Mercurial > hg > Aquinas
view summa/latin/sth1028.html @ 53:d777cc3962f2
div-wrapped
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 28 Dec 2009 13:00:58 +0000 |
| parents | 544e12f679ad |
| children | 03759e5c1080 |
line wrap: on
line source
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> <head> <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> <meta content="Latin" name="language"/> <meta content="public" name="security"/> <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> <meta content="" name="abstract"/> <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 28-43</title> </head> <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione XXVIII ad quaestionem XLIII</div><div class="centro"> <table summary="Imago" align="center"> <tr> <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" border="0" height="190" width="120" src="icons/ghent190.jpg"/></th> </tr> </table> <br/> <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1888 editum<br/> ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<br/> denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> <br/></span><br/> <hr/> <br/> <p><a href="sth1015.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> <a href="sth1044.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> <script type="text/javascript" language="JavaScript"> // <!-- // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); document.write('<OPTION VALUE="#29610">I&ordf; q. 28 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#29611">I&ordf; q. 28 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29612">I&ordf; q. 28 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29613">I&ordf; q. 28 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29614">I&ordf; q. 28 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29615">I&ordf; q. 28 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29616">I&ordf; q. 28 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29617">I&ordf; q. 28 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29618">I&ordf; q. 28 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29619">I&ordf; q. 28 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29620">I&ordf; q. 28 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29621">I&ordf; q. 28 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29622">I&ordf; q. 28 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29623">I&ordf; q. 28 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29624">I&ordf; q. 28 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29625">I&ordf; q. 28 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29626">I&ordf; q. 28 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29627">I&ordf; q. 28 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29628">I&ordf; q. 28 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29629">I&ordf; q. 28 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29630">I&ordf; q. 28 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29631">I&ordf; q. 28 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29632">I&ordf; q. 28 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29633">I&ordf; q. 28 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29634">I&ordf; q. 28 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29635">I&ordf; q. 28 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29636">I&ordf; q. 28 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29637">I&ordf; q. 28 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29638">I&ordf; q. 28 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29639">I&ordf; q. 28 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29640">I&ordf; q. 28 a. 4 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29641">I&ordf; q. 28 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29642">I&ordf; q. 28 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29643">I&ordf; q. 28 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29644">I&ordf; q. 28 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29645">I&ordf; q. 28 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29646">I&ordf; q. 28 a. 4 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29647">I&ordf; q. 28 a. 4 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29648">I&ordf; q. 29 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#29649">I&ordf; q. 29 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29650">I&ordf; q. 29 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29651">I&ordf; q. 29 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29652">I&ordf; q. 29 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29653">I&ordf; q. 29 a. 1 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29654">I&ordf; q. 29 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29655">I&ordf; q. 29 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29656">I&ordf; q. 29 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29657">I&ordf; q. 29 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29658">I&ordf; q. 29 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29659">I&ordf; q. 29 a. 1 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29660">I&ordf; q. 29 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29661">I&ordf; q. 29 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29662">I&ordf; q. 29 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29663">I&ordf; q. 29 a. 2 s. c. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29664">I&ordf; q. 29 a. 2 s. c. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29665">I&ordf; q. 29 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29666">I&ordf; q. 29 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29667">I&ordf; q. 29 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29668">I&ordf; q. 29 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29669">I&ordf; q. 29 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29670">I&ordf; q. 29 a. 2 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29671">I&ordf; q. 29 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29672">I&ordf; q. 29 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29673">I&ordf; q. 29 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29674">I&ordf; q. 29 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29675">I&ordf; q. 29 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29676">I&ordf; q. 29 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29677">I&ordf; q. 29 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29678">I&ordf; q. 29 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29679">I&ordf; q. 29 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29680">I&ordf; q. 29 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29681">I&ordf; q. 29 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29682">I&ordf; q. 29 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29683">I&ordf; q. 29 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29684">I&ordf; q. 29 a. 4 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29685">I&ordf; q. 29 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29686">I&ordf; q. 29 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29687">I&ordf; q. 29 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29688">I&ordf; q. 29 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29689">I&ordf; q. 29 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29690">I&ordf; q. 29 a. 4 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29691">I&ordf; q. 30 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#29692">I&ordf; q. 30 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29693">I&ordf; q. 30 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29694">I&ordf; q. 30 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29695">I&ordf; q. 30 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29696">I&ordf; q. 30 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29697">I&ordf; q. 30 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29698">I&ordf; q. 30 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29699">I&ordf; q. 30 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29700">I&ordf; q. 30 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29701">I&ordf; q. 30 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29702">I&ordf; q. 30 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29703">I&ordf; q. 30 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29704">I&ordf; q. 30 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29705">I&ordf; q. 30 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29706">I&ordf; q. 30 a. 2 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29707">I&ordf; q. 30 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29708">I&ordf; q. 30 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29709">I&ordf; q. 30 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29710">I&ordf; q. 30 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29711">I&ordf; q. 30 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29712">I&ordf; q. 30 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29713">I&ordf; q. 30 a. 2 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29714">I&ordf; q. 30 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29715">I&ordf; q. 30 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29716">I&ordf; q. 30 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29717">I&ordf; q. 30 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29718">I&ordf; q. 30 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29719">I&ordf; q. 30 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29720">I&ordf; q. 30 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29721">I&ordf; q. 30 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29722">I&ordf; q. 30 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29723">I&ordf; q. 30 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29724">I&ordf; q. 30 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29725">I&ordf; q. 30 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29726">I&ordf; q. 30 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29727">I&ordf; q. 30 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29728">I&ordf; q. 30 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29729">I&ordf; q. 30 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29730">I&ordf; q. 31 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#29731">I&ordf; q. 31 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29732">I&ordf; q. 31 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29733">I&ordf; q. 31 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29734">I&ordf; q. 31 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29735">I&ordf; q. 31 a. 1 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29736">I&ordf; q. 31 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29737">I&ordf; q. 31 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29738">I&ordf; q. 31 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29739">I&ordf; q. 31 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29740">I&ordf; q. 31 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29741">I&ordf; q. 31 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29742">I&ordf; q. 31 a. 1 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29743">I&ordf; q. 31 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29744">I&ordf; q. 31 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29745">I&ordf; q. 31 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29746">I&ordf; q. 31 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29747">I&ordf; q. 31 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29748">I&ordf; q. 31 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29749">I&ordf; q. 31 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29750">I&ordf; q. 31 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29751">I&ordf; q. 31 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29752">I&ordf; q. 31 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29753">I&ordf; q. 31 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29754">I&ordf; q. 31 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29755">I&ordf; q. 31 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29756">I&ordf; q. 31 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29757">I&ordf; q. 31 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29758">I&ordf; q. 31 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29759">I&ordf; q. 31 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29760">I&ordf; q. 31 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29761">I&ordf; q. 31 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29762">I&ordf; q. 31 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29763">I&ordf; q. 31 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29764">I&ordf; q. 31 a. 4 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29765">I&ordf; q. 31 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29766">I&ordf; q. 31 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29767">I&ordf; q. 31 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29768">I&ordf; q. 31 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29769">I&ordf; q. 31 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29770">I&ordf; q. 31 a. 4 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29771">I&ordf; q. 32 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#29772">I&ordf; q. 32 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29773">I&ordf; q. 32 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29774">I&ordf; q. 32 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29775">I&ordf; q. 32 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29776">I&ordf; q. 32 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29777">I&ordf; q. 32 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29778">I&ordf; q. 32 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29779">I&ordf; q. 32 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29780">I&ordf; q. 32 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29781">I&ordf; q. 32 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29782">I&ordf; q. 32 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29783">I&ordf; q. 32 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29784">I&ordf; q. 32 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29785">I&ordf; q. 32 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29786">I&ordf; q. 32 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29787">I&ordf; q. 32 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29788">I&ordf; q. 32 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29789">I&ordf; q. 32 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29790">I&ordf; q. 32 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29791">I&ordf; q. 32 a. 3 s. c. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29792">I&ordf; q. 32 a. 3 s. c. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29793">I&ordf; q. 32 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29794">I&ordf; q. 32 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29795">I&ordf; q. 32 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29796">I&ordf; q. 32 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29797">I&ordf; q. 32 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29798">I&ordf; q. 32 a. 3 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29799">I&ordf; q. 32 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29800">I&ordf; q. 32 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29801">I&ordf; q. 32 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29802">I&ordf; q. 32 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29803">I&ordf; q. 32 a. 4 ad'); document.write('<OPTION VALUE="#29804">I&ordf; q. 33 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#29805">I&ordf; q. 33 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29806">I&ordf; q. 33 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29807">I&ordf; q. 33 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29808">I&ordf; q. 33 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29809">I&ordf; q. 33 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29810">I&ordf; q. 33 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29811">I&ordf; q. 33 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29812">I&ordf; q. 33 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29813">I&ordf; q. 33 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29814">I&ordf; q. 33 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29815">I&ordf; q. 33 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29816">I&ordf; q. 33 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29817">I&ordf; q. 33 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29818">I&ordf; q. 33 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29819">I&ordf; q. 33 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29820">I&ordf; q. 33 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29821">I&ordf; q. 33 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29822">I&ordf; q. 33 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29823">I&ordf; q. 33 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29824">I&ordf; q. 33 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29825">I&ordf; q. 33 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29826">I&ordf; q. 33 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29827">I&ordf; q. 33 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29828">I&ordf; q. 33 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29829">I&ordf; q. 33 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29830">I&ordf; q. 33 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29831">I&ordf; q. 33 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29832">I&ordf; q. 33 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29833">I&ordf; q. 33 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29834">I&ordf; q. 33 a. 4 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29835">I&ordf; q. 33 a. 4 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29836">I&ordf; q. 33 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29837">I&ordf; q. 33 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29838">I&ordf; q. 33 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29839">I&ordf; q. 33 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29840">I&ordf; q. 33 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29841">I&ordf; q. 33 a. 4 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29842">I&ordf; q. 33 a. 4 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29843">I&ordf; q. 34 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#29844">I&ordf; q. 34 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29845">I&ordf; q. 34 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29846">I&ordf; q. 34 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29847">I&ordf; q. 34 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29848">I&ordf; q. 34 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29849">I&ordf; q. 34 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29850">I&ordf; q. 34 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29851">I&ordf; q. 34 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29852">I&ordf; q. 34 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29853">I&ordf; q. 34 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29854">I&ordf; q. 34 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29855">I&ordf; q. 34 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29856">I&ordf; q. 34 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29857">I&ordf; q. 34 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29858">I&ordf; q. 34 a. 2 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29859">I&ordf; q. 34 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29860">I&ordf; q. 34 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29861">I&ordf; q. 34 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29862">I&ordf; q. 34 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29863">I&ordf; q. 34 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29864">I&ordf; q. 34 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29865">I&ordf; q. 34 a. 2 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29866">I&ordf; q. 34 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29867">I&ordf; q. 34 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29868">I&ordf; q. 34 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29869">I&ordf; q. 34 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29870">I&ordf; q. 34 a. 3 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29871">I&ordf; q. 34 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29872">I&ordf; q. 34 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29873">I&ordf; q. 34 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29874">I&ordf; q. 34 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29875">I&ordf; q. 34 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29876">I&ordf; q. 34 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29877">I&ordf; q. 34 a. 3 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29878">I&ordf; q. 35 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#29879">I&ordf; q. 35 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29880">I&ordf; q. 35 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29881">I&ordf; q. 35 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29882">I&ordf; q. 35 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29883">I&ordf; q. 35 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29884">I&ordf; q. 35 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29885">I&ordf; q. 35 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29886">I&ordf; q. 35 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29887">I&ordf; q. 35 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29888">I&ordf; q. 35 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29889">I&ordf; q. 35 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29890">I&ordf; q. 35 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29891">I&ordf; q. 35 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29892">I&ordf; q. 35 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29893">I&ordf; q. 35 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29894">I&ordf; q. 35 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29895">I&ordf; q. 36 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#29896">I&ordf; q. 36 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29897">I&ordf; q. 36 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29898">I&ordf; q. 36 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29899">I&ordf; q. 36 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29900">I&ordf; q. 36 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29901">I&ordf; q. 36 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29902">I&ordf; q. 36 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29903">I&ordf; q. 36 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29904">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29905">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29906">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29907">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29908">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29909">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#29910">I&ordf; q. 36 a. 2 arg. 7'); document.write('<OPTION VALUE="#29911">I&ordf; q. 36 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29912">I&ordf; q. 36 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29913">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29914">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29915">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29916">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29917">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29918">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#29919">I&ordf; q. 36 a. 2 ad 7'); document.write('<OPTION VALUE="#29920">I&ordf; q. 36 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29921">I&ordf; q. 36 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29922">I&ordf; q. 36 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29923">I&ordf; q. 36 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29924">I&ordf; q. 36 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29925">I&ordf; q. 36 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29926">I&ordf; q. 36 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29927">I&ordf; q. 36 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29928">I&ordf; q. 36 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29929">I&ordf; q. 36 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29930">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29931">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29932">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29933">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29934">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29935">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#29936">I&ordf; q. 36 a. 4 arg. 7'); document.write('<OPTION VALUE="#29937">I&ordf; q. 36 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29938">I&ordf; q. 36 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29939">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29940">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29941">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29942">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29943">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29944">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#29945">I&ordf; q. 36 a. 4 ad 7'); document.write('<OPTION VALUE="#29946">I&ordf; q. 37 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#29947">I&ordf; q. 37 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29948">I&ordf; q. 37 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29949">I&ordf; q. 37 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29950">I&ordf; q. 37 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29951">I&ordf; q. 37 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29952">I&ordf; q. 37 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29953">I&ordf; q. 37 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29954">I&ordf; q. 37 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29955">I&ordf; q. 37 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29956">I&ordf; q. 37 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29957">I&ordf; q. 37 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29958">I&ordf; q. 37 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29959">I&ordf; q. 37 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29960">I&ordf; q. 37 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29961">I&ordf; q. 37 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29962">I&ordf; q. 37 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29963">I&ordf; q. 37 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29964">I&ordf; q. 37 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29965">I&ordf; q. 38 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#29966">I&ordf; q. 38 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29967">I&ordf; q. 38 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29968">I&ordf; q. 38 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29969">I&ordf; q. 38 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29970">I&ordf; q. 38 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29971">I&ordf; q. 38 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29972">I&ordf; q. 38 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29973">I&ordf; q. 38 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29974">I&ordf; q. 38 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29975">I&ordf; q. 38 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29976">I&ordf; q. 38 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29977">I&ordf; q. 38 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29978">I&ordf; q. 38 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29979">I&ordf; q. 38 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29980">I&ordf; q. 38 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29981">I&ordf; q. 38 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29982">I&ordf; q. 38 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29983">I&ordf; q. 38 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29984">I&ordf; q. 39 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#29985">I&ordf; q. 39 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29986">I&ordf; q. 39 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29987">I&ordf; q. 39 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29988">I&ordf; q. 39 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#29989">I&ordf; q. 39 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#29990">I&ordf; q. 39 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29991">I&ordf; q. 39 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29992">I&ordf; q. 39 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29993">I&ordf; q. 39 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#29994">I&ordf; q. 39 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#29995">I&ordf; q. 39 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#29996">I&ordf; q. 39 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#29997">I&ordf; q. 39 a. 2 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#29998">I&ordf; q. 39 a. 2 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#29999">I&ordf; q. 39 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30000">I&ordf; q. 39 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30001">I&ordf; q. 39 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30002">I&ordf; q. 39 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30003">I&ordf; q. 39 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30004">I&ordf; q. 39 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30005">I&ordf; q. 39 a. 2 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#30006">I&ordf; q. 39 a. 2 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#30007">I&ordf; q. 39 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30008">I&ordf; q. 39 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30009">I&ordf; q. 39 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30010">I&ordf; q. 39 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30011">I&ordf; q. 39 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30012">I&ordf; q. 39 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30013">I&ordf; q. 39 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30014">I&ordf; q. 39 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30015">I&ordf; q. 39 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30016">I&ordf; q. 39 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30017">I&ordf; q. 39 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30018">I&ordf; q. 39 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30019">I&ordf; q. 39 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30020">I&ordf; q. 39 a. 4 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30021">I&ordf; q. 39 a. 4 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#30022">I&ordf; q. 39 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30023">I&ordf; q. 39 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30024">I&ordf; q. 39 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30025">I&ordf; q. 39 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30026">I&ordf; q. 39 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30027">I&ordf; q. 39 a. 4 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30028">I&ordf; q. 39 a. 4 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#30029">I&ordf; q. 39 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30030">I&ordf; q. 39 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30031">I&ordf; q. 39 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30032">I&ordf; q. 39 a. 5 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30033">I&ordf; q. 39 a. 5 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#30034">I&ordf; q. 39 a. 5 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#30035">I&ordf; q. 39 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30036">I&ordf; q. 39 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30037">I&ordf; q. 39 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30038">I&ordf; q. 39 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30039">I&ordf; q. 39 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30040">I&ordf; q. 39 a. 5 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30041">I&ordf; q. 39 a. 5 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#30042">I&ordf; q. 39 a. 5 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#30043">I&ordf; q. 39 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30044">I&ordf; q. 39 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30045">I&ordf; q. 39 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30046">I&ordf; q. 39 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30047">I&ordf; q. 39 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30048">I&ordf; q. 39 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30049">I&ordf; q. 39 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30050">I&ordf; q. 39 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30051">I&ordf; q. 39 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30052">I&ordf; q. 39 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30053">I&ordf; q. 39 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30054">I&ordf; q. 39 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30055">I&ordf; q. 39 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30056">I&ordf; q. 39 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30057">I&ordf; q. 39 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30058">I&ordf; q. 39 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30059">I&ordf; q. 39 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30060">I&ordf; q. 39 a. 8 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30061">I&ordf; q. 39 a. 8 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#30062">I&ordf; q. 39 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30063">I&ordf; q. 39 a. 8 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30064">I&ordf; q. 40 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#30065">I&ordf; q. 40 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30066">I&ordf; q. 40 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30067">I&ordf; q. 40 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30068">I&ordf; q. 40 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30069">I&ordf; q. 40 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30070">I&ordf; q. 40 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30071">I&ordf; q. 40 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30072">I&ordf; q. 40 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30073">I&ordf; q. 40 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30074">I&ordf; q. 40 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30075">I&ordf; q. 40 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30076">I&ordf; q. 40 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30077">I&ordf; q. 40 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30078">I&ordf; q. 40 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30079">I&ordf; q. 40 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30080">I&ordf; q. 40 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30081">I&ordf; q. 40 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30082">I&ordf; q. 40 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30083">I&ordf; q. 40 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30084">I&ordf; q. 40 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30085">I&ordf; q. 40 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30086">I&ordf; q. 40 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30087">I&ordf; q. 40 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30088">I&ordf; q. 40 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30089">I&ordf; q. 40 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30090">I&ordf; q. 40 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30091">I&ordf; q. 40 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30092">I&ordf; q. 40 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30093">I&ordf; q. 40 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30094">I&ordf; q. 40 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30095">I&ordf; q. 40 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30096">I&ordf; q. 40 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30097">I&ordf; q. 40 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30098">I&ordf; q. 40 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30099">I&ordf; q. 41 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#30100">I&ordf; q. 41 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30101">I&ordf; q. 41 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30102">I&ordf; q. 41 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30103">I&ordf; q. 41 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30104">I&ordf; q. 41 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30105">I&ordf; q. 41 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30106">I&ordf; q. 41 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30107">I&ordf; q. 41 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30108">I&ordf; q. 41 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30109">I&ordf; q. 41 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30110">I&ordf; q. 41 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30111">I&ordf; q. 41 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30112">I&ordf; q. 41 a. 2 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#30113">I&ordf; q. 41 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30114">I&ordf; q. 41 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30115">I&ordf; q. 41 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30116">I&ordf; q. 41 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30117">I&ordf; q. 41 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30118">I&ordf; q. 41 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30119">I&ordf; q. 41 a. 2 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#30120">I&ordf; q. 41 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30121">I&ordf; q. 41 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30122">I&ordf; q. 41 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30123">I&ordf; q. 41 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30124">I&ordf; q. 41 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30125">I&ordf; q. 41 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30126">I&ordf; q. 41 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30127">I&ordf; q. 41 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30128">I&ordf; q. 41 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30129">I&ordf; q. 41 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30130">I&ordf; q. 41 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30131">I&ordf; q. 41 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30132">I&ordf; q. 41 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30133">I&ordf; q. 41 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30134">I&ordf; q. 41 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30135">I&ordf; q. 41 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30136">I&ordf; q. 41 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30137">I&ordf; q. 41 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30138">I&ordf; q. 41 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30139">I&ordf; q. 41 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30140">I&ordf; q. 41 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30141">I&ordf; q. 41 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30142">I&ordf; q. 41 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30143">I&ordf; q. 41 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30144">I&ordf; q. 41 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30145">I&ordf; q. 41 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30146">I&ordf; q. 41 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30147">I&ordf; q. 41 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30148">I&ordf; q. 41 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30149">I&ordf; q. 41 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30150">I&ordf; q. 41 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30151">I&ordf; q. 41 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30152">I&ordf; q. 41 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30153">I&ordf; q. 41 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30154">I&ordf; q. 42 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#30155">I&ordf; q. 42 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30156">I&ordf; q. 42 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30157">I&ordf; q. 42 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30158">I&ordf; q. 42 a. 1 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30159">I&ordf; q. 42 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30160">I&ordf; q. 42 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30161">I&ordf; q. 42 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30162">I&ordf; q. 42 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30163">I&ordf; q. 42 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30164">I&ordf; q. 42 a. 1 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30165">I&ordf; q. 42 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30166">I&ordf; q. 42 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30167">I&ordf; q. 42 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30168">I&ordf; q. 42 a. 2 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30169">I&ordf; q. 42 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30170">I&ordf; q. 42 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30171">I&ordf; q. 42 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30172">I&ordf; q. 42 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30173">I&ordf; q. 42 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30174">I&ordf; q. 42 a. 2 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30175">I&ordf; q. 42 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30176">I&ordf; q. 42 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30177">I&ordf; q. 42 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30178">I&ordf; q. 42 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30179">I&ordf; q. 42 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30180">I&ordf; q. 42 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30181">I&ordf; q. 42 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30182">I&ordf; q. 42 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30183">I&ordf; q. 42 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30184">I&ordf; q. 42 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30185">I&ordf; q. 42 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30186">I&ordf; q. 42 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30187">I&ordf; q. 42 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30188">I&ordf; q. 42 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30189">I&ordf; q. 42 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30190">I&ordf; q. 42 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30191">I&ordf; q. 42 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30192">I&ordf; q. 42 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30193">I&ordf; q. 42 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30194">I&ordf; q. 42 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30195">I&ordf; q. 42 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30196">I&ordf; q. 42 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30197">I&ordf; q. 42 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30198">I&ordf; q. 42 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30199">I&ordf; q. 42 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30200">I&ordf; q. 42 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30201">I&ordf; q. 42 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30202">I&ordf; q. 42 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30203">I&ordf; q. 42 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30204">I&ordf; q. 42 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30205">I&ordf; q. 42 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30206">I&ordf; q. 42 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30207">I&ordf; q. 42 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30208">I&ordf; q. 42 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30209">I&ordf; q. 43 pr.'); document.write('<OPTION VALUE="#30210">I&ordf; q. 43 a. 1 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30211">I&ordf; q. 43 a. 1 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30212">I&ordf; q. 43 a. 1 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30213">I&ordf; q. 43 a. 1 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30214">I&ordf; q. 43 a. 1 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30215">I&ordf; q. 43 a. 1 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30216">I&ordf; q. 43 a. 1 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30217">I&ordf; q. 43 a. 1 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30218">I&ordf; q. 43 a. 2 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30219">I&ordf; q. 43 a. 2 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30220">I&ordf; q. 43 a. 2 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30221">I&ordf; q. 43 a. 2 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30222">I&ordf; q. 43 a. 2 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30223">I&ordf; q. 43 a. 2 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30224">I&ordf; q. 43 a. 2 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30225">I&ordf; q. 43 a. 2 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30226">I&ordf; q. 43 a. 3 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30227">I&ordf; q. 43 a. 3 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30228">I&ordf; q. 43 a. 3 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30229">I&ordf; q. 43 a. 3 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30230">I&ordf; q. 43 a. 3 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30231">I&ordf; q. 43 a. 3 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30232">I&ordf; q. 43 a. 3 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30233">I&ordf; q. 43 a. 3 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30234">I&ordf; q. 43 a. 3 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30235">I&ordf; q. 43 a. 3 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30236">I&ordf; q. 43 a. 4 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30237">I&ordf; q. 43 a. 4 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30238">I&ordf; q. 43 a. 4 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30239">I&ordf; q. 43 a. 4 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30240">I&ordf; q. 43 a. 4 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30241">I&ordf; q. 43 a. 4 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30242">I&ordf; q. 43 a. 4 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30243">I&ordf; q. 43 a. 4 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30244">I&ordf; q. 43 a. 5 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30245">I&ordf; q. 43 a. 5 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30246">I&ordf; q. 43 a. 5 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30247">I&ordf; q. 43 a. 5 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30248">I&ordf; q. 43 a. 5 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30249">I&ordf; q. 43 a. 5 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30250">I&ordf; q. 43 a. 5 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30251">I&ordf; q. 43 a. 5 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30252">I&ordf; q. 43 a. 6 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30253">I&ordf; q. 43 a. 6 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30254">I&ordf; q. 43 a. 6 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30255">I&ordf; q. 43 a. 6 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30256">I&ordf; q. 43 a. 6 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30257">I&ordf; q. 43 a. 6 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30258">I&ordf; q. 43 a. 6 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30259">I&ordf; q. 43 a. 6 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30260">I&ordf; q. 43 a. 6 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30261">I&ordf; q. 43 a. 6 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30262">I&ordf; q. 43 a. 7 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30263">I&ordf; q. 43 a. 7 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30264">I&ordf; q. 43 a. 7 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30265">I&ordf; q. 43 a. 7 arg. 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30266">I&ordf; q. 43 a. 7 arg. 5'); document.write('<OPTION VALUE="#30267">I&ordf; q. 43 a. 7 arg. 6'); document.write('<OPTION VALUE="#30268">I&ordf; q. 43 a. 7 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30269">I&ordf; q. 43 a. 7 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30270">I&ordf; q. 43 a. 7 ad 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30271">I&ordf; q. 43 a. 7 ad 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30272">I&ordf; q. 43 a. 7 ad 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30273">I&ordf; q. 43 a. 7 ad 4'); document.write('<OPTION VALUE="#30274">I&ordf; q. 43 a. 7 ad 5'); document.write('<OPTION VALUE="#30275">I&ordf; q. 43 a. 7 ad 6'); document.write('<OPTION VALUE="#30276">I&ordf; q. 43 a. 8 arg. 1'); document.write('<OPTION VALUE="#30277">I&ordf; q. 43 a. 8 arg. 2'); document.write('<OPTION VALUE="#30278">I&ordf; q. 43 a. 8 arg. 3'); document.write('<OPTION VALUE="#30279">I&ordf; q. 43 a. 8 s. c.'); document.write('<OPTION VALUE="#30280">I&ordf; q. 43 a. 8 co.'); document.write('<OPTION VALUE="#30281">I&ordf; q. 43 a. 8 ad'); document.write('<\/SELECT>'); document.write('<BR><BR>'); document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); document.write('<\/FORM>'); // --> // </script><br/> <hr/> <br/></div><div class="q" id="q28"><h2>Quaestio 28</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 28 pr."><a name="29610"><span class="ref">[29610] Iª q. 28 pr.</span></a> Deinde considerandum est de relationibus divinis. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum in Deo sint aliquae relationes reales. Secundo, utrum illae relationes sint ipsa essentia divina, vel sint extrinsecus affixae. Tertio, utrum possint esse in Deo plures relationes realiter distinctae ab invicem. Quarto, de numero harum relationum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 28 a. 1 arg. 1"><a name="29611"><span class="ref">[29611] Iª q. 28 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod in Deo non sint aliquae relationes reales. Dicit enim Boetius, in libro de Trin., quod <i>cum quis praedicamenta in divinam vertit praedicationem, cuncta mutantur in substantiam quae praedicari possunt; ad aliquid vero omnino non potest praedicari</i>. Sed quidquid est realiter in Deo, de ipso praedicari potest. Ergo relatio non est realiter in Deo.</p><p title="I q. 28 a. 1 arg. 2"><a name="29612"><span class="ref">[29612] Iª q. 28 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, dicit Boetius in eodem libro, quod <i>similis est relatio in Trinitate patris ad filium, et utriusque ad spiritum sanctum, ut eius quod est idem, ad id quod est idem</i>. Sed huiusmodi relatio est rationis tantum, quia omnis relatio realis exigit duo extrema realiter. Ergo relationes quae ponuntur in divinis, non sunt reales relationes, sed rationis tantum.</p><p title="I q. 28 a. 1 arg. 3"><a name="29613"><span class="ref">[29613] Iª q. 28 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, relatio paternitatis est relatio principii. Sed cum dicitur, Deus est principium creaturarum, non importatur aliqua relatio realis, sed rationis tantum. Ergo nec paternitas in divinis est relatio realis. Et eadem ratione nec aliae relationes quae ponuntur ibi.</p><p title="I q. 28 a. 1 arg. 4"><a name="29614"><span class="ref">[29614] Iª q. 28 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, generatio in divinis est secundum intelligibilis verbi processionem. Sed relationes quae consequuntur operationem intellectus, sunt relationes rationis. Ergo paternitas et filiatio, quae dicuntur in divinis secundum generationem, sunt relationes rationis tantum.</p><p title="I q. 28 a. 1 s. c."><a name="29615"><span class="ref">[29615] Iª q. 28 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod pater non dicitur nisi a paternitate, et filius a filiatione. Si igitur paternitas et filiatio non sunt in Deo realiter, sequitur quod Deus non sit realiter pater aut filius, sed secundum rationem intelligentiae tantum, quod est haeresis Sabelliana.</p><p title="I q. 28 a. 1 co."><a name="29616"><span class="ref">[29616] Iª q. 28 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod relationes quaedam sunt in divinis realiter. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod solum in his quae dicuntur ad aliquid, inveniuntur aliqua secundum rationem tantum, et non secundum rem. Quod non est in aliis generibus, quia alia genera, ut quantitas et qualitas, secundum propriam rationem significant aliquid alicui inhaerens. Ea vero quae dicuntur ad aliquid, significant secundum propriam rationem solum respectum ad aliud. Qui quidem respectus aliquando est in ipsa natura rerum; utpote quando aliquae res secundum suam naturam ad invicem ordinatae sunt, et invicem inclinationem habent. Et huiusmodi relationes oportet esse reales. Sicut in corpore gravi est inclinatio et ordo ad locum medium, unde respectus quidam est in ipso gravi respectu loci medii. Et similiter est de aliis huiusmodi. Aliquando vero respectus significatus per ea quae dicuntur ad aliquid, est tantum in ipsa apprehensione rationis conferentis unum alteri, et tunc est relatio rationis tantum; sicut cum comparat ratio hominem animali, ut speciem ad genus. Cum autem aliquid procedit a principio eiusdem naturae, necesse est quod ambo, scilicet procedens et id a quo procedit, in eodem ordine conveniant, et sic oportet quod habeant reales respectus ad invicem. Cum igitur processiones in divinis sint in identitate naturae, ut ostensum est, necesse est quod relationes quae secundum processiones divinas accipiuntur, sint relationes reales.</p><p title="I q. 28 a. 1 ad 1"><a name="29617"><span class="ref">[29617] Iª q. 28 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ad aliquid dicitur omnino non praedicari in Deo, secundum propriam rationem eius quod dicitur ad aliquid; inquantum scilicet propria ratio eius quod ad aliquid dicitur, non accipitur per comparationem ad illud cui inest relatio, sed per respectum ad alterum. Non ergo per hoc excludere voluit quod relatio non esset in Deo, sed quod non praedicaretur per modum inhaerentis secundum propriam relationis rationem, sed magis per modum ad aliud se habentis.</p><p title="I q. 28 a. 1 ad 2"><a name="29618"><span class="ref">[29618] Iª q. 28 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod relatio quae importatur per hoc nomen idem, est relatio rationis tantum, si accipiatur simpliciter idem, quia huiusmodi relatio non potest consistere nisi in quodam ordine quem ratio adinvenit alicuius ad seipsum, secundum aliquas eius duas considerationes. Secus autem est, cum dicuntur aliqua eadem esse, non in numero, sed in natura generis sive speciei. Boetius igitur relationes quae sunt in divinis, assimilat relationi identitatis, non quantum ad omnia, sed quantum ad hoc solum, quod per huiusmodi relationes non diversificatur substantia, sicut nec per relationem identitatis.</p><p title="I q. 28 a. 1 ad 3"><a name="29619"><span class="ref">[29619] Iª q. 28 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, cum creatura procedat a Deo in diversitate naturae, Deus est extra ordinem totius creaturae, nec ex eius natura est eius habitudo ad creaturas. Non enim producit creaturas ex necessitate suae naturae, sed per intellectum et per voluntatem, ut supra dictum est. Et ideo in Deo non est realis relatio ad creaturas. Sed in creaturis est realis relatio ad Deum, quia creaturae continentur sub ordine divino, et in earum natura est quod dependeant a Deo. Sed processiones divinae sunt in eadem natura. Unde non est similis ratio.</p><p title="I q. 28 a. 1 ad 4"><a name="29620"><span class="ref">[29620] Iª q. 28 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod relationes quae consequuntur solam operationem intellectus in ipsis rebus intellectis, sunt relationes rationis tantum, quia scilicet eas ratio adinvenit inter duas res intellectas. Sed relationes quae consequuntur operationem intellectus, quae sunt inter verbum intellectualiter procedens et illud a quo procedit, non sunt relationes rationis tantum, sed rei, quia et ipse intellectus et ratio est quaedam res, et comparatur realiter ad id quod procedit intelligibiliter, sicut res corporalis ad id quod procedit corporaliter. Et sic paternitas et filiatio sunt relationes reales in divinis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 28 a. 2 arg. 1"><a name="29621"><span class="ref">[29621] Iª q. 28 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod relatio in Deo non sit idem quod sua essentia. Dicit enim Augustinus, in V de Trin., quod <i>non omne quod dicitur in Deo, dicitur secundum substantiam. Dicitur enim ad aliquid, sicut pater ad filium, sed haec non secundum substantiam dicuntur</i>. Ergo relatio non est divina essentia.</p><p title="I q. 28 a. 2 arg. 2"><a name="29622"><span class="ref">[29622] Iª q. 28 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, VII de Trin., <i>omnis res quae relative dicitur, est etiam aliquid excepto relativo; sicut homo dominus, et homo servus</i>. Si igitur relationes aliquae sunt in Deo, oportet esse in Deo aliquid aliud praeter relationes. Sed hoc aliud non potest esse nisi essentia. Ergo essentia est aliud a relationibus.</p><p title="I q. 28 a. 2 arg. 3"><a name="29623"><span class="ref">[29623] Iª q. 28 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, esse relativi est ad aliud se habere, ut dicitur in praedicamentis. Si igitur relatio sit ipsa divina essentia, sequitur quod esse divinae essentiae sit ad aliud se habere, quod repugnat perfectioni divini esse, quod est maxime absolutum et per se subsistens, ut supra ostensum est. Non igitur relatio est ipsa essentia divina.</p><p title="I q. 28 a. 2 s. c."><a name="29624"><span class="ref">[29624] Iª q. 28 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, omnis res quae non est divina essentia, est creatura. Sed relatio realiter competit Deo. Si ergo non est divina essentia, erit creatura, et ita ei non erit adoratio latriae exhibenda, contra quod in praefatione cantatur, <i>ut in personis proprietas, et in maiestate adoretur aequalitas</i>.</p><p title="I q. 28 a. 2 co."><a name="29625"><span class="ref">[29625] Iª q. 28 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa hoc dicitur Gilbertus Porretanus errasse, sed errorem suum postmodum in Remensi Concilio revocasse. Dixit enim quod relationes in divinis sunt assistentes, sive extrinsecus affixae. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod in quolibet novem generum accidentis est duo considerare. Quorum unum est esse quod competit unicuique ipsorum secundum quod est accidens. Et hoc communiter in omnibus est inesse subiecto, accidentis enim esse est inesse. Aliud quod potest considerari in unoquoque, est propria ratio uniuscuiusque illorum generum. Et in aliis quidem generibus a relatione, utpote quantitate et qualitate, etiam propria ratio generis accipitur secundum comparationem ad subiectum, nam quantitas dicitur mensura substantiae, qualitas vero dispositio substantiae. Sed ratio propria relationis non accipitur secundum comparationem ad illud in quo est, sed secundum comparationem ad aliquid extra. Si igitur consideremus, etiam in rebus creatis, relationes secundum id quod relationes sunt, sic inveniuntur esse assistentes, non intrinsecus affixae; quasi significantes respectum quodammodo contingentem ipsam rem relatam, prout ab ea tendit in alterum. Si vero consideretur relatio secundum quod est accidens, sic est inhaerens subiecto, et habens esse accidentale in ipso. Sed Gilbertus Porretanus consideravit relationem primo modo tantum. Quidquid autem in rebus creatis habet esse accidentale, secundum quod transfertur in Deum, habet esse substantiale, nihil enim est in Deo ut accidens in subiecto, sed quidquid est in Deo, est eius essentia. Sic igitur ex ea parte qua relatio in rebus creatis habet esse accidentale in subiecto, relatio realiter existens in Deo habet esse essentiae divinae, idem omnino ei existens. In hoc vero quod ad aliquid dicitur, non significatur aliqua habitudo ad essentiam, sed magis ad suum oppositum. Et sic manifestum est quod relatio realiter existens in Deo, est idem essentiae secundum rem; et non differt nisi secundum intelligentiae rationem, prout in relatione importatur respectus ad suum oppositum, qui non importatur in nomine essentiae. Patet ergo quod in Deo non est aliud esse relationis et esse essentiae, sed unum et idem.</p><p title="I q. 28 a. 2 ad 1"><a name="29626"><span class="ref">[29626] Iª q. 28 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod verba illa Augustini non pertinent ad hoc, quod paternitas, vel alia relatio quae est in Deo, secundum esse suum non sit idem quod divina essentia; sed quod non praedicatur secundum modum substantiae, ut existens in eo de quo dicitur, sed ut ad alterum se habens. Et propter hoc dicuntur duo tantum esse praedicamenta in divinis. Quia alia praedicamenta important habitudinem ad id de quo dicuntur, tam secundum suum esse, quam secundum proprii generis rationem, nihil autem quod est in Deo, potest habere habitudinem ad id in quo est, vel de quo dicitur, nisi habitudinem identitatis, propter summam Dei simplicitatem.</p><p title="I q. 28 a. 2 ad 2"><a name="29627"><span class="ref">[29627] Iª q. 28 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut in rebus creatis, in illo quod dicitur relative, non solum est invenire respectum ad alterum, sed etiam aliquid absolutum, ita et in Deo, sed tamen aliter et aliter. Nam id quod invenitur in creatura praeter id quod continetur sub significatione nominis relativi, est alia res, in Deo autem non est alia res, sed una et eadem, quae non perfecte exprimitur relationis nomine, quasi sub significatione talis nominis comprehensa. Dictum est enim supra, cum de divinis nominibus agebatur, quod plus continetur in perfectione divinae essentiae, quam aliquo nomine significari possit. Unde non sequitur quod in Deo, praeter relationem, sit aliquid aliud secundum rem; sed solum considerata nominum ratione.</p><p title="I q. 28 a. 2 ad 3"><a name="29628"><span class="ref">[29628] Iª q. 28 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, si in perfectione divina nihil plus contineretur quam quod significat nomen relativum, sequeretur quod esse eius esset imperfectum, utpote ad aliquid aliud se habens, sicut si non contineretur ibi plus quam quod nomine sapientiae significatur, non esset aliquid subsistens. Sed quia divinae essentiae perfectio est maior quam quod significatione alicuius nominis comprehendi possit, non sequitur, si nomen relativum, vel quodcumque aliud nomen dictum de Deo, non significat aliquid perfectum, quod divina essentia habeat esse imperfectum, quia divina essentia comprehendit in se omnium generum perfectionem, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 28 a. 3 arg. 1"><a name="29629"><span class="ref">[29629] Iª q. 28 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod relationes quae sunt in Deo, realiter ab invicem non distinguantur. Quaecumque enim uni et eidem sunt eadem, sibi invicem sunt eadem. Sed omnis relatio in Deo existens est idem secundum rem cum divina essentia. Ergo relationes secundum rem ab invicem non distinguuntur.</p><p title="I q. 28 a. 3 arg. 2"><a name="29630"><span class="ref">[29630] Iª q. 28 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut paternitas et filiatio secundum nominis rationem distinguuntur ab essentia divina, ita et bonitas et potentia. Sed propter huiusmodi rationis distinctionem non est aliqua realis distinctio bonitatis et potentiae divinae. Ergo neque paternitatis et filiationis.</p><p title="I q. 28 a. 3 arg. 3"><a name="29631"><span class="ref">[29631] Iª q. 28 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, in divinis non est distinctio realis nisi secundum originem. Sed una relatio non videtur oriri ex alia. Ergo relationes non distinguuntur realiter ab invicem.</p><p title="I q. 28 a. 3 s. c."><a name="29632"><span class="ref">[29632] Iª q. 28 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Boetius, in libro de Trin., quod <i>substantia in divinis continet unitatem, relatio multiplicat Trinitatem</i>. Si ergo relationes non distinguuntur ab invicem realiter, non erit in divinis Trinitas realis, sed rationis tantum, quod est Sabelliani erroris.</p><p title="I q. 28 a. 3 co."><a name="29633"><span class="ref">[29633] Iª q. 28 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ex eo quod aliquid alicui attribuitur, oportet quod attribuantur ei omnia quae sunt de ratione illius, sicut cuicumque attribuitur homo, oportet quod attribuatur ei esse rationale. De ratione autem relationis est respectus unius ad alterum, secundum quem aliquid alteri opponitur relative. Cum igitur in Deo realiter sit relatio, ut dictum est, oportet quod realiter sit ibi oppositio. Relativa autem oppositio in sui ratione includit distinctionem. Unde oportet quod in Deo sit realis distinctio, non quidem secundum rem absolutam, quae est essentia, in qua est summa unitas et simplicitas; sed secundum rem relativam.</p><p title="I q. 28 a. 3 ad 1"><a name="29634"><span class="ref">[29634] Iª q. 28 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, secundum philosophum in III Physic., argumentum illud tenet, quod quaecumque uni et eidem sunt eadem, sibi invicem sunt eadem, in his quae sunt idem re et ratione, sicut tunica et indumentum, non autem in his quae differunt ratione. Unde ibidem dicit quod, licet actio sit idem motui, similiter et passio, non tamen sequitur quod actio et passio sint idem, quia in actione importatur respectus ut a quo est motus in mobili, in passione vero ut qui est ab alio. Et similiter, licet paternitas sit idem secundum rem cum essentia divina, et similiter filiatio, tamen haec duo in suis propriis rationibus important oppositos respectus. Unde distinguuntur ab invicem.</p><p title="I q. 28 a. 3 ad 2"><a name="29635"><span class="ref">[29635] Iª q. 28 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod potentia et bonitas non important in suis rationibus aliquam oppositionem, unde non est similis ratio.</p><p title="I q. 28 a. 3 ad 3"><a name="29636"><span class="ref">[29636] Iª q. 28 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, quamvis relationes, proprie loquendo, non oriantur vel procedant ab invicem, tamen accipiuntur per oppositum secundum processionem alicuius ab alio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 28 a. 4 arg. 1"><a name="29637"><span class="ref">[29637] Iª q. 28 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod in Deo non sint tantum quatuor relationes reales, scilicet paternitas, filiatio, spiratio et processio. Est enim considerare in Deo relationes intelligentis ad intellectum, et volentis ad volitum, quae videntur esse relationes reales, neque sub praedictis continentur. Non ergo sunt solum quatuor relationes reales in Deo.</p><p title="I q. 28 a. 4 arg. 2"><a name="29638"><span class="ref">[29638] Iª q. 28 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, relationes reales accipiuntur in Deo secundum processionem intelligibilem verbi. Sed relationes intelligibiles multiplicantur in infinitum, ut Avicenna dicit. Ergo in Deo sunt infinitae relationes reales.</p><p title="I q. 28 a. 4 arg. 3"><a name="29639"><span class="ref">[29639] Iª q. 28 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ideae sunt in Deo ab aeterno, ut supra dictum est. Non autem distinguuntur ab invicem nisi secundum respectum ad res, ut supra dictum est. Ergo in Deo sunt multo plures relationes aeternae.</p><p title="I q. 28 a. 4 arg. 4"><a name="29640"><span class="ref">[29640] Iª q. 28 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, aequalitas et similitudo et identitas sunt relationes quaedam; et sunt in Deo ab aeterno. Ergo plures relationes sunt ab aeterno in Deo, quam quae dictae sunt.</p><p title="I q. 28 a. 4 s. c."><a name="29641"><span class="ref">[29641] Iª q. 28 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, videtur quod sint pauciores. Quia secundum philosophum, in III Physic., <i>eadem via est de Athenis ad Thebas, et de Thebis ad Athenas</i>. Ergo videtur quod pari ratione eadem sit relatio de patre ad filium, quae dicitur paternitas, et de filio ad patrem, quae dicitur filiatio. Et sic non sunt quatuor relationes in Deo.</p><p title="I q. 28 a. 4 co."><a name="29642"><span class="ref">[29642] Iª q. 28 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, secundum philosophum, in V Metaphys., relatio omnis fundatur vel supra quantitatem, ut duplum et dimidium; vel supra actionem et passionem, ut faciens et factum, pater et filius, dominus et servus, et huiusmodi. Cum autem quantitas non sit in Deo (est enim sine quantitate magnus, ut dicit Augustinus). Relinquitur ergo quod realis relatio in Deo esse non possit, nisi super actionem fundata. Non autem super actiones secundum quas procedit aliquid extrinsecum a Deo, quia relationes Dei ad creaturas non sunt realiter in ipso, ut supra dictum est. Unde relinquitur quod relationes reales in Deo non possunt accipi, nisi secundum actiones secundum quas est processio in Deo, non extra, sed intra. Huiusmodi autem processiones sunt duae tantum, ut supra dictum est, quarum una accipitur secundum actionem intellectus, quae est processio verbi; alia secundum actionem voluntatis, quae est processio amoris. Secundum quamlibet autem processionem oportet duas accipere relationes oppositas, quarum una sit procedentis a principio, et alia ipsius principii. Processio autem verbi dicitur generatio, secundum propriam rationem qua competit rebus viventibus. Relatio autem principii generationis in viventibus perfectis dicitur paternitas, relatio vero procedentis a principio dicitur filiatio. Processio vero amoris non habet nomen proprium, ut supra dictum est, unde neque relationes quae secundum ipsam accipiuntur. Sed vocatur relatio principii huius processionis spiratio; relatio autem procedentis, processio; quamvis haec duo nomina ad ipsas processiones vel origines pertineant, et non ad relationes.</p><p title="I q. 28 a. 4 ad 1"><a name="29643"><span class="ref">[29643] Iª q. 28 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in his in quibus differt intellectus et intellectum, volens et volitum, potest esse realis relatio et scientiae ad rem scitam, et volentis ad rem volitam. Sed in Deo est idem omnino intellectus et intellectum, quia intelligendo se intelligit omnia alia, et eadem ratione voluntas et volitum. Unde in Deo huiusmodi relationes non sunt reales, sicut neque relatio eiusdem ad idem. Sed tamen relatio ad verbum est realis, quia verbum intelligitur ut procedens per actionem intelligibilem, non autem ut res intellecta. Cum enim intelligimus lapidem, id quod ex re intellecta concipit intellectus, vocatur verbum.</p><p title="I q. 28 a. 4 ad 2"><a name="29644"><span class="ref">[29644] Iª q. 28 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in nobis relationes intelligibiles in infinitum multiplicantur, quia alio actu intelligit homo lapidem, et alio actu intelligit se intelligere lapidem, et alio etiam intelligit hoc intelligere, et sic in infinitum multiplicantur actus intelligendi, et per consequens relationes intellectae. Sed hoc in Deo non habet locum, quia uno actu tantum omnia intelligit.</p><p title="I q. 28 a. 4 ad 3"><a name="29645"><span class="ref">[29645] Iª q. 28 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod respectus ideales sunt ut intellecti a Deo. Unde ex eorum pluralitate non sequitur quod sint plures relationes in Deo, sed quod Deus cognoscat plures relationes.</p><p title="I q. 28 a. 4 ad 4"><a name="29646"><span class="ref">[29646] Iª q. 28 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod aequalitas et similitudo in Deo non sunt relationes reales, sed rationis tantum, ut infra patebit.</p><p title="I q. 28 a. 4 ad 5"><a name="29647"><span class="ref">[29647] Iª q. 28 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod via est eadem ab uno termino ad alterum, et e converso; sed tamen respectus sunt diversi. Unde ex hoc non potest concludi quod eadem sit relatio patris ad filium, et e converso, sed posset hoc concludi de aliquo absoluto, si esset medium inter ea.</p></div></div><div class="q" id="q29"><h2>Quaestio 29</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 29 pr."><a name="29648"><span class="ref">[29648] Iª q. 29 pr.</span></a> Praemissis autem his quae de processionibus et relationibus praecognoscenda videbantur, necessarium est aggredi de personis. Et primo, secundum considerationem absolutam; et deinde secundum comparativam considerationem. Oportet autem absolute de personis, primo quidem in communi considerare; deinde de singulis personis. Ad communem autem considerationem personarum quatuor pertinere videntur, primo quidem, significatio huius nominis persona; secundo vero, numerus personarum; tertio, ea quae consequuntur numerum personarum, vel ei opponuntur, ut diversitas et solitudo, et huiusmodi; quarto vero, ea quae pertinent ad notitiam personarum. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, de definitione personae. Secundo, de comparatione personae ad essentiam, subsistentiam et hypostasim. Tertio, utrum nomen personae competat in divinis. Quarto, quid ibi significet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 29 a. 1 arg. 1"><a name="29649"><span class="ref">[29649] Iª q. 29 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod incompetens sit definitio personae quam Boetius assignat in libro de duabus naturis, quae talis est, <i>persona est rationalis naturae individua substantia</i>. Nullum enim singulare definitur. Sed persona significat quoddam singulare. Ergo persona inconvenienter definitur.</p><p title="I q. 29 a. 1 arg. 2"><a name="29650"><span class="ref">[29650] Iª q. 29 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, substantia, prout ponitur in definitione personae, aut sumitur pro substantia prima, aut pro substantia secunda. Si pro substantia prima, superflue additur individua, quia substantia prima est substantia individua. Si vero stat pro substantia secunda, falso additur, et est oppositio in adiecto, nam secundae substantiae dicuntur genera vel species. Ergo definitio est male assignata.</p><p title="I q. 29 a. 1 arg. 3"><a name="29651"><span class="ref">[29651] Iª q. 29 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, nomen intentionis non debet poni in definitione rei. Non enim esset bona assignatio, si quis diceret, homo est species animalis, homo enim est nomen rei, et species est nomen intentionis. Cum igitur persona sit nomen rei (significat enim substantiam quandam rationalis naturae), inconvenienter individuum, quod est nomen intentionis, in eius definitione ponitur.</p><p title="I q. 29 a. 1 arg. 4"><a name="29652"><span class="ref">[29652] Iª q. 29 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, natura est principium motus et quietis in eo in quo est per se et non per accidens, ut dicitur in II Physic. Sed persona est in rebus immobilibus, sicut in Deo et in Angelis. Non ergo in definitione personae debuit poni natura, sed magis essentia.</p><p title="I q. 29 a. 1 arg. 5"><a name="29653"><span class="ref">[29653] Iª q. 29 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, anima separata est rationalis naturae individua substantia. Non autem est persona. Inconvenienter ergo persona sic definitur.</p><p title="I q. 29 a. 1 co."><a name="29654"><span class="ref">[29654] Iª q. 29 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, licet universale et particulare inveniantur in omnibus generibus, tamen speciali quodam modo individuum invenitur in genere substantiae. Substantia enim individuatur per seipsam, sed accidentia individuantur per subiectum, quod est substantia, dicitur enim haec albedo, inquantum est in hoc subiecto. Unde etiam convenienter individua substantiae habent aliquod speciale nomen prae aliis, dicuntur enim hypostases, vel primae substantiae. Sed adhuc quodam specialiori et perfectiori modo invenitur particulare et individuum in substantiis rationalibus, quae habent dominium sui actus, et non solum aguntur, sicut alia, sed per se agunt, actiones autem in singularibus sunt. Et ideo etiam inter ceteras substantias quoddam speciale nomen habent singularia rationalis naturae. Et hoc nomen est persona. Et ideo in praedicta definitione personae ponitur substantia individua, inquantum significat singulare in genere substantiae, additur autem rationalis naturae, inquantum significat singulare in rationalibus substantiis.</p><p title="I q. 29 a. 1 ad 1"><a name="29655"><span class="ref">[29655] Iª q. 29 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet hoc singulare vel illud definiri non possit, tamen id quod pertinet ad communem rationem singularitatis, definiri potest, et sic philosophus definit substantiam primam. Et hoc modo definit Boetius personam.</p><p title="I q. 29 a. 1 ad 2"><a name="29656"><span class="ref">[29656] Iª q. 29 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, secundum quosdam, substantia in definitione personae ponitur pro substantia prima, quae est hypostasis. Neque tamen superflue additur individua. Quia nomine hypostasis vel substantiae primae, excluditur ratio universalis et partis (non enim dicimus quod homo communis sit hypostasis, neque etiam manus, cum sit pars), sed per hoc quod additur individuum, excluditur a persona ratio assumptibilis; humana enim natura in Christo non est persona, quia est assumpta a digniori, scilicet a verbo Dei. Sed melius dicendum est quod substantia accipitur communiter, prout dividitur per primam et secundam, et per hoc quod additur individua, trahitur ad standum pro substantia prima.</p><p title="I q. 29 a. 1 ad 3"><a name="29657"><span class="ref">[29657] Iª q. 29 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, quia substantiales differentiae non sunt nobis notae, vel etiam nominatae non sunt, oportet interdum uti differentiis accidentalibus loco substantialium, puta si quis diceret, ignis est corpus simplex, calidum et siccum, accidentia enim propria sunt effectus formarum substantialium, et manifestant eas. Et similiter nomina intentionum possunt accipi ad definiendum res, secundum quod accipiuntur pro aliquibus nominibus rerum quae non sunt posita. Et sic hoc nomen individuum ponitur in definitione personae, ad designandum modum subsistendi qui competit substantiis particularibus.</p><p title="I q. 29 a. 1 ad 4"><a name="29658"><span class="ref">[29658] Iª q. 29 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, secundum philosophum, in V Metaphys., nomen naturae primo impositum est ad significandam generationem viventium, quae dicitur nativitas. Et quia huiusmodi generatio est a principio intrinseco, extensum est hoc nomen ad significandum principium intrinsecum cuiuscumque motus. Et sic definitur natura in II Physic. Et quia huiusmodi principium est formale vel materiale, communiter tam materia quam forma dicitur natura. Et quia per formam completur essentia uniuscuiusque rei, communiter essentia uniuscuiusque rei, quam significat eius definitio, vocatur natura. Et sic accipitur hic natura. Unde Boetius in eodem libro dicit quod <i>natura est unumquodque informans specifica differentia</i>, specifica enim differentia est quae complet definitionem, et sumitur a propria forma rei. Et ideo convenientius fuit quod in definitione personae, quae est singulare alicuius generis determinati, uteretur nomine naturae, quam essentiae, quae sumitur ab esse, quod est communissimum.</p><p title="I q. 29 a. 1 ad 5"><a name="29659"><span class="ref">[29659] Iª q. 29 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod anima est pars humanae speciei, et ideo, licet sit separata, quia tamen retinet naturam unibilitatis, non potest dici substantia individua quae est hypostasis vel substantia prima; sicut nec manus, nec quaecumque alia partium hominis. Et sic non competit ei neque definitio personae, neque nomen.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 29 a. 2 arg. 1"><a name="29660"><span class="ref">[29660] Iª q. 29 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod persona sit idem quod hypostasis, subsistentia et essentia. Dicit enim Boetius, in libro de Duab. Natur., quod <i>Graeci naturae rationalis individuam substantiam hypostaseos nomine vocaverunt</i>. Sed hoc etiam, apud nos, significat nomen personae. Ergo persona omnino idem est quod hypostasis.</p><p title="I q. 29 a. 2 arg. 2"><a name="29661"><span class="ref">[29661] Iª q. 29 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut in divinis dicimus tres personas, ita in divinis dicimus tres subsistentias, quod non esset, nisi persona et subsistentia idem significarent. Ergo idem significant persona et subsistentia.</p><p title="I q. 29 a. 2 arg. 3"><a name="29662"><span class="ref">[29662] Iª q. 29 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, Boetius dicit, in commento praedicamentorum, quod usia, quod est idem quod essentia, significat compositum ex materia et forma. Id autem quod est compositum ex materia et forma, est individuum substantiae, quod et hypostasis et persona dicitur. Ergo omnia praedicta nomina idem significare videntur.</p><p title="I q. 29 a. 2 s. c. 1"><a name="29663"><span class="ref">[29663] Iª q. 29 a. 2 s. c. 1</span></a> Sed contra est quod Boetius dicit, in libro de Duab. Natur., quod <i>genera et species subsistunt tantum; individua vero non modo subsistunt, verum etiam substant</i>. Sed a subsistendo dicuntur subsistentiae, sicut a substando substantiae vel hypostases. Cum igitur esse hypostases vel personas non conveniat generibus vel speciebus, hypostases vel personae non sunt idem quod subsistentiae.</p><p title="I q. 29 a. 2 s. c. 2"><a name="29664"><span class="ref">[29664] Iª q. 29 a. 2 s. c. 2</span></a> Praeterea, Boetius dicit, in commento praedicamentorum, quod hypostasis dicitur materia, usiosis autem, idest subsistentia, dicitur forma. Sed neque forma neque materia potest dici persona. Ergo persona differt a praedictis.</p><p title="I q. 29 a. 2 co."><a name="29665"><span class="ref">[29665] Iª q. 29 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, secundum philosophum, in V Metaphys., substantia dicitur dupliciter. Uno modo dicitur substantia quidditas rei, quam significat definitio, secundum quod dicimus quod definitio significat substantiam rei, quam quidem substantiam Graeci usiam vocant, quod nos essentiam dicere possumus. Alio modo dicitur substantia subiectum vel suppositum quod subsistit in genere substantiae. Et hoc quidem, communiter accipiendo, nominari potest et nomine significante intentionem, et sic dicitur suppositum. Nominatur etiam tribus nominibus significantibus rem, quae quidem sunt res naturae, subsistentia et hypostasis, secundum triplicem considerationem substantiae sic dictae. Secundum enim quod per se existit et non in alio, vocatur subsistentia, illa enim subsistere dicimus, quae non in alio, sed in se existunt. Secundum vero quod supponitur alicui naturae communi, sic dicitur res naturae; sicut hic homo est res naturae humanae. Secundum vero quod supponitur accidentibus, dicitur hypostasis vel substantia. Quod autem haec tria nomina significant communiter in toto genere substantiarum, hoc nomen persona significat in genere rationalium substantiarum.</p><p title="I q. 29 a. 2 ad 1"><a name="29666"><span class="ref">[29666] Iª q. 29 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod hypostasis, apud Graecos, ex propria significatione nominis habet quod significet quodcumque individuum substantiae, sed ex usu loquendi habet quod sumatur pro individuo rationalis naturae, ratione suae excellentiae.</p><p title="I q. 29 a. 2 ad 2"><a name="29667"><span class="ref">[29667] Iª q. 29 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, sicut nos dicimus in divinis pluraliter tres personas et tres subsistentias, ita Graeci dicunt tres hypostases. Sed quia nomen substantiae, quod secundum proprietatem significationis respondet hypostasi, aequivocatur apud nos, cum quandoque significet essentiam, quandoque hypostasim; ne possit esse erroris occasio, maluerunt pro hypostasi transferre subsistentiam, quam substantiam.</p><p title="I q. 29 a. 2 ad 3"><a name="29668"><span class="ref">[29668] Iª q. 29 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod essentia proprie est id quod significatur per definitionem. Definitio autem complectitur principia speciei, non autem principia individualia. Unde in rebus compositis ex materia et forma, essentia significat non solum formam, nec solum materiam, sed compositum ex materia et forma communi, prout sunt principia speciei. Sed compositum ex hac materia et ex hac forma, habet rationem hypostasis et personae, anima enim et caro et os sunt de ratione hominis, sed haec anima et haec caro et hoc os sunt de ratione huius hominis. Et ideo hypostasis et persona addunt supra rationem essentiae principia individualia; neque sunt idem cum essentia in compositis ex materia et forma, ut supra dictum est, cum de simplicitate divina ageretur.</p><p title="I q. 29 a. 2 ad 4"><a name="29669"><span class="ref">[29669] Iª q. 29 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod Boetius dicit genera et species subsistere, inquantum individuis aliquibus competit subsistere, ex eo quod sunt sub generibus et speciebus in praedicamento substantiae comprehensis, non quod ipsae species vel genera subsistant, nisi secundum opinionem Platonis, qui posuit species rerum separatim subsistere a singularibus. Substare vero competit eisdem individuis in ordine ad accidentia, quae sunt praeter rationem generum et specierum.</p><p title="I q. 29 a. 2 ad 5"><a name="29670"><span class="ref">[29670] Iª q. 29 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod individuum compositum ex materia et forma, habet quod substet accidenti, ex proprietate materiae. Unde et Boetius dicit, in libro de Trin., <i>forma simplex subiectum esse non potest</i>. Sed quod per se subsistat, habet ex proprietate suae formae, quae non advenit rei subsistenti, sed dat esse actuale materiae, ut sic individuum subsistere possit. Propter hoc ergo hypostasim attribuit materiae, et usiosim, sive subsistentiam, formae, quia materia est principium substandi, et forma est principium subsistendi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 29 a. 3 arg. 1"><a name="29671"><span class="ref">[29671] Iª q. 29 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod nomen personae non sit ponendum in divinis. Dicit enim Dionysius, in principio de Div. Nom. <i>universaliter non est audendum aliquid dicere nec cogitare de supersubstantiali occulta divinitate, praeter ea quae divinitus nobis ex sanctis eloquiis sunt expressa</i>. Sed nomen personae non exprimitur nobis in sacra Scriptura novi vel veteris testamenti. Ergo non est nomine personae utendum in divinis.</p><p title="I q. 29 a. 3 arg. 2"><a name="29672"><span class="ref">[29672] Iª q. 29 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Boetius dicit, in libro de Duab. Natur., <i>nomen personae videtur traductum ex his personis quae in comoediis tragoediisque homines repraesentabant; persona enim dicta est a personando, quia concavitate ipsa maior necesse est ut volvatur sonus. Graeci vero has personas prosopa vocant, ab eo quod ponantur in facie, atque ante oculos obtegant vultum</i>. Sed hoc non potest competere in divinis, nisi forte secundum metaphoram. Ergo nomen personae non dicitur de Deo nisi metaphorice.</p><p title="I q. 29 a. 3 arg. 3"><a name="29673"><span class="ref">[29673] Iª q. 29 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis persona est hypostasis. Sed nomen hypostasis non videtur Deo competere, cum, secundum Boetium, significet id quod subiicitur accidentibus, quae in Deo non sunt. Hieronymus etiam dicit quod in hoc nomine hypostasis, venenum latet sub melle. Ergo hoc nomen persona non est dicendum de Deo.</p><p title="I q. 29 a. 3 arg. 4"><a name="29674"><span class="ref">[29674] Iª q. 29 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, a quocumque removetur definitio, et definitum. Sed definitio personae supra posita non videtur Deo competere. Tum quia ratio importat discursivam cognitionem, quae non competit Deo, ut supra ostensum est, et sic Deus non potest dici rationalis naturae. Tum etiam quia Deus dici non potest individua substantia, cum principium individuationis sit materia, Deus autem immaterialis est; neque etiam accidentibus substat, ut substantia dici possit. Nomen ergo personae Deo attribui non debet.</p><p title="I q. 29 a. 3 s. c."><a name="29675"><span class="ref">[29675] Iª q. 29 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in symbolo Athanasii, <i>alia est persona patris, alia filii, alia spiritus sancti</i>.</p><p title="I q. 29 a. 3 co."><a name="29676"><span class="ref">[29676] Iª q. 29 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod persona significat id quod est perfectissimum in tota natura, scilicet subsistens in rationali natura. Unde, cum omne illud quod est perfectionis, Deo sit attribuendum, eo quod eius essentia continet in se omnem perfectionem; conveniens est ut hoc nomen persona de Deo dicatur. Non tamen eodem modo quo dicitur de creaturis, sed excellentiori modo; sicut et alia nomina quae, creaturis a nobis imposita, Deo attribuuntur; sicut supra ostensum est, cum de divinis nominibus ageretur.</p><p title="I q. 29 a. 3 ad 1"><a name="29677"><span class="ref">[29677] Iª q. 29 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet nomen personae in Scriptura veteris vel novi testamenti non inveniatur dictum de Deo, tamen id quod nomen significat, multipliciter in sacra Scriptura invenitur assertum de Deo; scilicet quod est maxime per se ens, et perfectissime intelligens. Si autem oporteret de Deo dici solum illa, secundum vocem, quae sacra Scriptura de Deo tradit, sequeretur quod nunquam in alia lingua posset aliquis loqui de Deo, nisi in illa in qua primo tradita est Scriptura veteris vel novi testamenti. Ad inveniendum autem nova nomina, antiquam fidem de Deo significantia, coegit necessitas disputandi cum haereticis. Nec haec novitas vitanda est, cum non sit profana, utpote a Scripturarum sensu non discordans, docet autem apostolus profanas vocum novitates vitare, I ad Tim. ult.</p><p title="I q. 29 a. 3 ad 2"><a name="29678"><span class="ref">[29678] Iª q. 29 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, quamvis hoc nomen persona non conveniat Deo quantum ad id a quo impositum est nomen, tamen quantum ad id ad quod significandum imponitur, maxime Deo convenit. Quia enim in comoediis et tragoediis repraesentabantur aliqui homines famosi, impositum est hoc nomen persona ad significandum aliquos dignitatem habentes. Unde consueverunt dici personae in Ecclesiis, quae habent aliquam dignitatem. Propter quod quidam definiunt personam, dicentes quod <i>persona est hypostasis proprietate distincta ad dignitatem pertinente</i>. Et quia magnae dignitatis est in rationali natura subsistere, ideo omne individuum rationalis naturae dicitur persona, ut dictum est. Sed dignitas divinae naturae excedit omnem dignitatem, et secundum hoc maxime competit Deo nomen personae.</p><p title="I q. 29 a. 3 ad 3"><a name="29679"><span class="ref">[29679] Iª q. 29 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod nomen hypostasis non competit Deo quantum ad id a quo est impositum nomen, cum non substet accidentibus, competit autem ei quantum ad id, quod est impositum ad significandum rem subsistentem. Hieronymus autem dicit sub hoc nomine venenum latere, quia antequam significatio huius nominis esset plene nota apud Latinos, haeretici per hoc nomen simplices decipiebant, ut confiterentur plures essentias, sicut confitentur plures hypostases; propter hoc quod nomen substantiae, cui respondet in Graeco nomen hypostasis, communiter accipitur apud nos pro essentia.</p><p title="I q. 29 a. 3 ad 4"><a name="29680"><span class="ref">[29680] Iª q. 29 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod Deus potest dici rationalis naturae, secundum quod ratio non importat discursum, sed communiter intellectualem naturam. Individuum autem Deo competere non potest quantum ad hoc quod individuationis principium est materia, sed solum secundum quod importat incommunicabilitatem. Substantia vero convenit Deo, secundum quod significat existere per se. Quidam tamen dicunt quod definitio superius a Boetio data, non est definitio personae secundum quod personas in Deo dicimus. Propter quod Ricardus de sancto Victore, corrigere volens hanc definitionem, dixit quod persona, secundum quod de Deo dicitur, est divinae naturae incommunicabilis existentia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 29 a. 4 arg. 1"><a name="29681"><span class="ref">[29681] Iª q. 29 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod hoc nomen persona non significet relationem, sed substantiam, in divinis. Dicit enim Augustinus, in VII de Trin., <i>cum dicimus personam patris, non aliud dicimus quam substantiam patris; ad se quippe dicitur persona, non ad filium</i>.</p><p title="I q. 29 a. 4 arg. 2"><a name="29682"><span class="ref">[29682] Iª q. 29 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, quid quaerit de essentia. Sed, sicut dicit Augustinus in eodem loco, cum dicitur, <i>tres sunt qui testimonium dant in caelo, pater, verbum et spiritus</i> sanctus; et quaeritur, quid tres? Respondetur, tres personae. Ergo hoc nomen persona significat essentiam.</p><p title="I q. 29 a. 4 arg. 3"><a name="29683"><span class="ref">[29683] Iª q. 29 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, secundum philosophum, IV Metaphys., id quod significatur per nomen, est eius definitio. Sed definitio personae est rationalis naturae individua substantia, ut dictum est. Ergo hoc nomen persona significat substantiam.</p><p title="I q. 29 a. 4 arg. 4"><a name="29684"><span class="ref">[29684] Iª q. 29 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, persona in hominibus et Angelis non significat relationem, sed aliquid absolutum. Si igitur in Deo significaret relationem, diceretur aequivoce de Deo et hominibus et Angelis.</p><p title="I q. 29 a. 4 s. c."><a name="29685"><span class="ref">[29685] Iª q. 29 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Boetius, in libro de Trin., quod omne nomen ad personas pertinens, relationem significat. Sed nullum nomen magis pertinet ad personas, quam hoc nomen persona. Ergo hoc nomen persona relationem significat.</p><p title="I q. 29 a. 4 co."><a name="29686"><span class="ref">[29686] Iª q. 29 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa significationem huius nominis persona in divinis, difficultatem ingerit quod pluraliter de tribus praedicatur, praeter naturam essentialium nominum; neque etiam ad aliquid dicitur, sicut nomina quae relationem significant. Unde quibusdam visum est quod hoc nomen persona simpliciter, ex virtute vocabuli, essentiam significet in divinis, sicut hoc nomen Deus, et hoc nomen sapiens, sed propter instantiam haereticorum, est accommodatum, ex ordinatione Concilii, ut possit poni pro relativis; et praecipue in plurali, vel cum nomine partitivo, ut cum dicimus tres personas, vel alia est persona patris, alia filii. In singulari vero potest sumi pro absoluto, et pro relativo. Sed haec non videtur sufficiens ratio. Quia si hoc nomen persona, ex vi suae significationis, non habet quod significet nisi essentiam in divinis; ex hoc quod dictum est tres personas, non fuisset haereticorum quietata calumnia, sed maioris calumniae data esset eis occasio. Et ideo alii dixerunt quod hoc nomen persona in divinis significat simul essentiam et relationem. Quorum quidam dixerunt quod significat essentiam in recto, et relationem in obliquo. Quia persona dicitur quasi per se una, unitas autem pertinet ad essentiam. Quod autem dicitur per se, implicat relationem oblique, intelligitur enim pater per se esse, quasi relatione distinctus a filio. Quidam vero dixerunt e converso, quod significat relationem in recto, et essentiam in obliquo, quia in definitione personae, natura ponitur in obliquo. Et isti propinquius ad veritatem accesserunt. Ad evidentiam igitur huius quaestionis, considerandum est quod aliquid est de significatione minus communis, quod tamen non est de significatione magis communis, rationale enim includitur in significatione hominis, quod tamen non est de significatione animalis. Unde aliud est quaerere de significatione animalis, et aliud est quaerere de significatione animalis quod est homo. Similiter aliud est quaerere de significatione huius nominis persona in communi, et aliud de significatione personae divinae. Persona enim in communi significat substantiam individuam rationalis naturae, ut dictum est. Individuum autem est quod est in se indistinctum, ab aliis vero distinctum. Persona igitur, in quacumque natura, significat id quod est distinctum in natura illa sicut in humana natura significat has carnes et haec ossa et hanc animam, quae sunt principia individuantia hominem; quae quidem, licet non sint de significatione personae, sunt tamen de significatione personae humanae. Distinctio autem in divinis non fit nisi per relationes originis, ut dictum est supra. Relatio autem in divinis non est sicut accidens inhaerens subiecto, sed est ipsa divina essentia, unde est subsistens, sicut essentia divina subsistit. Sicut ergo deitas est Deus, ita paternitas divina est Deus pater, qui est persona divina. Persona igitur divina significat relationem ut subsistentem. Et hoc est significare relationem per modum substantiae quae est hypostasis subsistens in natura divina; licet subsistens in natura divina non sit aliud quam natura divina. Et secundum hoc, verum est quod hoc nomen persona significat relationem in recto, et essentiam in obliquo, non tamen relationem inquantum est relatio, sed inquantum significatur per modum hypostasis. Similiter etiam significat essentiam in recto, et relationem in obliquo, inquantum essentia idem est quod hypostasis; hypostasis autem significatur in divinis ut relatione distincta; et sic relatio, per modum relationis significata, cadit in ratione personae in obliquo. Et secundum hoc etiam dici potest, quod haec significatio huius nominis persona non erat percepta ante haereticorum calumniam, unde non erat in usu hoc nomen persona, nisi sicut unum aliorum absolutorum. Sed postmodum accommodatum est hoc nomen persona ad standum pro relativo, ex congruentia suae significationis, ut scilicet hoc quod stat pro relativo, non solum habeat ex usu, ut prima opinio dicebat, sed etiam ex significatione sua.</p><p title="I q. 29 a. 4 ad 1"><a name="29687"><span class="ref">[29687] Iª q. 29 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod hoc nomen persona dicitur ad se, non ad alterum, quia significat relationem, non per modum relationis, sed per modum substantiae quae est hypostasis. Et secundum hoc Augustinus dicit quod significat essentiam, prout in Deo essentia est idem cum hypostasi, quia in Deo non differt quod est et quo est.</p><p title="I q. 29 a. 4 ad 2"><a name="29688"><span class="ref">[29688] Iª q. 29 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod quid quandoque quaerit de natura quam significat definitio; ut cum quaeritur, quid est homo? Et respondetur, animal rationale mortale. Quandoque vero quaerit suppositum; ut cum quaeritur, quid natat in mari? Et respondetur, piscis. Et sic quaerentibus quid tres? Responsum est, tres personae.</p><p title="I q. 29 a. 4 ad 3"><a name="29689"><span class="ref">[29689] Iª q. 29 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in intellectu substantiae individuae, idest distinctae vel incommunicabilis, intelligitur in divinis relatio, ut dictum est.</p><p title="I q. 29 a. 4 ad 4"><a name="29690"><span class="ref">[29690] Iª q. 29 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod diversa ratio minus communium non facit aequivocationem in magis communi. Licet enim sit alia propria definitio equi et asini, tamen univocantur in nomine animalis, quia communis definitio animalis convenit utrique. Unde non sequitur quod, licet in significatione personae divinae contineatur relatio, non autem in significatione angelicae personae vel humanae, quod nomen personae aequivoce dicatur. Licet nec etiam dicatur univoce, cum nihil univoce de Deo dici possit et de creaturis, ut supra ostensum est.</p></div></div><div class="q" id="q30"><h2>Quaestio 30</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 30 pr."><a name="29691"><span class="ref">[29691] Iª q. 30 pr.</span></a> Deinde quaeritur de pluralitate personarum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum sint plures personae in divinis. Secundo, quot sunt. Tertio, quid significent termini numerales in divinis. Quarto, de communitate huius nominis persona.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 30 a. 1 arg. 1"><a name="29692"><span class="ref">[29692] Iª q. 30 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod non sit ponere plures personas in divinis. Persona enim est rationalis naturae individua substantia. Si ergo sunt plures personae in divinis, sequitur quod sint plures substantiae, quod videtur haereticum.</p><p title="I q. 30 a. 1 arg. 2"><a name="29693"><span class="ref">[29693] Iª q. 30 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, pluralitas proprietatum absolutarum non facit distinctionem personarum, neque in Deo neque in nobis, multo igitur minus pluralitas relationum. Sed in Deo non est alia pluralitas nisi relationum, ut supra dictum est. Ergo non potest dici quod in Deo sint plures personae.</p><p title="I q. 30 a. 1 arg. 3"><a name="29694"><span class="ref">[29694] Iª q. 30 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, Boetius dicit, de Deo loquens, quod hoc vere unum est, in quo nullus est numerus. Sed pluralitas importat numerum. Ergo non sunt plures personae in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 1 arg. 4"><a name="29695"><span class="ref">[29695] Iª q. 30 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, ubicumque est numerus, ibi est totum et pars. Si igitur in Deo sit numerus personarum, erit in Deo ponere totum et partem, quod simplicitati divinae repugnat.</p><p title="I q. 30 a. 1 s. c."><a name="29696"><span class="ref">[29696] Iª q. 30 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Athanasius, <i>alia est persona patris, alia filii, alia spiritus sancti</i>. Ergo pater et filius et spiritus sanctus sunt plures personae.</p><p title="I q. 30 a. 1 co."><a name="29697"><span class="ref">[29697] Iª q. 30 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod plures esse personas in divinis, sequitur ex praemissis. Ostensum est enim supra quod hoc nomen persona significat in divinis relationem, ut rem subsistentem in natura divina. Supra autem habitum est quod sunt plures relationes reales in divinis. Unde sequitur quod sint plures res subsistentes in divina natura. Et hoc est esse plures personas in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 1 ad 1"><a name="29698"><span class="ref">[29698] Iª q. 30 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod substantia non ponitur in definitione personae secundum quod significat essentiam, sed secundum quod significat suppositum, quod patet ex hoc quod additur individua. Ad significandum autem substantiam sic dictam, habent Graeci nomen hypostasis, unde sicut nos dicimus tres personas, ita ipsi dicunt tres hypostases. Nos autem non consuevimus dicere tres substantias, ne intelligerentur tres essentiae, propter nominis aequivocationem.</p><p title="I q. 30 a. 1 ad 2"><a name="29699"><span class="ref">[29699] Iª q. 30 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod proprietates absolutae in divinis, ut bonitas et sapientia, non opponuntur ad invicem, unde neque realiter distinguuntur. Quamvis ergo eis conveniat subsistere, non tamen sunt plures res subsistentes, quod est esse plures personas. Proprietates autem absolutae in rebus creatis non subsistunt, licet realiter ab invicem distinguantur, ut albedo et dulcedo. Sed proprietates relativae in Deo et subsistunt, et realiter ab invicem distinguuntur, ut supra dictum est. Unde pluralitas talium proprietatum sufficit ad pluralitatem personarum in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 1 ad 3"><a name="29700"><span class="ref">[29700] Iª q. 30 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod a Deo, propter summam unitatem et simplicitatem, excluditur omnis pluralitas absolute dictorum; non autem pluralitas relationum. Quia relationes praedicantur de aliquo ut ad alterum; et sic compositionem in ipso de quo dicuntur non important, ut Boetius in eodem libro docet.</p><p title="I q. 30 a. 1 ad 4"><a name="29701"><span class="ref">[29701] Iª q. 30 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod numerus est duplex, scilicet numerus simplex vel absolutus, ut duo et tria et quatuor; et numerus qui est in rebus numeratis, ut duo homines et duo equi. Si igitur in divinis accipiatur numerus absolute sive abstracte, nihil prohibet in eo esse totum et partem, et sic non est nisi in acceptione intellectus nostri; non enim numerus absolutus a rebus numeratis est nisi in intellectu. Si autem accipiamus numerum prout est in rebus numeratis, sic in rebus quidem creatis, unum est pars duorum, et duo trium, ut unus homo duorum, et duo trium, sed non est sic in Deo, quia tantus est pater quanta tota Trinitas, ut infra patebit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 30 a. 2 arg. 1"><a name="29702"><span class="ref">[29702] Iª q. 30 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod in Deo sint plures personae quam tres. Pluralitas enim personarum in divinis est secundum pluralitatem proprietatum relativarum, ut dictum est. Sed quatuor sunt relationes in divinis, ut supra dictum est, scilicet paternitas, filiatio, communis spiratio et processio. Ergo quatuor personae sunt in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 2 arg. 2"><a name="29703"><span class="ref">[29703] Iª q. 30 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, non plus differt natura a voluntate in Deo, quam natura ab intellectu. Sed in divinis est alia persona quae procedit per modum voluntatis, ut amor; et alia quae procedit per modum naturae, ut filius. Ergo est etiam alia quae procedit per modum intellectus, ut verbum; et alia quae procedit per modum naturae, ut filius. Et sic iterum sequitur quod non sunt tantum tres personae in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 2 arg. 3"><a name="29704"><span class="ref">[29704] Iª q. 30 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, in rebus creatis quod excellentius est, plures habet operationes intrinsecas, sicut homo supra alia animalia habet intelligere et velle. Sed Deus in infinitum excedit omnem creaturam. Ergo non solum est ibi persona procedens per modum voluntatis et per modum intellectus, sed infinitis aliis modis. Ergo sunt infinitae personae in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 2 arg. 4"><a name="29705"><span class="ref">[29705] Iª q. 30 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, ex infinita bonitate patris est, quod infinite seipsum communicet, producendo personam divinam. Sed etiam in spiritu sancto est infinita bonitas. Ergo spiritus sanctus producit divinam personam, et illa aliam, et sic in infinitum.</p><p title="I q. 30 a. 2 arg. 5"><a name="29706"><span class="ref">[29706] Iª q. 30 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, omne quod continetur sub determinato numero, est mensuratum, numerus enim mensura quaedam est. Sed personae divinae sunt immensae, ut patet per Athanasium, <i>immensus pater, immensus filius, immensus spiritus sanctus</i>. Non ergo sub numero ternario continentur.</p><p title="I q. 30 a. 2 s. c."><a name="29707"><span class="ref">[29707] Iª q. 30 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur I Ioan. ult., <i>tres sunt qui testimonium dant in caelo, pater, verbum et spiritus sanctus</i>. Quaerentibus autem, quid tres? Respondetur, tres personae, ut Augustinus dicit, in VII de Trin. Sunt igitur tres personae tantum in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 2 co."><a name="29708"><span class="ref">[29708] Iª q. 30 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, secundum praemissa, necesse est ponere tantum tres personas in divinis. Ostensum est enim quod plures personae sunt plures relationes subsistentes, ab invicem realiter distinctae. Realis autem distinctio inter relationes divinas non est nisi in ratione oppositionis relativae. Ergo oportet duas relationes oppositas ad duas personas pertinere, si quae autem relationes oppositae non sunt, ad eandem personam necesse est eas pertinere. Paternitas ergo et filiatio, cum sint oppositae relationes, ad duas personas ex necessitate pertinent. Paternitas igitur subsistens est persona patris, et filiatio subsistens est persona filii. Aliae autem duae relationes ad neutram harum oppositionem habent, sed sibi invicem opponuntur. Impossibile est igitur quod ambae uni personae conveniant. Oportet ergo quod vel una earum conveniat utrique dictarum personarum, aut quod una uni, et alia alii. Non autem potest esse quod processio conveniat patri et filio, vel alteri eorum, quia sic sequeretur quod processio intellectus, quae est generatio in divinis, secundum quam accipitur paternitas et filiatio, prodiret ex processione amoris, secundum quam accipitur spiratio et processio, si persona generans et genita procederent a spirante, quod est contra praemissa. Relinquitur ergo quod spiratio conveniat et personae patris et personae filii, utpote nullam habens oppositionem relativam nec ad paternitatem nec ad filiationem. Et per consequens oportet quod conveniat processio alteri personae, quae dicitur persona spiritus sancti, quae per modum amoris procedit, ut supra habitum est. Relinquitur ergo tantum tres personas esse in divinis, scilicet patrem et filium et spiritum sanctum.</p><p title="I q. 30 a. 2 ad 1"><a name="29709"><span class="ref">[29709] Iª q. 30 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet sint quatuor relationes in divinis, tamen una earum, scilicet spiratio, non separatur a persona patris et filii, sed convenit utrique. Et sic, licet sit relatio, non tamen dicitur proprietas, quia non convenit uni tantum personae, neque est relatio personalis, idest constituens personam. Sed hae tres relationes, paternitas, filiatio et processio, dicuntur proprietates personales, quasi personas constituentes, nam paternitas est persona patris, filiatio persona filii, processio persona spiritus sancti procedentis.</p><p title="I q. 30 a. 2 ad 2"><a name="29710"><span class="ref">[29710] Iª q. 30 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod id quod procedit per modum intellectus, ut verbum, procedit secundum rationem similitudinis, sicut etiam id quod procedit per modum naturae, et ideo supra dictum est quod processio verbi divini est ipsa generatio per modum naturae. Amor autem, inquantum huiusmodi, non procedit ut similitudo illius a quo procedit (licet in divinis amor sit coessentialis inquantum est divinus), et ideo processio amoris non dicitur generatio in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 2 ad 3"><a name="29711"><span class="ref">[29711] Iª q. 30 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod homo, cum sit perfectior aliis animalibus, habet plures operationes intrinsecas quam alia animalia, quia eius perfectio est per modum compositionis. Unde in Angelis, qui sunt perfectiores et simpliciores, sunt pauciores operationes intrinsecae quam in homine, quia in eis non est imaginari, sentire, et huiusmodi. Sed in Deo, secundum rem, non est nisi una operatio, quae est sua essentia. Sed quomodo sunt duae processiones, supra ostensum est.</p><p title="I q. 30 a. 2 ad 4"><a name="29712"><span class="ref">[29712] Iª q. 30 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod ratio illa procederet, si spiritus sanctus haberet aliam numero bonitatem a bonitate patris, oporteret enim quod, sicut pater per suam bonitatem producit personam divinam, ita et spiritus sanctus. Sed una et eadem bonitas patris est et spiritus sancti. Neque etiam est distinctio nisi per relationes personarum. Unde bonitas convenit spiritui sancto quasi habita ab alio, patri autem, sicut a quo communicatur alteri. Oppositio autem relationis non permittit ut cum relatione spiritus sancti sit relatio principii respectu divinae personae, quia ipse procedit ab aliis personis quae in divinis esse possunt.</p><p title="I q. 30 a. 2 ad 5"><a name="29713"><span class="ref">[29713] Iª q. 30 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod numerus determinatus, si accipiatur numerus simplex, qui est tantum in acceptione intellectus, per unum mensuratur. Si vero accipiatur numerus rerum in divinis personis, sic non competit ibi ratio mensurati, quia eadem est magnitudo trium personarum, ut infra patebit; idem autem non mensuratur per idem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 30 a. 3 arg. 1"><a name="29714"><span class="ref">[29714] Iª q. 30 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod termini numerales ponant aliquid in divinis. Unitas enim divina est eius essentia. Sed omnis numerus est unitas repetita. Ergo omnis terminus numeralis in divinis significat essentiam. Ergo ponit aliquid in Deo.</p><p title="I q. 30 a. 3 arg. 2"><a name="29715"><span class="ref">[29715] Iª q. 30 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, quidquid dicitur de Deo et creaturis, eminentius convenit Deo quam creaturis. Sed termini numerales in creaturis aliquid ponunt. Ergo multo magis in Deo.</p><p title="I q. 30 a. 3 arg. 3"><a name="29716"><span class="ref">[29716] Iª q. 30 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si termini numerales non ponunt aliquid in divinis, sed inducuntur ad removendum tantum, ut per pluralitatem removeatur unitas, et per unitatem pluralitas; sequitur quod sit circulatio in ratione, confundens intellectum et nihil certificans; quod est inconveniens. Relinquitur ergo quod termini numerales aliquid ponunt in divinis.</p><p title="I q. 30 a. 3 s. c."><a name="29717"><span class="ref">[29717] Iª q. 30 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Hilarius dicit, in IV de Trin., <i>sustulit singularitatis ac solitudinis intelligentiam professio consortii</i>, quod est professio pluralitatis. Et Ambrosius dicit, in libro de fide <i>cum unum Deum dicimus, unitas pluralitatem excludit deorum, non quantitatem in Deo ponimus</i>. Ex quibus videtur quod huiusmodi nomina sunt inducta in divinis ad removendum, non ad ponendum aliquid.</p><p title="I q. 30 a. 3 co."><a name="29718"><span class="ref">[29718] Iª q. 30 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Magister, in sententiis, ponit quod termini numerales non ponunt aliquid in divinis, sed removent tantum. Alii vero dicunt contrarium. Ad evidentiam igitur huius, considerandum est quod omnis pluralitas consequitur aliquam divisionem. Est autem duplex divisio. Una materialis, quae fit secundum divisionem continui, et hanc consequitur numerus qui est species quantitatis. Unde talis numerus non est nisi in rebus materialibus habentibus quantitatem. Alia est divisio formalis, quae fit per oppositas vel diversas formas, et hanc divisionem sequitur multitudo quae non est in aliquo genere, sed est de transcendentibus, secundum quod ens dividitur per unum et multa. Et talem multitudinem solam contingit esse in rebus immaterialibus. Quidam igitur, non considerantes nisi multitudinem quae est species quantitatis discretae, quia videbant quod quantitas discreta non habet locum in divinis, posuerunt quod termini numerales non ponunt aliquid in Deo, sed removent tantum. Alii vero, eandem multitudinem considerantes, dixerunt quod, sicut scientia ponitur in Deo secundum rationem propriam scientiae, non autem secundum rationem sui generis, quia in Deo nulla est qualitas; ita numerus in Deo ponitur secundum propriam rationem numeri, non autem secundum rationem sui generis, quod est quantitas. Nos autem dicimus quod termini numerales, secundum quod veniunt in praedicationem divinam, non sumuntur a numero qui est species quantitatis; quia sic de Deo non dicerentur nisi metaphorice, sicut et aliae proprietates corporalium, sicut latitudo, longitudo, et similia, sed sumuntur a multitudine secundum quod est transcendens. Multitudo autem sic accepta hoc modo se habet ad multa de quibus praedicatur, sicut unum quod convertitur cum ente ad ens. Huiusmodi autem unum, sicut supra dictum est, cum de Dei unitate ageretur, non addit aliquid supra ens nisi negationem divisionis tantum, unum enim significat ens indivisum. Et ideo de quocumque dicatur unum, significatur illa res indivisa, sicut unum dictum de homine, significat naturam vel substantiam hominis non divisam. Et eadem ratione, cum dicuntur res multae, multitudo sic accepta significat res illas cum indivisione circa unamquamque earum. Numerus autem qui est species quantitatis, ponit quoddam accidens additum supra ens, et similiter unum quod est principium numeri. Termini ergo numerales significant in divinis illa de quibus dicuntur, et super hoc nihil addunt nisi negationem, ut dictum est, et quantum ad hoc, veritatem dixit Magister in sententiis. Ut, cum dicimus, essentia est una, unum significat essentiam indivisam, cum dicimus, persona est una, significat personam indivisam, cum dicimus, personae sunt plures, significantur illae personae, et indivisio circa unamquamque earum; quia de ratione multitudinis est, quod ex unitatibus constet.</p><p title="I q. 30 a. 3 ad 1"><a name="29719"><span class="ref">[29719] Iª q. 30 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod unum, cum sit de transcendentibus, est communius quam substantia et quam relatio, et similiter multitudo. Unde potest stare in divinis et pro substantia et pro relatione, secundum quod competit his quibus adiungitur. Et tamen per huiusmodi nomina, supra essentiam vel relationem, additur, ex eorum significatione propria, negatio quaedam divisionis, ut dictum est.</p><p title="I q. 30 a. 3 ad 2"><a name="29720"><span class="ref">[29720] Iª q. 30 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod multitudo quae ponit aliquid in rebus creatis, est species quantitatis; quae non transumitur in divinam praedicationem; sed tantum multitudo transcendens, quae non addit supra ea de quibus dicitur, nisi indivisionem circa singula. Et talis multitudo dicitur de Deo.</p><p title="I q. 30 a. 3 ad 3"><a name="29721"><span class="ref">[29721] Iª q. 30 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod unum non est remotivum multitudinis, sed divisionis, quae est prior, secundum rationem, quam unum vel multitudo. Multitudo autem non removet unitatem, sed removet divisionem circa unumquodque eorum ex quibus constat multitudo. Et haec supra exposita sunt, cum de divina unitate ageretur. Sciendum tamen est quod auctoritates in oppositum inductae, non probant sufficienter propositum. Licet enim pluralitate excludatur solitudo, et unitate deorum pluralitas, non tamen sequitur quod his nominibus hoc solum significetur. Albedine enim excluditur nigredo, non tamen nomine albedinis significatur sola nigredinis exclusio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 30 a. 4 arg. 1"><a name="29722"><span class="ref">[29722] Iª q. 30 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod hoc nomen persona non possit esse commune tribus personis. Nihil enim est commune tribus personis nisi essentia. Sed hoc nomen persona non significat essentiam in recto. Ergo non est commune tribus.</p><p title="I q. 30 a. 4 arg. 2"><a name="29723"><span class="ref">[29723] Iª q. 30 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, commune opponitur incommunicabili. Sed de ratione personae est quod sit incommunicabilis, ut patet ex definitione Ricardi de s. Victore supra posita. Ergo hoc nomen persona non est commune tribus.</p><p title="I q. 30 a. 4 arg. 3"><a name="29724"><span class="ref">[29724] Iª q. 30 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, si est commune tribus, aut ista communitas attenditur secundum rem, aut secundum rationem. Sed non secundum rem, quia sic tres personae essent una persona. Nec iterum secundum rationem tantum, quia sic persona esset universale, in divinis autem non est universale et particulare, neque genus neque species, ut supra ostensum est. Non ergo hoc nomen persona est commune tribus.</p><p title="I q. 30 a. 4 s. c."><a name="29725"><span class="ref">[29725] Iª q. 30 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, VII de Trin., quod cum quaereretur, quid tres? Responsum est, tres personae; quia commune est eis id quod est persona.</p><p title="I q. 30 a. 4 co."><a name="29726"><span class="ref">[29726] Iª q. 30 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ipse modus loquendi ostendit hoc nomen persona tribus esse commune, cum dicimus tres personas, sicut cum dicimus tres homines, ostendimus hominem esse commune tribus. Manifestum est autem quod non est communitas rei, sicut una essentia communis est tribus, quia sic sequeretur unam esse personam trium, sicut essentia est una. Qualis autem sit communitas, investigantes diversimode locuti sunt. Quidam enim dixerunt quod est communitas negationis; propter hoc, quod in definitione personae ponitur incommunicabile. Quidam autem dixerunt quod est communitas intentionis, eo quod in definitione personae ponitur individuum; sicut si dicatur quod esse speciem est commune equo et bovi. Sed utrumque horum excluditur per hoc, quod hoc nomen persona non est nomen negationis neque intentionis, sed est nomen rei. Et ideo dicendum est quod etiam in rebus humanis hoc nomen persona est commune communitate rationis, non sicut genus vel species, sed sicut individuum vagum. Nomina enim generum vel specierum, ut homo vel animal, sunt imposita ad significandum ipsas naturas communes; non autem intentiones naturarum communium, quae significantur his nominibus genus vel species. Sed individuum vagum, ut aliquis homo, significat naturam communem cum determinato modo existendi qui competit singularibus, ut scilicet sit per se subsistens distinctum ab aliis. Sed in nomine singularis designati, significatur determinatum distinguens, sicut in nomine Socratis haec caro et hoc os. Hoc tamen interest, quod aliquis homo significat naturam, vel individuum ex parte naturae, cum modo existendi qui competit singularibus, hoc autem nomen persona non est impositum ad significandum individuum ex parte naturae, sed ad significandum rem subsistentem in tali natura. Hoc autem est commune secundum rationem omnibus personis divinis, ut unaquaeque earum subsistat in natura divina distincta ab aliis. Et sic hoc nomen persona, secundum rationem, est commune tribus personis divinis.</p><p title="I q. 30 a. 4 ad 1"><a name="29727"><span class="ref">[29727] Iª q. 30 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit de communitate rei.</p><p title="I q. 30 a. 4 ad 2"><a name="29728"><span class="ref">[29728] Iª q. 30 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, licet persona sit incommunicabilis, tamen ipse modus existendi incommunicabiliter, potest esse pluribus communis.</p><p title="I q. 30 a. 4 ad 3"><a name="29729"><span class="ref">[29729] Iª q. 30 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet sit communitas rationis et non rei tamen non sequitur quod in divinis sit universale et particulare, vel genus vel species. Tum quia neque in rebus humanis communitas personae est communitas generis vel speciei. Tum quia personae divinae habent unum esse, genus autem et species, et quodlibet universale, praedicatur de pluribus secundum esse differentibus.</p></div></div><div class="q" id="q31"><h2>Quaestio 31</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 31 pr."><a name="29730"><span class="ref">[29730] Iª q. 31 pr.</span></a> Post haec considerandum est de his quae ad unitatem vel pluralitatem pertinent in divinis. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, de ipso nomine Trinitatis. Secundo, utrum possit dici, filius est alius a patre. Tertio, utrum dictio exclusiva, quae videtur alietatem excludere, possit adiungi nomini essentiali in divinis. Quarto, utrum possit adiungi termino personali.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 31 a. 1 arg. 1"><a name="29731"><span class="ref">[29731] Iª q. 31 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod non sit Trinitas in divinis. Omne enim nomen in divinis vel significat substantiam, vel relationem. Sed hoc nomen Trinitas non significat substantiam, praedicaretur enim de singulis personis. Neque significat relationem, quia non dicitur secundum nomen ad aliud. Ergo nomine Trinitatis non est utendum in divinis.</p><p title="I q. 31 a. 1 arg. 2"><a name="29732"><span class="ref">[29732] Iª q. 31 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, hoc nomen Trinitas videtur esse nomen collectivum, cum significet multitudinem. Tale autem nomen non convenit in divinis, cum unitas importata per nomen collectivum sit minima unitas, in divinis autem est maxima unitas. Ergo hoc nomen Trinitas non convenit in divinis.</p><p title="I q. 31 a. 1 arg. 3"><a name="29733"><span class="ref">[29733] Iª q. 31 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omne trinum est triplex. Sed in Deo non est triplicitas, cum triplicitas sit species inaequalitatis. Ergo nec Trinitas.</p><p title="I q. 31 a. 1 arg. 4"><a name="29734"><span class="ref">[29734] Iª q. 31 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, quidquid est in Deo, est in unitate essentiae divinae, quia Deus est sua essentia. Si igitur Trinitas est in Deo, erit in unitate essentiae divinae. Et sic in Deo erunt tres essentiales unitates, quod est haereticum.</p><p title="I q. 31 a. 1 arg. 5"><a name="29735"><span class="ref">[29735] Iª q. 31 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, in omnibus quae dicuntur de Deo, concretum praedicatur de abstracto, deitas enim est Deus, et paternitas est pater. Sed Trinitas non potest dici trina, quia sic essent novem res in divinis, quod est erroneum. Ergo nomine Trinitatis non est utendum in divinis.</p><p title="I q. 31 a. 1 s. c."><a name="29736"><span class="ref">[29736] Iª q. 31 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Athanasius dicit, quod <i>unitas in Trinitate, et Trinitas in unitate veneranda sit</i>.</p><p title="I q. 31 a. 1 co."><a name="29737"><span class="ref">[29737] Iª q. 31 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod nomen Trinitatis in divinis significat determinatum numerum personarum. Sicut igitur ponitur pluralitas personarum in divinis, ita utendum est nomine Trinitatis, quia hoc idem quod significat pluralitas indeterminate, significat hoc nomen Trinitas determinate.</p><p title="I q. 31 a. 1 ad 1"><a name="29738"><span class="ref">[29738] Iª q. 31 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod hoc nomen Trinitas, secundum etymologiam vocabuli, videtur significare unam essentiam trium personarum, secundum quod dicitur Trinitas quasi trium unitas. Sed secundum proprietatem vocabuli, significat magis numerum personarum unius essentiae. Et propter hoc non possumus dicere quod pater sit Trinitas, quia non est tres personae. Non autem significat ipsas relationes personarum, sed magis numerum personarum ad invicem relatarum. Et inde est quod, secundum nomen, ad aliud non refertur.</p><p title="I q. 31 a. 1 ad 2"><a name="29739"><span class="ref">[29739] Iª q. 31 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod nomen collectivum duo importat, scilicet pluralitatem suppositorum, et unitatem quandam, scilicet ordinis alicuius, populus enim est multitudo hominum sub aliquo ordine comprehensorum. Quantum ergo ad primum, hoc nomen Trinitas convenit cum nominibus collectivis, sed quantum ad secundum differt, quia in divina Trinitate non solum est unitas ordinis, sed cum hoc est etiam unitas essentiae.</p><p title="I q. 31 a. 1 ad 3"><a name="29740"><span class="ref">[29740] Iª q. 31 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod Trinitas absolute dicitur, significat enim numerum ternarium personarum. Sed triplicitas significat proportionem inaequalitatis, est enim species proportionis inaequalis, sicut patet per Boetium in arithmetica. Et ideo non est in Deo triplicitas, sed Trinitas.</p><p title="I q. 31 a. 1 ad 4"><a name="29741"><span class="ref">[29741] Iª q. 31 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod in Trinitate divina intelligitur et numerus, et personae numeratae. Cum ergo dicimus Trinitatem in unitate, non ponimus numerum in unitate essentiae, quasi sit ter una, sed personas numeratas ponimus in unitate naturae, sicut supposita alicuius naturae dicuntur esse in natura illa. E converso autem dicimus unitatem in Trinitate, sicut natura dicitur esse in suis suppositis.</p><p title="I q. 31 a. 1 ad 5"><a name="29742"><span class="ref">[29742] Iª q. 31 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod, cum dicitur, Trinitas est trina, ratione numeri importati significatur multiplicatio eiusdem numeri in seipsum, cum hoc quod dico trinum, importet distinctionem in suppositis illius de quo dicitur. Et ideo non potest dici quod Trinitas sit trina, quia sequeretur, si Trinitas esset trina, quod tria essent supposita Trinitatis; sicut cum dicitur, Deus est trinus, sequitur quod sunt tria supposita deitatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 31 a. 2 arg. 1"><a name="29743"><span class="ref">[29743] Iª q. 31 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod filius non sit alius a patre. Alius enim est relativum diversitatis substantiae. Si igitur filius est alius a patre, videtur quod sit a patre diversus. Quod est contra Augustinum, VII de Trin., ubi dicit quod, cum dicimus tres personas, non diversitatem intelligere volumus.</p><p title="I q. 31 a. 2 arg. 2"><a name="29744"><span class="ref">[29744] Iª q. 31 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, quicumque sunt alii ab invicem, aliquo modo ab invicem differunt. Si igitur filius est alius a patre, sequitur quod sit differens a patre. Quod est contra Ambrosium, in I de fide, ubi ait, <i>pater et filius deitate unum sunt, nec est ibi substantiae differentia, neque ulla diversitas</i>.</p><p title="I q. 31 a. 2 arg. 3"><a name="29745"><span class="ref">[29745] Iª q. 31 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, ab alio alienum dicitur. Sed filius non est alienus a patre, dicit enim Hilarius, in VII de Trin., quod in divinis personis nihil est diversum, nihil alienum, nihil separabile. Ergo filius non est alius a patre.</p><p title="I q. 31 a. 2 arg. 4"><a name="29746"><span class="ref">[29746] Iª q. 31 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, alius et aliud idem significant, sed sola generis consignificatione differunt. Si ergo filius est alius a patre, videtur sequi quod filius sit aliud a patre.</p><p title="I q. 31 a. 2 s. c."><a name="29747"><span class="ref">[29747] Iª q. 31 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de fide ad Petrum, <i>una est enim essentia patris et filii et spiritus sancti, in qua non est aliud pater, aliud filius, aliud spiritus sanctus; quamvis personaliter sit alius pater, alius filius, alius spiritus sanctus</i>.</p><p title="I q. 31 a. 2 co."><a name="29748"><span class="ref">[29748] Iª q. 31 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, quia ex verbis inordinate prolatis incurritur haeresis, ut Hieronymus dicit, ideo cum de Trinitate loquimur, cum cautela et modestia est agendum, quia, ut Augustinus dicit, in I de Trin., <i>nec periculosius alicubi erratur, nec laboriosius aliquid quaeritur, nec fructuosius aliquid invenitur</i>. Oportet autem in his quae de Trinitate loquimur, duos errores oppositos cavere, temperate inter utrumque procedentes, scilicet errorem Arii, qui posuit cum Trinitate personarum Trinitatem substantiarum; et errorem Sabellii, qui posuit cum unitate essentiae unitatem personae. Ad evitandum igitur errorem Arii, vitare debemus in divinis nomen diversitatis et differentiae, ne tollatur unitas essentiae, possumus autem uti nomine distinctionis, propter oppositionem relativam. Unde sicubi in aliqua Scriptura authentica diversitas vel differentia personarum invenitur, sumitur diversitas vel differentia pro distinctione. Ne autem tollatur simplicitas divinae essentiae, vitandum est nomen separationis et divisionis, quae est totius in partes. Ne autem tollatur aequalitas, vitandum est nomen disparitatis. Ne vero tollatur similitudo, vitandum est nomen alieni et discrepantis, dicit enim Ambrosius, in libro de fide, quod in patre et filio non est discrepans, sed una divinitas, et secundum Hilarium, ut dictum est, in divinis nihil est alienum, nihil separabile. Ad vitandum vero errorem Sabellii, vitare debemus singularitatem, ne tollatur communicabilitas essentiae divinae, unde Hilarius dicit, VII de Trin., <i>patrem et filium singularem Deum praedicare, sacrilegum est</i>. Debemus etiam vitare nomen unici, ne tollatur numerus personarum, unde Hilarius in eodem libro dicit quod a Deo excluditur singularis atque unici intelligentia. Dicimus tamen unicum filium, quia non sunt plures filii in divinis. Neque tamen dicimus unicum Deum, quia pluribus deitas est communis vitamus etiam nomen confusi, ne tollatur ordo naturae a personis, unde Ambrosius dicit, I de fide, <i>neque confusum est quod unum est, neque multiplex esse potest quod indifferens est</i>. Vitandum est etiam nomen solitarii, ne tollatur consortium trium personarum, dicit enim Hilarius, in IV de Trin., <i>nobis neque solitarius, neque diversus Deus est confitendus</i>. Hoc autem nomen alius, masculine sumptum, non importat nisi distinctionem suppositi. Unde convenienter dicere possumus quod filius est alius a patre, quia scilicet est aliud suppositum divinae naturae, sicut est alia persona, et alia hypostasis.</p><p title="I q. 31 a. 2 ad 1"><a name="29749"><span class="ref">[29749] Iª q. 31 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod alius, quia est sicut quoddam particulare nomen, tenet se ex parte suppositi, unde ad eius rationem sufficit distinctio substantiae quae est hypostasis vel persona. Sed diversitas requirit distinctionem substantiae quae est essentia. Et ideo non possumus dicere quod filius sit diversus a patre, licet sit alius.</p><p title="I q. 31 a. 2 ad 2"><a name="29750"><span class="ref">[29750] Iª q. 31 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod differentia importat distinctionem formae. Est autem tantum una forma in divinis, ut patet per id quod dicitur Philip. II, <i>qui cum in forma Dei esset</i>. Et ideo nomen differentis non proprie competit in divinis, ut patet per auctoritatem inductam. Utitur tamen Damascenus nomine differentiae in divinis personis, secundum quod proprietas relativa significatur per modum formae, unde dicit quod non differunt ab invicem hypostases secundum substantiam, sed secundum determinatas proprietates. Sed differentia sumitur pro distinctione, ut dictum est.</p><p title="I q. 31 a. 2 ad 3"><a name="29751"><span class="ref">[29751] Iª q. 31 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod alienum est quod est extraneum et dissimile. Sed hoc non importatur cum dicitur alius. Et ideo dicimus filium alium a patre, licet non dicamus alienum.</p><p title="I q. 31 a. 2 ad 4"><a name="29752"><span class="ref">[29752] Iª q. 31 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod neutrum genus est informe, masculinum autem est formatum et distinctum, et similiter femininum. Et ideo convenienter per neutrum genus significatur essentia communis, per masculinum autem et femininum, aliquod suppositum determinatum in communi natura. Unde etiam in rebus humanis, si quaeratur, quis est iste? Respondetur, Socrates, quod nomen est suppositi, si autem quaeratur, quid est iste? Respondetur, animal rationale et mortale. Et ideo, quia in divinis distinctio est secundum personas, non autem secundum essentiam, dicimus quod pater est alius a filio, sed non aliud, et e converso dicimus quod sunt unum, sed non unus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 31 a. 3 arg. 1"><a name="29753"><span class="ref">[29753] Iª q. 31 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod dictio exclusiva solus non sit addenda termino essentiali in divinis. Quia secundum philosophum, in II Elench., <i>solus est qui cum alio non est</i>. Sed Deus est cum Angelis et sanctis animabus. Ergo non possumus dicere Deum solum.</p><p title="I q. 31 a. 3 arg. 2"><a name="29754"><span class="ref">[29754] Iª q. 31 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, quidquid adiungitur termino essentiali in divinis, potest praedicari de qualibet persona per se, et de omnibus simul, quia enim convenienter dicitur sapiens Deus, possumus dicere, pater est sapiens Deus, et Trinitas est sapiens Deus. Sed Augustinus, in VI de Trin., dicit, <i>consideranda est illa sententia, qua dicitur non esse patrem verum Deum solum</i>. Ergo non potest dici solus Deus.</p><p title="I q. 31 a. 3 arg. 3"><a name="29755"><span class="ref">[29755] Iª q. 31 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si haec dictio solus adiungitur termino essentiali, aut hoc erit respectu praedicati personalis, aut respectu praedicati essentialis. Sed non respectu praedicati personalis, quia haec est falsa, solus Deus est pater, cum etiam homo sit pater. Neque etiam respectu praedicati essentialis. Quia si haec esset vera, solus Deus creat, videtur sequi quod haec esset vera, solus pater creat, quia quidquid dicitur de Deo, potest dici de patre. Haec autem est falsa, quia etiam filius est creator. Non ergo haec dictio solus potest in divinis adiungi termino essentiali.</p><p title="I q. 31 a. 3 s. c."><a name="29756"><span class="ref">[29756] Iª q. 31 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur I ad Tim. I, <i>regi saeculorum immortali, invisibili, soli Deo</i>.</p><p title="I q. 31 a. 3 co."><a name="29757"><span class="ref">[29757] Iª q. 31 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod haec dictio solus potest accipi ut categorematica vel syncategorematica. Dicitur autem dictio categorematica, quae absolute ponit rem significatam circa aliquod suppositum; ut albus circa hominem, cum dicitur homo albus. Si ergo sic accipiatur haec dictio solus, nullo modo potest adiungi alicui termino in divinis, quia poneret solitudinem circa terminum cui adiungeretur, et sic sequeretur Deum esse solitarium; quod est contra praedicta. Dictio vero syncategorematica dicitur, quae importat ordinem praedicati ad subiectum, sicut haec dictio omnis, vel nullus. Et similiter haec dictio solus, quia excludit omne aliud suppositum a consortio praedicati. Sicut, cum dicitur, solus Socrates scribit, non datur intelligi quod Socrates sit solitarius; sed quod nullus sit ei consors in scribendo, quamvis cum eo multis existentibus. Et per hunc modum nihil prohibet hanc dictionem solus adiungere alicui essentiali termino in divinis, inquantum excluduntur omnia alia a Deo a consortio praedicati, ut si dicamus, solus Deus est aeternus, quia nihil praeter Deum est aeternum.</p><p title="I q. 31 a. 3 ad 1"><a name="29758"><span class="ref">[29758] Iª q. 31 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet Angeli et animae sanctae semper sint cum Deo, tamen, si non esset pluralitas personarum in divinis, sequeretur, quod Deus esset solus vel solitarius. Non enim tollitur solitudo per associationem alicuius quod est extraneae naturae, dicitur enim aliquis solus esse in horto, quamvis sint ibi multae plantae et animalia. Et similiter diceretur Deus esse solus vel solitarius, Angelis et hominibus cum eo existentibus, si non essent in divinis personae plures. Consociatio igitur Angelorum et animarum non excludit solitudinem absolutam a divinis, et multo minus solitudinem respectivam, per comparationem ad aliquod praedicatum.</p><p title="I q. 31 a. 3 ad 2"><a name="29759"><span class="ref">[29759] Iª q. 31 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod haec dictio solus, proprie loquendo, non ponitur ex parte praedicati, quod sumitur formaliter, respicit enim suppositum, inquantum excludit aliud suppositum ab eo cui adiungitur. Sed hoc adverbium tantum, cum sit exclusivum, potest poni ex parte subiecti, et ex parte praedicati, possumus enim dicere, tantum Socrates currit, idest nullus alius; et, Socrates currit tantum, idest nihil aliud facit. Unde non proprie dici potest, pater est solus Deus, vel, Trinitas est solus Deus, nisi forte ex parte praedicati intelligatur aliqua implicatio, ut dicatur, Trinitas est Deus qui est solus Deus. Et secundum hoc etiam posset esse vera ista, pater est Deus qui est solus Deus, si relativum referret praedicatum, et non suppositum. Augustinus autem, cum dicit patrem non esse solum Deum, sed Trinitatem esse solum Deum, loquitur expositive, ac si diceret, cum dicitur, regi saeculorum, invisibili, soli Deo, non est exponendum de persona patris, sed de sola Trinitate.</p><p title="I q. 31 a. 3 ad 3"><a name="29760"><span class="ref">[29760] Iª q. 31 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod utroque modo potest haec dictio solus adiungi termino essentiali. Haec enim propositio, solus Deus est pater, est duplex. Quia ly pater potest praedicare personam patris, et sic est vera, non enim homo est illa persona. Vel potest praedicare relationem tantum, et sic est falsa, quia relatio paternitatis etiam in aliis invenitur, licet non univoce. Similiter haec est vera, solus Deus creat. Nec tamen sequitur, ergo solus pater, quia, ut sophistae dicunt, dictio exclusiva immobilitat terminum cui adiungitur, ut non possit fieri sub eo descensus pro aliquo suppositorum; non enim sequitur, solus homo est animal rationale mortale, ergo solus Socrates.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 31 a. 4 arg. 1"><a name="29761"><span class="ref">[29761] Iª q. 31 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod dictio exclusiva possit adiungi termino personali, etiam si praedicatum sit commune. Dicit enim dominus, ad patrem loquens, Ioan. XVII, <i>ut cognoscant te, solum Deum verum</i>. Ergo solus pater est Deus verus.</p><p title="I q. 31 a. 4 arg. 2"><a name="29762"><span class="ref">[29762] Iª q. 31 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, Matth. XI dicitur, nemo novit filium nisi pater; quod idem significat ac si diceretur, solus pater novit filium. Sed nosse filium est commune. Ergo idem quod prius.</p><p title="I q. 31 a. 4 arg. 3"><a name="29763"><span class="ref">[29763] Iª q. 31 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, dictio exclusiva non excludit illud quod est de intellectu termini cui adiungitur, unde non excludit partem, neque universale, non enim sequitur, solus Socrates est albus, ergo manus eius non est alba; vel, ergo homo non est albus. Sed una persona est in intellectu alterius, sicut pater in intellectu filii, et e converso. Non ergo per hoc quod dicitur, solus pater est Deus, excluditur filius vel spiritus sanctus. Et sic videtur haec locutio esse vera.</p><p title="I q. 31 a. 4 arg. 4"><a name="29764"><span class="ref">[29764] Iª q. 31 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, ab Ecclesia cantatur, <i>tu solus altissimus, Iesu Christe</i>.</p><p title="I q. 31 a. 4 s. c."><a name="29765"><span class="ref">[29765] Iª q. 31 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, haec locutio, solus pater est Deus, habet duas expositivas, scilicet, pater est Deus, et, nullus alius a patre est Deus. Sed haec secunda est falsa, quia filius alius est a patre, qui est Deus. Ergo et haec est falsa, solus pater est Deus. Et sic de similibus.</p><p title="I q. 31 a. 4 co."><a name="29766"><span class="ref">[29766] Iª q. 31 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum dicimus, solus pater est Deus, haec propositio potest habere multiplicem intellectum. Si enim solus ponat solitudinem circa patrem, sic est falsa, secundum quod sumitur categorematice. Secundum vero quod sumitur syncategorematice, sic iterum potest intelligi multipliciter. Quia si excludat a forma subiecti, sic est vera, ut sit sensus, solus pater est Deus, idest, ille cum quo nullus alius est pater, est Deus. Et hoc modo exponit Augustinus, in VI de Trin., cum dicit, <i>solum patrem dicimus, non quia separatur a filio vel spiritu sancto; sed hoc dicentes, significamus quod illi simul cum eo non sunt pater</i>. Sed hic sensus non habetur ex consueto modo loquendi, nisi intellecta aliqua implicatione, ut si dicatur, ille qui solus dicitur pater, est Deus. Secundum vero proprium sensum, excludit a consortio praedicati. Et sic haec propositio est falsa, si excludit alium masculine, est autem vera, si excludit aliud neutraliter tantum, quia filius est alius a patre, non tamen aliud; similiter et spiritus sanctus. Sed quia haec dictio solus respicit proprie subiectum, ut dictum est, magis se habet ad excludendum alium quam aliud. Unde non est extendenda talis locutio; sed pie exponenda, sicubi inveniatur in authentica Scriptura.</p><p title="I q. 31 a. 4 ad 1"><a name="29767"><span class="ref">[29767] Iª q. 31 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, cum dicimus, te solum Deum verum, non intelligitur de persona patris, sed de tota Trinitate, ut Augustinus exponit. Vel, si intelligatur de persona patris, non excluduntur aliae personae, propter essentiae unitatem, prout ly solus excludit tantum aliud, ut dictum est.</p><p title="I q. 31 a. 4 ad 2"><a name="29768"><span class="ref">[29768] Iª q. 31 a. 4 ad 2</span></a> Et similiter dicendum est ad secundum. Cum enim aliquid essentiale dicitur de patre, non excluditur filius vel spiritus sanctus, propter essentiae unitatem. Tamen sciendum est quod in auctoritate praedicta, haec dictio nemo non idem est quod nullus homo, quod videtur significare vocabulum (non enim posset excipi persona patris), sed sumitur, secundum usum loquendi, distributive pro quacumque rationali natura.</p><p title="I q. 31 a. 4 ad 3"><a name="29769"><span class="ref">[29769] Iª q. 31 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod dictio exclusiva non excludit illa quae sunt de intellectu termini cui adiungitur, si non differunt secundum suppositum, ut pars et universale. Sed filius differt supposito a patre, et ideo non est similis ratio.</p><p title="I q. 31 a. 4 ad 4"><a name="29770"><span class="ref">[29770] Iª q. 31 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod non dicimus absolute quod solus filius sit altissimus, sed quod solus sit altissimus cum spiritu sancto, in gloria Dei patris.</p></div></div><div class="q" id="q32"><h2>Quaestio 32</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 32 pr."><a name="29771"><span class="ref">[29771] Iª q. 32 pr.</span></a> Consequenter inquirendum est de cognitione divinarum personarum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum per rationem naturalem possint cognosci divinae personae. Secundo, utrum sint aliquae notiones divinis personis attribuendae. Tertio, de numero notionum. Quarto, utrum liceat diversimode circa notiones opinari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 32 a. 1 arg. 1"><a name="29772"><span class="ref">[29772] Iª q. 32 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod Trinitas divinarum personarum possit per naturalem rationem cognosci. Philosophi enim non devenerunt in Dei cognitionem nisi per rationem naturalem, inveniuntur autem a philosophis multa dicta de Trinitate personarum. Dicit enim Aristoteles, in I de caelo et mundo, per hunc numerum, scilicet ternarium, <i>adhibuimus nos ipsos magnificare Deum unum, eminentem proprietatibus eorum quae sunt creata</i>. Augustinus etiam dicit, VII Confes., ibi legi, scilicet in libris Platonicorum, <i>non quidem his verbis, sed hoc idem omnino, multis et multiplicibus suaderi rationibus, quod in principio erat verbum, et verbum erat apud Deum, et Deus erat verbum</i>, et huiusmodi quae ibi sequuntur, in quibus verbis distinctio divinarum personarum traditur. Dicitur etiam in Glossa Rom. I, et Exod. VIII, quod magi Pharaonis defecerunt in tertio signo, idest in notitia tertiae personae, scilicet spiritus sancti, et sic ad minus duas cognoverunt. Trismegistus etiam dixit, <i>monas genuit monadem, et in se suum reflexit ardorem</i>, per quod videtur generatio filii, et spiritus sancti processio intimari. Cognitio ergo divinarum personarum potest per rationem naturalem haberi.</p><p title="I q. 32 a. 1 arg. 2"><a name="29773"><span class="ref">[29773] Iª q. 32 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Ricardus de sancto Victore dicit, in libro de Trin., <i>credo sine dubio quod ad quamcumque explanationem veritatis, non modo probabilia, imo etiam necessaria argumenta non desint</i>. Unde etiam ad probandum Trinitatem personarum, aliqui induxerunt rationem ex infinitate bonitatis divinae, quae seipsam infinite communicat in processione divinarum personarum. Quidam vero per hoc, quod <i>nullius boni sine consortio potest esse iucunda possessio</i>. Augustinus vero procedit ad manifestandum Trinitatem personarum, ex processione verbi et amoris in mente nostra, quam viam supra secuti sumus. Ergo per rationem naturalem potest cognosci Trinitas personarum.</p><p title="I q. 32 a. 1 arg. 3"><a name="29774"><span class="ref">[29774] Iª q. 32 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, superfluum videtur homini tradere quod humana ratione cognosci non potest. Sed non est dicendum quod traditio divina de cognitione Trinitatis sit superflua. Ergo Trinitas personarum ratione humana cognosci potest.</p><p title="I q. 32 a. 1 s. c."><a name="29775"><span class="ref">[29775] Iª q. 32 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Hilarius dicit, in libro II de Trin., <i>non putet homo sua intelligentia generationis sacramentum posse consequi</i>. Ambrosius etiam dicit, <i>impossibile est generationis scire secretum, mens deficit, vox silet</i>. Sed per originem generationis et processionis distinguitur Trinitas in personis divinis, ut ex supra dictis patet. Cum ergo illud homo non possit scire et intelligentia consequi, ad quod ratio necessaria haberi non potest, sequitur quod Trinitas personarum per rationem cognosci non possit.</p><p title="I q. 32 a. 1 co."><a name="29776"><span class="ref">[29776] Iª q. 32 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod impossibile est per rationem naturalem ad cognitionem Trinitatis divinarum personarum pervenire. Ostensum est enim supra quod homo per rationem naturalem in cognitionem Dei pervenire non potest nisi ex creaturis. Creaturae autem ducunt in Dei cognitionem, sicut effectus in causam. Hoc igitur solum ratione naturali de Deo cognosci potest, quod competere ei necesse est secundum quod est omnium entium principium, et hoc fundamento usi sumus supra in consideratione Dei. Virtus autem creativa Dei est communis toti Trinitati, unde pertinet ad unitatem essentiae, non ad distinctionem personarum. Per rationem igitur naturalem cognosci possunt de Deo ea quae pertinent ad unitatem essentiae, non autem ea quae pertinent ad distinctionem personarum. Qui autem probare nititur Trinitatem personarum naturali ratione, fidei dupliciter derogat. Primo quidem, quantum ad dignitatem ipsius fidei, quae est ut sit de rebus invisibilibus, quae rationem humanam excedunt. Unde apostolus dicit, ad Heb. XI, quod fides est de non apparentibus. Et apostolus dicit, I Cor. II, <i>sapientiam loquimur inter perfectos, sapientiam vero non huius saeculi, neque principum huius saeculi; sed loquimur Dei sapientiam in mysterio, quae abscondita est</i>. Secundo, quantum ad utilitatem trahendi alios ad fidem. Cum enim aliquis ad probandam fidem inducit rationes quae non sunt cogentes, cedit in irrisionem infidelium, credunt enim quod huiusmodi rationibus innitamur, et propter eas credamus. Quae igitur fidei sunt, non sunt tentanda probare nisi per auctoritates, his qui auctoritates suscipiunt. Apud alios vero, sufficit defendere non esse impossibile quod praedicat fides. Unde Dionysius dicit, II cap. de Div. Nom., <i>si aliquis est qui totaliter eloquiis resistit, longe erit a nostra philosophia; si autem ad veritatem eloquiorum</i>, scilicet sacrorum, respicit, hoc et nos canone utimur.</p><p title="I q. 32 a. 1 ad 1"><a name="29777"><span class="ref">[29777] Iª q. 32 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod philosophi non cognoverunt mysterium Trinitatis divinarum personarum per propria, quae sunt paternitas, filiatio et processio; secundum illud apostoli, I ad Cor. II, <i>loquimur Dei sapientiam, quam nemo principum huius saeculi cognovit</i>, idest philosophorum, secundum Glossam. Cognoverunt tamen quaedam essentialia attributa quae appropriantur personis, sicut potentia patri, sapientia filio, bonitas spiritui sancto, ut infra patebit. Quod ergo Aristoteles dicit, <i>per hunc numerum adhibuimus nos ipsos</i> etc., non est sic intelligendum, quod ipse poneret ternarium numerum in divinis, sed vult dicere quod antiqui utebantur ternario numero in sacrificiis et orationibus, propter quandam ternarii numeri perfectionem. In libris etiam Platonicorum invenitur <i>in principio erat verum</i>, non secundum quod verbum significat personam genitam in divinis, sed secundum quod per verbum intelligitur ratio idealis, per quam Deus omnia condidit, quae filio appropriatur. Et licet appropriata tribus personis cognoscerent, dicuntur tamen in tertio signo defecisse, idest in cognitione tertiae personae, quia a bonitate, quae spiritui sancto appropriatur, deviaverunt, dum cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, ut dicitur Rom. I. Vel, quia ponebant Platonici unum primum ens, quod etiam dicebant esse patrem totius universitatis rerum, consequenter ponebant aliam substantiam sub eo, quam vocabant mentem vel paternum intellectum, in qua erant rationes omnium rerum, sicut Macrobius recitat super somnium Scipionis, non autem ponebant aliquam substantiam tertiam separatam, quae videretur spiritui sancto respondere. Sic autem nos non ponimus patrem et filium, secundum substantiam differentes, sed hoc fuit error Origenis et Arii. Sequentium in hoc Platonicos. Quod vero Trismegistus dixit, <i>monas monadem genuit, et in se suum reflexit ardorem</i>, non est referendum ad generationem filii vel processionem spiritus sancti, sed ad productionem mundi, nam unus Deus produxit unum mundum propter sui ipsius amorem.</p><p title="I q. 32 a. 1 ad 2"><a name="29778"><span class="ref">[29778] Iª q. 32 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ad aliquam rem dupliciter inducitur ratio. Uno modo, ad probandum sufficienter aliquam radicem, sicut in scientia naturali inducitur ratio sufficiens ad probandum quod motus caeli semper sit uniformis velocitatis. Alio modo inducitur ratio, non quae sufficienter probet radicem, sed quae radici iam positae ostendat congruere consequentes effectus, sicut in astrologia ponitur ratio excentricorum et epicyclorum ex hoc quod, hac positione facta, possunt salvari apparentia sensibilia circa motus caelestes, non tamen ratio haec est sufficienter probans, quia etiam forte alia positione facta salvari possent. Primo ergo modo potest induci ratio ad probandum Deum esse unum, et similia. Sed secundo modo se habet ratio quae inducitur ad manifestationem Trinitatis, quia scilicet, Trinitate posita, congruunt huiusmodi rationes; non tamen ita quod per has rationes sufficienter probetur Trinitas personarum. Et hoc patet per singula. Bonitas enim infinita Dei manifestatur etiam in productione creaturarum, quia infinitae virtutis est ex nihilo producere. Non enim oportet, si infinita bonitate se communicat, quod aliquid infinitum a Deo procedat, sed secundum modum suum recipiat divinam bonitatem. Similiter etiam quod dicitur, quod <i>sine consortio non potest esse iucunda possessio alicuius boni</i>, locum habet quando in una persona non invenitur perfecta bonitas; unde indiget, ad plenam iucunditatis bonitatem, bono alicuius alterius consociati sibi. Similitudo autem intellectus nostri non sufficienter probat aliquid de Deo, propter hoc quod intellectus non univoce invenitur in Deo et in nobis. Et inde est quod Augustinus, super Ioan., dicit quod per fidem venitur ad cognitionem, et non e converso.</p><p title="I q. 32 a. 1 ad 3"><a name="29779"><span class="ref">[29779] Iª q. 32 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod cognitio divinarum personarum fuit necessaria nobis dupliciter. Uno modo, ad recte sentiendum de creatione rerum. Per hoc enim quod dicimus Deum omnia fecisse verbo suo, excluditur error ponentium Deum produxisse res ex necessitate naturae. Per hoc autem quod ponimus in eo processionem amoris, ostenditur quod Deus non propter aliquam indigentiam creaturas produxit, neque propter aliquam aliam causam extrinsecam; sed propter amorem suae bonitatis. Unde et Moyses, postquam dixerat, in principio creavit Deus caelum et terram, subdit, dixit Deus, fiat lux, ad manifestationem divini verbi; et postea dixit, vidit Deus lucem, quod esset bona, ad ostendendum approbationem divini amoris; et similiter in aliis operibus. Alio modo, et principalius, ad recte sentiendum de salute generis humani, quae perficitur per filium incarnatum, et per donum spiritus sancti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 32 a. 2 arg. 1"><a name="29780"><span class="ref">[29780] Iª q. 32 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sint ponendae notiones in divinis. Dicit enim Dionysius, in I cap. de Div. Nom., quod <i>non est audendum dicere aliquid de Deo, praeter ea quae nobis ex sacris eloquiis sunt expressa</i>. Sed de notionibus nulla fit mentio in eloquiis sacrae Scripturae. Ergo non sunt ponendae notiones in divinis.</p><p title="I q. 32 a. 2 arg. 2"><a name="29781"><span class="ref">[29781] Iª q. 32 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, quidquid ponitur in divinis, aut pertinet ad unitatem essentiae, aut ad Trinitatem personarum. Sed notiones non pertinent ad unitatem essentiae, nec ad Trinitatem personarum. De notionibus enim neque praedicantur ea quae sunt essentiae, non enim dicimus quod paternitas sit sapiens vel creet, neque etiam ea quae sunt personae; non enim dicimus quod paternitas generet et filiatio generetur. Ergo non sunt ponendae notiones in divinis.</p><p title="I q. 32 a. 2 arg. 3"><a name="29782"><span class="ref">[29782] Iª q. 32 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, in simplicibus non sunt ponenda aliqua abstracta, quae sint principia cognoscendi, quia cognoscuntur seipsis. Sed divinae personae sunt simplicissimae. Ergo non sunt ponendae in divinis personis notiones.</p><p title="I q. 32 a. 2 s. c."><a name="29783"><span class="ref">[29783] Iª q. 32 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Ioannes Damascenus, differentiam hypostaseon, idest personarum, in tribus proprietatibus, <i>idest paternali et filiali et processionali, recognoscimus</i>. Sunt ergo ponendae proprietates et notiones in divinis.</p><p title="I q. 32 a. 2 co."><a name="29784"><span class="ref">[29784] Iª q. 32 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Praepositivus, attendens simplicitatem personarum, dixit non esse ponendas proprietates et notiones in divinis, et sicubi inveniantur, exponit abstractum pro concreto, sicut enim consuevimus dicere, rogo benignitatem tuam, idest te benignum, ita cum dicitur in divinis paternitas, intelligitur Deus pater. Sed, sicut ostensum est supra, divinae simplicitati non praeiudicat quod in divinis utamur nominibus concretis et abstractis. Quia secundum quod intelligimus, sic nominamus. Intellectus autem noster non potest pertingere ad ipsam simplicitatem divinam, secundum quod in se est consideranda, et ideo secundum modum suum divina apprehendit et nominat, idest secundum quod invenitur in rebus sensibilibus, a quibus cognitionem accipit. In quibus, ad significandum simplices formas, nominibus abstractis utimur, ad significandum vero res subsistentes, utimur nominibus concretis. Unde et divina, sicut supra dictum est, ratione simplicitatis, per nomina abstracta significamus, ratione vero subsistentiae et complementi, per nomina concreta. Oportet autem non solum nomina essentialia in abstracto et in concreto significare, ut cum dicimus deitatem et Deum, vel sapientiam et sapientem; sed etiam personalia, ut dicamus paternitatem et patrem. Ad quod duo praecipue nos cogunt. Primo quidem, haereticorum instantia. Cum enim confiteamur patrem et filium et spiritum sanctum esse unum Deum et tres personas, quaerentibus quo sunt unus Deus, et quo sunt tres personae, sicut respondetur quod sunt essentia vel deitate unum, ita oportuit esse aliqua nomina abstracta, quibus responderi possit personas distingui. Et huiusmodi sunt proprietates vel notiones in abstracto significatae, ut paternitas et filiatio. Et ideo essentia significatur in divinis ut quid, persona vero ut quis, proprietas autem ut quo. Secundo, quia una persona invenitur in divinis referri ad duas personas, scilicet persona patris ad personam filii et personam spiritus sancti. Non autem una relatione, quia sic sequeretur quod etiam filius et spiritus sanctus una et eadem relatione referrentur ad patrem; et sic, cum sola relatio in divinis multiplicet Trinitatem, sequeretur quod filius et spiritus sanctus non essent duae personae. Neque potest dici, ut Praepositivus dicebat, quod sicut Deus uno modo se habet ad creaturas, cum tamen creaturae diversimode se habeant ad ipsum, sic pater una relatione refertur ad filium et ad spiritum sanctum, cum tamen illi duo duabus relationibus referantur ad patrem. Quia cum ratio specifica relativi consistat in hoc quod ad aliud se habet, necesse est dicere quod duae relationes non sunt diversae secundum speciem, si ex opposito una relatio eis correspondeat, oportet enim aliam speciem relationis esse domini et patris, secundum diversitatem filiationis et servitutis. Omnes autem creaturae sub una specie relationis referuntur ad Deum, ut sunt creaturae ipsius, filius autem et spiritus sanctus non secundum relationes unius rationis referuntur ad patrem, unde non est simile. Et iterum, in Deo non requiritur relatio realis ad creaturam, ut supra dictum est, relationes autem rationis in Deo multiplicare non est inconveniens. Sed in patre oportet esse relationem realem qua refertur ad filium et spiritum sanctum, unde secundum duas relationes filii et spiritus sancti quibus referuntur ad patrem, oportet intelligi duas relationes in patre, quibus referatur ad filium et spiritum sanctum. Unde, cum non sit nisi una patris persona, necesse fuit seorsum significari relationes in abstracto, quae dicuntur proprietates et notiones.</p><p title="I q. 32 a. 2 ad 1"><a name="29785"><span class="ref">[29785] Iª q. 32 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet de notionibus non fiat mentio in sacra Scriptura, fit tamen mentio de personis, in quibus intelliguntur notiones, sicut abstractum in concreto.</p><p title="I q. 32 a. 2 ad 2"><a name="29786"><span class="ref">[29786] Iª q. 32 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod notiones significantur in divinis, non ut res, sed ut rationes quaedam quibus cognoscuntur personae; licet ipsae notiones vel relationes realiter sint in Deo, ut supra dictum est. Et ideo ea quae habent ordinem aliquem ad actum aliquem essentialem vel personalem, non possunt dici de notionibus, quia hoc repugnat modo significandi ipsarum. Unde non possumus dicere quod paternitas generet vel creet, sit sapiens vel intelligens. Essentialia vero quae non habent ordinem ad aliquem actum, sed removent conditiones creaturae a Deo possunt praedicari de notionibus, possumus enim dicere quod paternitas est aeterna vel immensa, vel quodcumque huiusmodi. Et similiter, propter identitatem rei, possunt substantiva personalia et essentialia praedicari de notionibus, possumus enim dicere quod paternitas est Deus, et paternitas est pater.</p><p title="I q. 32 a. 2 ad 3"><a name="29787"><span class="ref">[29787] Iª q. 32 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet personae sint simplices, tamen absque praeiudicio simplicitatis possunt propriae rationes personarum in abstracto significari, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 32 a. 3 arg. 1"><a name="29788"><span class="ref">[29788] Iª q. 32 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non sint quinque notiones. Propriae enim notiones personarum sunt relationes quibus distinguuntur. Sed relationes in divinis non sunt nisi quatuor, ut supra dictum est. Ergo et notiones sunt tantum quatuor.</p><p title="I q. 32 a. 3 arg. 2"><a name="29789"><span class="ref">[29789] Iª q. 32 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, propter hoc quod in divinis est una essentia, dicitur Deus unus, propter hoc autem quod sunt tres personae, dicitur Deus trinus. Si ergo in divinis sunt quinque notiones, dicetur quinus, quod est inconveniens.</p><p title="I q. 32 a. 3 arg. 3"><a name="29790"><span class="ref">[29790] Iª q. 32 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si, tribus personis existentibus in divinis, sunt quinque notiones, oportet quod in aliqua personarum sint aliquae notiones duae vel plures; sicut in persona patris ponitur innascibilitas et paternitas et communis spiratio. Aut igitur istae tres notiones differunt re, aut non. Si differunt re, sequitur quod persona patris sit composita ex pluribus rebus. Si autem differunt ratione tantum, sequitur quod una earum possit de alia praedicari, ut dicamus quod, sicut bonitas divina est eius sapientia propter indifferentiam rei, ita communis spiratio sit paternitas, quod non conceditur. Igitur non sunt quinque notiones.</p><p title="I q. 32 a. 3 s. c. 1"><a name="29791"><span class="ref">[29791] Iª q. 32 a. 3 s. c. 1</span></a> Sed contra, videtur quod sint plures. Quia sicut pater a nullo est, et secundum hoc accipitur notio quae dicitur innascibilitas, ita a spiritu sancto non est alia persona. Et secundum hoc oportebit accipere sextam notionem.</p><p title="I q. 32 a. 3 s. c. 2"><a name="29792"><span class="ref">[29792] Iª q. 32 a. 3 s. c. 2</span></a> Praeterea, sicut patri et filio commune est quod ab eis procedat spiritus sanctus, ita commune est filio et spiritui sancto quod procedant a patre. Ergo, sicut una notio ponitur communis patri et filio, ita debet poni una notio communis filio et spiritui sancto.</p><p title="I q. 32 a. 3 co."><a name="29793"><span class="ref">[29793] Iª q. 32 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod notio dicitur id quod est propria ratio cognoscendi divinam personam. Divinae autem personae multiplicantur secundum originem. Ad originem autem pertinet a quo alius, et qui ab alio, et secundum hos duos modos potest innotescere persona. Igitur persona patris non potest innotescere per hoc quod sit ab alio, sed per hoc quod a nullo est, et sic ex hac parte eius notio est innascibilitas. Sed inquantum aliquis est ab eo, innotescit dupliciter. Quia inquantum filius est ab eo, innotescit notione paternitatis, inquantum autem spiritus sanctus est ab eo, innotescit notione communis spirationis. Filius autem potest innotescere per hoc quod est ab alio nascendo, et sic innotescit per filiationem. Et per hoc quod est alius ab eo, scilicet spiritus sanctus, et per hoc innotescit eodem modo sicut et pater, scilicet communi spiratione. Spiritus sanctus autem innotescere potest per hoc quod est ab alio vel ab aliis, et sic innotescit processione. Non autem per hoc quod alius sit ab eo, quia nulla divina persona procedit ab eo. Sunt igitur quinque notiones in divinis, scilicet innascibilitas, paternitas, filiatio, communis spiratio et processio. Harum autem tantum quatuor sunt relationes, nam innascibilitas non est relatio nisi per reductionem, ut infra dicetur. Quatuor autem tantum proprietates sunt, nam communis spiratio non est proprietas, quia convenit duabus personis. Tres autem sunt notiones personales, idest constituentes personas, scilicet paternitas, filiatio et processio, nam communis spiratio et innascibilitas dicuntur notiones personarum, non autem personales, ut infra magis patebit.</p><p title="I q. 32 a. 3 ad 1"><a name="29794"><span class="ref">[29794] Iª q. 32 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod praeter quatuor relationes oportet ponere aliam notionem, ut dictum est.</p><p title="I q. 32 a. 3 ad 2"><a name="29795"><span class="ref">[29795] Iª q. 32 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod essentia in divinis significatur ut res quaedam; et similiter personae significantur ut res quaedam sed notiones significantur ut rationes notificantes personas. Et ideo, licet dicatur Deus unus propter unitatem essentiae, et trinus propter Trinitatem personarum; non tamen dicitur quinus propter quinque notiones.</p><p title="I q. 32 a. 3 ad 3"><a name="29796"><span class="ref">[29796] Iª q. 32 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, cum sola oppositio relativa faciat pluralitatem realem in divinis, plures proprietates unius personae, cum non opponantur ad invicem relative, non differunt realiter. Nec tamen de invicem praedicantur, quia significantur ut diversae rationes personarum. Sicut etiam non dicimus quod attributum potentiae sit attributum scientiae, licet dicamus quod scientia sit potentia.</p><p title="I q. 32 a. 3 ad 4"><a name="29797"><span class="ref">[29797] Iª q. 32 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, cum persona importet dignitatem, ut supra dictum est, non potest accipi notio aliqua spiritus sancti ex hoc quod nulla persona est ab ipso. Hoc enim non pertinet ad dignitatem ipsius; sicut pertinet ad auctoritatem patris quod sit a nullo.</p><p title="I q. 32 a. 3 ad 5"><a name="29798"><span class="ref">[29798] Iª q. 32 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod filius et spiritus sanctus non conveniunt in uno speciali modo existendi a patre; sicut pater et filius conveniunt in uno speciali modo producendi spiritum sanctum. Id autem quod est principium innotescendi, oportet esse aliquid speciale. Et ideo non est simile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 32 a. 4 arg. 1"><a name="29799"><span class="ref">[29799] Iª q. 32 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non liceat contrarie opinari de notionibus. Dicit enim Augustinus, in I de Trin., quod non erratur alicubi periculosius quam in materia Trinitatis, ad quam certum est notiones pertinere. Sed contrariae opiniones non possunt esse absque errore. Ergo contrarie opinari circa notiones non licet.</p><p title="I q. 32 a. 4 arg. 2"><a name="29800"><span class="ref">[29800] Iª q. 32 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, per notiones cognoscuntur personae, ut dictum est. Sed circa personas non licet contrarie opinari. Ergo nec circa notiones.</p><p title="I q. 32 a. 4 s. c."><a name="29801"><span class="ref">[29801] Iª q. 32 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, articuli fidei non sunt de notionibus. Ergo circa notiones licet sic vel aliter opinari.</p><p title="I q. 32 a. 4 co."><a name="29802"><span class="ref">[29802] Iª q. 32 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ad fidem pertinet aliquid dupliciter. Uno modo, directe; sicut ea quae nobis sunt principaliter divinitus tradita, ut Deum esse trinum et unum, filium Dei esse incarnatum, et huiusmodi. Et circa haec opinari falsum, hoc ipso inducit haeresim, maxime si pertinacia adiungatur. Indirecte vero ad fidem pertinent ea ex quibus consequitur aliquid contrarium fidei; sicut si quis diceret Samuelem non fuisse filium Elcanae; ex hoc enim sequitur Scripturam divinam esse falsam. Circa huiusmodi ergo absque periculo haeresis aliquis falsum potest opinari, antequam consideretur, vel determinatum sit, quod ex hoc sequitur aliquid contrarium fidei, et maxime si non pertinaciter adhaereat. Sed postquam manifestum est, et praecipue si sit per Ecclesiam determinatum, quod ex hoc sequitur aliquid contrarium fidei, in hoc errare non esset absque haeresi. Et propter hoc, multa nunc reputantur haeretica, quae prius non reputabantur, propter hoc quod nunc est magis manifestum quid ex eis sequatur. Sic igitur dicendum est quod circa notiones aliqui absque periculo haeresis contrarie sunt opinati, non intendentes sustinere aliquid contrarium fidei. Sed si quis falsum opinaretur circa notiones, considerans quod ex hoc sequatur aliquid contrarium fidei, in haeresim laberetur.</p><p title="I q. 32 a. 4 ad arg."><a name="29803"><span class="ref">[29803] Iª q. 32 a. 4 ad arg.</span></a> Et per hoc patet responsio ad obiecta.</p></div></div><div class="q" id="q33"><h2>Quaestio 33</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 33 pr."><a name="29804"><span class="ref">[29804] Iª q. 33 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de personis in speciali. Et primo de persona patris. Circa quam quaeruntur quatuor. Primo, utrum patri competat esse principium. Secundo, utrum persona patris proprie significetur hoc nomine pater. Tertio, utrum per prius dicatur in divinis pater secundum quod sumitur personaliter, quam secundum quod sumitur essentialiter. Quarto, utrum sit proprium patri esse ingenitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 33 a. 1 arg. 1"><a name="29805"><span class="ref">[29805] Iª q. 33 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod pater non possit dici principium filii vel spiritus sancti. Principium enim et causa idem sunt, secundum philosophum. Sed non dicimus patrem esse causam filii. Ergo non debet dici quod sit eius principium.</p><p title="I q. 33 a. 1 arg. 2"><a name="29806"><span class="ref">[29806] Iª q. 33 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, principium dicitur respectu principiati. Si igitur pater est principium filii, sequitur filium esse principiatum, et per consequens esse creatum. Quod videtur esse erroneum.</p><p title="I q. 33 a. 1 arg. 3"><a name="29807"><span class="ref">[29807] Iª q. 33 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, nomen principii a prioritate sumitur. Sed in divinis non est prius et posterius, ut Athanasius dicit. Ergo in divinis non debemus uti nomine principii.</p><p title="I q. 33 a. 1 s. c."><a name="29808"><span class="ref">[29808] Iª q. 33 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, in IV de Trin., <i>pater est principium totius deitatis</i>.</p><p title="I q. 33 a. 1 co."><a name="29809"><span class="ref">[29809] Iª q. 33 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod hoc nomen principium nihil aliud significat quam id a quo aliquid procedit, omne enim a quo aliquid procedit quocumque modo, dicimus esse principium; et e converso. Cum ergo pater sit a quo procedit alius, sequitur quod pater est principium.</p><p title="I q. 33 a. 1 ad 1"><a name="29810"><span class="ref">[29810] Iª q. 33 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Graeci utuntur in divinis indifferenter nomine causae, sicut et nomine principii, sed Latini doctores non utuntur nomine causae, sed solum nomine principii. Cuius ratio est, quia principium communius est quam causa, sicut causa communius quam elementum, primus enim terminus, vel etiam prima pars rei dicitur principium, sed non causa. Quanto autem aliquod nomen est communius, tanto convenientius assumitur in divinis, ut supra dictum est, quia nomina, quanto magis specialia sunt, tanto magis determinant modum convenientem creaturae. Unde hoc nomen causa videtur importare diversitatem substantiae, et dependentiam alicuius ab altero; quam non importat nomen principii. In omnibus enim causae generibus, semper invenitur distantia inter causam et id cuius est causa, secundum aliquam perfectionem aut virtutem. Sed nomine principii utimur etiam in his quae nullam huiusmodi differentiam habent, sed solum secundum quendam ordinem, sicut cum dicimus punctum esse principium lineae, vel etiam cum dicimus primam partem lineae esse principium lineae.</p><p title="I q. 33 a. 1 ad 2"><a name="29811"><span class="ref">[29811] Iª q. 33 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod apud Graecos invenitur de filio vel spiritu sancto dici quod principientur. Sed hoc non est in usu doctorum nostrorum. Quia licet attribuamus patri aliquid auctoritatis ratione principii, nihil tamen ad subiectionem vel minorationem quocumque modo pertinens, attribuimus filio vel spiritui sancto, ut vitetur omnis erroris occasio. Secundum quem modum Hilarius dicit, IX de Trin., <i>donantis auctoritate pater maior est; sed minor non est filius, cui unum esse donatur</i>.</p><p title="I q. 33 a. 1 ad 3"><a name="29812"><span class="ref">[29812] Iª q. 33 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet hoc nomen principium, quantum ad id a quo imponitur ad significandum, videatur a prioritate sumptum; non tamen significat prioritatem, sed originem. Non enim idem est quod significat nomen, et a quo nomen imponitur, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 33 a. 2 arg. 1"><a name="29813"><span class="ref">[29813] Iª q. 33 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod hoc nomen pater non sit proprie nomen divinae personae. Hoc enim nomen pater significat relationem. Persona autem est substantia individua. Non ergo hoc nomen pater est proprie nomen significativum personae.</p><p title="I q. 33 a. 2 arg. 2"><a name="29814"><span class="ref">[29814] Iª q. 33 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, generans communius est quam pater, nam omnis pater est generans, sed non e converso. Sed nomen communius magis proprie dicitur in divinis, ut dictum est. Ergo magis proprium nomen est personae divinae generans et genitor, quam pater.</p><p title="I q. 33 a. 2 arg. 3"><a name="29815"><span class="ref">[29815] Iª q. 33 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, nihil quod secundum metaphoram dicitur, potest esse nomen proprium alicuius. Sed verbum metaphorice apud nos dicitur genitum vel proles, et per consequens ille cuius est verbum, metaphorice dicitur pater. Non ergo principium verbi in divinis potest proprie dici pater.</p><p title="I q. 33 a. 2 arg. 4"><a name="29816"><span class="ref">[29816] Iª q. 33 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, omne quod proprie dicitur in divinis, per prius dicitur de Deo quam de creaturis. Sed generatio per prius videtur dici de creaturis quam de Deo, verior enim ibi videtur esse generatio, ubi aliquid procedit ab alio distinctum non secundum relationem tantum, sed etiam secundum essentiam. Ergo nomen patris, quod a generatione sumitur, non videtur esse proprium alicuius divinae personae.</p><p title="I q. 33 a. 2 s. c."><a name="29817"><span class="ref">[29817] Iª q. 33 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur in Psalmo, <i>ipse invocabit me, pater meus es tu</i>.</p><p title="I q. 33 a. 2 co."><a name="29818"><span class="ref">[29818] Iª q. 33 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod nomen proprium cuiuslibet personae significat id per quod illa persona distinguitur ab omnibus aliis. Sicut enim de ratione hominis est anima et corpus, ita de intellectu huius hominis est haec anima et hoc corpus, ut dicitur in VII Metaphys.; his autem hic homo ab omnibus aliis distinguitur. Id autem per quod distinguitur persona patris ab omnibus aliis, est paternitas. Unde proprium nomen personae patris est hoc nomen pater, quod significat paternitatem.</p><p title="I q. 33 a. 2 ad 1"><a name="29819"><span class="ref">[29819] Iª q. 33 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod apud nos relatio non est subsistens persona, et ideo hoc nomen pater, apud nos, non significat personam, sed relationem personae. Non autem est ita in divinis, ut quidam falso opinati sunt, nam relatio quam significat hoc nomen pater, est subsistens persona. Unde supra dictum est quod hoc nomen persona in divinis significat relationem ut subsistentem in divina natura.</p><p title="I q. 33 a. 2 ad 2"><a name="29820"><span class="ref">[29820] Iª q. 33 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, secundum philosophum, in II de anima, denominatio rei maxime debet fieri a perfectione et fine. Generatio autem significat ut in fieri, sed paternitas significat complementum generationis. Et ideo potius est nomen divinae personae pater, quam generans vel genitor.</p><p title="I q. 33 a. 2 ad 3"><a name="29821"><span class="ref">[29821] Iª q. 33 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod verbum non est aliquid subsistens in natura humana, unde non proprie potest dici genitum vel filius. Sed verbum divinum est aliquid subsistens in natura divina, unde proprie, et non metaphorice, dicitur filius, et eius principium, pater.</p><p title="I q. 33 a. 2 ad 4"><a name="29822"><span class="ref">[29822] Iª q. 33 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod nomen generationis et paternitatis, sicut et alia nomina quae proprie dicuntur in divinis, per prius dicuntur de Deo quam de creaturis, quantum ad rem significatam, licet non quantum ad modum significandi. Unde et apostolus dicit, ad Ephes. III, <i>flecto genua mea ad patrem domini nostri Iesu Christi, ex quo omnis paternitas in caelo et in terra nominatur</i>. Quod sic apparet. Manifestum est enim quod generatio accipit speciem a termino, qui est forma generati. Et quanto haec fuerit propinquior formae generantis, tanto verior et perfectior est generatio; sicut generatio univoca est perfectior quam non univoca, nam de ratione generantis est, quod generet sibi simile secundum formam. Unde hoc ipsum quod in generatione divina est eadem numero forma generantis et geniti, in rebus autem creatis non est eadem numero, sed specie tantum, ostendit quod generatio, et per consequens paternitas, per prius sit in Deo quam in creaturis. Unde hoc ipsum quod in divinis est distinctio geniti a generante secundum relationem tantum, ad veritatem divinae generationis et paternitatis pertinet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 33 a. 3 arg. 1"><a name="29823"><span class="ref">[29823] Iª q. 33 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod hoc nomen pater non dicatur in divinis per prius secundum quod personaliter sumitur. Commune enim, secundum intellectum, est prius proprio. Sed hoc nomen pater, secundum quod personaliter sumitur, est proprium personae patris, secundum vero quod sumitur essentialiter est commune toti Trinitati, nam toti Trinitati dicimus pater noster. Ergo per prius dicitur pater essentialiter sumptum, quam personaliter.</p><p title="I q. 33 a. 3 arg. 2"><a name="29824"><span class="ref">[29824] Iª q. 33 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in his quae sunt eiusdem rationis, non est praedicatio per prius et posterius. Sed paternitas et filiatio secundum unam rationem videntur dici secundum quod persona divina est pater filii, et secundum quod tota Trinitas est pater noster vel creaturae, cum, secundum Basilium, accipere sit commune creaturae et filio. Ergo non per prius dicitur pater in divinis secundum quod sumitur essentialiter, quam secundum quod sumitur personaliter.</p><p title="I q. 33 a. 3 arg. 3"><a name="29825"><span class="ref">[29825] Iª q. 33 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, inter ea quae non dicuntur secundum rationem unam, non potest esse comparatio. Sed filius comparatur creaturae in ratione filiationis vel generationis, secundum illud Coloss. I, <i>qui est imago Dei invisibilis, primogenitus omnis creaturae</i>. Ergo non per prius dicitur in divinis paternitas personaliter sumpta, quam essentialiter; sed secundum rationem eandem.</p><p title="I q. 33 a. 3 s. c."><a name="29826"><span class="ref">[29826] Iª q. 33 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod aeternum prius est temporali. Ab aeterno autem Deus est pater filii, ex tempore autem pater est creaturae. Ergo per prius dicitur paternitas in Deo respectu filii, quam respectu creaturae.</p><p title="I q. 33 a. 3 co."><a name="29827"><span class="ref">[29827] Iª q. 33 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod per prius dicitur nomen de illo in quo salvatur tota ratio nominis perfecte, quam de illo in quo salvatur secundum aliquid, de hoc enim dicitur quasi per similitudinem ad id in quo perfecte salvatur, quia omnia imperfecta sumuntur a perfectis. Et inde est quod hoc nomen leo per prius dicitur de animali in quo tota ratio leonis salvatur, quod proprie dicitur leo, quam de aliquo homine in quo invenitur aliquid de ratione leonis, ut puta audacia vel fortitudo, vel aliquid huiusmodi, de hoc enim per similitudinem dicitur. Manifestum est autem ex praemissis quod perfecta ratio paternitatis et filiationis invenitur in Deo patre et Deo filio, quia patris et filii una est natura et gloria. Sed in creatura filiatio invenitur respectu Dei, non secundum perfectam rationem, cum non sit una natura creatoris et creaturae; sed secundum aliqualem similitudinem. Quae quanto perfectior fuerit, tanto propinquius acceditur ad veram filiationis rationem. Dicitur enim Deus alicuius creaturae pater, propter similitudinem vestigii tantum, utpote irrationalium creaturarum; secundum illud Iob XXXVIII, <i>quis est pluviae pater? Aut quis genuit stillas roris?</i> Alicuius vero creaturae, scilicet rationalis, secundum similitudinem imaginis; secundum illud Deut. XXXII, <i>nonne ipse est pater tuus, qui possedit et fecit et creavit te?</i> Aliquorum vero est pater secundum similitudinem gratiae, qui etiam dicuntur filii adoptivi, secundum quod ordinantur ad haereditatem aeternae gloriae per munus gratiae acceptum; secundum illud Rom. VIII, <i>ipse spiritus reddit testimonium spiritui nostro, quod sumus filii Dei; si autem filii, et haeredes</i>. Aliquorum vero secundum similitudinem gloriae, prout iam gloriae haereditatem possident; secundum illud Rom. V, <i>gloriamur in spe gloriae filiorum Dei</i>. Sic igitur patet quod per prius paternitas dicitur in divinis secundum quod importatur respectus personae ad personam, quam secundum quod importatur respectus Dei ad creaturam.</p><p title="I q. 33 a. 3 ad 1"><a name="29828"><span class="ref">[29828] Iª q. 33 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod communia absolute dicta, secundum ordinem intellectus nostri, sunt priora quam propria, quia includuntur in intellectu propriorum, sed non e converso; in intellectu enim personae patris intelligitur Deus, sed non convertitur. Sed communia quae important respectum ad creaturam, per posterius dicuntur quam propria quae important respectus personales, quia persona procedens in divinis, procedit ut principium productionis creaturarum. Sicut enim verbum conceptum in mente artificis, per prius intelligitur procedere ab artifice quam artificiatum, quod producitur ad similitudinem verbi concepti in mente; ita per prius procedit filius a patre quam creatura, de qua nomen filiationis dicitur secundum quod aliquid participat de similitudine filii; ut patet per illud quod dicitur Rom. VIII, <i>quos praescivit, et praedestinavit fieri conformes imaginis filii eius</i>.</p><p title="I q. 33 a. 3 ad 2"><a name="29829"><span class="ref">[29829] Iª q. 33 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod accipere dicitur esse commune creaturae et filio, non secundum univocationem, sed secundum similitudinem quandam remotam, ratione cuius dicitur primogenitus creaturae. Unde in auctoritate inducta subditur, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus, postquam dixerat conformes fieri aliquos imaginis filii Dei. Sed filius Dei naturaliter habet quoddam singulare prae aliis, scilicet habere per naturam id quod accipit; ut idem Basilius dicit. Et secundum hoc dicitur unigenitus, ut patet Ioan. I, <i>unigenitus, qui est in sinu patris, ipse nobis enarravit</i>.</p><p title="I q. 33 a. 3 ad 3"><a name="29830"><span class="ref">[29830] Iª q. 33 a. 3 ad 3</span></a> Et per hoc patet solutio ad tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 33 a. 4 arg. 1"><a name="29831"><span class="ref">[29831] Iª q. 33 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod esse ingenitum non sit patri proprium. Omnis enim proprietas ponit aliquid in eo cuius est proprietas. Sed ingenitus nihil ponit in patre, sed removet tantum. Ergo non significat proprietatem patris.</p><p title="I q. 33 a. 4 arg. 2"><a name="29832"><span class="ref">[29832] Iª q. 33 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ingenitum aut dicitur privative, aut negative. Si negative, tunc quidquid non est genitum, potest dici ingenitum. Sed spiritus sanctus non est genitus, neque etiam essentia divina. Ergo ingenitum etiam eis convenit, et sic non est proprium patri. Si autem privative sumatur, cum omnis privatio significet imperfectionem in privato, sequitur quod persona patris sit imperfecta. Quod est impossibile.</p><p title="I q. 33 a. 4 arg. 3"><a name="29833"><span class="ref">[29833] Iª q. 33 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ingenitus in divinis non significat relationem, quia non dicitur relative, significat ergo substantiam. Ingenitus igitur et genitus secundum substantiam differunt. Filius autem, qui est genitus, non differt a patre secundum substantiam. Pater ergo non debet dici ingenitus.</p><p title="I q. 33 a. 4 arg. 4"><a name="29834"><span class="ref">[29834] Iª q. 33 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, proprium est quod uni soli convenit. Sed cum sint plures ab alio procedentes in divinis, nihil videtur prohibere quin etiam sint plures ab alio non existentes. Non igitur est proprium patri esse ingenitum.</p><p title="I q. 33 a. 4 arg. 5"><a name="29835"><span class="ref">[29835] Iª q. 33 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, sicut pater est principium personae genitae, ita et personae procedentis. Si ergo propter oppositionem quam habet ad personam genitam, proprium patris ponitur esse quod sit ingenitus; etiam proprium eius debet poni quod sit improcessibilis.</p><p title="I q. 33 a. 4 s. c."><a name="29836"><span class="ref">[29836] Iª q. 33 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Hilarius, IV de Trin.: <i>est unus ab uno</i>, scilicet ab ingenito genitus, <i>proprietate videlicet in unoquoque et innascibilitatis et originis</i>.</p><p title="I q. 33 a. 4 co."><a name="29837"><span class="ref">[29837] Iª q. 33 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut in creaturis invenitur principium primum et principium secundum, ita in personis divinis, in quibus non est prius et posterius, invenitur principium non de principio, quod est pater, et principium a principio, quod est filius. In rebus autem creatis aliquod principium primum innotescit dupliciter, uno quidem modo, inquantum est principium primum per hoc quod habet relationem ad ea quae ab ipso sunt; alio modo, inquantum est primum principium per hoc quod non est ab alio. Sic igitur et pater innotescit quidem paternitate et communi spiratione, per respectum ad personas ab eo procedentes, inquantum autem est principium non de principio, innotescit per hoc, quod non est ab alio, quod pertinet ad proprietatem innascibilitatis, quam significat hoc nomen ingenitus.</p><p title="I q. 33 a. 4 ad 1"><a name="29838"><span class="ref">[29838] Iª q. 33 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod quidam dicunt quod innascibilitas, quam significat hoc nomen ingenitus, secundum quod est proprietas patris, non dicitur tantum negative; sed importat vel utrumque simul, scilicet quod pater a nullo est, et quod est principium aliorum; vel importat universalem auctoritatem; vel etiam fontalem plenitudinem. Sed hoc non videtur verum. Quia sic innascibilitas non esset alia proprietas a paternitate et spiratione, sed includeret eas, sicut includitur proprium in communi, nam fontalitas et auctoritas nihil aliud significant in divinis quam principium originis. Et ideo dicendum est, secundum Augustinum, V de Trin., quod ingenitus negationem generationis passivae importat, dicit enim quod <i>tantum valet quod dicitur ingenitus, quantum valet quod dicitur non filius</i>. Nec propter hoc sequitur quod ingenitus non debeat poni propria notio patris, quia prima et simplicia per negationes notificantur; sicut dicimus punctum esse cuius pars non est.</p><p title="I q. 33 a. 4 ad 2"><a name="29839"><span class="ref">[29839] Iª q. 33 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ingenitum quandoque sumitur negative tantum. Et secundum hoc Hieronymus dicit spiritum sanctum esse ingenitum, idest non genitum. Alio modo potest dici ingenitum aliquo modo privative, non tamen aliquam imperfectionem importat. Multipliciter enim dicitur privatio. Uno modo, quando aliquid non habet quod natum est haberi ab alio, etiamsi ipsum non sit natum habere illud, sicut si lapis dicatur res mortua, quia caret vita, quam quaedam res natae sunt habere. Alio modo dicitur privatio, quando aliquid non habet quod natum est haberi ab aliquo sui generis; sicut si talpa dicatur caeca. Tertio modo, quando ipsum non habet quod natum est habere, et hoc modo privatio imperfectionem importat. Sic autem ingenitum non dicitur privative de patre, sed secundo modo, prout scilicet aliquod suppositum divinae naturae non est genitum, cuius tamen naturae aliquod suppositum est genitum. Sed secundum hanc rationem, etiam de spiritu sancto potest dici ingenitum. Unde ad hoc quod sit proprium soli patri, oportet ulterius in nomine ingeniti intelligere, quod conveniat alicui personae divinae quae sit principium alterius personae; ut sic intelligatur importare negationem in genere principii personaliter dicti in divinis. Vel, ut intelligatur in nomine ingeniti, quod omnino non sit ab alio, et non solum quod non sit ab alio per generationem. Sic enim nec spiritui sancto convenit esse ingenitum, qui est ab alio per processionem ut persona subsistens, nec etiam divinae essentiae, de qua potest dici quod est in filio vel in spiritu sancto ab alio, scilicet a patre.</p><p title="I q. 33 a. 4 ad 3"><a name="29840"><span class="ref">[29840] Iª q. 33 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, secundum Damascenum, ingenitum uno modo significat idem quod increatum, et sic secundum substantiam dicitur; per hoc enim differt substantia creata ab increata. Alio modo significat id quod non est genitum. Et sic relative dicitur, eo modo quo negatio reducitur ad genus affirmationis, sicut non homo ad genus substantiae, et non album ad genus qualitatis. Unde, cum genitum in divinis relationem importet, ingenitum etiam ad relationem pertinet. Et sic non sequitur quod pater ingenitus distinguatur a filio genito secundum substantiam; sed solum secundum relationem, inquantum scilicet relatio filii negatur de patre.</p><p title="I q. 33 a. 4 ad 4"><a name="29841"><span class="ref">[29841] Iª q. 33 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, sicut in quolibet genere oportet ponere unum primum, ita in divina natura oportet ponere unum principium quod non sit ab alio, quod ingenitum dicitur. Ponere igitur duos innascibiles, est ponere duos deos, et duas naturas divinas. Unde Hilarius dicit, in libro de synodis, <i>cum unus Deus sit, duo innascibiles esse non possunt</i>. Et hoc praecipue quia, si essent duo innascibiles, unus eorum non esset ab alio, et sic non distinguerentur oppositione relativa oporteret igitur quod distinguerentur diversitate naturae.</p><p title="I q. 33 a. 4 ad 5"><a name="29842"><span class="ref">[29842] Iª q. 33 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod proprietas patris prout non est ab alio, potius significatur per remotionem nativitatis filii, quam per remotionem processionis spiritus sancti. Tum quia processio spiritus sancti non habet nomen speciale, ut supra dictum est. Tum quia etiam ordine naturae praesupponit generationem filii. Unde, remoto a patre quod non sit genitus, cum tamen sit principium generationis, sequitur consequenter quod non sit procedens processione spiritus sancti, quia spiritus sanctus non est generationis principium, sed a genito procedens.</p></div></div><div class="q" id="q34"><h2>Quaestio 34</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 34 pr."><a name="29843"><span class="ref">[29843] Iª q. 34 pr.</span></a> Deinde considerandum est de persona filii. Attribuuntur autem tria nomina filio, scilicet filius, verbum et imago. Sed ratio filii ex ratione patris consideratur. Unde restat considerandum de verbo et imagine. Circa verbum quaeruntur tria. Primo, utrum verbum dicatur essentialiter in divinis, vel personaliter. Secundo, utrum sit proprium nomen filii. Tertio, utrum in nomine verbi importetur respectus ad creaturas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 34 a. 1 arg. 1"><a name="29844"><span class="ref">[29844] Iª q. 34 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod verbum in divinis non sit nomen personale. Nomina enim personalia proprie dicuntur in divinis, ut pater et filius. Sed verbum metaphorice dicitur in divinis, ut Origenes dicit, super Ioannem. Ergo verbum non est personale in divinis.</p><p title="I q. 34 a. 1 arg. 2"><a name="29845"><span class="ref">[29845] Iª q. 34 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, secundum Augustinum, in libro de Trin., verbum est notitia cum amore. Et secundum Anselmum, in Monol., <i>dicere summo spiritui nihil aliud est quam cogitando intueri</i>. Sed notitia et cogitatio et intuitus in divinis essentialiter dicuntur. Ergo verbum non dicitur personaliter in divinis.</p><p title="I q. 34 a. 1 arg. 3"><a name="29846"><span class="ref">[29846] Iª q. 34 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, de ratione verbi est quod dicatur. Sed, secundum Anselmum, sicut pater est intelligens, et filius est intelligens, et spiritus sanctus est intelligens; ita pater est dicens, filius est dicens, et spiritus sanctus est dicens. Et similiter quilibet eorum dicitur. Ergo nomen verbi essentialiter dicitur in divinis, et non personaliter.</p><p title="I q. 34 a. 1 arg. 4"><a name="29847"><span class="ref">[29847] Iª q. 34 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, nulla persona divina est facta. Sed verbum Dei est aliquid factum, dicitur enim in Psalmo CXLVIII, <i>ignis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum, quae faciunt verbum eius</i>. Ergo verbum non est nomen personale in divinis.</p><p title="I q. 34 a. 1 s. c."><a name="29848"><span class="ref">[29848] Iª q. 34 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, in VII de Trin., <i>sicut filius refertur ad patrem, ita et verbum ad id cuius est verbum</i>. Sed filius est nomen personale, quia relative dicitur. Ergo et verbum.</p><p title="I q. 34 a. 1 co."><a name="29849"><span class="ref">[29849] Iª q. 34 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod nomen verbi in divinis, si proprie sumatur, est nomen personale, et nullo modo essentiale. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod verbum tripliciter quidem in nobis proprie dicitur, quarto autem modo, dicitur improprie sive figurative. Manifestius autem et communius in nobis dicitur verbum quod voce profertur. Quod quidem ab interiori procedit quantum ad duo quae in verbo exteriori inveniuntur, scilicet vox ipsa, et significatio vocis. Vox enim significat intellectus conceptum, secundum philosophum, in libro I Periherm., et iterum vox ex imaginatione procedit, ut in libro de anima dicitur. Vox autem quae non est significativa, verbum dici non potest. Ex hoc ergo dicitur verbum vox exterior, quia significat interiorem mentis conceptum. Sic igitur primo et principaliter interior mentis conceptus verbum dicitur, secundario vero, ipsa vox interioris conceptus significativa, tertio vero, ipsa imaginatio vocis verbum dicitur. Et hos tres modos verbi ponit Damascenus, in I libro, cap. XIII, dicens quod verbum dicitur naturalis intellectus motus, secundum quem movetur et intelligit et cogitat, velut lux et splendor, quantum ad primum, rursus verbum est quod non verbo profertur, sed in corde pronuntiatur, quantum ad tertium, rursus etiam verbum est Angelus, idest nuntius, intelligentiae, quantum ad secundum. Dicitur autem figurative quarto modo verbum, id quod verbo significatur vel efficitur, sicut consuevimus dicere, hoc est verbum quod dixi tibi, vel quod mandavit rex, demonstrato aliquo facto quod verbo significatum est vel simpliciter enuntiantis, vel etiam imperantis. Dicitur autem proprie verbum in Deo, secundum quod verbum significat conceptum intellectus. Unde Augustinus dicit, in XV de Trin., <i>quisquis potest intelligere verbum, non solum antequam sonet, verum etiam antequam sonorum eius imagines cogitatione involvantur, iam potest videre aliquam verbi illius similitudinem, de quo dictum est, in principio erat verbum</i>. Ipse autem conceptus cordis de ratione sua habet quod ab alio procedat, scilicet a notitia concipientis. Unde verbum, secundum quod proprie dicitur in divinis, significat aliquid ab alio procedens, quod pertinet ad rationem nominum personalium in divinis, eo quod personae divinae distinguuntur secundum originem, ut dictum est. Unde oportet quod nomen verbi, secundum quod proprie in divinis accipitur, non sumatur essentialiter, sed personaliter tantum.</p><p title="I q. 34 a. 1 ad 1"><a name="29850"><span class="ref">[29850] Iª q. 34 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Ariani, quorum fons Origenes invenitur, posuerunt filium alium a patre esse in diversitate substantiae. Unde conati sunt, cum filius Dei verbum dicitur, astruere non esse proprie dictum; ne, sub ratione verbi procedentis, cogerentur fateri filium Dei non esse extra substantiam patris; nam verbum interius sic a dicente procedit, quod in ipso manet. Sed necesse est, si ponitur verbum Dei metaphorice dictum, quod ponatur verbum Dei proprie dictum. Non enim potest aliquid metaphorice verbum dici, nisi ratione manifestationis, quia vel manifestat sicut verbum, vel est verbo manifestatum. Si autem est manifestatum verbo, oportet ponere verbum quo manifestetur. Si autem dicitur verbum quia exterius manifestat, ea quae exterius manifestant, non dicuntur verba nisi inquantum significant interiorem mentis conceptum, quem aliquis etiam per exteriora signa manifestat. Etsi ergo verbum aliquando dicatur metaphorice in divinis, tamen oportet ponere verbum proprie dictum, quod personaliter dicatur.</p><p title="I q. 34 a. 1 ad 2"><a name="29851"><span class="ref">[29851] Iª q. 34 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod nihil eorum quae ad intellectum pertinent, personaliter dicitur in divinis, nisi solum verbum, solum enim verbum significat aliquid ab alio emanans. Id enim quod intellectus in concipiendo format, est verbum. Intellectus autem ipse, secundum quod est per speciem intelligibilem in actu, consideratur absolute. Et similiter intelligere, quod ita se habet ad intellectum in actu, sicut esse ad ens in actu, non enim intelligere significat actionem ab intelligente exeuntem, sed in intelligente manentem. Cum ergo dicitur quod verbum est notitia, non accipitur notitia pro actu intellectus cognoscentis, vel pro aliquo eius habitu, sed pro eo quod intellectus concipit cognoscendo. Unde et Augustinus dicit quod verbum est sapientia genita, quod nihil aliud est quam ipsa conceptio sapientis, quae etiam pari modo notitia genita dici potest. Et per eundem modum potest intelligi quod dicere Deo sit cogitando intueri, inquantum scilicet intuitu cogitationis divinae concipitur verbum Dei. Cogitationis tamen nomen Dei verbo proprie non convenit, dicit enim Augustinus, XV de Trin., <i>ita dicitur illud verbum Dei, ut cogitatio non dicatur; ne aliquid esse quasi volubile credatur in Deo, quod nunc accipiat formam ut verbum sit, eamque dimittere possit, atque informiter quodammodo volutari</i>. Cogitatio enim proprie in inquisitione veritatis consistit, quae in Deo locum non habet. Cum vero intellectus iam ad formam veritatis pertingit, non cogitat, sed perfecte veritatem contemplatur. Unde Anselmus improprie accipit cogitationem pro contemplatione.</p><p title="I q. 34 a. 1 ad 3"><a name="29852"><span class="ref">[29852] Iª q. 34 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut, proprie loquendo, verbum dicitur personaliter in divinis et non essentialiter, ita et dicere. Unde, sicut verbum non est commune patri et filio et spiritui sancto, ita non est verum quod pater et filius et spiritus sanctus sint unus dicens. Unde Augustinus dicit, VII de Trin., <i>dicens illo coaeterno verbo non singulus intelligitur in divinis</i>. Sed dici convenit cuilibet personae, dicitur enim non solum verbum sed res quae verbo intelligitur vel significatur. Sic ergo uni soli personae in divinis convenit dici eo modo quo dicitur verbum, eo vero modo quo dicitur res in verbo intellecta, cuilibet personae convenit dici. Pater enim, intelligendo se et filium et spiritum sanctum, et omnia alia quae eius scientia continentur, concipit verbum, ut sic tota Trinitas verbo dicatur, et etiam omnis creatura; sicut intellectus hominis verbo quod concipit intelligendo lapidem, lapidem dicit. Anselmus vero improprie accepit dicere pro intelligere. Quae tamen differunt. Nam intelligere importat solam habitudinem intelligentis ad rem intellectam; in qua nulla ratio originis importatur, sed solum informatio quaedam in intellectu nostro, prout intellectus noster fit in actu per formam rei intellectae. In Deo autem importat omnimodam identitatem, quia in Deo est omnino idem intellectus et intellectum, ut supra ostensum est. Sed dicere importat principaliter habitudinem ad verbum conceptum nihil enim est aliud dicere quam proferre verbum. Sed mediante verbo importat habitudinem ad rem intellectam, quae in verbo prolato manifestatur intelligenti. Et sic sola persona quae profert verbum, est dicens in divinis, cum tamen singula personarum sit intelligens et intellecta, et per consequens verbo dicta.</p><p title="I q. 34 a. 1 ad 4"><a name="29853"><span class="ref">[29853] Iª q. 34 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod verbum sumitur ibi figurative, prout significatum vel effectus verbi dicitur verbum. Sic enim creaturae dicuntur facere verbum Dei, inquantum exequuntur effectum aliquem, ad quem ordinantur ex verbo concepto divinae sapientiae, sicut aliquis dicitur facere verbum regis, dum facit opus ad quod ex verbo regis instigatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 34 a. 2 arg. 1"><a name="29854"><span class="ref">[29854] Iª q. 34 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod verbum non sit proprium nomen filii. Filius enim est persona subsistens in divinis. Sed verbum non significat rem subsistentem, ut in nobis patet. Ergo verbum non potest esse proprium nomen personae filii.</p><p title="I q. 34 a. 2 arg. 2"><a name="29855"><span class="ref">[29855] Iª q. 34 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, verbum prolatione quadam procedit a dicente. Si ergo filius est proprie verbum, non procedit a patre nisi per modum prolationis. Quod est haeresis Valentini, ut patet per Augustinum, in libro de haeresibus.</p><p title="I q. 34 a. 2 arg. 3"><a name="29856"><span class="ref">[29856] Iª q. 34 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne nomen proprium alicuius personae significat proprietatem aliquam eius. Si igitur verbum sit proprium nomen filii, significabit aliquam proprietatem eius. Et sic erunt plures proprietates in divinis quam supra enumeratae sunt.</p><p title="I q. 34 a. 2 arg. 4"><a name="29857"><span class="ref">[29857] Iª q. 34 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, quicumque intelligit, intelligendo concipit verbum. Sed filius intelligit. Ergo filii est aliquod verbum. Et sic non est proprium filii esse verbum.</p><p title="I q. 34 a. 2 arg. 5"><a name="29858"><span class="ref">[29858] Iª q. 34 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, Hebr. I dicitur de filio, portans omnia verbo virtutis suae, ex quo Basilius accipit quod spiritus sanctus sit verbum filii. Non est ergo proprium filii esse verbum.</p><p title="I q. 34 a. 2 s. c."><a name="29859"><span class="ref">[29859] Iª q. 34 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, VI de Trin., <i>verbum solus filius accipitur</i>.</p><p title="I q. 34 a. 2 co."><a name="29860"><span class="ref">[29860] Iª q. 34 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod verbum proprie dictum in divinis personaliter accipitur, et est proprium nomen personae filii. Significat enim quandam emanationem intellectus, persona autem quae procedit in divinis secundum emanationem intellectus, dicitur filius, et huiusmodi processio dicitur generatio, ut supra ostensum est. Unde relinquitur quod solus filius proprie dicatur verbum in divinis.</p><p title="I q. 34 a. 2 ad 1"><a name="29861"><span class="ref">[29861] Iª q. 34 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in nobis non est idem esse et intelligere, unde illud quod habet in nobis esse intelligibile, non pertinet ad naturam nostram. Sed esse Dei est ipsum eius intelligere, unde verbum Dei non est aliquod accidens in ipso, vel aliquis effectus eius; sed pertinet ad ipsam naturam eius. Et ideo oportet quod sit aliquid subsistens, quia quidquid est in natura Dei, subsistit. Et ideo Damascenus dicit quod <i>verbum Dei est substantiale, et in hypostasi ens, reliqua vero verba</i>, scilicet nostra, <i>virtutes sunt animae</i>.</p><p title="I q. 34 a. 2 ad 2"><a name="29862"><span class="ref">[29862] Iª q. 34 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod non propter hoc error Valentini est damnatus, quia filium dixit prolatione natum, ut Ariani calumniabantur, sicut Hilarius refert, VI de Trin., sed propter varium modum prolationis quem posuit, sicut patet per Augustinum in libro de haeresibus.</p><p title="I q. 34 a. 2 ad 3"><a name="29863"><span class="ref">[29863] Iª q. 34 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in nomine verbi eadem proprietas importatur quae in nomine filii, unde dicit Augustinus, <i>eo dicitur verbum, quo filius</i>. Ipsa enim nativitas filii, quae est proprietas personalis eius, diversis nominibus significatur, quae filio attribuuntur ad exprimendum diversimode perfectionem eius. Nam ut ostendatur connaturalis patri, dicitur filius; ut ostendatur coaeternus, dicitur splendor; ut ostendatur omnino similis, dicitur imago; ut ostendatur immaterialiter genitus, dicitur verbum. Non autem potuit unum nomen inveniri, per quod omnia ista designarentur.</p><p title="I q. 34 a. 2 ad 4"><a name="29864"><span class="ref">[29864] Iª q. 34 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod eo modo convenit filio esse intelligentem, quo convenit ei esse Deum, cum intelligere essentialiter dicatur in divinis, ut dictum est. Est autem filius Deus genitus, non autem generans Deus. Unde est quidem intelligens, non ut producens verbum, sed ut verbum procedens; prout scilicet in Deo verbum procedens secundum rem non differt ab intellectu divino, sed relatione sola distinguitur a principio verbi.</p><p title="I q. 34 a. 2 ad 5"><a name="29865"><span class="ref">[29865] Iª q. 34 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod, cum de filio dicitur, portans omnia verbo virtutis suae, verbum figurate accipitur pro effectu verbi. Unde Glossa ibi dicit quod verbum sumitur pro imperio; inquantum scilicet ex effectu virtutis verbi est quod res conserventur in esse, sicut ex effectu virtutis verbi est quod res producantur in esse. Quod vero Basilius interpretatur verbum pro spiritu sancto, improprie et figurate locutus est, prout verbum alicuius dici potest omne illud quod est manifestativum eius, ut sic ea ratione dicatur spiritus sanctus verbum filii, quia manifestat filium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 34 a. 3 arg. 1"><a name="29866"><span class="ref">[29866] Iª q. 34 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod in nomine verbi non importetur respectus ad creaturam. Omne enim nomen connotans effectum in creatura, essentialiter in divinis dicitur. Sed verbum non dicitur essentialiter, sed personaliter, ut dictum est. Ergo verbum non importat respectum ad creaturam.</p><p title="I q. 34 a. 3 arg. 2"><a name="29867"><span class="ref">[29867] Iª q. 34 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, quae important respectum ad creaturas, dicuntur de Deo ex tempore, ut dominus et creator. Sed verbum dicitur de Deo ab aeterno. Ergo non importat respectum ad creaturam.</p><p title="I q. 34 a. 3 arg. 3"><a name="29868"><span class="ref">[29868] Iª q. 34 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, verbum importat respectum ad id a quo procedit. Si ergo importat respectum ad creaturam, sequitur quod procedat a creatura.</p><p title="I q. 34 a. 3 arg. 4"><a name="29869"><span class="ref">[29869] Iª q. 34 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, ideae sunt plures secundum diversos respectus ad creaturas. Si igitur verbum importat respectum ad creaturas, sequitur quod in Deo non sit unum verbum tantum, sed plura.</p><p title="I q. 34 a. 3 arg. 5"><a name="29870"><span class="ref">[29870] Iª q. 34 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, si verbum importat respectum ad creaturam, hoc non est nisi inquantum creaturae cognoscuntur a Deo. Sed Deus non solum cognoscit entia, sed etiam non entia. Ergo in verbo importabitur respectus ad non entia, quod videtur falsum.</p><p title="I q. 34 a. 3 s. c."><a name="29871"><span class="ref">[29871] Iª q. 34 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod <i>in nomine verbi significatur non solum respectus ad patrem, sed etiam ad illa quae per verbum facta sunt operativa potentia</i>.</p><p title="I q. 34 a. 3 co."><a name="29872"><span class="ref">[29872] Iª q. 34 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in verbo importatur respectus ad creaturam. Deus enim, cognoscendo se, cognoscit omnem creaturam. Verbum autem in mente conceptum, est repraesentativum omnis eius quod actu intelligitur. Unde in nobis sunt diversa verba, secundum diversa quae intelligimus. Sed quia Deus uno actu et se et omnia intelligit, unicum verbum eius est expressivum non solum patris, sed etiam creaturarum. Et sicut Dei scientia Dei quidem est cognoscitiva tantum, creaturarum autem cognoscitiva et factiva; ita verbum Dei eius quod in Deo patre est, est expressivum tantum, creaturarum vero est expressivum et operativum. Et propter hoc dicitur in Psalmo XXXII, <i>dixit, et facta sunt</i>; quia in verbo importatur ratio factiva eorum quae Deus facit.</p><p title="I q. 34 a. 3 ad 1"><a name="29873"><span class="ref">[29873] Iª q. 34 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in nomine personae includitur etiam natura oblique, nam persona est rationalis naturae individua substantia. In nomine igitur personae divinae, quantum ad relationem personalem, non importatur respectus ad creaturam, sed importatur in eo quod pertinet ad naturam. Nihil tamen prohibet, inquantum includitur in significatione eius essentia, quod importetur respectus ad creaturam, sicut enim proprium est filio quod sit filius, ita proprium est ei quod sit genitus Deus, vel genitus creator. Et per hunc modum importatur relatio ad creaturam in nomine verbi.</p><p title="I q. 34 a. 3 ad 2"><a name="29874"><span class="ref">[29874] Iª q. 34 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum relationes consequantur actiones, quaedam nomina important relationem Dei ad creaturam, quae consequitur actionem Dei in exteriorem effectum transeuntem, sicut creare et gubernare, et talia dicuntur de Deo ex tempore. Quaedam vero relationem quae consequitur actionem non transeuntem in exteriorem effectum, sed manentem in agente, ut scire et velle, et talia non dicuntur de Deo ex tempore. Et huiusmodi relatio ad creaturam importatur in nomine verbi. Nec est verum quod nomina importantia relationem Dei ad creaturas, omnia dicantur ex tempore, sed sola illa nomina quae important relationem consequentem actionem Dei in exteriorem effectum transeuntem, ex tempore dicuntur.</p><p title="I q. 34 a. 3 ad 3"><a name="29875"><span class="ref">[29875] Iª q. 34 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod creaturae non cognoscuntur a Deo per scientiam a creaturis acceptam, sed per essentiam suam. Unde non oportet quod a creaturis procedat verbum, licet verbum sit expressivum creaturarum.</p><p title="I q. 34 a. 3 ad 4"><a name="29876"><span class="ref">[29876] Iª q. 34 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod nomen ideae principaliter est impositum ad significandum respectum ad creaturam, et ideo pluraliter dicitur in divinis, neque est personale. Sed nomen verbi principaliter impositum est ad significandam relationem ad dicentem, et ex consequenti ad creaturas, inquantum Deus, intelligendo se, intelligit omnem creaturam. Et propter hoc in divinis est unicum tantum verbum, et personaliter dictum.</p><p title="I q. 34 a. 3 ad 5"><a name="29877"><span class="ref">[29877] Iª q. 34 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod eo modo quo scientia Dei est non entium, et verbum Dei est non entium, quia non est aliquid minus in verbo Dei quam in scientia Dei, ut Augustinus dicit. Sed tamen verbum est entium ut expressivum et factivum, non entium autem, ut expressivum et manifestativum.</p></div></div><div class="q" id="q35"><h2>Quaestio 35</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 35 pr."><a name="29878"><span class="ref">[29878] Iª q. 35 pr.</span></a> Deinde quaeritur de imagine. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum imago in divinis dicatur personaliter. Secundo, utrum sit proprium filii.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 35 a. 1 arg. 1"><a name="29879"><span class="ref">[29879] Iª q. 35 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod imago non dicatur personaliter in divinis. Dicit enim Augustinus, in libro de fide ad Petrum, <i>una est sanctae Trinitatis divinitas et imago, ad quam factus est homo</i>. Igitur imago dicitur essentialiter, et non personaliter.</p><p title="I q. 35 a. 1 arg. 2"><a name="29880"><span class="ref">[29880] Iª q. 35 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Hilarius dicit, in libro de Synod., quod <i>imago est eius rei ad quam imaginatur, species indifferens</i>. Sed species, sive forma, in divinis dicitur essentialiter. Ergo et imago.</p><p title="I q. 35 a. 1 arg. 3"><a name="29881"><span class="ref">[29881] Iª q. 35 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, imago ab imitando dicitur, in quo importatur prius et posterius. Sed in divinis personis nihil est prius et posterius ergo imago non potest esse nomen personale in divinis.</p><p title="I q. 35 a. 1 s. c."><a name="29882"><span class="ref">[29882] Iª q. 35 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, <i>quid est absurdius quam imaginem ad se dici?</i> Ergo imago in divinis relative dicitur. Et sic est nomen personale.</p><p title="I q. 35 a. 1 co."><a name="29883"><span class="ref">[29883] Iª q. 35 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod de ratione imaginis est similitudo. Non tamen quaecumque similitudo sufficit ad rationem imaginis; sed similitudo quae est in specie rei, vel saltem in aliquo signo speciei. Signum autem speciei in rebus corporeis maxime videtur esse figura, videmus enim quod diversorum animalium secundum speciem, sunt diversae figurae, non autem diversi colores. Unde, si depingatur color alicuius rei in pariete, non dicitur esse imago, nisi depingatur figura. Sed neque ipsa similitudo speciei sufficit vel figurae; sed requiritur ad rationem imaginis origo, quia, ut Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest., unum ovum non est imago alterius, quia non est de illo expressum. Ad hoc ergo quod vere aliquid sit imago, requiritur quod ex alio procedat simile ei in specie, vel saltem in signo speciei. Ea vero quae processionem sive originem important in divinis, sunt personalia. Unde hoc nomen imago est nomen personale.</p><p title="I q. 35 a. 1 ad 1"><a name="29884"><span class="ref">[29884] Iª q. 35 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod imago proprie dicitur quod procedit ad similitudinem alterius. Illud autem ad cuius similitudinem aliquid procedit, proprie dicitur exemplar, improprie vero imago. Sic tamen Augustinus utitur nomine imaginis, cum dicit divinitatem sanctae Trinitatis esse imaginem ad quam factus est homo.</p><p title="I q. 35 a. 1 ad 2"><a name="29885"><span class="ref">[29885] Iª q. 35 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod species, prout ponitur ab Hilario in definitione imaginis, importat formam deductam in aliquo ab alio. Hoc enim modo imago dicitur esse species alicuius, sicuti id quod assimilatur alicui, dicitur forma eius, inquantum habet formam illi similem.</p><p title="I q. 35 a. 1 ad 3"><a name="29886"><span class="ref">[29886] Iª q. 35 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod imitatio in divinis personis non significat posterioritatem, sed solam assimilationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 35 a. 2 arg. 1"><a name="29887"><span class="ref">[29887] Iª q. 35 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod nomen imaginis non sit proprium filio. Quia, ut dicit Damascenus, spiritus sanctus est imago filii. Non est ergo proprium filii.</p><p title="I q. 35 a. 2 arg. 2"><a name="29888"><span class="ref">[29888] Iª q. 35 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, de ratione imaginis est similitudo cum expressione, ut Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest. Sed hoc convenit spiritui sancto, procedit enim ab alio secundum modum similitudinis. Ergo spiritus sanctus est imago. Et ita non est proprium filii quod sit imago.</p><p title="I q. 35 a. 2 arg. 3"><a name="29889"><span class="ref">[29889] Iª q. 35 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, homo etiam dicitur imago Dei, secundum illud I ad Cor. XI, <i>vir non debet velare caput suum, quoniam imago et gloria Dei est</i>. Ergo non est proprium filio.</p><p title="I q. 35 a. 2 s. c."><a name="29890"><span class="ref">[29890] Iª q. 35 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod <i>solus filius est imago patris</i>.</p><p title="I q. 35 a. 2 co."><a name="29891"><span class="ref">[29891] Iª q. 35 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod doctores Graecorum communiter dicunt spiritum sanctum esse imaginem patris et filii. Sed doctores Latini soli filio attribuunt nomen imaginis, non enim invenitur in canonica Scriptura nisi de filio. Dicitur enim Coloss. I, <i>qui est imago Dei invisibilis, primogenitus creaturae</i>; et ad Hebr. I, <i>qui cum sit splendor gloriae, et figura substantiae eius</i>. Huius autem rationem assignant quidam ex hoc, quod filius convenit cum patre non solum in natura, sed etiam in notione principii, spiritus autem sanctus non convenit cum filio nec cum patre in aliqua notione. Sed hoc non videtur sufficere. Quia sicut secundum relationes non attenditur in divinis neque aequalitas neque inaequalitas, ut Augustinus dicit; ita neque similitudo, quae requiritur ad rationem imaginis. Unde alii dicunt quod spiritus sanctus non potest dici imago filii, quia imaginis non est imago. Neque etiam imago patris, quia etiam imago refertur immediate ad id cuius est imago; spiritus sanctus autem refertur ad patrem per filium. Neque etiam est imago patris et filii, quia sic esset una imago duorum, quod videtur impossibile. Unde relinquitur quod spiritus sanctus nullo modo sit imago. Sed hoc nihil est. Quia pater et filius sunt unum principium spiritus sancti, ut infra dicetur, unde nihil prohibet sic patris et filii, inquantum sunt unum, esse unam imaginem; cum etiam homo totius Trinitatis sit una imago. Et ideo aliter dicendum est quod, sicut spiritus sanctus, quamvis sua processione accipiat naturam patris, sicut et filius, non tamen dicitur natus; ita, licet accipiat speciem similem patris, non dicitur imago. Quia filius procedit ut verbum, de cuius ratione est similitudo speciei ad id a quo procedit; non autem de ratione amoris; quamvis hoc conveniat amori qui est spiritus sanctus, inquantum est amor divinus.</p><p title="I q. 35 a. 2 ad 1"><a name="29892"><span class="ref">[29892] Iª q. 35 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Damascenus et alii doctores Graecorum communiter utuntur nomine imaginis pro perfecta similitudine.</p><p title="I q. 35 a. 2 ad 2"><a name="29893"><span class="ref">[29893] Iª q. 35 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, licet spiritus sanctus sit similis patri et filio, non tamen sequitur quod sit imago, ratione iam dicta.</p><p title="I q. 35 a. 2 ad 3"><a name="29894"><span class="ref">[29894] Iª q. 35 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod imago alicuius dupliciter in aliquo invenitur. Uno modo, in re eiusdem naturae secundum speciem, ut imago regis invenitur in filio suo. Alio modo, in re alterius naturae, sicut imago regis invenitur in denario. Primo autem modo, filius est imago patris, secundo autem modo dicitur homo imago Dei. Et ideo ad designandam in homine imperfectionem imaginis, homo non solum dicitur imago, sed ad imaginem, per quod motus quidam tendentis in perfectionem designatur. Sed de filio Dei non potest dici quod sit ad imaginem, quia est perfecta patris imago.</p></div></div><div class="q" id="q36"><h2>Quaestio 36</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 36 pr."><a name="29895"><span class="ref">[29895] Iª q. 36 pr.</span></a> Post haec considerandum est de his quae pertinent ad personam spiritus sancti. Qui quidem non solum dicitur spiritus sanctus, sed etiam amor et donum Dei. Circa nomen ergo spiritus sancti quaeruntur quatuor. Primo, utrum hoc nomen spiritus sanctus sit proprium alicuius divinae personae. Secundo, utrum illa persona divina quae spiritus sanctus dicitur, procedat a patre et filio. Tertio, utrum procedat a patre per filium. Quarto, utrum pater et filius sint unum principium spiritus sancti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 36 a. 1 arg. 1"><a name="29896"><span class="ref">[29896] Iª q. 36 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod hoc nomen spiritus sanctus non sit proprium nomen alicuius divinae personae. Nullum enim nomen commune tribus personis, est proprium alicuius personae. Sed hoc nomen spiritus sanctus est commune tribus personis. Ostendit enim Hilarius, VIII de Trin., in spiritu Dei aliquando significari patrem, ut cum dicitur, spiritus domini super me; aliquando significari filium, ut cum dicit filius, in spiritu Dei eiicio Daemonia, naturae suae potestate eiicere se Daemonia demonstrans; aliquando spiritum sanctum, ut ibi, effundam de spiritu meo super omnem carnem. Ergo hoc nomen spiritus sanctus non est proprium alicuius divinae personae.</p><p title="I q. 36 a. 1 arg. 2"><a name="29897"><span class="ref">[29897] Iª q. 36 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nomina divinarum personarum ad aliquid dicuntur, ut Boetius dicit, in libro de Trin. Sed hoc nomen spiritus sanctus non dicitur ad aliquid. Ergo hoc nomen non est proprium divinae personae.</p><p title="I q. 36 a. 1 arg. 3"><a name="29898"><span class="ref">[29898] Iª q. 36 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quia filius est nomen alicuius divinae personae, non potest dici filius huius vel illius. Dicitur autem spiritus huius vel illius hominis. Ut enim habetur Num. XI, <i>dixit dominus ad Moysen, auferam de spiritu tuo, tradamque eis</i>; et IV Reg. II, <i>requievit spiritus Eliae super Elisaeum</i>. Ergo spiritus sanctus non videtur esse proprium nomen alicuius divinae personae.</p><p title="I q. 36 a. 1 s. c."><a name="29899"><span class="ref">[29899] Iª q. 36 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur I Ioan. ult., <i>tres sunt qui testimonium dant in caelo, pater, verbum et spiritus sanctus</i>. Ut autem Augustinus dicit, VII de Trin., cum quaeritur, quid tres? Dicimus, tres personae. Ergo spiritus sanctus est nomen divinae personae.</p><p title="I q. 36 a. 1 co."><a name="29900"><span class="ref">[29900] Iª q. 36 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum sint duae processiones in divinis, altera earum, quae est per modum amoris, non habet proprium nomen, ut supra dictum est. Unde et relationes quae secundum huiusmodi processionem accipiuntur, innominatae sunt, ut etiam supra dictum est. Propter quod et nomen personae hoc modo procedentis, eadem ratione, non habet proprium nomen. Sed sicut sunt accommodata aliqua nomina, ex usu loquentium, ad significandum praedictas relationes, cum nominamus eas nomine processionis et spirationis, quae, secundum proprietatem significationis, magis videntur significare actus notionales quam relationes; ita ad significandum divinam personam quae procedit per modum amoris, accommodatum est, ex usu Scripturae, hoc nomen spiritus sanctus. Et huius quidem convenientiae ratio sumi potest ex duobus. Primo quidem, ex ipsa communitate eius quod dicitur spiritus sanctus. Ut enim Augustinus dicit, XV de Trin., <i>quia spiritus sanctus communis est ambobus, id vocatur ipse proprie quod ambo communiter, nam et pater est spiritus, et filius est spiritus; et pater est sanctus, et filius est sanctus</i>. Secundo vero, ex propria significatione. Nam nomen spiritus, in rebus corporeis, impulsionem quandam et motionem significare videtur, nam flatum et ventum spiritum nominamus. Est autem proprium amoris, quod moveat et impellat voluntatem amantis in amatum. Sanctitas vero illis rebus attribuitur, quae in Deum ordinantur. Quia igitur persona divina procedit per modum amoris quo Deus amatur, convenienter spiritus sanctus nominatur.</p><p title="I q. 36 a. 1 ad 1"><a name="29901"><span class="ref">[29901] Iª q. 36 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod hoc quod dico spiritus sanctus, prout sumitur in virtute duarum dictionum, commune est toti Trinitati. Quia nomine spiritus significatur immaterialitas divinae substantiae, spiritus enim corporeus invisibilis est, et parum habet de materia; unde omnibus substantiis immaterialibus et invisibilibus hoc nomen attribuimus. Per hoc vero quod dicitur sanctus, significatur puritas divinae bonitatis. Si autem accipiatur hoc quod dico spiritus sanctus, in vi unius dictionis, sic ex usu Ecclesiae est accommodatum ad significandam unam trium personarum, scilicet quae procedit per modum amoris, ratione iam dicta.</p><p title="I q. 36 a. 1 ad 2"><a name="29902"><span class="ref">[29902] Iª q. 36 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, licet hoc quod dico spiritus sanctus, relative non dicatur, tamen pro relativo ponitur, inquantum est accommodatum ad significandam personam sola relatione ab aliis distinctam. Potest tamen intelligi etiam in nomine aliqua relatio, si spiritus intelligatur quasi spiratus.</p><p title="I q. 36 a. 1 ad 3"><a name="29903"><span class="ref">[29903] Iª q. 36 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod in nomine filii intelligitur sola relatio eius qui est a principio, ad principium, sed in nomine patris intelligitur relatio principii; et similiter in nomine spiritus, prout importat quandam vim motivam. Nulli autem creaturae competit esse principium respectu alicuius divinae personae, sed e converso. Et ideo potest dici pater noster, et spiritus noster, non tamen potest dici filius noster.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 36 a. 2 arg. 1"><a name="29904"><span class="ref">[29904] Iª q. 36 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod spiritus sanctus non procedat a filio. Quia secundum Dionysium, <i>non est audendum dicere aliquid de substantiali divinitate, praeter ea quae divinitus nobis ex sacris eloquiis sunt expressa</i>. Sed in Scriptura sacra non exprimitur quod spiritus sanctus a filio procedat, sed solum quod procedat a patre; ut patet Ioann. XV, <i>spiritum veritatis, qui a patre procedit</i>. Ergo spiritus sanctus non procedit a filio.</p><p title="I q. 36 a. 2 arg. 2"><a name="29905"><span class="ref">[29905] Iª q. 36 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, in symbolo Constantinopolitanae synodi sic legitur, <i>credimus in spiritum sanctum, dominum et vivificantem, ex patre procedentem, cum patre et filio adorandum et glorificandum</i>. Nullo igitur modo debuit addi in symbolo nostro quod spiritus sanctus procedat a filio, sed videntur esse anathematis rei, qui hoc addiderunt.</p><p title="I q. 36 a. 2 arg. 3"><a name="29906"><span class="ref">[29906] Iª q. 36 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, Damascenus dicit, <i>spiritum sanctum ex patre dicimus, et spiritum patris nominamus, ex filio autem spiritum sanctum non dicimus, spiritum vero filii nominamus</i>. Ergo spiritus sanctus non procedit a filio.</p><p title="I q. 36 a. 2 arg. 4"><a name="29907"><span class="ref">[29907] Iª q. 36 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, nihil procedit ab eo in quo quiescit. Sed spiritus sanctus quiescit in filio. Dicitur enim in legenda beati Andreae, <i>pax vobis, et universis qui credunt in unum Deum patrem, et in unum filium eius, unicum dominum nostrum Iesum Christum, et in unum spiritum sanctum, procedentem ex patre, et in filio permanentem</i>. Ergo spiritus sanctus non procedit a filio.</p><p title="I q. 36 a. 2 arg. 5"><a name="29908"><span class="ref">[29908] Iª q. 36 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, filius procedit ut verbum. Sed spiritus noster in nobis non videtur procedere a verbo nostro. Ergo nec spiritus sanctus procedit a filio.</p><p title="I q. 36 a. 2 arg. 6"><a name="29909"><span class="ref">[29909] Iª q. 36 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea, spiritus sanctus perfecte procedit a patre. Ergo superfluum est dicere quod procedit a filio.</p><p title="I q. 36 a. 2 arg. 7"><a name="29910"><span class="ref">[29910] Iª q. 36 a. 2 arg. 7</span></a> Praeterea, in perpetuis non differt esse et posse, ut dicitur in III Physic.; et multo minus in divinis. Sed spiritus sanctus potest distingui a filio, etiam si ab eo non procedat. Dicit enim Anselmus, in libro de processione spiritus sancti, <i>habent utique a patre esse filius et spiritus sanctus, sed diverso modo, quia alter nascendo, et alter procedendo, ut alii sint per hoc ab invicem</i>. Et postea subdit, <i>nam si per aliud non essent plures filius et spiritus sanctus, per hoc solum essent diversi</i>. Ergo spiritus sanctus distinguitur a filio, ab eo non existens.</p><p title="I q. 36 a. 2 s. c."><a name="29911"><span class="ref">[29911] Iª q. 36 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Athanasius, <i>spiritus sanctus a patre et filio, non factus, nec creatus, nec genitus, sed procedens</i>.</p><p title="I q. 36 a. 2 co."><a name="29912"><span class="ref">[29912] Iª q. 36 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod necesse est dicere spiritum sanctum a filio esse. Si enim non esset ab eo, nullo modo posset ab eo personaliter distingui. Quod ex supra dictis patet. Non enim est possibile dicere quod secundum aliquid absolutum divinae personae ab invicem distinguantur, quia sequeretur quod non esset trium una essentia; quidquid enim in divinis absolute dicitur, ad unitatem essentiae pertinet. Relinquitur ergo quod solum relationibus divinae personae ab invicem distinguantur. Relationes autem personas distinguere non possunt, nisi secundum quod sunt oppositae. Quod ex hoc patet, quia pater habet duas relationes, quarum una refertur ad filium, et alia ad spiritum sanctum; quae tamen, quia non sunt oppositae, non constituunt duas personas, sed ad unam personam patris tantum pertinent. Si ergo in filio et in spiritu sancto non esset invenire nisi duas relationes quibus uterque refertur ad patrem, illae relationes non essent ad invicem oppositae; sicut neque duae relationes quibus pater refertur ad illos. Unde, sicut persona patris est una, ita sequeretur quod persona filii et spiritus sancti esset una, habens duas relationes oppositas duabus relationibus patris. Hoc autem est haereticum, cum tollat fidem Trinitatis. Oportet ergo quod filius et spiritus sanctus ad invicem referantur oppositis relationibus. Non autem possunt esse in divinis aliae relationes oppositae nisi relationes originis, ut supra probatum est. Oppositae autem relationes originis accipiuntur secundum principium, et secundum quod est a principio. Relinquitur ergo quod necesse est dicere vel filium esse a spiritu sancto, quod nullus dicit, vel spiritum sanctum esse a filio, quod nos confitemur. Et huic quidem consonat ratio processionis utriusque. Dictum enim est supra quod filius procedit per modum intellectus, ut verbum; spiritus sanctus autem per modum voluntatis, ut amor. Necesse est autem quod amor a verbo procedat, non enim aliquid amamus, nisi secundum quod conceptione mentis apprehendimus. Unde et secundum hoc manifestum est quod spiritus sanctus procedit a filio. Ipse etiam ordo rerum hoc docet. Nusquam enim hoc invenimus, quod ab uno procedant plura absque ordine, nisi in illis solum quae materialiter differunt; sicut unus faber producit multos cultellos materialiter ab invicem distinctos, nullum ordinem habentes ad invicem. Sed in rebus in quibus non est sola materialis distinctio, semper invenitur in multitudine productorum aliquis ordo. Unde etiam in ordine creaturarum productarum, decor divinae sapientiae manifestatur. Si ergo ab una persona patris procedunt duae personae, scilicet filius et spiritus sanctus, oportet esse aliquem ordinem eorum ad invicem. Nec potest aliquis ordo alius assignari, nisi ordo naturae, quo alius est ex alio. Non est igitur possibile dicere quod filius et spiritus sanctus sic procedant a patre, quod neuter eorum procedat ab alio, nisi quis poneret in eis materialem distinctionem, quod est impossibile. Unde etiam ipsi Graeci processionem spiritus sancti aliquem ordinem habere ad filium intelligunt. Concedunt enim spiritum sanctum esse spiritum filii, et esse a patre per filium. Et quidam eorum dicuntur concedere quod sit a filio, vel profluat ab eo, non tamen quod procedat. Quod videtur vel ex ignorantia, vel ex protervia esse. Quia si quis recte consideret, inveniet processionis verbum inter omnia quae ad originem qualemcumque pertinent, communissimum esse. Utimur enim eo ad designandum qualemcumque originem; sicut quod linea procedit a puncto, radius a sole, rivus a fonte; et similiter in quibuscumque aliis. Unde ex quocumque alio ad originem pertinente, potest concludi quod spiritus sanctus procedit a filio.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 1"><a name="29913"><span class="ref">[29913] Iª q. 36 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod de Deo dicere non debemus quod in sacra Scriptura non invenitur vel per verba, vel per sensum. Licet autem per verba non inveniatur in sacra Scriptura quod spiritus sanctus procedit a filio, invenitur tamen quantum ad sensum; et praecipue ubi dicit filius, Ioan. XVI, de spiritu sancto loquens, <i>ille me clarificabit, quia de meo accipiet</i>. Regulariter etiam in sacra Scriptura tenendum est, quod id quod de patre dicitur, oportet de filio intelligi, etiam si dictio exclusiva addatur, nisi solum in illis in quibus pater et filius secundum oppositas relationes distinguuntur. Cum enim dominus, Matth. XI, dicit, <i>nemo novit filium nisi pater</i>, non excluditur quin filius seipsum cognoscat. Sic igitur cum dicitur quod spiritus sanctus a patre procedit, etiam si adderetur quod a solo patre procedit, non excluderetur inde filius, quia quantum ad hoc quod est esse principium spiritus sancti, non opponuntur pater et filius; sed solum quantum ad hoc, quod hic est pater et ille filius.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 2"><a name="29914"><span class="ref">[29914] Iª q. 36 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in quolibet Concilio institutum fuit symbolum aliquod, propter errorem aliquem qui in Concilio damnabatur. Unde sequens Concilium non faciebat aliud symbolum quam primum, sed id quod implicite continebatur in primo symbolo, per aliqua addita explanabatur contra haereses insurgentes. Unde in determinatione Chalcedonensis synodi dicitur, quod illi qui fuerunt congregati in Concilio Constantinopolitano, doctrinam de spiritu sancto tradiderunt, non quod minus esset in praecedentibus (qui apud Nicaeam congregati sunt), inferentes; <i>sed intellectum eorum adversus haereticos declarantes</i>. Quia igitur in tempore antiquorum Conciliorum nondum exortus fuerat error dicentium spiritum sanctum non procedere a filio; non fuit necessarium quod hoc explicite poneretur. Sed postea, insurgente errore quorundam, in quodam Concilio in Occidentalibus partibus congregato, expressum fuit auctoritate Romani pontificis; cuius auctoritate etiam antiqua Concilia congregabantur et confirmabantur. Continebatur tamen implicite in hoc ipso quod dicebatur spiritus sanctus a patre procedere.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 3"><a name="29915"><span class="ref">[29915] Iª q. 36 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod spiritum sanctum non procedere a filio, primo fuit a Nestorianis introductum; ut patet in quodam symbolo Nestorianorum damnato in Ephesina synodo. Et hunc errorem secutus fuit Theodoretus Nestorianus, et plures post ipsum; inter quos fuit etiam Damascenus. Unde in hoc eius sententiae non est standum. Quamvis a quibusdam dicatur quod Damascenus, sicut non confitetur spiritum sanctum esse a filio, ita etiam non negat, ex vi illorum verborum.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 4"><a name="29916"><span class="ref">[29916] Iª q. 36 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod per hoc quod spiritus sanctus dicitur quiescere vel manere in filio, non excluditur quin ab eo procedat, quia et filius in patre manere dicitur, cum tamen a patre procedat. Dicitur etiam spiritus sanctus in filio quiescere, vel sicut amor amantis quiescit in amato; vel quantum ad humanam naturam Christi, propter id quod scriptum est, Ioan. I, <i>super quem videris spiritum descendentem, et manentem super eum, hic est qui baptizat</i>.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 5"><a name="29917"><span class="ref">[29917] Iª q. 36 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod verbum in divinis non accipitur secundum similitudinem verbi vocalis, a quo non procedit spiritus, quia sic tantum metaphorice diceretur, sed secundum similitudinem verbi mentalis, a quo amor procedit.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 6"><a name="29918"><span class="ref">[29918] Iª q. 36 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod per hoc quod spiritus sanctus perfecte procedit a patre, non solum non superfluum est dicere quod spiritus sanctus procedat a filio; sed omnino necessarium. Quia una virtus est patris et filii; et quidquid est a patre, necesse est esse a filio, nisi proprietati filiationis repugnet. Non enim filius est a seipso, licet sit a patre.</p><p title="I q. 36 a. 2 ad 7"><a name="29919"><span class="ref">[29919] Iª q. 36 a. 2 ad 7</span></a> Ad septimum dicendum quod spiritus sanctus distinguitur personaliter a filio in hoc, quod origo unius distinguitur ab origine alterius. Sed ipsa differentia originis est per hoc, quod filius est solum a patre, spiritus sanctus vero a patre et filio. Non enim aliter processiones distinguerentur, sicut supra ostensum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 36 a. 3 arg. 1"><a name="29920"><span class="ref">[29920] Iª q. 36 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod spiritus sanctus non procedat a patre per filium. Quod enim procedit ab aliquo per aliquem, non procedit ab eo immediate. Si igitur spiritus sanctus procedit a patre per filium, non procedit a patre immediate. Quod videtur inconveniens.</p><p title="I q. 36 a. 3 arg. 2"><a name="29921"><span class="ref">[29921] Iª q. 36 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si spiritus sanctus procedit a patre per filium, non procedit a filio nisi propter patrem. Sed propter quod unumquodque, et illud magis. Ergo magis procedit a patre quam a filio.</p><p title="I q. 36 a. 3 arg. 3"><a name="29922"><span class="ref">[29922] Iª q. 36 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, filius habet esse per generationem. Si igitur spiritus sanctus est a patre per filium, sequitur quod prius generetur filius, et postea procedat spiritus sanctus. Et sic processio spiritus sancti non est aeterna. Quod est haereticum.</p><p title="I q. 36 a. 3 arg. 4"><a name="29923"><span class="ref">[29923] Iª q. 36 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, cum aliquis dicitur per aliquem operari, potest e converso dici, sicut enim dicimus quod rex operatur per ballivum, ita potest dici quod ballivus operatur per regem. Sed nullo modo dicimus quod filius spiret spiritum sanctum per patrem. Ergo nullo modo potest dici quod pater spiret spiritum sanctum per filium.</p><p title="I q. 36 a. 3 s. c."><a name="29924"><span class="ref">[29924] Iª q. 36 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Hilarius dicit, in libro de Trin., <i>conserva hanc, oro, fidei meae religionem, ut semper obtineam patrem, scilicet te; et filium tuum una tecum adorem; et spiritum sanctum tuum, qui est per unigenitum tuum, promerear</i>.</p><p title="I q. 36 a. 3 co."><a name="29925"><span class="ref">[29925] Iª q. 36 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in omnibus locutionibus in quibus dicitur aliquis per aliquem operari, haec praepositio per designat in causali aliquam causam seu principium illius actus. Sed cum actio sit media inter faciens et factum, quandoque illud causale cui adiungitur haec praepositio per, est causa actionis secundum quod exit ab agente. Et tunc est causa agenti quod agat; sive sit causa finalis, sive formalis, sive effectiva vel motiva, finalis quidem, ut si dicamus quod artifex operatur per cupiditatem lucri; formalis vero, ut si dicamus quod operatur per artem suam; motiva vero, si dicamus quod operatur per imperium alterius. Quandoque vero dictio causalis cui adiungitur haec praepositio per, est causa actionis secundum quod terminatur ad factum; ut cum dicimus, artifex operatur per martellum. Non enim significatur quod martellus sit causa artifici quod agat, sed quod sit causa artificiato ut ab artifice procedat; et quod hoc ipsum habeat ab artifice. Et hoc est quod quidam dicunt, quod haec praepositio per quandoque notat auctoritatem in recto, ut cum dicitur, rex operatur per ballivum, quandoque autem in obliquo, ut cum dicitur, ballivus operatur per regem. Quia igitur filius habet a patre quod ab eo procedat spiritus sanctus, potest dici quod pater per filium spirat spiritum sanctum; vel quod spiritus sanctus procedat a patre per filium, quod idem est.</p><p title="I q. 36 a. 3 ad 1"><a name="29926"><span class="ref">[29926] Iª q. 36 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in qualibet actione est duo considerare, scilicet suppositum agens, et virtutem qua agit; sicut ignis calefacit calore. Si igitur in patre et filio consideretur virtus qua spirant spiritum sanctum, non cadit ibi aliquod medium, quia haec virtus est una et eadem. Si autem considerentur ipsae personae spirantes, sic, cum spiritus sanctus communiter procedat a patre et filio, invenitur spiritus sanctus immediate a patre procedere, inquantum est ab eo; et mediate, inquantum est a filio. Et sic dicitur procedere a patre per filium. Sicut etiam Abel processit immediate ab Adam, inquantum Adam fuit pater eius; et mediate, inquantum Eva fuit mater eius, quae processit ab Adam; licet hoc exemplum materialis processionis ineptum videatur ad significandam immaterialem processionem divinarum personarum.</p><p title="I q. 36 a. 3 ad 2"><a name="29927"><span class="ref">[29927] Iª q. 36 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, si filius acciperet a patre aliam virtutem numero ad spirandum spiritum sanctum, sequeretur quod esset sicut causa secunda et instrumentalis, et sic magis procederet a patre quam a filio. Sed una et eadem numero virtus spirativa est in patre et filio, et ideo aequaliter procedit ab utroque. Licet aliquando dicatur principaliter vel proprie procedere de patre, propter hoc quod filius habet hanc virtutem a patre.</p><p title="I q. 36 a. 3 ad 3"><a name="29928"><span class="ref">[29928] Iª q. 36 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut generatio filii est coaeterna generanti, unde non prius fuit pater quam gigneret filium; ita processio spiritus sancti est coaeterna suo principio. Unde non fuit prius filius genitus, quam spiritus sanctus procederet, sed utrumque aeternum est.</p><p title="I q. 36 a. 3 ad 4"><a name="29929"><span class="ref">[29929] Iª q. 36 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, cum aliquis dicitur per aliquid operari, non semper recipitur conversio, non enim dicimus quod martellus operetur per fabrum. Dicimus autem quod ballivus operatur per regem, quia ballivi est agere, cum sit dominus sui actus. Martelli autem non est agere, sed solum agi, unde non designatur nisi ut instrumentum. Dicitur autem ballivus operari per regem, quamvis haec praepositio per denotet medium, quia, quanto suppositum est prius in agendo, tanto virtus eius est immediatior effectui, quia virtus causae primae coniungit causam secundam suo effectui, unde et prima principia dicuntur immediata in demonstrativis scientiis. Sic igitur, inquantum ballivus est medius secundum ordinem suppositorum agentium, dicitur rex operari per ballivum, secundum ordinem vero virtutum, dicitur ballivus operari per regem, quia virtus regis facit quod actio ballivi consequatur effectum. Ordo autem non attenditur inter patrem et filium quantum ad virtutem; sed solum quantum ad supposita. Et ideo dicitur quod pater spirat per filium, et non e converso.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 36 a. 4 arg. 1"><a name="29930"><span class="ref">[29930] Iª q. 36 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod pater et filius non sint unum principium spiritus sancti. Quia spiritus sanctus non videtur a patre et filio procedere inquantum sunt unum, neque in natura, quia spiritus sanctus sic etiam procederet a seipso, qui est unum cum eis in natura; neque etiam inquantum sunt unum in aliqua proprietate, quia una proprietas non potest esse duorum suppositorum, ut videtur. Ergo spiritus sanctus procedit a patre et filio ut sunt plures. Non ergo pater et filius sunt unum principium spiritus sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 arg. 2"><a name="29931"><span class="ref">[29931] Iª q. 36 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, cum dicitur, pater et filius sunt unum principium spiritus sancti, non potest ibi designari unitas personalis, quia sic pater et filius essent una persona. Neque etiam unitas proprietatis, quia si propter unam proprietatem pater et filius sunt unum principium spiritus sancti, pari ratione, propter duas proprietates pater videtur esse duo principia filii et spiritus sancti; quod est inconveniens. Non ergo pater et filius sunt unum principium spiritus sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 arg. 3"><a name="29932"><span class="ref">[29932] Iª q. 36 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, filius non magis convenit cum patre quam spiritus sanctus. Sed spiritus sanctus et pater non sunt unum principium respectu alicuius divinae personae. Ergo neque pater et filius.</p><p title="I q. 36 a. 4 arg. 4"><a name="29933"><span class="ref">[29933] Iª q. 36 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, si pater et filius sunt unum principium spiritus sancti aut unum quod est pater; aut unum quod non est pater. Sed neutrum est dare, quia si unum quod est pater, sequitur quod filius sit pater; si unum quod non est pater, sequitur quod pater non est pater. Non ergo dicendum est quod pater et filius sint unum principium spiritus sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 arg. 5"><a name="29934"><span class="ref">[29934] Iª q. 36 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, si pater et filius sunt unum principium spiritus sancti videtur e converso dicendum quod unum principium spiritus sancti sit pater et filius. Sed haec videtur esse falsa, quia hoc quod dico principium, oportet quod supponat vel pro persona patris, vel pro persona filii; et utroque modo est falsa. Ergo etiam haec est falsa, pater et filius sunt unum principium spiritus sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 arg. 6"><a name="29935"><span class="ref">[29935] Iª q. 36 a. 4 arg. 6</span></a> Praeterea, unum in substantia facit idem. Si igitur pater et filius sunt unum principium spiritus sancti, sequitur quod sint idem principium. Sed hoc a multis negatur. Ergo non est concedendum quod pater et filius sint unum principium spiritus sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 arg. 7"><a name="29936"><span class="ref">[29936] Iª q. 36 a. 4 arg. 7</span></a> Praeterea, pater et filius et spiritus sanctus, quia sunt unum principium creaturae, dicuntur esse unus creator. Sed pater et filius non sunt unus spirator, sed duo spiratores, ut a multis dicitur. Quod etiam consonat dictis Hilarii, qui dicit, in II de Trin., quod spiritus sanctus a patre et filio auctoribus confitendus est. Ergo pater et filius non sunt unum principium spiritus sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 s. c."><a name="29937"><span class="ref">[29937] Iª q. 36 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in V de Trin., quod pater et filius non sunt duo principia, sed unum principium spiritus sancti.</p><p title="I q. 36 a. 4 co."><a name="29938"><span class="ref">[29938] Iª q. 36 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod pater et filius in omnibus unum sunt, in quibus non distinguit inter eos relationis oppositio. Unde, cum in hoc quod est esse principium spiritus sancti, non opponantur relative, sequitur quod pater et filius sunt unum principium spiritus sancti. Quidam tamen dicunt hanc esse impropriam, pater et filius sunt unum principium spiritus sancti. Quia cum hoc nomen principium, singulariter acceptum, non significet personam, sed proprietatem, dicunt quod sumitur adiective, et quia adiectivum non determinatur per adiectivum, non potest convenienter dici quod pater et filius sint unum principium spiritus sancti, nisi unum intelligatur quasi adverbialiter positum, ut sit sensus, sunt unum principium, idest uno modo. Sed simili ratione posset dici pater duo principia filii et spiritus sancti, idest duobus modis. Dicendum est ergo quod, licet hoc nomen principium significet proprietatem, tamen significat eam per modum substantivi, sicut hoc nomen pater vel filius etiam in rebus creatis. Unde numerum accipit a forma significata, sicut et alia substantiva. Sicut igitur pater et filius sunt unus Deus, propter unitatem formae significatae per hoc nomen Deus; ita sunt unum principium spiritus sancti, propter unitatem proprietatis significatae in hoc nomine principium.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 1"><a name="29939"><span class="ref">[29939] Iª q. 36 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, si attendatur virtus spirativa, spiritus sanctus procedit a patre et filio inquantum sunt unum in virtute spirativa, quae quodammodo significat naturam cum proprietate, ut infra dicetur. Neque est inconveniens unam proprietatem esse in duobus suppositis, quorum est una natura. Si vero considerentur supposita spirationis, sic spiritus sanctus procedit a patre et filio ut sunt plures, procedit enim ab eis ut amor unitivus duorum.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 2"><a name="29940"><span class="ref">[29940] Iª q. 36 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum dicitur, pater et filius sunt unum principium spiritus sancti, designatur una proprietas, quae est forma significata per nomen. Non tamen sequitur quod propter plures proprietates possit dici pater plura principia, quia implicaretur pluralitas suppositorum.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 3"><a name="29941"><span class="ref">[29941] Iª q. 36 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod secundum relativas proprietates non attenditur in divinis similitudo vel dissimilitudo, sed secundum essentiam. Unde, sicut pater non est similior sibi quam filio, ita nec filius similior patri quam spiritus sanctus.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 4"><a name="29942"><span class="ref">[29942] Iª q. 36 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod haec duo, scilicet, pater et filius sunt unum principium quod est pater, aut, unum principium quod non est pater, non sunt contradictorie opposita. Unde non est necesse alterum eorum dare. Cum enim dicimus, pater et filius sunt unum principium, hoc quod dico principium, non habet determinatam suppositionem, imo confusam pro duabus personis simul. Unde in processu est fallacia figurae dictionis, a confusa suppositione ad determinatam.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 5"><a name="29943"><span class="ref">[29943] Iª q. 36 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod haec etiam est vera, unum principium spiritus sancti est pater et filius. Quia hoc quod dico principium non supponit pro una persona tantum, sed indistincte pro duabus, ut dictum est.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 6"><a name="29944"><span class="ref">[29944] Iª q. 36 a. 4 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod convenienter potest dici quod pater et filius sunt idem principium, secundum quod ly principium supponit confuse et indistincte pro duabus personis simul.</p><p title="I q. 36 a. 4 ad 7"><a name="29945"><span class="ref">[29945] Iª q. 36 a. 4 ad 7</span></a> Ad septimum dicendum quod quidam dicunt quod pater et filius, licet sint unum principium spiritus sancti, sunt tamen duo spiratores, propter distinctionem suppositorum, sicut etiam duo spirantes, quia actus referuntur ad supposita. Nec est eadem ratio de hoc nomine creator. Quia spiritus sanctus procedit a patre et filio ut sunt duae personae distinctae, ut dictum est, non autem creatura procedit a tribus personis ut sunt personae distinctae, sed ut sunt unum in essentia. Sed videtur melius dicendum quod, quia spirans adiectivum est, spirator vero substantivum, possumus dicere quod pater et filius sunt duo spirantes, propter pluralitatem suppositorum; non autem duo spiratores, propter unam spirationem. Nam adiectiva nomina habent numerum secundum supposita, substantiva vero a seipsis, secundum formam significatam. Quod vero Hilarius dicit, quod spiritus sanctus est a patre et filio auctoribus, exponendum est quod ponitur substantivum pro adiectivo.</p></div></div><div class="q" id="q37"><h2>Quaestio 37</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 37 pr."><a name="29946"><span class="ref">[29946] Iª q. 37 pr.</span></a> Deinde quaeritur de nomine amoris. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum sit proprium nomen spiritus sancti. Secundo, utrum pater et filius diligant se spiritu sancto.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 37 a. 1 arg. 1"><a name="29947"><span class="ref">[29947] Iª q. 37 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod amor non sit proprium nomen spiritus sancti. Dicit enim Augustinus, XV de Trin., <i>nescio cur, sicut sapientia dicitur et pater et filius et spiritus sanctus, et simul omnes non tres sed una sapientia, non ita et caritas dicatur pater et filius et spiritus sanctus, et simul omnes una caritas</i>. Sed nullum nomen quod de singulis personis praedicatur et de omnibus in communi singulariter, est nomen proprium alicuius personae. Ergo hoc nomen amor non est proprium spiritus sancti.</p><p title="I q. 37 a. 1 arg. 2"><a name="29948"><span class="ref">[29948] Iª q. 37 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, spiritus sanctus est persona subsistens. Sed amor non significatur ut persona subsistens, sed ut actio quaedam ab amante transiens in amatum. Ergo amor non est proprium nomen spiritus sancti.</p><p title="I q. 37 a. 1 arg. 3"><a name="29949"><span class="ref">[29949] Iª q. 37 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, amor est nexus amantium, quia secundum Dionysium, IV cap. de Div. Nom., est quaedam vis unitiva. Sed nexus est medium inter ea quae connectit, non autem aliquid ab eis procedens. Cum igitur spiritus sanctus procedat a patre et filio, sicut ostensum est, videtur quod non sit amor aut nexus patris et filii.</p><p title="I q. 37 a. 1 arg. 4"><a name="29950"><span class="ref">[29950] Iª q. 37 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, cuiuslibet amantis est aliquis amor. Sed spiritus sanctus est amans. Ergo eius est aliquis amor. Si igitur spiritus sanctus est amor, erit amor amoris, et spiritus a spiritu. Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 37 a. 1 s. c."><a name="29951"><span class="ref">[29951] Iª q. 37 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Gregorius dicit, in homilia Pentecostes, <i>ipse spiritus sanctus est amor</i>.</p><p title="I q. 37 a. 1 co."><a name="29952"><span class="ref">[29952] Iª q. 37 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod nomen amoris in divinis sumi potest et essentialiter et personaliter. Et secundum quod personaliter sumitur, est proprium nomen spiritus sancti; sicut verbum est proprium nomen filii. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod, cum in divinis, ut supra ostensum est, sint duae processiones, una per modum intellectus, quae est processio verbi; alia per modum voluntatis, quae est processio amoris, quia prima est nobis magis nota, ad singula significanda quae in ea considerari possunt, sunt magis propria nomina adinventa; non autem in processione voluntatis. Unde et quibusdam circumlocutionibus utimur ad significandam personam procedentem, et relationes etiam quae accipiuntur secundum hanc processionem, et processionis et spirationis nominibus nominantur, ut supra dictum est, quae tamen sunt magis nomina originis quam relationis, secundum proprietatem vocabuli. Et tamen similiter utramque processionem considerari oportet. Sicut enim ex hoc quod aliquis rem aliquam intelligit, provenit quaedam intellectualis conceptio rei intellectae in intelligente, quae dicitur verbum; ita ex hoc quod aliquis rem aliquam amat, provenit quaedam impressio, ut ita loquar, rei amatae in affectu amantis, secundum quam amatum dicitur esse in amante, sicut et intellectum in intelligente. Ita quod, cum aliquis seipsum intelligit et amat, est in seipso non solum per identitatem rei, sed etiam ut intellectum in intelligente, et amatum in amante. Sed ex parte intellectus, sunt vocabula adinventa ad significandum respectum intelligentis ad rem intellectam, ut patet in hoc quod dico intelligere, et sunt etiam alia vocabula adinventa ad significandum processum intellectualis conceptionis, scilicet ipsum dicere, et verbum. Unde in divinis intelligere solum essentialiter dicitur, quia non importat habitudinem ad verbum procedens, sed verbum personaliter dicitur, quia significat id quod procedit, ipsum vero dicere dicitur notionaliter, quia importat habitudinem principii verbi ad verbum ipsum. Ex parte autem voluntatis, praeter diligere et amare, quae important habitudinem amantis ad rem amatam, non sunt aliqua vocabula imposita, quae importent habitudinem ipsius impressionis vel affectionis rei amatae, quae provenit in amante ex hoc quod amat, ad suum principium, aut e converso. Et ideo, propter vocabulorum inopiam, huiusmodi habitudines significamus vocabulis amoris et dilectionis; sicut si verbum nominaremus intelligentiam conceptam, vel sapientiam genitam. Sic igitur, inquantum in amore vel dilectione non importatur nisi habitudo amantis ad rem amatam, amor et diligere essentialiter dicuntur, sicut intelligentia et intelligere. Inquantum vero his vocabulis utimur ad exprimendam habitudinem eius rei quae procedit per modum amoris, ad suum principium, et e converso; ita quod per amorem intelligatur amor procedens, et per diligere intelligatur spirare amorem procedentem, sic amor est nomen personae, et diligere vel amare est verbum notionale, sicut dicere vel generare.</p><p title="I q. 37 a. 1 ad 1"><a name="29953"><span class="ref">[29953] Iª q. 37 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de caritate, secundum quod essentialiter sumitur in divinis, ut dictum est.</p><p title="I q. 37 a. 1 ad 2"><a name="29954"><span class="ref">[29954] Iª q. 37 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod intelligere et velle et amare, licet significentur per modum actionum transeuntium in obiecta, sunt tamen actiones manentes in agentibus, ut supra dictum est; ita tamen quod in ipso agente important habitudinem quandam ad obiectum. Unde amor, etiam in nobis, est aliquid manens in amante, et verbum cordis manens in dicente; tamen cum habitudine ad rem verbo expressam, vel amatam. Sed in Deo, in quo nullum est accidens, plus habet, quia tam verbum quam amor est subsistens. Cum ergo dicitur quod spiritus sanctus est amor patris in filium, vel in quidquam aliud, non significatur aliquid transiens in alium; sed solum habitudo amoris ad rem amatam; sicut et in verbo importatur habitudo verbi ad rem verbo expressam.</p><p title="I q. 37 a. 1 ad 3"><a name="29955"><span class="ref">[29955] Iª q. 37 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod spiritus sanctus dicitur esse nexus patris et filii, inquantum est amor, quia, cum pater amet unica dilectione se et filium, et e converso, importatur in spiritu sancto, prout est amor, habitudo patris ad filium, et e converso, ut amantis ad amatum. Sed ex hoc ipso quod pater et filius se mutuo amant, oportet quod mutuus amor, qui est spiritus sanctus, ab utroque procedat. Secundum igitur originem, spiritus sanctus non est medius, sed tertia in Trinitate persona. Secundum vero praedictam habitudinem, est medius nexus duorum, ab utroque procedens.</p><p title="I q. 37 a. 1 ad 4"><a name="29956"><span class="ref">[29956] Iª q. 37 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, sicut filio, licet intelligat, non tamen sibi competit producere verbum, quia intelligere convenit ei ut verbo procedenti; ita, licet spiritus sanctus amet, essentialiter accipiendo, non tamen convenit ei quod spiret amorem, quod est diligere notionaliter sumptum; quia sic diligit essentialiter ut amor procedens, non ut a quo procedit amor.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 37 a. 2 arg. 1"><a name="29957"><span class="ref">[29957] Iª q. 37 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod pater et filius non diligant se spiritu sancto. Augustinus enim, in VII de Trin., probat quod pater non est sapiens sapientia genita. Sed sicut filius est sapientia genita, ita spiritus sanctus est amor procedens, ut dictum est. Ergo pater et filius non diligunt se amore procedente, qui est spiritus sanctus.</p><p title="I q. 37 a. 2 arg. 2"><a name="29958"><span class="ref">[29958] Iª q. 37 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, cum dicitur, pater et filius diligunt se spiritu sancto, hoc verbum diligere aut sumitur essentialiter, aut notionaliter. Sed non potest esse vera secundum quod sumitur essentialiter, quia pari ratione posset dici quod pater intelligit filio. Neque etiam secundum quod sumitur notionaliter, quia pari ratione posset dici quod pater et filius spirant spiritu sancto, vel quod pater generat filio. Ergo nullo modo haec est vera, pater et filius diligunt se spiritu sancto.</p><p title="I q. 37 a. 2 arg. 3"><a name="29959"><span class="ref">[29959] Iª q. 37 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, eodem amore pater diligit filium, et se, et nos. Sed pater non diligit se spiritu sancto. Quia nullus actus notionalis reflectitur super principium actus, non enim potest dici quod pater generat se, vel spirat se. Ergo etiam non potest dici quod diligat se spiritu sancto, secundum quod diligere sumitur notionaliter. Item, amor quo diligit nos, non videtur esse spiritus sanctus, quia importatur respectus ad creaturam, et ita ad essentiam pertinet. Ergo et haec est falsa, pater diligit filium spiritu sancto.</p><p title="I q. 37 a. 2 s. c."><a name="29960"><span class="ref">[29960] Iª q. 37 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod <i>spiritus sanctus est quo genitus a generante diligitur, genitoremque suum diligit</i>.</p><p title="I q. 37 a. 2 co."><a name="29961"><span class="ref">[29961] Iª q. 37 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa hanc quaestionem difficultatem affert quod, cum dicitur, pater diligit filium spiritu sancto, cum ablativus construatur in habitudine alicuius causae, videtur quod spiritus sanctus sit principium diligendi patri et filio; quod est omnino impossibile. Et ideo quidam dixerunt hanc esse falsam, pater et filius diligunt se spiritu sancto. Et dicunt hanc esse retractatam ab Augustino in suo simili, cum scilicet retractavit istam, pater est sapiens sapientia genita. Quidam vero dicunt quod est propositio impropria; et est sic exponenda, pater diligit filium spiritu sancto, idest amore essentiali, qui appropriatur spiritui sancto. Quidam vero dixerunt quod ablativus iste construitur in habitudine signi, ut sit sensus, spiritus sanctus est signum quod pater diligat filium, inquantum scilicet procedit ab eis ut amor. Quidam vero dixerunt quod ablativus iste construitur in habitudine causae formalis, quia spiritus sanctus est amor, quo formaliter pater et filius se invicem diligunt. Quidam vero dixerunt quod construitur in habitudine effectus formalis. Et isti propinquius ad veritatem accesserunt. Unde ad huius evidentiam, sciendum est quod, cum res communiter denominentur a suis formis, sicut album ab albedine, et homo ab humanitate; omne illud a quo aliquid denominatur, quantum ad hoc habet habitudinem formae. Ut si dicam, iste est indutus vestimento, iste ablativus construitur in habitudine causae formalis, quamvis non sit forma. Contingit autem aliquid denominari per id quod ab ipso procedit, non solum sicut agens actione; sed etiam sicut ipso termino actionis, qui est effectus, quando ipse effectus in intellectu actionis includitur. Dicimus enim quod ignis est calefaciens calefactione, quamvis calefactio non sit calor, qui est forma ignis, sed actio ab igne procedens, et dicimus quod arbor est florens floribus, quamvis flores non sint forma arboris, sed quidam effectus ab ipsa procedentes. Secundum hoc ergo dicendum quod, cum diligere in divinis dupliciter sumatur, essentialiter scilicet et notionaliter; secundum quod essentialiter sumitur, sic pater et filius non diligunt se spiritu sancto, sed essentia sua. Unde Augustinus dicit, in XV de Trin., <i>quis audet dicere patrem nec se nec filium nec spiritum sanctum diligere nisi per spiritum sanctum?</i> Et secundum hoc procedunt primae opiniones. Secundum vero quod notionaliter sumitur, sic diligere nihil est aliud quam spirare amorem; sicut dicere est producere verbum, et florere est producere flores. Sicut ergo dicitur arbor florens floribus, ita dicitur pater dicens verbo vel filio, se et creaturam, et pater et filius dicuntur diligentes spiritu sancto, vel amore procedente, et se et nos.</p><p title="I q. 37 a. 2 ad 1"><a name="29962"><span class="ref">[29962] Iª q. 37 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod esse sapientem vel intelligentem in divinis non sumitur nisi essentialiter, et ideo non potest dici quod pater sit sapiens vel intelligens filio. Sed diligere sumitur non solum essentialiter, sed etiam notionaliter. Et secundum hoc, possumus dicere quod pater et filius diligunt se spiritu sancto, ut dictum est.</p><p title="I q. 37 a. 2 ad 2"><a name="29963"><span class="ref">[29963] Iª q. 37 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, quando in intellectu alicuius actionis importatur determinatus effectus, potest denominari principium actionis et ab actione et ab effectu; sicut possumus dicere quod arbor est florens floritione, et floribus. Sed quando in actione non includitur determinatus effectus, tunc non potest principium actionis denominari ab effectu, sed solum ab actione, non enim dicimus quod arbor producit florem flore, sed productione floris. In hoc igitur quod dico spirat vel generat, importatur actus notionalis tantum. Unde non possumus dicere quod pater spiret spiritu sancto, vel generet filio. Possumus autem dicere quod pater dicit verbo, tanquam persona procedente, et dicit dictione, tanquam actu notionali, quia dicere importat determinatam personam procedentem, cum dicere sit producere verbum. Et similiter diligere, prout notionaliter sumitur, est producere amorem. Et ideo potest dici quod pater diligit filium spiritu sancto, tanquam persona procedente, et ipsa dilectione, tanquam actu notionali.</p><p title="I q. 37 a. 2 ad 3"><a name="29964"><span class="ref">[29964] Iª q. 37 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod pater non solum filium, sed etiam se et nos diligit spiritu sancto. Quia, ut dictum est diligere, prout notionaliter sumitur, non solum importat productionem divinae personae, sed etiam personam productam per modum amoris, qui habet habitudinem ad rem dilectam. Unde, sicut pater dicit se et omnem creaturam verbo quod genuit, inquantum verbum genitum sufficienter repraesentat patrem et omnem creaturam; ita diligit se et omnem creaturam spiritu sancto, inquantum spiritus sanctus procedit ut amor bonitatis primae, secundum quam pater amat se et omnem creaturam. Et sic etiam patet quod respectus importatur ad creaturam et in verbo et in amore procedente, quasi secundario; inquantum scilicet veritas et bonitas divina est principium intelligendi et amandi omnem creaturam.</p></div></div><div class="q" id="q38"><h2>Quaestio 38</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 38 pr."><a name="29965"><span class="ref">[29965] Iª q. 38 pr.</span></a> Consequenter quaeritur de dono. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum donum possit esse nomen personale. Secundo, utrum sit proprium spiritus sancti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 38 a. 1 arg. 1"><a name="29966"><span class="ref">[29966] Iª q. 38 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod donum non sit nomen personale. Omne enim nomen personale importat aliquam distinctionem in divinis. Sed nomen doni non importat aliquam distinctionem in divinis, dicit enim Augustinus, XV de Trin., quod <i>spiritus sanctus ita datur sicut Dei donum, ut etiam seipsum det sicut Deus</i>. Ergo donum non est nomen personale.</p><p title="I q. 38 a. 1 arg. 2"><a name="29967"><span class="ref">[29967] Iª q. 38 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nullum nomen personale convenit essentiae divinae. Sed essentia divina est donum quod pater dat filio, ut patet per Hilarium, IX de Trin. Ergo donum non est nomen personale.</p><p title="I q. 38 a. 1 arg. 3"><a name="29968"><span class="ref">[29968] Iª q. 38 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, secundum Damascenum, nihil est subiectum aut serviens in divinis personis. Sed donum importat quandam subiectionem et ad eum cui datur, et ad eum a quo datur. Ergo donum non est nomen personale.</p><p title="I q. 38 a. 1 arg. 4"><a name="29969"><span class="ref">[29969] Iª q. 38 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, donum importat respectum ad creaturam, et ita videtur de Deo dici ex tempore. Sed nomina personalia dicuntur de Deo ab aeterno, ut pater et filius. Ergo donum non est nomen personale.</p><p title="I q. 38 a. 1 s. c."><a name="29970"><span class="ref">[29970] Iª q. 38 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, XV de Trin., <i>sicut corpus carnis nihil aliud est quam caro, sic donum spiritus sancti nihil aliud est quam spiritus sanctus</i>. Sed spiritus sanctus est nomen personale. Ergo et donum.</p><p title="I q. 38 a. 1 co."><a name="29971"><span class="ref">[29971] Iª q. 38 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in nomine doni importatur aptitudo ad hoc quod donetur. Quod autem donatur, habet habitudinem et ad id a quo datur, et ad id cui datur, non enim daretur ab aliquo nisi esset eius; et ad hoc alicui datur, ut eius sit. Persona autem divina dicitur esse alicuius, vel secundum originem, sicut filius est patris; vel inquantum ab aliquo habetur. Habere autem dicimur id quo libere possumus uti vel frui, ut volumus. Et per hunc modum divina persona non potest haberi nisi a rationali creatura Deo coniuncta. Aliae autem creaturae moveri quidem possunt a divina persona; non tamen sic quod in potestate earum sit frui divina persona, et uti effectu eius. Ad quod quandoque pertingit rationalis creatura; ut puta cum sic fit particeps divini verbi et procedentis amoris, ut possit libere Deum vere cognoscere et recte amare. Unde sola creatura rationalis potest habere divinam personam. Sed ad hoc quod sic eam habeat, non potest propria virtute pervenire, unde oportet quod hoc ei desuper detur; hoc enim dari nobis dicitur, quod aliunde habemus. Et sic divinae personae competit dari, et esse donum.</p><p title="I q. 38 a. 1 ad 1"><a name="29972"><span class="ref">[29972] Iª q. 38 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod nomen doni importat distinctionem personalem, secundum quod donum dicitur esse alicuius per originem. Et tamen spiritus sanctus dat seipsum, inquantum est sui ipsius, ut potens se uti, vel potius frui; sicut et homo liber dicitur esse sui ipsius. Et hoc est quod Augustinus dicit, super Ioan., <i>quid tam tuum est quam tu?</i> Vel dicendum, et melius, quod donum oportet esse aliquo modo dantis. Sed hoc esse huius dicitur multipliciter. Uno modo, per modum identitatis, sicut dicit Augustinus super Ioan., et sic donum non distinguitur a dante, sed ab eo cui datur. Et sic dicitur quod spiritus sanctus dat se. Alio modo dicitur aliquid esse alicuius ut possessio vel servus, et sic oportet quod donum essentialiter distinguatur a dante. Et sic donum Dei est aliquid creatum. Tertio modo dicitur hoc esse huius per originem tantum, et sic filius est patris, et spiritus sanctus utriusque. Inquantum ergo donum hoc modo dicitur esse dantis, sic distinguitur a dante personaliter, et est nomen personale.</p><p title="I q. 38 a. 1 ad 2"><a name="29973"><span class="ref">[29973] Iª q. 38 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod essentia dicitur esse donum patris primo modo, quia essentia est patris per modum identitatis.</p><p title="I q. 38 a. 1 ad 3"><a name="29974"><span class="ref">[29974] Iª q. 38 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod donum, secundum quod est nomen personale in divinis, non importat subiectionem, sed originem tantum, in comparatione ad dantem. In comparatione vero ad eum cui datur, importat liberum usum vel fruitionem, ut dictum est.</p><p title="I q. 38 a. 1 ad 4"><a name="29975"><span class="ref">[29975] Iª q. 38 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod donum non dicitur ex eo quod actu datur, sed inquantum habet aptitudinem ut possit dari. Unde ab aeterno divina persona dicitur donum, licet ex tempore detur. Nec tamen per hoc quod importatur respectus ad creaturam, oportet quod sit essentiale, sed quod aliquid essentiale in suo intellectu includatur, sicut essentia includitur in intellectu personae, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 38 a. 2 arg. 1"><a name="29976"><span class="ref">[29976] Iª q. 38 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod donum non sit proprium nomen spiritus sancti. Donum enim dicitur ex eo quod datur. Sed, sicut dicitur Isa. IX, <i>filius datus est nobis</i>. Ergo esse donum convenit filio, sicut spiritui sancto.</p><p title="I q. 38 a. 2 arg. 2"><a name="29977"><span class="ref">[29977] Iª q. 38 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne nomen proprium alicuius personae significat aliquam eius proprietatem. Sed hoc nomen donum non significat proprietatem aliquam spiritus sancti. Ergo donum non est proprium nomen spiritus sancti.</p><p title="I q. 38 a. 2 arg. 3"><a name="29978"><span class="ref">[29978] Iª q. 38 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, spiritus sanctus potest dici spiritus alicuius hominis, ut supra dictum est. Sed non potest dici donum alicuius hominis, sed solum donum Dei. Ergo donum non est proprium nomen spiritus sancti.</p><p title="I q. 38 a. 2 s. c."><a name="29979"><span class="ref">[29979] Iª q. 38 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in IV de Trin., <i>sicut natum esse est filio a patre esse, ita spiritui sancto donum Dei esse est a patre et filio procedere</i>. Sed spiritus sanctus sortitur proprium nomen inquantum procedit a patre et filio. Ergo et donum est proprium nomen spiritus sancti.</p><p title="I q. 38 a. 2 co."><a name="29980"><span class="ref">[29980] Iª q. 38 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod donum, secundum quod personaliter sumitur in divinis, est proprium nomen spiritus sancti. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod donum proprie est datio irreddibilis, secundum philosophum, idest quod non datur intentione retributionis, et sic importat gratuitam donationem. Ratio autem gratuitae donationis est amor, ideo enim damus gratis alicui aliquid, quia volumus ei bonum. Primum ergo quod damus ei, est amor quo volumus ei bonum. Unde manifestum est quod amor habet rationem primi doni, per quod omnia dona gratuita donantur. Unde, cum spiritus sanctus procedat ut amor, sicut iam dictum est, procedit in ratione doni primi. Unde dicit Augustinus, XV de Trin., quod <i>per donum quod est spiritus sanctus, multa propria dona dividuntur membris Christi</i>.</p><p title="I q. 38 a. 2 ad 1"><a name="29981"><span class="ref">[29981] Iª q. 38 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut filius, quia procedit per modum verbi, quod de ratione sua habet quod sit similitudo sui principii dicitur proprie imago, licet etiam spiritus sanctus sit similis patri; ita etiam spiritus sanctus, quia a patre procedit ut amor, dicitur proprie donum, licet etiam filius detur. Hoc enim ipsum quod filius datur, est ex patris amore, secundum illud Ioan. III, <i>sic Deus dilexit mundum, ut filium suum unigenitum daret</i>.</p><p title="I q. 38 a. 2 ad 2"><a name="29982"><span class="ref">[29982] Iª q. 38 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in nomine doni importatur quod sit dantis per originem. Et sic importatur proprietas originis spiritus sancti, quae est processio.</p><p title="I q. 38 a. 2 ad 3"><a name="29983"><span class="ref">[29983] Iª q. 38 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod donum, antequam detur, est tantum dantis, sed postquam datur, est eius cui datur. Quia igitur donum non importat dationem in actu, non potest dici quod sit donum hominis; sed donum Dei dantis. Cum autem iam datum est, tunc hominis est vel spiritus vel datum.</p></div></div><div class="q" id="q39"><h2>Quaestio 39</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 39 pr."><a name="29984"><span class="ref">[29984] Iª q. 39 pr.</span></a> Post ea quae de personis divinis absolute tractata sunt, considerandum restat de personis in comparatione ad essentiam, et ad proprietates, et ad actus notionales; et de comparatione ipsarum ad invicem. Quantum igitur ad primum horum, octo quaeruntur. Primo, utrum essentia in divinis sit idem quod persona. Secundo, utrum dicendum sit quod tres personae sunt unius essentiae. Tertio, utrum nomina essentialia praedicanda sint de personis in plurali vel in singulari. Quarto, utrum adiectiva notionalia, aut verba vel participia, praedicari possint de nominibus essentialibus concretive acceptis. Quinto, utrum praedicari possint de nominibus essentialibus in abstracto acceptis. Sexto, utrum nomina personarum praedicari possint de nominibus essentialibus concretis. Septimo, utrum essentialia attributa sint approprianda personis. Octavo, quod attributum cuique personae debeat appropriari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 39 a. 1 arg. 1"><a name="29985"><span class="ref">[29985] Iª q. 39 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod in divinis essentia non sit idem quod persona. In quibuscumque enim essentia est idem quod persona seu suppositum, oportet quod sit tantum unum suppositum unius naturae, ut patet in omnibus substantiis separatis, eorum enim quae sunt idem re, unum multiplicari non potest, quin multiplicetur et reliquum. Sed in divinis est una essentia et tres personae, ut ex supra dictis patet. Ergo essentia non est idem quod persona.</p><p title="I q. 39 a. 1 arg. 2"><a name="29986"><span class="ref">[29986] Iª q. 39 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, affirmatio et negatio simul et semel non verificantur de eodem. Sed affirmatio et negatio verificantur de essentia et persona, nam persona est distincta, essentia vero non est distincta. Ergo persona et essentia non sunt idem.</p><p title="I q. 39 a. 1 arg. 3"><a name="29987"><span class="ref">[29987] Iª q. 39 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, nihil subiicitur sibi ipsi. Sed persona subiicitur essentiae, unde suppositum vel hypostasis nominatur. Ergo persona non est idem quod essentia.</p><p title="I q. 39 a. 1 s. c."><a name="29988"><span class="ref">[29988] Iª q. 39 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, VII de Trin., <i>cum dicimus personam patris, non aliud dicimus quam substantiam patris</i>.</p><p title="I q. 39 a. 1 co."><a name="29989"><span class="ref">[29989] Iª q. 39 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod considerantibus divinam simplicitatem, quaestio ista in manifesto habet veritatem. Ostensum est enim supra quod divina simplicitas hoc requirit, quod in Deo sit idem essentia et suppositum; quod in substantiis intellectualibus nihil est aliud quam persona. Sed difficultatem videtur ingerere quod, multiplicatis personis divinis, essentia retinet unitatem. Et quia, ut Boetius dicit, relatio multiplicat personarum Trinitatem, posuerunt aliqui hoc modo in divinis differre essentiam et personam, quo et relationes dicebant esse assistentes, considerantes in relationibus solum quod ad alterum sunt, et non quod res sunt. Sed, sicut supra ostensum est, sicut relationes in rebus creatis accidentaliter insunt, ita in Deo sunt ipsa essentia divina. Ex quo sequitur quod in Deo non sit aliud essentia quam persona secundum rem; et tamen quod personae realiter ab invicem distinguantur. Persona enim, ut dictum est supra, significat relationem, prout est subsistens in natura divina. Relatio autem, ad essentiam comparata, non differt re, sed ratione tantum, comparata autem ad oppositam relationem, habet, virtute oppositionis, realem distinctionem. Et sic remanet una essentia, et tres personae.</p><p title="I q. 39 a. 1 ad 1"><a name="29990"><span class="ref">[29990] Iª q. 39 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in creaturis non potest esse distinctio suppositorum per relationes, sed oportet quod sit per essentialia principia, quia relationes non sunt subsistentes in creaturis. In divinis autem relationes sunt subsistentes, et ideo, secundum quod habent oppositionem ad invicem, possunt distinguere supposita. Neque tamen distinguitur essentia, quia relationes ipsae non distinguuntur ab invicem secundum quod sunt realiter idem cum essentia.</p><p title="I q. 39 a. 1 ad 2"><a name="29991"><span class="ref">[29991] Iª q. 39 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, inquantum essentia et persona in divinis differunt secundum intelligentiae rationem, sequitur quod aliquid possit affirmari de uno, quod negatur de altero, et per consequens quod, supposito uno, non supponatur alterum.</p><p title="I q. 39 a. 1 ad 3"><a name="29992"><span class="ref">[29992] Iª q. 39 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod rebus divinis nomina imponimus secundum modum rerum creatarum, ut supra dictum est. Et quia naturae rerum creatarum individuantur per materiam, quae subiicitur naturae speciei, inde est quod individua dicuntur subiecta, vel supposita, vel hypostases. Et propter hoc etiam divinae personae supposita vel hypostases nominantur, non quod ibi sit aliqua suppositio vel subiectio secundum rem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 39 a. 2 arg. 1"><a name="29993"><span class="ref">[29993] Iª q. 39 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sit dicendum tres personas esse unius essentiae. Dicit enim Hilarius, in libro de Synod., quod pater et filius et spiritus sanctus <i>sunt quidem per substantiam tria, per consonantiam vero unum</i>. Sed substantia Dei est eius essentia. Ergo tres personae non sunt unius essentiae.</p><p title="I q. 39 a. 2 arg. 2"><a name="29994"><span class="ref">[29994] Iª q. 39 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, non est affirmandum aliquid de divinis, quod auctoritate Scripturae sacrae non est expressum, ut patet per Dionysium, I cap. de Div. Nom. Sed nunquam in Scriptura sacra exprimitur quod pater et filius et spiritus sanctus sunt unius essentiae. Ergo hoc non est asserendum.</p><p title="I q. 39 a. 2 arg. 3"><a name="29995"><span class="ref">[29995] Iª q. 39 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, natura divina est idem quod essentia. Sufficeret ergo dicere quod tres personae sunt unius naturae.</p><p title="I q. 39 a. 2 arg. 4"><a name="29996"><span class="ref">[29996] Iª q. 39 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, non consuevit dici quod persona sit essentiae, sed magis quod essentia sit personae. Ergo neque convenienter videtur dici quod tres personae sunt unius essentiae.</p><p title="I q. 39 a. 2 arg. 5"><a name="29997"><span class="ref">[29997] Iª q. 39 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, Augustinus dicit quod non dicimus tres personas esse ex una essentia, ne intelligatur in divinis aliud esse essentia et persona. Sed sicut praepositiones sunt transitivae, ita et obliqui. Ergo, pari ratione, non est dicendum quod tres personae sunt unius essentiae.</p><p title="I q. 39 a. 2 arg. 6"><a name="29998"><span class="ref">[29998] Iª q. 39 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea, id quod potest esse erroris occasio, non est in divinis dicendum. Sed cum dicuntur tres personae unius essentiae vel substantiae datur erroris occasio. Quia, ut Hilarius dicit, in libro de Synod., <i>una substantia patris et filii praedicata, aut unum qui duas nuncupationes habeat, subsistentem significat; aut divisam unam substantiam duas imperfectas fecisse substantias; aut tertiam priorem substantiam, quae a duobus et usurpata sit et assumpta</i>. Non est ergo dicendum tres personas esse unius substantiae.</p><p title="I q. 39 a. 2 s. c."><a name="29999"><span class="ref">[29999] Iª q. 39 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro II contra Maximinum, quod hoc nomen homousion, quod in Concilio Nicaeno adversus Arianos firmatum est, idem significat quod tres personas esse unius essentiae.</p><p title="I q. 39 a. 2 co."><a name="30000"><span class="ref">[30000] Iª q. 39 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, intellectus noster res divinas nominat, non secundum modum earum, quia sic eas cognoscere non potest; sed secundum modum in rebus creatis inventum. Et quia in rebus sensibilibus, a quibus intellectus noster scientiam capit, natura alicuius speciei per materiam individuatur; et sic natura se habet ut forma, individuum autem ut suppositum formae, propter hoc etiam in divinis, quantum ad modum significandi, essentia significatur ut forma trium personarum. Dicimus autem in rebus creatis formam quamcumque esse eius cuius est forma; sicut sanitatem vel pulchritudinem hominis alicuius. Rem autem habentem formam non dicimus esse formae, nisi cum adiectione alicuius adiectivi, quod designat illam formam, ut cum dicimus, ista mulier est egregiae formae, iste homo est perfectae virtutis. Et similiter, quia in divinis, multiplicatis personis, non multiplicatur essentia, dicimus unam essentiam esse trium personarum; et tres personas unius essentiae, ut intelligantur isti genitivi construi in designatione formae.</p><p title="I q. 39 a. 2 ad 1"><a name="30001"><span class="ref">[30001] Iª q. 39 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod substantia sumitur pro hypostasi; et non pro essentia.</p><p title="I q. 39 a. 2 ad 2"><a name="30002"><span class="ref">[30002] Iª q. 39 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, licet tres personas esse unius essentiae non inveniatur in sacra Scriptura per haec verba, invenitur tamen quantum ad hunc sensum, sicut ibi, <i>ego et pater unum sumus; et, ego in patre, et pater in me est</i>. Et per multa alia haberi potest idem.</p><p title="I q. 39 a. 2 ad 3"><a name="30003"><span class="ref">[30003] Iª q. 39 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, quia natura designat principium actus, essentia vero ab essendo dicitur, possunt dici aliqua unius naturae, quae conveniunt in aliquo actu, sicut omnia calefacientia, sed unius essentiae dici non possunt, nisi quorum est unum esse. Et ideo magis exprimitur unitas divina per hoc quod dicitur quod tres personae sunt unius essentiae, quam si diceretur quod sunt unius naturae.</p><p title="I q. 39 a. 2 ad 4"><a name="30004"><span class="ref">[30004] Iª q. 39 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod forma, absolute accepta, consuevit significari ut eius cuius est forma, ut virtus Petri. E converso autem, res habens formam aliquam non consuevit significari ut eius, nisi cum volumus determinare sive designare formam. Et tunc requiruntur duo genitivi, quorum unus significet formam, et alius determinationem formae, ut si dicatur, Petrus est magnae virtutis, vel etiam requiritur unus genitivus habens vim duorum genitivorum, ut cum dicitur, vir sanguinum est iste, idest effusor multi sanguinis. Quia igitur essentia divina significatur ut forma respectu personae, convenienter essentia personae dicitur. Non autem e converso, nisi aliquid addatur ad designationem essentiae; ut si dicatur quod pater est persona divinae essentiae, vel quod tres personae sunt unius essentiae.</p><p title="I q. 39 a. 2 ad 5"><a name="30005"><span class="ref">[30005] Iª q. 39 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod haec praepositio ex vel de non designat habitudinem causae formalis, sed magis habitudinem causae efficientis vel materialis. Quae quidem causae in omnibus distinguuntur ab his quorum sunt causae, nihil enim est sua materia, neque aliquid est suum principium activum. Aliquid tamen est sua forma, ut patet in omnibus rebus immaterialibus. Et ideo per hoc quod dicimus tres personas unius essentiae, significando essentiam in habitudine formae, non ostenditur aliud esse essentia quam persona, quod ostenderetur, si diceremus tres personas ex eadem essentia.</p><p title="I q. 39 a. 2 ad 6"><a name="30006"><span class="ref">[30006] Iª q. 39 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod, sicut Hilarius dicit, in libro de Synod., <i>male sanctis rebus praeiudicatur, si, quia non sanctae a quibusdam habentur, esse non debeant. Sic, si male intelligitur homousion, quid ad me bene intelligentem? Sit ergo una substantia ex naturae genitae proprietate, non sit autem ex portione, aut ex unione, aut ex communione</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 39 a. 3 arg. 1"><a name="30007"><span class="ref">[30007] Iª q. 39 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod nomina essentialia, ut hoc nomen Deus, non praedicentur singulariter de tribus personis, sed pluraliter. Sicut enim homo significatur ut habens humanitatem, ita Deus significatur ut habens deitatem. Sed tres personae sunt tres habentes deitatem. Ergo tres personae sunt tres dii.</p><p title="I q. 39 a. 3 arg. 2"><a name="30008"><span class="ref">[30008] Iª q. 39 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Gen. I, ubi dicitur, <i>in principio creavit Deus caelum et terram</i>, Hebraica veritas habet Elohim, quod potest interpretari dii, sive iudices. Et hoc dicitur propter pluralitatem personarum. Ergo tres personae sunt plures dii, et non unus Deus.</p><p title="I q. 39 a. 3 arg. 3"><a name="30009"><span class="ref">[30009] Iª q. 39 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, hoc nomen res, cum absolute dicatur, videtur ad substantiam pertinere. Sed hoc nomen pluraliter praedicatur de tribus personis, dicit enim Augustinus, in libro de Doctr. Christ., <i>res quibus fruendum est, sunt pater et filius et spiritus sanctus</i>. Ergo et alia nomina essentialia pluraliter praedicari possunt de tribus personis.</p><p title="I q. 39 a. 3 arg. 4"><a name="30010"><span class="ref">[30010] Iª q. 39 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut hoc nomen Deus significat habentem deitatem, ita hoc nomen persona significat subsistentem in natura aliqua intellectuali. Sed dicimus tres personas. Ergo, eadem ratione, dicere possumus tres deos.</p><p title="I q. 39 a. 3 s. c."><a name="30011"><span class="ref">[30011] Iª q. 39 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Deut. VI, <i>audi, Israel, dominus Deus tuus, Deus unus est</i>.</p><p title="I q. 39 a. 3 co."><a name="30012"><span class="ref">[30012] Iª q. 39 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod nominum essentialium quaedam significant essentiam substantive, quaedam vero adiective. Ea quidem quae substantive essentiam significant, praedicantur de tribus personis singulariter tantum, et non pluraliter, quae vero adiective essentiam significant, praedicantur de tribus personis in plurali. Cuius ratio est, quia nomina substantiva significant aliquid per modum substantiae, nomina vero adiectiva significant aliquid per modum accidentis, quod inhaeret subiecto. Substantia autem, sicut per se habet esse, ita per se habet unitatem vel multitudinem, unde et singularitas vel pluralitas nominis substantivi attenditur secundum formam significatam per nomen. Accidentia autem, sicut esse habent in subiecto, ita ex subiecto suscipiunt unitatem et multitudinem, et ideo in adiectivis attenditur singularitas et pluralitas secundum supposita. In creaturis autem non invenitur una forma in pluribus suppositis nisi unitate ordinis, ut forma multitudinis ordinatae. Unde nomina significantia talem formam, si sint substantiva, praedicantur de pluribus in singulari, non autem si sint adiectiva. Dicimus enim quod multi homines sunt collegium vel exercitus aut populus, dicimus tamen quod plures homines sunt collegiati. In divinis autem essentia divina significatur per modum formae, ut dictum est quae quidem simplex est et maxime una, ut supra ostensum est. Unde nomina significantia divinam essentiam substantive, singulariter, et non pluraliter, de tribus personis praedicantur. Haec igitur est ratio quare Socratem et Platonem et Ciceronem dicimus tres homines; patrem autem et filium et spiritum sanctum non dicimus tres deos, sed unum Deum, quia in tribus suppositis humanae naturae sunt tres humanitates; in tribus autem personis est una divina essentia. Ea vero quae significant essentiam adiective, praedicantur pluraliter de tribus, propter pluralitatem suppositorum. Dicimus enim tres existentes vel tres sapientes, aut tres aeternos et increatos et immensos, si adiective sumantur. Si vero substantive sumantur, dicimus unum increatum, immensum et aeternum, ut Athanasius dicit.</p><p title="I q. 39 a. 3 ad 1"><a name="30013"><span class="ref">[30013] Iª q. 39 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet Deus significet habentem deitatem, est tamen alius modus significandi, nam Deus dicitur substantive, sed habens deitatem dicitur adiective. Unde, licet sint tres habentes deitatem, non tamen sequitur quod sint tres dii.</p><p title="I q. 39 a. 3 ad 2"><a name="30014"><span class="ref">[30014] Iª q. 39 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod diversae linguae habent diversum modum loquendi. Unde, sicut propter pluralitatem suppositorum Graeci dicunt tres hypostases, ita et in Hebraeo dicitur pluraliter Elohim. Nos autem non dicimus pluraliter neque deos neque substantias, ne pluralitas ad substantiam referatur.</p><p title="I q. 39 a. 3 ad 3"><a name="30015"><span class="ref">[30015] Iª q. 39 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod hoc nomen res est de transcendentibus. Unde, secundum quod pertinet ad relationem, pluraliter praedicatur in divinis, secundum vero quod pertinet ad substantiam, singulariter praedicatur. Unde Augustinus dicit ibidem quod <i>eadem Trinitas quaedam summa res est</i>.</p><p title="I q. 39 a. 3 ad 4"><a name="30016"><span class="ref">[30016] Iª q. 39 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod forma significata per hoc nomen persona, non est essentia vel natura, sed personalitas. Unde, cum sint tres personalitates, idest tres personales proprietates, in patre et filio et spiritu sancto, non singulariter, sed pluraliter praedicatur de tribus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 39 a. 4 arg. 1"><a name="30017"><span class="ref">[30017] Iª q. 39 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod nomina essentialia concretiva non possunt supponere pro persona, ita quod haec sit vera, Deus genuit Deum. Quia, ut sophistae dicunt, terminus singularis idem significat et supponit. Sed hoc nomen Deus videtur esse terminus singularis, cum pluraliter praedicari non possit, ut dictum est. Ergo, cum significet essentiam, videtur quod supponat pro essentia, et non pro persona.</p><p title="I q. 39 a. 4 arg. 2"><a name="30018"><span class="ref">[30018] Iª q. 39 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, terminus in subiecto positus non restringitur per terminum positum in praedicato, ratione significationis; sed solum ratione temporis consignificati. Sed cum dico, Deus creat, hoc nomen Deus supponit pro essentia. Ergo cum dicitur, Deus genuit, non potest iste terminus Deus, ratione praedicati notionalis, supponere pro persona.</p><p title="I q. 39 a. 4 arg. 3"><a name="30019"><span class="ref">[30019] Iª q. 39 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, si haec est vera, Deus genuit, quia pater generat; pari ratione haec erit vera, Deus non generat, quia filius non generat. Ergo est Deus generans, et Deus non generans. Et ita videtur sequi quod sint duo dii.</p><p title="I q. 39 a. 4 arg. 4"><a name="30020"><span class="ref">[30020] Iª q. 39 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, si Deus genuit Deum, aut se Deum, aut alium Deum. Sed non se Deum, quia, ut Augustinus dicit, in I de Trin., <i>nulla res generat seipsam</i>. Neque alium Deum, quia non est nisi unus Deus. Ergo haec est falsa, Deus genuit Deum.</p><p title="I q. 39 a. 4 arg. 5"><a name="30021"><span class="ref">[30021] Iª q. 39 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, si Deus genuit Deum, aut Deum qui est Deus pater, aut Deum qui non est Deus pater. Si Deum qui est Deus pater, ergo Deus pater est genitus. Si Deum qui non est Deus pater, ergo Deus est qui non est Deus pater, quod est falsum. Non ergo potest dici quod Deus genuit Deum.</p><p title="I q. 39 a. 4 s. c."><a name="30022"><span class="ref">[30022] Iª q. 39 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod in symbolo dicitur Deum de Deo.</p><p title="I q. 39 a. 4 co."><a name="30023"><span class="ref">[30023] Iª q. 39 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod quidam dixerunt quod hoc nomen Deus, et similia, proprie secundum suam naturam supponunt pro essentia, sed ex adiuncto notionali trahuntur ad supponendum pro persona. Et haec opinio processisse videtur ex consideratione divinae simplicitatis, quae requirit quod in Deo idem sit habens et quod habetur, et sic habens deitatem, quod significat hoc nomen Deus, est idem quod deitas. Sed in proprietatibus locutionum, non tantum attendenda est res significata; sed etiam modus significandi. Et ideo, quia hoc nomen Deus significat divinam essentiam ut in habente ipsam, sicut hoc nomen homo humanitatem significat in supposito; alii melius dixerunt quod hoc nomen Deus ex modo significandi habet ut proprie possit supponere pro persona, sicut et hoc nomen homo. Quandoque ergo hoc nomen Deus supponit pro essentia, ut cum dicitur, Deus creat, quia hoc praedicatum competit subiecto ratione formae significatae, quae est deitas. Quandoque vero supponit personam, vel unam tantum, ut cum dicitur, Deus generat; vel duas, ut cum dicitur Deus spirat; vel tres, ut cum dicitur, <i>regi saeculorum immortali, invisibili, soli Deo</i> etc., I Tim. I.</p><p title="I q. 39 a. 4 ad 1"><a name="30024"><span class="ref">[30024] Iª q. 39 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod hoc nomen Deus, licet conveniat cum terminis singularibus in hoc, quod forma significata non multiplicatur; convenit tamen cum terminis communibus in hoc, quod forma significata invenitur in pluribus suppositis. Unde non oportet quod semper supponat pro essentia quam significat.</p><p title="I q. 39 a. 4 ad 2"><a name="30025"><span class="ref">[30025] Iª q. 39 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod obiectio illa procedit contra illos qui dicebant quod hoc nomen Deus non habet naturalem suppositionem pro persona.</p><p title="I q. 39 a. 4 ad 3"><a name="30026"><span class="ref">[30026] Iª q. 39 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod aliter se habet hoc nomen Deus ad supponendum pro persona, et hoc nomen homo. Quia enim forma significata per hoc nomen homo, idest humanitas, realiter dividitur in diversis suppositis, per se supponit pro persona; etiamsi nihil addatur quod determinet ipsum ad personam, quae est suppositum distinctum. Unitas autem sive communitas humanae naturae non est secundum rem, sed solum secundum considerationem, unde iste terminus homo non supponit pro natura communi, nisi propter exigentiam alicuius additi, ut cum dicitur, homo est species. Sed forma significata per hoc nomen Deus, scilicet essentia divina, est una et communis secundum rem. Unde per se supponit pro natura communi, sed ex adiuncto determinatur eius suppositio ad personam. Unde cum dicitur, Deus generat, ratione actus notionalis supponit hoc nomen Deus pro persona patris. Sed cum dicitur, Deus non generat, nihil additur quod determinet hoc nomen ad personam filii, unde datur intelligi quod generatio repugnet divinae naturae. Sed si addatur aliquid pertinens ad personam filii, vera erit locutio; ut si dicatur, Deus genitus non generat. Unde etiam non sequitur, est Deus generans et est Deus non generans, nisi ponatur aliquid pertinens ad personas; ut puta si dicamus, pater est Deus generans, et filius est Deus non generans. Et ita non sequitur quod sint plures dii, quia pater et filius sunt unus Deus, ut dictum est.</p><p title="I q. 39 a. 4 ad 4"><a name="30027"><span class="ref">[30027] Iª q. 39 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod haec est falsa, pater genuit se Deum, quia ly se, cum sit reciprocum, refert idem suppositum. Neque est contrarium quod Augustinus dicit, ad maximum, quod Deus pater genuit alterum se. Quia ly se vel est casus ablativi; ut sit sensus, genuit alterum a se. Vel facit relationem simplicem, et sic refert identitatem naturae, sed est impropria vel emphatica locutio, ut sit sensus, genuit alterum simillimum sibi. Similiter et haec est falsa, genuit alium Deum. Quia licet filius sit alius a patre, ut supra dictum est, non tamen est dicendum quod sit alius Deus, quia intelligeretur quod hoc adiectivum alius poneret rem suam circa substantivum quod est Deus; et sic significaretur distinctio deitatis. Quidam tamen concedunt istam, genuit alium Deum, ita quod ly alius sit substantivum, et ly Deus appositive construatur cum eo. Sed hic est improprius modus loquendi, et evitandus, ne detur occasio erroris.</p><p title="I q. 39 a. 4 ad 5"><a name="30028"><span class="ref">[30028] Iª q. 39 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod haec est falsa, Deus genuit Deum qui est Deus pater, quia, cum ly pater appositive construatur cum ly Deus, restringit ipsum ad standum pro persona patris; ut sit sensus, genuit Deum qui est ipse pater, et sic pater esset genitus, quod est falsum. Unde negativa est vera, genuit Deum qui non est Deus pater. Si tamen intelligeretur constructio non esse appositiva, sed aliquid esse interponendum; tunc e converso affirmativa esset vera, et negativa falsa; ut sit sensus, genuit Deum qui est Deus qui est pater. Sed haec est extorta expositio. Unde melius est quod simpliciter affirmativa negetur, et negativa concedatur. Praepositivus tamen dixit quod tam negativa quam affirmativa est falsa. Quia hoc relativum qui in affirmativa potest referre suppositum, sed in negativa refert et significatum et suppositum. Unde sensus affirmativae est, quod esse Deum patrem conveniat personae filii. Negativae vero sensus est, quod esse Deum patrem non tantum removeatur a persona filii, sed etiam a divinitate eius sed hoc irrationabile videtur, cum, secundum philosophum, de eodem de quo est affirmatio, possit etiam esse negatio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 39 a. 5 arg. 1"><a name="30029"><span class="ref">[30029] Iª q. 39 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod nomina essentialia in abstracto significata possint supponere pro persona, ita quod haec sit vera, essentia generat essentiam. Dicit enim Augustinus, VII de Trin., <i>pater et filius sunt una sapientia, quia una essentia; et singillatim sapientia de sapientia, sicut essentia de essentia</i>.</p><p title="I q. 39 a. 5 arg. 2"><a name="30030"><span class="ref">[30030] Iª q. 39 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, generatis nobis vel corruptis, generantur vel corrumpuntur ea quae in nobis sunt. Sed filius generatur. Ergo, cum essentia divina sit in filio, videtur quod essentia divina generetur.</p><p title="I q. 39 a. 5 arg. 3"><a name="30031"><span class="ref">[30031] Iª q. 39 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, idem est Deus et essentia divina, ut ex supra dictis patet. Sed haec est vera, Deus generat Deum, sicut dictum est. Ergo haec est vera, essentia generat essentiam.</p><p title="I q. 39 a. 5 arg. 4"><a name="30032"><span class="ref">[30032] Iª q. 39 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, de quocumque praedicatur aliquid, potest supponere pro illo. Sed essentia divina est pater. Ergo essentia potest supponere pro persona patris. Et sic essentia generat.</p><p title="I q. 39 a. 5 arg. 5"><a name="30033"><span class="ref">[30033] Iª q. 39 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, essentia est res generans, quia est pater, qui est generans. Si igitur essentia non sit generans, erit essentia res generans et non generans, quod est impossibile.</p><p title="I q. 39 a. 5 arg. 6"><a name="30034"><span class="ref">[30034] Iª q. 39 a. 5 arg. 6</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, in IV de Trin., <i>pater est principium totius deitatis</i>. Sed non est principium nisi generando vel spirando. Ergo pater generat vel spirat deitatem.</p><p title="I q. 39 a. 5 s. c."><a name="30035"><span class="ref">[30035] Iª q. 39 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in I de Trin., quod <i>nulla res generat seipsam</i>. Sed si essentia generat essentiam, non generat nisi seipsam, cum nihil sit in Deo, quod distinguatur a divina essentia. Ergo essentia non generat essentiam.</p><p title="I q. 39 a. 5 co."><a name="30036"><span class="ref">[30036] Iª q. 39 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa hoc erravit abbas Ioachim, asserens quod, sicut dicitur, Deus genuit Deum, ita potest dici quod essentia genuit essentiam; considerans quod, propter divinam simplicitatem, non est aliud Deus quam divina essentia. Sed in hoc deceptus fuit, quia ad veritatem locutionum, non solum oportet considerare res significatas, sed etiam modum significandi ut dictum est. Licet autem, secundum re, sit idem Deus quod deitas, non tamen est idem modus significandi utrobique. Nam hoc nomen Deus, quia significat divinam essentiam ut in habente, ex modo suae significationis naturaliter habet quod possit supponere pro persona, et sic ea quae sunt propria personarum, possunt praedicari de hoc nomine Deus, ut dicatur quod Deus est genitus vel generans, sicut dictum est. Sed hoc nomen essentia non habet ex modo suae significationis quod supponat pro persona, quia significat essentiam ut formam abstractam. Et ideo ea quae sunt propria personarum, quibus ab invicem distinguuntur, non possunt essentiae attribui, significaretur enim quod esset distinctio in essentia divina, sicut est distinctio in suppositis.</p><p title="I q. 39 a. 5 ad 1"><a name="30037"><span class="ref">[30037] Iª q. 39 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, ad exprimendam unitatem essentiae et personae, sancti doctores aliquando expressius locuti sunt quam proprietas locutionis patiatur. Unde huiusmodi locutiones non sunt extendendae, sed exponendae, ut scilicet nomina abstracta exponantur per concreta, vel etiam per nomina personalia, ut, cum dicitur, essentia de essentia, vel sapientia de sapientia, sit sensus, filius, qui est essentia et sapientia, est de patre, qui est essentia et sapientia. In his tamen nominibus abstractis est quidam ordo attendendus, quia ea quae pertinent ad actum, magis propinque se habent ad personas, quia actus sunt suppositorum. Unde minus impropria est ista, natura de natura, vel sapientia de sapientia, quam essentia de essentia.</p><p title="I q. 39 a. 5 ad 2"><a name="30038"><span class="ref">[30038] Iª q. 39 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in creaturis generatum non accipit naturam eandem numero quam generans habet, sed aliam numero, quae incipit in eo esse per generationem de novo, et desinit esse per corruptionem, et ideo generatur et corrumpitur per accidens. Sed Deus genitus eandem naturam numero accipit quam generans habet. Et ideo natura divina in filio non generatur, neque per se neque per accidens.</p><p title="I q. 39 a. 5 ad 3"><a name="30039"><span class="ref">[30039] Iª q. 39 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet Deus et divina essentia sint idem secundum rem, tamen, ratione alterius modi significandi, oportet loqui diversimode de utroque.</p><p title="I q. 39 a. 5 ad 4"><a name="30040"><span class="ref">[30040] Iª q. 39 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod essentia divina praedicatur de patre per modum identitatis, propter divinam simplicitatem, nec tamen sequitur quod possit supponere pro patre, propter diversum modum significandi. Ratio autem procederet in illis, quorum unum praedicatur de altero sicut universale de particulari.</p><p title="I q. 39 a. 5 ad 5"><a name="30041"><span class="ref">[30041] Iª q. 39 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod haec est differentia inter nomina substantiva et adiectiva, quia nomina substantiva ferunt suum suppositum, adiectiva vero non, sed rem significatam ponunt circa substantivum. Unde sophistae dicunt quod nomina substantiva supponunt; adiectiva vero non supponunt, sed copulant. Nomina igitur personalia substantiva possunt de essentia praedicari, propter identitatem rei, neque sequitur quod proprietas personalis distinctam determinet essentiam; sed ponitur circa suppositum importatum per nomen substantivum. Sed notionalia et personalia adiectiva non possunt praedicari de essentia, nisi aliquo substantivo adiuncto. Unde non possumus dicere quod essentia est generans. Possumus tamen dicere quod essentia est res generans, vel Deus generans, si res et Deus supponant pro persona, non autem si supponant pro essentia. Unde non est contradictio, si dicatur quod essentia est res generans, et res non generans, quia primo res tenetur pro persona, secundo pro essentia.</p><p title="I q. 39 a. 5 ad 6"><a name="30042"><span class="ref">[30042] Iª q. 39 a. 5 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod deitas, inquantum est una in pluribus suppositis, habet quandam convenientiam cum forma nominis collectivi. Unde cum dicitur, pater est principium totius deitatis, potest sumi pro universitate personarum; inquantum scilicet, in omnibus personis divinis, ipse est principium. Nec oportet quod sit principium sui ipsius, sicut aliquis de populo dicitur rector totius populi, non tamen sui ipsius. Vel potest dici quod est principium totius deitatis, non quia eam generet et spiret, sed quia eam, generando et spirando, communicat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 39 a. 6 arg. 1"><a name="30043"><span class="ref">[30043] Iª q. 39 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod personae non possint praedicari de nominibus essentialibus concretis, ut dicatur, Deus est tres personae, vel est Trinitas. Haec enim est falsa, homo est omnis homo, quia pro nullo suppositorum verificari potest, neque enim Socrates est omnis homo, neque Plato, neque aliquis alius. Sed similiter ista, Deus est Trinitas, pro nullo suppositorum naturae divinae verificari potest, neque enim pater est Trinitas, neque filius, neque spiritus sanctus. Ergo haec est falsa, Deus est Trinitas.</p><p title="I q. 39 a. 6 arg. 2"><a name="30044"><span class="ref">[30044] Iª q. 39 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, inferiora non praedicantur de suis superioribus nisi accidentali praedicatione, ut cum dico, animal est homo, accidit enim animali esse hominem. Sed hoc nomen Deus se habet ad tres personas sicut commune ad inferiora, ut Damascenus dicit. Ergo videtur quod nomina personarum non possint praedicari de hoc nomine Deus, nisi accidentaliter.</p><p title="I q. 39 a. 6 s. c."><a name="30045"><span class="ref">[30045] Iª q. 39 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in sermone de fide, <i>credimus unum Deum unam esse divini nominis Trinitatem</i>.</p><p title="I q. 39 a. 6 co."><a name="30046"><span class="ref">[30046] Iª q. 39 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, licet nomina personalia vel notionalia adiectiva non possint praedicari de essentia; tamen substantiva possunt, propter realem identitatem essentiae et personae. Essentia autem divina non solum idem est realiter cum una persona, sed cum tribus. Unde et una persona, et duae, et tres possunt de essentia praedicari; ut si dicamus, essentia est pater et filius et spiritus sanctus. Et quia hoc nomen Deus per se habet quod supponat pro essentia, ut dictum est, ideo, sicut haec est vera, essentia est tres personae, ita haec est vera, Deus est tres personae.</p><p title="I q. 39 a. 6 ad 1"><a name="30047"><span class="ref">[30047] Iª q. 39 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, hoc nomen homo per se habet supponere pro persona; sed ex adiuncto habet quod stet pro natura communi. Et ideo haec est falsa, homo est omnis homo, quia pro nullo supposito verificari potest. Sed hoc nomen Deus per se habet quod stet pro essentia. Unde, licet pro nullo suppositorum divinae naturae haec sit vera, Deus est Trinitas, est tamen vera pro essentia. Quod non attendens, Porretanus eam negavit.</p><p title="I q. 39 a. 6 ad 2"><a name="30048"><span class="ref">[30048] Iª q. 39 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum dicitur, Deus vel divina essentia est pater, est praedicatio per identitatem, non autem sicut inferioris de superiori, quia in divinis non est universale et singulare. Unde, sicut est per se ista, pater est Deus, ita et ista, Deus est pater; et nullo modo per accidens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 39 a. 7 arg. 1"><a name="30049"><span class="ref">[30049] Iª q. 39 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod nomina essentialia non sint approprianda personis. Quod enim potest vergere in errorem fidei, vitandum est in divinis, quia, ut Hieronymus dicit, <i>ex verbis inordinate prolatis incurritur haeresis</i>. Sed ea quae sunt communia tribus personis appropriare alicui, potest vergere in errorem fidei, quia potest intelligi quod vel illi tantum personae conveniant cui appropriantur; vel quod magis conveniant ei quam aliis. Ergo essentialia attributa non sunt approprianda personis.</p><p title="I q. 39 a. 7 arg. 2"><a name="30050"><span class="ref">[30050] Iª q. 39 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, essentialia attributa, in abstracto significata, significant per modum formae. Sed una persona non se habet ad aliam ut forma, cum forma ab eo cuius est forma, supposito non distinguatur. Ergo essentialia attributa, maxime in abstracto significata, non debent appropriari personis.</p><p title="I q. 39 a. 7 arg. 3"><a name="30051"><span class="ref">[30051] Iª q. 39 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, proprium prius est appropriato, proprium enim est de ratione appropriati. Sed essentialia attributa, secundum modum intelligendi, sunt priora personis, sicut commune est prius proprio. Ergo essentialia attributa non debent esse appropriata.</p><p title="I q. 39 a. 7 s. c."><a name="30052"><span class="ref">[30052] Iª q. 39 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod apostolus dicit, I Cor. I, <i>Christum, Dei virtutem et Dei sapientiam</i>.</p><p title="I q. 39 a. 7 co."><a name="30053"><span class="ref">[30053] Iª q. 39 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, ad manifestationem fidei, conveniens fuit essentialia attributa personis appropriari. Licet enim Trinitas personarum demonstratione probari non possit, ut supra dictum est, convenit tamen ut per aliqua magis manifesta declaretur. Essentialia vero attributa sunt nobis magis manifesta secundum rationem, quam propria personarum, quia ex creaturis, ex quibus cognitionem accipimus, possumus per certitudinem devenire in cognitionem essentialium attributorum; non autem in cognitionem personalium proprietatum, ut supra dictum est. Sicut igitur similitudine vestigii vel imaginis in creaturis inventa utimur ad manifestationem divinarum personarum, ita et essentialibus attributis. Et haec manifestatio personarum per essentialia attributa, appropriatio nominatur. Possunt autem manifestari personae divinae per essentialia attributa dupliciter. Uno modo, per viam similitudinis, sicut ea quae pertinent ad intellectum, appropriantur filio, qui procedit per modum intellectus ut verbum. Alio modo, per modum dissimilitudinis, sicut potentia appropriatur patri, ut Augustinus dicit, quia apud nos patres solent esse propter senectutem infirmi; ne tale aliquid suspicemur in Deo.</p><p title="I q. 39 a. 7 ad 1"><a name="30054"><span class="ref">[30054] Iª q. 39 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod essentialia attributa non sic appropriantur personis ut eis esse propria asserantur, sed ad manifestandum personas per viam similitudinis vel dissimilitudinis, ut dictum est. Unde nullus error fidei sequitur, sed magis manifestatio veritatis.</p><p title="I q. 39 a. 7 ad 2"><a name="30055"><span class="ref">[30055] Iª q. 39 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, si sic appropriarentur essentialia attributa personis, quod essent eis propria, sequeretur quod una persona se haberet ad aliam in habitudine formae. Quod excludit Augustinus, in VII de Trin., ostendens quod pater non est sapiens sapientia quam genuit, quasi solus filius sit sapientia; ut sic pater et filius simul tantum possint dici sapiens, non autem pater sine filio. Sed filius dicitur sapientia patris, quia est sapientia de patre sapientia, uterque enim per se est sapientia, et simul ambo una sapientia. Unde pater non est sapiens sapientia quam genuit, sed sapientia quae est sua essentia.</p><p title="I q. 39 a. 7 ad 3"><a name="30056"><span class="ref">[30056] Iª q. 39 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet essentiale attributum, secundum rationem propriam, sit prius quam persona, secundum, modum intelligendi; tamen, inquantum habet rationem appropriati, nihil prohibet proprium personae esse prius quam appropriatum. Sicut color posterior est corpore, inquantum est corpus, prius tamen est naturaliter corpore albo, inquantum est album.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 39 a. 8 arg. 1"><a name="30057"><span class="ref">[30057] Iª q. 39 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter a sacris doctoribus sint essentialia personis attributa. Dicit enim Hilarius, in II de Trin., <i>aeternitas est in patre, species in imagine, usus in munere</i>. In quibus verbis ponit tria nomina propria personarum, scilicet nomen patris; et nomen imaginis, quod est proprium filio, ut supra dictum est; et nomen muneris, sive doni, quod est proprium spiritus sancti, ut supra habitum est. Ponit etiam tria appropriata, nam aeternitatem appropriat patri, speciem filio, usum spiritui sancto. Et videtur quod irrationabiliter. Nam aeternitas importat durationem essendi, species vero est essendi principium, usus vero ad operationem pertinere videtur. Sed essentia et operatio nulli personae appropriari inveniuntur. Ergo inconvenienter videntur ista appropriata personis.</p><p title="I q. 39 a. 8 arg. 2"><a name="30058"><span class="ref">[30058] Iª q. 39 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus in I de Doctr. Christ., sic dicit, <i>in patre est unitas, in filio aequalitas, in spiritu sancto unitatis aequalitatisque concordia</i>. Et videtur quod inconvenienter. Quia una persona non denominatur formaliter per id quod appropriatur alteri, non enim est sapiens pater sapientia genita, ut dictum est. Sed, sicut ibidem subditur, <i>tria haec unum omnia sunt propter patrem, aequalia omnia propter filium, connexa omnia propter spiritum sanctum</i>. Non ergo convenienter appropriantur personis.</p><p title="I q. 39 a. 8 arg. 3"><a name="30059"><span class="ref">[30059] Iª q. 39 a. 8 arg. 3</span></a> Item, secundum Augustinum, patri attribuitur potentia, filio sapientia, spiritui sancto bonitas. Et videtur hoc esse inconveniens. Nam virtus ad potentiam pertinet. Virtus autem invenitur appropriari filio, secundum illud I ad Cor. I, <i>Christum, Dei virtutem</i>; et etiam spiritui sancto, secundum illud Luc. VI, <i>virtus de illo exibat, et sanabat omnes</i>. Non ergo potentia patri est approprianda.</p><p title="I q. 39 a. 8 arg. 4"><a name="30060"><span class="ref">[30060] Iª q. 39 a. 8 arg. 4</span></a> Item, Augustinus, in libro de Trin., dicit, <i>non confuse accipiendum est quod ait apostolus, ex ipso, et per ipsum, et in ipso - ex ipso dicens propter patrem; per ipsum propter filium; in ipso propter spiritum sanctum</i>. Sed videtur quod inconvenienter. Quia per hoc quod dicit in ipso, videtur importari habitudo causae finalis, quae est prima causarum. Ergo ista habitudo causae deberet appropriari patri, qui est principium non de principio.</p><p title="I q. 39 a. 8 arg. 5"><a name="30061"><span class="ref">[30061] Iª q. 39 a. 8 arg. 5</span></a> Item, invenitur veritas appropriari filio, secundum illud Ioan. XIV, <i>ego sum via, veritas et vita</i>. Et similiter liber vitae, secundum illud Psalmi XXXIX, <i>in capite libri scriptum est de me</i>, Glossa, idest apud patrem, qui est caput meum. Et similiter hoc quod dico, qui est, quia super illud Isa. LXV, <i>ecce ego, ad gentes</i>, dicit Glossa, <i>filius loquitur, qui dixit Moysi, ego sum qui sum</i>. Sed videtur quod propria sint filii, et non appropriata. <i>Nam veritas</i>, secundum Augustinum, in libro de vera religione, <i>est summa similitudo principii, absque omni dissimilitudine</i>, et sic videtur quod proprie conveniat filio, qui habet principium. Liber etiam vitae videtur proprium aliquid esse, quia significat ens ab alio, omnis enim liber ab aliquo scribitur. Hoc etiam ipsum qui est videtur esse proprium filio. Quia si, cum Moysi dicitur, ego sum qui sum, loquitur Trinitas, ergo Moyses poterat dicere, ille qui est pater et filius et spiritus sanctus, misit me ad vos. Ergo et ulterius dicere poterat, ille qui est pater et filius et spiritus sanctus, misit me ad vos, demonstrando certam personam. Hoc autem est falsum, quia nulla persona est pater et filius et spiritus sanctus. Non ergo potest esse commune Trinitati, sed est proprium filii.</p><p title="I q. 39 a. 8 co."><a name="30062"><span class="ref">[30062] Iª q. 39 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod intellectus noster, qui ex creaturis in Dei cognitionem manuducitur, oportet quod Deum consideret secundum modum quem ex creaturis assumit. In consideratione autem alicuius creaturae, quatuor per ordinem nobis occurrunt. Nam primo, consideratur res ipsa absolute, inquantum est ens quoddam. Secunda autem consideratio rei est, inquantum est una. Tertia consideratio rei est, secundum quod inest ei virtus ad operandum et ad causandum. Quarta autem consideratio rei est, secundum habitudinem quam habet ad causata. Unde haec etiam quadruplex consideratio circa Deum nobis occurrit. Secundum igitur primam considerationem, qua consideratur absolute Deus secundum esse suum, sic sumitur appropriatio Hilarii, secundum quam aeternitas appropriatur patri, species filio, usus spiritui sancto. Aeternitas enim, inquantum significat esse non principiatum, similitudinem habet cum proprio patris, qui est principium non de principio. Species autem, sive pulchritudo, habet similitudinem cum propriis filii. Nam ad pulchritudinem tria requiruntur. Primo quidem, integritas sive perfectio, quae enim diminuta sunt, hoc ipso turpia sunt. Et debita proportio sive consonantia. Et iterum claritas, unde quae habent colorem nitidum, pulchra esse dicuntur. Quantum igitur ad primum, similitudinem habet cum proprio filii, inquantum est filius habens in se vere et perfecte naturam patris. Unde, ad hoc innuendum, Augustinus in sua expositione dicit, ubi, scilicet in filio, summa et prima vita est, et cetera. Quantum vero ad secundum, convenit cum proprio filii, inquantum est imago expressa patris. Unde videmus quod aliqua imago dicitur esse pulchra, si perfecte repraesentat rem, quamvis turpem. Et hoc tetigit Augustinus cum dicit, ubi est tanta convenientia, et prima aequalitas, et cetera. Quantum vero ad tertium, convenit cum proprio filii, inquantum est verbum, quod quidem lux est, et splendor intellectus, ut Damascenus dicit. Et hoc tangit Augustinus cum dicit, <i>tanquam verbum perfectum cui non desit aliquid, et ars quaedam omnipotentis Dei,</i> et cetera. Usus autem habet similitudinem cum propriis spiritus sancti, largo modo accipiendo usum, secundum quod uti comprehendit sub se etiam frui; prout uti est assumere aliquid in facultatem voluntatis, et frui est cum gaudio uti, ut Augustinus, X de Trin., dicit. Usus ergo quo pater et filius se invicem fruuntur, convenit cum proprio spiritus sancti, inquantum est amor. Et hoc est quod Augustinus dicit, <i>illa dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo, usus ab illo appellatus est</i>. Usus vero quo nos fruimur Deo, similitudinem habet cum proprio spiritus sancti, inquantum est donum. Et hoc ostendit Augustinus cum dicit, <i>est in Trinitate spiritus sanctus, genitoris genitique suavitas, ingenti largitate atque ubertate nos perfundens</i>. Et sic patet quare aeternitas, species et usus personis attribuantur vel approprientur, non autem essentia vel operatio. Quia in ratione horum, propter sui communitatem, non invenitur aliquid similitudinem habens cum propriis personarum. Secunda vero consideratio Dei est, inquantum consideratur ut unus. Et sic Augustinus patri appropriat unitatem, filio aequalitatem, spiritui sancto concordiam sive connexionem. Quae quidem tria unitatem importare manifestum est, sed differenter. Nam unitas dicitur absolute, non praesupponens aliquid aliud. Et ideo appropriatur patri, qui non praesupponit aliquam personam, cum sit principium non de principio. Aequalitas autem importat unitatem in respectu ad alterum, nam aequale est quod habet unam quantitatem cum alio. Et ideo aequalitas appropriatur filio, qui est principium de principio. Connexio autem importat unitatem aliquorum duorum. Unde appropriatur spiritui sancto, inquantum est a duobus. Ex quo etiam intelligi potest quod dicit Augustinus, <i>tria esse unum propter patrem, aequalia propter filium, connexa propter spiritum sanctum</i>. Manifestum est enim quod illi attribuitur unumquodque, in quo primo invenitur, sicut omnia inferiora dicuntur vivere propter animam vegetabilem, in qua primo invenitur ratio vitae in istis inferioribus. Unitas autem statim invenitur in persona patris, etiam, per impossibile, remotis aliis personis. Et ideo aliae personae a patre habent unitatem. Sed remotis aliis personis, non invenitur aequalitas in patre, sed statim, posito filio, invenitur aequalitas. Et ideo dicuntur omnia aequalia propter filium, non quod filius sit principium aequalitatis patri; sed quia, nisi esset patri aequalis filius, pater aequalis non posset dici. Aequalitas enim eius primo consideratur ad filium, hoc enim ipsum quod spiritus sanctus patri aequalis est, a filio habet. Similiter, excluso spiritu sancto, qui est duorum nexus, non posset intelligi unitas connexionis inter patrem et filium. Et ideo dicuntur omnia esse connexa propter spiritum sanctum, quia, posito spiritu sancto, invenitur unde pater et filius possint dici connexi. Secundum vero tertiam considerationem, qua in Deo sufficiens virtus consideratur ad causandum, sumitur tertia appropriatio, scilicet potentiae, sapientiae et bonitatis. Quae quidem appropriatio fit et secundum rationem similitudinis, si consideretur quod in divinis personis est, et secundum rationem dissimilitudinis, si consideretur quod in creaturis est. Potentia enim habet rationem principii. Unde habet similitudinem cum patre caelesti, qui est principium totius divinitatis. Deficit autem interdum patri terreno, propter senectutem. Sapientia vero similitudinem habet cum filio caelesti, inquantum est verbum, quod nihil aliud est quam conceptus sapientiae. Deficit autem interdum filio terreno, propter temporis paucitatem. Bonitas autem, cum sit ratio et obiectum amoris, habet similitudinem cum spiritu divino, qui est amor. Sed repugnantiam habere videtur ad spiritum terrenum, secundum quod importat violentam quandam impulsionem; prout dicitur Isa. XXV, <i>spiritus robustorum quasi turbo impellens parietem</i>. Virtus autem appropriatur filio et spiritui sancto, non secundum quod virtus dicitur ipsa potentia rei, sed secundum quod interdum virtus dicitur id quod a potentia rei procedit, prout dicimus aliquod virtuosum factum esse virtutem alicuius agentis. Secundum vero quartam considerationem, prout consideratur Deus in habitudine ad suos effectus, sumitur illa appropriatio ex quo, per quem, et in quo. Haec enim praepositio ex importat quandoque quidem habitudinem causae materialis, quae locum non habet in divinis, aliquando vero habitudinem causae efficientis. Quae quidem competit Deo ratione suae potentiae activae, unde et appropriatur patri, sicut et potentia. Haec vero praepositio per designat quidem quandoque causam mediam; sicut dicimus quod faber operatur per martellum. Et sic ly per quandoque non est appropriatum, sed proprium filii, secundum illud Ioan. I, <i>omnia per ipsum facta sunt</i>; non quia filius sit instrumentum, sed quia ipse est principium de principio. Quandoque vero designat habitudinem formae per quam agens operatur; sicut dicimus quod artifex operatur per artem. Unde, sicut sapientia et ars appropriantur filio, ita et ly per quem. Haec vero praepositio in denotat proprie habitudinem continentis. Continet autem Deus res dupliciter. Uno modo, secundum suas similitudines; prout scilicet res dicuntur esse in Deo, inquantum sunt in eius scientia. Et sic hoc quod dico in ipso, esset appropriandum filio. Alio vero modo continentur res a Deo, inquantum Deus sua bonitate eas conservat et gubernat, ad finem convenientem adducendo. Et sic ly in quo appropriatur spiritui sancto, sicut et bonitas. Nec oportet quod habitudo causae finalis, quamvis sit prima causarum, approprietur patri, qui est principium non de principio, quia personae divinae, quarum pater est principium, non procedunt ut ad finem, cum quaelibet illarum sit ultimus finis; sed naturali processione, quae magis ad rationem naturalis potentiae pertinere videtur.</p><p title="I q. 39 a. 8 ad 1"><a name="30063"><span class="ref">[30063] Iª q. 39 a. 8 ad 1</span></a> Ad illud vero quod de aliis quaeritur, dicendum quod veritas, cum pertineat ad intellectum, ut supra dictum est, appropriatur filio, non tamen est proprium eius. Quia veritas, ut supra dictum est, considerari potest prout est in intellectu, vel prout est in re. Sicut igitur intellectus et res essentialiter sumpta sunt essentialia et non personalia, ita et veritas. Definitio autem Augustini inducta, datur de veritate secundum quod appropriatur filio. Liber autem vitae in recto quidem importat notitiam, sed in obliquo vitam, est enim, ut supra dictum est, notitia Dei de his qui habituri sunt vitam aeternam. Unde appropriatur filio, licet vita approprietur spiritui sancto, inquantum importat quendam interiorem motum, et sic convenit cum proprio spiritus sancti, inquantum est amor. Esse autem scriptum ab alio, non est de ratione libri inquantum est liber; sed inquantum est quoddam artificiatum. Unde non importat originem, neque est personale, sed appropriatum personae. Ipsum autem qui est appropriatur personae filii, non secundum propriam rationem, sed ratione adiuncti, inquantum scilicet in locutione Dei ad Moysen, praefigurabatur liberatio humani generis, quae facta est per filium. Sed tamen, secundum quod ly qui sumitur relative, posset referre interdum personam filii, et sic sumeretur personaliter, ut puta si dicatur, filius est genitus qui est; sicut et Deus genitus personale est. Sed infinite sumptum est essentiale. Et licet hoc pronomen iste, grammatice loquendo, ad aliquam certam personam videatur pertinere; tamen quaelibet res demonstrabilis, grammatice loquendo, persona dici potest, licet secundum rei naturam non sit persona; dicimus enim iste lapis, et iste asinus. Unde et, grammatice loquendo, essentia divina, secundum quod significatur et supponitur per hoc nomen Deus, potest demonstrari hoc pronomine iste; secundum illud Exod. XV, <i>iste Deus meus, et glorificabo eum</i>.</p></div></div><div class="q" id="q40"><h2>Quaestio 40</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 40 pr."><a name="30064"><span class="ref">[30064] Iª q. 40 pr.</span></a> Deinde quaeritur de personis in comparatione ad relationes sive proprietates. Et quaeruntur quatuor. Primo, utrum relatio sit idem quod persona. Secundo, utrum relationes distinguant et constituant personas. Tertio, utrum, abstractis per intellectum relationibus a personis, remaneant hypostases distinctae. Quarto, utrum relationes, secundum intellectum, praesupponant actus personarum, vel e converso.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 40 a. 1 arg. 1"><a name="30065"><span class="ref">[30065] Iª q. 40 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod in divinis non sit idem relatio quod persona. Quaecumque enim sunt idem, multiplicato uno eorum, multiplicatur et aliud. Sed contingit in una persona esse plures relationes, sicut in persona patris est paternitas et communis spiratio, et iterum unam relationem in duabus personis esse, sicut communis spiratio est in patre et filio. Ergo relatio non est idem quod persona.</p><p title="I q. 40 a. 1 arg. 2"><a name="30066"><span class="ref">[30066] Iª q. 40 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil est in seipso, secundum philosophum, in IV Physic. Sed relatio est in persona. Nec potest dici quod ratione identitatis, quia sic esset etiam in essentia. Ergo relatio sive proprietas et persona non sunt idem in divinis.</p><p title="I q. 40 a. 1 arg. 3"><a name="30067"><span class="ref">[30067] Iª q. 40 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quaecumque sunt idem, ita se habent, quod quidquid praedicatur de uno, praedicatur et de alio. Non autem quidquid praedicatur de persona, praedicatur de proprietate. Dicimus enim quod pater generat, sed non dicimus quod paternitas sit generans. Ergo proprietas non est idem quod persona in divinis.</p><p title="I q. 40 a. 1 s. c."><a name="30068"><span class="ref">[30068] Iª q. 40 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, in divinis non differt quod est et quo est, ut habetur a Boetio in libro de Hebd. Sed pater paternitate est pater. Ergo pater idem est quod paternitas. Et eadem ratione aliae proprietates idem sunt cum personis.</p><p title="I q. 40 a. 1 co."><a name="30069"><span class="ref">[30069] Iª q. 40 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa hoc aliqui diversimode opinati sunt. Quidam enim dixerunt proprietates neque esse personas, neque in personis. Qui fuerunt moti ex modo significandi relationum, quae quidem non significant ut in aliquo, sed magis ut ad aliquid. Unde dixerunt relationes esse assistentes, sicut supra expositum est. Sed quia relatio, secundum quod est quaedam res in divinis, est ipsa essentia; essentia autem idem est quod persona, ut ex dictis patet; oportet quod relatio sit idem quod persona. Hanc igitur identitatem alii considerantes, dixerunt proprietates quidem esse personas, non autem in personis, quia non ponebant proprietates in divinis nisi secundum modum loquendi, ut supra dictum est. Necesse est autem ponere proprietates in divinis, ut supra ostendimus. Quae quidem significantur in abstracto, ut quaedam formae personarum. Unde, cum de ratione formae sit, quod sit in eo cuius est forma, oportet dicere proprietates esse in personis, et eas tamen esse personas; sicut essentiam esse in Deo dicimus, quae tamen est Deus.</p><p title="I q. 40 a. 1 ad 1"><a name="30070"><span class="ref">[30070] Iª q. 40 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod persona et proprietas sunt idem re, differunt tamen secundum rationem. Unde non oportet quod, multiplicato uno, multiplicetur reliquum. Considerandum tamen est quod, propter divinam simplicitatem, consideratur duplex realis identitas in divinis eorum quae differunt in rebus creatis. Quia enim divina simplicitas excludit compositionem formae et materiae, sequitur quod in divinis idem est abstractum et concretum, ut deitas et Deus. Quia vero divina simplicitas excludit compositionem subiecti et accidentis, sequitur quod quidquid attribuitur Deo, est eius essentia, et propter hoc sapientia et virtus idem sunt in Deo, quia ambo sunt in divina essentia. Et secundum hanc duplicem rationem identitatis, proprietas in divinis est idem cum persona. Nam proprietates personales sunt idem cum personis, ea ratione qua abstractum est idem cum concreto. Sunt enim ipsae personae subsistentes; ut paternitas est ipse pater, et filiatio filius, et processio spiritus sanctus. Proprietates autem non personales sunt idem cum personis secundum aliam rationem identitatis, qua omne illud quod attribuitur Deo, est eius essentia. Sic igitur communis spiratio est idem cum persona patris et cum persona filii, non quod sit una persona per se subsistens; sed, sicut una essentia est in duabus personis, ita et una proprietas, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 40 a. 1 ad 2"><a name="30071"><span class="ref">[30071] Iª q. 40 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod proprietates dicuntur esse in essentia, per modum identitatis tantum. In personis autem dicuntur esse per modum identitatis, non quidem secundum rem tantum, sed quantum ad modum significandi, sicut forma in supposito. Et ideo proprietates determinant et distinguunt personas, non autem essentiam.</p><p title="I q. 40 a. 1 ad 3"><a name="30072"><span class="ref">[30072] Iª q. 40 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod participia et verba notionalia significant actus notionales. Actus autem suppositorum sunt. Proprietates autem non significantur ut supposita, sed ut formae suppositorum. Et ideo modus significandi repugnat, ut participia et verba notionalia de proprietatibus praedicentur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 40 a. 2 arg. 1"><a name="30073"><span class="ref">[30073] Iª q. 40 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod personae non distinguantur per relationes. Simplicia enim seipsis distinguuntur. Sed personae divinae sunt maxime simplices. Ergo distinguuntur seipsis, et non relationibus.</p><p title="I q. 40 a. 2 arg. 2"><a name="30074"><span class="ref">[30074] Iª q. 40 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, nulla forma distinguitur nisi secundum suum genus, non enim album a nigro distinguitur nisi secundum qualitatem. Sed hypostasis significat individuum in genere substantiae. Non ergo relationibus hypostases distingui possint.</p><p title="I q. 40 a. 2 arg. 3"><a name="30075"><span class="ref">[30075] Iª q. 40 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, absolutum est prius quam relativum. Sed prima distinctio est distinctio divinarum personarum. Ergo divinae personae non distinguuntur relationibus.</p><p title="I q. 40 a. 2 arg. 4"><a name="30076"><span class="ref">[30076] Iª q. 40 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, id quod praesupponit distinctionem, non potest esse primum distinctionis principium. Sed relatio praesupponit distinctionem, cum in eius definitione ponatur, esse enim relativi est ad aliud se habere. Ergo primum principium distinctivum in divinis non potest esse relatio.</p><p title="I q. 40 a. 2 s. c."><a name="30077"><span class="ref">[30077] Iª q. 40 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Boetius dicit, in libro de Trin., quod sola relatio multiplicat Trinitatem divinarum personarum.</p><p title="I q. 40 a. 2 co."><a name="30078"><span class="ref">[30078] Iª q. 40 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in quibuscumque pluribus invenitur aliquid commune, oportet quaerere aliquid distinctivum. Unde, cum tres personae conveniant secundum essentiae unitatem, necesse est quaerere aliquid quo distinguantur, ad hoc quod plures sint. Inveniuntur autem in divinis personis duo secundum quae differunt, scilicet origo, et relatio. Quae quidem quamvis re non differant, differunt tamen secundum modum significandi, nam origo significatur per modum actus, ut generatio; relatio vero per modum formae, ut paternitas. Quidam igitur, attendentes quod relatio consequitur actum, dixerunt quod hypostases in divinis distinguuntur per originem; ut dicamus quod pater distinguitur a filio, inquantum ille generat et hic est genitus. Relationes autem sive proprietates manifestant consequenter hypostasum sive personarum distinctiones, sicut et in creaturis proprietates manifestant distinctiones individuorum, quae fiunt per materialia principia. Sed hoc non potest stare, propter duo. Primo quidem, quia ad hoc quod aliqua duo distincta intelligantur, necesse est eorum distinctionem intelligi per aliquid intrinsecum utrique; sicut in rebus creatis vel per materiam, vel per formam. Origo autem alicuius rei non significatur ut aliquid intrinsecum, sed ut via quaedam a re vel ad rem, sicut generatio significatur ut via quaedam ad rem genitam, et ut progrediens a generante. Unde non potest esse quod res genita et generans distinguantur sola generatione, sed oportet intelligere tam in generante quam in genito ea quibus ab invicem distinguuntur. In persona autem divina non est aliud intelligere nisi essentiam et relationem sive proprietatem. Unde, cum in essentia conveniant, relinquitur quod per relationes personae ab invicem distinguantur. Secundo, quia distinctio in divinis personis non est sic intelligenda, quasi aliquid commune dividatur, quia essentia communis remanet indivisa, sed oportet quod ipsa distinguentia constituant res distinctas. Sic autem relationes vel proprietates distinguunt vel constituunt hypostases vel personas, inquantum sunt ipsae personae subsistentes, sicut paternitas est pater, et filiatio est filius, eo quod in divinis non differt abstractum et concretum. Sed contra rationem originis est, quod constituat hypostasim vel personam. Quia origo active significata, significatur ut progrediens a persona subsistente, unde praesupponit eam. Origo autem passive significata, ut nativitas, significatur ut via ad personam subsistentem; et nondum ut eam constituens. Unde melius dicitur quod personae seu hypostases distinguantur relationibus, quam per originem. Licet enim distinguantur utroque modo, tamen prius et principalius per relationes, secundum modum intelligendi. Unde hoc nomen pater non solum significat proprietatem, sed etiam hypostasim, sed hoc nomen genitor, vel generans, significat tantum proprietatem. Quia hoc nomen pater significat relationem, quae est distinctiva et constitutiva hypostasis, hoc autem nomen generans, vel genitus, significat originem, quae non est distinctiva et constitutiva hypostasis.</p><p title="I q. 40 a. 2 ad 1"><a name="30079"><span class="ref">[30079] Iª q. 40 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod personae sunt ipsae relationes subsistentes. Unde non repugnat simplicitati divinarum personarum, quod relationibus distinguantur.</p><p title="I q. 40 a. 2 ad 2"><a name="30080"><span class="ref">[30080] Iª q. 40 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod personae divinae non distinguuntur in esse in quo subsistunt, neque in aliquo absoluto, sed solum secundum id quod ad aliquid dicuntur. Unde ad earum distinctionem sufficit relatio.</p><p title="I q. 40 a. 2 ad 3"><a name="30081"><span class="ref">[30081] Iª q. 40 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod quanto distinctio prior est, tanto propinquior est unitati. Et ideo debet esse minima. Et ideo distinctio personarum non debet esse nisi per id quod minimum distinguit, scilicet per relationem.</p><p title="I q. 40 a. 2 ad 4"><a name="30082"><span class="ref">[30082] Iª q. 40 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod relatio praesupponit distinctionem suppositorum, quando est accidens, sed si relatio sit subsistens, non praesupponit, sed secum fert distinctionem. Cum enim dicitur quod relativi esse est ad aliud se habere, per ly aliud intelligitur correlativum, quod non est prius, sed simul natura.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 40 a. 3 arg. 1"><a name="30083"><span class="ref">[30083] Iª q. 40 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod, abstractis per intellectum proprietatibus seu relationibus a personis, adhuc remaneant hypostases. Id enim ad quod aliquid se habet ex additione, potest intelligi remoto eo quod sibi additur, sicut homo se habet ad animal ex additione, et potest intelligi animal remoto rationali. Sed persona se habet ex additione ad hypostasim, est enim persona hypostasis proprietate distincta ad dignitatem pertinente. Ergo, remota proprietate personali a persona, intelligitur hypostasis.</p><p title="I q. 40 a. 3 arg. 2"><a name="30084"><span class="ref">[30084] Iª q. 40 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, pater non ab eodem habet quod sit pater, et quod sit aliquis. Cum enim paternitate sit pater, si paternitate esset aliquis, sequeretur quod filius, in quo non est paternitas, non esset aliquis. Remota ergo per intellectum paternitate a patre, adhuc remanet quod sit aliquis; quod est esse hypostasim. Ergo, remota proprietate a persona, remanet hypostasis.</p><p title="I q. 40 a. 3 arg. 3"><a name="30085"><span class="ref">[30085] Iª q. 40 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, V de Trin., <i>non hoc est dicere ingenitum, quod est dicere patrem, quia etsi filium non genuisset, nihil prohiberet eum dicere ingenitum</i>. Sed si filium non genuisset, non inesset ei paternitas. Ergo, remota paternitate, adhuc remanet hypostasis patris ut ingenita.</p><p title="I q. 40 a. 3 s. c."><a name="30086"><span class="ref">[30086] Iª q. 40 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Hilarius dicit, IV de Trin., <i>nihil habet filius nisi natum</i>. Nativitate autem est filius. Ergo, remota filiatione, non remanet hypostasis filii. Et eadem ratio est de aliis personis.</p><p title="I q. 40 a. 3 co."><a name="30087"><span class="ref">[30087] Iª q. 40 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod duplex fit abstractio per intellectum. Una quidem, secundum quod universale abstrahitur a particulari, ut animal ab homine. Alia vero, secundum quod forma abstrahitur a materia; sicut forma circuli abstrahitur per intellectum ab omni materia sensibili. Inter has autem abstractiones haec est differentia, quod in abstractione quae fit secundum universale et particulare, non remanet id a quo fit abstractio, remota enim ab homine differentia rationali, non remanet in intellectu homo, sed solum animal. In abstractione vero quae attenditur secundum formam et materiam, utrumque manet in intellectu, abstrahendo enim formam circuli ab aere, remanet seorsum in intellectu nostro et intellectus circuli et intellectus aeris. Quamvis autem in divinis non sit universale neque particulare, nec forma et materia, secundum rem; tamen, secundum modum significandi, invenitur aliqua similitudo horum in divinis; secundum quem modum Damascenus dicit quod <i>commune est substantia, particulare vero hypostasis</i>. Si igitur loquamur de abstractione quae fit secundum universale et particulare, remotis proprietatibus, remanet in intellectu essentia communis, non autem hypostasis patris, quae est quasi particulare. Si vero loquamur secundum modum abstractionis formae a materia, remotis proprietatibus non personalibus, remanet intellectus hypostasum et personarum, sicut, remoto per intellectum a patre quod sit ingenitus vel spirans, remanet hypostasis vel persona patris. Sed remota proprietate personali per intellectum, tollitur intellectus hypostasis. Non enim proprietates personales sic intelliguntur advenire hypostasibus divinis, sicut forma subiecto praeexistenti, sed ferunt secum sua supposita, inquantum sunt ipsae personae subsistentes, sicut paternitas est ipse pater, hypostasis enim significat aliquid distinctum in divinis, cum hypostasis sit substantia individua. Cum igitur relatio sit quae distinguit hypostases et constituit eas, ut dictum est, relinquitur quod, relationibus personalibus remotis per intellectum, non remaneant hypostases. Sed, sicut dictum est, aliqui dicunt quod hypostases in divinis non distinguuntur per relationes, sed per solam originem; ut intelligatur pater esse hypostasis quaedam per hoc, quod non est ab alio; filius autem per hoc, quod est ab alio per generationem. Sed relationes advenientes quasi proprietates ad dignitatem pertinentes, constituunt rationem personae, unde et personalitates dicuntur. Unde, remotis huiusmodi relationibus per intellectum, remanent quidem hypostases, sed non personae. Sed hoc non potest esse, propter duo. Primo, quia relationes distinguunt et constituunt hypostases, ut ostensum est. Secundo, quia omnis hypostasis naturae rationalis est persona, ut patet per definitionem Boetii, dicentis quod persona est rationalis naturae individua substantia. Unde, ad hoc quod esset hypostasis et non persona, oporteret abstrahi ex parte naturae rationalitatem; non autem ex parte personae proprietatem.</p><p title="I q. 40 a. 3 ad 1"><a name="30088"><span class="ref">[30088] Iª q. 40 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod persona non addit supra hypostasim proprietatem distinguentem absolute, sed proprietatem distinguentem ad dignitatem pertinentem, totum enim hoc est accipiendum loco unius differentiae. Ad dignitatem autem pertinet proprietas distinguens, secundum quod intelligitur subsistens in natura rationali. Unde, remota proprietate distinguente a persona, non remanet hypostasis, sed remaneret, si tolleretur rationalitas naturae. Tam enim persona quam hypostasis est substantia individua, unde in divinis de ratione utriusque est relatio distinguens.</p><p title="I q. 40 a. 3 ad 2"><a name="30089"><span class="ref">[30089] Iª q. 40 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod paternitate pater non solum est pater, sed est persona, et est quis sive hypostasis. Nec tamen sequitur quod filius non sit quis sive hypostasis; sicut non sequitur quod non sit persona.</p><p title="I q. 40 a. 3 ad 3"><a name="30090"><span class="ref">[30090] Iª q. 40 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod intentio Augustini non fuit dicere quod hypostasis patris remaneat ingenita, remota paternitate, quasi innascibilitas constituat et distinguat hypostasim patris, hoc enim esse non potest, cum ingenitum nihil ponat, sed negative dicatur, ut ipsemet dicit. Sed loquitur in communi, quia non omne ingenitum est pater. Remota ergo paternitate, non remanet in divinis hypostasis patris, ut distinguitur ab aliis personis; sed ut distinguitur a creaturis, sicut Iudaei intelligunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 40 a. 4 arg. 1"><a name="30091"><span class="ref">[30091] Iª q. 40 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod actus notionales praeintelligantur proprietatibus. Dicit enim Magister, XXVII dist. I Sent., quod <i>semper pater est, quia genuit semper filium</i>. Et ita videtur quod generatio, secundum intellectum, praecedat paternitatem.</p><p title="I q. 40 a. 4 arg. 2"><a name="30092"><span class="ref">[30092] Iª q. 40 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis relatio praesupponit, in intellectu, id supra quod fundatur; sicut aequalitas quantitatem. Sed paternitas est relatio fundata super actione quae est generatio. Ergo paternitas praesupponit generationem.</p><p title="I q. 40 a. 4 arg. 3"><a name="30093"><span class="ref">[30093] Iª q. 40 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut se habet generatio activa ad paternitatem, ita se habet nativitas ad filiationem. Sed filiatio praesupponit nativitatem, ideo enim filius est, quia natus est. Ergo et paternitas praesupponit generationem.</p><p title="I q. 40 a. 4 s. c."><a name="30094"><span class="ref">[30094] Iª q. 40 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, generatio est operatio personae patris. Sed paternitas constituit personam patris. Ergo prius est, secundum intellectum, paternitas quam generatio.</p><p title="I q. 40 a. 4 co."><a name="30095"><span class="ref">[30095] Iª q. 40 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, secundum illos qui dicunt quod proprietates non distinguunt et constituunt hypostases, sed manifestant hypostases distinctas et constitutas, absolute dicendum est quod relationes, secundum modum intelligendi, consequuntur actus notionales; ut dici possit simpliciter quod quia generat, est pater. Sed supponendo quod relationes distinguant et constituant hypostases in divinis, oportet distinctione uti. Quia origo significatur in divinis active et passive, active quidem, sicut generatio attribuitur patri, et spiratio, sumpta pro actu notionali, attribuitur patri et filio; passive autem, sicut nativitas attribuitur filio, et processio spiritui sancto. Origines enim passive significatae, simpliciter praecedunt, secundum intellectum, proprietates personarum procedentium, etiam personales, quia origo passive significata, significatur ut via ad personam proprietate constitutam. Similiter et origo active significata, prior est, secundum intellectum, quam relatio personae originantis quae non est personalis, sicut actus notionalis spirationis, secundum intellectum, praecedit proprietatem relativam innominatam communem patri et filio. Sed proprietas personalis patris potest considerari dupliciter. Uno modo, ut est relatio, et sic iterum, secundum intellectum, praesupponit actum notionalem; quia relatio, inquantum huiusmodi, fundatur super actum. Alio modo, secundum quod est constitutiva personae, et sic oportet quod praeintelligatur relatio actui notionali, sicut persona agens praeintelligitur actioni.</p><p title="I q. 40 a. 4 ad 1"><a name="30096"><span class="ref">[30096] Iª q. 40 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, cum Magister dicit quod quia generat est pater, accipit nomen patris secundum quod designat relationem tantum, non autem secundum quod significat personam subsistentem. Sic enim oporteret e converso dicere quod quia pater est, generat.</p><p title="I q. 40 a. 4 ad 2"><a name="30097"><span class="ref">[30097] Iª q. 40 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod obiectio illa procedit de paternitate, secundum quod est relatio, et non secundum quod est constitutiva personae.</p><p title="I q. 40 a. 4 ad 3"><a name="30098"><span class="ref">[30098] Iª q. 40 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod nativitas est via ad personam filii, et ideo, secundum intellectum, praecedit filiationem, etiam secundum quod est constitutiva personae filii. Sed generatio activa significatur ut progrediens a persona patris, et ideo praesupponit proprietatem personalem patris.</p></div></div><div class="q" id="q41"><h2>Quaestio 41</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 41 pr."><a name="30099"><span class="ref">[30099] Iª q. 41 pr.</span></a> Deinde considerandum est de personis in comparatione ad actus notionales. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum actus notionales sint attribuendi personis. Secundo, utrum huiusmodi actus sint necessarii vel voluntarii. Tertio, utrum, secundum huiusmodi actus, persona procedat de nihilo, vel de aliquo. Quarto, utrum in divinis sit ponere potentiam respectu actuum notionalium. Quinto, quid significet huiusmodi potentia. Sexto, utrum actus notionalis ad plures personas terminari possit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 41 a. 1 arg. 1"><a name="30100"><span class="ref">[30100] Iª q. 41 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod actus notionales non sint personis attribuendi. Dicit enim Boetius, in libro de Trin., quod <i>omnia genera, cum quis in divinam vertit praedicationem, in divinam mutantur substantiam, exceptis relativis</i>. Sed actio est unum de decem generibus. Si igitur actio aliqua Deo attribuitur, ad eius essentiam pertinebit, et non ad notionem.</p><p title="I q. 41 a. 1 arg. 2"><a name="30101"><span class="ref">[30101] Iª q. 41 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, V de Trin., omne quod de Deo dicitur, aut dicitur secundum substantiam, aut secundum relationem. Sed ea quae ad substantiam pertinent, significantur per essentialia attributa, quae vero ad relationem, per nomina personarum et per nomina proprietatum. Non sunt ergo, praeter haec, attribuendi personis notionales actus.</p><p title="I q. 41 a. 1 arg. 3"><a name="30102"><span class="ref">[30102] Iª q. 41 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, proprium actionis est ex se passionem inferre. Sed in divinis non ponimus passiones. Ergo neque actus notionales ibi ponendi sunt.</p><p title="I q. 41 a. 1 s. c."><a name="30103"><span class="ref">[30103] Iª q. 41 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de fide ad Petrum, <i>proprium patris est, quod filium genuit</i>. Sed generatio actus quidam est. Ergo actus notionales ponendi sunt in divinis.</p><p title="I q. 41 a. 1 co."><a name="30104"><span class="ref">[30104] Iª q. 41 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in divinis personis attenditur distinctio secundum originem. Origo autem convenienter designari non potest nisi per aliquos actus. Ad designandum igitur ordinem originis in divinis personis, necessarium fuit attribuere personis actus notionales.</p><p title="I q. 41 a. 1 ad 1"><a name="30105"><span class="ref">[30105] Iª q. 41 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod omnis origo designatur per aliquem actum. Duplex autem ordo originis attribui Deo potest. Unus quidem, secundum quod creatura ab eo progreditur, et hoc commune est tribus personis. Et ideo actiones quae attribuuntur Deo ad designandum processum creaturarum ab ipso, ad essentiam pertinent. Alius autem ordo originis in divinis attenditur secundum processionem personae a persona. Unde actus designantes huius originis ordinem, notionales dicuntur, quia notiones personarum sunt personarum habitudines ad invicem, ut ex dictis patet.</p><p title="I q. 41 a. 1 ad 2"><a name="30106"><span class="ref">[30106] Iª q. 41 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod actus notionales secundum modum significandi tantum differunt a relationibus personarum; sed re sunt omnino idem. Unde Magister dicit, in I Sent., XXVI dist., quod generatio et nativitas aliis nominibus dicuntur paternitas et filiatio. Ad cuius evidentiam, attendendum est quod primo coniicere potuimus originem alicuius ab alio, ex motu, quod enim aliqua res a sua dispositione removeretur per motum, manifestum fuit hoc ab aliqua causa accidere. Et ideo actio, secundum primam nominis impositionem, importat originem motus, sicut enim motus, prout est in mobili ab aliquo, dicitur passio; ita origo ipsius motus, secundum quod incipit ab alio et terminatur in id quod movetur, vocatur actio. Remoto igitur motu, actio nihil aliud importat quam ordinem originis, secundum quod a causa aliqua vel principio procedit in id quod est a principio. Unde, cum in divinis non sit motus, actio personalis producentis personam, nihil aliud est quam habitudo principii ad personam quae est a principio. Quae quidem habitudines sunt ipsae relationes vel notiones. Quia tamen de divinis et intelligibilibus rebus loqui non possumus nisi secundum modum rerum sensibilium, a quibus cognitionem accipimus; et in quibus actiones et passiones, inquantum motum implicant, aliud sunt a relationibus quae ex actionibus et passionibus consequuntur, oportuit seorsum significari habitudines personarum per modum actus, et seorsum per modum relationum. Et sic patet quod sunt idem secundum rem, sed differunt solum secundum modum significandi.</p><p title="I q. 41 a. 1 ad 3"><a name="30107"><span class="ref">[30107] Iª q. 41 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod actio, secundum quod importat originem motus, infert ex se passionem, sic autem non ponitur actio in divinis personis. Unde non ponuntur ibi passiones, nisi solum grammatice loquendo, quantum ad modum significandi; sicut patri attribuimus generare, et filio generari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 41 a. 2 arg. 1"><a name="30108"><span class="ref">[30108] Iª q. 41 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod actus notionales sint voluntarii. Dicit enim Hilarius, in libro de Synod., <i>non naturali necessitate ductus, pater genuit filium</i>.</p><p title="I q. 41 a. 2 arg. 2"><a name="30109"><span class="ref">[30109] Iª q. 41 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, apostolus, Coloss. I, <i>transtulit nos in regnum filii dilectionis suae</i>. Dilectio autem voluntatis est. Ergo filius genitus est a patre, voluntate.</p><p title="I q. 41 a. 2 arg. 3"><a name="30110"><span class="ref">[30110] Iª q. 41 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, nihil magis est voluntarium quam amor. Sed spiritus sanctus procedit a patre et filio ut amor. Ergo procedit voluntarie.</p><p title="I q. 41 a. 2 arg. 4"><a name="30111"><span class="ref">[30111] Iª q. 41 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, filius procedit per modum intellectus, ut verbum. Sed omne verbum procedit a dicente per voluntatem. Ergo filius procedit a patre per voluntatem, et non per naturam.</p><p title="I q. 41 a. 2 arg. 5"><a name="30112"><span class="ref">[30112] Iª q. 41 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, quod non est voluntarium, est necessarium. Si igitur pater non genuit filium voluntate, videtur sequi quod necessitate genuerit. Quod est contra Augustinum, in libro ad Orosium.</p><p title="I q. 41 a. 2 s. c."><a name="30113"><span class="ref">[30113] Iª q. 41 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in eodem libro, quod <i>neque voluntate genuit pater filium, neque necessitate</i>.</p><p title="I q. 41 a. 2 co."><a name="30114"><span class="ref">[30114] Iª q. 41 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, cum dicitur aliquid esse vel fieri voluntate, dupliciter potest intelligi. Uno modo, ut ablativus designet concomitantiam tantum, sicut possum dicere quod ego sum homo mea voluntate, quia scilicet volo me esse hominem. Et hoc modo potest dici quod pater genuit filium voluntate, sicut et est voluntate Deus, quia vult se esse Deum, et vult se generare filium. Alio modo sic, quod ablativus importet habitudinem principii, sicut dicitur quod artifex operatur voluntate, quia voluntas est principium operis. Et secundum hunc modum, dicendum est quod Deus pater non genuit filium voluntate; sed voluntate produxit creaturam. Unde in libro de Synod. dicitur, <i>si quis voluntate Dei, tanquam unum aliquid de creaturis, filium factum dicat, anathema sit</i>. Et huius ratio est, quia voluntas et natura secundum hoc differunt in causando, quia natura determinata est ad unum; sed voluntas non est determinata ad unum. Cuius ratio est, quia effectus assimilatur formae agentis per quam agit. Manifestum est autem quod unius rei non est nisi una forma naturalis, per quam res habet esse, unde quale ipsum est, tale facit. Sed forma per quam voluntas agit, non est una tantum, sed sunt plures, secundum quod sunt plures rationes intellectae, unde quod voluntate agitur, non est tale quale est agens, sed quale vult et intelligit illud esse agens. Eorum igitur voluntas principium est, quae possunt sic vel aliter esse. Eorum autem quae non possunt nisi sic esse, principium natura est. Quod autem potest sic vel aliter esse, longe est a natura divina, sed hoc pertinet ad rationem creaturae, quia Deus est per se necesse esse, creatura autem est facta ex nihilo. Et ideo Ariani, volentes ad hoc deducere quod filius sit creatura, dixerunt quod pater genuit filium voluntate, secundum quod voluntas designat principium. Nobis autem dicendum est quod pater genuit filium non voluntate, sed natura. Unde Hilarius dicit, in libro de Synod., <i>omnibus creaturis substantiam Dei voluntas attulit; sed naturam filio dedit ex impassibili ac non nata substantia perfecta nativitas. Talia enim cuncta creata sunt, qualia Deus esse voluit, filius autem, natus ex Deo, talis subsistit, qualis et Deus est</i>.</p><p title="I q. 41 a. 2 ad 1"><a name="30115"><span class="ref">[30115] Iª q. 41 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod auctoritas illa inducitur contra illos qui a generatione filii etiam concomitantiam paternae voluntatis removebant, dicentes sic eum natura genuisse filium, ut inde voluntas generandi ei non adesset, sicut nos multa naturali necessitate contra voluntatem patimur, ut mortem, senectutem, et huiusmodi defectus. Et hoc patet per praecedentia et subsequentia. Sic enim ibi dicitur, <i>non enim, nolente patre, vel coactus pater, vel naturali necessitate inductus cum nollet, genuit filium</i>.</p><p title="I q. 41 a. 2 ad 2"><a name="30116"><span class="ref">[30116] Iª q. 41 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod apostolus nominat Christum filium dilectionis Dei, inquantum est a Deo superabundanter dilectus, non quod dilectio sit principium generationis filii.</p><p title="I q. 41 a. 2 ad 3"><a name="30117"><span class="ref">[30117] Iª q. 41 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod etiam voluntas, inquantum est natura quaedam, aliquid naturaliter vult; sicut voluntas hominis naturaliter tendit ad beatitudinem. Et similiter Deus naturaliter vult et amat seipsum. Sed circa alia a se, voluntas Dei se habet ad utrumque quodammodo, ut dictum est. Spiritus autem sanctus procedit ut amor, inquantum Deus amat seipsum. Unde naturaliter procedit, quamvis per modum voluntatis procedat.</p><p title="I q. 41 a. 2 ad 4"><a name="30118"><span class="ref">[30118] Iª q. 41 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod etiam in conceptionibus intellectualibus fit reductio ad prima, quae naturaliter intelliguntur. Deus autem naturaliter intelligit seipsum. Et secundum hoc, conceptio verbi divini est naturalis.</p><p title="I q. 41 a. 2 ad 5"><a name="30119"><span class="ref">[30119] Iª q. 41 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod necessarium dicitur aliquid per se, et per aliud. Per aliud quidem dupliciter. Uno modo, sicut per causam agentem et cogentem, et sic necessarium dicitur quod est violentum. Alio modo, sicut per causam finalem, sicut dicitur aliquid esse necessarium in his quae sunt ad finem, inquantum sine hoc non potest esse finis, vel bene esse. Et neutro istorum modorum divina generatio est necessaria, quia Deus non est propter finem, neque coactio cadit in ipsum. Per se autem dicitur aliquid necessarium, quod non potest non esse. Et sic Deum esse est necessarium. Et hoc modo patrem generare filium est necessarium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 41 a. 3 arg. 1"><a name="30120"><span class="ref">[30120] Iª q. 41 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod actus notionales non sint de aliquo. Quia si pater generat filium de aliquo, aut de seipso, aut de aliquo alio. Si de aliquo alio, cum id de quo aliquid generatur, sit in eo quod generatur, sequitur quod aliquid alienum a patre sit in filio. Quod est contra Hilarium, VII de Trin., ubi dicit, <i>nihil in his diversum est vel alienum</i>. Si autem filium generat pater de seipso, id autem de quo aliquid generatur, si sit permanens, recipit eius praedicationem quod generatur; sicut dicimus quod homo est albus, quia homo permanet, cum de non albo fit albus, sequitur igitur quod pater vel non permaneat, genito filio, vel quod pater sit filius, quod est falsum. Non ergo pater generat filium de aliquo, sed de nihilo.</p><p title="I q. 41 a. 3 arg. 2"><a name="30121"><span class="ref">[30121] Iª q. 41 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, id de quo aliquid generatur, est principium eius quod generatur. Si ergo pater generat filium de essentia vel natura sua sequitur quod essentia vel natura patris sit principium filii. Sed non principium materiale, quia materia locum in divinis non habet. Ergo est principium quasi activum, sicut generans est principium geniti. Et ita sequitur quod essentia generet, quod supra improbatum est.</p><p title="I q. 41 a. 3 arg. 3"><a name="30122"><span class="ref">[30122] Iª q. 41 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Augustinus dicit quod tres personae non sunt ex eadem essentia, quia non est aliud essentia et persona. Sed persona filii non est aliud ab essentia patris. Ergo filius non est de essentia patris.</p><p title="I q. 41 a. 3 arg. 4"><a name="30123"><span class="ref">[30123] Iª q. 41 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, omnis creatura est ex nihilo. Sed filius in Scripturis dicitur creatura, dicitur enim Eccli. XXIV, ex ore sapientiae genitae, <i>ego ex ore altissimi prodii, primogenita ante omnem creaturam</i>; et postea ex ore eiusdem sapientiae dicitur, <i>ab initio, et ante saecula, creata sum</i>. Ergo filius non est genitus ex aliquo, sed ex nihilo. Et similiter potest obiici de spiritu sancto, propter hoc quod dicitur, Zac. XII <i>dixit dominus, extendens caelum et fundans terram, et creans spiritum hominis in eo</i>; et Amos IV, secundum aliam litteram, <i>ego formans montes, et creans spiritum</i>.</p><p title="I q. 41 a. 3 s. c."><a name="30124"><span class="ref">[30124] Iª q. 41 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de fide ad Petrum, <i>pater Deus de sua natura sine initio genuit filium sibi aequalem</i>.</p><p title="I q. 41 a. 3 co."><a name="30125"><span class="ref">[30125] Iª q. 41 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod filius non est genitus de nihilo, sed de substantia patris. Ostensum est enim supra quod paternitas, et filiatio, et nativitas, vere et proprie est in divinis. Hoc autem interest inter generationem veram, per quam aliquis procedit ut filius, et factionem, quod faciens facit aliquid de exteriori materia, sicut scamnum facit artifex de ligno; homo autem generat filium de seipso. Sicut autem artifex creatus facit aliquid ex materia, ita Deus facit ex nihilo, ut infra ostendetur, non quod nihilum cedat in substantiam rei, sed quia ab ipso tota substantia rei producitur, nullo alio praesupposito. Si ergo filius procederet a patre ut de nihilo existens, hoc modo se haberet ad patrem ut artificiatum ad artificem, quod manifestum est nomen filiationis proprie habere non posse, sed solum secundum aliquam similitudinem. Unde relinquitur quod, si filius Dei procederet a patre quasi existens ex nihilo, non esset vere et proprie filius. Cuius contrarium dicitur I Ioan. ult., <i>ut simus in vero filio eius Iesu Christo</i>. Filius igitur Dei verus non est ex nihilo, nec factus, sed tantum genitus. Si qui autem ex nihilo a Deo facti filii Dei dicantur, hoc erit metaphorice, secundum aliqualem assimilationem ad eum qui vere filius est. Unde, inquantum solus est verus et naturalis Dei filius, dicitur unigenitus, secundum illud Ioan. I <i>unigenitus, qui est in sinu patris, ipse enarravit</i>. Inquantum vero per assimilationem ad ipsum alii dicuntur filii adoptivi, quasi metaphorice dicitur esse primogenitus, secundum illud Rom. VIII, <i>quos praescivit, et praedestinavit conformes fieri imaginis filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus</i>. Relinquitur ergo quod Dei filius sit genitus de substantia patris. Aliter tamen quam filius hominis. Pars enim substantiae hominis generantis transit in substantiam geniti. Sed divina natura impartibilis est. Unde necesse est quod pater, generando filium, non partem naturae in ipsum transfuderit, sed totam naturam ei communicaverit, remanente distinctione solum secundum originem, ut ex dictis patet.</p><p title="I q. 41 a. 3 ad 1"><a name="30126"><span class="ref">[30126] Iª q. 41 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, cum filius dicitur natus de patre, haec praepositio de significat principium generans consubstantiale; non autem principium materiale. Quod enim producitur de materia, fit per transmutationem illius de quo producitur, in aliquam formam; divina autem essentia non est transmutabilis, neque alterius formae susceptiva.</p><p title="I q. 41 a. 3 ad 2"><a name="30127"><span class="ref">[30127] Iª q. 41 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, cum dicitur filius genitus de essentia patris, secundum expositionem Magistri, V dist. I Sent., designat habitudinem principii quasi activi, ubi sic exponit, <i>filius est genitus de essentia patris, idest de patre essentia</i>; propter hoc quod Augustinus, XV libro de Trin., dicit, <i>tale est quod dico, de patre essentia, ac si expressius dicerem, de patris essentia</i>. Sed hoc non videtur sufficere ad sensum huiusmodi locutionis. Possumus enim dicere quod creatura est ex Deo essentia, non tamen quod sit ex essentia Dei. Unde aliter dici potest quod haec praepositio de semper denotat consubstantialitatem. Unde non dicimus quod domus sit de aedificatore, cum non sit causa consubstantialis. Possumus autem dicere quod aliquid sit de aliquo, quocumque modo illud significetur ut principium consubstantiale, sive illud sit principium activum, sicut filius dicitur esse de patre; sive sit principium materiale, sicut cultellus dicitur esse de ferro; sive sit principium formale, in his dumtaxat in quibus ipsae formae sunt subsistentes, et non advenientes alteri; possumus enim dicere quod Angelus aliquis est de natura intellectuali. Et per hunc modum dicimus quod filius est genitus de essentia patris; inquantum essentia patris, filio per generationem communicata, in eo subsistit.</p><p title="I q. 41 a. 3 ad 3"><a name="30128"><span class="ref">[30128] Iª q. 41 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, cum dicitur, filius est genitus de essentia patris, additur aliquid respectu cuius potest salvari distinctio. Sed cum dicitur quod tres personae sunt de essentia divina, non ponitur aliquid respectu cuius possit importari distinctio per praepositionem significata. Et ideo non est simile.</p><p title="I q. 41 a. 3 ad 4"><a name="30129"><span class="ref">[30129] Iª q. 41 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod, cum dicitur, sapientia est creata, potest intelligi, non de sapientia quae est filius Dei, sed de sapientia creata, quam Deus indidit creaturis, dicitur enim Eccli. I, <i>ipse creavit eam</i>, scilicet sapientiam, <i>spiritu sancto, et effudit illam super omnia opera sua</i>. Neque est inconveniens quod in uno contextu locutionis loquatur Scriptura de sapientia genita et creata, quia sapientia creata est participatio quaedam sapientiae increatae. Vel potest referri ad naturam creatam assumptam a filio, ut sit sensus, ab initio et ante saecula creata sum, idest, praevisa sum creaturae uniri. Vel, per hoc quod sapientia creata et genita nuncupatur, modus divinae generationis nobis insinuatur. In generatione enim, quod generatur accipit naturam generantis, quod perfectionis est, in creatione vero, creans non mutatur, sed creatum non recipit naturam creantis. Dicitur ergo filius simul creatus et genitus, ut ex creatione accipiatur immutabilitas patris, et ex generatione unitas naturae in patre et filio. Et sic exponitur intellectus huius Scripturae ab Hilario, in libro de Synod. Auctoritates autem inductae non loquuntur de spiritu sancto, sed de spiritu creato; qui quandoque dicitur ventus, quandoque aer, quandoque flatus hominis, quandoque etiam anima, vel quaecumque substantia invisibilis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 41 a. 4 arg. 1"><a name="30130"><span class="ref">[30130] Iª q. 41 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod in divinis non sit potentia respectu actuum notionalium. Omnis enim potentia est vel activa, vel passiva. Sed neutra hic competere potest, potentia enim passiva in Deo non est, ut supra ostensum est; potentia vero activa non competit uni personae respectu alterius, cum personae divinae non sint factae, ut ostensum est. Ergo in divinis non est potentia ad actus notionales.</p><p title="I q. 41 a. 4 arg. 2"><a name="30131"><span class="ref">[30131] Iª q. 41 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, potentia dicitur ad possibile. Sed divinae personae non sunt de numero possibilium, sed de numero necessariorum. Ergo respectu actuum notionalium, quibus divinae personae procedunt, non debet poni potentia in divinis.</p><p title="I q. 41 a. 4 arg. 3"><a name="30132"><span class="ref">[30132] Iª q. 41 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, filius procedit ut verbum, quod est conceptio intellectus, spiritus autem sanctus procedit ut amor, qui pertinet ad voluntatem. Sed potentia in Deo dicitur per comparationem ad effectus, non autem per comparationem ad intelligere et velle, ut supra habitum est. Ergo in divinis non debet dici potentia per comparationem ad actus notionales.</p><p title="I q. 41 a. 4 s. c."><a name="30133"><span class="ref">[30133] Iª q. 41 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicit Augustinus, contra Maximinum haereticum, <i>si Deus pater non potuit generare filium sibi aequalem, ubi est omnipotentia Dei patris?</i> Est ergo in divinis potentia respectu actuum notionalium.</p><p title="I q. 41 a. 4 co."><a name="30134"><span class="ref">[30134] Iª q. 41 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut ponuntur actus notionales in divinis, ita necesse est ibi ponere potentiam respectu huiusmodi actuum, cum potentia nihil aliud significet quam principium alicuius actus. Unde, cum patrem intelligamus ut principium generationis, et patrem et filium ut principium spirationis, necesse est quod patri attribuamus potentiam generandi, et patri et filio potentiam spirandi. Quia potentia generandi significat id quo generans generat, omne autem generans generat aliquo, unde in omni generante oportet ponere potentiam generandi, et in spirante potentiam spirandi.</p><p title="I q. 41 a. 4 ad 1"><a name="30135"><span class="ref">[30135] Iª q. 41 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut secundum actus notionales non procedit aliqua persona ut facta, ita neque potentia ad actus notionales dicitur in divinis per respectum ad aliquam personam factam, sed solum per respectum ad personam procedentem.</p><p title="I q. 41 a. 4 ad 2"><a name="30136"><span class="ref">[30136] Iª q. 41 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod possibile, secundum quod necessario opponitur, sequitur potentiam passivam, quae non est in divinis. Unde neque in divinis est aliquid possibile per modum istum, sed solum secundum quod possibile continetur sub necessario. Sic autem dici potest quod, sicut Deum esse est possibile, sic filium generari est possibile.</p><p title="I q. 41 a. 4 ad 3"><a name="30137"><span class="ref">[30137] Iª q. 41 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod potentia significat principium. Principium autem distinctionem importat ab eo cuius est principium. Consideratur autem duplex distinctio in his quae dicuntur de Deo, una secundum rem, alia secundum rationem tantum. Secundum rem quidem, Deus distinguitur per essentiam a rebus quarum est per creationem principium, sicut una persona distinguitur ab alia, cuius est principium, secundum actum notionalem. Sed actio ab agente non distinguitur in Deo nisi secundum rationem tantum, alioquin actio esset accidens in Deo. Et ideo respectu illarum actionum secundum quas aliquae res procedunt distinctae a Deo, vel essentialiter vel personaliter, potest Deo attribui potentia, secundum propriam rationem principii. Et ideo, sicut potentiam ponimus creandi in Deo, ita possumus ponere potentiam generandi vel spirandi. Sed intelligere et velle non sunt tales actus qui designent processionem alicuius rei a Deo distinctae, vel essentialiter vel personaliter. Unde respectu horum actuum, non potest salvari ratio potentiae in Deo, nisi secundum modum intelligendi et significandi tantum; prout diversimode significatur in Deo intellectus et intelligere, cum tamen ipsum intelligere Dei sit eius essentia, non habens principium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 41 a. 5 arg. 1"><a name="30138"><span class="ref">[30138] Iª q. 41 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod potentia generandi vel spirandi significet relationem, et non essentiam. Potentia enim significat principium, ut ex eius definitione patet, dicitur enim potentia activa esse principium agendi, ut patet in V Metaphys. Sed principium in divinis respectu personae dicitur notionaliter. Ergo potentia in divinis non significat essentiam, sed relationem.</p><p title="I q. 41 a. 5 arg. 2"><a name="30139"><span class="ref">[30139] Iª q. 41 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, in divinis non differt posse et agere. Sed generatio in divinis significat relationem. Ergo et potentia generandi.</p><p title="I q. 41 a. 5 arg. 3"><a name="30140"><span class="ref">[30140] Iª q. 41 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, ea quae significant essentiam in divinis, communia sunt tribus personis. Sed potentia generandi non est communis tribus personis, sed propria patri. Ergo non significat essentiam.</p><p title="I q. 41 a. 5 s. c."><a name="30141"><span class="ref">[30141] Iª q. 41 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod, sicut Deus potest generare filium, ita et vult. Sed voluntas generandi significat essentiam. Ergo et potentia generandi.</p><p title="I q. 41 a. 5 co."><a name="30142"><span class="ref">[30142] Iª q. 41 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod quidam dixerunt quod potentia generandi significat relationem in divinis. Sed hoc esse non potest. Nam illud proprie dicitur potentia in quocumque agente, quo agens agit. Omne autem producens aliquid per suam actionem, producit sibi simile quantum ad formam qua agit sicut homo genitus est similis generanti in natura humana, cuius virtute pater potest generare hominem. Illud ergo est potentia generativa in aliquo generante, in quo genitum similatur generanti. Filius autem Dei similatur patri gignenti in natura divina. Unde natura divina in patre, est potentia generandi in ipso. Unde et Hilarius dicit, in V de Trin., <i>nativitas Dei non potest eam ex qua profecta est, non tenere naturam; nec enim aliud quam Deus subsistit, quod non aliunde quam de Deo subsistit</i>. Sic igitur dicendum est quod potentia generandi principaliter significat divinam essentiam, ut Magister dicit, VII dist. I Sent.; non autem tantum relationem. Nec etiam essentiam inquantum est idem relationi, ut significet ex aequo utrumque. Licet enim paternitas ut forma patris significetur, est tamen proprietas personalis, habens se ad personam patris, ut forma individualis ad aliquod individuum creatum. Forma autem individualis, in rebus creatis, constituit personam generantem, non autem est quo generans generat, alioquin Socrates generaret Socratem. Unde neque paternitas potest intelligi ut quo pater generat, sed ut constituens personam generantis, alioquin pater generaret patrem. Sed id quo pater generat, est natura divina, in qua sibi filius assimilatur. Et secundum hoc Damascenus dicit quod generatio est opus naturae, non sicut generantis, sed sicut eius quo generans generat. Et ideo potentia generandi significat in recto naturam divinam, sed in obliquo relationem.</p><p title="I q. 41 a. 5 ad 1"><a name="30143"><span class="ref">[30143] Iª q. 41 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod potentia non significat ipsam relationem principii, alioquin esset in genere relationis, sed significat id quod est principium; non quidem sicut agens dicitur principium, sed sicut id quo agens agit, dicitur principium agens autem distinguitur a facto, et generans a generato, sed id quo generans generat, est commune genito et generanti; et tanto perfectius, quanto perfectior fuerit generatio. Unde, cum divina generatio sit perfectissima, id quo generans generat, est commune genito et generanti, et idem numero, non solum specie, sicut in rebus creatis. Per hoc ergo quod dicimus quod essentia divina est principium quo generans generat, non sequitur quod essentia divina distinguatur; sicut sequeretur, si diceretur quod essentia divina generat.</p><p title="I q. 41 a. 5 ad 2"><a name="30144"><span class="ref">[30144] Iª q. 41 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod sic est idem in divinis potentia generandi cum generatione, sicut essentia divina cum generatione et paternitate est idem re, sed non ratione.</p><p title="I q. 41 a. 5 ad 3"><a name="30145"><span class="ref">[30145] Iª q. 41 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, cum dico potentiam generandi, potentia significatur in recto, et generatio in obliquo; sicut si dicerem essentiam patris. Unde quantum ad essentiam quae significatur, potentia generandi communis est tribus personis, sed quantum ad notionem quae connotatur, propria est personae patris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 41 a. 6 arg. 1"><a name="30146"><span class="ref">[30146] Iª q. 41 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod actus notionalis ad plures personas terminari possit, ita quod sint plures personae genitae vel spiratae in divinis. Cuicumque enim inest potentia generandi, potest generare. Sed filio inest potentia generandi. Ergo potest generare. Non autem seipsum. Ergo alium filium. Ergo possunt esse plures filii in divinis.</p><p title="I q. 41 a. 6 arg. 2"><a name="30147"><span class="ref">[30147] Iª q. 41 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, contra Maximinum, <i>filius non genuit creatorem. Neque enim non potuit, sed non oportuit</i>.</p><p title="I q. 41 a. 6 arg. 3"><a name="30148"><span class="ref">[30148] Iª q. 41 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, Deus pater est potentior ad generandum quam pater creatus. Sed unus homo potest generare plures filios. Ergo et Deus, praecipue cum potentia patris, uno filio generato, non diminuatur.</p><p title="I q. 41 a. 6 s. c."><a name="30149"><span class="ref">[30149] Iª q. 41 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod in divinis non differt esse et posse. Si igitur in divinis possent esse plures filii, essent plures filii. Et ita essent plures personae quam tres in divinis, quod est haereticum.</p><p title="I q. 41 a. 6 co."><a name="30150"><span class="ref">[30150] Iª q. 41 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut Athanasius dicit, <i>in divinis est tantum unus pater, unus filius, unus spiritus sanctus</i>. Cuius quidem ratio quadruplex assignari potest. Prima quidem ex parte relationum, quibus solum personae distinguuntur. Cum enim personae divinae sint ipsae relationes subsistentes, non possent esse plures patres vel plures filii in divinis, nisi essent plures paternitates et plures filiationes. Quod quidem esse non posset nisi secundum materialem rerum distinctionem, formae enim unius speciei non multiplicantur nisi secundum materiam, quae in divinis non est. Unde in divinis non potest esse nisi una tantum filiatio subsistens; sicut et albedo subsistens non posset esse nisi una. Secunda vero ex modo processionum. Quia Deus omnia intelligit et vult uno et simplici actu. Unde non potest esse nisi una persona procedens per modum verbi, quae est filius; et una tantum per modum amoris, quae est spiritus sanctus. Tertia ratio sumitur ex modo procedendi. Quia personae ipsae procedunt naturaliter, ut dictum est, natura autem determinatur ad unum. Quarta ex perfectione divinarum personarum. Ex hoc enim est perfectus filius, quod tota filiatio divina in eo continetur, et quod est tantum unus filius. Et similiter dicendum est de aliis personis.</p><p title="I q. 41 a. 6 ad 1"><a name="30151"><span class="ref">[30151] Iª q. 41 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, quamvis simpliciter concedendum sit quod potentiam quam habet pater, habeat filius; non tamen concedendum est quod filius habeat potentiam generandi, si generandi sit gerundivum verbi activi, ut sit sensus quod filius habeat potentiam ad generandum. Sicut, licet idem esse sit patris et filii, non tamen convenit filio esse patrem, propter notionale adiunctum. Si tamen hoc quod dico generandi, sit gerundivum verbi passivi, potentia generandi est in filio, idest ut generetur. Et similiter si sit gerundivum verbi impersonalis, ut sit sensus, potentia generandi, idest qua ab aliqua persona generatur.</p><p title="I q. 41 a. 6 ad 2"><a name="30152"><span class="ref">[30152] Iª q. 41 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod Augustinus in verbis illis non intendit dicere quod filius posset generare filium, sed quod hoc non est ex impotentia filii, quod non generet, ut infra patebit.</p><p title="I q. 41 a. 6 ad 3"><a name="30153"><span class="ref">[30153] Iª q. 41 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod immaterialitas et perfectio divina requirit ut non possint esse plures filii in divinis, sicut dictum est. Unde quod non sint plures filii, non est ex impotentia patris ad generandum.</p></div></div><div class="q" id="q42"><h2>Quaestio 42</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 42 pr."><a name="30154"><span class="ref">[30154] Iª q. 42 pr.</span></a> Deinde considerandum est de comparatione personarum ad invicem. Et primo, quantum ad aequalitatem et similitudinem; secundo, quantum ad missionem. Circa primum quaeruntur sex. Primo, utrum aequalitas locum habeat in divinis personis. Secundo, utrum persona procedens sit aequalis ei a qua procedit, secundum aeternitatem. Tertio, utrum sit aliquis ordo in divinis personis. Quarto utrum personae divinae sint aequales secundum magnitudinem. Quinto, utrum una earum sit in alia. Sexto, utrum sint aequales secundum potentiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 42 a. 1 arg. 1"><a name="30155"><span class="ref">[30155] Iª q. 42 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod aequalitas non competat divinis personis. Aequalitas enim attenditur secundum unum in quantitate, ut patet per philosophum, V Metaphys. In divinis autem personis non invenitur neque quantitas continua intrinseca, quae dicitur magnitudo; neque quantitas continua extrinseca, quae dicitur locus et tempus; neque secundum quantitatem discretam invenitur in eis aequalitas, quia duae personae sunt plures quam una. Ergo divinis personis non convenit aequalitas.</p><p title="I q. 42 a. 1 arg. 2"><a name="30156"><span class="ref">[30156] Iª q. 42 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, divinae personae sunt unius essentiae, ut supra dictum est. Essentia autem significatur per modum formae. Convenientia autem in forma non facit aequalitatem, sed similitudinem. Ergo in divinis personis est dicenda similitudo, et non aequalitas.</p><p title="I q. 42 a. 1 arg. 3"><a name="30157"><span class="ref">[30157] Iª q. 42 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, in quibuscumque invenitur aequalitas, illa sunt sibi invicem aequalia, quia aequale dicitur aequali aequale. Sed divinae personae non possunt sibi invicem dici aequales. Quia, ut Augustinus dicit, VI de Trin., <i>imago, si perfecte implet illud cuius est imago, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae</i>. Imago autem patris est filius, et sic pater non est aequalis filio. Non ergo in divinis personis invenitur aequalitas.</p><p title="I q. 42 a. 1 arg. 4"><a name="30158"><span class="ref">[30158] Iª q. 42 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, aequalitas relatio quaedam est. Sed nulla relatio est communis omnibus personis, cum secundum relationes personae ab invicem distinguantur. Non ergo aequalitas divinis personis convenit.</p><p title="I q. 42 a. 1 s. c."><a name="30159"><span class="ref">[30159] Iª q. 42 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod Athanasius dicit, quod <i>tres personae coaeternae sibi sunt et coaequales</i>.</p><p title="I q. 42 a. 1 co."><a name="30160"><span class="ref">[30160] Iª q. 42 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod necesse est ponere aequalitatem in divinis personis. Quia secundum philosophum, in X Metaphys., aequale dicitur quasi per negationem minoris et maioris. Non autem possumus in divinis personis ponere aliquid maius et minus, quia, ut Boetius dicit, in libro de Trin., eos differentia, scilicet deitatis, comitatur, <i>qui vel augent vel minuunt, ut Ariani, qui gradibus meritorum Trinitatem variantes distrahunt, atque in pluralitatem deducunt</i>. Cuius ratio est, quia inaequalium non potest esse una quantitas numero. Quantitas autem in divinis non est aliud quam eius essentia. Unde relinquitur quod, si esset aliqua inaequalitas in divinis personis, quod non esset in eis una essentia, et sic non essent tres personae unus Deus, quod est impossibile. Oportet igitur aequalitatem ponere in divinis personis.</p><p title="I q. 42 a. 1 ad 1"><a name="30161"><span class="ref">[30161] Iª q. 42 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod duplex est quantitas. Una scilicet quae dicitur quantitas molis, vel quantitas dimensiva, quae in solis rebus corporalibus est, unde in divinis personis locum non habet. Sed alia est quantitas virtutis, quae attenditur secundum perfectionem alicuius naturae vel formae, quae quidem quantitas designatur secundum quod dicitur aliquid magis vel minus calidum, inquantum est perfectius vel minus perfectum in caliditate. Huiusmodi autem quantitas virtualis attenditur primo quidem in radice, idest in ipsa perfectione formae vel naturae, et sic dicitur magnitudo spiritualis, sicut dicitur magnus calor propter suam intensionem et perfectionem. Et ideo dicit Augustinus, VI de Trin., quod <i>in his quae non mole magna sunt, hoc est maius esse, quod est melius esse</i>, nam melius dicitur quod perfectius est. Secundo autem attenditur quantitas virtualis in effectibus formae. Primus autem effectus formae est esse, nam omnis res habet esse secundum suam formam. Secundus autem effectus est operatio, nam omne agens agit per suam formam. Attenditur igitur quantitas virtualis et secundum esse, et secundum operationem, secundum esse quidem, inquantum ea quae sunt perfectioris naturae, sunt maioris durationis; secundum operationem vero, inquantum ea quae sunt perfectioris naturae, sunt magis potentia ad agendum. Sic igitur, ut Augustinus dicit, in libro de fide ad Petrum, aequalitas intelligitur in patre et filio et spiritu sancto, <i>inquantum nullus horum aut praecedit aeternitate, aut excedit magnitudine, aut superat potestate</i>.</p><p title="I q. 42 a. 1 ad 2"><a name="30162"><span class="ref">[30162] Iª q. 42 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod ubi attenditur aequalitas secundum quantitatem virtualem, aequalitas includit in se similitudinem, et aliquid plus, quia excludit excessum. Quaecumque enim communicant in una forma, possunt dici similia, etiamsi inaequaliter illam formam participant, sicut si dicatur aer esse similis igni in calore, sed non possunt dici aequalia, si unum altero perfectius formam illam participet. Et quia non solum una est natura patris et filii, sed etiam aeque perfecte est in utroque, ideo non solum dicimus filium esse similem patri, ut excludatur error Eunomii; sed etiam dicimus aequalem, ut excludatur error Arii.</p><p title="I q. 42 a. 1 ad 3"><a name="30163"><span class="ref">[30163] Iª q. 42 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod aequalitas vel similitudo dupliciter potest significari in divinis, scilicet per nomina et per verba. Secundum quidem quod significatur per nomina, mutua aequalitas dicitur in divinis personis et similitudo, filius enim est aequalis et similis patri, et e converso. Et hoc ideo, quia essentia divina non magis est patris quam filii, unde, sicut filius habet magnitudinem patris, quod est esse eum aequalem patri, ita pater habet magnitudinem filii, quod est esse eum aequalem filio. Sed quantum ad creaturas, ut Dionysius dicit, IX cap. de Div. Nom., <i>non recipitur conversio aequalitatis et similitudinis</i>. Dicuntur enim causata similia causis, inquantum habent formam causarum, sed non e converso, quia forma principaliter est in causa, et secundario in causato. Sed verba significant aequalitatem cum motu. Et licet motus non sit in divinis, est tamen ibi accipere. Quia igitur filius accipit a patre unde est aequalis ei, et non e converso, propter hoc dicimus quod filius coaequatur patri, et non e converso.</p><p title="I q. 42 a. 1 ad 4"><a name="30164"><span class="ref">[30164] Iª q. 42 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod in divinis personis nihil est considerare nisi essentiam, in qua communicant, et relationes, in quibus distinguuntur. Aequalitas autem utrumque importat, scilicet distinctionem personarum, quia nihil sibi ipsi dicitur aequale; et unitatem essentiae, quia ex hoc personae sunt sibi invicem aequales, quod sunt unius magnitudinis et essentiae. Manifestum est autem quod idem ad seipsum non refertur aliqua relatione reali. Nec iterum una relatio refertur ad aliam per aliquam aliam relationem, cum enim dicimus quod paternitas opponitur filiationi, oppositio non est relatio media inter paternitatem et filiationem. Quia utroque modo relatio multiplicaretur in infinitum. Et ideo aequalitas et similitudo in divinis personis non est aliqua realis relatio distincta a relationibus personalibus, sed in suo intellectu includit et relationes distinguentes personas, et essentiae unitatem. Et propterea Magister dicit, in XXXI dist. I Sent., quod in his appellatio tantum est relativa.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 42 a. 2 arg. 1"><a name="30165"><span class="ref">[30165] Iª q. 42 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod persona procedens non sit coaeterna suo principio, ut filius patri. Arius enim duodecim modos generationis assignat. Primus modus est iuxta fluxum lineae a puncto, ubi deest aequalitas simplicitatis. Secundus modus est iuxta emissionem radiorum a sole, ubi deest aequalitas naturae. Tertius modus est iuxta characterem, seu impressionem a sigillo, ubi deest consubstantialitas et potentiae efficientia. Quartus modus est iuxta immissionem bonae voluntatis a Deo, ubi etiam deest consubstantialitas. Quintus modus est iuxta exitum accidentis a substantia, sed accidenti deest subsistentia. Sextus modus est iuxta abstractionem speciei a materia, sicut sensus accipit speciem a re sensibili, ubi deest aequalitas simplicitatis spiritualis. Septimus modus est iuxta excitationem voluntatis a cogitatione, quae quidem excitatio temporalis est. Octavus modus est iuxta transfigurationem, ut ex aere fit imago, quae materialis est. Nonus modus est motus a movente, et hic etiam ponitur effectus et causa. Decimus modus est iuxta eductionem specierum a genere, qui non competit in divinis, quia pater non praedicatur de filio sicut genus de specie. Undecimus modus est iuxta ideationem, ut arca exterior ab ea quae est in mente. Duodecimus modus est iuxta nascentiam, ut homo est a patre, ubi est prius et posterius secundum tempus. Patet ergo quod in omni modo quo aliquid est ex altero, aut deest aequalitas naturae, aut aequalitas durationis. Si igitur filius est a patre, oportet dicere vel eum esse minorem patre, aut posteriorem, aut utrumque.</p><p title="I q. 42 a. 2 arg. 2"><a name="30166"><span class="ref">[30166] Iª q. 42 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne quod est ex altero, habet principium. Sed nullum aeternum habet principium. Ergo filius non est aeternus, neque spiritus sanctus.</p><p title="I q. 42 a. 2 arg. 3"><a name="30167"><span class="ref">[30167] Iª q. 42 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne quod corrumpitur, desinit esse. Ergo omne quod generatur, incipit esse, ad hoc enim generatur, ut sit. Sed filius est genitus a patre. Ergo incipit esse, et non est coaeternus patri.</p><p title="I q. 42 a. 2 arg. 4"><a name="30168"><span class="ref">[30168] Iª q. 42 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, si filius genitus est a patre, aut semper generatur, aut est dare aliquod instans suae generationis. Si semper generatur; dum autem aliquid est in generari, est imperfectum, sicut patet in successivis, quae sunt semper in fieri, ut tempus et motus, sequitur quod filius semper sit imperfectus; quod est inconveniens. Est ergo dare aliquod instans generationis filii. Ante illud ergo instans filius non erat.</p><p title="I q. 42 a. 2 s. c."><a name="30169"><span class="ref">[30169] Iª q. 42 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod Athanasius dicit, quod <i>totae tres personae coaeternae sibi sunt</i>.</p><p title="I q. 42 a. 2 co."><a name="30170"><span class="ref">[30170] Iª q. 42 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod necesse est dicere filium esse coaeternum patri. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod aliquid ex principio existens posterius esse suo principio, potest contingere ex duobus, uno modo, ex parte agentis; alio modo, ex parte actionis. Ex parte agentis quidem, aliter in agentibus voluntariis, aliter in agentibus naturalibus. In agentibus quidem voluntariis, propter electionem temporis, sicut enim in agentis voluntarii potestate est eligere formam quam effectui conferat, ut supra dictum est, ita in eius potestate est eligere tempus in quo effectum producat. In agentibus autem naturalibus hoc contingit, quia agens aliquod non a principio habet perfectionem virtutis naturaliter ad agendum, sed ei advenit post aliquod tempus; sicut homo non a principio generare potest. Ex parte autem actionis, impeditur ne id quod est a principio simul sit cum suo principio, propter hoc quod actio est successiva. Unde, dato quod aliquod agens tali actione agere inciperet statim cum est, non statim eodem instanti esset effectus, sed in instanti ad quod terminatur actio. Manifestum est autem secundum praemissa, quod pater non generat filium voluntate, sed natura. Et iterum, quod natura patris ab aeterno perfecta fuit. Et iterum, quod actio qua pater producit filium, non est successiva, quia sic filius Dei successive generaretur, et esset eius generatio materialis et cum motu, quod est impossibile. Relinquitur ergo quod filius fuit, quandocumque fuit pater. Et sic filius est coaeternus patri, et similiter spiritus sanctus utrique.</p><p title="I q. 42 a. 2 ad 1"><a name="30171"><span class="ref">[30171] Iª q. 42 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de verbis domini, nullus modus processionis alicuius creaturae perfecte repraesentat divinam generationem, unde oportet ex multis modis colligere similitudinem, ut quod deest ex uno, aliqualiter suppleatur ex altero. Et propter hoc dicitur in synodo Ephesina, <i>coexistere semper coaeternum patri filium, splendor tibi denuntiet, impassibilitatem nativitatis ostendat verbum; consubstantialitatem filii nomen insinuet</i>. Inter omnia tamen expressius repraesentat processio verbi ab intellectu, quod quidem non est posterius eo a quo procedit; nisi sit talis intellectus qui exeat de potentia in actum, quod in Deo dici non potest.</p><p title="I q. 42 a. 2 ad 2"><a name="30172"><span class="ref">[30172] Iª q. 42 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod aeternitas excludit principium durationis, sed non principium originis.</p><p title="I q. 42 a. 2 ad 3"><a name="30173"><span class="ref">[30173] Iª q. 42 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod omnis corruptio est mutatio quaedam, et ideo omne quod corrumpitur, incipit non esse, et desinit esse. Sed generatio divina non est transmutatio, ut dictum est supra. Unde filius semper generatur, et pater semper generat.</p><p title="I q. 42 a. 2 ad 4"><a name="30174"><span class="ref">[30174] Iª q. 42 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod in tempore aliud est quod est indivisibile, scilicet instans; et aliud est quod est durans, scilicet tempus. Sed in aeternitate ipsum nunc indivisibile est semper stans, ut supra dictum est. Generatio vero filii non est in nunc temporis, aut in tempore, sed in aeternitate. Et ideo, ad significandum praesentialitatem et permanentiam aeternitatis, potest dici quod semper nascitur, ut Origenes dixit. Sed, ut Gregorius et Augustinus dicunt, melius est quod dicatur semper natus, ut ly semper designet permanentiam aeternitatis, et ly natus perfectionem geniti. Sic ergo filius nec imperfectus est, neque erat quando non erat, ut Arius dixit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 42 a. 3 arg. 1"><a name="30175"><span class="ref">[30175] Iª q. 42 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod in divinis personis non sit ordo naturae. Quidquid enim in divinis est, vel est essentia vel persona vel notio. Sed ordo naturae non significat essentiam, neque est aliqua personarum aut notionum. Ergo ordo naturae non est in divinis.</p><p title="I q. 42 a. 3 arg. 2"><a name="30176"><span class="ref">[30176] Iª q. 42 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in quibuscumque est ordo naturae, unum est prius altero, saltem secundum naturam et intellectum. Sed in divinis personis nihil est prius et posterius, ut Athanasius dicit. Ergo in divinis personis non est ordo naturae.</p><p title="I q. 42 a. 3 arg. 3"><a name="30177"><span class="ref">[30177] Iª q. 42 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, quidquid ordinatur, distinguitur. Sed natura in divinis non distinguitur. Ergo non ordinatur. Ergo non est ibi ordo naturae.</p><p title="I q. 42 a. 3 arg. 4"><a name="30178"><span class="ref">[30178] Iª q. 42 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, natura divina est eius essentia. Sed non dicitur in divinis ordo essentiae. Ergo neque ordo naturae.</p><p title="I q. 42 a. 3 s. c."><a name="30179"><span class="ref">[30179] Iª q. 42 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, ubicumque est pluralitas sine ordine, ibi est confusio. Sed in divinis personis non est confusio, ut Athanasius dicit. Ergo est ibi ordo.</p><p title="I q. 42 a. 3 co."><a name="30180"><span class="ref">[30180] Iª q. 42 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod ordo semper dicitur per comparationem ad aliquod principium. Unde sicut dicitur principium multipliciter, scilicet secundum situm, ut punctus, secundum intellectum, ut principium demonstrationis, et secundum causas singulas; ita etiam dicitur ordo. In divinis autem dicitur principium secundum originem, absque prioritate, ut supra dictum est. Unde oportet ibi esse ordinem secundum originem, absque prioritate. Et hic vocatur ordo naturae, secundum Augustinum, <i>non quo alter sit prius altero, sed quo alter est ex altero</i>.</p><p title="I q. 42 a. 3 ad 1"><a name="30181"><span class="ref">[30181] Iª q. 42 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ordo naturae significat notionem originis in communi, non autem in speciali.</p><p title="I q. 42 a. 3 ad 2"><a name="30182"><span class="ref">[30182] Iª q. 42 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in rebus creatis, etiam cum id quod est a principio sit suo principio coaevum secundum durationem, tamen principium est prius secundum naturam et intellectum, si consideretur id quod est principium. Sed si considerentur ipsae relationes causae et causati, et principii et principiati, manifestum est quod relativa sunt simul natura et intellectu, inquantum unum est in definitione alterius. Sed in divinis ipsae relationes sunt subsistentes personae in una natura. Unde neque ex parte naturae, neque ex parte relationum, una persona potest esse prior alia, neque etiam secundum naturam et intellectum.</p><p title="I q. 42 a. 3 ad 3"><a name="30183"><span class="ref">[30183] Iª q. 42 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ordo naturae dicitur, non quod ipsa natura ordinetur, sed quod ordo in divinis personis attenditur secundum naturalem originem.</p><p title="I q. 42 a. 3 ad 4"><a name="30184"><span class="ref">[30184] Iª q. 42 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod natura quodammodo importat rationem principii, non autem essentia. Et ideo ordo originis melius nominatur ordo naturae, quam ordo essentiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 42 a. 4 arg. 1"><a name="30185"><span class="ref">[30185] Iª q. 42 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod filius non sit aequalis patri in magnitudine. Dicit enim ipse, Ioan. XIV, <i>pater maior me est</i>; et apostolus, I Cor. XV, <i>ipse filius subiectus erit illi qui sibi subiecit omnia</i>.</p><p title="I q. 42 a. 4 arg. 2"><a name="30186"><span class="ref">[30186] Iª q. 42 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, paternitas pertinet ad dignitatem patris. Sed paternitas non convenit filio. Ergo non quidquid dignitatis habet pater, habet filius. Ergo non est aequalis patri in magnitudine.</p><p title="I q. 42 a. 4 arg. 3"><a name="30187"><span class="ref">[30187] Iª q. 42 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ubicumque est totum et pars, plures partes sunt aliquid maius quam una tantum vel pauciores; sicut tres homines sunt aliquid maius quam duo vel unus. Sed in divinis videtur esse totum universale et pars, nam sub relatione vel notione plures notiones continentur. Cum igitur in patre sint tres notiones, in filio autem tantum duae, videtur quod filius non sit aequalis patri.</p><p title="I q. 42 a. 4 s. c."><a name="30188"><span class="ref">[30188] Iª q. 42 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Philip. II, <i>non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo</i>.</p><p title="I q. 42 a. 4 co."><a name="30189"><span class="ref">[30189] Iª q. 42 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod necesse est dicere filium esse aequalem patri in magnitudine. Magnitudo enim Dei non est aliud quam perfectio naturae ipsius. Hoc autem est de ratione paternitatis et filiationis, quod filius per generationem pertingat ad habendam perfectionem naturae quae est in patre, sicut et pater. Sed quia in hominibus generatio est transmutatio quaedam exeuntis de potentia in actum, non statim a principio homo filius est aequalis patri generanti; sed per debitum incrementum ad aequalitatem perducitur, nisi aliter eveniat propter defectum principii generationis. Manifestum est autem ex dictis quod in divinis est proprie et vere paternitas et filiatio. Nec potest dici quod virtus Dei patris fuerit defectiva in generando; neque quod Dei filius successive et per transmutationem ad perfectionem pervenerit. Unde necesse est dicere quod ab aeterno fuerit patri aequalis in magnitudine. Unde et Hilarius dicit, in libro de Synod., <i>tolle corporum infirmitates, tolle conceptus initium, tolle dolores et omnem humanam necessitatem, omnis filius secundum naturalem nativitatem aequalitas patris est, quia est et similitudo naturae</i>.</p><p title="I q. 42 a. 4 ad 1"><a name="30190"><span class="ref">[30190] Iª q. 42 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod verba illa intelliguntur dicta de Christo secundum humanam naturam, in qua minor est patre, et ei subiectus. Sed secundum naturam divinam, aequalis est patri. Et hoc est quod Athanasius dicit; <i>aequalis patri secundum divinitatem, minor patre secundum humanitatem</i>. Vel, secundum Hilarium, in IX libro de Trin., <i>donantis auctoritate pater maior est, sed minor non est cui unum esse donatur</i>. Et in libro de Synod. dicit quod subiectio filii naturae pietas est, idest recognitio auctoritatis paternae, subiectio autem ceterorum, creationis infirmitas.</p><p title="I q. 42 a. 4 ad 2"><a name="30191"><span class="ref">[30191] Iª q. 42 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod aequalitas attenditur secundum magnitudinem. Magnitudo autem in divinis significat perfectionem naturae, ut dictum est, et ad essentiam pertinet. Et ideo aequalitas in divinis, et similitudo, secundum essentialia attenditur, nec potest secundum distinctionem relationum inaequalitas vel dissimilitudo dici. Unde Augustinus dicit, contra Maximinum, <i>originis quaestio est quid de quo sit; aequalitatis autem, qualis aut quantus sit</i>. Paternitas igitur est dignitas patris, sicut et essentia patris, nam dignitas absolutum est, et ad essentiam pertinet. Sicut igitur eadem essentia quae in patre est paternitas, in filio est filiatio; ita eadem dignitas quae in patre est paternitas, in filio est filiatio. Vere ergo dicitur quod quidquid dignitatis habet pater, habet filius. Nec sequitur, paternitatem habet pater, ergo paternitatem habet filius. Mutatur enim quid in ad aliquid, eadem enim est essentia et dignitas patris et filii, sed in patre est secundum relationem dantis, in filio secundum relationem accipientis.</p><p title="I q. 42 a. 4 ad 3"><a name="30192"><span class="ref">[30192] Iª q. 42 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod relatio in divinis non est totum universale, quamvis de pluribus relationibus praedicetur, quia omnes relationes sunt unum secundum essentiam et esse, quod repugnat rationi universalis, cuius partes secundum esse distinguuntur. Et similiter persona, ut supra dictum est, non est universale in divinis. Unde neque omnes relationes sunt maius aliquid quam una tantum; nec omnes personae maius aliquid quam una tantum; quia tota perfectio divinae naturae est in qualibet personarum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 42 a. 5 arg. 1"><a name="30193"><span class="ref">[30193] Iª q. 42 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod filius non sit in patre, et e converso. Philosophus enim, in IV Physic., ponit octo modos essendi aliquid in aliquo; et secundum nullum horum filius est in patre, aut e converso, ut patet discurrenti per singulos modos. Ergo filius non est in patre, nec e converso.</p><p title="I q. 42 a. 5 arg. 2"><a name="30194"><span class="ref">[30194] Iª q. 42 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil quod exivit ab aliquo, est in eo. Sed filius ab aeterno exivit a patre, secundum illud Micheae V, <i>egressus eius ab initio, a diebus aeternitatis</i>. Ergo filius non est in patre.</p><p title="I q. 42 a. 5 arg. 3"><a name="30195"><span class="ref">[30195] Iª q. 42 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, unum oppositorum non est in altero. Sed filius et pater opponuntur relative. Ergo unus non potest esse in alio.</p><p title="I q. 42 a. 5 s. c."><a name="30196"><span class="ref">[30196] Iª q. 42 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ioan. XIV, <i>ego in patre, et pater in me est</i>.</p><p title="I q. 42 a. 5 co."><a name="30197"><span class="ref">[30197] Iª q. 42 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in patre et filio tria est considerare, scilicet essentiam, relationem et originem; et secundum quodlibet istorum filius est in patre, et e converso. Secundum essentiam enim pater est in filio, quia pater est sua essentia, et communicat suam essentiam filio, non per aliquam suam transmutationem, unde sequitur quod, cum essentia patris sit in filio, quod in filio sit pater. Et similiter, cum filius sit sua essentia, sequitur quod sit in patre, in quo est eius essentia. Et hoc est quod Hilarius dicit, V de Trin., <i>naturam suam, ut ita dicam, sequitur immutabilis Deus, immutabilem gignens Deum. Subsistentem ergo in eo Dei naturam intelligimus, cum in Deo Deus insit</i>. Secundum etiam relationes, manifestum est quod unum oppositorum relative est in altero secundum intellectum. Secundum originem etiam manifestum est quod processio verbi intelligibilis non est ad extra, sed manet in dicente. Id etiam quod verbo dicitur, in verbo continetur. Et eadem ratio est de spiritu sancto.</p><p title="I q. 42 a. 5 ad 1"><a name="30198"><span class="ref">[30198] Iª q. 42 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod ea quae in creaturis sunt, non sufficienter repraesentant ea quae Dei sunt. Et ideo secundum nullum eorum modorum quos philosophus enumerat, filius est in patre, aut e converso. Accedit tamen magis ad hoc modus ille, secundum quem aliquid dicitur esse in principio originante, nisi quod deest unitas essentiae, in rebus creatis, inter principium et id quod est a principio.</p><p title="I q. 42 a. 5 ad 2"><a name="30199"><span class="ref">[30199] Iª q. 42 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod exitus filii a patre est secundum modum processionis interioris, prout verbum exit a corde, et manet in eo. Unde exitus iste in divinis est secundum solam distinctionem relationum, non secundum essentialem aliquam distantiam.</p><p title="I q. 42 a. 5 ad 3"><a name="30200"><span class="ref">[30200] Iª q. 42 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod pater et filius opponuntur secundum relationes, non autem secundum essentiam. Et tamen oppositorum relative unum est in altero, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 42 a. 6 arg. 1"><a name="30201"><span class="ref">[30201] Iª q. 42 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod filius non sit aequalis patri secundum potentiam. Dicitur enim Ioan. V, <i>non potest filius a se facere quidquam, nisi quod viderit patrem facientem</i>. Pater autem a se potest facere. Ergo pater maior est filio secundum potentiam.</p><p title="I q. 42 a. 6 arg. 2"><a name="30202"><span class="ref">[30202] Iª q. 42 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, maior est potentia eius qui praecipit et docet, quam eius qui obedit et audit. Sed pater mandat filio, secundum illud Ioan. XIV, <i>sicut mandatum dedit mihi pater, sic facio</i>. Pater etiam docet filium, secundum illud Ioan. V, <i>pater diligit filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit</i>. Similiter et filius audit, secundum illud Ioan. V, <i>sicut audio, iudico</i>. Ergo pater est maioris potentiae quam filius.</p><p title="I q. 42 a. 6 arg. 3"><a name="30203"><span class="ref">[30203] Iª q. 42 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, ad omnipotentiam patris pertinet quod possit filium generare sibi aequalem, dicit enim Augustinus, in libro contra Maximin., <i>si non potuit generare sibi aequalem, ubi est omnipotentia Dei patris?</i> Sed filius non potest generare filium, ut supra ostensum est. Non ergo quidquid pertinet ad omnipotentiam patris, potest filius. Et ita non est ei in potestate aequalis.</p><p title="I q. 42 a. 6 s. c."><a name="30204"><span class="ref">[30204] Iª q. 42 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ioan. V, <i>quaecumque pater facit, haec et filius similiter facit</i>.</p><p title="I q. 42 a. 6 co."><a name="30205"><span class="ref">[30205] Iª q. 42 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod necesse est dicere quod filius est aequalis patri in potestate. Potentia enim agendi consequitur perfectionem naturae, videmus enim in creaturis quod quanto aliquid habet perfectiorem naturam, tanto est maioris virtutis in agendo. Ostensum est autem supra quod ipsa ratio divinae paternitatis et filiationis exigit quod filius sit aequalis patri in magnitudine, idest in perfectione naturae. Unde relinquitur quod filius sit aequalis patri in potestate. Et eadem ratio est de spiritu sancto respectu utriusque.</p><p title="I q. 42 a. 6 ad 1"><a name="30206"><span class="ref">[30206] Iª q. 42 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod in hoc quod dicitur quod filius non potest a se facere quidquam, non subtrahitur filio aliqua potestas quam habeat pater; cum statim subdatur quod quaecumque pater facit, filius similiter facit. Sed ostenditur quod filius habet potestatem a patre, a quo habet naturam. Unde dicit Hilarius, IX de Trin., <i>naturae divinae haec unitas est, ut ita per se agat filius, quod non a se agat</i>.</p><p title="I q. 42 a. 6 ad 2"><a name="30207"><span class="ref">[30207] Iª q. 42 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod in demonstratione patris et auditione filii, non intelligitur nisi quod pater communicat scientiam filio, sicut et essentiam. Et ad idem potest referri mandatum patris, per hoc quod ab aeterno dedit ei scientiam et voluntatem agendorum, eum generando. Vel potius referendum est ad Christum secundum humanam naturam.</p><p title="I q. 42 a. 6 ad 3"><a name="30208"><span class="ref">[30208] Iª q. 42 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, sicut eadem essentia quae in patre est paternitas, in filio est filiatio; ita eadem est potentia qua pater generat, et qua filius generatur. Unde manifestum est quod quidquid potest pater, potest filius. Non tamen sequitur quod possit generare, sed mutatur quid in ad aliquid, nam generatio significat relationem in divinis. Habet ergo filius eandem omnipotentiam quam pater, sed cum alia relatione. Quia pater habet eam ut dans, et hoc significatur, cum dicitur quod potest generare. Filius autem habet eam ut accipiens, et hoc significatur, cum dicitur quod potest generari.</p></div></div><div class="q" id="q43"><h2>Quaestio 43</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 43 pr."><a name="30209"><span class="ref">[30209] Iª q. 43 pr.</span></a> Deinde considerandum de missione divinarum personarum. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum alicui divinae personae conveniat mitti. Secundo, utrum missio sit aeterna, vel temporalis tantum. Tertio, secundum quid divina persona invisibiliter mittatur. Quarto, utrum cuilibet personae conveniat mitti. Quinto, utrum invisibiliter mittatur tam filius, quam spiritus sanctus. Sexto, ad quos fiat missio invisibilis. Septimo, de missione visibili. Octavo, utrum aliqua persona mittat seipsam, visibiliter aut invisibiliter.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 43 a. 1 arg. 1"><a name="30210"><span class="ref">[30210] Iª q. 43 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic proceditur. Videtur quod personae divinae non conveniat mitti. Missus enim minor est mittente. Sed una persona divina non est minor alia. Ergo una persona non mittitur ab alia.</p><p title="I q. 43 a. 1 arg. 2"><a name="30211"><span class="ref">[30211] Iª q. 43 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omne quod mittitur, separatur a mittente, unde Hieronymus dicit, super Ezechiel., <i>quod coniunctum est, et in corpore uno copulatum, mitti non potest</i>. Sed in divinis personis nihil est separabile, ut Hilarius dicit. Ergo una persona non mittitur ab alia.</p><p title="I q. 43 a. 1 arg. 3"><a name="30212"><span class="ref">[30212] Iª q. 43 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, quicumque mittitur, ab aliquo loco discedit, et ad aliquem locum de novo vadit. Hoc autem divinae personae non convenit, cum ubique sit. Ergo divinae personae non convenit mitti.</p><p title="I q. 43 a. 1 s. c."><a name="30213"><span class="ref">[30213] Iª q. 43 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Ioan. VIII, <i>non sum ego solus, sed ego et qui misit me, pater</i>.</p><p title="I q. 43 a. 1 co."><a name="30214"><span class="ref">[30214] Iª q. 43 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in ratione missionis duo importantur, quorum unum est habitudo missi ad eum a quo mittitur; aliud est habitudo missi ad terminum ad quem mittitur. Per hoc autem quod aliquis mittitur, ostenditur processio quaedam missi a mittente; vel secundum imperium, sicut dominus mittit servum; vel secundum consilium, ut si consiliarius mittere dicatur regem ad bellandum; vel secundum originem, ut si dicatur quod flos emittitur ab arbore. Ostenditur etiam habitudo ad terminum ad quem mittitur, ut aliquo modo ibi esse incipiat; vel quia prius ibi omnino non erat quo mittitur; vel quia incipit ibi aliquo modo esse, quo prius non erat. Missio igitur divinae personae convenire potest, secundum quod importat ex una parte processionem originis a mittente; et secundum quod importat ex alia parte novum modum existendi in aliquo. Sicut filius dicitur esse missus a patre in mundum, secundum quod incoepit esse in mundo visibiliter per carnem assumptam, et tamen ante in mundo erat, ut dicitur Ioan. I.</p><p title="I q. 43 a. 1 ad 1"><a name="30215"><span class="ref">[30215] Iª q. 43 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod missio importat minorationem in eo qui mittitur, secundum quod importat processionem a principio mittente aut secundum imperium, aut secundum consilium, quia imperans est maior, et consilians est sapientior. Sed in divinis non importat nisi processionem originis; quae est secundum aequalitatem, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 43 a. 1 ad 2"><a name="30216"><span class="ref">[30216] Iª q. 43 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod illud quod sic mittitur ut incipiat esse ubi prius nullo modo erat, sua missione localiter movetur, unde oportet quod loco separetur a mittente. Sed hoc non accidit in missione divinae personae, quia persona divina missa, sicut non incipit esse ubi prius non fuerat, ita nec desinit esse ubi fuerat. Unde talis missio est sine separatione; sed habet solam distinctionem originis.</p><p title="I q. 43 a. 1 ad 3"><a name="30217"><span class="ref">[30217] Iª q. 43 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod obiectio illa procedit de missione quae fit secundum motum localem; quae non habet locum in divinis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 43 a. 2 arg. 1"><a name="30218"><span class="ref">[30218] Iª q. 43 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic proceditur. Videtur quod missio possit esse aeterna. Dicit enim Gregorius, eo mittitur filius, quo generatur. Sed generatio filii est aeterna. Ergo et missio.</p><p title="I q. 43 a. 2 arg. 2"><a name="30219"><span class="ref">[30219] Iª q. 43 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, cuicumque convenit aliquid temporaliter, illud mutatur. Sed persona divina non mutatur. Ergo missio divinae personae non est temporalis, sed aeterna.</p><p title="I q. 43 a. 2 arg. 3"><a name="30220"><span class="ref">[30220] Iª q. 43 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, missio processionem importat. Sed processio divinarum personarum est aeterna. Ergo et missio.</p><p title="I q. 43 a. 2 s. c."><a name="30221"><span class="ref">[30221] Iª q. 43 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Galat. IV, <i>cum venit plenitudo temporis, misit Deus filium suum</i>.</p><p title="I q. 43 a. 2 co."><a name="30222"><span class="ref">[30222] Iª q. 43 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum quod in his quae important originem divinarum personarum, est quaedam differentia attendenda. Quaedam enim in sui significatione important solam habitudinem ad principium, ut processio et exitus. Quaedam vero, cum habitudine ad principium, determinant processionis terminum. Quorum quaedam determinant terminum aeternum, sicut generatio et spiratio, nam generatio est processio divinae personae in naturam divinam; et spiratio, passive accepta, importat processionem amoris subsistentis. Quaedam vero, cum habitudine ad principium, important terminum temporalem, sicut missio et datio, mittitur enim aliquid ad hoc ut sit in aliquo, et datur ad hoc quod habeatur; personam autem divinam haberi ab aliqua creatura, vel esse novo modo existendi in ea, est quoddam temporale. Unde missio et datio in divinis dicuntur temporaliter tantum. Generatio autem et spiratio solum ab aeterno. Processio autem et exitus dicuntur in divinis et aeternaliter et temporaliter, nam filius ab aeterno processit ut sit Deus; temporaliter autem ut etiam sit homo, secundum missionem visibilem; vel etiam ut sit in homine, secundum invisibilem missionem.</p><p title="I q. 43 a. 2 ad 1"><a name="30223"><span class="ref">[30223] Iª q. 43 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod Gregorius loquitur de generatione temporali filii, non a patre, sed a matre. Vel, quia ex hoc ipso filius habet quod possit mitti, quod est ab aeterno genitus.</p><p title="I q. 43 a. 2 ad 2"><a name="30224"><span class="ref">[30224] Iª q. 43 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod divinam personam esse novo modo in aliquo, vel ab aliquo haberi temporaliter, non est propter mutationem divinae personae, sed propter mutationem creaturae, sicut et Deus temporaliter dicitur dominus, propter mutationem creaturae.</p><p title="I q. 43 a. 2 ad 3"><a name="30225"><span class="ref">[30225] Iª q. 43 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod missio non solum importat processionem a principio, sed determinat processionis terminum temporalem. Unde missio solum est temporalis. Vel, missio includit processionem aeternam, et aliquid addit, scilicet temporalem effectum, habitudo enim divinae personae ad suum principium non est nisi ab aeterno. Unde gemina dicitur processio, aeterna scilicet et temporalis, non propter hoc quod habitudo ad principium geminetur, sed geminatio est ex parte termini temporalis et aeterni.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 43 a. 3 arg. 1"><a name="30226"><span class="ref">[30226] Iª q. 43 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic proceditur. Videtur quod missio invisibilis divinae personae non sit solum secundum donum gratiae gratum facientis. Divinam enim personam mitti, est ipsam donari. Si igitur divina persona mittitur solum secundum dona gratiae gratum facientis, non donabitur ipsa persona divina, sed solum dona eius. Quod est error dicentium spiritum sanctum non dari, sed eius dona.</p><p title="I q. 43 a. 3 arg. 2"><a name="30227"><span class="ref">[30227] Iª q. 43 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, haec praepositio secundum denotat habitudinem alicuius causae. Sed persona divina est causa quod habeatur donum gratiae gratum facientis, et non e converso; secundum illud Rom. V, <i>caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per spiritum sanctum, qui datus est nobis</i>. Ergo inconvenienter dicitur quod persona divina secundum dona gratiae gratum facientis mittatur.</p><p title="I q. 43 a. 3 arg. 3"><a name="30228"><span class="ref">[30228] Iª q. 43 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, Augustinus dicit, IV de Trin., quod <i>filius, cum ex tempore mente percipitur, mitti dicitur</i>. Sed filius cognoscitur non solum per gratiam gratum facientem, sed etiam per gratiam gratis datam, sicut per fidem et per scientiam. Non ergo persona divina mittitur secundum solam gratiam gratum facientem.</p><p title="I q. 43 a. 3 arg. 4"><a name="30229"><span class="ref">[30229] Iª q. 43 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, Rabanus dicit quod spiritus sanctus datus est apostolis ad operationem miraculorum. Hoc autem non est donum gratiae gratum facientis, sed gratiae gratis datae. Ergo persona divina non solum datur secundum gratiam gratum facientem.</p><p title="I q. 43 a. 3 s. c."><a name="30230"><span class="ref">[30230] Iª q. 43 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, XV de Trin., quod spiritus sanctus procedit temporaliter ad sanctificandam creaturam. Missio autem est temporalis processio. Cum igitur sanctificatio creaturae non sit nisi per gratiam gratum facientem, sequitur quod missio divinae personae non sit nisi per gratiam gratum facientem.</p><p title="I q. 43 a. 3 co."><a name="30231"><span class="ref">[30231] Iª q. 43 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum quod divinae personae convenit mitti, secundum quod novo modo existit in aliquo; dari autem, secundum quod habetur ab aliquo. Neutrum autem horum est nisi secundum gratiam gratum facientem. Est enim unus communis modus quo Deus est in omnibus rebus per essentiam, potentiam et praesentiam, sicut causa in effectibus participantibus bonitatem ipsius. Super istum modum autem communem, est unus specialis, qui convenit creaturae rationali, in qua Deus dicitur esse sicut cognitum in cognoscente et amatum in amante. Et quia, cognoscendo et amando, creatura rationalis sua operatione attingit ad ipsum Deum, secundum istum specialem modum Deus non solum dicitur esse in creatura rationali, sed etiam habitare in ea sicut in templo suo. Sic igitur nullus alius effectus potest esse ratio quod divina persona sit novo modo in rationali creatura, nisi gratia gratum faciens. Unde secundum solam gratiam gratum facientem, mittitur et procedit temporaliter persona divina. Similiter illud solum habere dicimur, quo libere possumus uti vel frui. Habere autem potestatem fruendi divina persona, est solum secundum gratiam gratum facientem. Sed tamen in ipso dono gratiae gratum facientis, spiritus sanctus habetur, et inhabitat hominem. Unde ipsemet spiritus sanctus datur et mittitur.</p><p title="I q. 43 a. 3 ad 1"><a name="30232"><span class="ref">[30232] Iª q. 43 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod per donum gratiae gratum facientis perficitur creatura rationalis, ad hoc quod libere non solum ipso dono creato utatur, sed ut ipsa divina persona fruatur. Et ideo missio invisibilis fit secundum donum gratiae gratum facientis, et tamen ipsa persona divina datur.</p><p title="I q. 43 a. 3 ad 2"><a name="30233"><span class="ref">[30233] Iª q. 43 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod gratia gratum faciens disponit animam ad habendam divinam personam, et significatur hoc, cum dicitur quod spiritus sanctus datur secundum donum gratiae. Sed tamen ipsum donum gratiae est a spiritu sancto, et hoc significatur, cum dicitur quod caritas Dei diffunditur in cordibus nostris per spiritum sanctum.</p><p title="I q. 43 a. 3 ad 3"><a name="30234"><span class="ref">[30234] Iª q. 43 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet per aliquos effectus filius cognosci possit a nobis, non tamen per aliquos effectus nos inhabitat, vel etiam habetur a nobis.</p><p title="I q. 43 a. 3 ad 4"><a name="30235"><span class="ref">[30235] Iª q. 43 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod operatio miraculorum est manifestativa gratiae gratum facientis, sicut et donum prophetiae, et quaelibet gratia gratis data. Unde I Cor. XII, gratia gratis data nominatur manifestatio spiritus. Sic igitur apostolis dicitur datus spiritus sanctus ad operationem miraculorum, quia data est eis gratia gratum faciens cum signo manifestante. Si autem daretur solum signum gratiae gratum facientis sine gratia, non diceretur dari simpliciter spiritus sanctus; nisi forte cum aliqua determinatione, secundum quod dicitur quod alicui datur spiritus propheticus vel miraculorum, inquantum a spiritu sancto habet virtutem prophetandi vel miracula faciendi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 43 a. 4 arg. 1"><a name="30236"><span class="ref">[30236] Iª q. 43 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic proceditur. Videtur quod etiam patri conveniat mitti. Mitti enim divinam personam est ipsam dari. Sed pater dat seipsum, cum haberi non possit, nisi se ipso donante. Ergo potest dici quod pater mittat seipsum.</p><p title="I q. 43 a. 4 arg. 2"><a name="30237"><span class="ref">[30237] Iª q. 43 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, persona divina mittitur secundum inhabitationem gratiae. Sed per gratiam tota Trinitas inhabitat in nobis, secundum illud Ioan. XIV, <i>ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus</i>. Ergo quaelibet divinarum personarum mittitur.</p><p title="I q. 43 a. 4 arg. 3"><a name="30238"><span class="ref">[30238] Iª q. 43 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, quidquid convenit alicui personae, convenit omnibus, praeter notiones et personas. Sed missio non significat aliquam personam, neque etiam notionem, cum sint tantum quinque notiones, ut supra dictum est. Ergo cuilibet personae divinae convenit mitti.</p><p title="I q. 43 a. 4 s. c."><a name="30239"><span class="ref">[30239] Iª q. 43 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est quod Augustinus dicit, in II libro de Trin., quod <i>solus pater nunquam legitur missus</i>.</p><p title="I q. 43 a. 4 co."><a name="30240"><span class="ref">[30240] Iª q. 43 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum quod missio in sui ratione importat processionem ab alio; et in divinis, secundum originem, ut supra dictum est. Unde, cum pater non sit ab alio, nullo modo convenit sibi mitti; sed solum filio et spiritui sancto, quibus convenit esse ab alio.</p><p title="I q. 43 a. 4 ad 1"><a name="30241"><span class="ref">[30241] Iª q. 43 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod si dare importet liberalem communicationem alicuius, sic pater dat seipsum, inquantum se liberaliter communicat creaturae ad fruendum. Si vero importet auctoritatem dantis respectu eius quod datur, sic non convenit dari in divinis nisi personae quae est ab alio; sicut nec mitti.</p><p title="I q. 43 a. 4 ad 2"><a name="30242"><span class="ref">[30242] Iª q. 43 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod, licet effectus gratiae sit etiam a patre, qui inhabitat per gratiam, sicut et filius et spiritus sanctus; quia tamen non est ab alio, non dicitur mitti. Et hoc est quod dicit Augustinus, IV de Trin., quod <i>pater, cum in tempore a quoquam cognoscitur, non dicitur missus, non enim habet de quo sit, aut ex quo procedat</i>.</p><p title="I q. 43 a. 4 ad 3"><a name="30243"><span class="ref">[30243] Iª q. 43 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod missio, inquantum importat processionem a mittente, includit in sui significatione notionem, non quidem in speciali, sed in generali, prout esse ab alio est commune duabus notionibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 43 a. 5 arg. 1"><a name="30244"><span class="ref">[30244] Iª q. 43 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic proceditur. Videtur quod filio non conveniat invisibiliter mitti. Missio enim invisibilis divinae personae attenditur secundum dona gratiae. Sed omnia dona gratiae pertinent ad spiritum sanctum, secundum illud I Cor. XII, <i>omnia operatur unus atque idem spiritus</i>. Ergo invisibiliter non mittitur nisi spiritus sanctus.</p><p title="I q. 43 a. 5 arg. 2"><a name="30245"><span class="ref">[30245] Iª q. 43 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, missio divinae personae fit secundum gratiam gratum facientem. Sed dona quae pertinent ad perfectionem intellectus, non sunt dona gratiae gratum facientis, cum sine caritate possint haberi, secundum illud I ad Cor. XIII, <i>si habuero prophetiam, et noverim mysteria omnia, et omnem scientiam, et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum</i>. Cum ergo filius procedat ut verbum intellectus, videtur quod non conveniat sibi invisibiliter mitti.</p><p title="I q. 43 a. 5 arg. 3"><a name="30246"><span class="ref">[30246] Iª q. 43 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, missio divinae personae est quaedam processio, ut dictum est. Sed alia est processio filii, alia spiritus sancti. Ergo et alia missio, si uterque mittitur. Et sic altera earum superflueret, cum una sit sufficiens ad sanctificandam creaturam.</p><p title="I q. 43 a. 5 s. c."><a name="30247"><span class="ref">[30247] Iª q. 43 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est quod Sap. IX dicitur de divina sapientia, <i>mitte illam de caelis sanctis tuis, et a sede magnitudinis tuae</i>.</p><p title="I q. 43 a. 5 co."><a name="30248"><span class="ref">[30248] Iª q. 43 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum quod per gratiam gratum facientem tota Trinitas inhabitat mentem, secundum illud Ioan. XIV, <i>ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus</i>. Mitti autem personam divinam ad aliquem per invisibilem gratiam, significat novum modum inhabitandi illius personae, et originem eius ab alia. Unde, cum tam filio quam spiritui sancto conveniat et inhabitare per gratiam et ab alio esse, utrique convenit invisibiliter mitti. Patri autem licet conveniat inhabitare per gratiam, non tamen sibi convenit ab alio esse; et per consequens nec mitti.</p><p title="I q. 43 a. 5 ad 1"><a name="30249"><span class="ref">[30249] Iª q. 43 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod, licet omnia dona, inquantum dona sunt, attribuantur spiritui sancto, quia habet rationem primi doni, secundum quod est amor, ut supra dictum est; aliqua tamen dona, secundum proprias rationes, attribuuntur per quandam appropriationem filio, scilicet illa quae pertinent ad intellectum et secundum illa dona attenditur missio filii. Unde Augustinus dicit, IV de Trin., quod <i>tunc invisibiliter filius cuiquam mittitur, cum a quoquam cognoscitur atque percipitur</i>.</p><p title="I q. 43 a. 5 ad 2"><a name="30250"><span class="ref">[30250] Iª q. 43 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod anima per gratiam conformatur Deo. Unde ad hoc quod aliqua persona divina mittatur ad aliquem per gratiam, oportet quod fiat assimilatio illius ad divinam personam quae mittitur per aliquod gratiae donum. Et quia spiritus sanctus est amor, per donum caritatis anima spiritui sancto assimilatur, unde secundum donum caritatis attenditur missio spiritus sancti. Filius autem est verbum, non qualecumque, sed spirans amorem, unde Augustinus dicit, in IX libro de Trin., <i>verbum quod insinuare intendimus, cum amore notitia est</i>. Non igitur secundum quamlibet perfectionem intellectus mittitur filius, sed secundum talem instructionem intellectus, qua prorumpat in affectum amoris, ut dicitur Ioan. VI, <i>omnis qui audivit a patre, et didicit, venit ad me</i>; et in Psalm., <i>in meditatione mea exardescet ignis</i>. Et ideo signanter dicit Augustinus quod filius mittitur, cum a quoquam cognoscitur atque percipitur, perceptio enim experimentalem quandam notitiam significat. Et haec proprie dicitur sapientia, quasi sapida scientia, secundum illud Eccli. VI, <i>sapientia doctrinae secundum nomen eius est</i>.</p><p title="I q. 43 a. 5 ad 3"><a name="30251"><span class="ref">[30251] Iª q. 43 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, cum missio importet originem personae missae et inhabitationem per gratiam, ut supra dictum est, si loquamur de missione quantum ad originem, sic missio filii distinguitur a missione spiritus sancti, sicut et generatio a processione. Si autem quantum ad effectum gratiae, sic communicant duae missiones in radice gratiae, sed distinguuntur in effectibus gratiae, qui sunt illuminatio intellectus, et inflammatio affectus. Et sic manifestum est quod una non potest esse sine alia, quia neutra est sine gratia gratum faciente, nec una persona separatur ab alia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 43 a. 6 arg. 1"><a name="30252"><span class="ref">[30252] Iª q. 43 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic proceditur. Videtur quod missio invisibilis non fiat ad omnes qui sunt participes gratiae. Patres enim veteris testamenti gratiae participes fuerunt. Sed ad illos non videtur fuisse facta missio invisibilis, dicitur enim Ioan. VII, <i>nondum erat spiritus datus, quia nondum erat Iesus glorificatus</i>. Ergo missio invisibilis non fit ad omnes qui sunt participes gratiae.</p><p title="I q. 43 a. 6 arg. 2"><a name="30253"><span class="ref">[30253] Iª q. 43 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, profectus in virtute non est nisi per gratiam. Sed missio invisibilis non videtur attendi secundum profectum virtutis, quia profectus virtutis videtur esse continuus, cum caritas semper aut proficiat aut deficiat; et sic missio esset continua. Ergo missio invisibilis non fit ad omnes participes gratiae.</p><p title="I q. 43 a. 6 arg. 3"><a name="30254"><span class="ref">[30254] Iª q. 43 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, Christus et beati plenissime habent gratiam. Sed ad eos non videtur fieri missio, quia missio fit ad aliquid distans; Christus autem, secundum quod homo, et omnes beati perfecte sunt uniti Deo. Non ergo ad omnes participes gratiae fit missio invisibilis.</p><p title="I q. 43 a. 6 arg. 4"><a name="30255"><span class="ref">[30255] Iª q. 43 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, sacramenta novae legis continent gratiam. Nec tamen ad ea dicitur fieri missio invisibilis. Non ergo ad omnia quae habent gratiam, fit missio invisibilis.</p><p title="I q. 43 a. 6 s. c."><a name="30256"><span class="ref">[30256] Iª q. 43 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est quod, secundum Augustinum, missio invisibilis fit ad sanctificandam creaturam. Omnis autem creatura habens gratiam sanctificatur. Ergo ad omnem creaturam huiusmodi fit missio invisibilis.</p><p title="I q. 43 a. 6 co."><a name="30257"><span class="ref">[30257] Iª q. 43 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, missio de sui ratione importat quod ille qui mittitur vel incipiat esse ubi prius non fuit, sicut accidit in rebus creatis; vel incipiat esse ubi prius fuit, sed quodam modo novo, secundum quod missio attribuitur divinis personis. Sic ergo in eo ad quem fit missio, oportet duo considerare, scilicet inhabitationem gratiae, et innovationem quandam per gratiam. Ad omnes ergo fit missio invisibilis, in quibus haec duo inveniuntur.</p><p title="I q. 43 a. 6 ad 1"><a name="30258"><span class="ref">[30258] Iª q. 43 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod missio invisibilis est facta ad patres veteris testamenti. Unde dicit Augustinus, IV de Trin., quod secundum quod filius mittitur invisibiliter, <i>fit in hominibus aut cum hominibus; hoc autem antea factum est in patribus et prophetis</i>. Quod ergo dicitur, nondum erat datus spiritus, intelligitur de illa datione cum signo visibili, quae facta est in die Pentecostes.</p><p title="I q. 43 a. 6 ad 2"><a name="30259"><span class="ref">[30259] Iª q. 43 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod etiam secundum profectum virtutis, aut augmentum gratiae, fit missio invisibilis. Unde Augustinus dicit, IV de Trin., quod <i>tunc cuiquam mittitur filius, cum a quoquam cognoscitur atque percipitur, quantum cognosci et percipi potest pro captu vel proficientis in Deum, vel perfectae in Deo animae rationalis</i>. Sed tamen secundum illud augmentum gratiae praecipue missio invisibilis attenditur, quando aliquis proficit in aliquem novum actum, vel novum statum gratiae, ut puta cum aliquis proficit in gratiam miraculorum aut prophetiae, vel in hoc quod ex fervore caritatis exponit se martyrio, aut abrenuntiat his quae possidet, aut quodcumque opus arduum aggreditur.</p><p title="I q. 43 a. 6 ad 3"><a name="30260"><span class="ref">[30260] Iª q. 43 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod ad beatos est facta missio invisibilis in ipso principio beatitudinis. Postmodum autem ad eos fit missio invisibilis, non secundum intensionem gratiae, sed secundum quod aliqua mysteria eis revelantur de novo, quod est usque ad diem iudicii. Quod quidem augmentum attenditur secundum extensionem gratiae ad plura se extendentis. Ad Christum autem fuit facta invisibilis missio in principio suae conceptionis, non autem postea, cum a principio suae conceptionis fuerit plenus omni sapientia et gratia.</p><p title="I q. 43 a. 6 ad 4"><a name="30261"><span class="ref">[30261] Iª q. 43 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod gratia est in sacramentis novae legis instrumentaliter, sicut forma artificiati est in instrumentis artis, secundum quendam decursum ab agente in patiens. Missio autem non dicitur fieri nisi respectu termini. Unde missio divinae personae non fit ad sacramenta, sed ad eos qui per sacramenta gratiam suscipiunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 43 a. 7 arg. 1"><a name="30262"><span class="ref">[30262] Iª q. 43 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic proceditur. Videtur quod spiritui sancto non conveniat visibiliter mitti. Filius enim, secundum quod visibiliter missus est in mundum, dicitur esse minor patre. Sed nunquam legitur spiritus sanctus minor patre. Ergo spiritui sancto non convenit visibiliter mitti.</p><p title="I q. 43 a. 7 arg. 2"><a name="30263"><span class="ref">[30263] Iª q. 43 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, missio visibilis attenditur secundum aliquam creaturam visibilem assumptam, sicut missio filii secundum carnem. Sed spiritus sanctus non assumpsit aliquam creaturam visibilem. Unde non potest dici quod in aliquibus creaturis visibilibus sit alio modo quam in aliis, nisi forte sicut in signo; sicut est etiam in sacramentis, et in omnibus figuris legalibus. Non ergo spiritus sanctus visibiliter mittitur, vel oportet dicere quod secundum omnia huiusmodi, eius missio visibilis attenditur.</p><p title="I q. 43 a. 7 arg. 3"><a name="30264"><span class="ref">[30264] Iª q. 43 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, quaelibet creatura visibilis est effectus demonstrans totam Trinitatem. Non ergo per illas creaturas visibiles magis mittitur spiritus sanctus quam alia persona.</p><p title="I q. 43 a. 7 arg. 4"><a name="30265"><span class="ref">[30265] Iª q. 43 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, filius visibiliter est missus secundum dignissimam visibilium creaturarum, scilicet secundum naturam humanam. Si igitur spiritus sanctus visibiliter mittitur, debuit mitti secundum aliquas creaturas rationales.</p><p title="I q. 43 a. 7 arg. 5"><a name="30266"><span class="ref">[30266] Iª q. 43 a. 7 arg. 5</span></a> Praeterea, quae visibiliter fiunt divinitus, dispensantur per ministerium Angelorum, ut Augustinus dicit, III de Trin. Si ergo aliquae species visibiles apparuerunt, hoc factum fuit per Angelos. Et sic ipsi Angeli mittuntur, et non spiritus sanctus.</p><p title="I q. 43 a. 7 arg. 6"><a name="30267"><span class="ref">[30267] Iª q. 43 a. 7 arg. 6</span></a> Praeterea, si spiritus sanctus visibiliter mittatur, hoc non est nisi ad manifestandum invisibilem missionem, quia invisibilia per visibilia manifestantur. Ergo ad quem missio invisibilis facta non fuit, nec missio visibilis fieri debuit, et ad omnes ad quos fit missio invisibilis, sive in novo sive in veteri testamento, missio visibilis fieri debet, quod patet esse falsum. Non ergo spiritus sanctus visibiliter mittitur.</p><p title="I q. 43 a. 7 s. c."><a name="30268"><span class="ref">[30268] Iª q. 43 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est quod dicitur Matth. III, quod spiritus sanctus descendit super dominum baptizatum in specie columbae.</p><p title="I q. 43 a. 7 co."><a name="30269"><span class="ref">[30269] Iª q. 43 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum quod Deus providet omnibus secundum uniuscuiusque modum. Est autem modus connaturalis hominis, ut per visibilia ad invisibilia manuducatur, ut ex supra dictis patet, et ideo invisibilia Dei oportuit homini per visibilia manifestari. Sicut igitur seipsum Deus, et processiones aeternas personarum, per creaturas visibiles, secundum aliqua indicia, hominibus quodammodo demonstravit; ita conveniens fuit ut etiam invisibiles missiones divinarum personarum secundum aliquas visibiles creaturas manifestarentur. Aliter tamen filius et spiritus sanctus. Nam spiritui sancto, inquantum procedit ut amor, competit esse sanctificationis donum, filio autem, inquantum est spiritus sancti principium, competit esse sanctificationis huius auctorem. Et ideo filius visibiliter missus est tanquam sanctificationis auctor, sed spiritus sanctus tanquam sanctificationis indicium.</p><p title="I q. 43 a. 7 ad 1"><a name="30270"><span class="ref">[30270] Iª q. 43 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo dicendum quod filius creaturam visibilem in qua apparuit, in unitatem personae assumpsit, sic ut quod de illa creatura dicitur, de filio Dei dici possit. Et sic, ratione naturae assumptae, filius dicitur minor patre. Sed spiritus sanctus non assumpsit creaturam visibilem in qua apparuit, in unitatem personae, ut quod illi convenit, de illo praedicetur. Unde non potest dici minor patre propter visibilem creaturam.</p><p title="I q. 43 a. 7 ad 2"><a name="30271"><span class="ref">[30271] Iª q. 43 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum dicendum quod missio visibilis spiritus sancti non attenditur secundum visionem imaginariam, quae est visio prophetica. Quia, ut Augustinus dicit, II de Trin., <i>visio prophetica non est exhibita corporeis oculis per formas corporeas, sed in spiritu per spirituales corporum imagines, columbam vero illam et ignem oculis viderunt quicumque viderunt. Neque iterum sic se habuit spiritus sanctus ad huiusmodi species, sicut filius ad petram (quia dicitur, petra erat Christus). Illa enim petra iam erat in creatura, et per actionis modum nuncupata est nomine Christi, quem significabat, sed illa columba et ignis ad haec tantum significanda repente extiterunt. Sed videntur esse similia flammae illi quae in rubo apparuit Moysi, et illi columnae quam populus in eremo sequebatur, et fulgoribus ac tonitruis quae fiebant cum lex daretur in monte, ad hoc enim rerum illarum corporalis extitit species, ut aliquid significaret, atque praeteriret</i>. Sic igitur patet quod missio visibilis neque attenditur secundum visiones propheticas, quae fuerunt imaginariae, et non corporales, neque secundum signa sacramentalia veteris et novi testamenti, in quibus quaedam res praeexistentes assumuntur ad aliquid significandum. Sed spiritus sanctus visibiliter dicitur esse missus, inquantum fuit monstratus in quibusdam creaturis, sicut in signis, ad hoc specialiter factis.</p><p title="I q. 43 a. 7 ad 3"><a name="30272"><span class="ref">[30272] Iª q. 43 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium dicendum quod, licet illas creaturas visibiles tota Trinitas operata sit, tamen factae sunt ad demonstrandum specialiter hanc vel illam personam. Sicut enim diversis nominibus significantur pater et filius et spiritus sanctus, ita etiam diversis rebus significari potuerunt; quamvis inter eos nulla sit separatio aut diversitas.</p><p title="I q. 43 a. 7 ad 4"><a name="30273"><span class="ref">[30273] Iª q. 43 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum dicendum quod personam filii declarari oportuit ut sanctificationis auctorem, ut dictum est, et ideo oportuit quod missio visibilis filii fieret secundum naturam rationalem, cuius est agere, et cui potest competere sanctificare. Indicium autem sanctificationis esse potuit quaecumque alia creatura. Neque oportuit quod creatura visibilis ad hoc formata, esset assumpta a spiritu sancto in unitatem personae, cum non assumeretur ad aliquid agendum, sed ad indicandum tantum. Et propter hoc etiam non oportuit quod duraret, nisi quandiu perageret officium suum.</p><p title="I q. 43 a. 7 ad 5"><a name="30274"><span class="ref">[30274] Iª q. 43 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum dicendum quod illae creaturae visibiles formatae sunt ministerio Angelorum, non tamen ad significandum personam Angeli, sed ad significandam personam spiritus sancti. Quia igitur spiritus sanctus erat in illis creaturis visibilibus sicut signatum in signo, propter hoc secundum eas spiritus sanctus visibiliter mitti dicitur, et non Angelus.</p><p title="I q. 43 a. 7 ad 6"><a name="30275"><span class="ref">[30275] Iª q. 43 a. 7 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum quod non est de necessitate invisibilis missionis, ut semper manifestetur per aliquod signum visibile exterius, sed, sicut dicitur I Cor. XII, <i>manifestatio spiritus datur alicui ad utilitatem</i>, scilicet Ecclesiae. Quae quidem utilitas est, ut per huiusmodi visibilia signa fides confirmetur et propagetur. Quod quidem principaliter factum est per Christum et per apostolos, secundum illud Hebr. II, <i>cum initium accepisset enarrari per dominum, ab eis qui audierunt in nos confirmata est</i>. Et ideo specialiter debuit fieri missio visibilis spiritus sancti ad Christum et ad apostolos, et ad aliquos primitivos sanctos, in quibus quodammodo Ecclesia fundabatur, ita tamen quod visibilis missio facta ad Christum, demonstraret missionem invisibilem non tunc, sed in principio suae conceptionis, ad eum factam. Facta autem est missio visibilis ad Christum, in Baptismo quidem sub specie columbae, quod est animal fecundum, ad ostendendum in Christo auctoritatem donandi gratiam per spiritualem regenerationem, unde vox patris intonuit, <i>hic est filius meus dilectus</i>, ut ad similitudinem unigeniti alii regenerarentur. In transfiguratione vero, sub specie nubis lucidae, ad ostendendam exuberantiam doctrinae, unde dictum est, <i>ipsum audite</i>. Ad apostolos autem, sub specie flatus, ad ostendendam potestatem ministerii in dispensatione sacramentorum, unde dictum est eis, <i>quorum remiseritis peccata, remittuntur eis</i>. Sed sub linguis igneis, ad ostendendum officium doctrinae, unde dicitur quod <i>coeperunt loqui variis linguis</i>. Ad patres autem veteris testamenti, missio visibilis spiritus sancti fieri non debuit quia prius debuit perfici missio visibilis filii quam spiritus sancti, cum spiritus sanctus manifestet filium, sicut filius patrem. Fuerunt tamen factae visibiles apparitiones divinarum personarum patribus veteris testamenti. Quae quidem missiones visibiles dici non possunt, quia non fuerunt factae, secundum Augustinum, ad designandum inhabitationem divinae personae per gratiam, sed ad aliquid aliud manifestandum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 43 a. 8 arg. 1"><a name="30276"><span class="ref">[30276] Iª q. 43 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic proceditur. Videtur quod nulla persona divina mittatur nisi ab ea a qua procedit aeternaliter. Quia, sicut dicit Augustinus, IV de Trin., <i>pater a nullo mittitur, quia a nullo est</i>. Si ergo aliqua persona divina mittitur ab alia, oportet quod sit ab illa.</p><p title="I q. 43 a. 8 arg. 2"><a name="30277"><span class="ref">[30277] Iª q. 43 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, mittens habet auctoritatem respectu missi. Sed respectu divinae personae non potest haberi auctoritas nisi secundum originem. Ergo oportet quod divina persona quae mittitur, sit a persona mittente.</p><p title="I q. 43 a. 8 arg. 3"><a name="30278"><span class="ref">[30278] Iª q. 43 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, si persona divina potest mitti ab eo a quo non est, nihil prohibebit dicere quod spiritus sanctus detur ab homine, quamvis non sit ab eo. Quod est contra Augustinum, XV de Trin. Ergo divina persona non mittitur nisi ab ea a qua est.</p><p title="I q. 43 a. 8 s. c."><a name="30279"><span class="ref">[30279] Iª q. 43 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est quod filius mittitur a spiritu sancto, secundum illud Isaiae XLVIII, <i>et nunc misit me dominus Deus, et spiritus eius</i>. Filius autem non est a spiritu sancto. Ergo persona divina mittitur ab ea a qua non est.</p><p title="I q. 43 a. 8 co."><a name="30280"><span class="ref">[30280] Iª q. 43 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum quod circa hoc inveniuntur aliqui diversimode locuti esse. Secundum quosdam enim, persona divina non mittitur nisi ab eo a quo est aeternaliter. Et secundum hoc, cum dicitur filius Dei missus a spiritu sancto, referendum est hoc ad humanam naturam, secundum quam missus est ad praedicandum a spiritu sancto. Augustinus autem dicit, II de Trin., quod filius mittitur et a se et a spiritu sancto; et spiritus sanctus etiam mittitur et a se et a filio, ut sic mitti in divinis non conveniat cuilibet personae, sed solum personae ab alio existenti; mittere autem conveniat cuilibet personae. Utrumque autem habet aliquo modo veritatem. Quia cum dicitur aliqua persona mitti, designatur et ipsa persona ab alio existens, et effectus visibilis aut invisibilis, secundum quem missio divinae personae attenditur. Si igitur mittens designetur ut principium personae quae mittitur, sic non quaelibet persona mittit, sed solum illa cui convenit esse principium illius personae. Et sic filius mittitur tantum a patre, spiritus sanctus autem a patre et filio. Si vero persona mittens intelligatur esse principium effectus secundum quem attenditur missio, sic tota Trinitas mittit personam missam. Non autem propter hoc homo dat spiritum sanctum, quia nec effectum gratiae potest causare.</p><p title="I q. 43 a. 8 ad arg."><a name="30281"><span class="ref">[30281] Iª q. 43 a. 8 ad arg.</span></a> Et per hoc patet solutio ad obiecta.</p></div></div><div class="centro"><br/> <p><a href="sth1015.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> <a href="sth1044.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> <br/> <hr/> <br/> <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad hanc editionem<br/> Iura omnia asservantur<br/> OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> </div></body> </html>