum virtutis non habent, per hoc quod timent amittere aliqua quae plus amant quam illa quae peccando adipiscuntur, alias timor non compesceret peccatum. Et ideo per subtractionem omnium quae homo maxime diligit, est vindicta de peccatis sumenda. Haec sunt autem quae homo maxime diligit, vitam, incolumitatem corporis, libertatem sui, et bona exteriora, puta divitias, patriam et gloriam. Et ideo, ut Augustinus refert, XXI de Civ. Dei, octo genera poenarum in legibus esse scribit Tullius, scilicet mortem, per quam tollitur vita; verbera et talionem (ut scilicet oculum pro oculo perdat), per quae amittit corporis incolumitatem; servitutem et vincula, per quae perdit libertatem; exilium, per quod perdit patriam; damnum, per quod perdit divitias; ignominiam, per quam perdit gloriam.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 ad 1"><a name="43594"><span class="ref">[43594] IIª-IIae q. 108 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod dominus prohibet eradicari zizania quando timetur ne simul cum eis eradicetur et triticum. Sed quandoque possunt eradicari mali per mortem non solum sine periculo, sed etiam cum magna utilitate bonorum. Et ideo in tali casu potest poena mortis peccatoribus infligi.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 ad 2"><a name="43595"><span class="ref">[43595] IIª-IIae q. 108 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod omnes peccantes mortaliter digni sunt morte aeterna quantum ad futuram retributionem, quae est secundum veritatem divini iudicii. Sed poenae praesentis vitae sunt magis medicinales. Et ideo illis solis peccatis poena mortis infligitur quae in gravem perniciem aliorum cedunt.</p><p title="II-II q. 108 a. 3 ad 3"><a name="43596"><span class="ref">[43596] IIª-IIae q. 108 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod quando simul cum culpa innotescit et poena, vel mortis vel quaecumque alia quam homo horret, ex hoc ipso voluntas eius a peccando abstrahitur, quia plus terret poena quam alliciat exemplum culpae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 108 a. 4 arg. 1"><a name="43597"><span class="ref">[43597] IIª-IIae q. 108 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod vindicta sit exercenda in eos qui involuntarie peccaverunt. Voluntas enim unius non consequitur voluntatem alterius. Sed unus punitur pro alio, secundum illud Exod. XX, <i>ego sum Deus Zelotes, visitans iniquitatem patrum in filios, in tertiam et quartam generationem</i>. Unde et pro peccato Cham Chanaan, filius eius, maledictus est, ut habetur Gen. IX. Giezi etiam peccante, lepra transmittitur ad posteros, ut habetur IV Reg. V. Sanguis etiam Christi reddit poenae obnoxios successores Iudaeorum, qui dixerunt, sanguis eius super nos, et super filios nostros. Matth. XXVII, legitur etiam quod pro peccato Achar populus Israel traditus est in manus hostium, ut habetur Iosue VII. Et pro peccato filiorum Heli idem populus corruit in conspectu Philistinorum, ut habetur I Reg. IV. Ergo aliquis involuntarius est puniendus.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 arg. 2"><a name="43598"><span class="ref">[43598] IIª-IIae q. 108 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, illud solum est voluntarium quod est in potestate hominis. Sed quandoque poena infertur pro eo quod non est in eius potestate, sicut propter vitium leprae aliquis removetur ab administratione Ecclesiae; et propter paupertatem aut malitiam civium Ecclesia perdit cathedram episcopalem. Ergo non solum pro peccato voluntario vindicta infertur.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 arg. 3"><a name="43599"><span class="ref">[43599] IIª-IIae q. 108 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ignorantia causat involuntarium. Sed vindicta quandoque exercetur in aliquos ignorantes. Parvuli enim Sodomitarum, licet haberent ignorantiam invincibilem, cum parentibus perierunt, ut legitur Gen. XIX. Similiter etiam parvuli pro peccato Dathan et Abiron pariter cum eis absorpti sunt, ut habetur Num. XVI. Bruta etiam animalia, quae carent ratione, iussa sunt interfici pro peccato Amalecitarum, ut habetur I Reg. XV. Ergo vindicta quandoque exercetur in involuntarios.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 arg. 4"><a name="43600"><span class="ref">[43600] IIª-IIae q. 108 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, coactio maxime repugnat voluntario. Sed aliquis qui timore coactus aliquod peccatum committit, non propter hoc reatum poenae evadit. Ergo vindicta exercetur etiam in involuntarios.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 arg. 5"><a name="43601"><span class="ref">[43601] IIª-IIae q. 108 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, Ambrosius dicit, super Lucam, quod <i>navicula in qua erat Iudas, turbatur, unde et Petrus, qui erat firmus meritis suis, turbatur alienis</i>. Sed Petrus non volebat peccatum Iudae. Ergo quandoque involuntarius punitur.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 s. c."><a name="43602"><span class="ref">[43602] IIª-IIae q. 108 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod poena debetur peccato. Sed omne peccatum est voluntarium, ut dicit Augustinus. Ergo in solos voluntarios est exercenda vindicta.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 co."><a name="43603"><span class="ref">[43603] IIª-IIae q. 108 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod poena potest dupliciter considerari. Uno modo, secundum rationem poenae. Et secundum hoc, poena non debetur nisi peccato, quia per poenam reparatur aequalitas iustitiae, inquantum ille qui peccando nimis secutus est suam voluntatem, aliquid contra suam voluntatem patitur. Unde cum omne peccatum sit voluntarium, etiam originale, ut supra habitum est; consequens est quod nullus punitur hoc modo nisi pro eo quod voluntarie factum est. Alio modo potest considerari poena inquantum est medicina, non solum sanativa peccati praeteriti, sed etiam praeservativa a peccato futuro et promotiva in aliquod bonum. Et secundum hoc, aliquis interdum punitur sine culpa, non tamen sine causa. Sciendum tamen quod nunquam medicina subtrahit maius bonum ut promoveat minus bonum, sicut medicina carnalis nunquam caecat oculum ut sanet calcaneum, quandoque tamen infert nocumentum in minoribus ut melioribus auxilium praestet. Et quia bona spiritualia sunt maxima bona, bona autem temporalia sunt minima; ideo quandoque punitur aliquis in temporalibus bonis absque culpa, cuiusmodi sunt plures poenae praesentis vitae divinitus inflictae ad humiliationem vel probationem, non autem punitur aliquis in spiritualibus bonis sine propria culpa, neque in praesenti neque in futuro; quia ibi poenae non sunt medicinae, sed consequuntur spiritualem damnationem.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 ad 1"><a name="43604"><span class="ref">[43604] IIª-IIae q. 108 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod unus homo poena spirituali nunquam punitur pro peccato alterius, quia poena spiritualis pertinet ad animam, secundum quam quilibet est liber sui. Poena autem temporali quandoque unus punitur pro peccato alterius, triplici ratione. Primo quidem, quia unus homo temporaliter est res alterius, et ita in poenam eius etiam ipse punitur, sicut filii sunt secundum corpus quaedam res patris, et servi sunt quaedam res dominorum. Alio modo, inquantum peccatum unius derivatur in alterum. Vel per imitationem, sicut filii imitantur peccata parentum, et servi peccata dominorum, ut audacius peccent. Vel per modum meriti, sicut peccata subditorum merentur peccatorem praelatum, secundum illud Iob XXXIV, <i>qui regnare facit hominem hypocritam, propter peccata populi</i>; unde et pro peccato David populum numerantis, populus Israel punitus est, ut habetur II Reg. ult. Sive etiam per aliqualem consensum seu dissimulationem, sicut etiam interdum boni simul puniuntur temporaliter cum malis, quia eorum peccata non redarguerunt, ut Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, tertio, ad commendandum unitatem humanae societatis, ex qua unus debet pro alio sollicitus esse ne peccet, et ad detestationem peccati, dum poena unius redundat in omnes, quasi omnes essent unum corpus, ut Augustinus dicit de peccato Achar. Quod autem dominus dicit, <i>visitans peccata parentum in filios, in tertiam et quartam</i> generationem, magis videtur ad misericordiam quam ad severitatem pertinere, dum non statim vindictam adhibet, sed expectat in posterum, ut vel saltem posteri corrigantur; sed, crescente malitia posteriorum, quasi necesse est ultionem inferri.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 ad 2"><a name="43605"><span class="ref">[43605] IIª-IIae q. 108 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut Augustinus dicit, iudicium humanum debet imitari divinum iudicium in manifestis Dei iudiciis, quibus homines spiritualiter damnat pro proprio peccato. Occulta vero Dei iudicia, quibus temporaliter aliquos punit absque culpa, non potest humanum iudicium imitari, quia homo non potest comprehendere horum iudiciorum rationes, ut sciat quid expediat unicuique. Et ideo nunquam secundum humanum iudicium aliquis debet puniri sine culpa poena flagelli, ut occidatur, vel mutiletur, vel verberetur. Poena autem damni punitur aliquis, etiam secundum humanum iudicium, etiam sine culpa, sed non sine causa. Et hoc tripliciter. Uno modo, ex hoc quod aliquis ineptus redditur, sine sua culpa, ad aliquod bonum habendum vel consequendum, sicut propter vitium leprae aliquis removetur ab administratione Ecclesiae, et propter bigamiam vel iudicium sanguinis aliquis impeditur a sacris ordinibus. Secundo, quia bonum in quo damnificatur non est proprium bonum, sed commune, sicut quod aliqua Ecclesia habeat episcopatum, pertinet ad bonum totius civitatis, non autem ad bonum clericorum tantum. Tertio, quia bonum unius dependet ex bono alterius, sicut in crimine laesae maiestatis filius amittit haereditatem pro peccato parentis.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 ad 3"><a name="43606"><span class="ref">[43606] IIª-IIae q. 108 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod parvuli divino iudicio simul puniuntur temporaliter cum parentibus, tum quia sunt res parentum, et in eis etiam parentes puniuntur. Tum etiam quia hoc in eorum bonum cedit, ne, si reservarentur, essent imitatores paternae malitiae, et sic graviores poenas mererentur. In bruta vero animalia, et quascumque alias irrationales creaturas, vindicta exercetur, quia per hoc puniuntur illi quorum sunt. Et iterum propter detestationem peccati.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 ad 4"><a name="43607"><span class="ref">[43607] IIª-IIae q. 108 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod coactio timoris non facit simpliciter involuntarium, sed habet voluntarium mixtum, ut supra habitum est.</p><p title="II-II q. 108 a. 4 ad 5"><a name="43608"><span class="ref">[43608] IIª-IIae q. 108 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod hoc modo pro peccato Iudae ceteri apostoli turbabantur, sicut pro peccato unius punitur multitudo, ad unitatem commendandam, ut dictum est.</p></div></div><div class="centro"><br/> <p><a href="sth3102.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> <a href="sth3109.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> <br/> <hr/> <br/> <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad hanc editionem<br/> Iura omnia asservantur<br/> OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> </div></body> </html>