Mercurial > hg > Aquinas
view summa/latin/sth4046.html @ 53:d777cc3962f2
div-wrapped
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 28 Dec 2009 13:00:58 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children |
line wrap: on
line source
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> <head> <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> <meta content="Latin" name="language"/> <meta content="public" name="security"/> <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> <meta content="" name="abstract"/> <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIIª q. 46-52</title> </head> <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">tertia pars a quaestione XLVI ad quaestionem LII</div><div class="centro"> <table summary="Imago" align="center"> <tr> <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Sassetta depictus" border="0" height="180" width="204" src="icons/bene180.jpg"/></th> </tr> </table> <br/> <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1903 editum<br/> ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<br/> denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> <br/></span><br/> <hr/> <br/> <p><a href="sth4040.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> <a href="sth4053.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> <script type="text/javascript" language="JavaScript"> // <!-- // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="#48842">III&ordf; q. 46 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#48843">III&ordf; q. 46 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48844">III&ordf; q. 46 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48845">III&ordf; q. 46 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48846">III&ordf; q. 46 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#48847">III&ordf; q. 46 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48848">III&ordf; q. 46 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48849">III&ordf; q. 46 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48850">III&ordf; q. 46 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48851">III&ordf; q. 46 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48852">III&ordf; q. 46 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#48853">III&ordf; q. 46 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48854">III&ordf; q. 46 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48855">III&ordf; q. 46 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48856">III&ordf; q. 46 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#48857">III&ordf; q. 46 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48858">III&ordf; q. 46 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48859">III&ordf; q. 46 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48860">III&ordf; q. 46 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48861">III&ordf; q. 46 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48862">III&ordf; q. 46 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#48863">III&ordf; q. 46 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48864">III&ordf; q. 46 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48865">III&ordf; q. 46 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48866">III&ordf; q. 46 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48867">III&ordf; q. 46 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48868">III&ordf; q. 46 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48869">III&ordf; q. 46 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48870">III&ordf; q. 46 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48871">III&ordf; q. 46 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48872">III&ordf; q. 46 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48873">III&ordf; q. 46 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48874">III&ordf; q. 46 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48875">III&ordf; q. 46 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48876">III&ordf; q. 46 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48877">III&ordf; q. 46 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48878">III&ordf; q. 46 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48879">III&ordf; q. 46 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48880">III&ordf; q. 46 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48881">III&ordf; q. 46 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48882">III&ordf; q. 46 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48883">III&ordf; q. 46 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48884">III&ordf; q. 46 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48885">III&ordf; q. 46 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48886">III&ordf; q. 46 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48887">III&ordf; q. 46 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48888">III&ordf; q. 46 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48889">III&ordf; q. 46 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48890">III&ordf; q. 46 a. 6 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#48891">III&ordf; q. 46 a. 6 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#48892">III&ordf; q. 46 a. 6 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#48893">III&ordf; q. 46 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48894">III&ordf; q. 46 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48895">III&ordf; q. 46 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48896">III&ordf; q. 46 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48897">III&ordf; q. 46 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48898">III&ordf; q. 46 a. 6 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#48899">III&ordf; q. 46 a. 6 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#48900">III&ordf; q. 46 a. 6 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#48901">III&ordf; q. 46 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48902">III&ordf; q. 46 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48903">III&ordf; q. 46 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48904">III&ordf; q. 46 a. 7 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#48905">III&ordf; q. 46 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48906">III&ordf; q. 46 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48907">III&ordf; q. 46 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48908">III&ordf; q. 46 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48909">III&ordf; q. 46 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48910">III&ordf; q. 46 a. 7 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#48911">III&ordf; q. 46 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48912">III&ordf; q. 46 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48913">III&ordf; q. 46 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48914">III&ordf; q. 46 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48915">III&ordf; q. 46 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48916">III&ordf; q. 46 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48917">III&ordf; q. 46 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48918">III&ordf; q. 46 a. 8 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48919">III&ordf; q. 46 a. 9 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48920">III&ordf; q. 46 a. 9 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48921">III&ordf; q. 46 a. 9 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48922">III&ordf; q. 46 a. 9 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#48923">III&ordf; q. 46 a. 9 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48924">III&ordf; q. 46 a. 9 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48925">III&ordf; q. 46 a. 9 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48926">III&ordf; q. 46 a. 9 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48927">III&ordf; q. 46 a. 9 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48928">III&ordf; q. 46 a. 9 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#48929">III&ordf; q. 46 a. 10 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48930">III&ordf; q. 46 a. 10 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48931">III&ordf; q. 46 a. 10 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48932">III&ordf; q. 46 a. 10 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48933">III&ordf; q. 46 a. 10 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48934">III&ordf; q. 46 a. 10 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48935">III&ordf; q. 46 a. 10 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48936">III&ordf; q. 46 a. 10 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48937">III&ordf; q. 46 a. 11 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48938">III&ordf; q. 46 a. 11 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48939">III&ordf; q. 46 a. 11 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48940">III&ordf; q. 46 a. 11 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48941">III&ordf; q. 46 a. 11 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48942">III&ordf; q. 46 a. 11 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48943">III&ordf; q. 46 a. 11 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48944">III&ordf; q. 46 a. 11 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48945">III&ordf; q. 46 a. 12 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48946">III&ordf; q. 46 a. 12 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48947">III&ordf; q. 46 a. 12 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48948">III&ordf; q. 46 a. 12 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48949">III&ordf; q. 46 a. 12 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48950">III&ordf; q. 46 a. 12 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48951">III&ordf; q. 46 a. 12 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48952">III&ordf; q. 46 a. 12 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48953">III&ordf; q. 47 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#48954">III&ordf; q. 47 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48955">III&ordf; q. 47 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48956">III&ordf; q. 47 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48957">III&ordf; q. 47 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48958">III&ordf; q. 47 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48959">III&ordf; q. 47 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48960">III&ordf; q. 47 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48961">III&ordf; q. 47 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48962">III&ordf; q. 47 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48963">III&ordf; q. 47 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48964">III&ordf; q. 47 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48965">III&ordf; q. 47 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48966">III&ordf; q. 47 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48967">III&ordf; q. 47 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48968">III&ordf; q. 47 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48969">III&ordf; q. 47 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48970">III&ordf; q. 47 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48971">III&ordf; q. 47 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48972">III&ordf; q. 47 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48973">III&ordf; q. 47 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48974">III&ordf; q. 47 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48975">III&ordf; q. 47 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48976">III&ordf; q. 47 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48977">III&ordf; q. 47 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48978">III&ordf; q. 47 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48979">III&ordf; q. 47 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48980">III&ordf; q. 47 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48981">III&ordf; q. 47 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48982">III&ordf; q. 47 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48983">III&ordf; q. 47 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48984">III&ordf; q. 47 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48985">III&ordf; q. 47 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48986">III&ordf; q. 47 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48987">III&ordf; q. 47 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48988">III&ordf; q. 47 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48989">III&ordf; q. 47 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48990">III&ordf; q. 47 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48991">III&ordf; q. 47 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48992">III&ordf; q. 47 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48993">III&ordf; q. 47 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48994">III&ordf; q. 47 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#48995">III&ordf; q. 47 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#48996">III&ordf; q. 47 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#48997">III&ordf; q. 47 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#48998">III&ordf; q. 47 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#48999">III&ordf; q. 47 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49000">III&ordf; q. 47 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49001">III&ordf; q. 47 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49002">III&ordf; q. 48 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#49003">III&ordf; q. 48 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49004">III&ordf; q. 48 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49005">III&ordf; q. 48 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49006">III&ordf; q. 48 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49007">III&ordf; q. 48 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49008">III&ordf; q. 48 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49009">III&ordf; q. 48 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49010">III&ordf; q. 48 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49011">III&ordf; q. 48 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49012">III&ordf; q. 48 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49013">III&ordf; q. 48 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49014">III&ordf; q. 48 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49015">III&ordf; q. 48 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49016">III&ordf; q. 48 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49017">III&ordf; q. 48 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49018">III&ordf; q. 48 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49019">III&ordf; q. 48 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49020">III&ordf; q. 48 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49021">III&ordf; q. 48 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49022">III&ordf; q. 48 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49023">III&ordf; q. 48 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49024">III&ordf; q. 48 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49025">III&ordf; q. 48 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49026">III&ordf; q. 48 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49027">III&ordf; q. 48 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49028">III&ordf; q. 48 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49029">III&ordf; q. 48 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49030">III&ordf; q. 48 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49031">III&ordf; q. 48 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49032">III&ordf; q. 48 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49033">III&ordf; q. 48 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49034">III&ordf; q. 48 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49035">III&ordf; q. 48 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49036">III&ordf; q. 48 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49037">III&ordf; q. 48 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49038">III&ordf; q. 48 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49039">III&ordf; q. 48 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49040">III&ordf; q. 48 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49041">III&ordf; q. 48 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49042">III&ordf; q. 48 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49043">III&ordf; q. 48 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49044">III&ordf; q. 48 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49045">III&ordf; q. 48 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49046">III&ordf; q. 48 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49047">III&ordf; q. 48 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49048">III&ordf; q. 48 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49049">III&ordf; q. 48 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49050">III&ordf; q. 48 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49051">III&ordf; q. 49 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#49052">III&ordf; q. 49 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49053">III&ordf; q. 49 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49054">III&ordf; q. 49 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49055">III&ordf; q. 49 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#49056">III&ordf; q. 49 a. 1 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#49057">III&ordf; q. 49 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49058">III&ordf; q. 49 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49059">III&ordf; q. 49 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49060">III&ordf; q. 49 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49061">III&ordf; q. 49 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49062">III&ordf; q. 49 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#49063">III&ordf; q. 49 a. 1 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#49064">III&ordf; q. 49 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49065">III&ordf; q. 49 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49066">III&ordf; q. 49 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49067">III&ordf; q. 49 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49068">III&ordf; q. 49 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49069">III&ordf; q. 49 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49070">III&ordf; q. 49 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49071">III&ordf; q. 49 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49072">III&ordf; q. 49 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49073">III&ordf; q. 49 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49074">III&ordf; q. 49 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49075">III&ordf; q. 49 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49076">III&ordf; q. 49 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49077">III&ordf; q. 49 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49078">III&ordf; q. 49 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49079">III&ordf; q. 49 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49080">III&ordf; q. 49 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49081">III&ordf; q. 49 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49082">III&ordf; q. 49 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49083">III&ordf; q. 49 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49084">III&ordf; q. 49 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49085">III&ordf; q. 49 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49086">III&ordf; q. 49 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49087">III&ordf; q. 49 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49088">III&ordf; q. 49 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49089">III&ordf; q. 49 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49090">III&ordf; q. 49 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49091">III&ordf; q. 49 a. 5 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#49092">III&ordf; q. 49 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49093">III&ordf; q. 49 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49094">III&ordf; q. 49 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49095">III&ordf; q. 49 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49096">III&ordf; q. 49 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49097">III&ordf; q. 49 a. 5 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#49098">III&ordf; q. 49 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49099">III&ordf; q. 49 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49100">III&ordf; q. 49 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49101">III&ordf; q. 49 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49102">III&ordf; q. 49 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49103">III&ordf; q. 49 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49104">III&ordf; q. 49 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49105">III&ordf; q. 49 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49106">III&ordf; q. 50 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#49107">III&ordf; q. 50 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49108">III&ordf; q. 50 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49109">III&ordf; q. 50 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49110">III&ordf; q. 50 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49111">III&ordf; q. 50 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49112">III&ordf; q. 50 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49113">III&ordf; q. 50 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49114">III&ordf; q. 50 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49115">III&ordf; q. 50 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49116">III&ordf; q. 50 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49117">III&ordf; q. 50 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49118">III&ordf; q. 50 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49119">III&ordf; q. 50 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49120">III&ordf; q. 50 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49121">III&ordf; q. 50 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49122">III&ordf; q. 50 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49123">III&ordf; q. 50 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49124">III&ordf; q. 50 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49125">III&ordf; q. 50 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49126">III&ordf; q. 50 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#49127">III&ordf; q. 50 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49128">III&ordf; q. 50 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49129">III&ordf; q. 50 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49130">III&ordf; q. 50 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49131">III&ordf; q. 50 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49132">III&ordf; q. 50 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#49133">III&ordf; q. 50 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49134">III&ordf; q. 50 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49135">III&ordf; q. 50 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49136">III&ordf; q. 50 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49137">III&ordf; q. 50 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49138">III&ordf; q. 50 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49139">III&ordf; q. 50 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49140">III&ordf; q. 50 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49141">III&ordf; q. 50 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49142">III&ordf; q. 50 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49143">III&ordf; q. 50 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49144">III&ordf; q. 50 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49145">III&ordf; q. 50 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49146">III&ordf; q. 50 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49147">III&ordf; q. 50 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49148">III&ordf; q. 50 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49149">III&ordf; q. 50 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49150">III&ordf; q. 50 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49151">III&ordf; q. 50 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49152">III&ordf; q. 50 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49153">III&ordf; q. 50 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49154">III&ordf; q. 50 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49155">III&ordf; q. 50 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49156">III&ordf; q. 50 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49157">III&ordf; q. 51 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#49158">III&ordf; q. 51 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49159">III&ordf; q. 51 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49160">III&ordf; q. 51 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49161">III&ordf; q. 51 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49162">III&ordf; q. 51 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49163">III&ordf; q. 51 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49164">III&ordf; q. 51 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49165">III&ordf; q. 51 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49166">III&ordf; q. 51 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49167">III&ordf; q. 51 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49168">III&ordf; q. 51 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49169">III&ordf; q. 51 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#49170">III&ordf; q. 51 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49171">III&ordf; q. 51 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49172">III&ordf; q. 51 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49173">III&ordf; q. 51 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49174">III&ordf; q. 51 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49175">III&ordf; q. 51 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#49176">III&ordf; q. 51 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49177">III&ordf; q. 51 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49178">III&ordf; q. 51 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49179">III&ordf; q. 51 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49180">III&ordf; q. 51 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49181">III&ordf; q. 51 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49182">III&ordf; q. 51 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49183">III&ordf; q. 51 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49184">III&ordf; q. 51 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49185">III&ordf; q. 51 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49186">III&ordf; q. 51 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49187">III&ordf; q. 51 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49188">III&ordf; q. 51 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49189">III&ordf; q. 51 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49190">III&ordf; q. 51 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49191">III&ordf; q. 51 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49192">III&ordf; q. 52 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#49193">III&ordf; q. 52 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49194">III&ordf; q. 52 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49195">III&ordf; q. 52 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49196">III&ordf; q. 52 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49197">III&ordf; q. 52 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49198">III&ordf; q. 52 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49199">III&ordf; q. 52 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49200">III&ordf; q. 52 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49201">III&ordf; q. 52 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49202">III&ordf; q. 52 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49203">III&ordf; q. 52 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49204">III&ordf; q. 52 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#49205">III&ordf; q. 52 a. 2 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#49206">III&ordf; q. 52 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49207">III&ordf; q. 52 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49208">III&ordf; q. 52 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49209">III&ordf; q. 52 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49210">III&ordf; q. 52 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49211">III&ordf; q. 52 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#49212">III&ordf; q. 52 a. 2 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#49213">III&ordf; q. 52 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49214">III&ordf; q. 52 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49215">III&ordf; q. 52 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49216">III&ordf; q. 52 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49217">III&ordf; q. 52 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49218">III&ordf; q. 52 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49219">III&ordf; q. 52 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49220">III&ordf; q. 52 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49221">III&ordf; q. 52 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49222">III&ordf; q. 52 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49223">III&ordf; q. 52 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49224">III&ordf; q. 52 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49225">III&ordf; q. 52 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49226">III&ordf; q. 52 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49227">III&ordf; q. 52 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49228">III&ordf; q. 52 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49229">III&ordf; q. 52 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49230">III&ordf; q. 52 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49231">III&ordf; q. 52 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49232">III&ordf; q. 52 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49233">III&ordf; q. 52 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49234">III&ordf; q. 52 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49235">III&ordf; q. 52 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49236">III&ordf; q. 52 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49237">III&ordf; q. 52 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49238">III&ordf; q. 52 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49239">III&ordf; q. 52 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49240">III&ordf; q. 52 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49241">III&ordf; q. 52 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49242">III&ordf; q. 52 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49243">III&ordf; q. 52 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49244">III&ordf; q. 52 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49245">III&ordf; q. 52 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49246">III&ordf; q. 52 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49247">III&ordf; q. 52 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49248">III&ordf; q. 52 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49249">III&ordf; q. 52 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49250">III&ordf; q. 52 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49251">III&ordf; q. 52 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49252">III&ordf; q. 52 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49253">III&ordf; q. 52 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49254">III&ordf; q. 52 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49255">III&ordf; q. 52 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#49256">III&ordf; q. 52 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#49257">III&ordf; q. 52 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#49258">III&ordf; q. 52 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#49259">III&ordf; q. 52 a. 8 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#49260">III&ordf; q. 52 a. 8 ad 3'); document.write('<\/SELECT>'); document.write('<BR><BR>'); document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); document.write('<\/FORM>'); // --> // </script><br/> <hr/> <br/></div><div class="q" id="q46"><h2>Quaestio 46</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 46 pr."><a name="48842"><span class="ref">[48842] IIIª q. 46 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de his quae pertinent ad exitum Christi de mundo. Et primo, de passione eius; secundo, de morte; tertio, de sepultura; quarto, de descensu ad Inferos. Circa passionem occurrit triplex consideratio, prima, de ipsa passione; secunda, de causa efficiente passionis; tertia, de fructu passionis. Circa primum quaeruntur duodecim. Primo, utrum necesse fuerit Christum pati pro liberatione hominum. Secundo, utrum fuerit alius modus possibilis liberationis humanae. Tertio, utrum iste modus fuerit convenientior. Quarto, utrum fuerit conveniens quod in cruce pateretur. Quinto, de generalitate passionis eius. Sexto, utrum dolor quem in passione sustinuit, fuerit maximus. Septimo, utrum tota anima eius pateretur. Octavo, utrum passio eius impediverit gaudium fruitionis. Nono, de tempore passionis. Decimo, de loco. Undecimo, utrum conveniens fuerit ipsum cum latronibus crucifigi. Duodecimo, utrum passio ipsius Christi sit divinitati attribuenda.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 46 a. 1 arg. 1"><a name="48843"><span class="ref">[48843] IIIª q. 46 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod non fuerit necessarium Christum pati pro humani generis liberatione. Humanum enim genus liberari non poterat nisi a Deo, secundum illud Isaiae XLV, <i>nunquid non ego dominus, et non est ultra Deus absque me? Deus iustus et salvans non est praeter me</i>. In Deum autem non cadit aliqua necessitas, quia hoc repugnaret omnipotentiae ipsius. Ergo non fuit necessarium Christum pati.</p><p title="III q. 46 a. 1 arg. 2"><a name="48844"><span class="ref">[48844] IIIª q. 46 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, necessarium voluntario opponitur. Sed Christus propria voluntate est passus, dicitur enim Isaiae LIII, <i>oblatus est quia ipse voluit</i>. Ergo non necessarium fuit eum pati.</p><p title="III q. 46 a. 1 arg. 3"><a name="48845"><span class="ref">[48845] IIIª q. 46 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut in Psalmo dicitur, <i>universae viae domini misericordia et veritas</i>. Sed non videtur necessarium quod pateretur ex parte misericordiae divinae, quae, sicut gratis dona tribuit, ita videtur quod gratis debita relaxet, absque satisfactione. Neque etiam ex parte divinae iustitiae, secundum quam homo aeternam damnationem meruerat. Ergo videtur non fuisse necessarium quod Christus pro liberatione hominum pateretur.</p><p title="III q. 46 a. 1 arg. 4"><a name="48846"><span class="ref">[48846] IIIª q. 46 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, angelica natura est excellentior quam humana, ut patet per Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Sed pro reparatione angelicae naturae, quae peccaverat, Christus non est passus. Ergo videtur quod nec etiam fuerit necessarium eum pati pro salute humani generis.</p><p title="III q. 46 a. 1 s. c."><a name="48847"><span class="ref">[48847] IIIª q. 46 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ioan. III, <i>sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam</i>. Quod quidem de exaltatione in cruce intelligitur. Ergo videtur quod Christum oportuerit pati.</p><p title="III q. 46 a. 1 co."><a name="48848"><span class="ref">[48848] IIIª q. 46 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut philosophus docet in V Metaphys., necessarium multipliciter dicitur. Uno quidem modo, quod secundum sui naturam impossibile est aliter se habere. Et sic manifestum est quod non fuit necessarium Christum pati, neque ex parte Dei, neque ex parte hominis. Alio modo dicitur aliquid necessarium ex aliquo exteriori. Quod quidem si sit causa efficiens vel movens, facit necessitatem coactionis, utpote cum aliquis non potest ire propter violentiam detinentis ipsum. Si vero illud exterius quod necessitatem inducit, sit finis, dicetur aliquid necessarium ex suppositione finis, quando scilicet finis aliquis aut nullo modo potest esse, aut non potest esse convenienter, nisi tali fine praesupposito. Non fuit ergo necessarium Christum pati necessitate coactionis, neque ex parte Dei, qui Christum definivit pati; neque etiam ex parte ipsius Christi, qui voluntarie passus est. Fuit autem necessarium necessitate finis. Qui quidem potest tripliciter intelligi. Primo quidem, ex parte nostra, qui per eius passionem liberati sumus, secundum illud Ioan. III, <i>oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam</i>. Secundo, ex parte ipsius Christi, qui per humilitatem passionis meruit gloriam exaltationis. Et ad hoc pertinet quod dicitur Luc. ult., <i>haec oportuit Christum pati, et sic intrare in gloriam suam</i>. Tertio, ex parte Dei, cuius definitio est circa passionem Christi praenuntiatam in Scripturis et praefiguratam in observantia veteris testamenti. Et hoc est quod dicitur Luc. XXII, <i>filius hominis secundum quod definitum est vadit</i>; et Luc. ult., <i>haec sunt verba quae locutus sum ad vos cum adhuc essem vobiscum, quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et Psalmis de me; et, quoniam scriptum est quoniam oportebat Christum pati et resurgere a mortuis</i>.</p><p title="III q. 46 a. 1 ad 1"><a name="48849"><span class="ref">[48849] IIIª q. 46 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit de necessitate coactionis ex parte Dei.</p><p title="III q. 46 a. 1 ad 2"><a name="48850"><span class="ref">[48850] IIIª q. 46 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ratio illa procedit de necessitate coactionis ex parte hominis Christi.</p><p title="III q. 46 a. 1 ad 3"><a name="48851"><span class="ref">[48851] IIIª q. 46 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod hominem liberari per passionem Christi, conveniens fuit et misericordiae et iustitiae eius. Iustitiae quidem, quia per passionem suam Christus satisfecit pro peccato humani generis, et ita homo per iustitiam Christi liberatus est. Misericordiae vero, quia, cum homo per se satisfacere non posset pro peccato totius humanae naturae, ut supra habitum est, Deus ei satisfactorem dedit filium suum, secundum illud Rom. III, <i>iustificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo Iesu, quem proposuit Deus propitiatorem per fidem ipsius</i>. Et hoc fuit abundantioris misericordiae quam si peccata absque satisfactione dimisisset. Unde dicitur Ephes. II, <i>Deus, qui dives est in misericordia, propter nimiam caritatem qua dilexit nos, cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos in Christo</i>.</p><p title="III q. 46 a. 1 ad 4"><a name="48852"><span class="ref">[48852] IIIª q. 46 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod peccatum Angeli non fuit remediabile, sicut peccatum hominis, ut ex supra dictis in prima parte patet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 46 a. 2 arg. 1"><a name="48853"><span class="ref">[48853] IIIª q. 46 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non fuit possibilis alius modus liberationis humanae naturae quam per passionem Christi. Dixit enim dominus, Ioan. XII, <i>nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet, si autem mortuum fuerit, multum fructum affert</i>, ubi dicit Augustinus quod <i>seipsum granum dicebat</i>. Nisi ergo mortem passus esset, aliter fructum nostrae liberationis non fecisset.</p><p title="III q. 46 a. 2 arg. 2"><a name="48854"><span class="ref">[48854] IIIª q. 46 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Matth. XXVI dominus dicit ad patrem, <i>pater mi, si non potest iste calix transire nisi bibam illum, fiat voluntas tua</i>. Loquitur autem ibi de calice passionis. Ergo passio Christi praeterire non poterat. Unde et Hilarius dicit, <i>ideo calix transire non potest nisi illum bibat, quia reparari nisi ex eius passione non possumus</i>.</p><p title="III q. 46 a. 2 arg. 3"><a name="48855"><span class="ref">[48855] IIIª q. 46 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, iustitia Dei exigebat ut homo a peccato liberaretur, Christo per passionem suam satisfaciente. Sed Christus suam iustitiam praeterire non potest. Dicitur enim II ad Tim. II, <i>si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest</i>. Seipsum autem negaret si iustitiam suam negaret, cum ipse sit iustitia. Ergo videtur quod non fuerit possibile alio modo hominem liberari quam per passionem Christi.</p><p title="III q. 46 a. 2 arg. 4"><a name="48856"><span class="ref">[48856] IIIª q. 46 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, fidei non potest subesse falsum. Sed antiqui patres crediderunt Christum passurum. Ergo videtur quod non potuerit esse quin Christus pateretur.</p><p title="III q. 46 a. 2 s. c."><a name="48857"><span class="ref">[48857] IIIª q. 46 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, XIII de Trin., <i>istum modum quo nos per mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Iesum, Deus liberare dignatur, asserimus bonum et divinae dignitati congruum, verum etiam ostendamus alium modum possibilem Deo fuisse, cuius potestati cuncta aequaliter subiacent</i>.</p><p title="III q. 46 a. 2 co."><a name="48858"><span class="ref">[48858] IIIª q. 46 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliquid potest dici possibile vel impossibile dupliciter, uno modo, simpliciter et absolute; alio modo, ex suppositione. Simpliciter igitur et absolute loquendo, possibile fuit Deo alio modo hominem liberare quam per passionem Christi, <i>quia non est impossibile apud Deum omne verbum</i>, ut dicitur Luc. I. Sed ex aliqua suppositione facta, fuit impossibile. Quia enim impossibile est Dei praescientiam falli et eius voluntatem sive dispositionem cassari, supposita praescientia et praeordinatione Dei de passione Christi, non erat simul possibile Christum non pati, et hominem alio modo quam per eius passionem liberari. Et est eadem ratio de omnibus his quae sunt praescita et praeordinata a Deo, ut in prima parte habitum est.</p><p title="III q. 46 a. 2 ad 1"><a name="48859"><span class="ref">[48859] IIIª q. 46 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod dominus ibi loquitur supposita praescientia et praeordinatione Dei, secundum quam erat ordinatum ut fructus humanae salutis non sequeretur nisi Christo patiente.</p><p title="III q. 46 a. 2 ad 2"><a name="48860"><span class="ref">[48860] IIIª q. 46 a. 2 ad 2</span></a> Et similiter intelligendum est quod secundo obiicitur, <i>si non potest hic calix transire nisi bibam illum</i>, scilicet, propter hoc quod et tu ita disposuisti. Unde subdit, <i>fiat voluntas tua</i>.</p><p title="III q. 46 a. 2 ad 3"><a name="48861"><span class="ref">[48861] IIIª q. 46 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod haec etiam iustitia dependet ex voluntate divina ab humano genere satisfactionem pro peccato exigente. Alioquin, si voluisset absque omni satisfactione hominem a peccato liberare, contra iustitiam non fecisset. Ille enim iudex non potest, salva iustitia, culpam sive poenam dimittere, qui habet punire culpam in alium commissam, puta vel in alium hominem, vel in totam rempublicam, sive in superiorem principem. Sed Deus non habet aliquem superiorem, sed ipse est supremum et commune bonum totius universi. Et ideo, si dimittat peccatum, quod habet rationem culpae ex eo quod contra ipsum committitur, nulli facit iniuriam, sicut quicumque homo remittit offensam in se commissam absque satisfactione, misericorditer, et non iniuste agit. Et ideo David, misericordiam petens, dicebat, tibi soli peccavi, quasi dicat, potes sine iniustitia mihi dimittere.</p><p title="III q. 46 a. 2 ad 4"><a name="48862"><span class="ref">[48862] IIIª q. 46 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod fides humana, et etiam Scripturae divinae, quibus fides instruitur, innituntur praescientiae et ordinationi divinae. Et ideo eadem ratio est de necessitate quae provenit ex suppositione eorum, et de necessitate quae provenit ex praescientia et voluntate divina.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 46 a. 3 arg. 1"><a name="48863"><span class="ref">[48863] IIIª q. 46 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod alius modus convenientior fuisset liberationis humanae quam per passionem Christi. Natura enim in sua operatione imitatur opus divinum, utpote a Deo mota et regulata. Sed natura non facit per duo quod per unum potest facere. Cum ergo Deus potuerit hominem liberare sola propria voluntate, non videtur conveniens fuisse quod ad liberationem humani generis Christi passio adderetur.</p><p title="III q. 46 a. 3 arg. 2"><a name="48864"><span class="ref">[48864] IIIª q. 46 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, ea quae fiunt per naturam, convenientius fiunt quam ea quae per violentiam fiunt, quia violentum est quaedam excisio, seu casus, ab eo quod est secundum naturam, ut dicitur in libro de caelo. Sed passio Christi mortem violentam induxit. Ergo convenientius fuisset quod Christus naturali morte moriendo hominem liberaret, quam quod pateretur.</p><p title="III q. 46 a. 3 arg. 3"><a name="48865"><span class="ref">[48865] IIIª q. 46 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, convenientissimum videtur quod ille qui violenter et iniuste detinet, per superioris potentiam spolietur, unde et Isaiae LII dicitur, <i>gratis venundati estis, et sine argento redimemini</i>. Sed Diabolus nullum ius in homine habebat, quem per fraudem deceperat, et per quandam violentiam servituti subiectum detinebat. Ergo videtur convenientissimum fuisse quod Christus Diabolum per solam potentiam spoliaret, absque sua passione.</p><p title="III q. 46 a. 3 s. c."><a name="48866"><span class="ref">[48866] IIIª q. 46 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, XIII de Trin., <i>sanandae nostrae miseriae convenientior modus alius non fuit</i> quam per Christi passionem.</p><p title="III q. 46 a. 3 co."><a name="48867"><span class="ref">[48867] IIIª q. 46 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod tanto aliquis modus convenientior est ad assequendum finem, quanto per ipsum plura concurrunt quae sunt expedientia fini. Per hoc autem quod homo per Christi passionem est liberatus, multa occurrerunt ad salutem hominis pertinentia, praeter liberationem a peccato. Primo enim, per hoc homo cognoscit quantum Deus hominem diligat, et per hoc provocatur ad eum diligendum, in quo perfectio humanae salutis consistit. Unde apostolus dicit, Rom. V, <i>commendat suam caritatem Deus in nobis, quoniam, cum inimici essemus, Christus pro nobis mortuus est</i>. Secundo, quia per hoc dedit nobis exemplum obedientiae, humilitatis, constantiae, iustitiae, et ceterarum virtutum in passione Christi ostensarum, quae sunt necessariae ad humanam salutem. Unde dicitur I Pet. II, <i>Christus passus est pro nobis, nobis relinquens exemplum, ut sequamur vestigia eius</i>. Tertio, quia Christus per passionem suam non solum hominem a peccato liberavit, sed etiam gratiam iustificantem et gloriam beatitudinis ei promeruit, ut infra dicetur. Quarto, quia per hoc est homini indicta maior necessitas se immunem a peccato conservandi, secundum illud I Cor. VI, <i>empti estis pretio magno, glorificate et portate Deum in corpore vestro</i>. Quinto, quia hoc ad maiorem dignitatem cessit, ut, sicut homo victus fuerat et deceptus a Diabolo, ita etiam homo esset qui Diabolum vinceret; et sicut homo mortem meruit, ita homo moriendo mortem superaret; ut dicitur I Cor. XV, <i>Deo gratias, qui dedit nobis victoriam per Iesum Christum</i>. Et ideo convenientius fuit quod per passionem Christi liberaremur, quam per solam Dei voluntatem.</p><p title="III q. 46 a. 3 ad 1"><a name="48868"><span class="ref">[48868] IIIª q. 46 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod natura etiam, ut aliquid convenientius faciat, plura ad unum assumit, sicut duos oculos ad videndum. Et idem patet in aliis.</p><p title="III q. 46 a. 3 ad 2"><a name="48869"><span class="ref">[48869] IIIª q. 46 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut Chrysostomus dicit, <i>Christus non sui mortem, quam non habebat, cum sit vita, sed hominum mortem venerat consumpturus. Unde non propria morte corpus deposuit, sed ab hominibus illatam sustinuit. Sed et, si aegrotavisset corpus eius et in conspectu omnium solveretur, inconveniens erat eum qui aliorum languores sanaret, habere proprium corpus affectum languoribus. Sed et, si absque aliquo morbo seorsum alicubi corpus deposuisset ac deinde se offerret, non crederetur ei de resurrectione disserenti. Quomodo enim pateret Christi in morte victoria, nisi, coram omnibus eam patiens, per incorruptionem corporis probasset extinctam?</i></p><p title="III q. 46 a. 3 ad 3"><a name="48870"><span class="ref">[48870] IIIª q. 46 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet Diabolus iniuste invaserit hominem, tamen homo propter peccatum iuste erat sub servitute Diaboli derelictus a Deo. Et ideo conveniens fuit ut per iustitiam homo a servitute Diaboli liberaretur, Christo satisfaciente pro ipso per suam passionem. Fuit etiam hoc conveniens ad vincendam superbiam Diaboli, <i>qui est desertor iustitiae et amator potentiae, ut Christus Diabolum vinceret et hominem liberaret, non per solam potentiam divinitatis, sed etiam per iustitiam et humilitatem passionis</i>, ut Augustinus dicit, XIII de Trinitate.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 46 a. 4 arg. 1"><a name="48871"><span class="ref">[48871] IIIª q. 46 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod Christus non debuerit pati in cruce. Veritas enim debet respondere figurae. Sed in figuram Christi praecesserunt omnia sacrificia veteris testamenti, in quibus animalia gladio necabantur, et postmodum igni cremabantur. Ergo videtur quod Christus non debuerit pati in cruce, sed magis gladio vel igne.</p><p title="III q. 46 a. 4 arg. 2"><a name="48872"><span class="ref">[48872] IIIª q. 46 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, Damascenus dicit quod Christus non debuit assumere detractibiles passiones. Sed mors crucis videtur maxime detractibilis et ignominiosa, unde dicitur Sap. II, <i>morte turpissima condemnemus eum</i>. Ergo videtur quod Christus non debuit pati mortem crucis.</p><p title="III q. 46 a. 4 arg. 3"><a name="48873"><span class="ref">[48873] IIIª q. 46 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, de Christo dicitur, <i>benedictus qui venit in nomine domini</i>, ut patet Matth. XXI. Sed mors crucis erat mors maledictionis, secundum illud Deut. XXI, <i>maledictus a Deo est qui pendet in ligno</i>. Ergo videtur quod non fuit conveniens Christum crucifigi.</p><p title="III q. 46 a. 4 s. c."><a name="48874"><span class="ref">[48874] IIIª q. 46 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Philipp. II, <i>factus est obediens usque ad mortem, mortem autem crucis</i>.</p><p title="III q. 46 a. 4 co."><a name="48875"><span class="ref">[48875] IIIª q. 46 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod convenientissimum fuit Christum pati mortem crucis. Primo quidem, propter exemplum virtutis. Dicit enim Augustinus, in libro octogintatrium quaest., <i>sapientia Dei hominem, ad exemplum quo recte viveremus, suscepit. Pertinet autem ad vitam rectam ea quae non sunt metuenda, non metuere. Sunt autem homines qui, quamvis mortem ipsam non timeant, genus tamen mortis horrescunt. Ut ergo nullum genus mortis recte viventi homini metuendum esset, illius hominis cruce ostendendum fuit, nihil enim erat, inter omnia genera mortis, illo genere execrabilius et formidabilius</i>. Secundo, quia hoc genus mortis maxime conveniens erat satisfactioni pro peccato primi parentis, quod fuit ex eo quod, contra mandatum Dei, pomum ligni vetiti sumpsit. Et ideo conveniens fuit quod Christus, ad satisfaciendum pro peccato illo, seipsum pateretur ligno affigi, quasi restituens quod Adam sustulerat, secundum illud Psalmi, <i>quae non rapui, tunc exsolvebam</i>. Unde Augustinus dicit, in quodam sermone de passione, <i>contemsit Adam praeceptum, accipiens ex arbore, sed quidquid Adam perdidit, Christus in cruce invenit</i>. Tertia ratio est quia, ut Chrysostomus dicit, in sermone de passione, <i>in excelso ligno, et non sub tecto passus est, ut etiam ipsius aeris natura mundetur. Sed et ipsa terra simile beneficium sentiebat, decurrentis de latere sanguinis stillatione mundata</i>. Et super illud Ioan. III, <i>oportet exaltari filium hominis, exaltari audiens, suspensionem intelligas in altum, ut sanctificaret aerem qui sanctificaverat terram ambulando in ea</i>. Quarta ratio est quia, per hoc quod in ea moritur, ascensum nobis parat in caelum, ut Chrysostomus dicit. Et inde est quod ipse dicit, Ioan. XII, <i>ego, si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum</i>. Quinta ratio est quia hoc competit universali salvationi totius mundi. Unde Gregorius Nyssenus dicit quod <i>figura crucis, a medio contactu in quatuor extrema partita, significat virtutem et providentiam eius qui in ea pependit, ubique diffusam</i>. Chrysostomus etiam dicit quod in cruce, <i>expansis manibus, moritur, ut altera manu veterem populum, altera eos qui ex gentibus sunt, trahat</i>. Sexta ratio est quia per hoc genus mortis diversae virtutes designantur. Unde Augustinus dicit, in libro de gratia Vet. et novi Test., <i>non frustra tale genus mortis elegit, ut latitudinis et altitudinis et longitudinis et profunditatis</i>, de quibus apostolus loquitur, <i>magister existeret. Nam latitudo est in eo ligno quod transversum desuper figitur; hoc ad bona opera pertinet, quia ibi extenduntur manus. Longitudo in eo quod ab ipso ligno usque ad terram conspicuum est, ibi enim quodammodo statur, idest, persistitur et perseveratur; quod longanimitati tribuitur. Altitudo est in ea ligni parte quae ab illa quae transversa figitur, sursum versus relinquitur, hoc est, ad caput crucifixi, quia bene sperantium superna expectatio est. Iam vero illud ex ligno quod fixum occultatur, unde totum illud exurgit, significat profunditatem gratuitae gratiae</i>. Et, sicut Augustinus dicit, super Ioan., <i>lignum in quo fixa erant membra patientis, etiam cathedra fuit magistri docentis</i>. Septima ratio est quia hoc genus mortis plurimis figuris respondet. Ut enim Augustinus dicit, in sermone de passione, de diluvio aquarum humanum genus arca lignea liberavit; de Aegypto Dei populo recedente, Moyses mare virga divisit, et Pharaonem prostravit, et populum Dei redemit; idem Moyses lignum in aquam misit et amaram aquam in dulcedinem commutavit; ex lignea virga de spirituali petra salutaris unda profertur; et, ut Amalec vinceretur, contra virgam Moyses expansis manibus extenditur; et lex Dei arcae testamenti creditur ligneae; ut his omnibus ad lignum crucis, quasi per quosdam gradus, veniatur.</p><p title="III q. 46 a. 4 ad 1"><a name="48876"><span class="ref">[48876] IIIª q. 46 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod altare holocaustorum, in quo sacrificia animalium offerebantur, erat factum de lignis, ut habetur Exod. XXVII, et quantum ad hoc veritas respondet figurae. <i>Non autem oportet quod quantum, ad omnia, quia iam non esset similitudo, sed veritas</i>, ut Damascenus dicit, in III libro. Specialiter tamen, ut Chrysostomus dicit, <i>non caput ei amputatur, ut Ioanni; neque sectus est, ut Isaias, ut corpus integrum et indivisibile morti servet, et non fiat occasio volentibus Ecclesiam dividere</i>. Loco autem materialis ignis, fuit in holocausto Christi ignis caritatis.</p><p title="III q. 46 a. 4 ad 2"><a name="48877"><span class="ref">[48877] IIIª q. 46 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Christus detractibiles passiones assumere renuit quae pertinebant ad defectum scientiae vel gratiae, aut etiam virtutis. Non autem illas quae pertinent ad iniuriam ab exteriori illatam, quinimmo, ut dicitur Heb. XII, <i>sustinuit crucem confusione contempta</i>.</p><p title="III q. 46 a. 4 ad 3"><a name="48878"><span class="ref">[48878] IIIª q. 46 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XIV contra Faustum, peccatum maledictum est et per consequens mors et mortalitas ex peccato proveniens, <i>caro autem Christi mortalis fuit, similitudinem habens carnis peccati</i>. Et propter hoc Moyses eam nominat maledictum, sicut et apostolus nominat eam peccatum, dicens, II Cor. V, <i>eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit</i>, scilicet per poenam peccati. <i>Nec ideo maior invidia est, quia dixit, maledictus est a Deo. Nisi enim Deus peccatum odisset, non ad eam suscipiendam atque tollendam filium suum mitteret. Confitere ergo maledictum suscepisse pro nobis, quem confiteris mortuum esse pro nobis</i>. Unde et Galat. III dicitur, <i>Christus nos redemit de maledicto legis, factus pro nobis maledictum</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="III q. 46 a. 5 arg. 1"><a name="48879"><span class="ref">[48879] IIIª q. 46 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod Christus omnes passiones sustinuerit. Dicit enim Hilarius, in X de Trin., <i>unigenitus Dei, ad peragendum mortis suae sacramentum, consummasse in se omne humanarum genus passionum testatur, cum, inclinato capite, emisit spiritum</i>. Videtur ergo quod omnes passiones humanas sustinuerit.</p><p title="III q. 46 a. 5 arg. 2"><a name="48880"><span class="ref">[48880] IIIª q. 46 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, Isaiae LII dicitur, <i>ecce, intelliget servus meus, et exaltabitur, et elevabitur, et sublimis erit valde. Sicut obstupuerunt super eum multi, sic inglorius erit inter viros aspectus eius, et forma eius inter filios hominum</i>. Sed Christus est exaltatus secundum hoc quod habuit omnem gratiam et omnem scientiam, pro quo super eo multi admirantes obstupuerunt. Ergo videtur quod inglorius fuerit sustinendo omnem passionem humanam.</p><p title="III q. 46 a. 5 arg. 3"><a name="48881"><span class="ref">[48881] IIIª q. 46 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, passio Christi ordinata est ad liberationem hominis a peccato, ut supra dictum est. Sed Christus venit liberare homines ab omni peccatorum genere. Ergo debuit pati omne genus passionum.</p><p title="III q. 46 a. 5 s. c."><a name="48882"><span class="ref">[48882] IIIª q. 46 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ioan. XIX, quod <i>milites primi quidem fregerunt crura et alterius qui crucifixus est cum eo, ad Iesum autem cum venissent, non fregerunt eius crura</i>. Non ergo passus est omnem humanam passionem.</p><p title="III q. 46 a. 5 co."><a name="48883"><span class="ref">[48883] IIIª q. 46 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod passiones humanae possunt considerari dupliciter. Uno modo, quantum ad speciem. Et sic non oportuit Christum omnem humanam passionem pati, quia multae passionum species sibi invicem contrariantur, sicut combustio in igne et submersio in aqua. Loquimur enim nunc de passionibus ab extrinseco illatis, quia passiones ab intrinseco causatas, sicut sunt aegritudines corporales, non decuit eum pati, ut supra dictum est. Sed secundum genus, passus est omnem passionem humanam. Quod quidem potest considerari tripliciter. Uno modo, ex parte hominum. Passus est enim aliquid et a gentilibus, et a Iudaeis; a masculis et feminis, ut patet de ancillis accusantibus Petrum. Passus est etiam a principibus, et a ministris eorum, et popularibus, secundum illud Psalmi, <i>quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus dominum et adversus Christum eius</i>. Passus est etiam a familiaribus et notis, sicut patet de Iuda eum prodente, et Petro ipsum negante. Alio modo patet idem ex parte eorum in quibus homo potest pati. Passus est enim Christus in suis amicis eum deserentibus; in fama per blasphemias contra eum dictas; in honore et gloria per irrisiones et contumelias ei illatas; in rebus per hoc quod etiam vestibus spoliatus est; in anima per tristitiam, taedium et timorem; in corpore per vulnera et flagella. Tertio potest considerari quantum ad corporis membra. Passus est enim Christus in capite pungentium spinarum coronam; in manibus et pedibus fixionem clavorum; in facie alapas et sputa; et in toto corpore flagella. Fuit etiam passus secundum omnem sensum corporeum, secundum tactum quidem, flagellatus et clavis confixus; secundum gustum, felle et aceto potatus; secundum olfactum, in loco fetido cadaverum mortuorum, qui dicitur Calvariae, appensus patibulo; secundum auditum, lacessitus vocibus blasphemantium et irridentium; secundum visum, videns matrem et discipulum quem diligebat flentes.</p><p title="III q. 46 a. 5 ad 1"><a name="48884"><span class="ref">[48884] IIIª q. 46 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod verbum illud Hilarii est intelligendum quantum ad omnia genera passionum, non autem quantum ad omnes species.</p><p title="III q. 46 a. 5 ad 2"><a name="48885"><span class="ref">[48885] IIIª q. 46 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod similitudo ibi attenditur, non quantum ad numerum passionum et gratiarum, sed quantum ad magnitudinem utriusque, quia sicut sublimatus est in donis gratiarum super alios, ita deiectus est infra alios per ignominiam passionis.</p><p title="III q. 46 a. 5 ad 3"><a name="48886"><span class="ref">[48886] IIIª q. 46 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, secundum sufficientiam, una minima passio Christi suffecit ad redimendum genus humanum ab omnibus peccatis. Sed secundum convenientiam, sufficiens fuit quod pateretur omnia genera passionum, sicut iam dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="III q. 46 a. 6 arg. 1"><a name="48887"><span class="ref">[48887] IIIª q. 46 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod dolor passionis Christi non fuerit maior omnibus aliis doloribus. Dolor enim patientis augetur secundum gravitatem et diuturnitatem passionis. Sed quidam martyres graviores passiones et diuturniores sustinuerunt quam Christus, sicut patet de Laurentio, qui est assatus in craticula; et de Vincentio, cuius carnes sunt ungulis ferreis laceratae. Ergo videtur quod dolor Christi patientis non fuerit maximus.</p><p title="III q. 46 a. 6 arg. 2"><a name="48888"><span class="ref">[48888] IIIª q. 46 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, virtus mentis est mitigativa doloris, in tantum quod Stoici posuerunt <i>tristitiam in animo sapientis non cadere</i>. Et Aristoteles posuit quod virtus moralis medium tenet in passionibus. Sed in Christo fuit perfectissima virtus mentis. Ergo videtur quod in Christo fuerit minimus dolor.</p><p title="III q. 46 a. 6 arg. 3"><a name="48889"><span class="ref">[48889] IIIª q. 46 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, quanto aliquod patiens est magis sensibile, tanto maior sequitur dolor passionis. Sed anima est sensibilior quam corpus, cum corpus sentiat ex anima. Adam etiam in statu innocentiae videtur corpus sensibilius habuisse quam Christus, qui assumpsit corpus humanum cum naturalibus defectibus. Ergo videtur quod dolor animae patientis in Purgatorio vel in Inferno, vel etiam dolor Adae si passus fuisset, maior fuisset quam dolor passionis Christi.</p><p title="III q. 46 a. 6 arg. 4"><a name="48890"><span class="ref">[48890] IIIª q. 46 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, maioris boni amissio causat maiorem dolorem. Sed peccator peccando amittit maius bonum quam Christus patiendo, quia vita gratiae est melior quam vita naturae. Christus etiam, qui amisit vitam post triduum resurrecturus, minus aliquid videtur amisisse quam illi qui amittunt vitam permansuri in morte. Ergo videtur quod dolor Christi non fuerit maximus dolor.</p><p title="III q. 46 a. 6 arg. 5"><a name="48891"><span class="ref">[48891] IIIª q. 46 a. 6 arg. 5</span></a> Praeterea, innocentia patientis diminuit dolorem passionis. Sed Christus innocenter est passus, secundum illud Ierem. XI, <i>ego autem quasi agnus mansuetus qui portatur ad victimam</i>. Ergo videtur quod dolor passionis Christi non fuerit maximus.</p><p title="III q. 46 a. 6 arg. 6"><a name="48892"><span class="ref">[48892] IIIª q. 46 a. 6 arg. 6</span></a> Praeterea, in his quae Christi sunt, nihil fuit superfluum. Sed minimus dolor Christi suffecisset ad finem salutis humanae, habuisset enim infinitam virtutem ex persona divina. Ergo superfluum fuisset assumere maximum dolorem.</p><p title="III q. 46 a. 6 s. c."><a name="48893"><span class="ref">[48893] IIIª q. 46 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod habetur Thren. I ex persona Christi, <i>attendite, et videte si est dolor sicut dolor meus</i>.</p><p title="III q. 46 a. 6 co."><a name="48894"><span class="ref">[48894] IIIª q. 46 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est cum de defectibus assumptis a Christo ageretur, in Christo patiente fuit verus dolor et sensibilis, qui causatur ex corporali nocivo; et dolor interior, qui causatur ex apprehensione alicuius nocivi, qui tristitia dicitur. Uterque autem dolor in Christo fuit maximus inter dolores praesentis vitae. Quod quidem contingit propter quatuor. Primo quidem, propter causas doloris. Nam doloris sensibilis causa fuit laesio corporalis. Quae acerbitatem habuit, tum propter generalitatem passionis, de qua dictum est, tum etiam ex genere passionis. Quia mors confixorum in cruce est acerbissima, quia configuntur in locis nervosis et maxime sensibilibus, scilicet in manibus et pedibus; et ipsum pondus corporis pendentis continue auget dolorem; et cum hoc etiam est doloris diuturnitas, quia non statim moriuntur, sicut hi qui sunt gladio interfecti. Doloris autem interioris causa fuit, primo quidem, omnia peccata humani generis, pro quibus satisfaciebat patiendo, unde ea quasi sibi adscribit, dicens in Psalmo, <i>verba delictorum meorum</i>. Secundo, specialiter casus Iudaeorum et aliorum in eius mortem delinquentium, et praecipue discipulorum, qui scandalum passi fuerant in Christi passione. Tertio etiam amissio vitae corporalis, quae naturaliter est horribilis humanae naturae. Secundo potest magnitudo considerari ex perceptibilitate patientis. Nam et secundum corpus erat optime complexionatus, cum corpus eius fuerit formatum miraculose operatione spiritus sancti, sicut et alia quae per miracula facta sunt, sunt aliis potiora, ut Chrysostomus dicit de vino in quod Christus aquam convertit in nuptiis. Et ideo in eo maxime viguit sensus tactus, ex cuius perceptione sequitur dolor. Anima etiam, secundum vires interiores, efficacissime apprehendit omnes causas tristitiae. Tertio magnitudo doloris Christi patientis potest considerari ex doloris puritate. Nam in aliis patientibus mitigatur tristitia interior, et etiam dolor exterior, ex aliqua consideratione rationis, per quandam derivationem seu redundantiam a superioribus viribus ad inferiores. Quod in Christo patiente non fuit, unicuique enim virium permisit agere quod est sibi proprium, sicut Damascenus dicit. Quarto potest considerari magnitudo doloris Christi patientis ex hoc quod passio illa et dolor a Christo fuerunt assumpta voluntarie, propter finem liberationis hominum a peccato. Et ideo tantam quantitatem doloris assumpsit quae esset proportionata magnitudini fructus qui inde sequebatur. Ex his igitur omnibus causis simul consideratis manifeste apparet quod dolor Christi fuit maximus.</p><p title="III q. 46 a. 6 ad 1"><a name="48895"><span class="ref">[48895] IIIª q. 46 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit ex uno tantum praedictorum, scilicet ex laesione corporali, quae est causa sensibilis doloris. Sed ex aliis causis multo magis dolor Christi patientis augetur, ut dictum est.</p><p title="III q. 46 a. 6 ad 2"><a name="48896"><span class="ref">[48896] IIIª q. 46 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod virtus moralis aliter mitigat tristitiam interiorem, et aliter exteriorem dolorem sensibilem. Tristitiam enim interiorem diminuit directe, in ea medium constituendo sicut in propria materia. Medium autem in passionibus virtus moralis constituit, ut in secunda parte habitum est, non secundum quantitatem rei, sed secundum quantitatem proportionis, ut scilicet passio non excedat regulam rationis. Et quia Stoici reputabant quod nulla tristitia esset ad aliquid utilis, ideo credebant quod totaliter a ratione discordaret, et per consequens quod totaliter esset sapienti vitanda. Sed secundum rei veritatem, tristitia aliqua laudabilis est, ut Augustinus probat, in XIV de Civ. Dei, quando scilicet procedit ex sancto amore, ut puta cum aliquis tristatur de peccatis propriis vel alienis. Assumitur etiam ut utilis ad finem satisfactionis pro peccato, secundum illud II Cor. VII, <i>quae secundum Deum est tristitia, poenitentiam in salutem stabilem operatur</i>. Et ideo Christus, ut satisfaceret pro peccatis omnium hominum, assumpsit tristitiam maximam quantitate absoluta, non tamen excedentem regulam rationis. Dolorem autem exteriorem sensus virtus moralis directe non minuit, quia talis dolor non obedit rationi, sed sequitur corporis naturam. Diminuit tamen ipsum indirecte per redundantiam a superioribus viribus in inferiores. Quod in Christo non fuit, ut dictum est.</p><p title="III q. 46 a. 6 ad 3"><a name="48897"><span class="ref">[48897] IIIª q. 46 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod dolor animae separatae patientis pertinet ad statum futurae damnationis, qui excedit omne malum huius vitae, sicut sanctorum gloria excedit omne bonum praesentis vitae. Unde, cum diximus Christi dolorem esse maximum, non comparamus ipsum dolori animae separatae. Corpus autem Adae pati non poterat, nisi peccaret et sic fieret mortale et passibile. Et minus doleret patiens quam corpus Christi, propter rationes praedictas. Ex quibus etiam apparet quod etiam si, per impossibile, ponatur quod Adam in statu innocentiae passus fuisset, minor fuisset eius dolor quam Christi.</p><p title="III q. 46 a. 6 ad 4"><a name="48898"><span class="ref">[48898] IIIª q. 46 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod Christus non solum doluit pro amissione vitae corporalis propriae, sed etiam pro peccatis omnium aliorum. Qui dolor in Christo excessit omnem dolorem cuiuslibet contriti. Tum quia ex maiori sapientia et caritate processit, ex quibus dolor contritionis augetur. Tum etiam quia pro omnium peccatis simul doluit, secundum illud Isaiae LIII, <i>vere dolores nostros ipse tulit</i>. Vita autem corporalis Christi fuit tantae dignitatis, et praecipue propter divinitatem unitam, quod de eius amissione etiam ad horam, magis esset dolendum quam de amissione alterius hominis per quantumcumque tempus. Unde et philosophus dicit, in III Ethic., quod virtuosus plus diligit vitam suam quanto scit eam esse meliorem, et tamen eam exponit propter bonum virtutis. Et similiter Christus vitam suam maxime dilectam exposuit propter bonum caritatis, secundum illud Ierem. XII, <i>dedi dilectam animam meam in manibus inimicorum eius</i>.</p><p title="III q. 46 a. 6 ad 5"><a name="48899"><span class="ref">[48899] IIIª q. 46 a. 6 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod innocentia patientis minuit dolorem passionis quantum ad numerum, quia, dum nocens patitur, dolet non solum de poena, sed etiam de culpa; innocens autem solum de poena. Qui tamen dolor in eo augetur ex innocentia, inquantum apprehendit nocumentum illatum ut magis indebitum. Unde etiam et alii magis sunt reprehensibiles si eis non compatiuntur, secundum illud Isaiae LVII, <i>iustus autem perit, et non est qui recogitet in corde suo</i>.</p><p title="III q. 46 a. 6 ad 6"><a name="48900"><span class="ref">[48900] IIIª q. 46 a. 6 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod Christus voluit genus humanum a peccatis liberare, non sola potestate, sed etiam iustitia. Et ideo non solum attendit quantam virtutem dolor eius haberet ex divinitate unita, sed etiam quantum dolor eius sufficeret secundum naturam humanam, ad tantam satisfactionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="III q. 46 a. 7 arg. 1"><a name="48901"><span class="ref">[48901] IIIª q. 46 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod Christus non fuerit passus secundum totam animam. Anima enim patitur, patiente corpore, per accidens, inquantum est corporis actus. Sed anima non est actus corporis secundum quamlibet partem eius, nam intellectus nullius corporis actus est, ut dicitur in III de anima. Ergo videtur quod Christus non fuerit passus secundum totam animam.</p><p title="III q. 46 a. 7 arg. 2"><a name="48902"><span class="ref">[48902] IIIª q. 46 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, quaelibet potentia animae patitur a suo obiecto. Sed superioris partis rationis obiectum sunt rationes aeternae, quibus inspiciendis et consulendis intendit, ut Augustinus dicit, XII de Trin. Ex rationibus autem aeternis nullum potuit Christus pati nocumentum, cum in nullo ei contrariarentur. Ergo videtur quod non fuerit passus secundum totam animam.</p><p title="III q. 46 a. 7 arg. 3"><a name="48903"><span class="ref">[48903] IIIª q. 46 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, quando passio sensibilis usque ad rationem pertingit, tunc dicitur completa passio. Quae in Christo non fuit, ut Hieronymus dicit, sed solum propassio. Unde et Dionysius dicit, in epistola ad Ioannem Evangelistam, quod <i>passiones sibi illatas patiebatur secundum iudicare solum</i>. Non ergo videtur quod Christus secundum totam animam pateretur.</p><p title="III q. 46 a. 7 arg. 4"><a name="48904"><span class="ref">[48904] IIIª q. 46 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, passio dolorem causat. Sed in intellectu speculativo non est dolor, quia <i>delectationi quae est ab eo quod est considerare, nulla tristitia opponitur</i>, ut philosophus dicit, I Topic. Ergo videtur quod Christus non pateretur secundum totam animam.</p><p title="III q. 46 a. 7 s. c."><a name="48905"><span class="ref">[48905] IIIª q. 46 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod in Psalmo dicitur, ex persona Christi, <i>repleta est malis anima mea</i>, Glossa, <i>non vitiis, sed doloribus, quibus anima carni compatitur, vel malis, scilicet pereuntis populi, compatiendo</i>. Non autem fuisset anima eius his malis repleta, si non secundum totam animam passus esset. Ergo Christus secundum totam animam passus est.</p><p title="III q. 46 a. 7 co."><a name="48906"><span class="ref">[48906] IIIª q. 46 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod totum dicitur respectu partium. Partes autem animae dicuntur potentiae eius. Sic ergo dicitur anima tota pati, inquantum patitur secundum suam essentiam, vel inquantum secundum omnes suas potentias patitur. Sed considerandum est quod aliqua potentia animae potest pati dupliciter. Uno modo, passione propria, quae quidem est secundum quod patitur a suo obiecto, sicut si visus patiatur ex superabundantia visibilis. Alio modo patitur aliqua potentia passione subiecti super quod fundatur, sicut visus patitur patiente sensu tactus in oculo, super quem fundatur visus; puta cum oculus pungitur, aut etiam distemperatur per calorem. Sic igitur dicendum quod, si intelligamus totam animam ratione suae essentiae, sic manifestum est totam animam Christi passam esse. Nam tota essentia animae coniungitur corpori ita quod <i>tota est in toto, et tota in qualibet parte eius</i>. Et ideo, corpore patiente et disposito ad separationem ab anima, tota anima patiebatur. Si vero intelligamus totam animam secundum omnes potentias eius, sic, loquendo de passionibus propriis potentiarum, patiebatur quidem secundum omnes vires inferiores, quia in singulis viribus inferioribus animae, quae circa temporalia operantur, inveniebatur aliquid quod erat causa doloris Christi, sicut ex supra dictis patet. Sed secundum hoc superior ratio non patiebatur in Christo ex parte sui obiecti, scilicet Dei, qui non erat animae Christi causa doloris, sed delectationis et gaudii. Secundum autem illum modum passionis quo potentia aliqua dicitur pati ex parte sui subiecti, sic omnes potentiae animae Christi patiebantur. Omnes enim potentiae animae Christi radicantur in essentia eius, ad quam perveniebat passio, passo corpore, cuius est actus.</p><p title="III q. 46 a. 7 ad 1"><a name="48907"><span class="ref">[48907] IIIª q. 46 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet intellectus, secundum quod est potentia quaedam, non sit corporis actus; essentia tamen animae est corporis actus, in qua radicatur potentia intellectiva, ut in prima parte habitum est.</p><p title="III q. 46 a. 7 ad 2"><a name="48908"><span class="ref">[48908] IIIª q. 46 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod illa ratio procedit de passione quae est ex parte proprii obiecti, secundum quam superior ratio in Christo passa non fuit.</p><p title="III q. 46 a. 7 ad 3"><a name="48909"><span class="ref">[48909] IIIª q. 46 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod dolor tunc dicitur esse passio perfecta, per quam anima perturbatur, quando passio sensitivae partis pertingit usque ad immutandam rationem a rectitudine sui actus, ut scilicet sequatur passionem, et non habeat liberum arbitrium super eam. Sic autem passio sensitivae partis non pervenit in Christo usque ad rationem, sed ex parte subiecti, ut dictum est.</p><p title="III q. 46 a. 7 ad 4"><a name="48910"><span class="ref">[48910] IIIª q. 46 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod intellectus speculativus non potest habere dolorem vel tristitiam ex parte sui obiecti, quod est verum absolute consideratum, quod est perfectio eius. Potest tamen ad ipsum pertinere dolor, vel causa doloris, per modum iam dictum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="III q. 46 a. 8 arg. 1"><a name="48911"><span class="ref">[48911] IIIª q. 46 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod anima Christi, in articulo illius passionis, non tota frueretur fruitione beata. Impossibile est enim simul dolere et gaudere, cum dolor et gaudium sint contraria. Sed anima Christi tota patiebatur dolorem in tempore passionis, ut supra habitum est. Non ergo poterat esse ut tota frueretur.</p><p title="III q. 46 a. 8 arg. 2"><a name="48912"><span class="ref">[48912] IIIª q. 46 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in VII Ethic., quod tristitia, si sit vehemens, non solum impedit delectationem contrariam, sed quamcumque, et e converso. Dolor autem passionis Christi fuit maximus, ut ostensum est, et similiter delectatio fruitionis est maxima, ut in primo secundae partis habitum est. Non ergo potuit esse quod anima Christi tota simul pateretur et frueretur.</p><p title="III q. 46 a. 8 arg. 3"><a name="48913"><span class="ref">[48913] IIIª q. 46 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, fruitio beata est secundum cognitionem et amorem divinorum, ut patet per Augustinum, in I de Doct. Christ. Sed non omnes vires animae attingunt ad cognoscendum et amandum Deum. Non ergo tota anima Christi fruebatur.</p><p title="III q. 46 a. 8 s. c."><a name="48914"><span class="ref">[48914] IIIª q. 46 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod Damascenus dicit, in III libro, quod <i>divinitas Christi permisit carni agere et pati quae propria</i>. Ergo, pari ratione, cum proprium esset animae Christi, inquantum erat beata, quod frueretur, passio eius fruitionem non impediebat.</p><p title="III q. 46 a. 8 co."><a name="48915"><span class="ref">[48915] IIIª q. 46 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est prius, tota anima potest intelligi et secundum essentiam, et secundum omnes eius potentias. Si autem intelligatur secundum essentiam, sic tota anima fruebatur, inquantum est subiectum superioris partis animae, cuius est frui divinitate, ut, sicut passio ratione essentiae attribuitur superiori parti animae, ita e converso fruitio ratione superioris partis animae attribuatur essentiae. Si vero accipiamus totam animam ratione omnium potentiarum eius, sic non tota anima fruebatur, nec directe quidem, quia fruitio non potest esse actus cuiuslibet partis animae; nec per redundantiam, quia, dum Christus erat viator, non fiebat redundantia gloriae a superiori parte in inferiorem, nec ab anima in corpus. Sed quia nec e converso superior pars animae non impediebatur circa id quod est sibi proprium, per inferiorem, consequens est quod superior pars animae perfecte fruebatur, Christo patiente.</p><p title="III q. 46 a. 8 ad 1"><a name="48916"><span class="ref">[48916] IIIª q. 46 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod gaudium fruitionis non contrariatur directe dolori passionis, quia non sunt de eodem. Nihil enim prohibet contraria eidem inesse non secundum idem. Et sic gaudium fruitionis potest pertinere ad superiorem partem rationis per proprium actum, dolor autem passionis secundum suum subiectum. Ad essentiam vero animae pertinet dolor passionis ex parte corporis, cuius est forma, gaudium vero fruitionis ex parte potentiae, cui subiicitur.</p><p title="III q. 46 a. 8 ad 2"><a name="48917"><span class="ref">[48917] IIIª q. 46 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod verbum illud philosophi habet veritatem ratione redundantiae quae naturaliter fit ab una potentia animae in aliam. Sed hoc in Christo non fuit, ut supra dictum est.</p><p title="III q. 46 a. 8 ad 3"><a name="48918"><span class="ref">[48918] IIIª q. 46 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ratio illa procedit de totalitate animae quantum ad eius potentias.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="III q. 46 a. 9 arg. 1"><a name="48919"><span class="ref">[48919] IIIª q. 46 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic proceditur. Videtur quod Christus non fuerit convenienti tempore passus. Passio enim Christi figurabatur per immolationem agni paschalis, unde et apostolus dicit, I Cor. V, <i>Pascha nostrum immolatus est Christus</i>. Sed agnus paschalis immolabatur quartadecima die ad vesperam, ut dicitur Exod. XII. Ergo videtur quod Christus tunc debuerit pati. Quod patet esse falsum, nam tunc Pascha cum suis discipulis celebravit, secundum illud Marc. XIV, <i>prima die azymorum, quando Pascha immolabant</i>; sequenti autem die passus fuit.</p><p title="III q. 46 a. 9 arg. 2"><a name="48920"><span class="ref">[48920] IIIª q. 46 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, passio Christi dicitur eius exaltatio, secundum illud Ioan. III, <i>oportet exaltari filium hominis</i>. Ipse autem Christus dicitur sol iustitiae, ut patet Malach. ultimo. Ergo videtur quod debuit pati hora sexta, quando sol est in maxima sua exaltatione. Cuius contrarium videtur per id quod dicitur Marc. XV, <i>erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum</i>.</p><p title="III q. 46 a. 9 arg. 3"><a name="48921"><span class="ref">[48921] IIIª q. 46 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut sol in hora sexta maxime exaltatur quolibet die, ita in solstitio aestivali maxime exaltatur quolibet anno. Debuit ergo Christus magis pati circa tempus solstitii aestivalis, quam circa tempus aequinoctii vernalis.</p><p title="III q. 46 a. 9 arg. 4"><a name="48922"><span class="ref">[48922] IIIª q. 46 a. 9 arg. 4</span></a> Praeterea, per praesentiam Christi in mundo mundus illuminabatur, secundum illud Ioan. IX, <i>quandiu sum in mundo, lux mundi sum</i>. Conveniens igitur fuisset humanae saluti ut diutius in hoc mundo vixisset, ita quod non pateretur in iuvenili aetate, sed magis in senili.</p><p title="III q. 46 a. 9 s. c."><a name="48923"><span class="ref">[48923] IIIª q. 46 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ioan. XIII, <i>sciens Iesus quod venit hora eius ut transeat de hoc mundo ad patrem</i>. Et Ioan. II dicit, <i>nondum venit hora mea</i>. Ubi dicit Augustinus, <i>ubi tantum fecit quantum sufficere iudicavit, venit hora eius, non necessitatis, sed voluntatis; non conditionis, sed potestatis</i>. Convenienti igitur tempore passus est.</p><p title="III q. 46 a. 9 co."><a name="48924"><span class="ref">[48924] IIIª q. 46 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, passio Christi subiecta erat eius voluntati. Voluntas autem eius regebatur divina sapientia, quae omnia convenienter et suaviter disponit, ut dicitur Sap. VIII. Et ideo dicendum est quod convenienti tempore passio Christi celebrata est. Unde et in libro quaest. Nov. et Vet. Test., dicitur, <i>omnia propriis locis et temporibus gessit salvator</i>.</p><p title="III q. 46 a. 9 ad 1"><a name="48925"><span class="ref">[48925] IIIª q. 46 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod quidam dicunt Christum fuisse passum quartadecima luna, quando Iudaei Pascha immolabant. Unde et Ioan. XVIII dicitur quod Iudaei non introierunt in praetorium Pilati ipso die passionis, ut non contaminarentur, sed ut manducarent Pascha. Ubi Chrysostomus dicit quod <i>tunc Iudaei faciebant Pascha, ipse vero ante unam diem celebravit Pascha, reservans suam occisionem sextae feriae, quando vetus Pascha fiebat</i>. Cui videtur consonare quod dicitur Ioan. XIII, quod <i>ante diem festum Paschae, Christus, facta cena, pedes discipulorum lavit</i>. Sed contra hoc videtur esse quod dicitur Matth. XXVI, quod <i>prima die azymorum accesserunt discipuli ad Iesum dicentes, ubi vis paremus tibi comedere Pascha? Ex quo patet, cum primus dies azymorum dicatur quartusdecimus dies mensis primi, quando agnus immolabatur et luna plenissima est</i>, ut Hieronymus dicit, quartadecima luna Christum cenam fecisse, et quintadecima eum passum fuisse. Et hoc expressius manifestatur per id quod dicitur Marc. XIV, <i>primo die azymorum, quando Pascha immolabant</i>, etc.; et Luc. XXII, <i>venit dies azymorum, in quo necesse erat occidi Pascha</i>. Et ideo quidam dicunt quod Christus die convenienti, idest quartadecima luna, Pascha cum discipulis suis manducavit, <i>demonstrans quod usque ad ultimum diem non erat contrarius legi</i>, ut Chrysostomus dicit, super Matth., sed Iudaei, occupati circa procurationem mortis Christi, contra legem celebrationem Paschae in crastinum distulerunt. Et propter hoc de his dicitur quod in die passionis Christi noluerunt intrare praetorium, <i>ut non contaminarentur, sed manducarent Pascha</i>. Sed nec illud videtur esse consonum verbis Marci dicentis, <i>primo die azymorum, quando Pascha immolabant</i>. Simul ergo Christus et Iudaei vetus Pascha celebraverunt. Et, sicut Beda dicit, super Marc., <i>licet Christus, qui est Pascha nostrum, sit crucifixus sequenti die, hoc est quintadecima luna; attamen nocte qua agnus immolabatur, corporis sanguinisque sui discipulis tradens mysteria celebranda, et a Iudaeis tentus et alligatus, ipsius immolationis, hoc est passionis suae, sacravit exordium</i>. Cum autem dicitur, Ioan. XIII, ante diem festum Paschae, intelligitur hoc fuisse quartadecima luna, quod tunc evenit feria quinta, nam, luna existente quintadecima, erat dies solemnissimus Paschae apud Iudaeos. Et sic eundem diem quem Ioannes nominat ante diem festum Paschae, propter distinctionem naturalem dierum, Matthaeus nominat primam diem azymorum, quia, secundum ritum Iudaicae festivitatis, solemnitas incipiebat a vespera praecedentis diei. Quod autem dicitur eos comesturos esse Pascha in quintadecima luna, intelligendum est quod ibi Pascha non dicitur agnus paschalis, qui immolatus fuerat decimaquarta luna, sed dicitur cibus paschalis, idest azymi panes, quos oportebat comedi a mundis. Unde Chrysostomus ibi aliam expositionem ponit, quod Pascha potest accipi pro toto festo Iudaeorum, quod septem diebus agebatur.</p><p title="III q. 46 a. 9 ad 2"><a name="48926"><span class="ref">[48926] IIIª q. 46 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de consensu Evang., <i>hora erat quasi sexta, cum traditus esset dominus crucifigendus a Pilato, ut Ioannes dicit, non enim erat plena sexta, sed quasi sexta, idest, peracta quinta, et aliquid de sexta esse coeperat, donec, completa sexta, Christo pendente in cruce, tenebrae fierent. Intelligitur autem fuisse hora tertia cum clamaverunt Iudaei ut dominus crucifigeretur, et veracissime demonstratur tunc eos crucifixisse quando clamaverunt. Ergo, ne quisquam cogitationem tanti criminis a Iudaeis aversus in milites converteret, erat, inquit, hora tertia, et crucifixerunt eum, ut illi potius eum crucifixisse inveniantur qui hora tertia ut crucifigeretur clamaverunt. Quanquam non desint qui parasceve, quam Ioannes commemorat, dicens, erat autem parasceve hora quasi sexta, horam diei tertiam velint intelligi. Parasceve quippe interpretatur praeparatio. Verum autem Pascha, quod in passione domini celebratur, incoepit praeparari ab hora noctis nona, quando scilicet omnes principes sacerdotum dixerunt, reus est mortis. Ab illa ergo hora noctis usque ad Christi crucifixionem occurrit hora parasceve sexta, secundum Ioannem; et hora diei tertia, secundum Marcum</i>. Quidam tamen dicunt quod haec diversitas ex peccato scriptoris contingit apud Graecos, nam figurae quibus tria et sex repraesentantur, satis sunt propinquae apud eos.</p><p title="III q. 46 a. 9 ad 3"><a name="48927"><span class="ref">[48927] IIIª q. 46 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut dicitur in libro de quaest. Nov. et Vet. Test., <i>tunc voluit dominus passione sua mundum redimere et reformare, quando eum creaverat, idest in aequinoctio. Et tunc dies super noctem increscit, quia per passionem salvatoris a tenebris ad lucem perducimur</i>. Et quia perfecta illuminatio erit in secundo adventu Christi, ideo tempus secundi adventus aestati comparatur, Matth. XXIV, ubi dicitur, <i>cum ramus eius iam tener fuerit et folia nata, scitis quia prope est aestas. Ita et vos, cum videritis haec omnia, scitote quia prope est et in ianuis</i>. Et tunc etiam erit maxima Christi exaltatio.</p><p title="III q. 46 a. 9 ad 4"><a name="48928"><span class="ref">[48928] IIIª q. 46 a. 9 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod Christus in iuvenili aetate pati voluit propter tria. Primo quidem, ut ex hoc magis suam dilectionem commendaret, quod vitam suam pro nobis dedit quando erat in perfectissimo statu. Secundo, quia non conveniebat ut in eo appareret naturae diminutio, sicut nec morbus, ut supra dictum est. Tertio ut, in iuvenili aetate moriens et resurgens, futuram resurgentium qualitatem in seipso Christus praemonstraret. Unde dicitur Ephes. IV, <i>donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionis filii Dei, in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="III q. 46 a. 10 arg. 1"><a name="48929"><span class="ref">[48929] IIIª q. 46 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic proceditur. Videtur quod non convenienti loco Christus passus fuerit. Christus enim passus est secundum carnem humanam, quae quidem concepta fuit ex virgine in Nazareth, et nata in Bethlehem. Ergo videtur quod non in Ierusalem, sed in Nazareth vel in Bethlehem pati debuerit.</p><p title="III q. 46 a. 10 arg. 2"><a name="48930"><span class="ref">[48930] IIIª q. 46 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, veritas debet respondere figurae. Sed passio Christi figurabatur per sacrificia veteris legis. Sed huiusmodi sacrificia offerebantur in templo. Ergo et Christus in templo pati debuit, et non extra portam civitatis.</p><p title="III q. 46 a. 10 arg. 3"><a name="48931"><span class="ref">[48931] IIIª q. 46 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, medicina debet morbo respondere. Sed passio Christi fuit medicina contra peccatum Adae. Adam autem non fuit sepultus in Ierusalem, sed in Hebron, dicitur enim Iosue XIV, <i>nomen Hebron antea vocabatur Cariath Arbe, Adam maximus ibi in terra Enacim situs erat</i>.</p><p title="III q. 46 a. 10 s. c."><a name="48932"><span class="ref">[48932] IIIª q. 46 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Luc. XIII, <i>non capit prophetam perire extra Ierusalem</i>. Convenienter igitur in Ierusalem passus est.</p><p title="III q. 46 a. 10 co."><a name="48933"><span class="ref">[48933] IIIª q. 46 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dicitur in libro octoginta trium quaest., <i>omnia propriis locis et temporibus gessit salvator</i>, quia, sicut omnia sunt in manu eius, ita etiam omnia loca. Et ideo, sicut convenienti tempore Christus passus est, ita etiam convenienti loco.</p><p title="III q. 46 a. 10 ad 1"><a name="48934"><span class="ref">[48934] IIIª q. 46 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Christus convenientissime in Ierusalem passus est. Primo quidem, quia Ierusalem erat locus a Deo electus ad sacrificia sibi offerenda. Quae quidem figuralia sacrificia figurabant Christi passionem, quod est verum sacrificium, secundum illud Ephes. V, <i>tradidit semetipsum hostiam et oblationem in odorem suavitatis</i>. Unde Beda dicit, in quadam homilia, quod <i>appropinquante hora passionis, dominus appropinquare voluit loco passionis</i>, scilicet in Ierusalem, quo pervenit ante quinque dies Paschae, sicut agnus paschalis ante quinque dies Paschae, idest decima luna, secundum praeceptum legis, ad locum immolationis ducebatur. Secundo, quia virtus passionis eius ad totum mundum diffundenda erat, in medio terrae habitabilis pati voluit, idest in Ierusalem. Unde dicitur in Psalmo, <i>Deus autem, rex noster ante saecula, operatus est salutem in medio terrae</i>, idest in Ierusalem, quae dicitur esse terrae umbilicus. Tertio, quia hoc maxime conveniebat humilitati eius, ut scilicet, sicut turpissimum genus mortis elegit, ita etiam ad eius humilitatem pertinuit quod in loco tam celebri confusionem pati non recusavit. Unde Leo Papa dicit, in sermone quodam Epiphaniae, <i>qui servi susceperat formam, Bethlehem praeelegit nativitati, Ierusalem passioni</i>. Quarto, ut ostenderet a principibus populi exortam esse iniquitatem occidentium ipsum. Et ideo in Ierusalem, ubi principes morabantur, voluit pati. Unde dicitur Act. IV, <i>convenerunt in ista civitate adversus puerum sanctum tuum Iesum, quem unxisti, Herodes et Pontius Pilatus, cum gentibus et populis Israel</i>.</p><p title="III q. 46 a. 10 ad 2"><a name="48935"><span class="ref">[48935] IIIª q. 46 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Christus non in templo aut in civitate, sed extra portam passus est, propter tria. Primo quidem, ut veritas responderet figurae. Nam vitulus et hircus, qui solemnissimo sacrificio ad expiationem totius multitudinis offerebantur, extra castra comburebantur, ut praecipitur Levit. XVI. Unde dicitur Heb. XIII, <i>quorum animalium infertur sanguis pro peccato in sancta per pontificem, horum corpora cremantur extra castra. Propter quod et Iesus, ut sanctificaret suum populum, extra portam passus est</i>. Secundo, ut per hoc daret exemplum nobis exeundi a mundana conversatione. Unde ibidem subditur, <i>exeamus igitur ad eum extra castra, improperium eius portantes</i>. Tertio, ut Chrysostomus dicit, in sermone de passione, <i>noluit dominus pati sub tecto, non in templo Iudaico, ne Iudaei subtraherent sacrificium salutare, ne putares pro illa tantum plebe oblatum. Et ideo foras civitatem, foras muros, ut scias sacrificium esse commune quod totius terrae est oblatio, quod communis est purificatio</i>.</p><p title="III q. 46 a. 10 ad 3"><a name="48936"><span class="ref">[48936] IIIª q. 46 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut Hieronymus dicit, super Matth., <i>quidam exposuit Calvariae locum, in quo sepultus est Adam, et ideo sic appellatum quia ibi antiqui hominis sit conditum caput. Favorabilis interpretatio, et mulcens aures populi, nec tamen vera. Extra urbem enim et foris portam, loca sunt in quibus truncantur capita damnatorum; et Calvariae, idest decollatorum, sumpsere nomen. Propterea autem ibi crucifixus est Iesus, ut ubi prius erat area damnatorum, ibi erigerentur vexilla martyrii. Adam vero sepultum iuxta Hebron, in libro Iesu filii Nave legimus</i>. Magis autem Christus crucifigendus erat in loco communi damnatorum quam iuxta sepulcrum Adae, ut ostenderetur quod crux Christi non solum erat in remedium contra peccatum personale Adae, sed etiam contra peccatum totius mundi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="III q. 46 a. 11 arg. 1"><a name="48937"><span class="ref">[48937] IIIª q. 46 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum sic proceditur. Videtur quod non fuerit conveniens Christum cum latronibus crucifigi. Dicitur enim II Cor. VI, <i>quae participatio iustitiae cum iniquitate? Sed Christus factus est nobis iustitia a Deo</i>; iniquitas autem pertinet ad latrones. Non ergo fuit conveniens ut Christus simul cum latronibus crucifigeretur.</p><p title="III q. 46 a. 11 arg. 2"><a name="48938"><span class="ref">[48938] IIIª q. 46 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, super illud Matth. XXVI, <i>si oportuerit me mori tecum, non te negabo</i>, dicit Origenes, <i>mori cum Iesu pro omnibus moriente, hominum non erat</i>. Et Ambrosius dicit, super illud Luc. XXII, <i>paratus sum tecum et in carcerem et in mortem ire, passio, inquit, domini aemulos habet, pares non habet</i>. Multo igitur minus conveniens videtur quod Christus simul cum latronibus pateretur.</p><p title="III q. 46 a. 11 arg. 3"><a name="48939"><span class="ref">[48939] IIIª q. 46 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, Matth. XXVII dicitur quod <i>latrones qui crucifixi erant, improperabant ei</i>. Sed Luc. XXIII dicitur quod unus eorum qui crucifixi erant cum Christo, ei dicebat, <i>memento mei, domine, cum veneris in regnum tuum</i>. Ergo videtur quod, praeter latrones blasphemantes, fuerit cum eo crucifixus alius non blasphemans. Et sic videtur inconvenienter ab Evangelistis narratum quod Christus fuerit cum latronibus crucifixus.</p><p title="III q. 46 a. 11 s. c."><a name="48940"><span class="ref">[48940] IIIª q. 46 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est quod Isaiae LIII fuerat prophetatum, <i>et cum sceleratis reputatus est</i>.</p><p title="III q. 46 a. 11 co."><a name="48941"><span class="ref">[48941] IIIª q. 46 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Christus inter latrones crucifixus est, alia quidem ratione quantum ad intentionem Iudaeorum, alia vero quantum ad Dei ordinationem. Quantum enim ad intentionem Iudaeorum, duos latrones utrinque crucifixerunt, sicut dicit Chrysostomus, <i>ut eorum suspicionis fieret particeps. Sed non ita evenit. Nam de illis nil dicitur, huius autem ubique crux honoratur. Reges, diademata deponentes, assumunt crucem, in purpuris, in diadematibus, in armis, in mensa sacrata, ubique terrarum crux emicat</i>. Quantum vero ad Dei ordinationem, Christus cum latronibus crucifixus est, quia, ut Hieronymus dicit, super Matth., <i>sicut pro nobis maledictum crucis factus est Christus, sic, pro omnium salute, inter noxios quasi noxius crucifigitur</i>. Secundo, ut dicit Leo Papa, in sermone de passione, <i>duo latrones unus ad dexteram alius ad sinistram crucifiguntur, ut in ipsa patibuli specie demonstraretur illa quae in iudicio ipsius omnium hominum facienda est discretio</i>. Et Augustinus dicit, super Ioan., <i>ipsa crux, si attendas, tribunal fuit. In medio enim iudice constituto, unus, qui credidit, liberatus; alius, qui insultavit, damnatus est. Iam significabat quid facturus est de vivis et mortuis, alios positurus ad dextram et alios ad sinistram</i>. Tertio, secundum Hilarium, <i>duo latrones laevae ac dextrae affiguntur, omnem humani generis diversitatem vocari ad sacramentum passionis domini ostendentes. Sed quia per diversitatem fidelium atque infidelium fit omnium secundum dextram et sinistram divisio, unus ex duobus, ad dextram situs, fidei iustificatione salvatur</i>. Quarto quia, ut Beda dicit, super Marc., <i>latrones qui cum domino crucifixi sunt, significant eos qui, sub fide et confessione Christi, vel agonem martyrii vel quaelibet arctioris disciplinae instituta subeunt. Sed qui hoc pro aeterna gloria gerunt, dextri latronis fide designantur, qui vero humanae laudis intuitu, sinistri latronis mentem imitantur et actus</i>.</p><p title="III q. 46 a. 11 ad 1"><a name="48942"><span class="ref">[48942] IIIª q. 46 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut Christus debitum mortis non habuit, sed mortem voluntarie subiit ut sua virtute vinceret mortem, ita etiam non habuit meritum ut cum latronibus poneretur, sed voluit cum iniquis deputari ut sua virtute iniquitatem destrueret. Unde Chrysostomus dicit, super Ioan., quod <i>latronem in cruce convertere et in Paradisum inducere, non minus fuit quam concutere petras</i>.</p><p title="III q. 46 a. 11 ad 2"><a name="48943"><span class="ref">[48943] IIIª q. 46 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod non conveniebat quod cum Christo aliquis alius pateretur ex eadem causa. Unde Origenes ibidem subdit, <i>omnes fuerant in peccatis, et omnes opus habebant ut pro eis alius moreretur, non ipsi pro aliis</i>.</p><p title="III q. 46 a. 11 ad 3"><a name="48944"><span class="ref">[48944] IIIª q. 46 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de consensu Evang., possumus intelligere Matthaeum posuisse pluralem numerum pro singulari, cum dixit, latrones improperabant ei. Vel potest dici, secundum Hieronymum, quod <i>primum uterque blasphemaverit; deinde, visis signis, unus eorum crediderit</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="III q. 46 a. 12 arg. 1"><a name="48945"><span class="ref">[48945] IIIª q. 46 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum sic proceditur. Videtur quod passio Christi sit eius divinitati attribuenda. Dicitur enim I Cor. II, <i>si cognovissent, nunquam dominum gloriae crucifixissent</i>. Sed dominus gloriae est Christus secundum divinitatem. Ergo passio Christi competit ei secundum divinitatem.</p><p title="III q. 46 a. 12 arg. 2"><a name="48946"><span class="ref">[48946] IIIª q. 46 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, principium salutis humanae est ipsa divinitas, secundum illud Psalmi, <i>salus autem iustorum a domino</i>. Si ergo passio Christi ad eius divinitatem non pertineret, videtur quod non posset esse nobis fructifera.</p><p title="III q. 46 a. 12 arg. 3"><a name="48947"><span class="ref">[48947] IIIª q. 46 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, Iudaei puniti sunt pro peccato occisionis Christi tanquam homicidae ipsius Dei, quod magnitudo poenae demonstrat. Hoc autem non esset, si passio ad divinitatem non pertineret. Ergo passio Christi ad divinitatem pertinuit.</p><p title="III q. 46 a. 12 s. c."><a name="48948"><span class="ref">[48948] IIIª q. 46 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra est quod Athanasius dicit, in epistola ad Epictetum, <i>natura Deus manens verbum est impassibile</i>. Sed impassibile non potest pati. Passio ergo Christi non pertinebat ad eius divinitatem.</p><p title="III q. 46 a. 12 co."><a name="48949"><span class="ref">[48949] IIIª q. 46 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, unio humanae naturae et divinae facta est in persona et hypostasi et supposito, manente tamen distinctione naturarum, ut scilicet sit eadem persona et hypostasis divinae et humanae naturae, salva tamen utriusque naturae proprietate. Et ideo, sicut supra dictum est, supposito divinae naturae attribuenda est passio, non ratione divinae naturae, quae est impassibilis, sed ratione humanae naturae. Unde in epistola synodali Cyrilli dicitur, <i>si quis non confitetur Dei verbum passum carne et crucifixum carne, anathema sit</i>. Pertinet ergo passio Christi ad suppositum divinae naturae ratione naturae passibilis assumptae, non autem ratione divinae naturae impassibilis.</p><p title="III q. 46 a. 12 ad 1"><a name="48950"><span class="ref">[48950] IIIª q. 46 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod dominus gloriae dicitur crucifixus, non secundum quod dominus est gloriae, sed secundum quod erat homo passibilis.</p><p title="III q. 46 a. 12 ad 2"><a name="48951"><span class="ref">[48951] IIIª q. 46 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut dicitur in quodam sermone Ephesini Concilii, quod mors Christi, tanquam facta mors Dei, scilicet per unionem in persona, destruxit mortem, quoniam Deus et homo erat qui patiebatur. Non enim natura Dei laesa est, nec mutatione sua suscepit passiones.</p><p title="III q. 46 a. 12 ad 3"><a name="48952"><span class="ref">[48952] IIIª q. 46 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut subditur ibidem, <i>non purum hominem crucifixerunt Iudaei, sed Deo intulerunt praesumptiones. Pone enim principem loqui per verbum, et hoc formari per litteras in charta aliqua, et dirigi civitatibus, et aliquis inobediens chartam disrumpat. Ad mortis sententiam deducetur, non tanquam chartam discerpens, sed tanquam verbum imperiale disrumpens. Non ergo securus sit Iudaeus, tanquam purum hominem crucifigens. Quod enim videbat, quasi charta erat, quod autem in ea celabatur, imperiale verbum erat, natum ex natura, non prolatum per linguam</i>.</p></div></div><div class="q" id="q47"><h2>Quaestio 47</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 47 pr."><a name="48953"><span class="ref">[48953] IIIª q. 47 pr.</span></a> Deinde considerandum est de causa efficiente passionis Christi. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum Christus fuerit ab aliis occisus, vel a seipso. Secundo, ex quo motivo seipsum passioni tradiderit. Tertio, utrum pater tradiderit eum ad patiendum. Quarto, utrum fuerit conveniens ut per manus gentium pateretur, vel potius a Iudaeis. Quinto, utrum occisores eius eum cognoverint. Sexto, de peccato eorum qui Christum occiderunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 47 a. 1 arg. 1"><a name="48954"><span class="ref">[48954] IIIª q. 47 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod Christus non fuerit ab alio occisus, sed a seipso. Dicit enim ipse, Ioan. X, <i>nemo a me tollit animam meam, sed ego pono eam</i>. Ille autem dicitur aliquem occidere qui animam eius tollit. Non est ergo Christus ab aliis occisus, sed a seipso.</p><p title="III q. 47 a. 1 arg. 2"><a name="48955"><span class="ref">[48955] IIIª q. 47 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, illi qui ab aliis occiduntur, paulatim, debilitata natura, deficiunt. Et maxime hoc apparet in crucifixis, ut enim dicit Augustinus, in IV de Trin., <i>longa morte cruciabantur ligno suspensi</i>. In Christo autem non hoc accidit, nam <i>clamans voce magna emisit spiritum</i>, ut dicitur Matth. XXVII. Non ergo Christus est ab aliis occisus, sed a seipso.</p><p title="III q. 47 a. 1 arg. 3"><a name="48956"><span class="ref">[48956] IIIª q. 47 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, illi qui ab aliis occiduntur, per violentiam moriuntur, et ita non voluntarie, quia violentum opponitur voluntario. Sed Augustinus dicit, in IV de Trin., quod <i>spiritus Christi non deseruit carnem invitus, sed quia voluit, quando voluit, et quomodo voluit</i>. Non ergo Christus est ab aliis occisus, sed a seipso.</p><p title="III q. 47 a. 1 s. c."><a name="48957"><span class="ref">[48957] IIIª q. 47 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Luc. XVIII, <i>postquam flagellaverint, occident eum</i>.</p><p title="III q. 47 a. 1 co."><a name="48958"><span class="ref">[48958] IIIª q. 47 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod aliquid potest esse causa alicuius effectus dupliciter. Uno modo, directe ad illud agendo. Et hoc modo persecutores Christi eum occiderunt, quia sufficientem causam mortis ei intulerunt, cum intentione occidendi ipsum et effectu subsequente; quia scilicet ex illa causa est mors subsecuta. Alio modo dicitur aliquis causa alicuius indirecte, scilicet quia non impedit, cum impedire possit, sicut si dicatur aliquis alium perfundere quia non claudit fenestram, per quam imber ingreditur. Et hoc modo ipse Christus fuit causa passionis et mortis. Poterat enim suam passionem et mortem impedire. Primo quidem, adversarios reprimendo, ut eum aut non vellent, aut non possent interficere. Secundo, quia spiritus eius habebat potestatem conservandi naturam carnis suae, ne a quocumque laesivo inflicto opprimeretur. Quod quidem habuit anima Christi quia erat verbo Dei coniuncta in unitate personae, ut Augustinus dicit, in IV de Trin. Quia ergo anima Christi non repulit a proprio corpore nocumentum illatum, sed voluit quod natura corporalis illi nocumento succumberet, dicitur suam animam posuisse, vel voluntarie mortuus esse.</p><p title="III q. 47 a. 1 ad 1"><a name="48959"><span class="ref">[48959] IIIª q. 47 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, cum dicitur, nemo tollit animam meam a me, intelligitur, me invito. Quod enim aliquis ab invito aufert, qui resistere non potest, id proprie dicitur tolli.</p><p title="III q. 47 a. 1 ad 2"><a name="48960"><span class="ref">[48960] IIIª q. 47 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, ut Christus ostenderet quod passio illata per violentiam eius animam non eripiebat, naturam corporalem in eius fortitudine conservavit, ut etiam in extremis positus voce magna clamaret. Quod inter alia miracula mortis eius computatur. Unde dicitur Marci XV, <i>videns autem centurio qui ex adverso stabat, quia sic clamans exspirasset, ait, vere homo hic filius Dei erat</i>. Fuit etiam et mirabile in Christi morte quod velocius mortuus fuit aliis qui simili poena afficiebantur. Unde dicitur Ioan. XIX, quod eorum qui cum Christo erant fregerunt crura, ut cito morerentur, <i>ad Iesum autem cum venissent, invenerunt eum mortuum, unde non fregerunt eius crura</i>. Et Marci XV dicitur quod <i>Pilatus mirabatur si iam obiisset</i>. Sicut enim eius voluntate natura corporalis conservata est in suo vigore usque ad extremum, sic etiam, quando voluit, subito cessit nocumento illato.</p><p title="III q. 47 a. 1 ad 3"><a name="48961"><span class="ref">[48961] IIIª q. 47 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Christus simul et violentiam passus est, ut moreretur, et tamen voluntarie mortuus fuit, quia violentia corpori eius illata est, quae tamen tantum corpori eius praevaluit quantum ipse voluit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 47 a. 2 arg. 1"><a name="48962"><span class="ref">[48962] IIIª q. 47 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod Christus non fuerit ex obedientia mortuus. Obedientia enim respicit praeceptum. Sed non legitur Christo fuisse praeceptum quod ipse pateretur. Non ergo ex obedientia passus fuit.</p><p title="III q. 47 a. 2 arg. 2"><a name="48963"><span class="ref">[48963] IIIª q. 47 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, illud dicitur ex obedientia aliquis facere quod facit ex necessitate praecepti. Christus autem non ex necessitate, sed voluntarie passus fuit. Non ergo passus est ex obedientia.</p><p title="III q. 47 a. 2 arg. 3"><a name="48964"><span class="ref">[48964] IIIª q. 47 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, caritas est excellentior virtus quam obedientia. Sed Christus legitur ex caritate passus, secundum illud Ephes. V, <i>ambulate in dilectione, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis</i>. Ergo passio Christi magis debet attribui caritati quam obedientiae.</p><p title="III q. 47 a. 2 s. c."><a name="48965"><span class="ref">[48965] IIIª q. 47 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Philipp. II, <i>factus est obediens patri usque ad mortem</i>.</p><p title="III q. 47 a. 2 co."><a name="48966"><span class="ref">[48966] IIIª q. 47 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod convenientissimum fuit quod Christus ex obedientia pateretur. Primo quidem, quia hoc conveniebat iustificationi humanae, ut, <i>sicut per unius hominis inobedientiam peccatores constituti sunt multi, ita per unius hominis obedientiam iusti constituantur multi</i>, ut dicitur Rom. V. Secundo, hoc fuit conveniens reconciliationi Dei ad homines, secundum illud Rom. V, <i>reconciliati sumus Deo per mortem filii eius</i>, inquantum scilicet ipsa mors Christi fuit quoddam sacrificium acceptissimum Deo, secundum illud Ephes., <i>tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis</i>. Obedientia vero omnibus sacrificiis antefertur, secundum illud I Reg. XV, <i>melior est obedientia quam victimae</i>. Et ideo conveniens fuit ut sacrificium passionis et mortis Christi ex obedientia procederet. Tertio, hoc conveniens fuit eius victoriae, qua de morte et auctore mortis triumphavit. Non enim miles vincere potest nisi duci obediat. Et ita homo Christus victoriam obtinuit per hoc quod Deo fuit obediens, secundum illud Proverb. XXI, <i>vir obediens loquitur victorias</i>.</p><p title="III q. 47 a. 2 ad 1"><a name="48967"><span class="ref">[48967] IIIª q. 47 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Christus mandatum accepit a patre ut pateretur, dicitur enim Ioan. X, <i>potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam, et hoc mandatum accepi a patre meo</i>, scilicet ponendi animam et sumendi. Ex quo, ut Chrysostomus dicit, non est intelligendum quod <i>prius expectaverit audire, et opus fuerit ei discere, sed voluntarium monstravit processum, et contrarietatis ad patrem suspicionem destruxit</i>. Quia tamen in morte Christi lex vetus consummata est, secundum illud quod ipse moriens dixit, Ioan. XIX, <i>consummatum est</i>; potest intelligi quod patiendo omnia veteris legis praecepta implevit. Moralia quidem, quae in praeceptis caritatis fundantur, implevit inquantum passus est et ex dilectione patris, secundum illud Ioan. XIV, <i>ut cognoscat mundus quia diligo patrem, et sicut mandatum dedit mihi pater sic facio, surgite, eamus hinc</i>, scilicet ad locum passionis, et etiam ex dilectione proximi, secundum illud Galat. II <i>dilexit me, et tradidit semetipsum pro me</i>. Caeremonialia vero praecepta legis, quae ad sacrificia et oblationes praecipue ordinantur, implevit Christus sua passione inquantum omnia antiqua sacrificia figurae fuerunt illius veri sacrificii quod Christus obtulit moriendo pro nobis. Unde dicitur Coloss. II, <i>nemo vos iudicet in cibo aut in potu, aut in parte diei festi aut Neomeniae, quae sunt umbra futurorum, corpus autem Christi</i>, eo scilicet quod Christus comparatur ad illa sicut corpus ad umbram. Praecepta vero iudicialia legis, quae praecipue ordinantur ad satisfaciendum iniuriam passis, implevit Christus sua passione, quoniam, ut in Psalmo dicitur, <i>quae non rapuit, tunc exsolvit</i>, permittens se ligno affigi pro pomo quod de ligno homo rapuerat contra Dei mandatum.</p><p title="III q. 47 a. 2 ad 2"><a name="48968"><span class="ref">[48968] IIIª q. 47 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod obedientia, etsi importet necessitatem respectu eius quod praecipitur, tamen importat voluntatem respectu impletionis praecepti. Et talis fuit obedientia Christi. Nam ipsa passio et mors, secundum se considerata, naturali voluntati repugnabat, volebat tamen Christus Dei voluntatem circa hoc implere, secundum illud Psalmi, <i>ut facerem voluntatem tuam, Deus meus, volui</i>. Unde dicebat, Matth. XXVI, <i>si non potest transire a me calix iste nisi bibam illum, fiat voluntas tua</i>.</p><p title="III q. 47 a. 2 ad 3"><a name="48969"><span class="ref">[48969] IIIª q. 47 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod eadem ratione Christus passus est ex caritate, et obedientia, quia etiam praecepta caritatis nonnisi ex obedientia implevit; et obediens fuit ex dilectione ad patrem praecipientem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 47 a. 3 arg. 1"><a name="48970"><span class="ref">[48970] IIIª q. 47 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod Deus pater non tradiderit Christum passioni. Iniquum enim et crudele esse videtur quod innocens passioni et morti tradatur. Sed, sicut dicitur Deut. XXXII <i>Deus fidelis et absque ulla iniquitate</i>. Ergo Christum innocentem non tradidit passioni et morti.</p><p title="III q. 47 a. 3 arg. 2"><a name="48971"><span class="ref">[48971] IIIª q. 47 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, non videtur quod aliquis a seipso, et ab alio morti tradatur. Sed <i>Christus tradidit semetipsum pro nobis</i>, secundum quod dicitur Isaiae LIII, <i>tradidit in mortem animam suam</i>. Non ergo videtur quod Deus pater eum tradiderit.</p><p title="III q. 47 a. 3 arg. 3"><a name="48972"><span class="ref">[48972] IIIª q. 47 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Iudas vituperatur ex eo quod tradidit Christum Iudaeis, secundum illud Ioan. VI, <i>unus ex vobis Diabolus est, quod dicebat propter Iudam, qui eum erat traditurus</i>. Similiter etiam vituperantur Iudaei, qui eum tradiderunt Pilato, secundum quod ipse dicit, Ioan. XVIII, <i>gens tua et pontifices tui tradiderunt te mihi</i>. Pilatus autem tradidit ipsum ut crucifigeretur, ut habetur Ioan. XIX, <i>non est autem conventio iustitiae cum iniquitate</i>, ut dicitur II Cor. VI. Ergo videtur quod Deus pater Christum non tradiderit passioni.</p><p title="III q. 47 a. 3 s. c."><a name="48973"><span class="ref">[48973] IIIª q. 47 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Rom. VIII, <i>proprio filio suo non pepercit Deus, sed pro nobis omnibus tradidit illum</i>.</p><p title="III q. 47 a. 3 co."><a name="48974"><span class="ref">[48974] IIIª q. 47 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, Christus passus est voluntarie ex obedientia patris. Unde secundum tria Deus pater tradidit Christum passioni. Uno quidem modo, secundum quod sua aeterna voluntate praeordinavit passionem Christi ad humani generis liberationem, secundum illud quod dicitur Isaiae LIII, <i>dominus posuit in eo iniquitatem omnium nostrum</i>; et iterum, <i>dominus voluit conterere eum in infirmitate</i>. Secundo, inquantum inspiravit ei voluntatem patiendi pro nobis, infundendo ei caritatem. Unde ibidem sequitur, <i>oblatus est quia voluit</i>. Tertio, non protegendo eum a passione, sed exponendo persequentibus. Unde, ut legitur Matth. XXVII, pendens in cruce Christus dicebat, Deus meus, ut quid dereliquisti me? Quia scilicet potestati persequentium eum exposuit, ut Augustinus dicit.</p><p title="III q. 47 a. 3 ad 1"><a name="48975"><span class="ref">[48975] IIIª q. 47 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod innocentem hominem passioni et morti tradere contra eius voluntatem, est impium et crudele. Sic autem Deus pater Christum non tradidit, sed inspirando ei voluntatem patiendi pro nobis. In quo ostenditur et Dei severitas, qui peccatum sine poena dimittere noluit, quod significat apostolus dicens, <i>proprio filio suo non pepercit, et bonitas eius</i>, in eo quod, cum homo sufficienter satisfacere non posset per aliquam poenam quam pateretur, ei satisfactorem dedit, quod significavit apostolus dicens, <i>pro nobis omnibus tradidit illum</i>. Et Rom. III dicit, <i>quem, scilicet Christum, per fidem propitiatorem proposuit Deus in sanguine ipsius</i>.</p><p title="III q. 47 a. 3 ad 2"><a name="48976"><span class="ref">[48976] IIIª q. 47 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Christus, secundum quod Deus, tradidit semetipsum in mortem eadem voluntate et actione qua et pater tradidit eum. Sed inquantum homo, tradidit semetipsum voluntate a patre inspirata. Unde non est contrarietas in hoc quod pater tradidit Christum, et ipse tradidit semetipsum.</p><p title="III q. 47 a. 3 ad 3"><a name="48977"><span class="ref">[48977] IIIª q. 47 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod eadem actio diversimode iudicatur in bono vel in malo, secundum quod ex diversa radice procedit. Pater enim tradidit Christum, et ipse seipsum, ex caritate, et ideo laudantur. Iudas autem tradidit ipsum ex cupiditate, Iudaei ex invidia, Pilatus ex timore mundano, quo timuit Caesarem, et ideo ipsi vituperantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 47 a. 4 arg. 1"><a name="48978"><span class="ref">[48978] IIIª q. 47 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non fuerit conveniens Christum pati a gentilibus. Quia enim per mortem Christi homines erant a peccato liberandi, conveniens videretur ut paucissimi in morte eius peccarent. Peccaverunt autem in morte eius Iudaei, ex quorum persona dicitur, Matth. XXI, <i>hic est heres; venite, occidamus eum</i>. Ergo videtur conveniens fuisse quod in peccato occisionis Christi gentiles non implicarentur.</p><p title="III q. 47 a. 4 arg. 2"><a name="48979"><span class="ref">[48979] IIIª q. 47 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, veritas debet respondere figurae. Sed figuralia sacrificia veteris legis non gentiles, sed Iudaei offerebant. Ergo neque passio Christi, quae fuit verum sacrificium, impleri debuit per manus gentilium.</p><p title="III q. 47 a. 4 arg. 3"><a name="48980"><span class="ref">[48980] IIIª q. 47 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut dicitur Ioan. V, <i>Iudaei quaerebant Christum interficere, non solum quia solvebat sabbatum, sed etiam quia patrem suum dicebat Deum, aequalem se Deo faciens</i>. Sed haec videbantur esse solum contra legem Iudaeorum, unde et ipsi dicunt, Ioan. XIX, <i>secundum legem debet mori, quia filium Dei se fecit</i>. Videtur ergo conveniens fuisse quod Christus non a gentilibus, sed a Iudaeis pateretur, et falsum esse quod dixerunt, <i>nobis non licet interficere quemquam</i>, cum multa peccata secundum legem morte puniantur, ut patet Levit. XX.</p><p title="III q. 47 a. 4 s. c."><a name="48981"><span class="ref">[48981] IIIª q. 47 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod ipse dominus dicit, Matth. XX, <i>tradent eum gentibus ad illudendum et flagellandum et crucifigendum</i>.</p><p title="III q. 47 a. 4 co."><a name="48982"><span class="ref">[48982] IIIª q. 47 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in ipso modo passionis Christi praefiguratus est effectus ipsius. Primo enim passio Christi effectum salutis habuit in Iudaeis, quorum plurimi in morte Christi baptizati sunt, ut patet Act. II et IV. Secundo vero, Iudaeis praedicantibus, effectus passionis Christi transivit ad gentes. Et ideo conveniens fuit ut Christus a Iudaeis pati inciperet, et postea, Iudaeis tradentibus, per manus gentilium eius passio finiretur.</p><p title="III q. 47 a. 4 ad 1"><a name="48983"><span class="ref">[48983] IIIª q. 47 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, quia Christus, ad ostendendam abundantiam caritatis suae, ex qua patiebatur, in cruce positus veniam persecutoribus postulavit; ut huius petitionis fructus ad Iudaeos et gentiles perveniret, voluit Christus ab utrisque pati.</p><p title="III q. 47 a. 4 ad 2"><a name="48984"><span class="ref">[48984] IIIª q. 47 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod passio Christi fuit sacrificii oblatio inquantum Christus propria voluntate mortem sustinuit ex caritate. Inquantum autem a persecutoribus est passus, non fuit sacrificium, sed peccatum gravissimum.</p><p title="III q. 47 a. 4 ad 3"><a name="48985"><span class="ref">[48985] IIIª q. 47 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut Augustinus dicit, Iudaei dicentes, <i>nobis non licet interficere quemquam, intellexerunt non sibi licere interficere quemquam propter festi diei sanctitatem, quam celebrare iam coeperant</i>. Vel hoc dicebant, ut Chrysostomus dicit, quia volebant eum occidi, non tanquam transgressorem legis, sed tanquam publicum hostem, quia regem se fecerat, de quo non erat eorum iudicare. Vel quia non licebat eis crucifigere, quod cupiebant, sed lapidare, quod in Stephano fecerunt. Vel melius dicendum est quod per Romanos, quibus erant subiecti, erat eis potestas occidendi interdicta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="III q. 47 a. 5 arg. 1"><a name="48986"><span class="ref">[48986] IIIª q. 47 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod persecutores Christi eum cognoverunt. Dicitur enim Matth. XXI, quod <i>agricolae, videntes filium, dixerunt intra se, hic est heres, venite, occidamus eum</i>. Ubi dicit Hieronymus, <i>manifestissime dominus probat his verbis Iudaeorum principes non per ignorantiam, sed per invidiam Dei filium crucifixisse. Intellexerunt enim esse illum cui pater per prophetam dicit, postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam</i>. Ergo videtur quod cognoverunt eum esse Christum, vel filium Dei.</p><p title="III q. 47 a. 5 arg. 2"><a name="48987"><span class="ref">[48987] IIIª q. 47 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, Ioan. XV dominus dixit, <i>nunc autem et viderunt et oderunt et me et patrem meum</i>. Quod autem videtur, manifeste cognoscitur. Ergo Iudaei, cognoscentes Christum, ex causa odii ei passionem intulerunt.</p><p title="III q. 47 a. 5 arg. 3"><a name="48988"><span class="ref">[48988] IIIª q. 47 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, in quodam sermone Ephesini Concilii dicitur, <i>sicut qui chartam imperialem disrumpit, tanquam imperatoris disrumpens verbum, ad mortem adducitur, sic crucifigens Iudaeus quem viderat, poenas dabit tanquam in ipsum Deum verbum praesumptiones iniiciens</i>. Hoc autem non esset si eum Dei filium esse non cognoverunt, quia ignorantia eos excusasset. Ergo videtur quod Iudaei crucifigentes Christum cognoverunt eum esse filium Dei.</p><p title="III q. 47 a. 5 s. c."><a name="48989"><span class="ref">[48989] IIIª q. 47 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur I Cor. II, <i>si cognovissent, nunquam dominum gloriae crucifixissent</i>. Et Act. III dicit Petrus, Iudaeis loquens, <i>scio quod per ignorantiam fecistis sicut et principes vestri</i>. Et dominus, in cruce pendens, dixit, <i>pater, dimitte illis, non enim sciunt quid faciunt</i>.</p><p title="III q. 47 a. 5 co."><a name="48990"><span class="ref">[48990] IIIª q. 47 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod apud Iudaeos quidam erant maiores, et quidam minores. Maiores quidem, qui eorum principes dicebantur, cognoverunt, ut dicitur in libro quaest. Nov. et Vet. Test., sicut et Daemones cognoverunt, <i>eum esse Christum promissum in lege, omnia enim signa videbant in eo quae dixerant futura prophetae. Mysterium autem divinitatis eius ignorabant</i>, et ideo apostolus dixit quod, <i>si cognovissent, nunquam dominum gloriae crucifixissent</i>. Sciendum tamen quod eorum ignorantia non eos excusabat a crimine, quia erat quodammodo ignorantia affectata. Videbant enim evidentia signa ipsius divinitatis, sed ex odio et invidia Christi ea pervertebant, et verbis eius, quibus se Dei filium fatebatur, credere noluerunt. Unde ipse de eis dicit, Ioan. XV, <i>si non venissem, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent, nunc autem excusationem non habent de peccato suo</i>. Et postea subdit, <i>si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, peccatum non haberent</i>. Et sic ex persona eorum accipi potest quod dicitur Iob XXI, <i>dixerunt Deo, recede a nobis, scientiam viarum tuarum nolumus</i>. Minores vero, idest populares, qui mysteria Scripturae non noverant, non plene cognoverunt ipsum esse nec Christum nec filium Dei, licet aliqui eorum etiam in eum crediderint. Multitudo tamen non credidit. Et si aliquando dubitarent an ipse esset Christus, propter signorum multitudinem, et efficaciam doctrinae, ut habetur Ioan. VII, tamen postea decepti fuerunt a suis principibus ut eum non crederent neque filium Dei neque Christum. Unde et Petrus eis dixit, <i>scio quod per ignorantiam hoc fecistis, sicut et principes vestri</i>, quia scilicet per principes seducti erant.</p><p title="III q. 47 a. 5 ad 1"><a name="48991"><span class="ref">[48991] IIIª q. 47 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod illa verba dicuntur ex persona colonorum vineae, per quos significantur rectores illius populi, qui eum cognoverunt esse heredem, inquantum cognoverunt eum esse Christum promissum in lege. Sed contra hanc responsionem videtur esse quod illa verba Psalmi, <i>postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam</i>, eidem dicuntur cui dicitur, filius meus es tu, ego hodie genui te. Si ergo cognoverunt eum esse illum cui dictum est, <i>postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam</i>, sequitur quod cognoverunt eum esse filium Dei. Chrysostomus etiam, ibidem, dicit quod <i>cognoverunt eum esse filium Dei</i>. Beda etiam dicit, super illud Luc. XXIII, <i>quia nesciunt quid faciunt, notandum, inquit, quod non pro eis orat qui, quem filium Dei intellexerunt, crucifigere quam confiteri maluerunt</i>. Sed ad hoc potest responderi quod cognoverunt eum esse filium Dei non per naturam, sed per excellentiam gratiae singularis. Possumus tamen dicere quod etiam verum Dei filium cognovisse dicuntur, quia evidentia signa huius rei habebant, quibus tamen assentire propter odium et invidiam noluerunt, ut eum cognoscerent esse filium Dei.</p><p title="III q. 47 a. 5 ad 2"><a name="48992"><span class="ref">[48992] IIIª q. 47 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ante illa verba praemittitur, <i>si opera non fecissem in eis quae nemo alius fecit, peccatum non haberent</i>, et postea subditur, <i>nunc autem viderunt, et oderunt et me et patrem meum</i>. Per quod ostenditur quod, videntes opera Christi mirifica, ex odio processit quod eum filium Dei non cognoverunt.</p><p title="III q. 47 a. 5 ad 3"><a name="48993"><span class="ref">[48993] IIIª q. 47 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ignorantia affectata non excusat a culpa sed magis videtur culpam aggravare, ostendit enim hominem sic vehementer esse affectum ad peccandum quod vult ignorantiam incurrere ne peccatum vitet. Et ideo Iudaei peccaverunt, non solum hominis Christi, sed tanquam Dei crucifixores.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="III q. 47 a. 6 arg. 1"><a name="48994"><span class="ref">[48994] IIIª q. 47 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod peccatum crucifigentium Christum non fuerit gravissimum. Non enim est gravissimum peccatum quod excusationem habet. Sed ipse dominus excusavit peccatum crucifigentium eum, dicens, <i>pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt</i>. Non ergo peccatum eorum fuit gravissimum.</p><p title="III q. 47 a. 6 arg. 2"><a name="48995"><span class="ref">[48995] IIIª q. 47 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, dominus dixit Pilato, Ioan. XIX, <i>qui tradidit me tibi, maius peccatum habet</i>. Ipse autem Pilatus fecit Christum crucifigi per suos ministros. Ergo videtur fuisse maius peccatum Iudae proditoris peccato crucifigentium Christum.</p><p title="III q. 47 a. 6 arg. 3"><a name="48996"><span class="ref">[48996] IIIª q. 47 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, secundum philosophum, in V Ethic., <i>nullus patitur iniustum volens</i>, et, sicut ipse ibidem dicit, <i>nullo patiente iniustum, nullus facit iniustum</i>. Ergo volenti nullus facit iniustum. Sed Christus voluntarie est passus, ut supra habitum est. Non ergo iniustum fecerunt crucifixores Christi. Et ita eorum peccatum non est gravissimum.</p><p title="III q. 47 a. 6 s. c."><a name="48997"><span class="ref">[48997] IIIª q. 47 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod super illud Matth. XXIII, <i>et vos implete mensuram patrum vestrorum</i>, dicit Chrysostomus, <i>quantum ad veritatem, excesserunt mensuram patrum suorum. Illi enim homines occiderunt, isti Deum crucifixerunt</i>.</p><p title="III q. 47 a. 6 co."><a name="48998"><span class="ref">[48998] IIIª q. 47 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, principes Iudaeorum cognoverunt Christum, et si aliqua ignorantia fuit in eis, fuit ignorantia affectata, quae eos non poterat excusare. Et ideo peccatum eorum fuit gravissimum, tum ex genere peccati; tum ex malitia voluntatis. Minores autem Iudaei gravissime peccaverunt quantum ad genus peccati, in aliquo tamen diminuebatur eorum peccatum propter eorum ignorantiam. Unde super illud Luc. XXIII, nesciunt quid faciunt, dicit Beda, <i>pro illis rogat qui nescierunt quod fecerunt, zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam</i>. Multo autem magis fuit excusabile peccatum gentilium per quorum manus Christus crucifixus est, qui legis scientiam non habebant.</p><p title="III q. 47 a. 6 ad 1"><a name="48999"><span class="ref">[48999] IIIª q. 47 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod excusatio illa domini non refertur ad principes Iudaeorum, sed ad minores de populo, sicut dictum est.</p><p title="III q. 47 a. 6 ad 2"><a name="49000"><span class="ref">[49000] IIIª q. 47 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Iudas tradidit Christum, non Pilato, sed principibus sacerdotum, qui tradiderunt eum Pilato, secundum illud Ioan. XVIII, <i>gens tua et pontifices tui tradiderunt te mihi</i>. Horum tamen omnium peccatum fuit maius quam Pilati, qui timore Caesaris Christum occidit; et etiam quam peccatum militum, qui mandato praesidis Christum crucifixerunt; non ex cupiditate, sicut Iudas, nec ex invidia et odio, sicut principes sacerdotum.</p><p title="III q. 47 a. 6 ad 3"><a name="49001"><span class="ref">[49001] IIIª q. 47 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Christus voluit quidem suam passionem, sicut et Deus eam voluit, iniquam tamen actionem Iudaeorum noluit. Et ideo occisores Christi ab iniustitia non excusantur. Et tamen ille qui occidit hominem, iniuriam facit non solum homini, sed etiam Deo et reipublicae, sicut etiam et ille qui occidit seipsum, ut philosophus dicit, in V Ethic. Unde David damnavit illum ad mortem qui <i>non timuerat mittere manum ut occideret Christum domini</i>, quamvis eo petente, ut legitur II Reg. I.</p></div></div><div class="q" id="q48"><h2>Quaestio 48</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 48 pr."><a name="49002"><span class="ref">[49002] IIIª q. 48 pr.</span></a> Deinde considerandum est de effectu passionis Christi. Et primo, de modo efficiendi; secundo, de ipso effectu. Circa primum quaeruntur sex. Primo, utrum passio Christi causaverit nostram salutem per modum meriti. Secundo, utrum per modum satisfactionis. Tertio, utrum per modum sacrificii. Quarto, utrum per modum redemptionis. Quinto, utrum esse redemptorem sit proprium Christi. Sexto, utrum causaverit effectum nostrae salutis per modum efficientiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 48 a. 1 arg. 1"><a name="49003"><span class="ref">[49003] IIIª q. 48 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod passio Christi non causaverit nostram salutem per modum meriti. Passionum enim principia non sunt in nobis. Nullus autem meretur vel laudatur nisi per id cuius principium est in ipso. Ergo passio Christi nihil est operata per modum meriti.</p><p title="III q. 48 a. 1 arg. 2"><a name="49004"><span class="ref">[49004] IIIª q. 48 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Christus ab initio suae conceptionis meruit et sibi et nobis, ut supra dictum est. Sed superfluum est iterum mereri id quod alias meruerat. Ergo Christus per suam passionem non meruit nostram salutem.</p><p title="III q. 48 a. 1 arg. 3"><a name="49005"><span class="ref">[49005] IIIª q. 48 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, radix merendi est caritas. Sed caritas Christi non fuit magis augmentata in passione quam ante. Ergo non magis meruit salutem nostram patiendo quam ante fecerat.</p><p title="III q. 48 a. 1 s. c."><a name="49006"><span class="ref">[49006] IIIª q. 48 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod, super illud Philipp. II, <i>propter quod et Deus exaltavit illum</i> etc., dicit Augustinus, <i>humilitas passionis claritatis est meritum, claritas humilitatis est praemium</i>. Sed ipse clarificatus est non solum in seipso, sed etiam in suis fidelibus, ut ipse dicit, Ioan. XVII. Ergo videtur quod ipse meruit salutem suorum fidelium.</p><p title="III q. 48 a. 1 co."><a name="49007"><span class="ref">[49007] IIIª q. 48 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, Christo data est gratia non solum sicut singulari personae, sed inquantum est caput Ecclesiae, ut scilicet ab ipso redundaret ad membra. Et ideo opera Christi hoc modo se habent tam ad se quam ad sua membra, sicut se habent opera alterius hominis in gratia constituti ad ipsum. Manifestum est autem quod quicumque in gratia constitutus propter iustitiam patitur, ex hoc ipso meretur sibi salutem, secundum illud Matth. V, <i>beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam</i>. Unde Christus non solum per suam passionem sibi, sed etiam omnibus suis membris meruit salutem.</p><p title="III q. 48 a. 1 ad 1"><a name="49008"><span class="ref">[49008] IIIª q. 48 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod passio inquantum huiusmodi, habet principium ab exteriori. Sed secundum quod eam aliquis voluntarie sustinet, habet principium ab interiori.</p><p title="III q. 48 a. 1 ad 2"><a name="49009"><span class="ref">[49009] IIIª q. 48 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Christus a principio suae conceptionis meruit nobis salutem aeternam, sed ex parte nostra erant impedimenta quaedam, quibus impediebamur consequi effectum praecedentium meritorum. Unde, ad removendum illa impedimenta, oportuit Christum pati, ut supra dictum est.</p><p title="III q. 48 a. 1 ad 3"><a name="49010"><span class="ref">[49010] IIIª q. 48 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod passio Christi habuit aliquem effectum quem non habuerunt praecedentia merita, non propter maiorem caritatem, sed propter genus operis, quod erat conveniens tali effectui, ut patet ex rationibus supra inductis de convenientia passionis Christi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 48 a. 2 arg. 1"><a name="49011"><span class="ref">[49011] IIIª q. 48 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod passio Christi non causaverit nostram salutem per modum satisfactionis. Eiusdem enim videtur esse satisfacere cuius est peccare, sicut patet in aliis poenitentiae partibus; eiusdem enim est conteri et confiteri cuius est peccare. Sed Christus non peccavit, secundum illud I Pet. II, <i>qui peccatum non fecit</i>. Ergo ipse non satisfecit propria passione.</p><p title="III q. 48 a. 2 arg. 2"><a name="49012"><span class="ref">[49012] IIIª q. 48 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, nulli satisfit per maiorem offensam. Sed maxima offensa fuit perpetrata in Christi passione, quia gravissime peccaverunt qui eum occiderunt, ut supra dictum est. Ergo videtur quod per passionem Christi non potuit Deo satisfieri.</p><p title="III q. 48 a. 2 arg. 3"><a name="49013"><span class="ref">[49013] IIIª q. 48 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, satisfactio importat aequalitatem quandam ad culpam, cum sit actus iustitiae. Sed passio Christi non videtur esse aequalis omnibus peccatis humani generis, quia Christus non est passus secundum divinitatem, sed secundum carnem, secundum illud I Pet. IV, Christo igitur passo in carne; anima autem, in qua est peccatum, potior est quam caro. Non ergo Christus sua passione satisfecit pro peccatis nostris.</p><p title="III q. 48 a. 2 s. c."><a name="49014"><span class="ref">[49014] IIIª q. 48 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod ex persona eius dicitur in Psalmo, <i>quae non rapui, tunc exsolvebam</i>. Non autem exsolvit qui perfecte non satisfecit. Ergo videtur quod Christus patiendo satisfecerit perfecte pro peccatis nostris.</p><p title="III q. 48 a. 2 co."><a name="49015"><span class="ref">[49015] IIIª q. 48 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ille proprie satisfacit pro offensa qui exhibet offenso id quod aeque vel magis diligit quam oderit offensam. Christus autem, ex caritate et obedientia patiendo, maius aliquid Deo exhibuit quam exigeret recompensatio totius offensae humani generis. Primo quidem, propter magnitudinem caritatis ex qua patiebatur. Secundo, propter dignitatem vitae suae, quam pro satisfactione ponebat, quae erat vita Dei et hominis. Tertio, propter generalitatem passionis et magnitudinem doloris assumpti, ut supra dictum est. Et ideo passio Christi non solum sufficiens, sed etiam superabundans satisfactio fuit pro peccatis humani generis, secundum illud I Ioan. II, <i>ipse est propitiatio pro peccatis nostris, non pro nostris autem tantum, sed etiam pro totius mundi</i>.</p><p title="III q. 48 a. 2 ad 1"><a name="49016"><span class="ref">[49016] IIIª q. 48 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod caput et membra sunt quasi una persona mystica. Et ideo satisfactio Christi ad omnes fideles pertinet sicut ad sua membra. Inquantum etiam duo homines sunt unum in caritate, unus pro alio satisfacere potest, ut infra patebit. Non autem est similis ratio de confessione et contritione, quia satisfactio consistit in actu exteriori, ad quem assumi possunt instrumenta; inter quae computantur etiam amici.</p><p title="III q. 48 a. 2 ad 2"><a name="49017"><span class="ref">[49017] IIIª q. 48 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod maior fuit caritas Christi patientis quam malitia crucifigentium. Et ideo plus potuit Christus satisfacere sua passione quam crucifixores offendere occidendo, in tantum quod passio Christi sufficiens fuit, et superabundans, ad satisfaciendum pro peccatis crucifigentium ipsum.</p><p title="III q. 48 a. 2 ad 3"><a name="49018"><span class="ref">[49018] IIIª q. 48 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod dignitas carnis Christi non est aestimanda solum secundum carnis naturam, sed secundum personam assumentem, inquantum scilicet erat caro Dei, ex quo habebat dignitatem infinitam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 48 a. 3 arg. 1"><a name="49019"><span class="ref">[49019] IIIª q. 48 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod passio Christi non fuerit operata per modum sacrificii. Veritas enim debet respondere figurae. Sed in sacrificiis veteris legis, quae erant figurae Christi, nunquam offerebatur caro humana, quinimmo haec sacrificia nefanda habebantur, secundum illud Psalmi, <i>effuderunt sanguinem innocentem, sanguinem filiorum suorum et filiarum, quas sacrificaverunt sculptilibus Chanaan</i>. Ergo videtur quod passio Christi sacrificium dici non possit.</p><p title="III q. 48 a. 3 arg. 2"><a name="49020"><span class="ref">[49020] IIIª q. 48 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, in X de Civ. Dei, quod <i>sacrificium visibile invisibilis sacrificii sacramentum, idest sacrum signum, est</i>. Sed passio Christi non est signum, sed magis significatum per alia signa. Ergo videtur quod passio Christi non sit sacrificium.</p><p title="III q. 48 a. 3 arg. 3"><a name="49021"><span class="ref">[49021] IIIª q. 48 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, quicumque offert sacrificium, aliquid sacrum facit, ut ipsum nomen sacrificii demonstrat. Illi autem qui Christum occiderunt, non fecerunt aliquod sacrum, sed magnam malitiam perpetraverunt. Ergo passio Christi magis fuit maleficium quam sacrificium.</p><p title="III q. 48 a. 3 s. c."><a name="49022"><span class="ref">[49022] IIIª q. 48 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod apostolus dicit, Ephes. V, <i>tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis</i>.</p><p title="III q. 48 a. 3 co."><a name="49023"><span class="ref">[49023] IIIª q. 48 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod sacrificium proprie dicitur aliquid factum in honorem proprie Deo debitum, ad eum placandum. Et inde est quod Augustinus dicit, in X de Civ. Dei, <i>verum sacrificium est omne opus quod agitur ut sancta societate Deo inhaereamus, relatum scilicet ad illum finem boni quo veraciter beati esse possumus. Christus autem</i>, ut ibidem subditur, <i>seipsum obtulit in passione pro nobis</i>, et hoc ipsum opus, quod voluntarie passionem sustinuit, fuit Deo maxime acceptum, utpote ex caritate proveniens. Unde manifestum est quod passio Christi fuit verum sacrificium. Et, sicut ipse postea subdit in eodem libro, <i>huius veri sacrificii multiplicia variaque signa erant sacrificia prisca sanctorum, cum hoc unum per multa figuraretur, tanquam verbis multis res una diceretur, ut sine fastidio multum commendaretur; et, cum quatuor considerentur in omni sacrificio</i>, ut Augustinus dicit in IV de Trin., scilicet <i>cui offeratur, a quo offeratur, quid offeratur, pro quibus offeratur, idem ipse qui unus verusque mediator per sacrificium pacis reconciliat nos Deo, unum cum illo maneret cui offerebat, unum in se faceret pro quibus offerebat, unus ipse esset qui offerebat, et quod offerebat</i>.</p><p title="III q. 48 a. 3 ad 1"><a name="49024"><span class="ref">[49024] IIIª q. 48 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet veritas respondeat figurae quantum ad aliquid, non tamen quantum ad omnia, quia oportet quod veritas figuram excedat. Et ideo convenienter figura huius sacrificii, quo caro Christi offertur pro nobis, fuit caro, non hominum, sed aliorum animalium significantium carnem Christi. Quae est perfectissimum sacrificium. Primo quidem quia, ex eo quod est humanae naturae caro, congrue pro hominibus offertur, et ab eis sumitur sub sacramento. Secundo quia, ex eo quod erat passibilis et mortalis, apta erat immolationi. Tertio quia, ex hoc quod erat sine peccato, efficax erat ad emundanda peccata. Quarto quia, ex eo quod erat caro ipsius offerentis, erat Deo accepta propter caritatem suam carnem offerentis. Unde Augustinus dicit, in IV de Trin., <i>quid tam congruenter ab hominibus sumeretur quod pro eis offerretur, quam humana caro? Et quid tam aptum huic immolationi quam caro mortalis? Et quid tam mundum pro mundandis vitiis mortalium quam sine contagione carnalis concupiscentiae caro nata in utero et ex utero virginali? Et quid tam grate offerri et suscipi posset quam caro sacrificii nostri, corpus effectum sacerdotis nostri?</i></p><p title="III q. 48 a. 3 ad 2"><a name="49025"><span class="ref">[49025] IIIª q. 48 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Augustinus ibi loquitur de sacrificiis visibilibus figuralibus. Et tamen ipsa passio Christi, licet sit aliquid significatum per alia sacrificia figuralia, est tamen signum alicuius rei observandae a nobis, secundum illud I Pet. IV, <i>Christo igitur passo in carne, et vos eadem cogitatione armamini, quia qui passus est in carne, desiit a peccatis; ut iam non hominum desideriis, sed voluntati Dei, quod reliquum est in carne vivat temporis</i>.</p><p title="III q. 48 a. 3 ad 3"><a name="49026"><span class="ref">[49026] IIIª q. 48 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod passio Christi ex parte occidentium ipsum fuit maleficium, sed ex parte ipsius ex caritate patientis fuit sacrificium. Unde hoc sacrificium ipse Christus obtulisse dicitur, non autem illi qui eum occiderunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 48 a. 4 arg. 1"><a name="49027"><span class="ref">[49027] IIIª q. 48 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod passio Christi non fuerit operata nostram salutem per modum redemptionis. Nullus enim emit vel redimit quod suum esse non desiit. Sed homines nunquam desierunt esse Dei, secundum illud Psalmi, <i>domini est terra et plenitudo eius, orbis terrarum et universi qui habitant in eo</i>. Ergo videtur quod Christus non redemerit nos sua passione.</p><p title="III q. 48 a. 4 arg. 2"><a name="49028"><span class="ref">[49028] IIIª q. 48 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut Augustinus dicit, XIII de Trin., <i>Diabolus a Christo iustitia superandus fuit</i>. Sed hoc exigit iustitia, ut ille qui invasit dolose rem alienam, debeat privari, quia <i>fraus et dolus nemini debet patrocinari</i>, ut etiam iura humana dicunt. Cum ergo Diabolus creaturam Dei, scilicet hominem, dolose deceperit et sibi subiugaverit, videtur quod non debuit homo per modum redemptionis ab eius eripi potestate.</p><p title="III q. 48 a. 4 arg. 3"><a name="49029"><span class="ref">[49029] IIIª q. 48 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, quicumque emit aut redimit aliquid, pretium solvit ei qui possidebat. Sed Christus non solvit sanguinem suum, qui dicitur esse pretium redemptionis nostrae, Diabolo, qui nos captivos tenebat. Non ergo Christus sua passione nos redemit.</p><p title="III q. 48 a. 4 s. c."><a name="49030"><span class="ref">[49030] IIIª q. 48 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur I Pet. I, <i>non corruptibilibus auro vel argento redempti estis de vana vestra conversatione paternae traditionis, sed pretioso sanguine, quasi agni immaculati et incontaminati, Christi</i>. Et Galat. III dicitur, <i>Christus nos redemit de maledicto legis, factus pro nobis maledictum</i>. Dicitur autem pro nobis factus maledictum, inquantum pro nobis passus est in ligno, ut supra dictum est. Ergo per passionem suam nos redemit.</p><p title="III q. 48 a. 4 co."><a name="49031"><span class="ref">[49031] IIIª q. 48 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod per peccatum dupliciter homo obligatus erat. Primo quidem, servitute peccati, quia <i>qui facit peccatum, servus est peccati</i>, ut dicitur Ioan. VIII; et II Pet. II, <i>a quo quis superatus est, huic et servus addictus est</i>. Quia igitur Diabolus hominem superaverat inducendo eum ad peccatum, homo servituti Diaboli addictus erat. Secundo, quantum ad reatum poenae, quo homo erat obligatus secundum Dei iustitiam. Et haec est servitus quaedam, ad servitutem enim pertinet quod aliquis patiatur quod non vult, cum liberi hominis sit uti seipso ut vult. Igitur, quia passio Christi fuit sufficiens et superabundans satisfactio pro peccato et reatu generis humani, eius passio fuit quasi quoddam pretium, per quod liberati sumus ab utraque obligatione. Nam ipsa satisfactio qua quis satisfacit sive pro se sive pro alio, pretium quoddam dicitur quo se redimit a peccato et poena, secundum illud Dan. IV, <i>peccata tua eleemosynis redime</i>. Christus autem satisfecit, non quidem pecuniam dando aut aliquid huiusmodi, sed dando id quod fuit maximum, seipsum, pro nobis. Et ideo passio Christi dicitur esse nostra redemptio.</p><p title="III q. 48 a. 4 ad 1"><a name="49032"><span class="ref">[49032] IIIª q. 48 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod homo dicitur esse Dei dupliciter. Uno modo, inquantum subiicitur potestati eius. Et hoc modo nunquam homo desiit Dei esse, secundum illud Dan. IV, <i>dominatur excelsus in regno hominum, et cuicumque voluerit, dabit illud</i>. Alio modo, per unionem caritatis ad eum, secundum quod dicitur Rom. VIII, <i>si quis spiritum Christi non habet, hic non est eius</i>. Primo igitur modo, nunquam homo desiit esse Dei. Secundo modo, desiit esse Dei per peccatum. Et ideo, inquantum fuit a peccato liberatus, Christo passo satisfaciente, dicitur per passionem Christi esse redemptus.</p><p title="III q. 48 a. 4 ad 2"><a name="49033"><span class="ref">[49033] IIIª q. 48 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod homo peccando obligatus erat et Deo et Diabolo. Quantum enim ad culpam, Deum offenderat, et Diabolo se subdiderat, ei consentiens. Unde ratione culpae non erat factus servus Dei, sed potius, a Dei servitute recedens, Diaboli servitutem incurrerat, Deo iuste hoc permittente propter offensam in se commissam. Sed quantum ad poenam, principaliter homo erat Deo obligatus, sicut summo iudici, Diabolo autem tanquam tortori, secundum illud Matth. V, <i>ne forte tradat te adversarius tuus iudici, et iudex tradat te ministro</i>, idest Angelo poenarum crudeli, ut Chrysostomus dicit. Quamvis igitur Diabolus iniuste, quantum in ipso erat, hominem, sua fraude deceptum, sub servitute teneret, et quantum ad culpam et quantum ad poenam, iustum tamen erat hoc hominem pati, Deo hoc permittente quantum ad culpam, et ordinante quantum ad poenam. Et ideo per respectum ad Deum iustitia exigebat quod homo redimeretur, non autem per respectum ad Diabolum.</p><p title="III q. 48 a. 4 ad 3"><a name="49034"><span class="ref">[49034] IIIª q. 48 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, quia redemptio requirebatur ad hominis liberationem per respectum ad Deum, non autem per respectum ad Diabolum; non erat pretium solvendum Diabolo, sed Deo. Et ideo Christus sanguinem suum, qui est pretium nostrae redemptionis, non dicitur obtulisse Diabolo, sed Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="III q. 48 a. 5 arg. 1"><a name="49035"><span class="ref">[49035] IIIª q. 48 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod esse redemptorem non sit proprium Christi. Dicitur enim in Psalmo, <i>redemisti me, domine Deus veritatis</i>. Sed esse dominum Deum veritatis convenit toti Trinitati. Non ergo est proprium Christo.</p><p title="III q. 48 a. 5 arg. 2"><a name="49036"><span class="ref">[49036] IIIª q. 48 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, ille dicitur redimere qui dat pretium redemptionis. Sed Deus pater dedit filium suum redemptionem pro peccatis nostris, secundum illud Psalmi, <i>redemptionem misit dominus populo suo</i>; Glossa, <i>idest Christum, qui dat redemptionem captivis</i>. Ergo non solum Christus, sed etiam Deus pater nos redemit.</p><p title="III q. 48 a. 5 arg. 3"><a name="49037"><span class="ref">[49037] IIIª q. 48 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, non solum passio Christi, sed etiam aliorum sanctorum, proficua fuit ad nostram salutem, secundum illud Coloss. I, <i>gaudeo in passionibus pro vobis, et adimpleo ea quae desunt passionum Christi in carne mea pro corpore eius</i>, quod est Ecclesia. Ergo non solum Christus debet dici redemptor, sed etiam alii sancti.</p><p title="III q. 48 a. 5 s. c."><a name="49038"><span class="ref">[49038] IIIª q. 48 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Galat. III, <i>Christus nos redemit de maledicto legis, factus pro nobis maledictum</i>. Sed solus Christus factus est pro nobis maledictum. Ergo solus Christus debet dici noster redemptor.</p><p title="III q. 48 a. 5 co."><a name="49039"><span class="ref">[49039] IIIª q. 48 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ad hoc quod aliquis redimat, duo requiruntur, scilicet actus solutionis, et pretium solutum. Si enim aliquis solvat pro redemptione alicuius rei pretium, si non est suum, sed alterius, non dicitur ipse redimere principaliter, sed magis ille cuius est pretium. Pretium autem redemptionis nostrae est sanguis Christi, vel vita eius corporalis quae est in sanguine, quam ipse Christus exsolvit. Unde utrumque istorum ad Christum pertinet immediate inquantum est homo, sed ad totam Trinitatem sicut ad causam primam et remotam, cuius erat et ipsa vita Christi sicut primi auctoris, et a qua inspiratum fuit ipsi homini Christo ut pateretur pro nobis. Et ideo esse immediate redemptorem est proprium Christi inquantum est homo, quamvis ipsa redemptio possit attribui toti Trinitati sicut primae causae.</p><p title="III q. 48 a. 5 ad 1"><a name="49040"><span class="ref">[49040] IIIª q. 48 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Glossa sic exponit, <i>tu, Deus veritatis, redemisti me in Christo clamante, in manus tuas, domine, commendo spiritum meum</i>. Et sic redemptio immediate pertinet ad hominem Christum, principaliter autem ad Deum.</p><p title="III q. 48 a. 5 ad 2"><a name="49041"><span class="ref">[49041] IIIª q. 48 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod pretium redemptionis nostrae homo Christus solvit immediate, sed de mandato patris sicut primordialis auctoris.</p><p title="III q. 48 a. 5 ad 3"><a name="49042"><span class="ref">[49042] IIIª q. 48 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod passiones sanctorum proficiunt Ecclesiae, non quidem per modum redemptionis, sed per modum exhortationis et exempli, secundum illud II Cor. I, <i>sive tribulamur pro vestra exhortatione et salute</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="III q. 48 a. 6 arg. 1"><a name="49043"><span class="ref">[49043] IIIª q. 48 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod passio Christi non fuerit operata nostram salutem per modum efficientiae. Causa enim efficiens nostrae salutis est magnitudo divinae virtutis, secundum illud Isaiae LIX, <i>ecce, non est abbreviata manus eius, ut salvare non possit</i>. Christus autem crucifixus est ex infirmitate, ut dicitur II Cor. XIII. Non ergo passio Christi efficienter operata est salutem nostram.</p><p title="III q. 48 a. 6 arg. 2"><a name="49044"><span class="ref">[49044] IIIª q. 48 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, nullum agens corporale efficienter agit nisi per contactum, unde etiam et Christus tangendo mundavit leprosum, <i>ut ostenderet carnem suam salutiferam virtutem habere</i>, sicut Chrysostomus dicit. Sed passio Christi non potuit contingere omnes homines. Ergo non potuit efficienter operari omnium hominum salutem.</p><p title="III q. 48 a. 6 arg. 3"><a name="49045"><span class="ref">[49045] IIIª q. 48 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, non videtur eiusdem esse operari per modum meriti, et per modum efficientiae, quia ille qui meretur, expectat effectum ab alio. Sed passio Christi operata est nostram salutem per modum meriti. Non ergo per modum efficientiae.</p><p title="III q. 48 a. 6 s. c."><a name="49046"><span class="ref">[49046] IIIª q. 48 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur I Cor. I, quod <i>verbum crucis his qui salvi fiunt est virtus Dei</i>. Sed virtus Dei efficienter operatur nostram salutem. Ergo passio Christi in cruce efficienter operata est nostram salutem.</p><p title="III q. 48 a. 6 co."><a name="49047"><span class="ref">[49047] IIIª q. 48 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod duplex est efficiens, principale, et instrumentale. Efficiens quidem principale humanae salutis Deus est. Quia vero humanitas Christi est divinitatis instrumentum, ut supra dictum est, ex consequenti omnes actiones et passiones Christi instrumentaliter operantur, in virtute divinitatis, ad salutem humanam. Et secundum hoc, passio Christi efficienter causat salutem humanam.</p><p title="III q. 48 a. 6 ad 1"><a name="49048"><span class="ref">[49048] IIIª q. 48 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod passio Christi, relata ad Christi carnem, congruit infirmitati assumptae, relata vero ad divinitatem, consequitur ex ea infinitam virtutem, secundum illud I Cor. I, <i>quod infirmum est Dei, fortius est hominibus</i>; quia scilicet ipsa infirmitas Christi, inquantum est Dei, habet virtutem excedentem omnem virtutem humanam.</p><p title="III q. 48 a. 6 ad 2"><a name="49049"><span class="ref">[49049] IIIª q. 48 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod passio Christi, licet sit corporalis, habet tamen spiritualem virtutem ex divinitate unita. Et ideo per spiritualem contactum efficaciam sortitur, scilicet per fidem et fidei sacramenta, secundum illud apostoli, <i>quem proposuit propitiatorem per fidem in sanguine eius</i>.</p><p title="III q. 48 a. 6 ad 3"><a name="49050"><span class="ref">[49050] IIIª q. 48 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod passio Christi, secundum quod comparatur ad divinitatem eius, agit per modum efficientiae; inquantum vero comparatur ad voluntatem animae Christi, agit per modum meriti; secundum vero quod consideratur in ipsa carne Christi, agit per modum satisfactionis, inquantum per eam liberamur a reatu poenae; per modum vero redemptionis, inquantum per eam liberamur a servitute culpae; per modum autem sacrificii, inquantum per eam reconciliamur Deo, ut infra dicetur.</p></div></div><div class="q" id="q49"><h2>Quaestio 49</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 49 pr."><a name="49051"><span class="ref">[49051] IIIª q. 49 pr.</span></a> Deinde considerandum est de ipsis effectibus passionis Christi. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum per passionem Christi simus liberati a peccato. Secundo, utrum per eam simus liberati a potestate Diaboli. Tertio, utrum per eam simus liberati a reatu poenae. Quarto, utrum per eam simus Deo reconciliati. Quinto, utrum per eam sit nobis aperta ianua caeli. Sexto, utrum per eam Christus adeptus fuerit exaltationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 49 a. 1 arg. 1"><a name="49052"><span class="ref">[49052] IIIª q. 49 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod per passionem Christi non simus liberati a peccato. Liberare enim a peccato est proprium Dei secundum illud Isaiae XLIII, <i>ego sum qui deleo iniquitates tuas propter me</i>. Christus autem non est passus secundum quod Deus, sed secundum quod homo. Ergo passio Christi non liberavit nos a peccato.</p><p title="III q. 49 a. 1 arg. 2"><a name="49053"><span class="ref">[49053] IIIª q. 49 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, corporale non agit in spirituale. Sed passio Christi corporalis est, peccatum autem non est nisi in anima, quae est spiritualis creatura. Ergo passio Christi non potuit nos mundare a peccato.</p><p title="III q. 49 a. 1 arg. 3"><a name="49054"><span class="ref">[49054] IIIª q. 49 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, nullus potest liberari a peccato quod nondum commisit, sed quod in posterum est commissurus. Cum igitur multa peccata post Christi passionem sint commissa, et tota die committantur, videtur quod per passionem Christi non simus liberati a peccato.</p><p title="III q. 49 a. 1 arg. 4"><a name="49055"><span class="ref">[49055] IIIª q. 49 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, posita causa sufficienti, nihil aliud requiritur ad effectum inducendum. Requiruntur autem adhuc alia ad remissionem peccatorum, scilicet Baptismus et poenitentia. Ergo videtur quod passio Christi non sit sufficiens causa remissionis peccatorum.</p><p title="III q. 49 a. 1 arg. 5"><a name="49056"><span class="ref">[49056] IIIª q. 49 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, Proverb. X dicitur, <i>universa delicta operit caritas</i>; et XV dicitur, <i>per misericordiam et fidem purgantur peccata</i>. Sed multa sunt alia de quibus habemus fidem, et quae sunt provocativa caritatis. Ergo passio Christi non est propria causa remissionis peccatorum.</p><p title="III q. 49 a. 1 s. c."><a name="49057"><span class="ref">[49057] IIIª q. 49 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Apoc. I, <i>dilexit nos, et lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo</i>.</p><p title="III q. 49 a. 1 co."><a name="49058"><span class="ref">[49058] IIIª q. 49 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod passio Christi est propria causa remissionis peccatorum, tripliciter. Primo quidem, per modum provocantis ad caritatem. Quia, ut apostolus dicit, Rom. V, <i>commendat Deus suam caritatem in nobis, quoniam, cum inimici essemus, Christus pro nobis mortuus est</i>. Per caritatem autem consequimur veniam peccatorum, secundum illud Luc. VII, <i>dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum</i>. Secundo, passio Christi causat remissionem peccatorum per modum redemptionis. Quia enim ipse est caput nostrum, per passionem suam, quam ex caritate et obedientia sustinuit, liberavit nos, tanquam membra sua, a peccatis, quasi per pretium suae passionis, sicut si homo per aliquod opus meritorium quod manu exerceret, redimeret se a peccato quod pedibus commisisset. Sicut enim naturale corpus est unum, ex membrorum diversitate consistens, ita tota Ecclesia, quae est mysticum corpus Christi, computatur quasi una persona cum suo capite, quod est Christus. Tertio, per modum efficientiae, inquantum caro, secundum quam Christus passionem sustinuit, est instrumentum divinitatis, ex quo eius passiones et actiones operantur in virtute divina ad expellendum peccatum.</p><p title="III q. 49 a. 1 ad 1"><a name="49059"><span class="ref">[49059] IIIª q. 49 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet Christus non sit passus secundum quod Deus, tamen caro eius est divinitatis instrumentum. Et ex hoc passio eius habet quandam divinam virtutem ad expellendum peccatum, ut dictum est.</p><p title="III q. 49 a. 1 ad 2"><a name="49060"><span class="ref">[49060] IIIª q. 49 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod passio Christi, licet sit corporalis, sortitur tamen quandam spiritualem virtutem ex divinitate, cuius caro ei unita est instrumentum. Secundum quam quidem virtutem passio Christi est causa remissionis peccatorum.</p><p title="III q. 49 a. 1 ad 3"><a name="49061"><span class="ref">[49061] IIIª q. 49 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Christus sua passione a peccatis nos liberavit causaliter, idest, instituens causam nostrae liberationis, ex qua possent quaecumque peccata quandocumque remitti, vel praeterita vel praesentia vel futura, sicut si medicus faciat medicinam ex qua possint etiam quicumque morbi sanari, etiam in futurum.</p><p title="III q. 49 a. 1 ad 4"><a name="49062"><span class="ref">[49062] IIIª q. 49 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, quia passio Christi praecessit ut causa quaedam universalis remissionis peccatorum, sicut dictum est, necesse est quod singulis adhibeatur ad deletionem propriorum peccatorum. Hoc autem fit per Baptismum et poenitentiam et alia sacramenta, quae habent virtutem ex passione Christi, ut infra patebit.</p><p title="III q. 49 a. 1 ad 5"><a name="49063"><span class="ref">[49063] IIIª q. 49 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod etiam per fidem applicatur nobis passio Christi ad percipiendum fructum ipsius, secundum illud Rom. III, <i>quem proposuit Deus propitiatorem per fidem in sanguine eius</i>. Fides autem per quam a peccato mundamur, non est fides informis, quae potest esse etiam cum peccato, sed est fides formata per caritatem, ut sic passio Christi nobis applicetur non solum quantum ad intellectum, sed etiam quantum ad affectum. Et per hunc etiam modum peccata dimittuntur ex virtute passionis Christi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 49 a. 2 arg. 1"><a name="49064"><span class="ref">[49064] IIIª q. 49 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod per passionem Christi non simus liberati a potestate Diaboli. Ille enim non habet potestatem super aliquos, in quibus nihil sine permissione alterius facere potest. Sed Diabolus nunquam potuit aliquid in nocumentum hominum facere nisi ex permissione divina, sicut patet Iob I et II quod, potestate divinitus accepta, eum primo in rebus, et postea in corpore laesit. Et similiter Matth. VIII dicitur quod Daemones, nisi Christo concedente, non potuerunt porcos intrare. Ergo Diabolus nunquam habuit in hominibus potestatem. Et ita per passionem Christi non sumus a potestate Diaboli liberati.</p><p title="III q. 49 a. 2 arg. 2"><a name="49065"><span class="ref">[49065] IIIª q. 49 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Diabolus potestatem suam in hominibus exercet tentando et corporaliter vexando. Sed hoc adhuc in hominibus operatur, post Christi passionem. Ergo non sumus per passionem Christi ab eius potestate liberati.</p><p title="III q. 49 a. 2 arg. 3"><a name="49066"><span class="ref">[49066] IIIª q. 49 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, virtus passionis Christi in perpetuum durat, secundum illud Heb. X, <i>una oblatione consummavit sanctificatos in sempiternum</i>. Sed liberatio a potestate Diaboli nec est ubique, quia in multis partibus mundi adhuc sunt idololatrae, nec etiam erit semper, quia tempore Antichristi maxime suam potestatem exercebit in hominum nocumentum, de quo dicitur, II ad Thess. II, quod <i>eius adventus erit secundum operationem Satanae in omni virtute et signis et prodigiis mendacibus, et in omni seductione iniquitatis</i>. Ergo videtur quod passio Christi non sit causa liberationis humani generis a potestate Diaboli.</p><p title="III q. 49 a. 2 s. c."><a name="49067"><span class="ref">[49067] IIIª q. 49 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dominus dicit, Ioan. XII, passione imminente, <i>nunc princeps huius mundi eiicietur foras, et ego, si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad meipsum</i>. Est autem exaltatus a terra per crucis passionem. Ergo per eius passionem Diabolus est a potestate hominum eiectus.</p><p title="III q. 49 a. 2 co."><a name="49068"><span class="ref">[49068] IIIª q. 49 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa potestatem quam Diabolus in homines exercebat ante Christi passionem, tria sunt consideranda. Primum quidem est ex parte hominis, qui suo peccato meruit ut in potestatem traderetur Diaboli, per cuius tentationem fuerat superatus. Aliud autem est ex parte Dei, quem homo peccando offenderat, qui, per suam iustitiam, hominem reliquerat potestati Diaboli. Tertium autem est ex parte ipsius Diaboli, qui sua nequissima voluntate hominem a consecutione salutis impediebat. Quantum igitur ad primum, homo est a potestate Diaboli liberatus per passionem Christi, inquantum passio Christi est causa remissionis peccatorum, ut dictum est. Quantum autem ad secundum, dicendum quod passio Christi nos a potestate Diaboli liberavit, inquantum nos Deo reconciliavit, ut infra dicetur. Quantum vero ad tertium, passio Christi nos a Diabolo liberavit, inquantum in passione Christi excessit modum potestatis sibi traditae a Deo, machinando in mortem Christi, qui non habebat meritum mortis, cum esset absque peccato. Unde Augustinus dicit, in XIII de Trin., <i>iustitia Christi Diabolus victus est, quia, cum in eo nihil morte dignum inveniret, occidit eum tamen; et utique iustum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debito occidit</i>.</p><p title="III q. 49 a. 2 ad 1"><a name="49069"><span class="ref">[49069] IIIª q. 49 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod non dicitur sic Diabolus in homines potestatem habuisse quasi posset eis nocere Deo non permittente. Sed quia iuste permittebatur nocere hominibus, quos tentando ad suum consensum perduxerat.</p><p title="III q. 49 a. 2 ad 2"><a name="49070"><span class="ref">[49070] IIIª q. 49 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Diabolus etiam nunc quidem potest, Deo permittente, homines tentare quantum ad animam, et vexare quantum ad corpus, sed tamen praeparatum est homini remedium ex passione Christi, quo se potest tueri contra hostis impugnationes, ne deducatur in interitum mortis aeternae. Et quicumque ante passionem Christi Diabolo resistebant, per fidem passionis Christi hoc facere poterant, licet, passione Christi nondum peracta, quantum ad aliquid nullus potuerit Diaboli manus evadere, ut scilicet non descenderet in Infernum. A quo, post passionem Christi, se possunt homines eius virtute tueri.</p><p title="III q. 49 a. 2 ad 3"><a name="49071"><span class="ref">[49071] IIIª q. 49 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Deus permittit Diabolo posse decipere homines certis personis, temporibus et locis, secundum occultam rationem iudiciorum suorum. Semper tamen per passionem Christi est paratum hominibus remedium se tuendi contra nequitias Daemonum, etiam tempore Antichristi. Sed si aliqui hoc remedio uti negligant, nil deperit efficaciae passionis Christi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 49 a. 3 arg. 1"><a name="49072"><span class="ref">[49072] IIIª q. 49 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod per passionem Christi non fuerunt homines liberati a poena peccati. Praecipua enim poena peccati est aeterna damnatio. Sed illi qui damnati erant in Inferno pro suis peccatis, non sunt per Christi passionem liberati, quia <i>in Inferno nulla est redemptio</i>. Ergo videtur quod passio Christi non liberavit homines a poena.</p><p title="III q. 49 a. 3 arg. 2"><a name="49073"><span class="ref">[49073] IIIª q. 49 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, illis qui sunt liberati a reatu poenae, non est aliqua poena iniungenda. Sed poenitentibus iniungitur poena satisfactoria. Non ergo per passionem Christi sunt homines liberati a reatu poenae.</p><p title="III q. 49 a. 3 arg. 3"><a name="49074"><span class="ref">[49074] IIIª q. 49 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, mors est poena peccati, secundum illud Rom. VI, stipendia peccati mors. Sed adhuc post passionem Christi homines moriuntur. Ergo videtur quod per passionem Christi non sumus a reatu poenae liberati.</p><p title="III q. 49 a. 3 s. c."><a name="49075"><span class="ref">[49075] IIIª q. 49 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Isaiae LIII, <i>vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit</i>.</p><p title="III q. 49 a. 3 co."><a name="49076"><span class="ref">[49076] IIIª q. 49 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod per passionem Christi liberati sumus a reatu poenae dupliciter. Uno modo, directe, inquantum scilicet passio Christi fuit sufficiens et superabundans satisfactio pro peccatis totius humani generis. Exhibita autem satisfactione sufficienti, tollitur reatus poenae. Alio modo, indirecte, inquantum scilicet passio Christi est causa remissionis peccati, in quo fundatur reatus poenae.</p><p title="III q. 49 a. 3 ad 1"><a name="49077"><span class="ref">[49077] IIIª q. 49 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod passio Christi sortitur effectum suum in illis quibus applicatur per fidem et caritatem, et per fidei sacramenta. Et ideo damnati in Inferno, qui praedicto modo passioni Christi non coniunguntur, effectum eius percipere non possunt.</p><p title="III q. 49 a. 3 ad 2"><a name="49078"><span class="ref">[49078] IIIª q. 49 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut dictum est, ad hoc quod consequamur effectum passionis Christi, oportet nos ei configurari. Configuramur autem ei in Baptismo sacramentaliter, secundum illud Rom. VI, <i>consepulti sumus ei per Baptismum in mortem</i>. Unde baptizatis nulla poena satisfactoria imponitur, quia sunt totaliter liberati per satisfactionem Christi. Quia vero <i>Christus semel tantum pro peccatis nostris mortuus est</i>, ut dicitur I Pet. III, ideo non potest homo secundario configurari morti Christi per sacramentum Baptismi. Unde oportet quod illi qui post Baptismum peccant, configurentur Christo patienti per aliquid poenalitatis vel passionis quam in seipsis sustineant. Quae tamen multo minor sufficit quam esset condigna peccato, cooperante satisfactione Christi.</p><p title="III q. 49 a. 3 ad 3"><a name="49079"><span class="ref">[49079] IIIª q. 49 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod satisfactio Christi habet effectum in nobis inquantum incorporamur ei ut membra capiti, sicut supra dictum est. Membra autem oportet capiti esse conformia. Et ideo, sicut Christus primo quidem habuit gratiam in anima cum passibilitate corporis, et per passionem ad gloriam immortalitatis pervenit; ita et nos, qui sumus membra eius, per passionem ipsius liberamur quidem a reatu cuiuslibet poenae, ita tamen quod primo recipimus in anima spiritum adoptionis filiorum, quo adscribimur ad hereditatem gloriae immortalitatis, adhuc corpus passibile et mortale habentes; postmodum vero, configurati passionibus et morti Christi, in gloriam immortalem perducimur; secundum illud apostoli, Rom. VIII, <i>si filii Dei, et heredes, heredes quidem Dei, coheredes autem Christi, si tamen compatimur, ut simul glorificemur</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 49 a. 4 arg. 1"><a name="49080"><span class="ref">[49080] IIIª q. 49 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod per passionem Christi non simus Deo reconciliati. Reconciliatio enim non habet locum inter amicos. Sed Deus semper dilexit nos, secundum illud Sap. XI, <i>diligis omnia quae sunt, et nihil odisti eorum quae fecisti</i>. Ergo passio Christi non reconciliavit nos Deo.</p><p title="III q. 49 a. 4 arg. 2"><a name="49081"><span class="ref">[49081] IIIª q. 49 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, non potest idem esse principium et effectus, unde gratia, quae est principium merendi, non cadit sub merito. Sed dilectio Dei est principium passionis Christi, secundum illud Ioan. III, <i>sic Deus dilexit mundum ut filium suum unigenitum daret</i>. Non ergo videtur quod per passionem Christi simus reconciliati Deo, ita quod de novo nos amare inciperet.</p><p title="III q. 49 a. 4 arg. 3"><a name="49082"><span class="ref">[49082] IIIª q. 49 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, passio Christi impleta est per homines Christum occidentes, qui ex hoc graviter Deum offenderunt. Ergo passio Christi magis est causa indignationis quam reconciliationis Dei.</p><p title="III q. 49 a. 4 s. c."><a name="49083"><span class="ref">[49083] IIIª q. 49 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod apostolus dicit, Rom. V, <i>reconciliati sumus Deo per mortem filii eius</i>.</p><p title="III q. 49 a. 4 co."><a name="49084"><span class="ref">[49084] IIIª q. 49 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod passio Christi est causa reconciliationis nostrae ad Deum dupliciter. Uno modo, inquantum removet peccatum, per quod homines constituuntur inimici Dei, secundum illud Sap. XIV, <i>similiter odio sunt Deo impius et impietas eius</i>; et in Psalmo, <i>odisti omnes qui operantur iniquitatem</i>. Alio modo, inquantum est Deo sacrificium acceptissimum. Est enim hoc proprie sacrificii effectus, ut per ipsum placetur Deus, sicut cum homo offensam in se commissam remittit propter aliquod obsequium acceptum quod ei exhibetur. Unde dicitur I Reg. XXVI, <i>si dominus incitat te adversum me, odoretur sacrificium</i>. Et similiter tantum bonum fuit quod Christus voluntarie passus est, quod propter hoc bonum in natura humana inventum, Deus placatus est super omni offensa generis humani, quantum ad eos qui Christo passo coniunguntur secundum modum praemissum.</p><p title="III q. 49 a. 4 ad 1"><a name="49085"><span class="ref">[49085] IIIª q. 49 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Deus diligit omnes homines quantum ad naturam, quam ipse fecit. Odit tamen eos quantum ad culpam, quam contra eum homines committunt, secundum illud Eccli. XII, <i>altissimus odio habet peccatores</i>.</p><p title="III q. 49 a. 4 ad 2"><a name="49086"><span class="ref">[49086] IIIª q. 49 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Christus non dicitur quantum ad hoc nos Deo reconciliasse, quod de novo nos amare inciperet, cum scriptum sit, Ierem. XXXI, <i>in caritate perpetua dilexi te</i>. Sed quia per passionem Christi est sublata odii causa, tum propter ablutionem peccati; tum propter recompensationem acceptabilioris boni.</p><p title="III q. 49 a. 4 ad 3"><a name="49087"><span class="ref">[49087] IIIª q. 49 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut occisores Christi homines fuerunt, ita et Christus occisus. Maior autem fuit caritas Christi patientis quam iniquitas occisorum. Et ideo passio Christi magis valuit ad reconciliandum Deum toti humano generi, quam ad provocandum iram.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="III q. 49 a. 5 arg. 1"><a name="49088"><span class="ref">[49088] IIIª q. 49 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod Christus sua passione non aperuerit nobis ianuam caeli. Dicitur enim Proverb. XI, <i>seminanti iustitiam merces fidelis</i>. Sed merces iustitiae est introitus regni caelestis. Ergo videtur quod sancti patres, qui operati sunt opera iustitiae, fideliter consecuti essent introitum regni caelestis, etiam absque Christi passione. Non ergo passio Christi est causa apertionis ianuae regni caelestis.</p><p title="III q. 49 a. 5 arg. 2"><a name="49089"><span class="ref">[49089] IIIª q. 49 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, ante passionem Christi, Elias raptus est in caelum, ut dicitur IV Reg. II. Sed effectus non praecedit causam. Ergo videtur quod apertio ianuae caelestis non sit effectus passionis Christi.</p><p title="III q. 49 a. 5 arg. 3"><a name="49090"><span class="ref">[49090] IIIª q. 49 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut legitur Matth. III, Christo baptizato aperti sunt caeli. Sed Baptismus praecessit passionem. Ergo apertio caeli non est effectus passionis Christi.</p><p title="III q. 49 a. 5 arg. 4"><a name="49091"><span class="ref">[49091] IIIª q. 49 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, Mich. II dicitur, <i>ascendit pandens iter ante eos</i>. Sed nihil aliud videtur pandere iter caeli quam eius ianuam aperire. Ergo videtur quod ianua caeli sit nobis aperta, non per passionem, sed per ascensionem Christi.</p><p title="III q. 49 a. 5 s. c."><a name="49092"><span class="ref">[49092] IIIª q. 49 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod apostolus dicit, Heb. X, <i>habemus fiduciam in introitu sanctorum</i>, scilicet caelestium, in sanguine Christi.</p><p title="III q. 49 a. 5 co."><a name="49093"><span class="ref">[49093] IIIª q. 49 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod clausio ianuae est obstaculum quoddam prohibens homines ab ingressu. Prohibebantur autem homines ab ingressu regni caelestis propter peccatum, quia, sicut dicitur Isaiae XXXV, <i>via illa sancta vocabitur, et non transibit per eam pollutus</i>. Est autem duplex peccatum impediens ab ingressu regni caelestis. Unum quidem commune totius humanae naturae, quod est peccatum primi parentis. Et per hoc peccatum praecludebatur homini aditus regni caelestis, unde legitur Gen. III quod, post peccatum primi hominis, <i>collocavit Deus Cherubim, et flammeum gladium atque versatilem, ad custodiendam viam ligni vitae</i>. Aliud autem est peccatum speciale uniuscuiusque personae, quod per proprium actum committitur uniuscuiusque hominis. Per passionem autem Christi liberati sumus non solum a peccato communi totius humanae naturae, et quantum ad culpam et quantum ad reatum poenae, ipso solvente pretium pro nobis, sed etiam a peccatis propriis singulorum qui communicant eius passioni per fidem et caritatem et fidei sacramenta. Et ideo per passionem Christi aperta est nobis ianua regni caelestis. Et hoc est quod apostolus dicit, Heb. IX, quod <i>Christus, assistens pontifex futurorum bonorum, per proprium sanguinem introivit semel in sancta, aeterna redemptione inventa</i>. Et hoc significatur Num. XXXV, ubi dicitur quod homicida manebit ibi, scilicet in civitate refugii, <i>donec sacerdos magnus, qui oleo sancto unctus est, moriatur</i>, quo mortuo, poterit in domum suam redire.</p><p title="III q. 49 a. 5 ad 1"><a name="49094"><span class="ref">[49094] IIIª q. 49 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod sancti patres, operando opera iustitiae, meruerunt introitum regni caelestis per fidem passionis Christi, secundum illud Heb. XI, <i>sancti per fidem vicerunt regna, operati sunt iustitiam</i>, per quam etiam unusquisque a peccato purgabatur quantum pertinet ad emundationem propriae personae. Non tamen alicuius fides vel iustitia sufficiebat ad removendum impedimentum quod erat per reatum totius humanae creaturae. Quod quidem remotum est pretio sanguinis Christi. Et ideo ante passionem Christi nullus intrare poterat regnum caeleste, adipiscendo scilicet beatitudinem aeternam, quae consistit in plena Dei fruitione.</p><p title="III q. 49 a. 5 ad 2"><a name="49095"><span class="ref">[49095] IIIª q. 49 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Elias sublevatus est in caelum aereum, non autem in caelum Empyreum, qui est locus beatorum. Et similiter nec Henoch, sed raptus est ad Paradisum terrestrem, ubi cum Elia simul creditur vivere usque ad adventum Antichristi.</p><p title="III q. 49 a. 5 ad 3"><a name="49096"><span class="ref">[49096] IIIª q. 49 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut supra dictum est, Christo baptizato aperti sunt caeli, non propter ipsum Christum, cui semper caelum patuit, sed ad significandum quod caelum aperitur baptizatis Baptismo Christi, qui habet efficaciam ex passione ipsius.</p><p title="III q. 49 a. 5 ad 4"><a name="49097"><span class="ref">[49097] IIIª q. 49 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod Christus sua passione meruit nobis introitum regni caelestis, et impedimentum removit, sed per suam ascensionem nos quasi in possessionem regni caelestis introduxit. Et ideo dicitur quod <i>ascendens pandit iter ante eos</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="III q. 49 a. 6 arg. 1"><a name="49098"><span class="ref">[49098] IIIª q. 49 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod Christus per suam passionem non meruit exaltari. Sicut enim cognitio veritatis est proprium Deo, ita et sublimitas, secundum illud Psalmi, <i>excelsus super omnes gentes dominus, et super caelos gloria eius</i>. Sed Christus, secundum quod homo, habuit cognitionem omnis veritatis non ex aliquo merito praecedenti, sed ex ipsa unione Dei et hominis, secundum illud Ioan. I, <i>vidimus gloriam eius quasi unigeniti a patre, plenum gratiae et veritatis</i>. Ergo neque exaltationem habuit ex merito passionis, sed ex sola unione.</p><p title="III q. 49 a. 6 arg. 2"><a name="49099"><span class="ref">[49099] IIIª q. 49 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, Christus meruit sibi a primo instanti suae conceptionis, ut supra habitum est. Non autem maior caritas fuit in eo tempore passionis quam ante. Cum ergo caritas sit merendi principium, videtur quod non magis meruit per passionem suam exaltationem quam ante.</p><p title="III q. 49 a. 6 arg. 3"><a name="49100"><span class="ref">[49100] IIIª q. 49 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, gloria corporis resultat ex gloria animae, ut Augustinus dicit, in epistola ad Dioscorum. Sed Christus per passionem suam non meruit exaltationem quantum ad gloriam animae, quia anima eius fuit beata a primo instanti suae conceptionis. Ergo neque etiam per passionem meruit exaltationem quantum ad gloriam corporis.</p><p title="III q. 49 a. 6 s. c."><a name="49101"><span class="ref">[49101] IIIª q. 49 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Philipp. II, <i>factus est obediens usque ad mortem, mortem autem crucis, propter quod et Deus exaltavit illum</i>.</p><p title="III q. 49 a. 6 co."><a name="49102"><span class="ref">[49102] IIIª q. 49 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod meritum importat quandam aequalitatem iustitiae, unde apostolus dicit, <i>ei qui operatur, merces imputatur secundum debitum</i>. Cum autem aliquis ex sua iniusta voluntate sibi attribuit plus quam debeatur, iustum est ut diminuatur etiam quantum ad id quod sibi debebatur, sicut, <i>cum furatur quis unam ovem, reddet quatuor</i>, ut dicitur Exod. XXII. Et hoc dicitur mereri, inquantum per hoc punitur cuius est iniqua voluntas. Ita etiam, cum aliquis sibi ex iusta voluntate subtrahit quod debebat habere, meretur ut sibi amplius aliquid superaddatur, quasi merces iustae voluntatis. Et inde est quod, sicut dicitur Luc. XIV, <i>qui se humiliat, exaltabitur</i>. Christus autem in sua passione seipsum humiliavit infra suam dignitatem, quantum ad quatuor. Primo quidem, quantum ad passionem et mortem, cuius debitor non erat. Secundo, quantum ad locum, quia corpus eius positum est in sepulcro, anima in Inferno. Tertio, quantum ad confusionem et opprobria quae sustinuit. Quarto, quantum ad hoc quod est traditus humanae potestati, secundum quod ipse dicit Pilato, Ioan. XIX, <i>non haberes in me potestatem, nisi datum tibi fuisset desuper</i>. Et ideo per suam passionem meruit exaltationem quantum ad quatuor. Primo quidem, quantum ad resurrectionem gloriosam. Unde dicitur in Psalmo, <i>tu cognovisti sessionem meam</i>, idest humilitatem meae passionis, <i>et resurrectionem meam</i>. Secundo, quantum ad ascensionem in caelum. Unde dicitur Ephes. IV, <i>descendit primo in inferiores partes terrae, qui autem descendit, ipse est et qui ascendit super omnes caelos</i>. Tertio, quantum ad consessum paternae dexterae, et manifestationem divinitatis ipsius, secundum illud Isaiae LII, <i>exaltabitur et elevabitur, et sublimis erit valde, sicut obstupuerunt super eum multi, sic inglorius erit inter viros aspectus eius</i>. Et Philipp. II dicitur, <i>factus est obediens usque ad mortem, mortem autem crucis, propter quod et Deus exaltavit illum, et dedit illi nomen quod est super omne nomen</i>, ut scilicet ab omnibus nominetur Deus, et omnes sibi reverentiam exhibeant sicut Deo. Et hoc est quod subditur, <i>ut in nomine Iesu omne genu flectatur, caelestium, terrestrium et Infernorum</i>. Quarto, quantum ad iudiciariam potestatem. Dicitur enim Iob XXXVI, <i>causa tua quasi impii iudicata est, iudicium causamque recipies</i>.</p><p title="III q. 49 a. 6 ad 1"><a name="49103"><span class="ref">[49103] IIIª q. 49 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod principium merendi est ex parte animae, corpus autem est instrumentum meritorii actus. Et ideo perfectio animae Christi, quae fuit merendi principium, non debuit in eo acquiri per meritum, sicut perfectio corporis, quod fuit passioni subiectum, et per hoc fuit ipsius meriti instrumentum.</p><p title="III q. 49 a. 6 ad 2"><a name="49104"><span class="ref">[49104] IIIª q. 49 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod per priora merita Christus meruit exaltationem ex parte ipsius animae, cuius voluntas caritate et aliis virtutibus informabatur. Sed in passione meruit suam exaltationem, per modum cuiusdam recompensationis, etiam ex parte corporis, iustum enim est ut corpus, quod fuerat ex caritate passioni subiectum, acciperet recompensationem in gloria.</p><p title="III q. 49 a. 6 ad 3"><a name="49105"><span class="ref">[49105] IIIª q. 49 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod dispensatione quadam factum est in Christo ut gloria animae, ante passionem, non redundaret ad corpus, ad hoc quod gloriam corporis honorabilius obtineret, quando eam per passionem meruisset. Gloriam autem animae differri non conveniebat, quia anima immediate uniebatur verbo, unde decens erat ut gloria repleretur ab ipso verbo. Sed corpus uniebatur verbo mediante anima.</p></div></div><div class="q" id="q50"><h2>Quaestio 50</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 50 pr."><a name="49106"><span class="ref">[49106] IIIª q. 50 pr.</span></a> Deinde considerandum est de morte Christi. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum conveniens fuerit Christum mori. Secundo, utrum per mortem fuerit separata unio divinitatis et carnis. Tertio, utrum fuerit separata unio divinitatis et animae. Quarto, utrum Christus in triduo mortis fuerit homo. Quinto, utrum corpus eius fuerit idem numero vivum et mortuum. Sexto, utrum mors eius aliquid sit operata ad nostram salutem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 50 a. 1 arg. 1"><a name="49107"><span class="ref">[49107] IIIª q. 50 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod non fuerit conveniens Christum mori. Illud enim quod est primum principium in aliquo genere, non disponitur per id quod est contrarium illi generi, sicut ignis, qui est principium caloris, nunquam potest esse frigidus. Sed filius Dei est principium et fons omnis vitae, secundum illud Psalmi, <i>apud te est fons vitae</i>. Ergo videtur quod non fuerit conveniens Christum mori.</p><p title="III q. 50 a. 1 arg. 2"><a name="49108"><span class="ref">[49108] IIIª q. 50 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, maior est defectus mortis quam morbi, quia per morbum pervenitur ad mortem. Sed non fuit conveniens Christum aliquo morbo languescere, ut Chrysostomus dicit. Ergo etiam non fuit conveniens Christum mori.</p><p title="III q. 50 a. 1 arg. 3"><a name="49109"><span class="ref">[49109] IIIª q. 50 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, dominus dicit, Ioan. X, <i>ego veni ut vitam habeant, et abundantius habeant</i>. Sed oppositum non perducit ad oppositum. Ergo videtur quod non fuit conveniens Christum mori.</p><p title="III q. 50 a. 1 s. c."><a name="49110"><span class="ref">[49110] IIIª q. 50 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ioan. XI, <i>expedit ut moriatur unus homo pro populo, ut non tota gens pereat</i>, quod quidem Caiphas prophetice dixit, ut Evangelista testatur.</p><p title="III q. 50 a. 1 co."><a name="49111"><span class="ref">[49111] IIIª q. 50 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod conveniens fuit Christum mori. Primo quidem, ad satisfaciendum pro humano genere, quod erat morti adiudicatum propter peccatum, secundum illud Gen. II, <i>quacumque die comederitis, morte moriemini</i>. Est autem conveniens satisfaciendi pro alio modus cum aliquis se subiicit poenae quam alius meruit. Et ideo Christus mori voluit, ut, moriendo, pro nobis satisfaceret, secundum illud I Pet. III, <i>Christus semel pro peccatis nostris mortuus est</i>. Secundo, ad ostendendum veritatem naturae assumptae. Sicut enim Eusebius dicit, <i>si aliter, post conversationem cum hominibus, evanescens subito evolaret fugiens mortem, ab omnibus compararetur phantasmati</i>. Tertio ut, moriendo, nos a timore mortis liberaret. Unde dicitur Heb. II, quod <i>communicavit carni et sanguini, ut per mortem destrueret eum qui habebat mortis imperium, et liberaret eos qui timore mortis per totam vitam obnoxii erant servituti</i>. Quarto ut, corporaliter moriendo similitudini peccati, idest poenalitati, daret nobis exemplum moriendi spiritualiter peccato. Unde dicitur Rom. VI, <i>quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel, quod autem vivit, vivit Deo. Ita et vos existimate mortuos esse peccato, viventes autem Deo</i>. Quinto ut, a mortuis resurgendo, virtutem suam ostenderet, qua mortem superavit, et nobis spem resurgendi a mortuis daret. Unde apostolus dicit, I Cor. XV, <i>si Christus praedicatur quod resurrexit a mortuis, quomodo quidam in vobis dicunt quod resurrectio mortuorum non erit?</i></p><p title="III q. 50 a. 1 ad 1"><a name="49112"><span class="ref">[49112] IIIª q. 50 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Christus est fons vitae secundum quod Deus, non autem secundum quod homo. Mortuus autem est non secundum quod Deus, sed secundum quod homo. Unde Augustinus dicit, contra Felicianum, <i>absit ut Christus sic senserit mortem ut, quantum est in se vita, vitam perdiderit. Si enim hoc ita esset, vitae fons aruisset. Sensit igitur mortem participatione humani affectus, quem sponte susceperat, non naturae suae perdidit potentiam, per quam cuncta vivificat</i>.</p><p title="III q. 50 a. 1 ad 2"><a name="49113"><span class="ref">[49113] IIIª q. 50 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Christus non sustinuit mortem ex morbo provenientem, ne videretur ex necessitate mori propter infirmitatem naturae. Sed sustinuit mortem ab exteriori illatam, cui se spontaneum obtulit, ut mors eius voluntaria ostenderetur.</p><p title="III q. 50 a. 1 ad 3"><a name="49114"><span class="ref">[49114] IIIª q. 50 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod unum oppositorum per se non ducit ad aliud, sed quandoque per accidens, sicut frigidum quandoque per accidens calefacit. Et hoc modo Christus per suam mortem nos perduxit ad vitam, quia de sua morte mortem nostram destruxit, sicut ille qui poenam pro alio sustinet, removet poenam eius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 50 a. 2 arg. 1"><a name="49115"><span class="ref">[49115] IIIª q. 50 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod in morte Christi fuerit separata divinitas a carne. Ut enim dicitur Matth. XXVII, dominus, in cruce pendens, clamavit, <i>Deus, Deus meus, ut quid me dereliquisti?</i> Quod exponens Ambrosius, dicit, <i>clamat homo separatione divinitatis moriturus. Nam, cum divinitas morte libera sit, utique mors ibi esse non poterat nisi vita discederet, quia vita divinitas est</i>. Et sic videtur quod in morte Christi sit divinitas separata a carne.</p><p title="III q. 50 a. 2 arg. 2"><a name="49116"><span class="ref">[49116] IIIª q. 50 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, remoto medio, separantur extrema. Sed divinitas unita est carni mediante anima, ut supra habitum est. Ergo videtur quod cum in morte Christi anima sit separata a carne, quod per consequens divinitas sit a carne separata.</p><p title="III q. 50 a. 2 arg. 3"><a name="49117"><span class="ref">[49117] IIIª q. 50 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, maior est virtus vivificativa Dei quam animae. Sed corpus mori non poterat nisi anima separata. Ergo videtur quod multo minus mori poterat nisi separata divinitate.</p><p title="III q. 50 a. 2 s. c."><a name="49118"><span class="ref">[49118] IIIª q. 50 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, ea quae sunt humanae naturae, non dicuntur de filio Dei nisi ratione unionis, ut supra habitum est. Sed de filio Dei dicitur id quod convenit corpori Christi post mortem, scilicet esse sepultum, ut patet in symbolo fidei, ubi dicitur quod <i>filius Dei conceptus est et natus ex virgine, passus, mortuus et sepultus</i>. Ergo corpus Christi non fuit separatum in morte a divinitate.</p><p title="III q. 50 a. 2 co."><a name="49119"><span class="ref">[49119] IIIª q. 50 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod id quod per gratiam Dei conceditur, nunquam absque culpa revocatur, unde dicitur Rom. XI, quod <i>sine poenitentia sunt dona Dei et vocatio</i>. Multo autem maior est gratia unionis, per quam divinitas unita est carni Christi in persona, quam gratia adoptionis, qua alii sanctificantur, et etiam magis permanens ex sui ratione, quia haec gratia ordinatur ad unionem personalem, gratia autem adoptionis ad quandam unionem affectualem. Et tamen videmus quod gratia adoptionis nunquam perditur sine culpa. Cum igitur in Christo nullum fuerit peccatum, impossibile fuit quod solveretur unio divinitatis a carne ipsius. Et ideo, sicut ante mortem caro Christi unita fuit secundum personam et hypostasim verbo Dei, ita et remansit unita post mortem, ut scilicet non esset alia hypostasis verbi Dei et carnis Christi post mortem, ut Damascenus dicit, in III libro.</p><p title="III q. 50 a. 2 ad 1"><a name="49120"><span class="ref">[49120] IIIª q. 50 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod derelictio illa non est referenda ad solutionem unionis personalis, sed ad hoc quod Deus pater eum exposuit passioni. Unde derelinquere ibi non est aliud quam non protegere a persequentibus. Vel dicit se derelictum quantum ad illam orationem qua dixerat, <i>pater, si fieri potest, transeat a me calix iste</i>, ut Augustinus exponit, in libro de gratia novi testamenti.</p><p title="III q. 50 a. 2 ad 2"><a name="49121"><span class="ref">[49121] IIIª q. 50 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod verbum Dei dicitur esse unitum carni mediante anima, inquantum caro per animam pertinet ad humanam naturam, quam filius Dei assumere intendebat, non autem ita quod anima sit quasi medium ligans unita. Habet autem caro ab anima quod pertineat ad humanam naturam, etiam postquam anima separatur ab ea, inquantum scilicet in carne mortua remanet, ex divina ordinatione, quidam ordo ad resurrectionem. Et ideo non tollitur unio divinitatis ad carnem.</p><p title="III q. 50 a. 2 ad 3"><a name="49122"><span class="ref">[49122] IIIª q. 50 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod anima habet vim vivificandi formaliter. Et ideo, ea praesente et unita formaliter, necesse est corpus esse vivum. Divinitas autem non habet vim vivificandi formaliter, sed effective, non enim potest esse corporis forma. Et ideo non est necesse quod, manente unione divinitatis ad carnem, caro sit viva, quia Deus non ex necessitate agit, sed ex voluntate.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 50 a. 3 arg. 1"><a name="49123"><span class="ref">[49123] IIIª q. 50 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod in morte Christi fuerit separatio divinitatis ab anima. Dicit enim dominus, Ioan. X, <i>nemo tollit animam meam a me, sed ego pono eam, et iterum sumo eam</i>. Non autem videtur quod corpus animam ponere possit, eam a se separando, quia anima non subiicitur potestati corporis, sed potius e converso. Et sic videtur quod Christo secundum quod est verbum Dei, conveniat animam suam ponere. Hoc autem est eam a se separare. Ergo per mortem anima eius fuit a divinitate separata.</p><p title="III q. 50 a. 3 arg. 2"><a name="49124"><span class="ref">[49124] IIIª q. 50 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Athanasius dicit <i>maledictum qui totum hominem quem assumpsit Dei filius, denuo assumptum vel liberatum, tertia die a mortuis resurrexisse non confitetur</i>. Sed non potuit totus homo denuo assumi, nisi aliquando fuerit totus homo a Dei verbo separatus. Totus autem homo componitur ex anima et corpore. Ergo aliquando fuit facta separatio divinitatis et a corpore et ab anima.</p><p title="III q. 50 a. 3 arg. 3"><a name="49125"><span class="ref">[49125] IIIª q. 50 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, propter unionem ad totum hominem filius Dei vere dicitur homo. Si igitur, soluta unione animae et corporis per mortem, verbum Dei remansit unitum animae, sequeretur quod vere dici potuisset filium Dei esse animam. Hoc autem est falsum, quia, cum anima sit forma corporis, sequeretur quod verbum Dei fuerit corporis forma, quod est impossibile. Ergo in morte Christi anima fuit a verbo Dei separata.</p><p title="III q. 50 a. 3 arg. 4"><a name="49126"><span class="ref">[49126] IIIª q. 50 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, anima et corpus, ab invicem separata, non sunt una hypostasis, sed duae. Si igitur verbum Dei remansit unitum tam animae quam corpori Christi, separatis eis ab invicem per mortem Christi, videtur sequi quod verbum Dei, durante morte Christi, fuerit duae hypostases. Quod est inconveniens. Non ergo post mortem Christi remansit anima verbo unita.</p><p title="III q. 50 a. 3 s. c."><a name="49127"><span class="ref">[49127] IIIª q. 50 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Damascenus, in III libro, <i>etsi Christus mortuus est ut homo, et sancta eius anima ab incontaminato divisa est corpore; sed divinitas inseparabilis ab utrisque permansit, ab anima dico et corpore</i>.</p><p title="III q. 50 a. 3 co."><a name="49128"><span class="ref">[49128] IIIª q. 50 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod anima unita est verbo Dei immediatius et per prius quam corpus, cum corpus unitum sit verbo Dei mediante anima, ut supra dictum est. Cum igitur verbum Dei non sit separatum in morte a corpore, multo minus separatum est ab anima. Unde, sicut de filio Dei praedicatur id quod convenit corpori ab anima separato, scilicet esse sepultum; ita de eo in symbolo dicitur quod descendit ad Inferos, quia anima eius, a corpore separata, descendit ad Inferos.</p><p title="III q. 50 a. 3 ad 1"><a name="49129"><span class="ref">[49129] IIIª q. 50 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Augustinus, exponens illud verbum Ioannis, inquirit, <i>cum Christus sit verbum et anima et caro, utrum ex eo quod est verbum, ponat animam; an ex eo quod est anima; an iterum ex eo quod est caro</i>. Et dicit quod, <i>si dixerimus quod verbum Dei animam posuit, sequeretur quod aliquando anima illa separata est a verbo. Quod est falsum. Mors enim corpus ab anima separavit, a verbo autem animam separatam non dico. Si vero dixerimus quod anima ipsa se ponat, sequitur quod ipsa a se separatur. Quod est absurdissimum</i>. Relinquitur ergo quod ipsa caro animam suam ponit et iterum eam <i>sumit, non potestate sua, sed potestate verbi inhabitantis carnem</i>, quia, sicut supra dictum est, per mortem non est separata divinitas verbi a carne.</p><p title="III q. 50 a. 3 ad 2"><a name="49130"><span class="ref">[49130] IIIª q. 50 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in verbis illis Athanasius non intellexit quod totus homo denuo sit assumptus, idest, omnes partes eius, quasi verbum Dei partes humanae naturae deposuerit per mortem. Sed quod iterato totalitas naturae assumptae sit in resurrectione redintegrata per iteratam unionem animae et corporis.</p><p title="III q. 50 a. 3 ad 3"><a name="49131"><span class="ref">[49131] IIIª q. 50 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod verbum Dei, propter unionem humanae naturae, non dicitur humana natura, sed dicitur homo, quod est habens humanam naturam. Anima autem et corpus sunt partes essentiales humanae naturae. Unde propter unionem verbi ad utrumque eorum non sequitur quod verbum Dei sit anima vel corpus, sed quod est habens animam vel corpus.</p><p title="III q. 50 a. 3 ad 4"><a name="49132"><span class="ref">[49132] IIIª q. 50 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, sicut Damascenus dicit, in III libro, <i>quod in morte Christi est separata anima a carne, non est una hypostasis in duas hypostases divisa. Et corpus enim et anima secundum idem ex principio in verbi hypostasi habuerunt existentiam, et in morte, invicem divisa, singula eorum manserunt unam hypostasim verbi habens. Quare una verbi hypostasis verbi et animae et corporis exstitit hypostasis. Nunquam enim neque anima neque corpus propriam habuerunt hypostasim, praeter verbi hypostasim. Una enim semper verbi hypostasis, et nunquam duae</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 50 a. 4 arg. 1"><a name="49133"><span class="ref">[49133] IIIª q. 50 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod Christus in triduo mortis fuerit homo. Dicit enim Augustinus, in I de Trin., <i>talis erat illa susceptio, quae Deum hominem faceret et hominem Deum</i>. Sed illa susceptio non cessavit per mortem. Ergo videtur quod per mortem non desiit esse homo.</p><p title="III q. 50 a. 4 arg. 2"><a name="49134"><span class="ref">[49134] IIIª q. 50 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, philosophus dicit, in IX Ethic., quod <i>unusquisque homo est suus intellectus</i>. Unde et, post mortem animam Petri alloquentes, dicimus, <i>sancte Petre, ora pro nobis</i>. Sed post mortem filius Dei non fuit separatus ab anima intellectuali. Ergo in illo triduo filius Dei fuit homo.</p><p title="III q. 50 a. 4 arg. 3"><a name="49135"><span class="ref">[49135] IIIª q. 50 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis sacerdos est homo. Sed in illo triduo mortis Christus fuit sacerdos, aliter enim non verum esset quod dicitur in Psalmo, <i>tu es sacerdos in aeternum</i>. Ergo Christus in illo triduo fuit homo.</p><p title="III q. 50 a. 4 s. c."><a name="49136"><span class="ref">[49136] IIIª q. 50 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, remoto superiori, removetur inferius. Sed vivum, sive animatum, est superius ad animal et ad hominem, nam animal est substantia animata sensibilis. Sed in illo triduo mortis corpus Christi non fuit vivum neque animatum. Ergo non fuit homo.</p><p title="III q. 50 a. 4 co."><a name="49137"><span class="ref">[49137] IIIª q. 50 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Christum vere fuisse mortuum est articulus fidei. Unde asserere omne id per quod tollitur veritas mortis Christi, est error contra fidem. Propter quod in epistola synodali Cyrilli dicitur, <i>si quis non confitetur Dei verbum passum carne, et crucifixum carne, et quod mortem gustavit carne, anathema sit</i>. Pertinet autem ad veritatem mortis hominis vel animalis quod per mortem desinat esse homo vel animal, mors enim hominis vel animalis provenit ex separatione animae, quae complet rationem animalis vel hominis. Et ideo dicere Christum in triduo mortis hominem fuisse, simpliciter et absolute loquendo, erroneum est. Potest tamen dici quod Christus in triduo fuit homo mortuus. Quidam tamen confessi sunt Christum in triduo hominem fuisse, dicentes quidem verba erronea, sed sensum erroris non habentes in fide, sicut Hugo de sancto Victore, qui ea ratione dixit Christum in triduo mortis fuisse hominem, quia dicebat animam esse hominem. Quod tamen est falsum, ut in prima parte ostensum est. Magister etiam sententiarum, in XXII distinctione III libri, posuit quod Christus in triduo mortis fuit homo, alia ratione, quia credidit quod unio animae et carnis non esset de ratione hominis, sed sufficit ad hoc quod aliquid sit homo, quod habeat animam humanam et corpus, sive coniuncta sive non coniuncta. Quod etiam patet esse falsum ex his quae dicta sunt in prima parte, et ex his quae dicta sunt circa modum unionis.</p><p title="III q. 50 a. 4 ad 1"><a name="49138"><span class="ref">[49138] IIIª q. 50 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod verbum Dei suscepit animam et carnem unitam, et ideo illa susceptio fecit Deum hominem et hominem Deum. Non autem cessavit illa susceptio per separationem verbi ab anima vel a carne, cessavit tamen unio carnis et animae.</p><p title="III q. 50 a. 4 ad 2"><a name="49139"><span class="ref">[49139] IIIª q. 50 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod homo dicitur esse suus intellectus, non quia intellectus sit totus homo, sed quia intellectus est principalior pars hominis, in quo virtualiter existit tota dispositio hominis, sicut si rector civitatis dicatur tota civitas, quia in eo consistit tota dispositio civitatis.</p><p title="III q. 50 a. 4 ad 3"><a name="49140"><span class="ref">[49140] IIIª q. 50 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod esse sacerdotem convenit homini ratione animae, in qua est ordinis character. Unde per mortem homo non perdit ordinem sacerdotalem. Et multo minus Christus, qui est totius sacerdotii origo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="III q. 50 a. 5 arg. 1"><a name="49141"><span class="ref">[49141] IIIª q. 50 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod non fuit idem numero corpus Christi viventis et mortui. Christus enim vere mortuus fuit, sicut et alii homines moriuntur. Sed corpus cuiuscumque alterius hominis non est simpliciter idem numero mortuum et vivum quia differunt essentiali differentia. Ergo neque corpus Christi est idem numero mortuum et vivum simpliciter.</p><p title="III q. 50 a. 5 arg. 2"><a name="49142"><span class="ref">[49142] IIIª q. 50 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum philosophum, in V Metaphys., quaecumque sunt diversa specie, sunt diversa etiam numero. Sed corpus Christi vivum et mortuum fuit diversum specie, quia non dicitur oculus aut caro mortui nisi aequivoce, ut patet per philosophum, et in II de anima et VII Metaphys. Ergo corpus Christi non fuit simpliciter idem numero vivum et mortuum.</p><p title="III q. 50 a. 5 arg. 3"><a name="49143"><span class="ref">[49143] IIIª q. 50 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, mors est corruptio quaedam. Sed illud quod corrumpitur corruptione substantiali, postquam corruptum est, iam non est, quia corruptio est mutatio de esse in non esse. Corpus igitur Christi, postquam mortuum fuit, non remansit idem numero, cum mors sit substantialis corruptio.</p><p title="III q. 50 a. 5 s. c."><a name="49144"><span class="ref">[49144] IIIª q. 50 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod Athanasius dicit, in epistola ad Epictetum, <i>circumciso corpore, et potato et manducante et laborante, et in ligno affixo, erat impassibile et incorporeum Dei verbum, hoc erat in sepulcro positum</i>. Sed corpus Christi vivum fuit circumcisum et in ligno affixum, corpus autem Christi mortuum fuit positum in sepulcro. Ergo hoc idem corpus quod fuit vivum, fuit et mortuum.</p><p title="III q. 50 a. 5 co."><a name="49145"><span class="ref">[49145] IIIª q. 50 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod hoc quod dico simpliciter, potest dupliciter accipi. Uno modo, quod simpliciter idem est quod absolute, sicut <i>simpliciter dicitur quod nullo addito dicitur</i>, ut philosophus dicit. Et hoc modo corpus Christi mortuum et vivum simpliciter fuit idem numero. Dicitur enim aliquid esse idem numero simpliciter, quia est supposito idem. Corpus autem Christi vivum et mortuum fuit supposito idem, quia non habuit aliam hypostasim vivum et mortuum, praeter hypostasim Dei verbi, ut supra dictum est. Et hoc modo loquitur Athanasius in auctoritate inducta. Alio modo, simpliciter idem est quod omnino vel totaliter. Et sic corpus Christi mortuum et vivum non fuit simpliciter idem numero. Quia non fuit totaliter idem, cum vita sit aliquid de essentia corporis viventis, est enim praedicatum essentiale, non accidentale; unde consequens est quod corpus quod desinit esse vivum, non totaliter idem remaneat. Si autem diceretur quod corpus Christi mortuum totaliter idem remaneret, sequeretur quod non esset corruptum, corruptione dico mortis. Quod est haeresis Gaianitarum, ut Isidorus dicit, et habetur in decretis, XXIV, qu. III. Et Damascenus dicit, in III libro quod <i>corruptionis nomen duo significat, uno modo, separationem animae a corpore, et alia huiusmodi; alio modo, perfectam dissolutionem in elementa. Ergo incorruptibile dicere corpus domini, secundum Iulianum et Gaianum, secundum primum corruptionis modum, ante resurrectionem, est impium, quia corpus Christi non esset consubstantiale nobis; nec in veritate mortuum esset; nec secundum veritatem salvati essemus. Secundo autem modo, corpus Christi fuit incorruptum</i>.</p><p title="III q. 50 a. 5 ad 1"><a name="49146"><span class="ref">[49146] IIIª q. 50 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod corpus mortuum cuiuscumque alterius hominis non remanet unitum alicui hypostasi permanenti, sicut corpus mortuum Christi. Et ideo corpus mortuum cuiuscumque alterius hominis non est idem simpliciter, sed secundum quid, quia est idem secundum materiam, non autem idem secundum formam. Corpus autem Christi remanet idem simpliciter, propter identitatem suppositi, ut dictum est.</p><p title="III q. 50 a. 5 ad 2"><a name="49147"><span class="ref">[49147] IIIª q. 50 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, quia idem numero dicitur aliquid secundum suppositum, idem autem specie est idem secundum formam, ubicumque suppositum subsistit in una sola natura, oportet quod, sublata unitate speciei, auferatur unitas numeralis. Sed hypostasis verbi Dei subsistit in duabus naturis. Et ideo, quamvis in aliis non remaneat corpus idem secundum speciem humanae naturae, remanet tamen in Christo idem numero secundum suppositum verbi Dei.</p><p title="III q. 50 a. 5 ad 3"><a name="49148"><span class="ref">[49148] IIIª q. 50 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod corruptio et mors non competit Christo ratione suppositi, secundum quod suppositum attenditur unitas numeralis, sed ratione naturae humanae, secundum quam invenitur in corpore Christi differentia mortis et vitae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="III q. 50 a. 6 arg. 1"><a name="49149"><span class="ref">[49149] IIIª q. 50 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod mors Christi nihil operata fuerit ad nostram salutem. Mors enim est privatio quaedam, est enim privatio vitae. Sed privatio, cum non sit res aliqua, non habet aliquam virtutem agendi. Ergo non potuit aliquid operari ad nostram salutem.</p><p title="III q. 50 a. 6 arg. 2"><a name="49150"><span class="ref">[49150] IIIª q. 50 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, passio Christi operata est ad nostram salutem per modum meriti. Sic autem non potuit operari mors Christi, nam in morte separatur anima a corpore, quae est merendi principium. Ergo mors Christi non est operata aliquid ad nostram salutem.</p><p title="III q. 50 a. 6 arg. 3"><a name="49151"><span class="ref">[49151] IIIª q. 50 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, corporale non est causa spiritualis. Sed mors Christi fuit corporalis. Non ergo potuit esse causa spiritualis nostrae salutis.</p><p title="III q. 50 a. 6 s. c."><a name="49152"><span class="ref">[49152] IIIª q. 50 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in IV de Trin., una mors nostri salvatoris, scilicet corporalis, duabus mortibus nostris, idest animae et corporis, saluti fuit.</p><p title="III q. 50 a. 6 co."><a name="49153"><span class="ref">[49153] IIIª q. 50 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod de morte Christi dupliciter loqui possumus, uno modo, secundum quod est in fieri; alio modo, secundum quod est in facto esse. Dicitur autem mors esse in fieri, quando aliquis per aliquam passionem, vel naturalem vel violentam, tendit in mortem. Et hoc modo, idem est loqui de morte Christi et de passione ipsius. Et ita, secundum hunc modum, mors Christi est causa salutis nostrae, secundum illud quod de passione supra dictum est. Sed in facto esse mors consideratur secundum quod iam facta est separatio corporis et animae. Et sic nunc loquimur de morte Christi. Hoc autem modo mors Christi non potest esse causa salutis nostrae per modum meriti, sed solum per modum efficientiae, inquantum scilicet nec per mortem divinitas separata est a carne Christi, et ideo quidquid contigit circa carnem Christi, etiam anima separata, fuit nobis salutiferum virtute divinitatis unitae. Consideratur autem proprie alicuius causae effectus secundum similitudinem causae. Unde, quia mors est quaedam privatio vitae propriae, effectus mortis Christi attenditur circa remotionem eorum quae contrariantur nostrae saluti, quae quidem sunt mors animae et mors corporis. Et ideo per mortem Christi dicitur esse destructa in nobis et mors animae, quae est per peccatum, secundum illud Rom. IV, traditus est, scilicet in mortem, propter delicta nostra; et mors corporis, quae consistit in separatione animae, secundum illud I Cor. XV, <i>absorpta est mors in victoria</i>.</p><p title="III q. 50 a. 6 ad 1"><a name="49154"><span class="ref">[49154] IIIª q. 50 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod mors Christi est operata salutem nostram ex virtute divinitatis unitae, et non ex sola ratione mortis.</p><p title="III q. 50 a. 6 ad 2"><a name="49155"><span class="ref">[49155] IIIª q. 50 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod mors Christi, secundum quod consideratur in facto esse, etsi non fuerit ad nostram salutem operata per modum meriti, fuit tamen operata per modum efficientiae, ut dictum est.</p><p title="III q. 50 a. 6 ad 3"><a name="49156"><span class="ref">[49156] IIIª q. 50 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod mors Christi fuit quidem corporalis, sed corpus illud fuit instrumentum divinitatis sibi unitae, operans in virtute eius etiam mortuum.</p></div></div><div class="q" id="q51"><h2>Quaestio 51</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 51 pr."><a name="49157"><span class="ref">[49157] IIIª q. 51 pr.</span></a> Deinde considerandum est de sepultura Christi. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum conveniens fuerit Christum sepeliri. Secundo, de modo sepulturae eius. Tertio, utrum corpus eius fuerit in sepulcro resolutum. Quarto, de tempore quo iacuit in sepulcro.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 51 a. 1 arg. 1"><a name="49158"><span class="ref">[49158] IIIª q. 51 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod non fuerit conveniens Christum sepeliri. De Christo enim dicitur in Psalmo, <i>factus est sicut homo sine adiutorio, inter mortuos liber</i>. Sed in sepulcro includuntur corpora mortuorum, quod videtur libertati esse contrarium. Ergo non videtur fuisse conveniens quod corpus Christi sepeliretur.</p><p title="III q. 51 a. 1 arg. 2"><a name="49159"><span class="ref">[49159] IIIª q. 51 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil circa Christum fieri debuit quod non esset salutiferum nobis. Sed in nullo videtur ad salutem hominum pertinere quod Christus fuit sepultus. Ergo non fuit conveniens Christum sepeliri.</p><p title="III q. 51 a. 1 arg. 3"><a name="49160"><span class="ref">[49160] IIIª q. 51 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, inconveniens esse videtur quod Deus, qui est super caelos excelsos, in terra sepeliretur. Sed illud quod convenit corpori Christi mortuo, attribuitur Deo, ratione unionis. Ergo inconveniens videtur Christum fuisse sepultum.</p><p title="III q. 51 a. 1 s. c."><a name="49161"><span class="ref">[49161] IIIª q. 51 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dominus dicit, Matth. XXVI, de muliere quae eum inunxit, <i>opus bonum operata est in me</i>, et postea subdit, <i>mittens unguentum hoc in corpus meum, ad sepeliendum me fecit</i>.</p><p title="III q. 51 a. 1 co."><a name="49162"><span class="ref">[49162] IIIª q. 51 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod conveniens fuit Christum sepeliri. Primo quidem, ad comprobandum veritatem mortis, non enim aliquis in sepulcro ponitur, nisi quando iam de veritate mortis constat. Unde et Marci XV legitur quod Pilatus, antequam concederet Christum sepeliri, diligenti inquisitione cognovit eum mortuum esse. Secundo, quia per hoc quod Christus de sepulcro resurrexit, datur spes resurgendi per ipsum his qui sunt in sepulcro, secundum illud Ioan. V, <i>omnes qui in monumentis sunt, audient vocem filii Dei, et qui audierint, vivent</i>. Tertio, ad exemplum eorum qui per mortem Christi spiritualiter moriuntur peccatis, qui scilicet absconduntur a conturbatione hominum. Unde dicitur Coloss. III, <i>mortui estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo</i>. Unde et baptizati, qui per mortem Christi moriuntur peccatis, quasi consepeliuntur Christo per immersionem, secundum illud Rom. VI, <i>consepulti sumus cum Christo per Baptismum in mortem</i>.</p><p title="III q. 51 a. 1 ad 1"><a name="49163"><span class="ref">[49163] IIIª q. 51 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Christus etiam sepultus ostendit se inter mortuos liberum fuisse, in hoc quod per inclusionem sepulcri non potuit impediri quin ab eo resurgendo exiverit.</p><p title="III q. 51 a. 1 ad 2"><a name="49164"><span class="ref">[49164] IIIª q. 51 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut Christi mors efficienter operata est nostram salutem, ita etiam et eius sepultura. Unde Hieronymus dicit, super Marc., <i>sepultura Christi resurgimus</i>. Et Isaiae LIII, super illud, <i>dabit impios pro sepultura</i>, dicit Glossa, <i>idest, gentes, quae sine pietate erant, Deo patrique dabit, quia mortuus et sepultus eos acquisivit</i>.</p><p title="III q. 51 a. 1 ad 3"><a name="49165"><span class="ref">[49165] IIIª q. 51 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut dicitur in quodam sermone Concilii Ephesini, <i>nihil horum quae salvant homines, iniuriam Deo facit, quae ostendunt eum, non passibilem, sed clementem</i>. Et in alio sermone eiusdem Concilii legitur, <i>nihil putat iniuriam Deus quod est occasio salutis hominibus. Tu quidem non ita vilem Dei naturam arbitreris, tanquam quae aliquando subiecta possit esse iniuriis</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 51 a. 2 arg. 1"><a name="49166"><span class="ref">[49166] IIIª q. 51 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur non convenienti modo Christum fuisse sepultum. Sepultura enim eius respondet morti ipsius. Sed Christus fuit passus mortem abiectissimam, secundum illud Sap. II, <i>morte turpissima condemnemus eum</i>. Ergo inconveniens videtur fuisse quod Christo exhibita fuit honorabilis sepultura, inquantum a magnatibus fuit tumulatus, scilicet a Ioseph ab Arimathaea, qui erat nobilis decurio, ut habetur Marci XV, et a Nicodemo, qui erat princeps Iudaeorum, ut habetur Ioan. III.</p><p title="III q. 51 a. 2 arg. 2"><a name="49167"><span class="ref">[49167] IIIª q. 51 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, circa Christum non debuit aliquid fieri quod esset superfluitatis exemplum. Videtur autem superfluitatis fuisse quod ad sepeliendum Christum <i>Nicodemus venit ferens mixturam myrrhae et aloes quasi libras centum</i>, ut dicitur Ioan. XIX, <i>praesertim cum mulier praevenerit corpus eius ungere in sepulturam</i>, ut dicitur Marci XIV. Non ergo fuit hoc convenienter circa Christum factum.</p><p title="III q. 51 a. 2 arg. 3"><a name="49168"><span class="ref">[49168] IIIª q. 51 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, non est conveniens ut aliquod factum sibi ipsi dissonum sit. Sed sepultura Christi fuit simplex ex una parte, quia scilicet <i>Ioseph involvit corpus eius in sindone munda</i>, ut dicitur Matth. XXVII, non autem auro aut gemmis aut serico, ut Hieronymus ibidem dicit, ex alia vero parte videtur fuisse ambitiosa, inquantum eum cum aromatibus sepelierunt. Ergo videtur non fuisse conveniens modus sepulturae Christi.</p><p title="III q. 51 a. 2 arg. 4"><a name="49169"><span class="ref">[49169] IIIª q. 51 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, quaecumque scripta sunt, et praecipue de Christo, <i>ad nostram doctrinam scripta sunt</i>, ut dicitur Rom. XV. Sed quaedam scribuntur in Evangeliis circa sepulcrum quae in nullo videntur ad nostram doctrinam pertinere, sicut quod fuit sepultus in horto, quod in monumento alieno, et novo, et exciso in petra. Inconveniens igitur fuit modus sepulturae Christi.</p><p title="III q. 51 a. 2 s. c."><a name="49170"><span class="ref">[49170] IIIª q. 51 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Isaiae XI, <i>et erit sepulcrum eius gloriosum</i>.</p><p title="III q. 51 a. 2 co."><a name="49171"><span class="ref">[49171] IIIª q. 51 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod modus sepulturae Christi ostenditur esse conveniens quantum ad tria. Primo quidem, quantum ad confirmandam fidem mortis et resurrectionis ipsius. Secundo, ad commendandam pietatem eorum qui eum sepelierunt. Unde Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>laudabiliter commemorantur in Evangelio qui corpus eius, de cruce acceptum, diligenter atque honorifice tegendum sepeliendumque curarunt</i>. Tertio, quantum ad mysterium, per quod informantur illi qui <i>Christo consepeliuntur in mortem</i>.</p><p title="III q. 51 a. 2 ad 1"><a name="49172"><span class="ref">[49172] IIIª q. 51 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, circa mortem Christi, commendantur patientia et constantia ipsius qui mortem est passus, et tanto magis, quanto mors fuit abiectior. Sed in sepultura honorifica consideratur virtus morientis, qui, contra intentionem occidentium, etiam mortuus honorifice sepelitur, et praefiguratur devotio fidelium, qui erant Christo mortuo servituri.</p><p title="III q. 51 a. 2 ad 2"><a name="49173"><span class="ref">[49173] IIIª q. 51 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in hoc quod Evangelista dicit quod sepelierunt eum sicut mos est Iudaeis sepelire, sicut Augustinus dicit, super Ioan., <i>admonuit in huiusmodi officiis quae mortuis exhibentur, morem cuiusque gentis esse servandum. Erat autem illius gentis consuetudo ut mortuorum corpora variis aromatibus condirentur, ut diutius servarentur illaesa</i>. Unde et in III de Doct. Christ. dicitur quod <i>in omnibus talibus non usus rerum, sed libido utentis in culpa est</i>. Et postea subdit, <i>quod in aliis personis plerumque flagitium est, in divina vel prophetica persona magnae cuiusdam rei signum est</i>. Myrrha enim et aloes, propter sui amaritudinem, significant poenitentiam, per quam aliquis in seipso Christum conservat absque corruptione peccati. Odor autem aromatum significat bonam famam.</p><p title="III q. 51 a. 2 ad 3"><a name="49174"><span class="ref">[49174] IIIª q. 51 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod myrrha et aloes adhibebantur corpori Christi ut immune a corruptione servaretur, quod videbatur ad quandam necessitatem pertinere. Unde datur nobis exemplum ut licite possimus aliquibus pretiosis uti medicinaliter pro necessitate nostri corporis conservandi. Sed involutio corporis pertinebat ad solam quandam decentiam honestatis. Et in talibus, simplicibus debemus esse contenti. Per hoc tamen significabatur, ut Hieronymus dicit, quod ille <i>in sindone munda involvit Iesum, qui mente pura eum susceperit</i>. Et hinc, ut Beda dicit, super Marc., <i>Ecclesiae mos obtinuit ut sacrificium altaris non in serico neque in panno tincto, sed in lino terreno celebretur, sicut corpus domini est in sindone munda sepultum</i>.</p><p title="III q. 51 a. 2 ad 4"><a name="49175"><span class="ref">[49175] IIIª q. 51 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod Christus sepelitur in horto, ad significandum quod per mortem et sepulturam ipsius liberamur a morte, quam incurrimus per peccatum Adae in horto Paradisi commissum. Ideo autem salvator in aliena ponitur sepultura, ut Augustinus dicit, in quodam sermone, <i>quia pro aliorum moriebatur salute, sepulcrum autem mortis</i> est habitaculum. Per hoc etiam considerari potest paupertatis abundantia pro nobis susceptae. Nam qui domum in vita non habuit, post mortem quoque in alieno sepulcro reconditur, et nudus existens a Ioseph operitur. In novo autem ponitur monumento, ut Hieronymus dicit, <i>ne, post resurrectionem, ceteris corporibus remanentibus, surrexisse alius fingeretur. Potest autem et novum sepulcrum Mariae virginalem uterum demonstrare</i>. Per hoc etiam datur intelligi quod per Christi sepulturam omnes innovamur, morte et corruptione destructa. In monumento autem deciso in petra conditus est, ut Hieronymus dicit, <i>ne, si ex multis lapidibus aedificatum fuisset, tumuli fundamentis suffossis, sublatus furto diceretur. Unde et saxum magnum quod appositum fuit, ostendit non absque auxilio plurimorum sepulcrum potuisse reserari. Si etiam sepultus fuisset in terra, dicere poterant, suffoderunt terram, et furati sunt eum</i>, sicut Augustinus dicit. Significatur autem mystice per hoc, ut Hilarius dicit, quod <i>per apostolorum doctrinam in pectus duritiae gentilis, quodam doctrinae opere excisum, Christus infertur, rude scilicet ac novum, nullo antea ingressu timori Dei pervium. Et quia nihil oporteat praeter eum in pectora nostra penetrare, lapis ostio advolvitur</i>. Et, sicut Origenes dicit, <i>non fortuito scriptum est, Ioseph involvit corpus Christi sindone munda, et posuit in monumento novo, et quod advolvit lapidem magnum, quia omnia quae sunt circa corpus Iesu, munda sunt, et nova, et valde magna</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 51 a. 3 arg. 1"><a name="49176"><span class="ref">[49176] IIIª q. 51 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod corpus Christi in sepulcro fuerit incineratum. Sicut enim mors est poena peccati primi parentis, ita etiam incineratio, dictum est enim primo homini post peccatum, <i>pulvis es, et in pulverem reverteris</i>, ut dicitur Gen. III. Sed Christus mortem sustinuit ut nos a morte liberaret. Ergo etiam incinerari debuit corpus eius, ut nos ab incineratione liberaret.</p><p title="III q. 51 a. 3 arg. 2"><a name="49177"><span class="ref">[49177] IIIª q. 51 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, corpus Christi fuit eiusdem naturae cum corporibus nostris. Sed corpora nostra statim post mortem resolvi incipiunt et ad putrefactionem disponuntur, quia, exhalante calido naturali, supervenit calor extraneus, qui putrefactionem causat. Ergo videtur quod similiter in corpore Christi acciderit.</p><p title="III q. 51 a. 3 arg. 3"><a name="49178"><span class="ref">[49178] IIIª q. 51 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut dictum est, Christus sepeliri voluit ut daret hominibus spem resurgendi etiam de sepulcris. Ergo etiam incinerationem pati debuit, ut spem resurgendi incineratis post incinerationem daret.</p><p title="III q. 51 a. 3 s. c."><a name="49179"><span class="ref">[49179] IIIª q. 51 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod in Psalmo dicitur, <i>non dabis sanctum tuum videre corruptionem</i>, quod Damascenus exponit, in III libro, de corruptione quae est per resolutionem in elementa.</p><p title="III q. 51 a. 3 co."><a name="49180"><span class="ref">[49180] IIIª q. 51 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod non fuit conveniens corpus Christi putrefieri, vel quocumque modo incinerari. Quia putrefactio cuiuscumque corporis provenit ex infirmitate naturae illius corporis, quae non potest amplius corpus continere in unum. Mors autem Christi, sicut supra dictum est, non debuit esse cum infirmitate naturae, ne crederetur non esse voluntaria. Et ideo non ex morbo, sed ex passione illata voluit mori, cui se obtulit sponte. Et ideo Christus, ne mors eius naturae infirmitati adscriberetur, noluit corpus suum qualitercumque putrefieri, aut qualitercumque resolvi, sed, ad ostensionem virtutis divinae, voluit corpus illud incorruptum permanere. Unde Chrysostomus dicit quod, <i>viventibus aliis hominibus, his scilicet qui egerunt strenue, arrident propria gesta, his autem pereuntibus, pereunt. Sed in Christo est totum contrarium, nam ante crucem, omnia sunt maesta et infirma; ut autem crucifixus est, omnia clariora sunt facta, ut noscas non purum hominem crucifixum</i>.</p><p title="III q. 51 a. 3 ad 1"><a name="49181"><span class="ref">[49181] IIIª q. 51 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Christus, cum non esset subiectus peccato, neque morti erat obnoxius neque incinerationi. Voluntarie tamen mortem sustinuit propter nostram salutem, propter rationes supra dictas. Si autem corpus eius fuisset putrefactum vel resolutum, magis hoc fuisset in detrimentum humanae salutis, dum non crederetur in eo esse virtus divina. Unde ex persona eius in Psalmo dicitur, <i>quae utilitas in sanguine meo dum descendo in corruptionem?</i> Quasi dicat, <i>si corpus meum putrescat, perdetur effusi sanguinis utilitas</i>.</p><p title="III q. 51 a. 3 ad 2"><a name="49182"><span class="ref">[49182] IIIª q. 51 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod corpus Christi, quantum ad conditionem naturae passibilis, putrefactibile fuit, licet non quantum ad meritum putrefactionis, quod est peccatum. Sed virtus divina corpus Christi a putrefactione reservavit, sicut et resuscitavit a morte.</p><p title="III q. 51 a. 3 ad 3"><a name="49183"><span class="ref">[49183] IIIª q. 51 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Christus de sepulcro resurrexit virtute divina, quae nullis terminis coarctatur. Et ideo hoc quod a sepulcro surrexit, sufficiens argumentum fuit quod homines erant resuscitandi virtute divina non solum de sepulcris, sed etiam de quibuscumque cineribus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 51 a. 4 arg. 1"><a name="49184"><span class="ref">[49184] IIIª q. 51 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod Christus non fuerit in sepulcro solum una die et duabus noctibus. Dicit enim ipse, Matth. XII, <i>sicut fuit Ionas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus, ita filius hominis erit in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus</i>. Sed in corde terrae fuit in sepulcro existens. Non ergo fuit in sepulcro solum una die et duabus noctibus.</p><p title="III q. 51 a. 4 arg. 2"><a name="49185"><span class="ref">[49185] IIIª q. 51 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, Gregorius dicit, in homilia paschali, quod <i>sicut Samson abstulit media nocte portas Gazae, ita Christus media nocte, auferens portas Inferni, resurrexit</i>. Sed postquam resurrexit, non fuit in sepulcro. Ergo non fuit in sepulcro duabus noctibus integris.</p><p title="III q. 51 a. 4 arg. 3"><a name="49186"><span class="ref">[49186] IIIª q. 51 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, per mortem Christi lux praevaluit tenebris. Sed nox ad tenebras pertinet, dies autem ad lucem. Ergo convenientius fuit quod corpus Christi fuerit in sepulcro duabus diebus et una nocte, quam e converso.</p><p title="III q. 51 a. 4 s. c."><a name="49187"><span class="ref">[49187] IIIª q. 51 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod, sicut Augustinus dicit, in IV de Trin., <i>a vespere sepulturae usque ad diluculum resurrectionis triginta sex horae sunt, idest, nox tota cum die tota et nocte tota</i>.</p><p title="III q. 51 a. 4 co."><a name="49188"><span class="ref">[49188] IIIª q. 51 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ipsum tempus quo Christus in sepulcro mansit, effectum mortis eius repraesentat. Dictum est enim supra quod per mortem Christi liberati sumus a duplici morte, scilicet a morte animae et a morte corporis. Et hoc significatur per duas noctes quibus Christus in sepulcro permansit. Mors autem eius, quia non fuit ex peccato proveniens sed ex caritate suscepta, non habuit rationem noctis, sed diei. Et ideo significatur per diem integram qua Christus fuit in sepulcro. Et sic conveniens fuit quod Christus una die et duabus noctibus esset in sepulcro.</p><p title="III q. 51 a. 4 ad 1"><a name="49189"><span class="ref">[49189] IIIª q. 51 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de consensu Evang., <i>quidam, modum Scripturae nescientes, noctem voluerunt animadvertere tres illas horas, a sexta usque ad nonam, quibus sol obscuratus est; et diem, tres horas alias quibus iterum terris est redditus, idest a nona usque ad eius occasum. Sequitur enim nox futura sabbati, qua cum suo die computata, erunt iam duae noctes et duo dies. Post sabbatum autem, sequitur nox primae sabbati, idest illucescentis diei dominici, in qua tunc dominus resurrexit. Et ita adhuc non constabit ratio trium dierum et trium noctium. Restat ergo ut hoc inveniatur illo Scripturarum usitato loquendi modo quo a parte totum intelligitur</i>, ita scilicet quod unam noctem et unam diem accipiamus pro uno die naturali. Et sic primus dies computatur ab extrema parte sui, qua Christus in sexta feria est mortuus et sepultus; secunda autem dies est integra cum viginti quatuor horis nocturnis et diurnis; nox autem sequens pertinet ad tertium diem. <i>Sicut enim primi dies, propter futurum hominis lapsum, a luce in noctem; ita isti, propter hominis reparationem, a tenebris computantur in lucem</i>.</p><p title="III q. 51 a. 4 ad 2"><a name="49190"><span class="ref">[49190] IIIª q. 51 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in IV de Trin., Christus in diluculo resurrexit, in quo aliquid lucis apparet, et adhuc tamen aliquid remanet tenebrarum noctis, unde de mulieribus dicitur, Ioan. XX, quod <i>cum tenebrae adhuc essent, venerunt ad monumentum</i>. Ratione ergo harum tenebrarum, Gregorius dicit Christum media nocte surrexisse, non quidem divisa nocte in duas partes aequales, sed infra illam noctem. Illud enim diluculum et pars noctis et pars diei dici potest, propter communicantiam quam habet cum utroque.</p><p title="III q. 51 a. 4 ad 3"><a name="49191"><span class="ref">[49191] IIIª q. 51 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in tantum lux in morte Christi praevaluit, quod significatur per unam diem, quod tenebras duarum noctium, idest duplicis mortis nostrae, removit, ut dictum est.</p></div></div><div class="q" id="q52"><h2>Quaestio 52</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="III q. 52 pr."><a name="49192"><span class="ref">[49192] IIIª q. 52 pr.</span></a> Deinde considerandum est de descensu Christi ad Inferos. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum conveniens fuerit Christum ad Inferos descendere. Secundo, in quem Infernum descenderit. Tertio, utrum totus fuerit in Inferno. Quarto, utrum aliquam moram ibi contraxerit. Quinto, utrum sanctos patres ab Inferno liberaverit. Sexto, utrum ab Inferno liberaverit damnatos. Septimo, utrum liberaverit pueros in peccato originali defunctos. Octavo, utrum liberaverit homines de Purgatorio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="III q. 52 a. 1 arg. 1"><a name="49193"><span class="ref">[49193] IIIª q. 52 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod non fuerit conveniens Christum ad Infernum descendere. Dicit enim Augustinus, in epistola ad Evodium, <i>nec ipsos quidem Inferos uspiam Scripturarum in bono appellatos</i> potui reperire. Sed anima Christi non descendit ad aliquod malum, quia nec animae iustorum ad aliquod malum descendunt. Ergo videtur quod non fuerit conveniens Christum ad Inferos descendere.</p><p title="III q. 52 a. 1 arg. 2"><a name="49194"><span class="ref">[49194] IIIª q. 52 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, descendere ad Inferos non potest Christo convenire secundum divinam naturam, quae est omnino immobilis, sed solum convenire potest ei secundum naturam assumptam. Ea vero quae Christus fecit vel passus est in natura assumpta, ordinantur ad humanam salutem. Ad quam non videtur necessarium fuisse quod Christus descenderit ad Inferos, quia per passionem suam, quam in hoc mundo sustinuit, nos liberavit a culpa et poena, ut supra dictum est. Non igitur fuit conveniens quod Christus ad Infernum descenderet.</p><p title="III q. 52 a. 1 arg. 3"><a name="49195"><span class="ref">[49195] IIIª q. 52 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, per mortem Christi separata est anima a corpore eius, quod quidem positum fuerat in sepulcro, ut supra habitum est. Non videtur autem quod secundum animam solam ad Infernum descenderit, quia anima, cum sit incorporea, non videtur quod localiter possit moveri; hoc enim est corporum, ut probatur in VI Physic.; descensus autem motum corporalem importat. Non ergo fuit conveniens quod Christus ad Infernum descenderet.</p><p title="III q. 52 a. 1 s. c."><a name="49196"><span class="ref">[49196] IIIª q. 52 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in symbolo, <i>descendit ad Inferos</i>. Et apostolus dicit, Ephes. IV, <i>quod autem ascendit, quid est nisi quia descendit primum ad inferiores partes terrae?</i> Glossa, <i>idest ad Inferos</i>.</p><p title="III q. 52 a. 1 co."><a name="49197"><span class="ref">[49197] IIIª q. 52 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod conveniens fuit Christum ad Infernum descendere. Primo quidem, quia ipse venerat poenam nostram portare, ut nos a poena eriperet, secundum illud Isaiae LIII, <i>vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit</i>. Ex peccato autem homo incurrerat non solum mortem corporis, sed etiam descensum ad Inferos. Et ideo, sicut fuit conveniens eum mori ut nos liberaret a morte, ita conveniens fuit eum descendere ad Inferos ut nos a descensu ad Inferos liberaret. Unde dicitur Osee XIII, <i>ero mors tua, o mors. Ero morsus tuus, Inferne</i>. Secundo, quia conveniens erat ut, victo Diabolo per passionem, vinctos eius eriperet, qui detinebantur in Inferno, secundum illud Zach. IX, <i>tu quoque in sanguine testamenti tui vinctos tuos emisisti de lacu</i>. Et Coloss. II dicitur, <i>exspolians principatus et potestates, traduxit confidenter</i>. Tertio ut, sicut potestatem suam ostendit in terra vivendo et moriendo, ita etiam potestatem suam ostenderet in Inferno, ipsum visitando et illuminando; unde dicitur in Psalmo, <i>attollite portas, principes, vestras</i>, Glossa, <i>idest, principes Inferni, auferte potestatem vestram, qua usque nunc homines in Inferno detinebatis</i>; et sic in nomine Iesu omne genu flectatur, non solum caelestium, sed etiam Infernorum, ut dicitur Philipp. II.</p><p title="III q. 52 a. 1 ad 1"><a name="49198"><span class="ref">[49198] IIIª q. 52 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod nomen Infernorum sonat in malum poenae, non autem in malum culpae. Unde decuit Christum in Infernum descendere, non tanquam ipse esset debitor poena, sed ut eos qui erant poenae obnoxii, liberaret.</p><p title="III q. 52 a. 1 ad 2"><a name="49199"><span class="ref">[49199] IIIª q. 52 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod passio Christi fuit quaedam causa universalis humanae salutis, tam vivorum quam mortuorum. Causa autem universalis applicatur ad singulares effectus per aliquid speciale. Unde, sicut virtus passionis Christi applicatur viventibus per sacramenta configurantia nos passioni Christi, ita etiam applicata est mortuis per descensum Christi ad Inferos. Propter quod signanter dicitur Zach. IX, quod <i>eduxit vinctos de lacu in sanguine testamenti sui</i>, idest per virtutem passionis suae.</p><p title="III q. 52 a. 1 ad 3"><a name="49200"><span class="ref">[49200] IIIª q. 52 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod anima Christi non descenderit ad Inferos eo genere motus quo corpora moventur, sed eo genere motus quo Angeli moventur, sicut in prima parte habitum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="III q. 52 a. 2 arg. 1"><a name="49201"><span class="ref">[49201] IIIª q. 52 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod Christus descenderit etiam ad Infernum damnatorum. Dicitur enim ex ore divinae sapientiae, Eccli. XXIV, <i>penetrabo omnes inferiores partes terrae</i>. Sed inter partes inferiores terrae computatur etiam Infernus damnatorum, secundum illud Psalmi, <i>introibunt in inferiora terrae</i>. Ergo Christus, qui est Dei sapientia, etiam usque ad Infernum damnatorum descendit.</p><p title="III q. 52 a. 2 arg. 2"><a name="49202"><span class="ref">[49202] IIIª q. 52 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Act. II dicit Petrus quod <i>Deus Christum suscitavit, solutis doloribus Inferni, iuxta quod impossibile erat teneri illum ab eo</i>. Sed dolores non sunt in Inferno patrum, neque etiam in Inferno puerorum, qui non puniuntur poena sensus propter peccatum actuale, sed solum poena damni propter peccatum originale. Ergo Christus descendit in Infernum damnatorum, vel etiam in Purgatorium, ubi homines puniuntur poena sensus pro peccatis actualibus.</p><p title="III q. 52 a. 2 arg. 3"><a name="49203"><span class="ref">[49203] IIIª q. 52 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, I Pet. III dicitur quod <i>Christus his qui in carcere conclusi erant, spiritu veniens praedicavit, qui increduli fuerant aliquando</i>, quod, sicut Athanasius dicit, in epistola ad Epictetum, intelligitur de descensu Christi ad Inferos. Dicit enim quod <i>corpus Christi fuit in sepulcro positum, quando ipse perrexit praedicare his qui in custodia erant spiritibus, sicut dixit Petrus</i>. Constat autem quod increduli erant in Inferno damnatorum. Ergo Christus ad Infernum damnatorum descendit.</p><p title="III q. 52 a. 2 arg. 4"><a name="49204"><span class="ref">[49204] IIIª q. 52 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, in epistola ad Evodium, <i>si in illum Abrahae sinum Christum mortuum venisse sacra Scriptura dixisset non nominato Inferno eiusque doloribus, miror si quisquam eum ad Inferos descendisse asserere auderet. Sed quia evidentia testimonia et Infernum commemorant et dolores, nulla causa occurrit cur illo credatur venisse salvator, nisi ut ab eisdem doloribus salvos faceret</i>. Sed locus dolorum est Infernus damnatorum. Ergo Christus in Infernum damnatorum descendit.</p><p title="III q. 52 a. 2 arg. 5"><a name="49205"><span class="ref">[49205] IIIª q. 52 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, sicut Augustinus dicit, in quodam sermone de passione, Christus ad Infernum descendens <i>omnes iustos qui originali peccato adstricti tenebantur, absolvit</i>. Sed inter illos erat etiam Iob, qui de seipso dicit, Iob XVII, <i>in profundissima Inferni descendent omnia mea</i>. Ergo Christus etiam usque ad profundissimum Inferni descendit.</p><p title="III q. 52 a. 2 s. c."><a name="49206"><span class="ref">[49206] IIIª q. 52 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod de Inferno damnatorum dicitur, Iob X, <i>antequam vadam, et non revertar, ad terram tenebrosam et opertam mortis caligine,</i> et cetera. Nulla autem est conventio lucis ad tenebras, ut dicitur II Cor. VI. Ergo Christus, qui est lux, ad illum Infernum damnatorum non descendit.</p><p title="III q. 52 a. 2 co."><a name="49207"><span class="ref">[49207] IIIª q. 52 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod dupliciter dicitur aliquid alicubi esse. Uno modo, per suum effectum. Et hoc modo Christus in quemlibet Infernum descendit, aliter tamen et aliter. Nam in Infernum damnatorum habuit hunc effectum quod, descendens ad Inferos, eos de sua incredulitate et malitia confutavit. Illis vero qui detinebantur in Purgatorio, spem gloriae consequendae dedit. Sanctis autem patribus, qui pro solo peccato originali detinebantur in Inferno, lumen aeternae gloriae infudit. Alio modo dicitur aliquid esse alicubi per suam essentiam. Et hoc modo anima Christi descendit solum ad locum Inferni in quo iusti detinebantur, ut quos ipse per gratiam interius visitabat secundum divinitatem, eos etiam secundum animam visitaret et loco. Sic autem in una parte Inferni existens, effectum suum aliqualiter ad omnes Inferni partes derivavit, sicut, in uno loco terrae passus, totum mundum sua passione liberavit.</p><p title="III q. 52 a. 2 ad 1"><a name="49208"><span class="ref">[49208] IIIª q. 52 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Christus, qui est Dei sapientia, penetravit omnes inferiores partes terrae, non localiter, secundum animam omnes circumeundo; sed effectum suae potentiae aliqualiter ad omnes extendendo. Ita tamen quod solos iustos illuminavit, sequitur enim, <i>et illuminabo omnes sperantes in domino</i>.</p><p title="III q. 52 a. 2 ad 2"><a name="49209"><span class="ref">[49209] IIIª q. 52 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod duplex est dolor. Unus de passione poenae, quam patiuntur homines pro peccato actuali, secundum illud Psalmi, <i>dolores Inferni circumdederunt me</i>. Alius autem dolor est de dilatione speratae gloriae, secundum illud Proverb. XIII, <i>spes quae differtur, affligit animam</i>. Quem quidem dolorem etiam patiebantur sancti patres in Inferno. Ad quod significandum Augustinus, in sermone de passione, dicit quod <i>lacrymabili obsecratione Christum orabant</i>. Utrosque autem dolores Christus solvit ad Infernum descendens, aliter tamen et aliter. Nam dolores poenarum solvit praeservando ab eis, sicut medicus dicitur solvere morbum a quo praeservat per medicinam. Dolores autem causatos ex dilatione gloriae actualiter solvit, gloriam praebendo.</p><p title="III q. 52 a. 2 ad 3"><a name="49210"><span class="ref">[49210] IIIª q. 52 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod illud quod ibi dicit Petrus, a quibusdam refertur ad descensum Christi ad Inferos, sic exponentes verbum illud, his qui in carcere conclusi erant, idest in Inferno, spiritu, idest secundum animam, <i>Christus veniens praedicavit, qui increduli fuerant aliquando</i>. Unde et Damascenus dicit, in III libro, quod, <i>sicut his qui in terra sunt evangelizavit, ita et his qui in Inferno</i>, non quidem ut incredulos ad fidem converteret, sed ut eorum infidelitatem confutaret. Quia et ipsa praedicatio nihil aliud intelligi potest quam manifestatio divinitatis eius, quae manifestata est infernalibus per virtuosum descensum Christi ad Inferos. Augustinus tamen melius exponit, in epistola ad Evodium, ut referatur, non ad descensum Christi ad Inferos, sed ad operationem divinitatis eius, quam exercuit a principio mundi. Ut sit sensus quod his qui in carcere conclusi erant, viventes scilicet in corpore mortali, quod est quasi quidam carcer animae, spiritu suae divinitatis veniens praedicavit, per internas inspirationes, et etiam exteriores admonitiones per ora iustorum, his, inquam, praedicavit qui increduli fuerant aliquando, Noe scilicet praedicanti, quando expectabant Dei patientiam, per quam differebatur poena diluvii. Unde subdit, in diebus Noe, cum fabricaretur arca.</p><p title="III q. 52 a. 2 ad 4"><a name="49211"><span class="ref">[49211] IIIª q. 52 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod sinus Abrahae potest secundum duo considerari. Uno modo, secundum quietem quae ibi erat a poena sensibili. Et quantum ad hoc non competit ei nec nomen Inferni, nec sunt ibi aliqui dolores. Alio modo potest considerari quantum ad privationem gloriae speratae. Et secundum hoc habet rationem Inferni et doloris. Et ideo nunc dicitur sinus Abrahae illa requies beatorum, non tamen dicitur Infernus, nec dicuntur nunc in sinu Abrahae esse dolores.</p><p title="III q. 52 a. 2 ad 5"><a name="49212"><span class="ref">[49212] IIIª q. 52 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod, sicut Gregorius ibidem dicit, <i>ipsa superiora loca Inferni profundissimum Infernum vocat. Si enim, quantum ad celsitudinem caeli, aer iste caliginosus Infernus est; quantum ad eiusdem aeris altitudinem, terra, quae inferius iacet, et Infernus intelligi, et profundum potest. Quantum vero ad eiusdem terrae altitudinem, illa loca Inferni quae superiora sunt aliis receptaculis Inferni, hoc modo Inferni profundissimi appellatione significantur</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="III q. 52 a. 3 arg. 1"><a name="49213"><span class="ref">[49213] IIIª q. 52 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod Christus non fuit totus in Inferno. Corpus enim Christi est aliqua pars eius. Sed corpus Christi non fuit in Inferno. Ergo totus Christus non fuit in Inferno.</p><p title="III q. 52 a. 3 arg. 2"><a name="49214"><span class="ref">[49214] IIIª q. 52 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil cuius partes ab invicem separatae sunt, potest dici totum. Sed corpus et anima, quae sunt partes humanae naturae, fuerunt ab invicem separata post mortem, ut supra dictum est. Descendit autem ad Infernum mortuus existens. Non ergo potuit esse totus in Inferno.</p><p title="III q. 52 a. 3 arg. 3"><a name="49215"><span class="ref">[49215] IIIª q. 52 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, illud totum dicitur esse in loco cuius nihil est extra locum illum. Sed aliquid Christi erat extra Infernum, quia et corpus erat in sepulcro, et divinitas ubique. Ergo Christus non fuit totus in Inferno.</p><p title="III q. 52 a. 3 s. c."><a name="49216"><span class="ref">[49216] IIIª q. 52 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de symbolo, <i>totus filius apud patrem, totus in caelo, totus in terra, totus in utero virginis, totus in cruce, totus in Inferno, totus in Paradiso quo latronem introduxit</i>.</p><p title="III q. 52 a. 3 co."><a name="49217"><span class="ref">[49217] IIIª q. 52 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut patet ex his quae in prima parte dicta sunt, masculinum genus refertur ad hypostasim vel personam, neutrum autem genus pertinet ad naturam. In morte autem Christi, licet anima fuerit separata a corpore, neutrum tamen fuit separatum a persona filii Dei, ut supra dictum est. Et ideo, in illo triduo mortis Christi, dicendum est quod totus Christus fuit in sepulcro, quia tota persona fuit ibi per corpus sibi unitum; et similiter totus fuit in Inferno, quia tota persona Christi fuit ibi ratione animae sibi unitae; totus etiam Christus tunc erat ubique, ratione divinae naturae.</p><p title="III q. 52 a. 3 ad 1"><a name="49218"><span class="ref">[49218] IIIª q. 52 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod corpus quod tunc erat in sepulcro, non est pars personae increatae, sed naturae assumptae. Et ideo per hoc quod corpus Christi non fuit in Inferno, non excluditur quin totus Christus fuerit, sed ostenditur quod non fuit ibi totum quod pertinet ad humanam naturam.</p><p title="III q. 52 a. 3 ad 2"><a name="49219"><span class="ref">[49219] IIIª q. 52 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ex anima et corpore unitis constituitur totalitas humanae naturae, non autem totalitas divinae personae. Et ideo, soluta unione animae et corporis per mortem, remansit totus Christus, sed non remansit humana natura in sua totalitate.</p><p title="III q. 52 a. 3 ad 3"><a name="49220"><span class="ref">[49220] IIIª q. 52 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod persona Christi est tota in quolibet loco, sed non totaliter, quia nullo loco circumscribitur. Sed nec omnia loca simul accepta eius immensitatem comprehendere possunt. Quinimmo ipse sua immensitate omnia comprehendit. Hoc autem locum habet in his quae corporaliter et circumscriptive sunt in loco, quod, si totum sit alicubi, nihil eius sit extra. Sed hoc in Deo locum non habet. Unde Augustinus dicit, in sermone de symbolo, <i>non per diversa tempora vel loca dicimus ubique Christum esse totum, ut modo ibi totus sit, et alio tempore alibi totus, sed ut semper ubique sit totus</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="III q. 52 a. 4 arg. 1"><a name="49221"><span class="ref">[49221] IIIª q. 52 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod Christus nullam moram contraxit in Inferno. Christus enim ad hoc in Infernum descendit ut ex eo homines liberaret. Sed hoc statim ab eo factum est in ipso suo descensu, <i>facile enim est in conspectu Dei subito honestare pauperem</i>, ut dicitur Eccli. XI. Ergo videtur quod nullam moram in Inferno contraxit.</p><p title="III q. 52 a. 4 arg. 2"><a name="49222"><span class="ref">[49222] IIIª q. 52 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, in sermone de passione, quod <i>sine aliqua mora, ad imperium domini ac salvatoris, omnes ferrei confracti sunt vectes</i>. Unde ex persona Angelorum concomitantium Christum dicitur, <i>tollite portas, principes, vestras</i>. Ad hoc autem Christus illuc descendit ut vectes Inferni confringeret. Ergo Christus in Inferno nullam moram contraxit.</p><p title="III q. 52 a. 4 arg. 3"><a name="49223"><span class="ref">[49223] IIIª q. 52 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, Luc. XXIII dicitur quod dominus, in cruce pendens, dixit latroni, <i>hodie mecum eris in Paradiso</i>, ex quo patet quod eadem die Christus fuit in Paradiso. Non autem secundum corpus, quod positum fuit in sepulcro. Ergo secundum animam, quae ad Infernum descenderat. Et ita videtur quod non contraxit moram in Inferno.</p><p title="III q. 52 a. 4 s. c."><a name="49224"><span class="ref">[49224] IIIª q. 52 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Petrus dicit, Act. II, <i>quem Deus suscitavit, solutis doloribus Inferni, iuxta quod impossibile erat teneri illum ab eo</i>. Ergo videtur quod usque ad horam resurrectionis mansit in Inferno.</p><p title="III q. 52 a. 4 co."><a name="49225"><span class="ref">[49225] IIIª q. 52 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod sicut Christus, ut nostras poenas in se susciperet, voluit corpus suum in sepulcro poni, ita etiam voluit animam suam ad Infernum descendere. Corpus autem eius mansit in sepulcro per diem integrum et duas noctes ad comprobandum veritatem mortis suae. Unde etiam tantundem credendum est animam eius fuisse in Inferno, ut simul anima eius educeretur de Inferno, et corpus de sepulcro.</p><p title="III q. 52 a. 4 ad 1"><a name="49226"><span class="ref">[49226] IIIª q. 52 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Christus, ad Infernum descendens, sanctos ibi existentes liberavit, non quidem statim educendo eos de loco Inferni, sed in ipso Inferno eos luce gloriae illustrando. Et tamen conveniens fuit ut tandiu anima eius remaneret in Inferno quandiu corpus manebat in sepulcro.</p><p title="III q. 52 a. 4 ad 2"><a name="49227"><span class="ref">[49227] IIIª q. 52 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod vectes Inferni dicuntur impedimenta quibus sancti patres de Inferno exire prohibebantur, reatu culpae primi parentis. Quos Christus statim descendens ad Inferos, virtute suae passionis et mortis confregit. Et tamen voluit in Inferno aliquandiu remanere, propter rationem praedictam.</p><p title="III q. 52 a. 4 ad 3"><a name="49228"><span class="ref">[49228] IIIª q. 52 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod illud verbum domini est intelligendum, non de Paradiso terrestri corporeo, sed de Paradiso spirituali, in quo esse dicuntur quicumque divina gloria perfruuntur. Unde latro loco quidem cum Christo ad Infernum descendit, ut cum Christo esset, quia dictum est ei, mecum eris in Paradiso, sed praemio in Paradiso fuit, quia ibi divinitate Christi fruebatur, sicut et alii sancti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="III q. 52 a. 5 arg. 1"><a name="49229"><span class="ref">[49229] IIIª q. 52 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod Christus, descendens ad Inferos, sanctos patres inde non liberaverit. Dicit enim Augustinus, in epistola ad Evodium, <i>illis iustis qui in sinu erant Abrahae cum Christus in Inferna descenderet, nondum quid contulisset inveni, a quibus eum, secundum beatificam praesentiam suae divinitatis, nunquam video recessisse</i>. Multum autem eis contulisset si eos ab Inferis liberasset. Non ergo videtur quod Christus sanctos patres ab Inferis liberaverit.</p><p title="III q. 52 a. 5 arg. 2"><a name="49230"><span class="ref">[49230] IIIª q. 52 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, nullus in Inferno detinetur nisi propter peccatum. Sed sancti patres, dum adhuc viverent, per fidem Christi iustificati fuerant a peccato. Ergo non indigebant liberari ab Inferno, ad Inferos Christo descendente.</p><p title="III q. 52 a. 5 arg. 3"><a name="49231"><span class="ref">[49231] IIIª q. 52 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, remota causa, removetur effectus. Sed causa descendendi ad Inferos est peccatum, quod fuit remotum per passionem Christi, ut supra dictum est. Non ergo per descensum Christi ad Inferos sancti patres sunt de Inferno educti.</p><p title="III q. 52 a. 5 s. c."><a name="49232"><span class="ref">[49232] IIIª q. 52 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in sermone de passione, quod Christus, quando ad Inferna descendit, <i>portam Inferni et vectes ferreos confregit, et omnes iustos, qui originali peccato adstricti tenebantur, absolvit</i>.</p><p title="III q. 52 a. 5 co."><a name="49233"><span class="ref">[49233] IIIª q. 52 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, Christus, descendens ad Inferos, operatus est in virtute suae passionis. Per passionem autem Christi liberatum est genus humanum, non solum a peccato, sed etiam a reatu poenae, ut supra dictum est. Dupliciter autem homines reatu poenae erant adstricti. Uno modo, pro peccato actuali, quod quilibet in sua persona commiserat. Alio modo, pro peccato totius humanae naturae, quod a primo parente in omnes originaliter devenit, ut dicitur Rom. V. Cuius quidem peccati poena est mors corporalis et exclusio a vita gloriae, ut patet ex his quae dicuntur Gen. II et III, nam Deus hominem de Paradiso post peccatum eiecit, cui ante peccatum mortem fuerat comminatus si peccaret. Et ideo Christus, descendens ad Inferos, virtute suae passionis ab hoc reatu sanctos absolvit, quo erant a vita gloriae exclusi, ut non possent Deum per essentiam videre, in quo consistit perfecta hominis beatitudo, ut in secunda parte dictum est. Per hoc autem sancti patres detinebantur in Inferno, quod eis ad vitam gloriae, propter peccatum primi parentis, aditus non patebat. Et sic Christus, descendens ad Inferos, sanctos patres ab Inferis liberavit. Et hoc est quod dicitur Zach. IX, <i>tu vero in sanguine testamenti tui eduxisti vinctos de lacu in quo non erat aqua</i>. Et Coloss. II dicitur quod, <i>exspolians principatus et potestates, scilicet infernales, auferendo Isaac et Iacob et ceteros iustos, traduxit eos, idest, longe ab hoc regno tenebrarum ad caelum duxit</i>, ut Glossa ibidem dicit.</p><p title="III q. 52 a. 5 ad 1"><a name="49234"><span class="ref">[49234] IIIª q. 52 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Augustinus ibi loquitur contra quosdam qui aestimabant antiquos iustos, ante adventum Christi, in Inferno doloribus poenarum fuisse subiectos. Unde, parum ante verba inducta, praemittit dicens, <i>addunt quidam hoc beneficium antiquis etiam sanctis fuisse concessum, ut, dominus cum in Infernum venisset, ab illis doloribus solverentur. Sed quonam modo intelligatur Abraham, in cuius sinum pius etiam pauper ille susceptus est, in illis fuisse doloribus, ego quidem non video</i>. Et ideo, cum postea subdit se nondum invenisse <i>quid descensus Christi ad Inferos antiquis iustis contulerit</i>, intelligendum est quantum ad absolutionem a doloribus poenarum. Contulit tamen eis quantum ad adeptionem gloriae, et per consequens solvit eorum dolorem quem patiebantur ex dilatione gloriae. Ex cuius tamen spe magnum gaudium habebant, secundum illud Ioan. VIII, <i>Abraham, pater vester, exultavit ut videret diem meum</i>. Et ideo subdit, <i>a quibus eum, secundum beatificam praesentiam suae divinitatis, nunquam video recessisse</i>, inquantum scilicet, etiam ante adventum Christi, erant beati in spe, licet nondum essent perfecte beati in re.</p><p title="III q. 52 a. 5 ad 2"><a name="49235"><span class="ref">[49235] IIIª q. 52 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod sancti patres, dum adhuc viverent, liberati fuerunt per fidem Christi ab omni peccato tam originali quam actuali, et reatu poenae actualium peccatorum, non tamen a reatu poenae originalis peccati, per quem excludebantur a gloria, nondum soluto pretio redemptionis humanae. Sicut etiam nunc fideles Christi liberantur per Baptismum a reatu actualium peccatorum, et a reatu originalis quantum ad exclusionem a gloria, remanent tamen adhuc obligati reatu originalis peccati quantum ad necessitatem corporaliter moriendi; quia renovantur secundum spiritum, sed nondum secundum carnem, secundum illud Rom. VIII, <i>corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus vero vivit propter iustificationem</i>.</p><p title="III q. 52 a. 5 ad 3"><a name="49236"><span class="ref">[49236] IIIª q. 52 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod statim, Christo mortem patiente, anima eius ad Infernum descendit, et suae passionis fructum exhibuit sanctis in Inferno detentis, quamvis ex loco illo non exierint, Christo apud Inferos commorante, quia ipsa Christi praesentia pertinebat ad cumulum gloriae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="III q. 52 a. 6 arg. 1"><a name="49237"><span class="ref">[49237] IIIª q. 52 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod Christus aliquos damnatos ab Inferno liberavit. Dicitur enim Isaiae XXIV, <i>congregabuntur congregatione unius fascis in lacum, et claudentur in carcerem, et post multos dies visitabuntur</i>. Loquitur autem ibi de damnatis, qui militiam caeli adoraverant. Ergo videtur quod etiam damnati, Christo descendente ad Inferos, sunt visitati. Quod ad eorum liberationem videtur pertinere.</p><p title="III q. 52 a. 6 arg. 2"><a name="49238"><span class="ref">[49238] IIIª q. 52 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, super illud Zach. IX, <i>tu autem in sanguine testamenti tui eduxisti vinctos de lacu in quo non erat aqua</i>, dicit Glossa, <i>tu eos liberasti qui tenebantur vincti carceribus, ubi nulla misericordia eos refrigerabat, quam dives ille petebat</i>. Sed soli damnati includuntur carceribus absque misericordia. Ergo Christus liberavit aliquos de Inferno damnatorum.</p><p title="III q. 52 a. 6 arg. 3"><a name="49239"><span class="ref">[49239] IIIª q. 52 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, potentia Christi non fuit minor in Inferno quam in hoc mundo, utrobique enim operatus est per potentiam suae divinitatis. Sed in hoc mundo de quolibet statu aliquos liberavit. Ergo etiam in Inferno liberavit aliquos etiam de statu damnatorum.</p><p title="III q. 52 a. 6 s. c."><a name="49240"><span class="ref">[49240] IIIª q. 52 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Osee XIII, <i>ero mors tua, o mors. Morsus tuus, Inferne</i>. Glossa, <i>electos educendo, reprobos vero ibidem relinquendo</i>. Sed soli reprobi sunt in Inferno damnatorum. Ergo per descensum Christi ad Inferos non sunt aliqui de Inferno damnatorum liberati.</p><p title="III q. 52 a. 6 co."><a name="49241"><span class="ref">[49241] IIIª q. 52 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, Christus, descendens ad Inferos, operatus est in virtute suae passionis. Et ideo eius descensus ad Inferos illis solis liberationis contulit fructum qui fuerunt passioni Christi coniuncti per fidem caritate formatam, per quam peccata tolluntur. Illi autem qui erant in Inferno damnatorum, aut penitus fidem passionis Christi non habuerant, sicut infideles, aut, si fidem habuerant, nullam conformitatem habebant ad caritatem Christi patientis. Unde nec a peccatis suis erant mundati. Et propter hoc descensus Christi ad Inferos non contulit eis liberationem a reatu poenae infernalis.</p><p title="III q. 52 a. 6 ad 1"><a name="49242"><span class="ref">[49242] IIIª q. 52 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, Christo descendente ad Inferos, omnes qui erant in quacumque parte Inferni, sunt aliqualiter visitati, sed quidam ad suam consolationem et liberationem; quidam autem ad suam confutationem et confusionem, scilicet damnati. Unde ibidem subditur, <i>et erubescet luna, et confundetur sol,</i> et cetera. Potest etiam hoc referri ad visitationem qua visitabuntur in die iudicii, non ut liberentur, sed ut condemnentur amplius, secundum illud Sophon. I, <i>visitabo super viros defixos in faecibus suis</i>.</p><p title="III q. 52 a. 6 ad 2"><a name="49243"><span class="ref">[49243] IIIª q. 52 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum dicitur in Glossa, <i>ubi nulla misericordia eos refrigerabat</i>, intelligendum est quantum ad refrigerium perfectae liberationis. Quia sancti patres ab illis Inferni carceribus ante Christi adventum non poterant liberari.</p><p title="III q. 52 a. 6 ad 3"><a name="49244"><span class="ref">[49244] IIIª q. 52 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod non fuit propter Christi impotentiam quod non sunt aliqui liberati de quolibet statu infernalium, sicut de quolibet statu mundanorum, sed propter diversam utrorumque conditionem. Nam homines quandiu hic vivunt, possunt ad fidem et caritatem converti, quia in hac vita non sunt homines confirmati in bono vel in malo, sicut post exitum ab hac vita.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="III q. 52 a. 7 arg. 1"><a name="49245"><span class="ref">[49245] IIIª q. 52 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod pueri qui cum originali peccato decesserant, fuerint per descensum Christi liberati. Non enim tenebantur in Inferno nisi pro peccato originali, sicut et sancti patres. Sed sancti patres sunt ab Inferno liberati per Christum, ut supra dictum est. Ergo et pueri similiter per Christum sunt ab Inferno liberati.</p><p title="III q. 52 a. 7 arg. 2"><a name="49246"><span class="ref">[49246] IIIª q. 52 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, apostolus dicit, Rom. V, <i>si unius delicto multi mortui sunt, multo magis gratia Dei et donum, in gratia unius hominis Iesu Christi, in plures abundavit</i>. Sed propter peccatum primi parentis pueri cum solo peccato originali decedentes in Inferno detinentur. Ergo multo magis per gratiam Christi sunt ab Inferno liberati.</p><p title="III q. 52 a. 7 arg. 3"><a name="49247"><span class="ref">[49247] IIIª q. 52 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut Baptismus operatur in virtute passionis Christi, ita et descensus Christi ad Inferos, ut ex dictis patet. Sed pueri per Baptismum liberantur a peccato originali et ab Inferno. Ergo similiter liberati sunt per descensum Christi ad Inferos.</p><p title="III q. 52 a. 7 s. c."><a name="49248"><span class="ref">[49248] IIIª q. 52 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod apostolus dicit, Rom. III, quod <i>Deus proposuit Christum propitiatorem per fidem in sanguine eius</i>. Sed pueri qui cum solo peccato originali decesserant, nullo modo fuerant participes fidei. Ergo non perceperunt fructum propitiationis Christi, ut per ipsum ab Inferno liberarentur.</p><p title="III q. 52 a. 7 co."><a name="49249"><span class="ref">[49249] IIIª q. 52 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, descensus Christi ad Inferos in illis solis effectum habuit qui per fidem et caritatem passioni Christi coniungebantur, in cuius virtute descensus Christi ad Inferos liberatorius erat. Pueri autem qui cum originali decesserant, nullo modo fuerant coniuncti passioni Christi per fidem et dilectionem, neque enim fidem propriam habere potuerant, quia non habuerant usum liberi arbitrii; neque per fidem parentum aut per aliquod fidei sacramentum fuerant a peccato originali mundati. Et ideo descensus Christi ad Inferos huiusmodi pueros non liberavit ab Inferno. Et praeterea per hoc sancti patres ab Inferno sunt liberati quia sunt ad gloriam divinae visionis admissi, ad quam nullus potest pervenire nisi per gratiam, secundum illud Rom. VI, <i>gratia Dei vita aeterna</i>. Cum igitur pueri cum originali decedentes gratiam non habuerint, non fuerunt ab Inferno liberati.</p><p title="III q. 52 a. 7 ad 1"><a name="49250"><span class="ref">[49250] IIIª q. 52 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod sancti patres, etsi adhuc tenerentur adstricti reatu originalis peccati inquantum respicit humanam naturam, tamen liberati erant per fidem Christi ab omni macula peccati, et ideo capaces erant illius liberationis quam Christus attulit descendens ad Inferos. Sed hoc de pueris dici non potest, ut ex supra dictis patet.</p><p title="III q. 52 a. 7 ad 2"><a name="49251"><span class="ref">[49251] IIIª q. 52 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum apostolus dicit, <i>gratia Dei in plures abundavit</i>, ly plures non est accipiendum comparative, quasi plures numero sint salvati per gratiam Christi quam damnati per peccatum Adae, sed absolute, ac si diceret quod gratia unius Christi abundavit in multos, sicut et peccatum unius Adae pervenit ad multos. Sed sicut peccatum Adae ad eos tantum pervenit qui per seminalem rationem carnaliter ab eo descenderunt, ita gratia Christi ad illos tantum pervenit qui spirituali regeneratione eius membra sunt facti. Quod non competit pueris decedentibus cum originali peccato.</p><p title="III q. 52 a. 7 ad 3"><a name="49252"><span class="ref">[49252] IIIª q. 52 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Baptismus adhibetur hominibus in hac vita, in qua homo potest transmutari de culpa in gratiam. Sed descensus Christi ad Inferos exhibitus fuit animabus post hanc vitam, ubi non sunt capaces transmutationis praedictae. Et ideo per Baptismum pueri liberantur a peccato originali et ab Inferno, non autem per descensum Christi ad Inferos.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="III q. 52 a. 8 arg. 1"><a name="49253"><span class="ref">[49253] IIIª q. 52 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod Christus suo descensu ad Inferos liberaverit animas a Purgatorio. Dicit enim Augustinus, in epistola ad Evodium, <i>quia evidentia testimonia et Infernum commemorant et dolores, nulla causa occurrit cur illo credatur venisse salvator, nisi ut ab eisdem doloribus salvos faceret. Sed utrum omnes quos in eis invenit, an quosdam, quos illo beneficio dignos iudicavit, adhuc requiro. Tamen venisse Christum apud Inferos, et in eorum doloribus constitutis hoc beneficium praestitisse, non dubito</i>. Non autem praestitit beneficium liberationis damnatis, sicut supra dictum est. Praeter eos autem nulli sunt in doloribus poenalibus constituti nisi illi qui sunt in Purgatorio. Ergo Christus animas de Purgatorio liberavit.</p><p title="III q. 52 a. 8 arg. 2"><a name="49254"><span class="ref">[49254] IIIª q. 52 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, ipsa animae Christi praesentia non minorem effectum habuit quam sacramenta ipsius. Sed per sacramenta Christi liberantur animae a Purgatorio, et praecipue per Eucharistiae sacramentum, ut infra dicetur. Ergo multo magis per praesentiam Christi ad Inferos descendentis sunt animae a Purgatorio liberatae.</p><p title="III q. 52 a. 8 arg. 3"><a name="49255"><span class="ref">[49255] IIIª q. 52 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, Christus quoscumque curavit in hac vita, totaliter curavit, ut Augustinus dicit, in libro de poenitentia. Et Ioan. VII dominus dicit, <i>totum hominem salvum feci in sabbato</i>. Sed Christus eos qui in Purgatorio erant, liberavit a reatu poenae damni, quo excludebantur a gloria. Ergo etiam liberavit eos a reatu poenae Purgatorii.</p><p title="III q. 52 a. 8 s. c."><a name="49256"><span class="ref">[49256] IIIª q. 52 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius dicit, XIII Moral., <i>dum conditor ac redemptor noster, claustra Inferni penetrans, electorum exinde animas eduxit, nos illo ire non patitur, unde iam alios descendendo liberavit</i>. Patitur autem nos ire ad Purgatorium. Ergo, descendens ad Inferos, animas a Purgatorio non liberavit.</p><p title="III q. 52 a. 8 co."><a name="49257"><span class="ref">[49257] IIIª q. 52 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut saepe dictum est, descensus Christi ad Inferos liberatorius fuit in virtute passionis ipsius. Passio autem eius non habuit temporalem virtutem et transitoriam sed sempiternam, secundum illud Heb. X, <i>una oblatione consummavit sanctificatos in sempiternum</i>. Et sic patet quod non habuit tunc maiorem efficaciam passio Christi quam habeat nunc. Et ideo illi qui fuerunt tales quales nunc sunt qui in Purgatorio detinentur, non fuerunt a Purgatorio liberati per descensum Christi ad Inferos. Si qui autem inventi sunt ibi tales quales etiam nunc virtute passionis Christi a Purgatorio liberantur, tales nihil prohibet per descensum Christi ad Inferos a Purgatorio esse liberatos.</p><p title="III q. 52 a. 8 ad 1"><a name="49258"><span class="ref">[49258] IIIª q. 52 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ex illa auctoritate Augustini non potest concludi quod omnes illi qui in Purgatorio erant, fuerint a Purgatorio liberati, sed quod aliquibus eorum fuerit hoc beneficium collatum, illis scilicet qui iam sufficienter purgati erant; vel etiam qui, dum adhuc viverent, meruerunt per fidem et dilectionem, et devotionem ad mortem Christi, ut, eo descendente, liberarentur a temporali Purgatorii poena.</p><p title="III q. 52 a. 8 ad 2"><a name="49259"><span class="ref">[49259] IIIª q. 52 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod virtus Christi operatur in sacramentis per modum sanationis et expiationis cuiusdam. Unde sacramentum Eucharistiae liberat homines a Purgatorio inquantum est quoddam sacrificium satisfactorium pro peccato. Descensus autem Christi ad Inferos non fuit satisfactorius. Operabatur tamen in virtute passionis, quae fuit satisfactoria, ut supra habitum est, sed erat satisfactoria in generali, cuius virtutem oportebat applicari ad unumquemque per aliquid specialiter ad ipsum pertinens. Et ideo non oportet quod per descensum Christi ad Inferos omnes fuerint a Purgatorio liberati.</p><p title="III q. 52 a. 8 ad 3"><a name="49260"><span class="ref">[49260] IIIª q. 52 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod illi defectus a quibus Christus simul in hoc mundo homines liberabat, erant personales, proprie ad unumquemque pertinentes. Sed exclusio a gloria Dei erat quidam defectus generalis pertinens ad totam humanam naturam. Et ideo nihil prohibet eos qui erant in Purgatorio, per Christum esse liberatos ab exclusione a gloria, non autem a reatu poenae Purgatorii, qui pertinet ad proprium defectum. Sicut e converso sancti patres, ante Christi adventum, liberati sunt a propriis defectibus, non autem a defectu communi, sicut supra dictum est.</p></div></div><div class="centro"><br/> <p><a href="sth4040.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> <a href="sth4053.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> <br/> <hr/> <br/> <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad hanc editionem<br/> Iura omnia asservantur<br/> OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> </div></body> </html>