comparison summa/latin/sth3001.html @ 28:544e12f679ad

convert to xml
author ht
date Tue, 24 Nov 2009 19:27:32 +0000
parents 4006eb4882de
children d777cc3962f2
comparison
equal deleted inserted replaced
27:c16124ac5890 28:544e12f679ad
1 <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/REC-html40/loose.dtd"> 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
2 <HTML LANG="LA"> 2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
3 <HEAD> 3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
4 <META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=ISO-8859-1"> 4 <head>
5 <META HTTP-EQUIV="Content-Style-Type" CONTENT="text/css"> 5 <meta name="generator" content=
6 <META HTTP-EQUIV="Content-Script-Type" CONTENT="text/javascript"> 6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" />
7 <META NAME="keywords" CONTENT="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"> 7 <meta http-equiv="Content-Type" content=
8 <META NAME="language" CONTENT="Latin"> 8 "text/html; charset=us-ascii" />
9 <META NAME="security" CONTENT="public"> 9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
10 <META NAME="owner" CONTENT="ealarcon@unav.es"> 10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
11 <META NAME="author" CONTENT="Enrique Alarc&oacute;n"> 11 <meta name="keywords" content=
12 <META NAME="abstract" CONTENT=""> 12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" />
13 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="screen" HREF="vscreen.css" TYPE="text/css"> 13 <meta name="language" content="Latin" />
14 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="print" HREF="vprint.css" TYPE="text/css"> 14 <meta name="security" content="public" />
15 <TITLE>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, II&ordf;-IIae q. 1-16</TITLE> 15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
16 </HEAD> 16 <meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
17 <BODY> 17 <meta name="abstract" content="" />
18 <A HREF="http://www.corpusthomisticum.org/"><DIV CLASS="tres">CORPUS THOMISTICUM</DIV></A> 18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
19 <DIV CLASS="uno">Sancti Thomae de Aquino</DIV> 19 "text/css" />
20 <DIV CLASS="uno">Summa Theologiae</DIV> 20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
21 <DIV CLASS="dos">secunda pars secundae partis a quaestione I ad quaestionem XVI</DIV> 21 "text/css" />
22 <BR> 22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, II&ordf;-IIae q.
23 <DIV CLASS="centro"> 23 1-16</title>
24 <TABLE ALIGN="center" SUMMARY="Imago"> 24 </head>
25 <TR> 25 <body>
26 <TH><IMG SRC="icons/fugit190.jpg" WIDTH="275" HEIGHT="190" BORDER="0" ALT="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" ALIGN="middle"></TH> 26 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a>
27 </TR> 27 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div>
28 </TABLE> 28 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
29 <BR> 29 <div class="uno">Summa Theologiae</div>
30 <SPAN CLASS="tres">Textum Leoninum Romae 1895 editum<BR>ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<BR>denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<BR><BR></SPAN> 30 <div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione I ad
31 <BR><HR><BR> 31 quaestionem XVI</div>
32 <P> 32 <br />
33 <A HREF="sth3000.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> 33 <div class="centro">
34 &nbsp; 34 <table align="center" summary="Imago">
35 <A HREF="sth3017.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> 35 <tr>
36 </P> 36 <th><img src="icons/fugit190.jpg" width="275" height="190" border=
37 <SCRIPT LANGUAGE="JavaScript" TYPE="text/javascript"> 37 "0" alt=
38 "Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)"
39 align="middle" /></th>
40 </tr>
41 </table>
42 <br />
43 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1895 editum<br />
44 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
45 magneticas<br />
46 denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
47 <br /></span><br />
48 <hr />
49 <br />
50 <p><a href="sth3000.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
51 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
52 <a href="sth3017.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
53 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
54 <script language="JavaScript" type="text/javascript">
55 //<![CDATA[
38 <!-- 56 <!--
39 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 57 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
40 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} 58 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
41 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); 59 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
42 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); 60 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
745 document.write('<OPTION VALUE="#39434">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 co.'); 763 document.write('<OPTION VALUE="#39434">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 co.');
746 document.write('<OPTION VALUE="#39435">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 1'); 764 document.write('<OPTION VALUE="#39435">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 1');
747 document.write('<OPTION VALUE="#39436">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 2'); 765 document.write('<OPTION VALUE="#39436">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 2');
748 document.write('<OPTION VALUE="#39437">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 3'); 766 document.write('<OPTION VALUE="#39437">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 3');
749 document.write('<OPTION VALUE="#39438">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 4'); 767 document.write('<OPTION VALUE="#39438">II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 4');
750 document.write('</SELECT>'); 768 document.write('<\/SELECT>');
751 document.write('<BR><BR>'); 769 document.write('<BR><BR>');
752 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); 770 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
753 document.write('</FORM>'); 771 document.write('<\/FORM>');
754 // --> 772 // -->
755 </SCRIPT> 773 //]]>
756 <BR><HR><BR> 774 </script><br />
757 </DIV> 775 <hr />
758 <DIV CLASS="D">Quaestio 1</DIV> 776 <br /></div>
759 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 777 <div class="D">Quaestio 1</div>
760 <P TITLE="II-II q. 1 pr."><A NAME="38737"><SPAN CLASS="ref">[38737] II&ordf;-IIae q. 1 pr. </SPAN></A>Circa virtutes igitur theologicas primo erit considerandum de fide; secundo, de spe; tertio, de caritate. Circa fidem vero quadruplex consideratio occurrit, prima quidem de ipsa fide; secunda de donis intellectus et scientiae sibi correspondentibus; tertia de vitiis oppositis; quarta de praeceptis ad hanc virtutem pertinentibus. Circa fidem vero primo erit considerandum de eius obiecto; secundo, de eius actu; tertio, de ipso habitu fidei. Circa primum quaeruntur decem. Primo, utrum obiectum fidei sit veritas prima. Secundo, utrum obiectum fidei sit aliquid complexum vel incomplexum, idest res aut enuntiabile. Tertio, utrum fidei possit subesse falsum. Quarto, utrum obiectum fidei possit esse aliquid visum. Quinto, utrum possit esse aliquid scitum. Sexto, utrum credibilia debeant distingui per certos articulos. Septimo, utrum iidem articuli subsint fidei secundum omne tempus. Octavo, de numero articulorum. Nono, de modo tradendi articulos in symbolo. Decimo, cuius sit fidei symbolum constituere.</P> 778 <div class="G">Prooemium</div>
761 <BR> 779 <p title="II-II q. 1 pr."><a name="38737"><span class="ref">[38737]
762 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 780 II&ordf;-IIae q. 1 pr.</span></a> Circa virtutes igitur theologicas
763 <P TITLE="II-II q. 1 a. 1 arg. 1"><A NAME="38738"><SPAN CLASS="ref">[38738] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod obiectum fidei non sit veritas prima. Illud enim videtur esse obiectum fidei quod nobis proponitur ad credendum. Sed non solum proponuntur nobis ad credendum ea quae pertinent ad divinitatem, quae est veritas prima; sed etiam ea quae pertinent ad humanitatem Christi et Ecclesiae sacramenta et creaturarum conditionem. Ergo non solum veritas prima est fidei obiectum.</P> 781 primo erit considerandum de fide; secundo, de spe; tertio, de
764 <P TITLE="II-II q. 1 a. 1 arg. 2"><A NAME="38739"><SPAN CLASS="ref">[38739] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, fides et infidelitas sunt circa idem, cum sint opposita. Sed circa omnia quae in sacra Scriptura continentur potest esse infidelitas, quidquid enim horum homo negaverit, infidelis reputatur. Ergo etiam fides est circa omnia quae in sacra Scriptura continentur. Sed ibi multa continentur de hominibus et de aliis rebus creatis. Ergo obiectum fidei non solum est veritas prima, sed etiam veritas creata.</P> 782 caritate. Circa fidem vero quadruplex consideratio occurrit, prima
765 <P TITLE="II-II q. 1 a. 1 arg. 3"><A NAME="38740"><SPAN CLASS="ref">[38740] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, fides caritati condividitur, ut supra dictum est. Sed caritate non solum diligimus Deum, qui est summa bonitas, sed etiam diligimus proximum. Ergo fidei obiectum non est solum veritas prima.</P> 783 quidem de ipsa fide; secunda de donis intellectus et scientiae sibi
766 <P TITLE="II-II q. 1 a. 1 s. c."><A NAME="38741"><SPAN CLASS="ref">[38741] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom., quod <I>fides est circa simplicem et semper existentem veritatem</I>. Haec autem est veritas prima. Ergo obiectum fidei est veritas prima.</P> 784 correspondentibus; tertia de vitiis oppositis; quarta de praeceptis
767 <P TITLE="II-II q. 1 a. 1 co."><A NAME="38742"><SPAN CLASS="ref">[38742] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod cuiuslibet cognoscitivi habitus obiectum duo habet, scilicet id quod materialiter cognoscitur, quod est sicut materiale obiectum; et id per quod cognoscitur, quod est formalis ratio obiecti. Sicut in scientia geometriae materialiter scita sunt conclusiones; formalis vero ratio sciendi sunt media demonstrationis, per quae conclusiones cognoscuntur. Sic igitur in fide, si consideremus formalem rationem obiecti, nihil est aliud quam veritas prima, non enim fides de qua loquimur assentit alicui nisi quia est a Deo revelatum; unde ipsi veritati divinae innititur tanquam medio. Si vero consideremus materialiter ea quibus fides assentit, non solum est ipse Deus, sed etiam multa alia. Quae tamen sub assensu fidei non cadunt nisi secundum quod habent aliquem ordinem ad Deum, prout scilicet per aliquos divinitatis effectus homo adiuvatur ad tendendum in divinam fruitionem. Et ideo etiam ex hac parte obiectum fidei est quodammodo veritas prima, inquantum nihil cadit sub fide nisi in ordine ad Deum, sicut etiam obiectum medicinae est sanitas, quia nihil medicina considerat nisi in ordine ad sanitatem.</P> 785 ad hanc virtutem pertinentibus. Circa fidem vero primo erit
768 <P TITLE="II-II q. 1 a. 1 ad 1"><A NAME="38743"><SPAN CLASS="ref">[38743] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ea quae pertinent ad humanitatem Christi et ad sacramenta Ecclesiae vel ad quascumque creaturas cadunt sub fide inquantum per haec ordinamur ad Deum. Et eis etiam assentimus propter divinam veritatem.</P> 786 considerandum de eius obiecto; secundo, de eius actu; tertio, de
769 <P TITLE="II-II q. 1 a. 1 ad 2"><A NAME="38744"><SPAN CLASS="ref">[38744] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Et similiter dicendum est ad secundum, de omnibus illis quae in sacra Scriptura traduntur.</P> 787 ipso habitu fidei. Circa primum quaeruntur decem. Primo, utrum
770 <P TITLE="II-II q. 1 a. 1 ad 3"><A NAME="38745"><SPAN CLASS="ref">[38745] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod etiam caritas diligit proximum propter Deum; et sic obiectum eius proprie est ipse Deus, ut infra dicetur.</P> 788 obiectum fidei sit veritas prima. Secundo, utrum obiectum fidei sit
771 <BR> 789 aliquid complexum vel incomplexum, idest res aut enuntiabile.
772 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 790 Tertio, utrum fidei possit subesse falsum. Quarto, utrum obiectum
773 <P TITLE="II-II q. 1 a. 2 arg. 1"><A NAME="38746"><SPAN CLASS="ref">[38746] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod obiectum fidei non sit aliquid complexum per modum enuntiabilis. Obiectum enim fidei est veritas prima, sicut dictum est. Sed prima veritas est aliquid incomplexum. Ergo obiectum fidei non est aliquid complexum.</P> 791 fidei possit esse aliquid visum. Quinto, utrum possit esse aliquid
774 <P TITLE="II-II q. 1 a. 2 arg. 2"><A NAME="38747"><SPAN CLASS="ref">[38747] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, expositio fidei in symbolo continetur. Sed in symbolo non ponuntur enuntiabilia, sed res, non enim dicitur ibi quod Deus sit omnipotens, sed, credo in Deum omnipotentem. Ergo obiectum fidei non est enuntiabile, sed res.</P> 792 scitum. Sexto, utrum credibilia debeant distingui per certos
775 <P TITLE="II-II q. 1 a. 2 arg. 3"><A NAME="38748"><SPAN CLASS="ref">[38748] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, fidei succedit visio, secundum illud I ad Cor. XIII, <I>videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem</I>. Sed visio patriae est de incomplexo, cum sit ipsius divinae essentiae. Ergo etiam fides viae.</P> 793 articulos. Septimo, utrum iidem articuli subsint fidei secundum
776 <P TITLE="II-II q. 1 a. 2 s. c."><A NAME="38749"><SPAN CLASS="ref">[38749] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra, fides est media inter scientiam et opinionem. Medium autem et extrema sunt eiusdem generis. Cum igitur scientia et opinio sint circa enuntiabilia, videtur quod similiter fides sit circa enuntiabilia. Et ita obiectum fidei, cum fides sit circa enuntiabilia, est aliquid complexum.</P> 794 omne tempus. Octavo, de numero articulorum. Nono, de modo tradendi
777 <P TITLE="II-II q. 1 a. 2 co."><A NAME="38750"><SPAN CLASS="ref">[38750] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod cognita sunt in cognoscente secundum modum cognoscentis. Est autem modus proprius humani intellectus ut componendo et dividendo veritatem cognoscat, sicut in primo dictum est. Et ideo ea quae sunt secundum se simplicia intellectus humanus cognoscit secundum quandam complexionem, sicut e converso intellectus divinus incomplexe cognoscit ea quae sunt secundum se complexa. Sic igitur obiectum fidei dupliciter considerari potest. Uno modo, ex parte ipsius rei creditae, et sic obiectum fidei est aliquid incomplexum, scilicet res ipsa de qua fides habetur. Alio modo, ex parte credentis, et secundum hoc obiectum fidei est aliquid complexum per modum enuntiabilis. Et ideo utrumque vere opinatum fuit apud antiquos, et secundum aliquid utrumque est verum.</P> 795 articulos in symbolo. Decimo, cuius sit fidei symbolum
778 <P TITLE="II-II q. 1 a. 2 ad 1"><A NAME="38751"><SPAN CLASS="ref">[38751] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit de obiecto fidei ex parte ipsius rei creditae.</P> 796 constituere.</p>
779 <P TITLE="II-II q. 1 a. 2 ad 2"><A NAME="38752"><SPAN CLASS="ref">[38752] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod in symbolo tanguntur ea de quibus est fides inquantum ad ea terminatur actus credentis, ut ex ipso modo loquendi apparet. Actus autem credentis non terminatur ad enuntiabile, sed ad rem, non enim formamus enuntiabilia nisi ut per ea de rebus cognitionem habeamus, sicut in scientia, ita et in fide.</P> 797 <br />
780 <P TITLE="II-II q. 1 a. 2 ad 3"><A NAME="38753"><SPAN CLASS="ref">[38753] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod visio patriae erit veritatis primae secundum quod in se est, secundum illud I Ioan. III, <I>cum apparuerit, similes ei erimus et videbimus eum sicuti est</I>. Et ideo visio illa erit non per modum enuntiabilis, sed per modum simplicis intelligentiae. Sed per fidem non apprehendimus veritatem primam sicut in se est. Unde non est similis ratio.</P> 798 <div class="E">Articulus 1</div>
781 <BR> 799 <p title="II-II q. 1 a. 1 arg. 1"><a name="38738"><span class=
782 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 800 "ref">[38738] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
783 <P TITLE="II-II q. 1 a. 3 arg. 1"><A NAME="38754"><SPAN CLASS="ref">[38754] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod fidei possit subesse falsum. Fides enim condividitur spei et caritati. Sed spei potest aliquid subesse falsum, multi enim sperant se habituros vitam aeternam qui non habebunt. Similiter etiam et caritati, multi enim diliguntur tanquam boni qui tamen boni non sunt. Ergo etiam fidei potest aliquid subesse falsum.</P> 801 sic proceditur. Videtur quod obiectum fidei non sit veritas prima.
784 <P TITLE="II-II q. 1 a. 3 arg. 2"><A NAME="38755"><SPAN CLASS="ref">[38755] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Abraham credidit Christum nasciturum, secundum illud Ioan. VIII, <I>Abraham, pater vester, exultavit ut videret diem meum</I>. Sed post tempus Abrahae Deus poterat non incarnari, sola enim sua voluntate carnem accepit, et ita esset falsum quod Abraham de Christo credidit. Ergo fidei potest subesse falsum.</P> 802 Illud enim videtur esse obiectum fidei quod nobis proponitur ad
785 <P TITLE="II-II q. 1 a. 3 arg. 3"><A NAME="38756"><SPAN CLASS="ref">[38756] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, fides antiquorum fuit quod Christus esset nasciturus, et haec fides duravit in multis usque ad praedicationem Evangelii. Sed Christo iam nato, antequam praedicare inciperet, falsum erat Christum nasciturum. Ergo fidei potest subesse falsum.</P> 803 credendum. Sed non solum proponuntur nobis ad credendum ea quae
786 <P TITLE="II-II q. 1 a. 3 arg. 4"><A NAME="38757"><SPAN CLASS="ref">[38757] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, unum de pertinentibus ad fidem est ut aliquis credat sub sacramento altaris verum corpus Christi contineri. Potest autem contingere, quando non recte consecratur, quod non est ibi verum corpus Christi, sed solum panis. Ergo fidei potest subesse falsum.</P> 804 pertinent ad divinitatem, quae est veritas prima; sed etiam ea quae
787 <P TITLE="II-II q. 1 a. 3 s. c."><A NAME="38758"><SPAN CLASS="ref">[38758] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra, nulla virtus perficiens intellectum se habet ad falsum secundum quod est malum intellectus, ut patet per philosophum, in VI Ethic. Sed fides est quaedam virtus perficiens intellectum, ut infra patebit. Ergo ei non potest subesse falsum.</P> 805 pertinent ad humanitatem Christi et Ecclesiae sacramenta et
788 <P TITLE="II-II q. 1 a. 3 co."><A NAME="38759"><SPAN CLASS="ref">[38759] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod nihil subest alicui potentiae vel habitui aut etiam actui, nisi mediante ratione formali obiecti, sicut color videri non potest nisi per lucem, et conclusio sciri non potest nisi per medium demonstrationis. Dictum est autem quod ratio formalis obiecti fidei est veritas prima. Unde nihil potest cadere sub fide nisi inquantum stat sub veritate prima. Sub qua nullum falsum stare potest, sicut nec non ens sub ente, nec malum sub bonitate. Unde relinquitur quod fidei non potest subesse aliquod falsum.</P> 806 creaturarum conditionem. Ergo non solum veritas prima est fidei
789 <P TITLE="II-II q. 1 a. 3 ad 1"><A NAME="38760"><SPAN CLASS="ref">[38760] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, quia verum est bonum intellectus, non autem est bonum appetitivae virtutis, ideo omnes virtutes quae perficiunt intellectum excludunt totaliter falsum, quia de ratione virtutis est quod se habeat solum ad bonum. Virtutes autem perficientes partem appetitivam non excludunt totaliter falsum, potest enim aliquis secundum iustitiam aut temperantiam agere aliquam falsam opinionem habens de eo circa quod agit. Et ita, cum fides perficiat intellectum, spes autem et caritas appetitivam partem, non est similis ratio de eis. Et tamen neque etiam spei subest falsum. Non enim aliquis sperat se habiturum vitam aeternam secundum propriam potestatem (hoc enim esset praesumptionis), sed secundum auxilium gratiae, in qua si perseveraverit, omnino infallibiliter vitam aeternam consequetur. Similiter etiam ad caritatem pertinet diligere Deum in quocumque fuerit. Unde non refert ad caritatem utrum in isto sit Deus qui propter Deum diligitur.</P> 807 obiectum.</p>
790 <P TITLE="II-II q. 1 a. 3 ad 2"><A NAME="38761"><SPAN CLASS="ref">[38761] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Deum non incarnari, secundum se consideratum, fuit possibile etiam post tempus Abrahae. Sed secundum quod cadit sub praescientia divina, habet quandam necessitatem infallibilitatis, ut in primo dictum est. Et hoc modo cadit sub fide. Unde prout cadit sub fide, non potest esse falsum.</P> 808 <p title="II-II q. 1 a. 1 arg. 2"><a name="38739"><span class=
791 <P TITLE="II-II q. 1 a. 3 ad 3"><A NAME="38762"><SPAN CLASS="ref">[38762] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod hoc ad fidem credentis pertinebat post Christi nativitatem quod crederet eum quandoque nasci. Sed illa determinatio temporis, in qua decipiebatur, non erat ex fide, sed ex coniectura humana. Possibile est enim hominem fidelem ex coniectura humana falsum aliquid aestimare. Sed quod ex fide falsum aestimet, hoc est impossibile.</P> 809 "ref">[38739] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
792 <P TITLE="II-II q. 1 a. 3 ad 4"><A NAME="38763"><SPAN CLASS="ref">[38763] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod fides credentis non refertur ad has species panis vel illas, sed ad hoc quod verum corpus Christi sit sub speciebus panis sensibilis quando recte fuerit consecratum. Unde si non sit recte consecratum, fidei non suberit propter hoc falsum.</P> 810 fides et infidelitas sunt circa idem, cum sint opposita. Sed circa
793 <BR> 811 omnia quae in sacra Scriptura continentur potest esse infidelitas,
794 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 812 quidquid enim horum homo negaverit, infidelis reputatur. Ergo etiam
795 <P TITLE="II-II q. 1 a. 4 arg. 1"><A NAME="38764"><SPAN CLASS="ref">[38764] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod obiectum fidei sit aliquid visum. Dicit enim dominus Thomae, Ioan. XX, <I>quia vidisti me, credidisti</I>. Ergo et de eodem est visio et fides.</P> 813 fides est circa omnia quae in sacra Scriptura continentur. Sed ibi
796 <P TITLE="II-II q. 1 a. 4 arg. 2"><A NAME="38765"><SPAN CLASS="ref">[38765] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, apostolus, I ad Cor. XIII, dicit, <I>videmus nunc per speculum in aenigmate</I>. Et loquitur de cognitione fidei. Ergo id quod creditur videtur.</P> 814 multa continentur de hominibus et de aliis rebus creatis. Ergo
797 <P TITLE="II-II q. 1 a. 4 arg. 3"><A NAME="38766"><SPAN CLASS="ref">[38766] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, fides est quoddam spirituale lumen. Sed quolibet lumine aliquid videtur. Ergo fides est de rebus visis.</P> 815 obiectum fidei non solum est veritas prima, sed etiam veritas
798 <P TITLE="II-II q. 1 a. 4 arg. 4"><A NAME="38767"><SPAN CLASS="ref">[38767] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, quilibet sensus visus nominatur, ut Augustinus dicit, in libro de Verb. Dom. Sed fides est de auditis, secundum illud ad Rom. X, fides ex auditu. Ergo fides est de rebus visis.</P> 816 creata.</p>
799 <P TITLE="II-II q. 1 a. 4 s. c."><A NAME="38768"><SPAN CLASS="ref">[38768] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod apostolus dicit, ad Heb. XI, quod <I>fides est argumentum non apparentium</I>.</P> 817 <p title="II-II q. 1 a. 1 arg. 3"><a name="38740"><span class=
800 <P TITLE="II-II q. 1 a. 4 co."><A NAME="38769"><SPAN CLASS="ref">[38769] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod fides importat assensum intellectus ad id quod creditur. Assentit autem alicui intellectus dupliciter. Uno modo, quia ad hoc movetur ab ipso obiecto, quod est vel per seipsum cognitum, sicut patet in principiis primis, quorum est intellectus; vel est per aliud cognitum, sicut patet de conclusionibus, quarum est scientia. Alio modo intellectus assentit alicui non quia sufficienter moveatur ab obiecto proprio, sed per quandam electionem voluntarie declinans in unam partem magis quam in aliam. Et si quidem hoc fit cum dubitatione et formidine alterius partis, erit opinio, si autem fit cum certitudine absque tali formidine, erit fides. Illa autem videri dicuntur quae per seipsa movent intellectum nostrum vel sensum ad sui cognitionem. Unde manifestum est quod nec fides nec opinio potest esse de visis aut secundum sensum aut secundum intellectum.</P> 818 "ref">[38740] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
801 <P TITLE="II-II q. 1 a. 4 ad 1"><A NAME="38770"><SPAN CLASS="ref">[38770] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod <I>Thomas aliud vidit et aliud credidit. Hominem vidit et Deum credens confessus est, cum dixit, dominus meus et Deus meus</I>.</P> 819 fides caritati condividitur, ut supra dictum est. Sed caritate non
802 <P TITLE="II-II q. 1 a. 4 ad 2"><A NAME="38771"><SPAN CLASS="ref">[38771] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ea quae subsunt fidei dupliciter considerari possunt. Uno modo, in speciali, et sic non possunt esse simul visa et credita, sicut dictum est. Alio modo, in generali, scilicet sub communi ratione credibilis. Et sic sunt visa ab eo qui credit, non enim crederet nisi videret ea esse credenda, vel propter evidentiam signorum vel propter aliquid huiusmodi.</P> 820 solum diligimus Deum, qui est summa bonitas, sed etiam diligimus
803 <P TITLE="II-II q. 1 a. 4 ad 3"><A NAME="38772"><SPAN CLASS="ref">[38772] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod lumen fidei facit videre ea quae creduntur. Sicut enim per alios habitus virtutum homo videt illud quod est sibi conveniens secundum habitum illum, ita etiam per habitum fidei inclinatur mens hominis ad assentiendum his quae conveniunt rectae fidei et non aliis.</P> 821 proximum. Ergo fidei obiectum non est solum veritas prima.</p>
804 <P TITLE="II-II q. 1 a. 4 ad 4"><A NAME="38773"><SPAN CLASS="ref">[38773] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod auditus est verborum significantium ea quae sunt fidei, non autem est ipsarum rerum de quibus est fides. Et sic non oportet ut huiusmodi res sint visae.</P> 822 <p title="II-II q. 1 a. 1 s. c."><a name="38741"><span class=
805 <BR> 823 "ref">[38741] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
806 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 824 est quod Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom., quod <i>fides est
807 <P TITLE="II-II q. 1 a. 5 arg. 1"><A NAME="38774"><SPAN CLASS="ref">[38774] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod ea quae sunt fidei possint esse scita. Ea enim quae non sciuntur videntur esse ignorata, quia ignorantia scientiae opponitur. Sed ea quae sunt fidei non sunt ignorata, horum enim ignorantia ad infidelitatem pertinet, secundum illud I ad Tim. I, <I>ignorans feci in incredulitate mea</I>. Ergo ea quae sunt fidei possunt esse scita.</P> 825 circa simplicem et semper existentem veritatem</i>. Haec autem est
808 <P TITLE="II-II q. 1 a. 5 arg. 2"><A NAME="38775"><SPAN CLASS="ref">[38775] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, scientia per rationes acquiritur. Sed ad ea quae sunt fidei a sacris auctoribus rationes inducuntur. Ergo ea quae sunt fidei possunt esse scita.</P> 826 veritas prima. Ergo obiectum fidei est veritas prima.</p>
809 <P TITLE="II-II q. 1 a. 5 arg. 3"><A NAME="38776"><SPAN CLASS="ref">[38776] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ea quae demonstrative probantur sunt scita, quia demonstratio est syllogismus faciens scire. Sed quaedam quae in fide continentur sunt demonstrative probata a philosophis, sicut Deum esse, et Deum esse unum, et alia huiusmodi. Ergo ea quae sunt fidei possunt esse scita.</P> 827 <p title="II-II q. 1 a. 1 co."><a name="38742"><span class=
810 <P TITLE="II-II q. 1 a. 5 arg. 4"><A NAME="38777"><SPAN CLASS="ref">[38777] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, opinio plus distat a scientia quam fides, cum fides dicatur esse media inter opinionem et scientiam. Sed opinio et scientia possunt esse aliquo modo de eodem, ut dicitur in I Poster. Ergo etiam fides et scientia.</P> 828 "ref">[38742] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 co.</span></a> Respondeo
811 <P TITLE="II-II q. 1 a. 5 s. c."><A NAME="38778"><SPAN CLASS="ref">[38778] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius dicit, quod <I>apparentia non habent fidem, sed agnitionem</I>. Ea ergo de quibus est fides agnitionem non habent. Sed ea quae sunt scita habent agnitionem. Ergo de his quae sunt scita non potest esse fides.</P> 829 dicendum quod cuiuslibet cognoscitivi habitus obiectum duo habet,
812 <P TITLE="II-II q. 1 a. 5 co."><A NAME="38779"><SPAN CLASS="ref">[38779] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod omnis scientia habetur per aliqua principia per se nota, et per consequens visa. Et ideo oportet quaecumque sunt scita aliquo modo esse visa. Non autem est possibile quod idem ab eodem sit creditum et visum, sicut supra dictum est. Unde etiam impossibile est quod ab eodem idem sit scitum et creditum. Potest tamen contingere ut id quod est visum vel scitum ab uno, sit creditum ab alio. Ea enim quae de Trinitate credimus nos visuros speramus, secundum illud I ad Cor. XIII, <I>videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem</I>, quam quidem visionem iam Angeli habent, unde quod nos credimus illi vident. Et similiter potest contingere ut id quod est visum vel scitum ab uno homine, etiam in statu viae, sit ab alio creditum, qui hoc demonstrative non novit. Id tamen quod communiter omnibus hominibus proponitur ut credendum est communiter non scitum. Et ista sunt quae simpliciter fidei subsunt. Et ideo fides et scientia non sunt de eodem.</P> 830 scilicet id quod materialiter cognoscitur, quod est sicut materiale
813 <P TITLE="II-II q. 1 a. 5 ad 1"><A NAME="38780"><SPAN CLASS="ref">[38780] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod infideles eorum quae sunt fidei ignorantiam habent, quia nec vident aut sciunt ea in seipsis, nec cognoscunt ea esse credibilia. Sed per hunc modum fideles habent eorum notitiam, non quasi demonstrative, sed inquantum per lumen fidei videntur esse credenda, ut dictum est.</P> 831 obiectum; et id per quod cognoscitur, quod est formalis ratio
814 <P TITLE="II-II q. 1 a. 5 ad 2"><A NAME="38781"><SPAN CLASS="ref">[38781] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod rationes quae inducuntur a sanctis ad probandum ea quae sunt fidei non sunt demonstrativae, sed persuasiones quaedam manifestantes non esse impossibile quod in fide proponitur. Vel procedunt ex principiis fidei, scilicet ex auctoritatibus sacrae Scripturae, sicut Dionysius dicit, II cap. de Div. Nom. Ex his autem principiis ita probatur aliquid apud fideles sicut etiam ex principiis naturaliter notis probatur aliquid apud omnes. Unde etiam theologia scientia est, ut in principio operis dictum est.</P> 832 obiecti. Sicut in scientia geometriae materialiter scita sunt
815 <P TITLE="II-II q. 1 a. 5 ad 3"><A NAME="38782"><SPAN CLASS="ref">[38782] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ea quae demonstrative probari possunt inter credenda numerantur, non quia de ipsis sit simpliciter fides apud omnes, sed quia praeexiguntur ad ea quae sunt fidei, et oportet ea saltem per fidem praesupponi ab his qui horum demonstrationem non habent.</P> 833 conclusiones; formalis vero ratio sciendi sunt media
816 <P TITLE="II-II q. 1 a. 5 ad 4"><A NAME="38783"><SPAN CLASS="ref">[38783] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, a diversis hominibus de eodem omnino potest haberi scientia et opinio, sicut et nunc dictum est de scientia et fide. Sed ab uno et eodem potest quidem haberi fides et scientia de eodem secundum quid, scilicet subiecto, sed non secundum idem, potest enim esse quod de una et eadem re aliquis aliquid sciat et aliquid aliud opinetur; et similiter de Deo potest aliquis demonstrative scire quod sit unus, et credere quod sit trinus. Sed de eodem secundum idem non potest esse simul in uno homine scientia nec cum opinione nec cum fide, alia tamen et alia ratione. Scientia enim cum opinione simul esse non potest simpliciter de eodem, quia de ratione scientiae est quod id quod scitur existimetur esse impossibile aliter se habere; de ratione autem opinionis est quod id quod quis existimat, existimet possibile aliter se habere. Sed id quod fide tenetur, propter fidei certitudinem, existimatur etiam impossibile aliter se habere, sed ea ratione non potest simul idem et secundum idem esse scitum et creditum, quia scitum est visum et creditum est non visum, ut dictum est.</P> 834 demonstrationis, per quae conclusiones cognoscuntur. Sic igitur in
817 <BR> 835 fide, si consideremus formalem rationem obiecti, nihil est aliud
818 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 836 quam veritas prima, non enim fides de qua loquimur assentit alicui
819 <P TITLE="II-II q. 1 a. 6 arg. 1"><A NAME="38784"><SPAN CLASS="ref">[38784] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod credibilia non sint per certos articulos distinguenda. Eorum enim omnium quae in sacra Scriptura continentur est fides habenda. Sed illa non possunt reduci ad aliquem certum numerum, propter sui multitudinem. Ergo superfluum videtur articulos fidei distinguere.</P> 837 nisi quia est a Deo revelatum; unde ipsi veritati divinae innititur
820 <P TITLE="II-II q. 1 a. 6 arg. 2"><A NAME="38785"><SPAN CLASS="ref">[38785] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, materialis distinctio, cum in infinitum fieri possit, est ab arte praetermittenda. Sed formalis ratio obiecti credibilis est una et indivisibilis, ut supra dictum est, scilicet veritas prima, et sic secundum rationem formalem credibilia distingui non possunt. Ergo praetermittenda est credibilium materialis distinctio per articulos.</P> 838 tanquam medio. Si vero consideremus materialiter ea quibus fides
821 <P TITLE="II-II q. 1 a. 6 arg. 3"><A NAME="38786"><SPAN CLASS="ref">[38786] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut a quibusdam dicitur, <I>articulus est indivisibilis veritas de Deo arctans nos ad credendum</I>. Sed credere est voluntarium, quia, sicut Augustinus dicit, nullus credit nisi volens. Ergo videtur quod inconvenienter distinguantur credibilia per articulos.</P> 839 assentit, non solum est ipse Deus, sed etiam multa alia. Quae tamen
822 <P TITLE="II-II q. 1 a. 6 s. c."><A NAME="38787"><SPAN CLASS="ref">[38787] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Isidorus dicit, <I>articulus est perceptio divinae veritatis tendens in ipsam</I>. Sed perceptio divinae veritatis competit nobis secundum distinctionem quandam, quae enim in Deo unum sunt in nostro intellectu multiplicantur. Ergo credibilia debent per articulos distingui.</P> 840 sub assensu fidei non cadunt nisi secundum quod habent aliquem
823 <P TITLE="II-II q. 1 a. 6 co."><A NAME="38788"><SPAN CLASS="ref">[38788] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod nomen articuli ex Graeco videtur esse derivatum. Arthron enim in Graeco, quod in Latino articulus dicitur, significat quandam coaptationem aliquarum partium distinctarum. Et ideo particulae corporis sibi invicem coaptatae dicuntur membrorum articuli. Et similiter in grammatica apud Graecos dicuntur articuli quaedam partes orationis coaptatae aliis dictionibus ad exprimendum earum genus, numerum vel casum. Et similiter in rhetorica articuli dicuntur quaedam partium coaptationes, dicit enim Tullius, in IV Rhet., quod <I>articulus dicitur cum singula verba intervallis distinguuntur caesa oratione, hoc modo, acrimonia, voce, vultu adversarios perterruisti</I>. Unde et credibilia fidei Christianae dicuntur per articulos distingui inquantum in quasdam partes dividuntur habentes aliquam coaptationem ad invicem. Est autem obiectum fidei aliquid non visum circa divina, ut supra dictum est. Et ideo ubi occurrit aliquid speciali ratione non visum, ibi est specialis articulus, ubi autem multa secundum eandem rationem sunt incognita, ibi non sunt articuli distinguendi. Sicut aliam difficultatem habet ad videndum quod Deus sit passus, et aliam quod mortuus resurrexerit, et ideo distinguitur articulus resurrectionis ab articulo passionis. Sed quod sit passus, mortuus et sepultus, unam et eandem difficultatem habent, ita quod, uno suscepto, non est difficile alia suscipere, et propter hoc omnia haec pertinent ad unum articulum.</P> 841 ordinem ad Deum, prout scilicet per aliquos divinitatis effectus
824 <P TITLE="II-II q. 1 a. 6 ad 1"><A NAME="38789"><SPAN CLASS="ref">[38789] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod aliqua sunt credibilia de quibus est fides secundum se; aliqua vero sunt credibilia de quibus non est fides secundum se, sed solum in ordine ad alia, sicut etiam in aliis scientiis quaedam proponuntur ut per se intenta, et quaedam ad manifestationem aliorum. Quia vero fides principaliter est de his quae videnda speramus in patria, secundum illud Heb. XI, <I>fides est substantia sperandarum rerum</I>; ideo per se ad fidem pertinent illa quae directe nos ordinant ad vitam aeternam, sicut sunt tres personae, omnipotentia Dei, mysterium incarnationis Christi, et alia huiusmodi. Et secundum ista distinguuntur articuli fidei. Quaedam vero proponuntur in sacra Scriptura ut credenda non quasi principaliter intenta, sed ad praedictorum manifestationem, sicut quod Abraham habuit duos filios, quod ad tactum ossium Elisaei suscitatus est mortuus, et alia huiusmodi, quae narrantur in sacra Scriptura in ordine ad manifestationem divinae maiestatis vel incarnationis Christi. Et secundum talia non oportet articulos distinguere.</P> 842 homo adiuvatur ad tendendum in divinam fruitionem. Et ideo etiam ex
825 <P TITLE="II-II q. 1 a. 6 ad 2"><A NAME="38790"><SPAN CLASS="ref">[38790] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ratio formalis obiecti fidei potest accipi dupliciter. Uno modo, ex parte ipsius rei creditae. Et sic ratio formalis omnium credibilium est una, scilicet veritas prima. Et ex hac parte articuli non distinguuntur. Alio modo potest accipi formalis ratio credibilium ex parte nostra. Et sic ratio formalis credibilis est ut sit non visum. Et ex hac parte articuli fidei distinguuntur, ut visum est.</P> 843 hac parte obiectum fidei est quodammodo veritas prima, inquantum
826 <P TITLE="II-II q. 1 a. 6 ad 3"><A NAME="38791"><SPAN CLASS="ref">[38791] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod illa definitio datur de articulo magis secundum quandam etymologiam nominis prout habet derivationem Latinam, quam secundum eius veram significationem prout a Graeco derivatur. Unde non est magni ponderis. Potest tamen dici quod, licet ad credendum necessitate coactionis nullus arctetur, cum credere sit voluntarium; arctatur tamen necessitate finis, quia <I>accedentem ad Deum oportet credere, et sine fide impossibile est placere Deo</I>, ut apostolus dicit, Heb. XI.</P> 844 nihil cadit sub fide nisi in ordine ad Deum, sicut etiam obiectum
827 <BR> 845 medicinae est sanitas, quia nihil medicina considerat nisi in
828 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 846 ordine ad sanitatem.</p>
829 <P TITLE="II-II q. 1 a. 7 arg. 1"><A NAME="38792"><SPAN CLASS="ref">[38792] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod articuli fidei non creverint secundum temporum successionem. Quia, ut apostolus dicit, ad Heb. XI, <I>fides est substantia sperandarum rerum</I>. Sed omni tempore sunt eadem speranda. Ergo omni tempore sunt eadem credenda.</P> 847 <p title="II-II q. 1 a. 1 ad 1"><a name="38743"><span class=
830 <P TITLE="II-II q. 1 a. 7 arg. 2"><A NAME="38793"><SPAN CLASS="ref">[38793] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in scientiis humanitus ordinatis per successionem temporum augmentum factum est propter defectum cognitionis in primis qui scientias invenerunt, ut patet per philosophum, in II Metaphys. Sed doctrina fidei non est inventa humanitus, sed tradita a Deo. Dei enim donum est, ut dicitur Ephes. II. Cum igitur in Deum nullus defectus scientiae cadat, videtur quod a principio cognitio credibilium fuerit perfecta, et quod non creverit secundum successionem temporum.</P> 848 "ref">[38743] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
831 <P TITLE="II-II q. 1 a. 7 arg. 3"><A NAME="38794"><SPAN CLASS="ref">[38794] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, operatio gratiae non minus ordinate procedit quam operatio naturae. Sed natura semper initium sumit a perfectis ut Boetius dicit, in libro de Consol. Ergo etiam videtur quod operatio gratiae a perfectis initium sumpserit, ita quod illi qui primo tradiderunt fidem perfectissime eam cognoverunt.</P> 849 ergo dicendum quod ea quae pertinent ad humanitatem Christi et ad
832 <P TITLE="II-II q. 1 a. 7 arg. 4"><A NAME="38795"><SPAN CLASS="ref">[38795] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, sicut per apostolos ad nos fides Christi pervenit, ita etiam in veteri testamento per priores patres ad posteriores devenit cognitio fidei, secundum illud Deut. XXXII, <I>interroga patrem tuum et annuntiabit tibi</I>. Sed apostoli plenissime fuerunt instructi de mysteriis, acceperunt enim, <I>sicut tempore prius, ita et ceteris abundantius</I>, ut dicit Glossa, super illud Rom. VIII, <I>nos ipsi primitias spiritus habentes</I>. Ergo videtur quod cognitio credibilium non creverit per temporum successionem.</P> 850 sacramenta Ecclesiae vel ad quascumque creaturas cadunt sub fide
833 <P TITLE="II-II q. 1 a. 7 s. c."><A NAME="38796"><SPAN CLASS="ref">[38796] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius dicit, quod <I>secundum incrementa temporum crevit scientia sanctorum patrum, et quanto viciniores adventui salvatoris fuerunt, tanto sacramenta salutis plenius perceperunt</I>.</P> 851 inquantum per haec ordinamur ad Deum. Et eis etiam assentimus
834 <P TITLE="II-II q. 1 a. 7 co."><A NAME="38797"><SPAN CLASS="ref">[38797] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ita se habent in doctrina fidei articuli fidei sicut principia per se nota in doctrina quae per rationem naturalem habetur. In quibus principiis ordo quidam invenitur, ut quaedam in aliis implicite contineantur, sicut omnia principia reducuntur ad hoc sicut ad primum, <I>impossibile est simul affirmare et negare</I>, ut patet per philosophum, in IV Metaphys. Et similiter omnes articuli implicite continentur in aliquibus primis credibilibus, scilicet ut credatur Deus esse et providentiam habere circa hominum salutem, secundum illud ad Heb. XI, <I>accedentem ad Deum oportet credere quia est, et quod inquirentibus se remunerator sit</I>. In esse enim divino includuntur omnia quae credimus in Deo aeternaliter existere, in quibus nostra beatitudo consistit, in fide autem providentiae includuntur omnia quae temporaliter a Deo dispensantur ad hominum salutem, quae sunt via in beatitudinem. Et per hunc etiam modum aliorum subsequentium articulorum quidam in aliis continentur, sicut in fide redemptionis humanae implicite continetur et incarnatio Christi et eius passio et omnia huiusmodi. Sic igitur dicendum est quod, quantum ad substantiam articulorum fidei, non est factum eorum augmentum per temporum successionem, quia quaecumque posteriores crediderunt continebantur in fide praecedentium patrum, licet implicite. Sed quantum ad explicationem, crevit numerus articulorum, quia quaedam explicite cognita sunt a posterioribus quae a prioribus non cognoscebantur explicite. Unde dominus Moysi dicit, Exod. VI, <I>ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Iacob, et nomen meum Adonai non indicavi eis</I>. Et David dicit, <I>super senes intellexi</I>. Et apostolus dicit, ad Ephes. III, <I>aliis generationibus non est agnitum mysterium Christi sicut nunc revelatum est sanctis apostolis eius et prophetis</I>.</P> 852 propter divinam veritatem.</p>
835 <P TITLE="II-II q. 1 a. 7 ad 1"><A NAME="38798"><SPAN CLASS="ref">[38798] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod semper fuerunt eadem speranda apud omnes. Quia tamen ad haec speranda homines non pervenerunt nisi per Christum, quanto a Christo fuerunt remotiores secundum tempus, tanto a consecutione sperandorum longinquiores, unde apostolus dicit, ad Heb. XI, <I>iuxta fidem defuncti sunt omnes isti, non acceptis repromissionibus, sed a longe eas respicientes</I>. Quanto autem aliquid a longinquioribus videtur, tanto minus distincte videtur. Et ideo bona speranda distinctius cognoverunt qui fuerunt adventui Christi vicini.</P> 853 <p title="II-II q. 1 a. 1 ad 2"><a name="38744"><span class=
836 <P TITLE="II-II q. 1 a. 7 ad 2"><A NAME="38799"><SPAN CLASS="ref">[38799] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod profectus cognitionis dupliciter contingit. Uno modo, ex parte docentis, qui in cognitione proficit, sive unus sive plures, per temporum successionem. Et ista est ratio augmenti in scientiis per rationem humanam inventis. Alio modo, ex parte addiscentis, sicut magister qui novit totam artem non statim a principio tradit eam discipulo, quia capere non posset, sed paulatim, condescendens eius capacitati. Et hac ratione profecerunt homines in cognitione fidei per temporum successionem. Unde apostolus, ad Gal. III, comparat statum veteris testamenti pueritiae.</P> 854 "ref">[38744] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 2</span></a> Et similiter
837 <P TITLE="II-II q. 1 a. 7 ad 3"><A NAME="38800"><SPAN CLASS="ref">[38800] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ad generationem naturalem duae causae praeexiguntur, scilicet agens et materia. Secundum igitur ordinem causae agentis, naturaliter prius est quod est perfectius, et sic natura a perfectis sumit exordium, quia imperfecta non ducuntur ad perfectionem nisi per aliqua perfecta praeexistentia. Secundum vero ordinem causae materialis, prius est quod est imperfectius, et secundum hoc natura procedit ab imperfecto ad perfectum. In manifestatione autem fidei Deus est sicut agens, qui habet perfectam scientiam ab aeterno, homo autem est sicut materia recipiens influxum Dei agentis. Et ideo oportuit quod ab imperfectis ad perfectum procederet cognitio fidei in hominibus. Et licet in hominibus quidam se habuerint per modum causae agentis, quia fuerunt fidei doctores; tamen <I>manifestatio spiritus datur talibus ad utilitatem communem</I>, ut dicitur I ad Cor. XII. Et ideo tantum dabatur patribus qui erant instructores fidei de cognitione fidei, quantum oportebat pro tempore illo populo tradi vel nude vel in figura.</P> 855 dicendum est ad secundum, de omnibus illis quae in sacra Scriptura
838 <P TITLE="II-II q. 1 a. 7 ad 4"><A NAME="38801"><SPAN CLASS="ref">[38801] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod ultima consummatio gratiae facta est per Christum, unde et tempus eius dicitur tempus plenitudinis, ad Gal. IV. Et ideo illi qui fuerunt propinquiores Christo vel ante, sicut Ioannes Baptista, vel post, sicut apostoli, plenius mysteria fidei cognoverunt. Quia et circa statum hominis hoc videmus, quod perfectio est in iuventute, et tanto habet homo perfectiorem statum vel ante vel post, quanto est iuventuti propinquior.</P> 856 traduntur.</p>
839 <BR> 857 <p title="II-II q. 1 a. 1 ad 3"><a name="38745"><span class=
840 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 858 "ref">[38745] II&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
841 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 arg. 1"><A NAME="38802"><SPAN CLASS="ref">[38802] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter articuli fidei enumerentur. Ea enim quae possunt ratione demonstrativa sciri non pertinent ad fidem ut apud omnes sint credibilia, sicut supra dictum est. Sed Deum esse unum potest esse scitum per demonstrationem, unde et philosophus hoc in XII Metaphys. probat, et multi alii philosophi ad hoc demonstrationes induxerunt. Ergo Deum esse unum non debet poni unus articulus fidei.</P> 859 dicendum quod etiam caritas diligit proximum propter Deum; et sic
842 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 arg. 2"><A NAME="38803"><SPAN CLASS="ref">[38803] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut de necessitate fidei est quod credamus Deum omnipotentem, ita etiam quod credamus eum omnia scientem et omnibus providentem; et circa utrumque eorum aliqui erraverunt. Debuit ergo inter articulos fidei fieri mentio de sapientia et providentia divina, sicut et de omnipotentia.</P> 860 obiectum eius proprie est ipse Deus, ut infra dicetur.</p>
843 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 arg. 3"><A NAME="38804"><SPAN CLASS="ref">[38804] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, eadem est notitia patris et filii, secundum illud Ioan. XIV, <I>qui videt me videt et patrem</I>. Ergo unus tantum articulus debet esse de patre et filio; et, eadem ratione, de spiritu sancto.</P> 861 <br />
844 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 arg. 4"><A NAME="38805"><SPAN CLASS="ref">[38805] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, persona patris non est minor quam filii et spiritus sancti. Sed plures articuli ponuntur circa personam spiritus sancti, et similiter circa personam filii. Ergo plures articuli debent poni circa personam patris.</P> 862 <div class="E">Articulus 2</div>
845 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 arg. 5"><A NAME="38806"><SPAN CLASS="ref">[38806] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, sicuti personae patris et personae spiritus sancti aliquid appropriatur, ita et personae filii secundum divinitatem. Sed in articulis ponitur aliquod opus appropriatum patri, scilicet opus creationis; et similiter aliquod opus appropriatum spiritui sancto, scilicet quod locutus est per prophetas. Ergo etiam inter articulos fidei debet aliquod opus appropriari filio secundum divinitatem.</P> 863 <p title="II-II q. 1 a. 2 arg. 1"><a name="38746"><span class=
846 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 arg. 6"><A NAME="38807"><SPAN CLASS="ref">[38807] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, sacramentum Eucharistiae specialem habet difficultatem prae multis articulis. Ergo de ea debuit poni specialis articulus. Non videtur ergo quod articuli sufficienter enumerentur.</P> 864 "ref">[38746] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
847 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 s. c."><A NAME="38808"><SPAN CLASS="ref">[38808] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed in contrarium est auctoritas Ecclesiae sic enumerantis.</P> 865 sic proceditur. Videtur quod obiectum fidei non sit aliquid
848 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 co."><A NAME="38809"><SPAN CLASS="ref">[38809] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, illa per se pertinent ad fidem quorum visione in vita aeterna perfruemur, et per quae ducemur in vitam aeternam. Duo autem nobis ibi videnda proponuntur, scilicet occultum divinitatis, cuius visio nos beatos facit; et mysterium humanitatis Christi, per quem <I>in gloriam filiorum Dei accessum habemus</I>, ut dicitur ad Rom. V. Unde dicitur Ioan. XVII, <I>haec est vita aeterna, ut cognoscant te, Deum verum, et quem misisti Iesum Christum</I>. Et ideo prima distinctio credibilium est quod quaedam pertinent ad maiestatem divinitatis; quaedam vero pertinent ad mysterium humanitatis Christi, quod est pietatis sacramentum, ut dicitur I ad Tim. III. Circa maiestatem autem divinitatis tria nobis credenda proponuntur. Primo quidem, unitas divinitatis, et ad hoc pertinet primus articulus. Secundo, Trinitas personarum, et de hoc sunt tres articuli secundum tres personas. Tertio vero proponuntur nobis opera divinitatis propria. Quorum primum pertinet ad esse naturae, et sic proponitur nobis articulus creationis. Secundum vero pertinet ad esse gratiae, et sic proponuntur nobis sub uno articulo omnia pertinentia ad sanctificationem humanam. Tertium vero pertinet ad esse gloriae, et sic ponitur alius articulus de resurrectione carnis et de vita aeterna. Et ita sunt septem articuli ad divinitatem pertinentes. Similiter etiam circa humanitatem Christi ponuntur septem articuli. Quorum primus est de incarnatione sive de conceptione Christi; secundus de nativitate eius ex virgine; tertius de passione eius et morte et sepultura; quartus est de descensu ad Inferos; quintus est de resurrectione; sextus de ascensione; septimus de adventu ad iudicium. Et sic in universo sunt quatuordecim. Quidam tamen distinguunt duodecim articulos fidei, sex pertinentes ad divinitatem et sex pertinentes ad humanitatem. Tres enim articulos trium personarum comprehendunt sub uno, quia eadem est cognitio trium personarum. Articulum vero de opere glorificationis distinguunt in duos, scilicet in resurrectionem carnis et gloriam animae. Similiter articulum conceptionis et nativitatis coniungunt in unum.</P> 866 complexum per modum enuntiabilis. Obiectum enim fidei est veritas
849 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 ad 1"><A NAME="38810"><SPAN CLASS="ref">[38810] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod multa per fidem tenemus de Deo quae naturali ratione investigare philosophi non potuerunt, puta circa providentiam eius et omnipotentiam, et quod ipse solus sit colendus. Quae omnia continentur sub articulo unitatis Dei.</P> 867 prima, sicut dictum est. Sed prima veritas est aliquid incomplexum.
850 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 ad 2"><A NAME="38811"><SPAN CLASS="ref">[38811] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ipsum nomen divinitatis importat provisionem quandam, ut in primo libro dictum est. Potentia autem in habentibus intellectum non operatur nisi secundum voluntatem et cognitionem. Et ideo omnipotentia Dei includit quodammodo omnium scientiam et providentiam, non enim posset omnia quae vellet in istis inferioribus agere nisi ea cognosceret et eorum providentiam haberet.</P> 868 Ergo obiectum fidei non est aliquid complexum.</p>
851 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 ad 3"><A NAME="38812"><SPAN CLASS="ref">[38812] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod patris et filii et spiritus sancti est una cognitio quantum ad unitatem essentiae, quae pertinet ad primum articulum. Quantum vero ad distinctionem personarum, quae est per relationes originis, quodammodo in cognitione patris includitur cognitio filii, non enim esset pater si filium non haberet, quorum nexus est spiritus sanctus. Et quantum ad hoc bene moti sunt qui posuerunt unum articulum trium personarum. Sed quia circa singulas personas sunt aliqua attendenda circa quae contingit esse errorem, quantum ad hoc de tribus personis possunt poni tres articuli. Arius enim credidit patrem omnipotentem et aeternum, sed non credidit filium coaequalem et consubstantialem patri, et ideo necessarium fuit apponere articulum de persona filii ad hoc determinandum. Et eadem ratione contra Macedonium necesse fuit ponere articulum tertium de persona spiritus sancti. Et similiter etiam conceptio Christi et nativitas, et etiam resurrectio et vita aeterna, secundum unam rationem possunt comprehendi sub uno articulo, inquantum ad unum ordinantur, et secundum aliam rationem possunt distingui, inquantum seorsum habent speciales difficultates.</P> 869 <p title="II-II q. 1 a. 2 arg. 2"><a name="38747"><span class=
852 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 ad 4"><A NAME="38813"><SPAN CLASS="ref">[38813] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod filio et spiritui sancto convenit mitti ad sanctificandam creaturam, circa quod plura credenda occurrunt. Et ideo circa personam filii et spiritus sancti plures articuli multiplicantur quam circa personam patris, qui nunquam mittitur, ut in primo dictum est.</P> 870 "ref">[38747] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
853 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 ad 5"><A NAME="38814"><SPAN CLASS="ref">[38814] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod sanctificatio creaturae per gratiam et consummatio per gloriam fit etiam per donum caritatis, quod appropriatur spiritui sancto, et per donum sapientiae, quod appropriatur filio. Et ideo utrumque opus pertinet et ad filium et ad spiritum sanctum per appropriationem secundum rationes diversas.</P> 871 expositio fidei in symbolo continetur. Sed in symbolo non ponuntur
854 <P TITLE="II-II q. 1 a. 8 ad 6"><A NAME="38815"><SPAN CLASS="ref">[38815] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod in sacramento Eucharistiae duo possunt considerari. Unum scilicet quod sacramentum est, et hoc habet eandem rationem cum aliis effectibus gratiae sanctificantis. Aliud est quod miraculose ibi corpus Christi continetur, et sic concluditur sub omnipotentia, sicut et omnia alia miracula, quae omnipotentiae attribuuntur.</P> 872 enuntiabilia, sed res, non enim dicitur ibi quod Deus sit
855 <BR> 873 omnipotens, sed, credo in Deum omnipotentem. Ergo obiectum fidei
856 <DIV CLASS="E">Articulus 9</DIV> 874 non est enuntiabile, sed res.</p>
857 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 arg. 1"><A NAME="38816"><SPAN CLASS="ref">[38816] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 1 </SPAN></A>Ad nonum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter articuli fidei in symbolo ponantur. Sacra enim Scriptura est regula fidei, cui nec addere nec subtrahere licet, dicitur enim Deut. IV, <I>non addetis ad verbum quod vobis loquor, neque auferetis ab eo</I>. Ergo illicitum fuit aliquod symbolum constituere quasi regulam fidei, post sacram Scripturam editam.</P> 875 <p title="II-II q. 1 a. 2 arg. 3"><a name="38748"><span class=
858 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 arg. 2"><A NAME="38817"><SPAN CLASS="ref">[38817] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut apostolus dicit, ad Ephes. IV, <I>una est fides</I>. Sed symbolum est professio fidei. Ergo inconvenienter traditur multiplex symbolum.</P> 876 "ref">[38748] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
859 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 arg. 3"><A NAME="38818"><SPAN CLASS="ref">[38818] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, confessio fidei quae in symbolo continetur pertinet ad omnes fideles. Sed non omnibus fidelibus convenit credere in Deum, sed solum illis qui habent fidem formatam. Ergo inconvenienter symbolum fidei traditur sub hac forma verborum, <I>credo in unum Deum</I>.</P> 877 fidei succedit visio, secundum illud I ad Cor. XIII, <i>videmus
860 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 arg. 4"><A NAME="38819"><SPAN CLASS="ref">[38819] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, descensus ad Inferos est unus de articulis fidei, sicut supra dictum est. Sed in symbolo patrum non fit mentio de descensu ad Inferos. Ergo videtur insufficienter collectum.</P> 878 nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem</i>. Sed
861 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 arg. 5"><A NAME="38820"><SPAN CLASS="ref">[38820] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, sicut Augustinus dicit, exponens illud Ioan. XIV, <I>creditis in Deum, et in me credite</I>, Petro aut Paulo credimus, sed non dicimur credere nisi in Deum. Cum igitur Ecclesia Catholica sit pure aliquid creatum, videtur quod inconvenienter dicatur, <I>in unam sanctam, Catholicam et apostolicam Ecclesiam</I>.</P> 879 visio patriae est de incomplexo, cum sit ipsius divinae essentiae.
862 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 arg. 6"><A NAME="38821"><SPAN CLASS="ref">[38821] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, symbolum ad hoc traditur ut sit regula fidei. Sed regula fidei debet omnibus proponi et publice. Quodlibet igitur symbolum deberet in Missa cantari, sicut symbolum patrum. Non videtur ergo esse conveniens editio articulorum fidei in symbolo.</P> 880 Ergo etiam fides viae.</p>
863 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 s. c."><A NAME="38822"><SPAN CLASS="ref">[38822] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Ecclesia universalis non potest errare, quia spiritu sancto gubernatur, qui est spiritus veritatis, hoc enim promisit dominus discipulis, Ioan. XVI, dicens, <I>cum venerit ille spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem</I>. Sed symbolum est auctoritate universalis Ecclesiae editum. Nihil ergo inconveniens in eo continetur.</P> 881 <p title="II-II q. 1 a. 2 s. c."><a name="38749"><span class=
864 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 co."><A NAME="38823"><SPAN CLASS="ref">[38823] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut apostolus dicit, ad Heb. XI, <I>accedentem ad Deum oportet credere</I>. Credere autem non potest aliquis nisi ei veritas quam credat proponatur. Et ideo necessarium fuit veritatem fidei in unum colligi, ut facilius posset omnibus proponi, ne aliquis per ignorantiam a fidei veritate deficeret. Et ab huiusmodi collectione sententiarum fidei nomen symboli est acceptum.</P> 882 "ref">[38749] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra,
865 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 ad 1"><A NAME="38824"><SPAN CLASS="ref">[38824] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod veritas fidei in sacra Scriptura diffuse continetur et variis modis, et in quibusdam obscure; ita quod ad eliciendum fidei veritatem ex sacra Scriptura requiritur longum studium et exercitium, ad quod non possunt pervenire omnes illi quibus necessarium est cognoscere fidei veritatem, quorum plerique, aliis negotiis occupati, studio vacare non possunt. Et ideo fuit necessarium ut ex sententiis sacrae Scripturae aliquid manifestum summarie colligeretur quod proponeretur omnibus ad credendum. Quod quidem non est additum sacrae Scripturae, sed potius ex sacra Scriptura assumptum.</P> 883 fides est media inter scientiam et opinionem. Medium autem et
866 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 ad 2"><A NAME="38825"><SPAN CLASS="ref">[38825] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod in omnibus symbolis eadem fidei veritas docetur. Sed ibi oportet populum diligentius instrui de fidei veritate ubi errores insurgunt, ne fides simplicium per haereticos corrumpatur. Et haec fuit causa quare necesse fuit edere plura symbola. Quae in nullo alio differunt nisi quod in uno plenius explicantur quae in alio continentur implicite, secundum quod exigebat haereticorum instantia.</P> 884 extrema sunt eiusdem generis. Cum igitur scientia et opinio sint
867 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 ad 3"><A NAME="38826"><SPAN CLASS="ref">[38826] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod confessio fidei traditur in symbolo quasi ex persona totius Ecclesiae, quae per fidem unitur. Fides autem Ecclesiae est fides formata, talis enim fides invenitur in omnibus illis qui sunt numero et merito de Ecclesia. Et ideo confessio fidei in symbolo traditur secundum quod convenit fidei formatae, ut etiam si qui fideles fidem formatam non habent, ad hanc formam pertingere studeant.</P> 885 circa enuntiabilia, videtur quod similiter fides sit circa
868 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 ad 4"><A NAME="38827"><SPAN CLASS="ref">[38827] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod de descensu ad Inferos nullus error erat exortus apud haereticos, et ideo non fuit necessarium aliquam explicationem circa hoc fieri. Et propter hoc non reiteratur in symbolo patrum, sed supponitur tanquam praedeterminatum in symbolo apostolorum. Non enim symbolum sequens abolet praecedens, sed potius illud exponit, ut dictum est.</P> 886 enuntiabilia. Et ita obiectum fidei, cum fides sit circa
869 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 ad 5"><A NAME="38828"><SPAN CLASS="ref">[38828] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod, si dicatur in sanctam Ecclesiam Catholicam, est hoc intelligendum secundum quod fides nostra refertur ad spiritum sanctum, qui sanctificat Ecclesiam, ut sit sensus, credo in spiritum sanctum sanctificantem Ecclesiam. Sed melius est et secundum communiorem usum, ut non ponatur ibi in, sed simpliciter dicatur sanctam Ecclesiam Catholicam, sicut etiam Leo Papa dicit.</P> 887 enuntiabilia, est aliquid complexum.</p>
870 <P TITLE="II-II q. 1 a. 9 ad 6"><A NAME="38829"><SPAN CLASS="ref">[38829] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod, quia symbolum patrum est declarativum symboli apostolorum, et etiam fuit conditum fide iam manifestata et Ecclesia pacem habente, propter hoc publice in Missa cantatur. Symbolum autem apostolorum, quod tempore persecutionis editum fuit, fide nondum publicata, occulte dicitur in prima et in completorio, quasi contra tenebras errorum praeteritorum et futurorum.</P> 888 <p title="II-II q. 1 a. 2 co."><a name="38750"><span class=
871 <BR> 889 "ref">[38750] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 co.</span></a> Respondeo
872 <DIV CLASS="E">Articulus 10</DIV> 890 dicendum quod cognita sunt in cognoscente secundum modum
873 <P TITLE="II-II q. 1 a. 10 arg. 1"><A NAME="38830"><SPAN CLASS="ref">[38830] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 arg. 1 </SPAN></A>Ad decimum sic proceditur. Videtur quod non pertineat ad summum pontificem fidei symbolum ordinare. Nova enim editio symboli necessaria est propter explicationem articulorum fidei, sicut dictum est. Sed in veteri testamento articuli fidei magis ac magis explicabantur secundum temporum successionem propter hoc quod veritas fidei magis manifestabatur secundum maiorem propinquitatem ad Christum, ut supra dictum est. Cessante ergo tali causa in nova lege, non debet fieri maior ac maior explicatio articulorum fidei. Ergo non videtur ad auctoritatem summi pontificis pertinere nova symboli editio.</P> 891 cognoscentis. Est autem modus proprius humani intellectus ut
874 <P TITLE="II-II q. 1 a. 10 arg. 2"><A NAME="38831"><SPAN CLASS="ref">[38831] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud quod est sub anathemate interdictum ab universali Ecclesia non subest potestati alicuius hominis. Sed nova symboli editio interdicta est sub anathemate auctoritate universalis Ecclesiae. Dicitur enim in gestis primae Ephesinae synodi quod, <I>perlecto symbolo Nicaenae synodi, decrevit sancta synodus aliam fidem nulli licere proferre vel conscribere vel componere praeter definitam a sanctis patribus qui in Nicaea congregati sunt cum spiritu sancto</I>, et subditur anathematis poena; et idem etiam reiteratur in gestis Chalcedonensis synodi. Ergo videtur quod non pertineat ad auctoritatem summi pontificis nova editio symboli.</P> 892 componendo et dividendo veritatem cognoscat, sicut in primo dictum
875 <P TITLE="II-II q. 1 a. 10 arg. 3"><A NAME="38832"><SPAN CLASS="ref">[38832] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Athanasius non fuit summus pontifex, sed Alexandrinus patriarcha. Et tamen symbolum constituit quod in Ecclesia cantatur. Ergo non magis videtur pertinere editio symboli ad summum pontificem quam ad alios.</P> 893 est. Et ideo ea quae sunt secundum se simplicia intellectus humanus
876 <P TITLE="II-II q. 1 a. 10 s. c."><A NAME="38833"><SPAN CLASS="ref">[38833] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod editio symboli facta est in synodo generali. Sed huiusmodi synodus auctoritate solius summi pontificis potest congregari, ut habetur in decretis, dist. XVII. Ergo editio symboli ad auctoritatem summi pontificis pertinet.</P> 894 cognoscit secundum quandam complexionem, sicut e converso
877 <P TITLE="II-II q. 1 a. 10 co."><A NAME="38834"><SPAN CLASS="ref">[38834] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, nova editio symboli necessaria est ad vitandum insurgentes errores. Ad illius ergo auctoritatem pertinet editio symboli ad cuius auctoritatem pertinet sententialiter determinare ea quae sunt fidei, ut ab omnibus inconcussa fide teneantur. Hoc autem pertinet ad auctoritatem summi pontificis, <I>ad quem maiores et difficiliores Ecclesiae quaestiones referuntur</I> ut dicitur in decretis, dist. XVII. Unde et dominus, Luc. XXII, Petro dixit, quem summum pontificem constituit, <I>ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus confirma fratres tuos</I>. Et huius ratio est quia una fides debet esse totius Ecclesiae, secundum illud I ad Cor. I, <I>idipsum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata</I>. Quod servari non posset nisi quaestio fidei de fide exorta determinaretur per eum qui toti Ecclesiae praeest, ut sic eius sententia a tota Ecclesia firmiter teneatur. Et ideo ad solam auctoritatem summi pontificis pertinet nova editio symboli, sicut et omnia alia quae pertinent ad totam Ecclesiam, ut congregare synodum generalem et alia huiusmodi.</P> 895 intellectus divinus incomplexe cognoscit ea quae sunt secundum se
878 <P TITLE="II-II q. 1 a. 10 ad 1"><A NAME="38835"><SPAN CLASS="ref">[38835] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in doctrina Christi et apostolorum veritas fidei est sufficienter explicata. Sed quia perversi homines apostolicam doctrinam et ceteras Scripturas <I>pervertunt ad sui ipsorum perditionem</I>, sicut dicitur II Pet. ult.; ideo necessaria est, temporibus procedentibus, explanatio fidei contra insurgentes errores.</P> 896 complexa. Sic igitur obiectum fidei dupliciter considerari potest.
879 <P TITLE="II-II q. 1 a. 10 ad 2"><A NAME="38836"><SPAN CLASS="ref">[38836] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod prohibitio et sententia synodi se extendit ad privatas personas, quarum non est determinare de fide. Non enim per huiusmodi sententiam synodi generalis ablata est potestas sequenti synodo novam editionem symboli facere, non quidem aliam fidem continentem, sed eandem magis expositam. Sic enim quaelibet synodus observavit, ut sequens synodus aliquid exponeret supra id quod praecedens synodus exposuerat, propter necessitatem alicuius haeresis insurgentis. Unde pertinet ad summum pontificem, cuius auctoritate synodus congregatur et eius sententia confirmatur.</P> 897 Uno modo, ex parte ipsius rei creditae, et sic obiectum fidei est
880 <P TITLE="II-II q. 1 a. 10 ad 3"><A NAME="38837"><SPAN CLASS="ref">[38837] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod Athanasius non composuit manifestationem fidei per modum symboli, sed magis per modum cuiusdam doctrinae, ut ex ipso modo loquendi apparet. Sed quia integram fidei veritatem eius doctrina breviter continebat, auctoritate summi pontificis est recepta, ut quasi regula fidei habeatur.</P> 898 aliquid incomplexum, scilicet res ipsa de qua fides habetur. Alio
881 <BR> 899 modo, ex parte credentis, et secundum hoc obiectum fidei est
882 <DIV CLASS="D">Quaestio 2</DIV> 900 aliquid complexum per modum enuntiabilis. Et ideo utrumque vere
883 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 901 opinatum fuit apud antiquos, et secundum aliquid utrumque est
884 <P TITLE="II-II q. 2 pr."><A NAME="38838"><SPAN CLASS="ref">[38838] II&ordf;-IIae q. 2 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de actu fidei. Et primo, de actu interiori; secundo, de actu exteriori. Circa primum quaeruntur decem. Primo, quid sit credere, quod est actus interior fidei. Secundo, quot modis dicatur. Tertio, utrum credere aliquid supra rationem naturalem sit necessarium ad salutem. Quarto, utrum credere ea ad quae ratio naturalis pervenire potest sit necessarium. Quinto, utrum sit necessarium ad salutem credere aliqua explicite. Sexto, utrum ad credendum explicite omnes aequaliter teneantur. Septimo, utrum habere explicitam fidem de Christo semper sit necessarium ad salutem. Octavo, utrum credere Trinitatem explicite sit de necessitate salutis. Nono, utrum actus fidei sit meritorius. Decimo, utrum ratio humana diminuat meritum fidei.</P> 902 verum.</p>
885 <BR> 903 <p title="II-II q. 1 a. 2 ad 1"><a name="38751"><span class=
886 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 904 "ref">[38751] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
887 <P TITLE="II-II q. 2 a. 1 arg. 1"><A NAME="38839"><SPAN CLASS="ref">[38839] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod credere non sit cum assensione cogitare. Cogitatio enim importat quandam inquisitionem, dicitur enim cogitare quasi simul agitare. Sed Damascenus dicit, in IV Lib., quod <I>fides est non inquisitus consensus</I>. Ergo cogitare non pertinet ad actum fidei.</P> 905 ergo dicendum quod ratio illa procedit de obiecto fidei ex parte
888 <P TITLE="II-II q. 2 a. 1 arg. 2"><A NAME="38840"><SPAN CLASS="ref">[38840] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, fides in ratione ponitur, ut infra dicetur. Sed cogitare est actus cogitativae potentiae, quae pertinet ad partem sensitivam, ut in primo dictum est. Ergo cogitatio ad fidem non pertinet.</P> 906 ipsius rei creditae.</p>
889 <P TITLE="II-II q. 2 a. 1 arg. 3"><A NAME="38841"><SPAN CLASS="ref">[38841] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, credere est actus intellectus, quia eius obiectum est verum. Sed assentire non videtur esse actus intellectus, sed voluntatis, sicut et consentire, ut supra dictum est. Ergo credere non est cum assensione cogitare.</P> 907 <p title="II-II q. 1 a. 2 ad 2"><a name="38752"><span class=
890 <P TITLE="II-II q. 2 a. 1 s. c."><A NAME="38842"><SPAN CLASS="ref">[38842] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 s. c. </SPAN></A>In contrarium est quod Augustinus sic definit credere in libro de Praed. Sanct.</P> 908 "ref">[38752] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
891 <P TITLE="II-II q. 2 a. 1 co."><A NAME="38843"><SPAN CLASS="ref">[38843] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod cogitare tripliciter sumi potest. Uno modo, communiter pro qualibet actuali consideratione intellectus, sicut Augustinus dicit, in XIV de Trin., <I>hanc nunc dico intelligentiam qua intelligimus cogitantes</I>. Alio modo dicitur cogitare magis proprie consideratio intellectus quae est cum quadam inquisitione, antequam perveniatur ad perfectionem intellectus per certitudinem visionis. Et secundum hoc Augustinus, XV de Trin., dicit quod <I>Dei filius non cogitatio dicitur, sed verbum Dei dicitur. Cogitatio quippe nostra proveniens ad id quod scimus atque inde formata verbum nostrum verum est. Et ideo verbum Dei sine cogitatione debet intelligi, non aliquid habens formabile, quod possit esse informe</I>. Et secundum hoc cogitatio proprie dicitur motus animi deliberantis nondum perfecti per plenam visionem veritatis. Sed quia talis motus potest esse vel animi deliberantis circa intentiones universales, quod pertinet ad intellectivam partem; vel circa intentiones particulares, quod pertinet ad partem sensitivam, ideo cogitare secundo modo sumitur pro actu intellectus deliberantis; tertio modo, pro actu virtutis cogitativae. Si igitur cogitare sumatur communiter, secundum primum modum, sic hoc quod dicitur cum assensione cogitare non dicit totam rationem eius quod est credere, nam per hunc modum etiam qui considerat ea quae scit vel intelligit cum assensione cogitat. Si vero sumatur cogitare secundo modo, sic in hoc intelligitur tota ratio huius actus qui est credere. Actuum enim ad intellectum pertinentium quidam habent firmam assensionem absque tali cogitatione, sicut cum aliquis considerat ea quae scit vel intelligit, talis enim consideratio iam est formata. Quidam vero actus intellectus habent quidem cogitationem informem absque firma assensione, sive in neutram partem declinent, sicut accidit dubitanti; sive in unam partem magis declinent sed tenentur aliquo levi signo, sicut accidit suspicanti; sive uni parti adhaereant, tamen cum formidine alterius, quod accidit opinanti. Sed actus iste qui est credere habet firmam adhaesionem ad unam partem, in quo convenit credens cum sciente et intelligente, et tamen eius cognitio non est perfecta per manifestam visionem, in quo convenit cum dubitante, suspicante et opinante. Et sic proprium est credentis ut cum assensu cogitet, et per hoc distinguitur iste actus qui est credere ab omnibus actibus intellectus qui sunt circa verum vel falsum.</P> 909 dicendum quod in symbolo tanguntur ea de quibus est fides inquantum
892 <P TITLE="II-II q. 2 a. 1 ad 1"><A NAME="38844"><SPAN CLASS="ref">[38844] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod fides non habet inquisitionem rationis naturalis demonstrantis id quod creditur. Habet tamen inquisitionem quandam eorum per quae inducitur homo ad credendum, puta quia sunt dicta a Deo et miraculis confirmata.</P> 910 ad ea terminatur actus credentis, ut ex ipso modo loquendi apparet.
893 <P TITLE="II-II q. 2 a. 1 ad 2"><A NAME="38845"><SPAN CLASS="ref">[38845] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod cogitare non sumitur hic prout est actus cogitativae virtutis, sed prout pertinet ad intellectum, ut dictum est.</P> 911 Actus autem credentis non terminatur ad enuntiabile, sed ad rem,
894 <P TITLE="II-II q. 2 a. 1 ad 3"><A NAME="38846"><SPAN CLASS="ref">[38846] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod intellectus credentis determinatur ad unum non per rationem, sed per voluntatem. Et ideo assensus hic accipitur pro actu intellectus secundum quod a voluntate determinatur ad unum.</P> 912 non enim formamus enuntiabilia nisi ut per ea de rebus cognitionem
895 <BR> 913 habeamus, sicut in scientia, ita et in fide.</p>
896 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 914 <p title="II-II q. 1 a. 2 ad 3"><a name="38753"><span class=
897 <P TITLE="II-II q. 2 a. 2 arg. 1"><A NAME="38847"><SPAN CLASS="ref">[38847] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguatur actus fidei per hoc quod est <I>credere Deo, credere Deum et credere in Deum</I>. Unius enim habitus unus est actus. Sed fides est unus habitus, cum sit una virtus. Ergo inconvenienter ponuntur plures actus eius.</P> 915 "ref">[38753] II&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
898 <P TITLE="II-II q. 2 a. 2 arg. 2"><A NAME="38848"><SPAN CLASS="ref">[38848] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud quod est commune omni actui fidei non debet poni ut particularis actus fidei. Sed credere Deo invenitur communiter in quolibet actu fidei, quia fides innititur primae veritati. Ergo videtur quod inconvenienter distinguatur a quibusdam aliis actibus fidei.</P> 916 dicendum quod visio patriae erit veritatis primae secundum quod in
899 <P TITLE="II-II q. 2 a. 2 arg. 3"><A NAME="38849"><SPAN CLASS="ref">[38849] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illud quod convenit etiam non fidelibus non potest poni fidei actus. Sed credere Deum esse convenit etiam infidelibus. Ergo non debet poni inter actus fidei.</P> 917 se est, secundum illud I Ioan. III, <i>cum apparuerit, similes ei
900 <P TITLE="II-II q. 2 a. 2 arg. 4"><A NAME="38850"><SPAN CLASS="ref">[38850] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, moveri in finem pertinet ad voluntatem, cuius obiectum est bonum et finis. Sed credere non est actus voluntatis, sed intellectus. Ergo non debet poni differentia una eius quod est credere in Deum, quod importat motum in finem.</P> 918 erimus et videbimus eum sicuti est</i>. Et ideo visio illa erit non
901 <P TITLE="II-II q. 2 a. 2 s. c."><A NAME="38851"><SPAN CLASS="ref">[38851] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus hanc distinctionem ponit, in libris de Verb. Dom., et super Ioan.</P> 919 per modum enuntiabilis, sed per modum simplicis intelligentiae. Sed
902 <P TITLE="II-II q. 2 a. 2 co."><A NAME="38852"><SPAN CLASS="ref">[38852] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod actus cuiuslibet potentiae vel habitus accipitur secundum ordinem potentiae vel habitus ad suum obiectum. Obiectum autem fidei potest tripliciter considerari. Cum enim credere ad intellectum pertineat prout est a voluntate motus ad assentiendum, ut dictum est, potest obiectum fidei accipi vel ex parte ipsius intellectus, vel ex parte voluntatis intellectum moventis. Si quidem ex parte intellectus, sic in obiecto fidei duo possunt considerari, sicut supra dictum est. Quorum unum est materiale obiectum fidei. Et sic ponitur actus fidei credere Deum, quia, sicut supra dictum est, nihil proponitur nobis ad credendum nisi secundum quod ad Deum pertinet. Aliud autem est formalis ratio obiecti, quod est sicut medium propter quod tali credibili assentitur. Et sic ponitur actus fidei credere Deo, quia, sicut supra dictum est, formale obiectum fidei est veritas prima, cui inhaeret homo ut propter eam creditis assentiat. Si vero consideretur tertio modo obiectum fidei, secundum quod intellectus est motus a voluntate, sic ponitur actus fidei credere in Deum, veritas enim prima ad voluntatem refertur secundum quod habet rationem finis.</P> 920 per fidem non apprehendimus veritatem primam sicut in se est. Unde
903 <P TITLE="II-II q. 2 a. 2 ad 1"><A NAME="38853"><SPAN CLASS="ref">[38853] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod per ista tria non designantur diversi actus fidei, sed unus et idem actus habens diversam relationem ad fidei obiectum.</P> 921 non est similis ratio.</p>
904 <P TITLE="II-II q. 2 a. 2 ad 2"><A NAME="38854"><SPAN CLASS="ref">[38854] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Et per hoc etiam patet responsio ad secundum.</P> 922 <br />
905 <P TITLE="II-II q. 2 a. 2 ad 3"><A NAME="38855"><SPAN CLASS="ref">[38855] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod credere Deum non convenit infidelibus sub ea ratione qua ponitur actus fidei. Non enim credunt Deum esse sub his conditionibus quas fides determinat. Et ideo nec vere Deum credunt, quia, ut philosophus dicit, IX Metaphys., in simplicibus defectus cognitionis est solum in non attingendo totaliter.</P> 923 <div class="E">Articulus 3</div>
906 <P TITLE="II-II q. 2 a. 2 ad 4"><A NAME="38856"><SPAN CLASS="ref">[38856] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, sicut supra dictum est, voluntas movet intellectum et alias vires animae in finem. Et secundum hoc ponitur actus fidei credere in Deum.</P> 924 <p title="II-II q. 1 a. 3 arg. 1"><a name="38754"><span class=
907 <BR> 925 "ref">[38754] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
908 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 926 sic proceditur. Videtur quod fidei possit subesse falsum. Fides
909 <P TITLE="II-II q. 2 a. 3 arg. 1"><A NAME="38857"><SPAN CLASS="ref">[38857] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod credere non sit necessarium ad salutem. Ad salutem enim et perfectionem cuiuslibet rei ea sufficere videntur quae conveniunt ei secundum suam naturam. Sed ea quae sunt fidei excedunt naturalem hominis rationem, cum sint non apparentia, ut supra dictum est. Ergo credere non videtur esse necessarium ad salutem.</P> 927 enim condividitur spei et caritati. Sed spei potest aliquid subesse
910 <P TITLE="II-II q. 2 a. 3 arg. 2"><A NAME="38858"><SPAN CLASS="ref">[38858] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, periculose homo assentit illis in quibus non potest iudicare utrum illud quod ei proponitur sit verum vel falsum, secundum illud Iob XII, <I>nonne auris verba diiudicat?</I> Sed tale iudicium homo habere non potest in his quae sunt fidei, quia non potest homo ea resolvere in principia prima, per quae de omnibus iudicamus. Ergo periculosum est talibus fidem adhibere. Credere ergo non est necessarium ad salutem.</P> 928 falsum, multi enim sperant se habituros vitam aeternam qui non
911 <P TITLE="II-II q. 2 a. 3 arg. 3"><A NAME="38859"><SPAN CLASS="ref">[38859] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, salus hominis in Deo consistit, secundum illud Psalm., <I>salus autem iustorum a domino. Sed invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus eius et divinitas</I>, ut dicitur Rom. I. Quae autem conspiciuntur intellectu non creduntur. Ergo non est necessarium ad salutem ut homo aliqua credat.</P> 929 habebunt. Similiter etiam et caritati, multi enim diliguntur
912 <P TITLE="II-II q. 2 a. 3 s. c."><A NAME="38860"><SPAN CLASS="ref">[38860] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Heb. XI, <I>sine fide impossibile est placere Deo</I>.</P> 930 tanquam boni qui tamen boni non sunt. Ergo etiam fidei potest
913 <P TITLE="II-II q. 2 a. 3 co."><A NAME="38861"><SPAN CLASS="ref">[38861] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod in omnibus naturis ordinatis invenitur quod ad perfectionem naturae inferioris duo concurrunt, unum quidem quod est secundum proprium motum; aliud autem quod est secundum motum superioris naturae. Sicut aqua secundum motum proprium movetur ad centrum, secundum autem motum lunae movetur circa centrum secundum fluxum et refluxum, similiter etiam orbes planetarum moventur propriis motibus ab occidente in orientem, motu autem primi orbis ab oriente in occidentem. Sola autem natura rationalis creata habet immediatum ordinem ad Deum. Quia ceterae creaturae non attingunt ad aliquid universale, sed solum ad aliquid particulare, participantes divinam bonitatem vel in essendo tantum, sicut inanimata, vel etiam in vivendo et cognoscendo singularia, sicut plantae et animalia, natura autem rationalis, inquantum cognoscit universalem boni et entis rationem, habet immediatum ordinem ad universale essendi principium. Perfectio ergo rationalis creaturae non solum consistit in eo quod ei competit secundum suam naturam, sed etiam in eo quod ei attribuitur ex quadam supernaturali participatione divinae bonitatis. Unde et supra dictum est quod ultima beatitudo hominis consistit in quadam supernaturali Dei visione. Ad quam quidem visionem homo pertingere non potest nisi per modum addiscentis a Deo doctore, secundum illud Ioan. VI, <I>omnis qui audit a patre et didicit venit ad me</I>. Huius autem disciplinae fit homo particeps non statim, sed successive, secundum modum suae naturae. Omnis autem talis addiscens oportet quod credat, ad hoc quod ad perfectam scientiam perveniat, sicut etiam philosophus dicit quod oportet addiscentem credere. Unde ad hoc quod homo perveniat ad perfectam visionem beatitudinis praeexigitur quod credat Deo tanquam discipulus magistro docenti.</P> 931 aliquid subesse falsum.</p>
914 <P TITLE="II-II q. 2 a. 3 ad 1"><A NAME="38862"><SPAN CLASS="ref">[38862] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, quia natura hominis dependet a superiori natura, ad eius perfectionem non sufficit cognitio naturalis, sed requiritur quaedam supernaturalis, ut supra dictum est.</P> 932 <p title="II-II q. 1 a. 3 arg. 2"><a name="38755"><span class=
915 <P TITLE="II-II q. 2 a. 3 ad 2"><A NAME="38863"><SPAN CLASS="ref">[38863] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut homo per naturale lumen intellectus assentit principiis, ita homo virtuosus per habitum virtutis habet rectum iudicium de his quae conveniunt virtuti illi. Et hoc modo etiam per lumen fidei divinitus infusum homini homo assentit his quae sunt fidei, non autem contrariis. Et ideo <I>nihil periculi vel damnationis inest his qui sunt in Christo Iesu</I>, ab ipso illuminati per fidem.</P> 933 "ref">[38755] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
916 <P TITLE="II-II q. 2 a. 3 ad 3"><A NAME="38864"><SPAN CLASS="ref">[38864] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod invisibilia Dei altiori modo, quantum ad plura, percipit fides quam ratio naturalis ex creaturis in Deum procedens. Unde dicitur Eccli. III, <I>plurima super sensum hominis ostensa sunt tibi</I>.</P> 934 Abraham credidit Christum nasciturum, secundum illud Ioan. VIII,
917 <BR> 935 <i>Abraham, pater vester, exultavit ut videret diem meum</i>. Sed
918 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 936 post tempus Abrahae Deus poterat non incarnari, sola enim sua
919 <P TITLE="II-II q. 2 a. 4 arg. 1"><A NAME="38865"><SPAN CLASS="ref">[38865] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod ea quae ratione naturali probari possunt non sit necessarium credere. In operibus enim Dei nihil superfluum invenitur, multo minus quam in operibus naturae. Sed ad id quod per unum potest fieri superflue apponitur aliud. Ergo ea quae per naturalem rationem cognosci possunt superfluum esset per fidem accipere.</P> 937 voluntate carnem accepit, et ita esset falsum quod Abraham de
920 <P TITLE="II-II q. 2 a. 4 arg. 2"><A NAME="38866"><SPAN CLASS="ref">[38866] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ea necesse est credere de quibus est fides. Sed non est de eodem scientia et fides, ut supra habitum est. Cum igitur scientia sit de omnibus illis quae naturali ratione cognosci possunt, videtur quod non oporteat credere ea quae per naturalem rationem probantur.</P> 938 Christo credidit. Ergo fidei potest subesse falsum.</p>
921 <P TITLE="II-II q. 2 a. 4 arg. 3"><A NAME="38867"><SPAN CLASS="ref">[38867] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, omnia scibilia videntur esse unius rationis. Si igitur quaedam eorum proponuntur homini ut credenda, pari ratione omnia huiusmodi necesse esset credere. Hoc autem est falsum. Non ergo ea quae per naturalem rationem cognosci possunt necesse est credere.</P> 939 <p title="II-II q. 1 a. 3 arg. 3"><a name="38756"><span class=
922 <P TITLE="II-II q. 2 a. 4 s. c."><A NAME="38868"><SPAN CLASS="ref">[38868] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quia necesse est Deum credere esse unum et incorporeum, quae naturali ratione a philosophis probantur.</P> 940 "ref">[38756] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
923 <P TITLE="II-II q. 2 a. 4 co."><A NAME="38869"><SPAN CLASS="ref">[38869] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necessarium est homini accipere per modum fidei non solum ea quae sunt supra rationem, sed etiam ea quae per rationem cognosci possunt. Et hoc propter tria. Primo quidem, ut citius homo ad veritatis divinae cognitionem perveniat. Scientia enim ad quam pertinet probare Deum esse et alia huiusmodi de Deo, ultimo hominibus addiscenda proponitur, praesuppositis multis aliis scientiis. Et sic non nisi post multum tempus vitae suae homo ad Dei cognitionem perveniret. Secundo, ut cognitio Dei sit communior. Multi enim in studio scientiae proficere non possunt, vel propter hebetudinem ingenii; vel propter alias occupationes et necessitates temporalis vitae; vel etiam propter torporem addiscendi. Qui omnino a Dei cognitione fraudarentur nisi proponerentur eis divina per modum fidei. Tertio modo, propter certitudinem. Ratio enim humana in rebus divinis est multum deficiens, cuius signum est quia philosophi, de rebus humanis naturali investigatione perscrutantes, in multis erraverunt et sibi ipsis contraria senserunt. Ut ergo esset indubitata et certa cognitio apud homines de Deo, oportuit quod divina eis per modum fidei traderentur, quasi a Deo dicta, qui mentiri non potest.</P> 941 fides antiquorum fuit quod Christus esset nasciturus, et haec fides
924 <P TITLE="II-II q. 2 a. 4 ad 1"><A NAME="38870"><SPAN CLASS="ref">[38870] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod investigatio naturalis rationis non sufficit humano generi ad cognitionem divinorum etiam quae ratione ostendi possunt. Et ideo non est superfluum ut talia credantur.</P> 942 duravit in multis usque ad praedicationem Evangelii. Sed Christo
925 <P TITLE="II-II q. 2 a. 4 ad 2"><A NAME="38871"><SPAN CLASS="ref">[38871] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod de eodem non potest esse scientia et fides apud eundem. Sed id quod est ab uno scitum potest esse ab alio creditum, ut supra dictum est.</P> 943 iam nato, antequam praedicare inciperet, falsum erat Christum
926 <P TITLE="II-II q. 2 a. 4 ad 3"><A NAME="38872"><SPAN CLASS="ref">[38872] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, si omnia scibilia conveniant in ratione scientiae, non tamen conveniunt in hoc quod aequaliter ordinent ad beatitudinem. Et ideo non aequaliter omnia proponuntur ut credenda.</P> 944 nasciturum. Ergo fidei potest subesse falsum.</p>
927 <BR> 945 <p title="II-II q. 1 a. 3 arg. 4"><a name="38757"><span class=
928 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 946 "ref">[38757] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea,
929 <P TITLE="II-II q. 2 a. 5 arg. 1"><A NAME="38873"><SPAN CLASS="ref">[38873] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod non teneatur homo ad credendum aliquid explicite. Nullus enim tenetur ad id quod non est in eius potestate. Sed credere aliquid explicite non est in hominis potestate, dicitur enim Rom. X, <I>quomodo credent ei quem non audierunt? Quomodo audient sine praedicante? Quomodo autem praedicabunt nisi mittantur?</I> Ergo credere aliquid explicite homo non tenetur.</P> 947 unum de pertinentibus ad fidem est ut aliquis credat sub sacramento
930 <P TITLE="II-II q. 2 a. 5 arg. 2"><A NAME="38874"><SPAN CLASS="ref">[38874] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut per fidem ordinamur in Deum, ita et per caritatem. Sed ad servandum praecepta caritatis homo non tenetur, sed sufficit sola praeparatio animi, sicut patet in illo praecepto domini quod ponitur Matth. V, <I>si quis percusserit te in una maxilla, praebe ei et aliam</I>, et in aliis consimilibus, ut Augustinus exponit, in libro de Serm. Dom. in monte. Ergo etiam non tenetur homo explicite aliquid credere, sed sufficit quod habeat animum paratum ad credendum ea quae a Deo proponuntur.</P> 948 altaris verum corpus Christi contineri. Potest autem contingere,
931 <P TITLE="II-II q. 2 a. 5 arg. 3"><A NAME="38875"><SPAN CLASS="ref">[38875] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, bonum fidei in quadam obedientia consistit, secundum illud Rom. I, <I>ad obediendum fidei in omnibus gentibus</I>. Sed ad virtutem obedientiae non requiritur quod homo aliqua determinata praecepta observet, sed sufficit quod habeat promptum animum ad obediendum, secundum illud Psalm., <I>paratus sum, et non sum turbatus, ut custodiam mandata tua</I>. Ergo videtur quod etiam ad fidem sufficiat quod homo habeat promptum animum ad credendum ea quae ei divinitus proponi possent, absque hoc quod explicite aliquid credat.</P> 949 quando non recte consecratur, quod non est ibi verum corpus
932 <P TITLE="II-II q. 2 a. 5 s. c."><A NAME="38876"><SPAN CLASS="ref">[38876] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur ad Heb. XI, <I>accedentem ad Deum oportet credere quia est, et quod inquirentibus se remunerator est</I>.</P> 950 Christi, sed solum panis. Ergo fidei potest subesse falsum.</p>
933 <P TITLE="II-II q. 2 a. 5 co."><A NAME="38877"><SPAN CLASS="ref">[38877] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod praecepta legis quae homo tenetur implere dantur de actibus virtutum qui sunt via perveniendi ad salutem. Actus autem virtutis, sicut supra dictum est, sumitur secundum habitudinem habitus ad obiectum. Sed in obiecto cuiuslibet virtutis duo possunt considerari, scilicet id quod est proprie et per se virtutis obiectum, quod necessarium est in omni actu virtutis; et iterum id quod per accidens sive consequenter se habet ad propriam rationem obiecti. Sicut ad obiectum fortitudinis proprie et per se pertinet sustinere pericula mortis et aggredi hostes cum periculo propter bonum commune, sed quod homo armetur vel ense percutiat in bello iusto, aut aliquid huiusmodi faciat, reducitur quidem ad obiectum fortitudinis, sed per accidens. Determinatio igitur virtuosi actus ad proprium et per se obiectum virtutis est sub necessitate praecepti, sicut et ipse virtutis actus. Sed determinatio actus virtuosi ad ea quae accidentaliter vel secundario se habent ad proprium et per se virtutis obiectum non cadit sub necessitate praecepti nisi pro loco et tempore. Dicendum est ergo quod fidei obiectum per se est id per quod homo beatus efficitur, ut supra dictum est. Per accidens autem vel secundario se habent ad obiectum fidei omnia quae in Scriptura divinitus tradita continentur, sicut quod Abraham habuit duos filios, quod David fuit filius Isai, et alia huiusmodi. Quantum ergo ad prima credibilia, quae sunt articuli fidei, tenetur homo explicite credere, sicut et tenetur habere fidem. Quantum autem ad alia credibilia, non tenetur homo explicite credere, sed solum implicite vel in praeparatione animi, inquantum paratus est credere quidquid in divina Scriptura continetur. Sed tunc solum huiusmodi tenetur explicite credere quando hoc ei constiterit in doctrina fidei contineri.</P> 951 <p title="II-II q. 1 a. 3 s. c."><a name="38758"><span class=
934 <P TITLE="II-II q. 2 a. 5 ad 1"><A NAME="38878"><SPAN CLASS="ref">[38878] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, si in potestate hominis esse dicatur aliquid excluso auxilio gratiae, sic ad multa tenetur homo ad quae non potest sine gratia reparante, sicut ad diligendum Deum et proximum; et similiter ad credendum articulos fidei. Sed tamen hoc potest homo cum auxilio gratiae. Quod quidem auxilium quibuscumque divinitus datur, misericorditer datur; quibus autem non datur, ex iustitia non datur, in poenam praecedentis peccati, saltem originalis peccati; ut Augustinus dicit, in libro de Cor. et gratia.</P> 952 "ref">[38758] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra,
935 <P TITLE="II-II q. 2 a. 5 ad 2"><A NAME="38879"><SPAN CLASS="ref">[38879] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod homo tenetur ad determinate diligendum illa diligibilia quae sunt proprie et per se caritatis obiecta, scilicet Deus et proximus. Sed obiectio procedit de illis praeceptis caritatis quae quasi consequenter pertinent ad obiectum caritatis.</P> 953 nulla virtus perficiens intellectum se habet ad falsum secundum
936 <P TITLE="II-II q. 2 a. 5 ad 3"><A NAME="38880"><SPAN CLASS="ref">[38880] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod virtus obedientiae proprie in voluntate consistit. Et ideo ad actum obedientiae sufficit promptitudo voluntatis subiecta praecipienti, quae est proprium et per se obiectum obedientiae. Sed hoc praeceptum vel illud per accidens vel consequenter se habet ad proprium et per se obiectum obedientiae.</P> 954 quod est malum intellectus, ut patet per philosophum, in VI Ethic.
937 <BR> 955 Sed fides est quaedam virtus perficiens intellectum, ut infra
938 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 956 patebit. Ergo ei non potest subesse falsum.</p>
939 <P TITLE="II-II q. 2 a. 6 arg. 1"><A NAME="38881"><SPAN CLASS="ref">[38881] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod aequaliter omnes teneantur ad habendum fidem explicitam. Ad ea enim quae sunt de necessitate salutis omnes tenentur, sicut patet de praeceptis caritatis. Sed explicatio credendorum est de necessitate salutis, ut dictum est. Ergo omnes aequaliter tenentur ad explicite credendum.</P> 957 <p title="II-II q. 1 a. 3 co."><a name="38759"><span class=
940 <P TITLE="II-II q. 2 a. 6 arg. 2"><A NAME="38882"><SPAN CLASS="ref">[38882] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nullus debet examinari de eo quod explicite credere non tenetur. Sed quandoque etiam simplices examinantur de minimis articulis fidei. Ergo omnes tenentur explicite omnia credere.</P> 958 "ref">[38759] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 co.</span></a> Respondeo
941 <P TITLE="II-II q. 2 a. 6 arg. 3"><A NAME="38883"><SPAN CLASS="ref">[38883] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, si minores non tenentur habere fidem explicitam, sed solum implicitam, oportet quod habeant fidem implicitam in fide maiorum. Sed hoc videtur esse periculosum, quia posset contingere quod illi maiores errarent. Ergo videtur quod minores etiam debeant habere fidem explicitam. Sic ergo omnes aequaliter tenentur ad explicite credendum.</P> 959 dicendum quod nihil subest alicui potentiae vel habitui aut etiam
942 <P TITLE="II-II q. 2 a. 6 s. c."><A NAME="38884"><SPAN CLASS="ref">[38884] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Iob I, quod <I>boves arabant et asinae pascebantur iuxta eos</I>, quia videlicet minores, qui significantur per asinos, debent in credendis adhaerere maioribus, qui per boves significantur; ut Gregorius exponit, in II Moral.</P> 960 actui, nisi mediante ratione formali obiecti, sicut color videri
943 <P TITLE="II-II q. 2 a. 6 co."><A NAME="38885"><SPAN CLASS="ref">[38885] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod explicatio credendorum fit per revelationem divinam, credibilia enim naturalem rationem excedunt. Revelatio autem divina ordine quodam ad inferiores pervenit per superiores, sicut ad homines per Angelos, et ad inferiores Angelos per superiores, ut patet per Dionysium, in Cael. Hier. Et ideo, pari ratione, explicatio fidei oportet quod perveniat ad inferiores homines per maiores. Et ideo sicut superiores Angeli, qui inferiores illuminant, habent pleniorem notitiam de rebus divinis quam inferiores, ut dicit Dionysius, XII cap. Cael. Hier.; ita etiam superiores homines, ad quos pertinet alios erudire, tenentur habere pleniorem notitiam de credendis et magis explicite credere.</P> 961 non potest nisi per lucem, et conclusio sciri non potest nisi per
944 <P TITLE="II-II q. 2 a. 6 ad 1"><A NAME="38886"><SPAN CLASS="ref">[38886] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod explicatio credendorum non aequaliter quantum ad omnes est de necessitate salutis, quia plura tenentur explicite credere maiores, qui habent officium alios instruendi, quam alii.</P> 962 medium demonstrationis. Dictum est autem quod ratio formalis
945 <P TITLE="II-II q. 2 a. 6 ad 2"><A NAME="38887"><SPAN CLASS="ref">[38887] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod simplices non sunt examinandi de subtilitatibus fidei nisi quando habetur suspicio quod sint ab haereticis depravati, qui in his quae ad subtilitatem fidei pertinent solent fidem simplicium depravare. Si tamen inveniuntur non pertinaciter perversae doctrinae adhaerere, si in talibus ex simplicitate deficiant, non eis imputatur.</P> 963 obiecti fidei est veritas prima. Unde nihil potest cadere sub fide
946 <P TITLE="II-II q. 2 a. 6 ad 3"><A NAME="38888"><SPAN CLASS="ref">[38888] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod minores non habent fidem implicitam in fide maiorum nisi quatenus maiores adhaerent doctrinae divinae, unde et apostolus dicit, I ad Cor. IV, <I>imitatores mei estote, sicut et ego Christi</I>. Unde humana cognitio non fit regula fidei, sed veritas divina. A qua si aliqui maiorum deficiant, non praeiudicat fidei simplicium, qui eos rectam fidem habere credunt, nisi pertinaciter eorum erroribus in particulari adhaereant contra universalis Ecclesiae fidem, quae non potest deficere, domino dicente, Luc. XXII, <I>ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua</I>.</P> 964 nisi inquantum stat sub veritate prima. Sub qua nullum falsum stare
947 <BR> 965 potest, sicut nec non ens sub ente, nec malum sub bonitate. Unde
948 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 966 relinquitur quod fidei non potest subesse aliquod falsum.</p>
949 <P TITLE="II-II q. 2 a. 7 arg. 1"><A NAME="38889"><SPAN CLASS="ref">[38889] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod credere explicite mysterium Christi non sit de necessitate salutis apud omnes. Non enim tenetur homo explicite credere ea quae Angeli ignorant, quia explicatio fidei fit per revelationem divinam, quae pervenit ad homines mediantibus Angelis, ut dictum est. Sed etiam Angeli mysterium incarnationis ignoraverunt, unde quaerebant in Psalm., <I>quis est iste rex gloriae?</I> Et Isaiae LXIII, <I>quis est iste qui venit de Edom?</I> Ut Dionysius exponit, cap. VII Cael. Hier. Ergo ad credendum explicite mysterium incarnationis homines non tenebantur.</P> 967 <p title="II-II q. 1 a. 3 ad 1"><a name="38760"><span class=
950 <P TITLE="II-II q. 2 a. 7 arg. 2"><A NAME="38890"><SPAN CLASS="ref">[38890] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, constat beatum Ioannem Baptistam de maioribus fuisse, et propinquissimum Christo, de quo dominus dicit, Matth. XI, quod <I>inter natos mulierum nullus maior eo surrexit</I>. Sed Ioannes Baptista non videtur Christi mysterium explicite cognovisse, cum a Christo quaesierit, <I>tu es qui venturus es, an alium expectamus?</I> Ut habetur Matth. XI. Ergo non tenebantur etiam maiores ad habendum explicitam fidem de Christo.</P> 968 "ref">[38760] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
951 <P TITLE="II-II q. 2 a. 7 arg. 3"><A NAME="38891"><SPAN CLASS="ref">[38891] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, multi gentilium salutem adepti sunt per ministerium Angelorum, ut Dionysius dicit, IX cap. Cael. Hier. Sed gentiles non habuerunt fidem de Christo nec explicitam nec implicitam, ut videtur, quia nulla eis revelatio facta est. Ergo videtur quod credere explicite Christi mysterium non fuerit omnibus necessarium ad salutem.</P> 969 ergo dicendum quod, quia verum est bonum intellectus, non autem est
952 <P TITLE="II-II q. 2 a. 7 s. c."><A NAME="38892"><SPAN CLASS="ref">[38892] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de Cor. et gratia, <I>illa fides sana est qua credimus nullum hominem, sive maioris sive parvae aetatis, liberari a contagio mortis et obligatione peccati nisi per unum mediatorem Dei et hominum Iesum Christum</I>.</P> 970 bonum appetitivae virtutis, ideo omnes virtutes quae perficiunt
953 <P TITLE="II-II q. 2 a. 7 co."><A NAME="38893"><SPAN CLASS="ref">[38893] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, illud proprie et per se pertinet ad obiectum fidei per quod homo beatitudinem consequitur. Via autem hominibus veniendi ad beatitudinem est mysterium incarnationis et passionis Christi, dicitur enim Act. IV, <I>non est aliud nomen datum hominibus in quo oporteat nos salvos fieri</I>. Et ideo mysterium incarnationis Christi aliqualiter oportuit omni tempore esse creditum apud omnes, diversimode tamen secundum diversitatem temporum et personarum. Nam ante statum peccati homo habuit explicitam fidem de Christi incarnatione secundum quod ordinabatur ad consummationem gloriae, non autem secundum quod ordinabatur ad liberationem a peccato per passionem et resurrectionem, quia homo non fuit praescius peccati futuri. Videtur autem incarnationis Christi praescius fuisse per hoc quod dixit, <I>propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae</I>, ut habetur Gen. II; et hoc apostolus, ad Ephes. V, dicit <I>sacramentum magnum esse in Christo et Ecclesia</I>; quod quidem sacramentum non est credibile primum hominem ignorasse. Post peccatum autem fuit explicite creditum mysterium Christi non solum quantum ad incarnationem, sed etiam quantum ad passionem et resurrectionem, quibus humanum genus a peccato et morte liberatur. Aliter enim non praefigurassent Christi passionem quibusdam sacrificiis et ante legem et sub lege. Quorum quidem sacrificiorum significatum explicite maiores cognoscebant, minores autem sub velamine illorum sacrificiorum, credentes ea divinitus esse disposita de Christo venturo, quodammodo habebant velatam cognitionem. Et sicut supra dictum est, ea quae ad mysteria Christi pertinent tanto distinctius cognoverunt quanto Christo propinquiores fuerunt. Post tempus autem gratiae revelatae tam maiores quam minores tenentur habere fidem explicitam de mysteriis Christi; praecipue quantum ad ea quae communiter in Ecclesia sollemnizantur et publice proponuntur, sicut sunt articuli incarnationis, de quibus supra dictum est. Alias autem subtiles considerationes circa incarnationis articulos tenentur aliqui magis vel minus explicite credere secundum quod convenit statui et officio uniuscuiusque.</P> 971 intellectum excludunt totaliter falsum, quia de ratione virtutis
954 <P TITLE="II-II q. 2 a. 7 ad 1"><A NAME="38894"><SPAN CLASS="ref">[38894] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod <I>Angelos non omnino latuit mysterium regni Dei</I>, sicut Augustinus dicit, V super Gen. ad Litt. Quasdam tamen rationes huius mysterii perfectius cognoverunt Christo revelante.</P> 972 est quod se habeat solum ad bonum. Virtutes autem perficientes
955 <P TITLE="II-II q. 2 a. 7 ad 2"><A NAME="38895"><SPAN CLASS="ref">[38895] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Ioannes Baptista non quaesivit de adventu Christi in carnem quasi hoc ignoraret, cum ipse hoc expresse confessus fuerit, dicens, <I>ego vidi, et testimonium perhibui quia hic est filius Dei</I>, ut habetur Ioan. I. Unde non dixit, tu es qui venisti? Sed, <I>tu es qui venturus es?</I> Quaerens de futuro, non de praeterito. Similiter non est credendum quod ignoraverit eum ad passionem venturum, ipse enim dixerat, <I>ecce agnus Dei, qui tollit peccata mundi</I>, praenuntians eius immolationem futuram; et cum hoc prophetae alii ante praedixerint, sicut praecipue patet in Isaiae LIII. Potest igitur dici, sicut Gregorius dicit, quod inquisivit ignorans an ad Infernum esset in propria persona descensurus. Sciebat autem quod virtus passionis eius extendenda erat usque ad eos qui in Limbo detinebantur, secundum illud Zach. IX, <I>tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos de lacu in quo non est aqua</I>. Nec hoc tenebatur explicite credere, antequam esset impletum, quod per seipsum deberet descendere. Vel potest dici, sicut Ambrosius dicit, super Luc., quod non quaesivit ex dubitatione seu ignorantia, sed magis ex pietate. Vel potest dici, sicut Chrysostomus dicit, quod non quaesivit quasi ipse ignoraret, sed ut per Christum satisfieret eius discipulis. Unde et Christus ad discipulorum instructionem respondit, signa operum ostendens.</P> 973 partem appetitivam non excludunt totaliter falsum, potest enim
956 <P TITLE="II-II q. 2 a. 7 ad 3"><A NAME="38896"><SPAN CLASS="ref">[38896] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod multis gentilium facta fuit revelatio de Christo, ut patet per ea quae praedixerunt. Nam Iob XIX dicitur, <I>scio quod redemptor meus vivit</I>. Sibylla etiam praenuntiavit quaedam de Christo, ut Augustinus dicit. Invenitur etiam in historiis Romanorum quod tempore Constantini Augusti et Irenae matris eius inventum fuit quoddam sepulcrum in quo iacebat homo auream laminam habens in pectore in qua scriptum erat, <I>Christus nascetur ex virgine et credo in eum. O sol, sub Irenae et Constantini temporibus iterum me videbis</I>. Si qui tamen salvati fuerunt quibus revelatio non fuit facta, non fuerunt salvati absque fide mediatoris. Quia etsi non habuerunt fidem explicitam, habuerunt tamen fidem implicitam in divina providentia, credentes Deum esse liberatorem hominum secundum modos sibi placitos et secundum quod aliquibus veritatem cognoscentibus ipse revelasset, secundum illud Iob XXXV, <I>qui docet nos super iumenta terrae</I>.</P> 974 aliquis secundum iustitiam aut temperantiam agere aliquam falsam
957 <BR> 975 opinionem habens de eo circa quod agit. Et ita, cum fides perficiat
958 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 976 intellectum, spes autem et caritas appetitivam partem, non est
959 <P TITLE="II-II q. 2 a. 8 arg. 1"><A NAME="38897"><SPAN CLASS="ref">[38897] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod credere Trinitatem explicite non fuerit de necessitate salutis. Dicit enim apostolus, ad Heb. XI, <I>credere oportet accedentem ad Deum quia est, et quia inquirentibus se remunerator est</I>. Sed hoc potest credi absque fide Trinitatis. Ergo non oportebat explicite fidem de Trinitate habere.</P> 977 similis ratio de eis. Et tamen neque etiam spei subest falsum. Non
960 <P TITLE="II-II q. 2 a. 8 arg. 2"><A NAME="38898"><SPAN CLASS="ref">[38898] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, dominus dicit, Ioan. XVII, <I>pater, manifestavi nomen tuum hominibus</I>, quod exponens Augustinus dicit, <I>non illud nomen tuum quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris pater meus</I>. Et postea subdit etiam, <I>in hoc quod Deus fecit hunc mundum, notus in omnibus gentibus; in hoc quod non est cum diis falsis colendus, notus in Iudaea Deus; in hoc vero quod pater est huius Christi per quem tollit peccatum mundi, hoc nomen eius, prius occultum, nunc manifestavit eis</I>. Ergo ante Christi adventum non erat cognitum quod in deitate esset paternitas et filiatio. Non ergo Trinitas explicite credebatur.</P> 978 enim aliquis sperat se habiturum vitam aeternam secundum propriam
961 <P TITLE="II-II q. 2 a. 8 arg. 3"><A NAME="38899"><SPAN CLASS="ref">[38899] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illud tenemur explicite credere in Deo quod est beatitudinis obiectum. Sed obiectum beatitudinis est bonitas summa, quae potest intelligi in Deo etiam sine personarum distinctione. Ergo non fuit necessarium credere explicite Trinitatem.</P> 979 potestatem (hoc enim esset praesumptionis), sed secundum auxilium
962 <P TITLE="II-II q. 2 a. 8 s. c."><A NAME="38900"><SPAN CLASS="ref">[38900] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod in veteri testamento multipliciter expressa est Trinitas personarum, sicut statim in principio Gen. dicitur, ad expressionem Trinitatis, <I>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram</I>. Ergo a principio de necessitate salutis fuit credere Trinitatem.</P> 980 gratiae, in qua si perseveraverit, omnino infallibiliter vitam
963 <P TITLE="II-II q. 2 a. 8 co."><A NAME="38901"><SPAN CLASS="ref">[38901] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod mysterium Christi explicite credi non potest sine fide Trinitatis, quia in mysterio Christi hoc continetur quod filius Dei carnem assumpserit, quod per gratiam spiritus sancti mundum renovaverit, et iterum quod de spiritu sancto conceptus fuerit. Et ideo eo modo quo mysterium Christi ante Christum fuit quidem explicite creditum a maioribus, implicite autem et quasi obumbrate a minoribus, ita etiam et mysterium Trinitatis. Et ideo etiam post tempus gratiae divulgatae tenentur omnes ad explicite credendum mysterium Trinitatis. Et omnes qui renascuntur in Christo hoc adipiscuntur per invocationem Trinitatis, secundum illud Matth. ult., <I>euntes, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine patris et filii et spiritus sancti</I>.</P> 981 aeternam consequetur. Similiter etiam ad caritatem pertinet
964 <P TITLE="II-II q. 2 a. 8 ad 1"><A NAME="38902"><SPAN CLASS="ref">[38902] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illa duo explicite credere de Deo omni tempore et quoad omnes necessarium fuit. Non tamen est sufficiens omni tempore et quoad omnes.</P> 982 diligere Deum in quocumque fuerit. Unde non refert ad caritatem
965 <P TITLE="II-II q. 2 a. 8 ad 2"><A NAME="38903"><SPAN CLASS="ref">[38903] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ante Christi adventum fides Trinitatis erat occulta in fide maiorum. Sed per Christum manifestata est mundo per apostolos.</P> 983 utrum in isto sit Deus qui propter Deum diligitur.</p>
966 <P TITLE="II-II q. 2 a. 8 ad 3"><A NAME="38904"><SPAN CLASS="ref">[38904] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod summa bonitas Dei secundum modum quo nunc intelligitur per effectus, potest intelligi absque Trinitate personarum. Sed secundum quod intelligitur in seipso, prout videtur a beatis, non potest intelligi sine Trinitate personarum. Et iterum ipsa missio personarum divinarum perducit nos in beatitudinem.</P> 984 <p title="II-II q. 1 a. 3 ad 2"><a name="38761"><span class=
967 <BR> 985 "ref">[38761] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
968 <DIV CLASS="E">Articulus 9</DIV> 986 dicendum quod Deum non incarnari, secundum se consideratum, fuit
969 <P TITLE="II-II q. 2 a. 9 arg. 1"><A NAME="38905"><SPAN CLASS="ref">[38905] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 arg. 1 </SPAN></A>Ad nonum sic proceditur. Videtur quod credere non sit meritorium. Principium enim merendi est caritas, ut supra dictum est. Sed fides est praeambula ad caritatem, sicut et natura. Ergo, sicut actus naturae non est meritorius (quia naturalibus non meremur), ita etiam nec actus fidei.</P> 987 possibile etiam post tempus Abrahae. Sed secundum quod cadit sub
970 <P TITLE="II-II q. 2 a. 9 arg. 2"><A NAME="38906"><SPAN CLASS="ref">[38906] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, credere medium est inter opinari et scire vel considerare scita. Sed consideratio scientiae non est meritoria; similiter autem nec opinio. Ergo etiam neque credere est meritorium.</P> 988 praescientia divina, habet quandam necessitatem infallibilitatis,
971 <P TITLE="II-II q. 2 a. 9 arg. 3"><A NAME="38907"><SPAN CLASS="ref">[38907] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ille qui assentit alicui rei credendo aut habet causam sufficienter inducentem ipsum ad credendum, aut non. Si habet sufficiens inductivum ad credendum, non videtur hoc ei esse meritorium, quia non est ei iam liberum credere et non credere. Si autem non habet sufficiens inductivum ad credendum, levitatis est credere, secundum illud Eccli. XIX, <I>qui cito credit levis est corde</I>, et sic non videtur esse meritorium. Ergo credere nullo modo est meritorium.</P> 989 ut in primo dictum est. Et hoc modo cadit sub fide. Unde prout
972 <P TITLE="II-II q. 2 a. 9 s. c."><A NAME="38908"><SPAN CLASS="ref">[38908] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur ad Heb. XI, quod <I>sancti per fidem adepti sunt repromissiones</I>. Quod non esset nisi credendo mererentur. Ergo ipsum credere est meritorium.</P> 990 cadit sub fide, non potest esse falsum.</p>
973 <P TITLE="II-II q. 2 a. 9 co."><A NAME="38909"><SPAN CLASS="ref">[38909] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, actus nostri sunt meritorii inquantum procedunt ex libero arbitrio moto a Deo per gratiam. Unde omnis actus humanus qui subiicitur libero arbitrio, si sit relatus in Deum, potest meritorius esse. Ipsum autem credere est actus intellectus assentientis veritati divinae ex imperio voluntatis a Deo motae per gratiam, et sic subiacet libero arbitrio in ordine ad Deum. Unde actus fidei potest esse meritorius.</P> 991 <p title="II-II q. 1 a. 3 ad 3"><a name="38762"><span class=
974 <P TITLE="II-II q. 2 a. 9 ad 1"><A NAME="38910"><SPAN CLASS="ref">[38910] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod natura comparatur ad caritatem, quae est merendi principium, sicut materia ad formam. Fides autem comparatur ad caritatem sicut dispositio praecedens ultimam formam. Manifestum est autem quod subiectum vel materia non potest agere in virtute formae, neque etiam dispositio praecedens, antequam forma adveniat. Sed postquam forma advenerit, tam subiectum quam dispositio praecedens agit in virtute formae, quae est principale agendi principium, sicut calor ignis agit in virtute formae substantialis. Sic ergo neque natura neque fides sine caritate possunt producere actum meritorium, sed caritate superveniente, actus fidei fit meritorius per caritatem, sicut et actus naturae et naturalis liberi arbitrii.</P> 992 "ref">[38762] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
975 <P TITLE="II-II q. 2 a. 9 ad 2"><A NAME="38911"><SPAN CLASS="ref">[38911] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod in scientia duo possunt considerari, scilicet ipse assensus scientis ad rem scitam, et consideratio rei scitae. Assensus autem scientiae non subiicitur libero arbitrio, quia sciens cogitur ad assentiendum per efficaciam demonstrationis. Et ideo assensus scientiae non est meritorius. Sed consideratio actualis rei scitae subiacet libero arbitrio, est enim in potestate hominis considerare vel non considerare. Et ideo consideratio scientiae potest esse meritoria, si referatur ad finem caritatis, idest ad honorem Dei vel utilitatem proximi. Sed in fide utrumque subiacet libero arbitrio. Et ideo quantum ad utrumque actus fidei potest esse meritorius. Sed opinio non habet firmum assensum, est enim quoddam debile et infirmum, secundum philosophum, in I Poster. Unde non videtur procedere ex perfecta voluntate. Et sic ex parte assensus non multum videtur habere rationem meriti. Sed ex parte considerationis actualis potest meritoria esse.</P> 993 dicendum quod hoc ad fidem credentis pertinebat post Christi
976 <P TITLE="II-II q. 2 a. 9 ad 3"><A NAME="38912"><SPAN CLASS="ref">[38912] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ille qui credit habet sufficiens inductivum ad credendum, inducitur enim auctoritate divinae doctrinae miraculis confirmatae, et, quod plus est, interiori instinctu Dei invitantis. Unde non leviter credit. Tamen non habet sufficiens inductivum ad sciendum. Et ideo non tollitur ratio meriti.</P> 994 nativitatem quod crederet eum quandoque nasci. Sed illa
977 <BR> 995 determinatio temporis, in qua decipiebatur, non erat ex fide, sed
978 <DIV CLASS="E">Articulus 10</DIV> 996 ex coniectura humana. Possibile est enim hominem fidelem ex
979 <P TITLE="II-II q. 2 a. 10 arg. 1"><A NAME="38913"><SPAN CLASS="ref">[38913] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 arg. 1 </SPAN></A>Ad decimum sic proceditur. Videtur quod ratio inducta ad ea quae sunt fidei diminuat meritum fidei. Dicit enim Gregorius, in quadam homilia, quod <I>fides non habet meritum cui humana ratio praebet experimentum</I>. Si ergo ratio humana sufficienter experimentum praebens totaliter excludit meritum fidei, videtur quod qualiscumque ratio humana inducta ad ea quae sunt fidei diminuat meritum fidei.</P> 997 coniectura humana falsum aliquid aestimare. Sed quod ex fide falsum
980 <P TITLE="II-II q. 2 a. 10 arg. 2"><A NAME="38914"><SPAN CLASS="ref">[38914] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quidquid diminuit rationem virtutis diminuit rationem meriti, quia felicitas virtutis est praemium ut etiam philosophus dicit, in I Ethic. Sed ratio humana videtur diminuere rationem virtutis ipsius fidei, quia de ratione fidei est quod sit non apparentium, ut supra dictum est; quanto autem plures rationes inducuntur ad aliquid, tanto minus est non apparens. Ergo ratio humana inducta ad ea quae sunt fidei meritum fidei diminuit.</P> 998 aestimet, hoc est impossibile.</p>
981 <P TITLE="II-II q. 2 a. 10 arg. 3"><A NAME="38915"><SPAN CLASS="ref">[38915] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, contrariorum contrariae sunt causae. Sed id quod inducitur in contrarium fidei auget meritum fidei, sive sit persecutio cogentis ad recedendum a fide, sive etiam sit ratio aliqua hoc persuadens. Ergo ratio coadiuvans fidem diminuit meritum fidei.</P> 999 <p title="II-II q. 1 a. 3 ad 4"><a name="38763"><span class=
982 <P TITLE="II-II q. 2 a. 10 s. c."><A NAME="38916"><SPAN CLASS="ref">[38916] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod I Petri III dicitur, <I>parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem de ea quae in vobis est fide et spe</I>. Non autem ad hoc induceret apostolus si per hoc meritum fidei diminueretur. Non ergo ratio diminuit meritum fidei.</P> 1000 "ref">[38763] II&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum
983 <P TITLE="II-II q. 2 a. 10 co."><A NAME="38917"><SPAN CLASS="ref">[38917] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, actus fidei potest esse meritorius inquantum subiacet voluntati non solum quantum ad usum, sed etiam quantum ad assensum. Ratio autem humana inducta ad ea quae sunt fidei dupliciter potest se habere ad voluntatem credentis. Uno quidem modo, sicut praecedens, puta cum quis aut non haberet voluntatem, aut non haberet promptam voluntatem ad credendum, nisi ratio humana induceretur. Et sic ratio humana inducta diminuit meritum fidei, sicut etiam supra dictum est quod passio praecedens electionem in virtutibus moralibus diminuit laudem virtuosi actus. Sicut enim homo actus virtutum moralium debet exercere propter iudicium rationis, non propter passionem; ita credere debet homo ea quae sunt fidei non propter rationem humanam, sed propter auctoritatem divinam. Alio modo ratio humana potest se habere ad voluntatem credentis consequenter. Cum enim homo habet promptam voluntatem ad credendum, diligit veritatem creditam, et super ea excogitat et amplectitur si quas rationes ad hoc invenire potest. Et quantum ad hoc ratio humana non excludit meritum fidei, sed est signum maioris meriti, sicut etiam passio consequens in virtutibus moralibus est signum promptioris voluntatis, ut supra dictum est. Et hoc significatur Ioan. IV, ubi Samaritani ad mulierem, per quam ratio humana figuratur, dixerunt, <I>iam non propter tuam loquelam credimus</I>.</P> 1001 dicendum quod fides credentis non refertur ad has species panis vel
984 <P TITLE="II-II q. 2 a. 10 ad 1"><A NAME="38918"><SPAN CLASS="ref">[38918] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Gregorius loquitur in casu illo quando homo non habet voluntatem credendi nisi propter rationem inductam. Quando autem homo habet voluntatem credendi ea quae sunt fidei ex sola auctoritate divina, etiam si habeat rationem demonstrativam ad aliquid eorum, puta ad hoc quod est Deum esse, non propter hoc tollitur vel minuitur meritum fidei.</P> 1002 illas, sed ad hoc quod verum corpus Christi sit sub speciebus panis
985 <P TITLE="II-II q. 2 a. 10 ad 2"><A NAME="38919"><SPAN CLASS="ref">[38919] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod rationes quae inducuntur ad auctoritatem fidei non sunt demonstrationes quae in visionem intelligibilem intellectum humanum reducere possunt. Et ideo non desinunt esse non apparentia. Sed removent impedimenta fidei, ostendendo non esse impossibile quod in fide proponitur. Unde per tales rationes non diminuitur meritum fidei nec ratio fidei. Sed rationes demonstrativae inductae ad ea quae sunt fidei, praeambula tamen ad articulos, etsi diminuant rationem fidei, quia faciunt esse apparens id quod proponitur; non tamen diminuunt rationem caritatis, per quam voluntas est prompta ad ea credendum etiam si non apparerent. Et ideo non diminuitur ratio meriti.</P> 1003 sensibilis quando recte fuerit consecratum. Unde si non sit recte
986 <P TITLE="II-II q. 2 a. 10 ad 3"><A NAME="38920"><SPAN CLASS="ref">[38920] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ea quae repugnant fidei, sive in consideratione hominis sive in exteriori persecutione, intantum augent meritum fidei inquantum ostenditur voluntas magis prompta et firma in fide. Et ideo martyres maius fidei meritum habuerunt non recedentes a fide propter persecutiones; et etiam sapientes maius meritum fidei habent non recedentes a fide propter rationes philosophorum vel haereticorum contra fidem inductas. Sed ea quae conveniunt fidei non semper diminuunt promptitudinem voluntatis ad credendum. Et ideo non semper diminuunt meritum fidei.</P> 1004 consecratum, fidei non suberit propter hoc falsum.</p>
987 <BR> 1005 <br />
988 <DIV CLASS="D">Quaestio 3</DIV> 1006 <div class="E">Articulus 4</div>
989 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1007 <p title="II-II q. 1 a. 4 arg. 1"><a name="38764"><span class=
990 <P TITLE="II-II q. 3 pr."><A NAME="38921"><SPAN CLASS="ref">[38921] II&ordf;-IIae q. 3 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de exteriori fidei actu, qui est confessio. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum confessio sit actus fidei. Secundo, utrum confessio sit necessaria ad salutem.</P> 1008 "ref">[38764] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
991 <BR> 1009 sic proceditur. Videtur quod obiectum fidei sit aliquid visum.
992 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1010 Dicit enim dominus Thomae, Ioan. XX, <i>quia vidisti me,
993 <P TITLE="II-II q. 3 a. 1 arg. 1"><A NAME="38922"><SPAN CLASS="ref">[38922] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod confessio non sit actus fidei. Non enim idem actus pertinet ad diversas virtutes. Sed confessio pertinet ad poenitentiam, cuius ponitur pars. Ergo non est actus fidei.</P> 1011 credidisti</i>. Ergo et de eodem est visio et fides.</p>
994 <P TITLE="II-II q. 3 a. 1 arg. 2"><A NAME="38923"><SPAN CLASS="ref">[38923] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ab hoc quod homo confiteatur fidem retrahitur interdum per timorem, vel etiam propter aliquam confusionem, unde et apostolus, ad Ephes. ult., petit orari pro se ut detur sibi <I>cum fiducia notum facere mysterium Evangelii</I>. Sed non recedere a bono propter confusionem vel timorem pertinet ad fortitudinem, quae moderatur audacias et timores. Ergo videtur quod confessio non sit actus fidei, sed magis fortitudinis vel constantiae.</P> 1012 <p title="II-II q. 1 a. 4 arg. 2"><a name="38765"><span class=
995 <P TITLE="II-II q. 3 a. 1 arg. 3"><A NAME="38924"><SPAN CLASS="ref">[38924] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut per fidei fervorem inducitur aliquis ad confitendum fidem exterius, ita etiam inducitur ad alia exteriora bona opera facienda, dicitur enim Gal. V quod <I>fides per dilectionem operatur</I>. Sed alia exteriora opera non ponuntur actus fidei. Ergo etiam neque confessio.</P> 1013 "ref">[38765] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
996 <P TITLE="II-II q. 3 a. 1 s. c."><A NAME="38925"><SPAN CLASS="ref">[38925] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod, II ad Thess. I, super illud, <I>et opus fidei in virtute</I>, dicit Glossa, <I>idest confessionem, quae proprie est opus fidei</I>.</P> 1014 apostolus, I ad Cor. XIII, dicit, <i>videmus nunc per speculum in
997 <P TITLE="II-II q. 3 a. 1 co."><A NAME="38926"><SPAN CLASS="ref">[38926] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod actus exteriores illius virtutis proprie sunt actus ad cuius fines secundum suas species referuntur, sicut ieiunare secundum suam speciem refertur ad finem abstinentiae, quae est compescere carnem, et ideo est actus abstinentiae. Confessio autem eorum quae sunt fidei secundum suam speciem ordinatur sicut ad finem ad id quod est fidei, secundum illud II ad Cor. IV, <I>habentes eundem spiritum fidei credimus, propter quod et loquimur</I>, exterior enim locutio ordinatur ad significandum id quod in corde concipitur. Unde sicut conceptus interior eorum quae sunt fidei est proprie fidei actus, ita etiam et exterior confessio.</P> 1015 aenigmate</i>. Et loquitur de cognitione fidei. Ergo id quod
998 <P TITLE="II-II q. 3 a. 1 ad 1"><A NAME="38927"><SPAN CLASS="ref">[38927] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod triplex est confessio quae in Scripturis laudatur. Una est confessio eorum quae sunt fidei. Et ista est proprius actus fidei, utpote relata ad fidei finem, sicut dictum est. Alia est confessio gratiarum actionis sive laudis. Et ista est actus latriae, ordinatur enim ad honorem Deo exterius exhibendum, quod est finis latriae. Tertia est confessio peccatorum. Et haec ordinatur ad deletionem peccati, quae est finis poenitentiae. Unde pertinet ad poenitentiam.</P> 1016 creditur videtur.</p>
999 <P TITLE="II-II q. 3 a. 1 ad 2"><A NAME="38928"><SPAN CLASS="ref">[38928] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod removens prohibens non est causa per se, sed per accidens, ut patet per philosophum, in VIII Phys. Unde fortitudo, quae removet impedimentum confessionis fidei, scilicet timorem vel erubescentiam, non est proprie et per se causa confessionis, sed quasi per accidens.</P> 1017 <p title="II-II q. 1 a. 4 arg. 3"><a name="38766"><span class=
1000 <P TITLE="II-II q. 3 a. 1 ad 3"><A NAME="38929"><SPAN CLASS="ref">[38929] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod fides interior, mediante dilectione, causat omnes exteriores actus virtutum mediantibus aliis virtutibus, imperando, non eliciendo. Sed confessionem producit tanquam proprium actum, nulla alia virtute mediante.</P> 1018 "ref">[38766] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
1001 <BR> 1019 fides est quoddam spirituale lumen. Sed quolibet lumine aliquid
1002 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1020 videtur. Ergo fides est de rebus visis.</p>
1003 <P TITLE="II-II q. 3 a. 2 arg. 1"><A NAME="38930"><SPAN CLASS="ref">[38930] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod confessio fidei non sit necessaria ad salutem. Illud enim videtur ad salutem sufficere per quod homo attingit finem virtutis. Sed finis proprius fidei est coniunctio humanae mentis ad veritatem divinam, quod potest etiam esse sine exteriori confessione. Ergo confessio fidei non est necessaria ad salutem.</P> 1021 <p title="II-II q. 1 a. 4 arg. 4"><a name="38767"><span class=
1004 <P TITLE="II-II q. 3 a. 2 arg. 2"><A NAME="38931"><SPAN CLASS="ref">[38931] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, per exteriorem confessionem fidei homo fidem suam alii homini patefacit. Sed hoc non est necessarium nisi illis qui habent alios in fide instruere. Ergo videtur quod minores non teneantur ad fidei confessionem.</P> 1022 "ref">[38767] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea,
1005 <P TITLE="II-II q. 3 a. 2 arg. 3"><A NAME="38932"><SPAN CLASS="ref">[38932] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illud quod potest vergere in scandalum et turbationem aliorum non est necessarium ad salutem, dicit enim apostolus, I ad Cor. X, <I>sine offensione estote Iudaeis et gentibus et Ecclesiae Dei</I>. Sed per confessionem fidei quandoque ad perturbationem infideles provocantur. Ergo confessio fidei non est necessaria ad salutem.</P> 1023 quilibet sensus visus nominatur, ut Augustinus dicit, in libro de
1006 <P TITLE="II-II q. 3 a. 2 s. c."><A NAME="38933"><SPAN CLASS="ref">[38933] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod apostolus dicit, ad Rom. X, <I>corde creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem</I>.</P> 1024 Verb. Dom. Sed fides est de auditis, secundum illud ad Rom. X,
1007 <P TITLE="II-II q. 3 a. 2 co."><A NAME="38934"><SPAN CLASS="ref">[38934] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ea quae sunt necessaria ad salutem cadunt sub praeceptis divinae legis. Confessio autem fidei, cum sit quoddam affirmativum, non potest cadere nisi sub praecepto affirmativo. Unde eo modo est de necessariis ad salutem quo modo potest cadere sub praecepto affirmativo divinae legis. Praecepta autem affirmativa, ut supra dictum est, non obligant ad semper, etsi semper obligent, obligant autem pro loco et tempore et secundum alias circumstantias debitas secundum quas oportet actum humanum limitari ad hoc quod sit actus virtutis. Sic igitur confiteri fidem non semper neque in quolibet loco est de necessitate salutis, sed aliquo loco et tempore, quando scilicet per omissionem huius confessionis subtraheretur honor debitus Deo, vel etiam utilitas proximis impendenda; puta si aliquis interrogatus de fide taceret, et ex hoc crederetur vel quod non haberet fidem vel quod fides non esset vera, vel alii per eius taciturnitatem averterentur a fide. In huiusmodi enim casibus confessio fidei est de necessitate salutis.</P> 1025 fides ex auditu. Ergo fides est de rebus visis.</p>
1008 <P TITLE="II-II q. 3 a. 2 ad 1"><A NAME="38935"><SPAN CLASS="ref">[38935] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod finis fidei, sicut et aliarum virtutum, referri debet ad finem caritatis, qui est amor Dei et proximi. Et ideo quando honor Dei vel utilitas proximi hoc exposcit, non debet esse contentus homo ut per fidem suam ipse veritati divinae coniungatur; sed debet fidem exterius confiteri.</P> 1026 <p title="II-II q. 1 a. 4 s. c."><a name="38768"><span class=
1009 <P TITLE="II-II q. 3 a. 2 ad 2"><A NAME="38936"><SPAN CLASS="ref">[38936] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod in casu necessitatis, ubi fides periclitatur, quilibet tenetur fidem suam aliis propalare, vel ad instructionem aliorum fidelium sive confirmationem, vel ad reprimendum infidelium insultationem. Sed aliis temporibus instruere homines de fide non pertinet ad omnes fideles.</P> 1027 "ref">[38768] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
1010 <P TITLE="II-II q. 3 a. 2 ad 3"><A NAME="38937"><SPAN CLASS="ref">[38937] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, si turbatio infidelium oriatur de confessione fidei manifesta absque aliqua utilitate fidei vel fidelium, non est laudabile in tali casu fidem publice confiteri, unde dominus dicit, Matth. VII, <I>nolite sanctum dare canibus, neque margaritas vestras spargere ante porcos, ne conversi dirumpant vos</I>. Sed si utilitas aliqua fidei speretur aut necessitas adsit, contempta turbatione infidelium, debet homo fidem publice confiteri. Unde Matth. XV dicitur quod, cum discipuli dixissent domino quod Pharisaei, audito eius verbo, scandalizati sunt, dominus respondit, sinite illos, scilicet turbari, <I>caeci sunt et duces caecorum</I>.</P> 1028 est quod apostolus dicit, ad Heb. XI, quod <i>fides est argumentum
1011 <BR> 1029 non apparentium</i>.</p>
1012 <DIV CLASS="D">Quaestio 4</DIV> 1030 <p title="II-II q. 1 a. 4 co."><a name="38769"><span class=
1013 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1031 "ref">[38769] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 co.</span></a> Respondeo
1014 <P TITLE="II-II q. 4 pr."><A NAME="38938"><SPAN CLASS="ref">[38938] II&ordf;-IIae q. 4 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de ipsa fidei virtute. Et primo quidem, de ipsa fide; secundo, de habentibus fidem; tertio, de causa fidei; quarto, de effectibus eius. Circa primum quaeruntur octo. Primo, quid sit fides. Secundo, in qua vi animae sit sicut in subiecto. Tertio, utrum forma eius sit caritas. Quarto, utrum eadem numero sit fides formata et informis. Quinto, utrum fides sit virtus. Sexto, utrum sit una virtus. Septimo, de ordine eius ad alias virtutes. Octavo, de comparatione certitudinis eius ad certitudinem virtutum intellectualium.</P> 1032 dicendum quod fides importat assensum intellectus ad id quod
1015 <BR> 1033 creditur. Assentit autem alicui intellectus dupliciter. Uno modo,
1016 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1034 quia ad hoc movetur ab ipso obiecto, quod est vel per seipsum
1017 <P TITLE="II-II q. 4 a. 1 arg. 1"><A NAME="38939"><SPAN CLASS="ref">[38939] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod sit incompetens fidei definitio quam apostolus ponit, ad Heb. XI, dicens, <I>est autem fides substantia sperandarum rerum, argumentum non apparentium</I>. Nulla enim qualitas est substantia. Sed fides est qualitas, cum sit virtus theologica, ut supra dictum est. Ergo non est substantia.</P> 1035 cognitum, sicut patet in principiis primis, quorum est intellectus;
1018 <P TITLE="II-II q. 4 a. 1 arg. 2"><A NAME="38940"><SPAN CLASS="ref">[38940] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, diversarum virtutum diversa sunt obiecta. Sed res speranda est obiectum spei. Non ergo debet poni in definitione fidei tanquam eius obiectum.</P> 1036 vel est per aliud cognitum, sicut patet de conclusionibus, quarum
1019 <P TITLE="II-II q. 4 a. 1 arg. 3"><A NAME="38941"><SPAN CLASS="ref">[38941] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, fides magis perficitur per caritatem quam per spem, quia caritas est forma fidei, ut infra dicetur. Magis ergo poni debuit in definitione fidei res diligenda quam res speranda.</P> 1037 est scientia. Alio modo intellectus assentit alicui non quia
1020 <P TITLE="II-II q. 4 a. 1 arg. 4"><A NAME="38942"><SPAN CLASS="ref">[38942] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, idem non debet poni in diversis generibus. Sed substantia et argumentum sunt diversa genera non subalternatim posita. Ergo inconvenienter fides dicitur esse substantia et argumentum.</P> 1038 sufficienter moveatur ab obiecto proprio, sed per quandam
1021 <P TITLE="II-II q. 4 a. 1 arg. 5"><A NAME="38943"><SPAN CLASS="ref">[38943] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, per argumentum veritas manifestatur eius ad quod inducitur argumentum. Sed illud dicitur esse apparens cuius veritas est manifestata. Ergo videtur implicari oppositio in hoc quod dicitur argumentum non apparentium. Inconvenienter ergo describitur fides.</P> 1039 electionem voluntarie declinans in unam partem magis quam in aliam.
1022 <P TITLE="II-II q. 4 a. 1 s. c."><A NAME="38944"><SPAN CLASS="ref">[38944] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 s. c. </SPAN></A>In contrarium sufficit auctoritas apostoli.</P> 1040 Et si quidem hoc fit cum dubitatione et formidine alterius partis,
1023 <P TITLE="II-II q. 4 a. 1 co."><A NAME="38945"><SPAN CLASS="ref">[38945] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, licet quidam dicant praedicta apostoli verba non esse fidei definitionem, tamen, si quis recte consideret, omnia ex quibus fides potest definiri in praedicta descriptione tanguntur, licet verba non ordinentur sub forma definitionis, sicut etiam apud philosophos praetermissa syllogistica forma syllogismorum principia tanguntur. Ad cuius evidentiam considerandum est quod, cum habitus cognoscantur per actus et actus per obiecta, fides, cum sit habitus quidam, debet definiri per proprium actum in comparatione ad proprium obiectum. Actus autem fidei est credere, qui, sicut supra dictum est, actus est intellectus determinati ad unum ex imperio voluntatis. Sic ergo actus fidei habet ordinem et ad obiectum voluntatis, quod est bonum et finis; et ad obiectum intellectus, quod est verum. Et quia fides, cum sit virtus theologica, sicut supra dictum est, habet idem pro obiecto et fine, necesse est quod obiectum fidei et finis proportionaliter sibi correspondeant. Dictum est autem supra quod veritas prima est obiectum fidei secundum quod ipsa est non visa et ea quibus propter ipsam inhaeretur. Et secundum hoc oportet quod ipsa veritas prima se habeat ad actum fidei per modum finis secundum rationem rei non visae. Quod pertinet ad rationem rei speratae, secundum illud apostoli, ad Rom. VIII, <I>quod non videmus speramus</I>, veritatem enim videre est ipsam habere; non autem sperat aliquis id quod iam habet, sed spes est de hoc quod non habetur, ut supra dictum est. Sic igitur habitudo actus fidei ad finem, qui est obiectum voluntatis, significatur in hoc quod dicitur, <I>fides est substantia rerum sperandarum</I>. Substantia enim solet dici prima inchoatio cuiuscumque rei, et maxime quando tota res sequens continetur virtute in primo principio, puta si dicamus quod prima principia indemonstrabilia sunt substantia scientiae, quia scilicet primum quod in nobis est de scientia sunt huiusmodi principia, et in eis virtute continetur tota scientia. Per hunc ergo modum dicitur fides esse substantia rerum sperandarum, quia scilicet prima inchoatio rerum sperandarum in nobis est per assensum fidei, quae virtute continet omnes res sperandas. In hoc enim speramus beatificari quod videbimus aperta visione veritatem cui per fidem adhaeremus, ut patet per ea quae supra de felicitate dicta sunt. Habitudo autem actus fidei ad obiectum intellectus, secundum quod est obiectum fidei, designatur in hoc quod dicitur, argumentum non apparentium. Et sumitur argumentum pro argumenti effectu, per argumentum enim intellectus inducitur ad adhaerendum alicui vero; unde ipsa firma adhaesio intellectus ad veritatem fidei non apparentem vocatur hic argumentum. Unde alia littera habet convictio, quia scilicet per auctoritatem divinam intellectus credentis convincitur ad assentiendum his quae non videt. Si quis ergo in formam definitionis huiusmodi verba reducere velit, potest dicere quod fides est habitus mentis, qua inchoatur vita aeterna in nobis, faciens intellectum assentire non apparentibus. Per hoc autem fides ab omnibus aliis distinguitur quae ad intellectum pertinent. Per hoc enim quod dicitur argumentum, distinguitur fides ab opinione, suspicione et dubitatione, per quae non est prima adhaesio intellectus firma ad aliquid. Per hoc autem quod dicitur non apparentium, distinguitur fides a scientia et intellectu, per quae aliquid fit apparens. Per hoc autem quod dicitur substantia sperandarum rerum, distinguitur virtus fidei a fide communiter sumpta, quae non ordinatur ad beatitudinem speratam. Omnes autem aliae definitiones quaecumque de fide dantur, explicationes sunt huius quam apostolus ponit. Quod enim dicit Augustinus, <I>fides est virtus qua creduntur quae non videntur</I>; et quod dicit Damascenus, quod <I>fides est non inquisitus consensus</I>; et quod alii dicunt, quod <I>fides est certitudo quaedam animi de absentibus supra opinionem et infra scientiam</I>; idem est ei quod apostolus dicit, argumentum non apparentium. Quod vero Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom., quod <I>fides est manens credentium fundamentum, collocans eos in veritate et in ipsis veritatem</I>, idem est ei quod dicitur, substantia sperandarum rerum.</P> 1041 erit opinio, si autem fit cum certitudine absque tali formidine,
1024 <P TITLE="II-II q. 4 a. 1 ad 1"><A NAME="38946"><SPAN CLASS="ref">[38946] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod substantia non sumitur hic secundum quod est genus generalissimum contra alia genera divisum, sed secundum quod in quolibet genere invenitur quaedam similitudo substantiae, prout scilicet primum in quolibet genere, continens in se alia virtute, dicitur esse substantia illorum.</P> 1042 erit fides. Illa autem videri dicuntur quae per seipsa movent
1025 <P TITLE="II-II q. 4 a. 1 ad 2"><A NAME="38947"><SPAN CLASS="ref">[38947] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, cum fides pertineat ad intellectum secundum quod imperatur a voluntate, oportet quod ordinetur, sicut ad finem, ad obiecta illarum virtutum quibus perficitur voluntas. Inter quas est spes, ut infra patebit. Et ideo in definitione fidei ponitur obiectum spei.</P> 1043 intellectum nostrum vel sensum ad sui cognitionem. Unde manifestum
1026 <P TITLE="II-II q. 4 a. 1 ad 3"><A NAME="38948"><SPAN CLASS="ref">[38948] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod dilectio potest esse et visorum et non visorum, et praesentium et absentium. Et ideo res diligenda non ita proprie adaptatur fidei sicut res speranda, cum spes sit semper absentium et non visorum.</P> 1044 est quod nec fides nec opinio potest esse de visis aut secundum
1027 <P TITLE="II-II q. 4 a. 1 ad 4"><A NAME="38949"><SPAN CLASS="ref">[38949] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod substantia et argumentum, secundum quod in definitione fidei ponuntur, non important diversa genera fidei neque diversos actus, sed diversas habitudines unius actus ad diversa obiecta, ut ex dictis patet.</P> 1045 sensum aut secundum intellectum.</p>
1028 <P TITLE="II-II q. 4 a. 1 ad 5"><A NAME="38950"><SPAN CLASS="ref">[38950] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod argumentum quod sumitur ex propriis principiis rei facit rem esse apparentem. Sed argumentum quod sumitur ex auctoritate divina non facit rem in se esse apparentem. Et tale argumentum ponitur in definitione fidei.</P> 1046 <p title="II-II q. 1 a. 4 ad 1"><a name="38770"><span class=
1029 <BR> 1047 "ref">[38770] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
1030 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1048 ergo dicendum quod <i>Thomas aliud vidit et aliud credidit. Hominem
1031 <P TITLE="II-II q. 4 a. 2 arg. 1"><A NAME="38951"><SPAN CLASS="ref">[38951] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod fides non sit in intellectu sicut in subiecto. Dicit enim Augustinus, in libro de Praed. Sanct., quod <I>fides in credentium voluntate consistit</I>. Sed voluntas est alia potentia ab intellectu. Ergo fides non est in intellectu sicut in subiecto.</P> 1049 vidit et Deum credens confessus est, cum dixit, dominus meus et
1032 <P TITLE="II-II q. 4 a. 2 arg. 2"><A NAME="38952"><SPAN CLASS="ref">[38952] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, assensus fidei ad aliquid credendum provenit ex voluntate Deo obediente. Tota ergo laus fidei ex obedientia esse videtur. Sed obedientia est in voluntate. Ergo et fides. Non ergo est in intellectu.</P> 1050 Deus meus</i>.</p>
1033 <P TITLE="II-II q. 4 a. 2 arg. 3"><A NAME="38953"><SPAN CLASS="ref">[38953] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, intellectus est vel speculativus vel practicus. Sed fides non est in intellectu speculativo, qui, cum nihil dicat de imitabili et fugiendo, ut dicitur in III de anima, non est principium operationis, fides autem est quae per dilectionem operatur, ut dicitur ad Gal. V. Similiter etiam nec in intellectu practico, cuius obiectum est verum contingens factibile vel agibile, obiectum enim fidei est verum aeternum, ut ex supradictis patet. Non ergo fides est in intellectu sicut in subiecto.</P> 1051 <p title="II-II q. 1 a. 4 ad 2"><a name="38771"><span class=
1034 <P TITLE="II-II q. 4 a. 2 s. c."><A NAME="38954"><SPAN CLASS="ref">[38954] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod fidei succedit visio patriae, secundum illud I ad Cor. XIII, <I>videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem</I>. Sed visio est in intellectu. Ergo et fides.</P> 1052 "ref">[38771] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
1035 <P TITLE="II-II q. 4 a. 2 co."><A NAME="38955"><SPAN CLASS="ref">[38955] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, cum fides sit quaedam virtus, oportet quod actus eius sit perfectus. Ad perfectionem autem actus qui ex duobus activis principiis procedit requiritur quod utrumque activorum principiorum sit perfectum, non enim potest bene secari nisi et secans habeat artem et serra sit bene disposita ad secandum. Dispositio autem ad bene agendum in illis potentiis animae quae se habent ad opposita est habitus, ut supra dictum est. Et ideo oportet quod actus procedens ex duabus talibus potentiis sit perfectus habitu aliquo praeexistente in utraque potentiarum. Dictum est autem supra quod credere est actus intellectus secundum quod movetur a voluntate ad assentiendum, procedit enim huiusmodi actus et a voluntate et ab intellectu. Quorum uterque natus est per habitum perfici, secundum praedicta. Et ideo oportet quod tam in voluntate sit aliquis habitus quam in intellectu, si debeat actus fidei esse perfectus, sicut etiam ad hoc quod actus concupiscibilis sit perfectus, oportet quod sit habitus prudentiae in ratione et habitus temperantiae in concupiscibili. Credere autem est immediate actus intellectus, quia obiectum huius actus est verum, quod proprie pertinet ad intellectum. Et ideo necesse est quod fides, quae est proprium principium huius actus, sit in intellectu sicut in subiecto.</P> 1053 dicendum quod ea quae subsunt fidei dupliciter considerari possunt.
1036 <P TITLE="II-II q. 4 a. 2 ad 1"><A NAME="38956"><SPAN CLASS="ref">[38956] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Augustinus fidem accipit pro actu fidei, qui dicitur consistere in credentium voluntate inquantum ex imperio voluntatis intellectus credibilibus assentit.</P> 1054 Uno modo, in speciali, et sic non possunt esse simul visa et
1037 <P TITLE="II-II q. 4 a. 2 ad 2"><A NAME="38957"><SPAN CLASS="ref">[38957] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod non solum oportet voluntatem esse promptam ad obediendum, sed etiam intellectum esse bene dispositum ad sequendum imperium voluntatis, sicut oportet concupiscibilem esse bene dispositam ad sequendum imperium rationis. Et ideo non solum oportet esse habitum virtutis in voluntate imperante, sed etiam in intellectu assentiente.</P> 1055 credita, sicut dictum est. Alio modo, in generali, scilicet sub
1038 <P TITLE="II-II q. 4 a. 2 ad 3"><A NAME="38958"><SPAN CLASS="ref">[38958] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod fides est in intellectu speculativo sicut in subiecto, ut manifeste patet ex fidei obiecto. Sed quia veritas prima, quae est fidei obiectum, est finis omnium desideriorum et actionum nostrarum, ut patet per Augustinum, in I de Trin.; inde est quod per dilectionem operatur. Sicut etiam intellectus speculativus extensione fit practicus, ut dicitur in III de anima.</P> 1056 communi ratione credibilis. Et sic sunt visa ab eo qui credit, non
1039 <BR> 1057 enim crederet nisi videret ea esse credenda, vel propter evidentiam
1040 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1058 signorum vel propter aliquid huiusmodi.</p>
1041 <P TITLE="II-II q. 4 a. 3 arg. 1"><A NAME="38959"><SPAN CLASS="ref">[38959] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod caritas non sit forma fidei. Unumquodque enim sortitur speciem per suam formam. Eorum ergo quae ex opposito dividuntur sicut diversae species unius generis, unum non potest esse forma alterius. Sed fides et caritas dividuntur ex opposito, I ad Cor. XIII, sicut diversae species virtutis. Ergo caritas non potest esse forma fidei.</P> 1059 <p title="II-II q. 1 a. 4 ad 3"><a name="38772"><span class=
1042 <P TITLE="II-II q. 4 a. 3 arg. 2"><A NAME="38960"><SPAN CLASS="ref">[38960] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, forma et id cuius est forma sunt in eodem, quia ex eis fit unum simpliciter. Sed fides est in intellectu, caritas autem in voluntate. Ergo caritas non est forma fidei.</P> 1060 "ref">[38772] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
1043 <P TITLE="II-II q. 4 a. 3 arg. 3"><A NAME="38961"><SPAN CLASS="ref">[38961] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, forma est principium rei. Sed principium credendi ex parte voluntatis magis videtur esse obedientia quam caritas, secundum illud ad Rom. I, <I>ad obediendum fidei in omnibus gentibus</I>. Ergo obedientia magis est forma fidei quam caritas.</P> 1061 dicendum quod lumen fidei facit videre ea quae creduntur. Sicut
1044 <P TITLE="II-II q. 4 a. 3 s. c."><A NAME="38962"><SPAN CLASS="ref">[38962] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod unumquodque operatur per suam formam. Fides autem per dilectionem operatur. Ergo dilectio caritatis est forma fidei.</P> 1062 enim per alios habitus virtutum homo videt illud quod est sibi
1045 <P TITLE="II-II q. 4 a. 3 co."><A NAME="38963"><SPAN CLASS="ref">[38963] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut ex superioribus patet, actus voluntarii speciem recipiunt a fine, qui est voluntatis obiectum. Id autem a quo aliquid speciem sortitur se habet ad modum formae in rebus naturalibus. Et ideo cuiuslibet actus voluntarii forma quodammodo est finis ad quem ordinatur, tum quia ex ipso recipit speciem; tum etiam quia modus actionis oportet quod respondeat proportionaliter fini. Manifestum est autem ex praedictis quod actus fidei ordinatur ad obiectum voluntatis, quod est bonum, sicut ad finem. Hoc autem bonum quod est finis fidei, scilicet bonum divinum, est proprium obiectum caritatis. Et ideo caritas dicitur forma fidei, inquantum per caritatem actus fidei perficitur et formatur.</P> 1063 conveniens secundum habitum illum, ita etiam per habitum fidei
1046 <P TITLE="II-II q. 4 a. 3 ad 1"><A NAME="38964"><SPAN CLASS="ref">[38964] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod caritas dicitur esse forma fidei inquantum informat actum ipsius. Nihil autem prohibet unum actum a diversis habitibus informari, et secundum hoc ad diversas species reduci ordine quodam, ut supra dictum est, cum de actibus humanis in communi ageretur.</P> 1064 inclinatur mens hominis ad assentiendum his quae conveniunt rectae
1047 <P TITLE="II-II q. 4 a. 3 ad 2"><A NAME="38965"><SPAN CLASS="ref">[38965] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod obiectio illa procedit de forma intrinseca. Sic autem caritas non est forma fidei, sed prout informat actum eius, ut supra dictum est.</P> 1065 fidei et non aliis.</p>
1048 <P TITLE="II-II q. 4 a. 3 ad 3"><A NAME="38966"><SPAN CLASS="ref">[38966] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod etiam ipsa obedientia, et similiter spes et quaecumque alia virtus posset praecedere actum fidei, formatur a caritate, sicut infra patebit. Et ideo ipsa caritas ponitur forma fidei.</P> 1066 <p title="II-II q. 1 a. 4 ad 4"><a name="38773"><span class=
1049 <BR> 1067 "ref">[38773] II&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
1050 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1068 dicendum quod auditus est verborum significantium ea quae sunt
1051 <P TITLE="II-II q. 4 a. 4 arg. 1"><A NAME="38967"><SPAN CLASS="ref">[38967] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod fides informis non fiat formata, nec e converso. Quia ut dicitur I ad Cor. XIII, <I>cum venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est</I>. Sed fides informis est imperfecta respectu formatae. Ergo, adveniente fide formata, fides informis excluditur, ut non sit unus habitus numero.</P> 1069 fidei, non autem est ipsarum rerum de quibus est fides. Et sic non
1052 <P TITLE="II-II q. 4 a. 4 arg. 2"><A NAME="38968"><SPAN CLASS="ref">[38968] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud quod est mortuum non fit vivum. Sed fides informis est mortua, secundum illud Iac. II, <I>fides sine operibus mortua est</I>. Ergo fides informis non potest fieri formata.</P> 1070 oportet ut huiusmodi res sint visae.</p>
1053 <P TITLE="II-II q. 4 a. 4 arg. 3"><A NAME="38969"><SPAN CLASS="ref">[38969] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, gratia Dei adveniens non habet minorem effectum in homine fideli quam in infideli. Sed adveniens homini infideli causat in eo habitum fidei. Ergo etiam adveniens fideli qui habebat prius habitum fidei informis causat in eo alium habitum fidei.</P> 1071 <br />
1054 <P TITLE="II-II q. 4 a. 4 arg. 4"><A NAME="38970"><SPAN CLASS="ref">[38970] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, sicut Boetius dicit, accidentia alterari non possunt. Sed fides est quoddam accidens. Ergo non potest eadem fides quandoque esse formata et quandoque informis.</P> 1072 <div class="E">Articulus 5</div>
1055 <P TITLE="II-II q. 4 a. 4 s. c."><A NAME="38971"><SPAN CLASS="ref">[38971] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Iac. II, super illud, <I>fides sine operibus mortua est</I>, dicit Glossa, quibus reviviscit. Ergo fides quae erat prius mortua et informis fit formata et vivens.</P> 1073 <p title="II-II q. 1 a. 5 arg. 1"><a name="38774"><span class=
1056 <P TITLE="II-II q. 4 a. 4 co."><A NAME="38972"><SPAN CLASS="ref">[38972] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod circa hoc fuerunt diversae opiniones. Quidam enim dixerunt quod alius est habitus fidei formatae et informis, sed, adveniente fide formata, tollitur fides informis. Et similiter, homine post fidem formatam peccante mortaliter, succedit alius habitus fidei informis a Deo infusus. Sed hoc non videtur esse conveniens quod gratia adveniens homini aliquod Dei donum excludat, neque etiam quod aliquod Dei donum homini infundatur propter peccatum mortale. Et ideo alii dixerunt quod sunt quidem diversi habitus fidei formatae et informis, sed tamen, adveniente fide formata, non tollitur habitus fidei informis, sed simul manet in eodem cum habitu fidei formatae. Sed hoc etiam videtur inconveniens quod habitus fidei informis in habente fidem formatam remaneat otiosus. Et ideo aliter dicendum quod idem est habitus fidei formatae et informis. Cuius ratio est quia habitus diversificatur secundum illud quod per se ad habitum pertinet. Cum autem fides sit perfectio intellectus, illud per se ad fidem pertinet quod pertinet ad intellectum, quod autem pertinet ad voluntatem non per se pertinet ad fidem, ita quod per hoc diversificari possit habitus fidei. Distinctio autem fidei formatae et informis est secundum id quod pertinet ad voluntatem, idest secundum caritatem, non autem secundum illud quod pertinet ad intellectum. Unde fides formata et informis non sunt diversi habitus.</P> 1074 "ref">[38774] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum
1057 <P TITLE="II-II q. 4 a. 4 ad 1"><A NAME="38973"><SPAN CLASS="ref">[38973] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod verbum apostoli est intelligendum quando imperfectio est de ratione imperfecti. Tunc enim oportet quod, adveniente perfecto, imperfectum excludatur, sicut, adveniente aperta visione, excluditur fides, de cuius ratione est ut sit non apparentium. Sed quando imperfectio non est de ratione rei imperfectae, tunc illud numero idem quod erat imperfectum fit perfectum, sicut pueritia non est de ratione hominis, et ideo idem numero qui erat puer fit vir. Informitas autem fidei non est de ratione fidei, sed per accidens se habet ad ipsam, ut dictum est. Unde ipsamet fides informis fit formata.</P> 1075 sic proceditur. Videtur quod ea quae sunt fidei possint esse scita.
1058 <P TITLE="II-II q. 4 a. 4 ad 2"><A NAME="38974"><SPAN CLASS="ref">[38974] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod illud quod facit vitam animalis est de ratione ipsius, quia est forma essentialis eius, scilicet anima. Et ideo mortuum vivum fieri non potest, sed aliud specie est quod est mortuum et quod est vivum. Sed id quod facit fidem esse formatam vel vivam non est de essentia fidei. Et ideo non est simile.</P> 1076 Ea enim quae non sciuntur videntur esse ignorata, quia ignorantia
1059 <P TITLE="II-II q. 4 a. 4 ad 3"><A NAME="38975"><SPAN CLASS="ref">[38975] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod gratia facit fidem non solum quando fides de novo incipit esse in homine, sed etiam quandiu fides durat, dictum est enim supra quod Deus semper operatur iustificationem hominis, sicut sol semper operatur illuminationem aeris. Unde gratia non minus facit adveniens fideli quam adveniens infideli, quia in utroque operatur fidem, in uno quidem confirmando eam et perficiendo, in alio de novo creando. Vel potest dici quod hoc est per accidens, scilicet propter dispositionem subiecti, quod gratia non causat fidem in eo qui habet. Sicut e contrario secundum peccatum mortale non tollit gratiam ab eo qui eam amisit per peccatum mortale praecedens.</P> 1077 scientiae opponitur. Sed ea quae sunt fidei non sunt ignorata,
1060 <P TITLE="II-II q. 4 a. 4 ad 4"><A NAME="38976"><SPAN CLASS="ref">[38976] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod per hoc quod fides formata fit informis non mutatur ipsa fides, sed mutatur subiectum fidei, quod est anima, quod quandoque quidem habet fidem sine caritate, quandoque autem cum caritate.</P> 1078 horum enim ignorantia ad infidelitatem pertinet, secundum illud I
1061 <BR> 1079 ad Tim. I, <i>ignorans feci in incredulitate mea</i>. Ergo ea quae
1062 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 1080 sunt fidei possunt esse scita.</p>
1063 <P TITLE="II-II q. 4 a. 5 arg. 1"><A NAME="38977"><SPAN CLASS="ref">[38977] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod fides non sit virtus. Virtus enim ordinatur ad bonum, nam virtus est quae bonum facit habentem, ut dicit philosophus, in II Ethic. Sed fides ordinatur ad verum. Ergo fides non est virtus.</P> 1081 <p title="II-II q. 1 a. 5 arg. 2"><a name="38775"><span class=
1064 <P TITLE="II-II q. 4 a. 5 arg. 2"><A NAME="38978"><SPAN CLASS="ref">[38978] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, perfectior est virtus infusa quam acquisita. Sed fides, propter sui imperfectionem, non ponitur inter virtutes intellectuales acquisitas, ut patet per philosophum, in VI Ethic. Ergo multo minus potest poni virtus infusa.</P> 1082 "ref">[38775] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
1065 <P TITLE="II-II q. 4 a. 5 arg. 3"><A NAME="38979"><SPAN CLASS="ref">[38979] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, fides formata et informis sunt eiusdem speciei, ut dictum est. Sed fides informis non est virtus, quia non habet connexionem cum aliis virtutibus. Ergo nec fides formata est virtus.</P> 1083 scientia per rationes acquiritur. Sed ad ea quae sunt fidei a
1066 <P TITLE="II-II q. 4 a. 5 arg. 4"><A NAME="38980"><SPAN CLASS="ref">[38980] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, gratiae gratis datae et fructus distinguuntur a virtutibus. Sed fides enumeratur inter gratias gratis datas, I ad Cor. XII, et similiter inter fructus, ad Gal. V. Ergo fides non est virtus.</P> 1084 sacris auctoribus rationes inducuntur. Ergo ea quae sunt fidei
1067 <P TITLE="II-II q. 4 a. 5 s. c."><A NAME="38981"><SPAN CLASS="ref">[38981] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod homo per virtutes iustificatur, nam iustitia est tota virtus, ut dicitur in V Ethic. Sed per fidem homo iustificatur, secundum illud ad Rom. V, <I>iustificati ergo ex fide pacem habemus</I> et cetera. Ergo fides est virtus.</P> 1085 possunt esse scita.</p>
1068 <P TITLE="II-II q. 4 a. 5 co."><A NAME="38982"><SPAN CLASS="ref">[38982] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut ex supradictis patet, virtus humana est per quam actus humanus redditur bonus. Unde quicumque habitus est semper principium boni actus, potest dici virtus humana. Talis autem habitus est fides formata. Cum enim credere sit actus intellectus assentientis vero ex imperio voluntatis, ad hoc quod iste actus sit perfectus duo requiruntur. Quorum unum est ut infallibiliter intellectus tendat in suum bonum, quod est verum, aliud autem est ut infallibiliter ordinetur ad ultimum finem, propter quem voluntas assentit vero. Et utrumque invenitur in actu fidei formatae. Nam ex ratione ipsius fidei est quod intellectus semper feratur in verum, quia fidei non potest subesse falsum, ut supra habitum est, ex caritate autem, quae format fidem, habet anima quod infallibiliter voluntas ordinetur in bonum finem. Et ideo fides formata est virtus. Fides autem informis non est virtus, quia etsi habeat perfectionem debitam actus fidei informis ex parte intellectus, non tamen habet perfectionem debitam ex parte voluntatis. Sicut etiam si temperantia esset in concupiscibili et prudentia non esset in rationali, temperantia non esset virtus, ut supra dictum est, quia ad actum temperantiae requiritur et actus rationis et actus concupiscibilis, sicut ad actum fidei requiritur actus voluntatis et actus intellectus.</P> 1086 <p title="II-II q. 1 a. 5 arg. 3"><a name="38776"><span class=
1069 <P TITLE="II-II q. 4 a. 5 ad 1"><A NAME="38983"><SPAN CLASS="ref">[38983] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ipsum verum est bonum intellectus, cum sit eius perfectio. Et ideo inquantum per fidem intellectus determinatur ad verum, fides habet ordinem in bonum quoddam. Sed ulterius, inquantum fides formatur per caritatem, habet etiam ordinem ad bonum secundum quod est voluntatis obiectum.</P> 1087 "ref">[38776] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
1070 <P TITLE="II-II q. 4 a. 5 ad 2"><A NAME="38984"><SPAN CLASS="ref">[38984] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod fides de qua philosophus loquitur innititur rationi humanae non ex necessitate concludenti, cui potest subesse falsum. Et ideo talis fides non est virtus. Sed fides de qua loquimur innititur veritati divinae quae est infallibilis, et ita non potest ei subesse falsum. Et ideo talis fides potest esse virtus.</P> 1088 ea quae demonstrative probantur sunt scita, quia demonstratio est
1071 <P TITLE="II-II q. 4 a. 5 ad 3"><A NAME="38985"><SPAN CLASS="ref">[38985] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod fides formata et informis non differunt specie sicut in diversis speciebus existentes, differunt autem sicut perfectum et imperfectum in eadem specie. Unde fides informis, cum sit imperfecta, non pertingit ad perfectam rationem virtutis, nam virtus est perfectio quaedam, ut dicitur in VII Physic.</P> 1089 syllogismus faciens scire. Sed quaedam quae in fide continentur
1072 <P TITLE="II-II q. 4 a. 5 ad 4"><A NAME="38986"><SPAN CLASS="ref">[38986] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod quidam ponunt quod fides quae connumeratur inter gratias gratis datas est fides informis. Sed hoc non convenienter dicitur. Quia gratiae gratis datae, quae ibi enumerantur, non sunt communes omnibus membris Ecclesiae, unde apostolus ibi dicit, divisiones gratiarum sunt; et iterum, alii datur hoc, alii datur illud. Fides autem informis est communis omnibus membris Ecclesiae, quia informitas non est de substantia eius, secundum quod est donum gratuitum. Unde dicendum est quod fides ibi sumitur pro aliqua fidei excellentia, sicut pro constantia fidei, ut dicit Glossa, vel pro sermone fidei. Fides autem ponitur fructus secundum quod habet aliquam delectationem in suo actu, ratione certitudinis. Unde ad Gal. V, ubi enumerantur fructus, exponitur fides de invisibilibus certitudo.</P> 1090 sunt demonstrative probata a philosophis, sicut Deum esse, et Deum
1073 <BR> 1091 esse unum, et alia huiusmodi. Ergo ea quae sunt fidei possunt esse
1074 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 1092 scita.</p>
1075 <P TITLE="II-II q. 4 a. 6 arg. 1"><A NAME="38987"><SPAN CLASS="ref">[38987] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod non sit una fides. <I>Sicut enim fides est donum Dei</I>, ut dicitur ad Ephes. II, ita etiam sapientia et scientia inter dona Dei computantur, ut patet Isaiae XI. Sed sapientia et scientia differunt per hoc quod sapientia est de aeternis, scientia vero de temporalibus, ut patet per Augustinum, XII de Trin. Cum igitur fides sit et de aeternis et de quibusdam temporalibus, videtur quod non sit una fides, sed distinguatur in partes.</P> 1093 <p title="II-II q. 1 a. 5 arg. 4"><a name="38777"><span class=
1076 <P TITLE="II-II q. 4 a. 6 arg. 2"><A NAME="38988"><SPAN CLASS="ref">[38988] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, confessio est actus fidei, ut supra dictum est. Sed non est una et eadem confessio fidei apud omnes, nam quod nos confitemur factum antiqui patres confitebantur futurum, ut patet Isaiae VII, <I>ecce virgo concipiet</I>. Ergo non est una fides.</P> 1094 "ref">[38777] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea,
1077 <P TITLE="II-II q. 4 a. 6 arg. 3"><A NAME="38989"><SPAN CLASS="ref">[38989] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, fides est communis omnibus fidelibus Christi. Sed unum accidens non potest esse in diversis subiectis. Ergo non potest esse una fides omnium.</P> 1095 opinio plus distat a scientia quam fides, cum fides dicatur esse
1078 <P TITLE="II-II q. 4 a. 6 s. c."><A NAME="38990"><SPAN CLASS="ref">[38990] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod apostolus dicit, ad Ephes. IV, <I>unus dominus, una fides</I>.</P> 1096 media inter opinionem et scientiam. Sed opinio et scientia possunt
1079 <P TITLE="II-II q. 4 a. 6 co."><A NAME="38991"><SPAN CLASS="ref">[38991] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod fides, si sumatur pro habitu, dupliciter potest considerari. Uno modo, ex parte obiecti. Et sic est una fides, obiectum enim formale fidei est veritas prima, cui inhaerendo credimus quaecumque sub fide continentur. Alio modo, ex parte subiecti. Et sic fides diversificatur secundum quod est diversorum. Manifestum est autem quod fides, sicut et quilibet alius habitus, ex formali ratione obiecti habet speciem, sed ex subiecto individuatur. Et ideo, si fides sumatur pro habitu quo credimus, sic fides est una specie, et differens numero in diversis. Si vero sumatur pro eo quod creditur, sic etiam est una fides. Quia idem est quod ab omnibus creditur, et si sint diversa credibilia quae communiter omnes credunt, tamen omnia reducuntur ad unum.</P> 1097 esse aliquo modo de eodem, ut dicitur in I Poster. Ergo etiam fides
1080 <P TITLE="II-II q. 4 a. 6 ad 1"><A NAME="38992"><SPAN CLASS="ref">[38992] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod temporalia quae in fide proponuntur non pertinent ad obiectum fidei nisi in ordine ad aliquod aeternum, quod est veritas prima, sicut supra dictum est. Et ideo fides una est de temporalibus et aeternis. Secus autem est de sapientia et scientia, quae considerant temporalia et aeterna secundum proprias rationes utrorumque.</P> 1098 et scientia.</p>
1081 <P TITLE="II-II q. 4 a. 6 ad 2"><A NAME="38993"><SPAN CLASS="ref">[38993] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod illa differentia praeteriti et futuri non contingit ex aliqua diversitate rei creditae, sed ex diversa habitudine credentium ad unam rem creditam, ut etiam supra habitum est.</P> 1099 <p title="II-II q. 1 a. 5 s. c."><a name="38778"><span class=
1082 <P TITLE="II-II q. 4 a. 6 ad 3"><A NAME="38994"><SPAN CLASS="ref">[38994] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod illa ratio procedit ex diversitate fidei secundum numerum.</P> 1100 "ref">[38778] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra
1083 <BR> 1101 est quod Gregorius dicit, quod <i>apparentia non habent fidem, sed
1084 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 1102 agnitionem</i>. Ea ergo de quibus est fides agnitionem non habent.
1085 <P TITLE="II-II q. 4 a. 7 arg. 1"><A NAME="38995"><SPAN CLASS="ref">[38995] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod fides non sit prima inter virtutes. Dicitur enim Luc. XII, in Glossa super illud, dico vobis amicis meis, quod fortitudo est fidei fundamentum. Sed fundamentum est prius eo cuius est fundamentum. Ergo fides non est prima virtus.</P> 1103 Sed ea quae sunt scita habent agnitionem. Ergo de his quae sunt
1086 <P TITLE="II-II q. 4 a. 7 arg. 2"><A NAME="38996"><SPAN CLASS="ref">[38996] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quaedam Glossa dicit, super illum Psalmum, noli aemulari, quod spes introducit ad fidem. Spes autem est virtus quaedam, ut infra dicetur. Ergo fides non est prima virtutum.</P> 1104 scita non potest esse fides.</p>
1087 <P TITLE="II-II q. 4 a. 7 arg. 3"><A NAME="38997"><SPAN CLASS="ref">[38997] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, supra dictum est quod intellectus credentis inclinatur ad assentiendum his quae sunt fidei ex obedientia ad Deum. Sed obedientia etiam est quaedam virtus. Non ergo fides est prima virtus.</P> 1105 <p title="II-II q. 1 a. 5 co."><a name="38779"><span class=
1088 <P TITLE="II-II q. 4 a. 7 arg. 4"><A NAME="38998"><SPAN CLASS="ref">[38998] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, fides informis non est fundamentum, sed fides formata, sicut in Glossa dicitur, I ad Cor. III. Formatur autem fides per caritatem, ut supra dictum est. Ergo fides a caritate habet quod sit fundamentum. Caritas ergo est magis fundamentum quam fides, nam fundamentum est prima pars aedificii. Et ita videtur quod sit prior fide.</P> 1106 "ref">[38779] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 co.</span></a> Respondeo
1089 <P TITLE="II-II q. 4 a. 7 arg. 5"><A NAME="38999"><SPAN CLASS="ref">[38999] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, secundum ordinem actuum intelligitur ordo habituum. Sed in actu fidei actus voluntatis, quem perficit caritas, praecedit actum intellectus, quem perficit fides, sicut causa, quae praecedit effectum. Ergo caritas praecedit fidem. Non ergo fides est prima virtutum.</P> 1107 dicendum quod omnis scientia habetur per aliqua principia per se
1090 <P TITLE="II-II q. 4 a. 7 s. c."><A NAME="39000"><SPAN CLASS="ref">[39000] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod apostolus dicit, ad Heb. XI, quod <I>fides est substantia sperandarum rerum</I>. Sed substantia habet rationem primi. Ergo fides est prima inter virtutes.</P> 1108 nota, et per consequens visa. Et ideo oportet quaecumque sunt scita
1091 <P TITLE="II-II q. 4 a. 7 co."><A NAME="39001"><SPAN CLASS="ref">[39001] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod aliquid potest esse prius altero dupliciter, uno modo, per se; alio modo, per accidens. Per se quidem inter omnes virtutes prima est fides. Cum enim in agibilibus finis sit principium, ut supra dictum est, necesse est virtutes theologicas, quarum obiectum est ultimus finis, esse priores ceteris virtutibus. Ipse autem ultimus finis oportet quod prius sit in intellectu quam in voluntate, quia voluntas non fertur in aliquid nisi prout est in intellectu apprehensum. Unde cum ultimus finis sit quidem in voluntate per spem et caritatem, in intellectu autem per fidem, necesse est quod fides sit prima inter omnes virtutes, quia naturalis cognitio non potest attingere ad Deum secundum quod est obiectum beatitudinis, prout tendit in ipsum spes et caritas. Sed per accidens potest aliqua virtus esse prior fide. Causa enim per accidens est per accidens prior. Removere autem prohibens pertinet ad causam per accidens, ut patet per philosophum, in VIII Physic. Et secundum hoc aliquae virtutes possunt dici per accidens priores fide, inquantum removent impedimenta credendi, sicut fortitudo removet inordinatum timorem impedientem fidem; humilitas autem superbiam, per quam intellectus recusat se submittere veritati fidei. Et idem potest dici de aliquibus aliis virtutibus, quamvis non sint verae virtutes nisi praesupposita fide, ut patet per Augustinum, in libro contra Iulianum.</P> 1109 aliquo modo esse visa. Non autem est possibile quod idem ab eodem
1092 <P TITLE="II-II q. 4 a. 7 ad 1"><A NAME="39002"><SPAN CLASS="ref">[39002] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Unde patet responsio ad primum.</P> 1110 sit creditum et visum, sicut supra dictum est. Unde etiam
1093 <P TITLE="II-II q. 4 a. 7 ad 2"><A NAME="39003"><SPAN CLASS="ref">[39003] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod spes non potest universaliter introducere ad fidem. Non enim potest spes haberi de aeterna beatitudine nisi credatur possibile, quia impossibile non cadit sub spe, ut ex supradictis patet. Sed ex spe aliquis introduci potest ad hoc quod perseveret in fide, vel quod fidei firmiter adhaereat. Et secundum hoc dicitur spes introducere ad fidem.</P> 1111 impossibile est quod ab eodem idem sit scitum et creditum. Potest
1094 <P TITLE="II-II q. 4 a. 7 ad 3"><A NAME="39004"><SPAN CLASS="ref">[39004] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod obedientia dupliciter dicitur. Quandoque enim importat inclinationem voluntatis ad implendum divina mandata. Et sic non est specialis virtus, sed generaliter includitur in omni virtute, quia omnes actus virtutum cadunt sub praeceptis legis divinae, ut supra dictum est. Et hoc modo ad fidem requiritur obedientia. Alio modo potest accipi obedientia secundum quod importat inclinationem quandam ad implendam mandata secundum quod habent rationem debiti. Et sic obedientia est specialis virtus, et est pars iustitiae, reddit enim superiori debitum obediendo sibi. Et hoc modo obedientia sequitur fidem, per quam manifestatur homini quod Deus sit superior, cui debeat obedire.</P> 1112 tamen contingere ut id quod est visum vel scitum ab uno, sit
1095 <P TITLE="II-II q. 4 a. 7 ad 4"><A NAME="39005"><SPAN CLASS="ref">[39005] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod ad rationem fundamenti non solum requiritur quod sit primum, sed etiam quod sit aliis partibus aedificii connexum, non enim esset fundamentum nisi ei aliae partes aedificii cohaererent. Connexio autem spiritualis aedificii est per caritatem, secundum illud Coloss. III, <I>super omnia caritatem habete, quae est vinculum perfectionis</I>. Et ideo fides sine caritate fundamentum esse non potest, nec tamen oportet quod caritas sit prior fide.</P> 1113 creditum ab alio. Ea enim quae de Trinitate credimus nos visuros
1096 <P TITLE="II-II q. 4 a. 7 ad 5"><A NAME="39006"><SPAN CLASS="ref">[39006] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod actus voluntatis praeexigitur ad fidem, non tamen actus voluntatis caritate informatus, sed talis actus praesupponit fidem, quia non potest voluntas perfecto amore in Deum tendere nisi intellectus rectam fidem habeat circa ipsum.</P> 1114 speramus, secundum illud I ad Cor. XIII, <i>videmus nunc per
1097 <BR> 1115 speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem</i>, quam quidem
1098 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 1116 visionem iam Angeli habent, unde quod nos credimus illi vident. Et
1099 <P TITLE="II-II q. 4 a. 8 arg. 1"><A NAME="39007"><SPAN CLASS="ref">[39007] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod fides non sit certior scientia et aliis virtutibus intellectualibus. Dubitatio enim opponitur certitudini, unde videtur illud esse certius quod minus potest habere de dubitatione; sicut est albius quod est nigro impermixtius. Sed intellectus et scientia, et etiam sapientia, non habent dubitationem circa ea quorum sunt, credens autem interdum potest pati motum dubitationis et dubitare de his quae sunt fidei. Ergo fides non est certior virtutibus intellectualibus.</P> 1117 similiter potest contingere ut id quod est visum vel scitum ab uno
1100 <P TITLE="II-II q. 4 a. 8 arg. 2"><A NAME="39008"><SPAN CLASS="ref">[39008] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, visio est certior auditu. Sed fides est ex auditu, ut dicitur ad Rom. X, in intellectu autem et scientia et sapientia includitur quaedam intellectualis visio. Ergo certior est scientia vel intellectus quam fides.</P> 1118 homine, etiam in statu viae, sit ab alio creditum, qui hoc
1101 <P TITLE="II-II q. 4 a. 8 arg. 3"><A NAME="39009"><SPAN CLASS="ref">[39009] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quanto aliquid est perfectius in his quae ad intellectum pertinent, tanto est certius. Sed intellectus est perfectior fide, quia per fidem ad intellectum pervenitur, secundum illud Isaiae VII, <I>nisi credideritis, non intelligetis</I>, secundum aliam litteram. Et Augustinus dicit etiam de scientia, XIV de Trin., quod per scientiam roboratur fides. Ergo videtur quod certior sit scientia vel intellectus quam fides.</P> 1119 demonstrative non novit. Id tamen quod communiter omnibus hominibus
1102 <P TITLE="II-II q. 4 a. 8 s. c."><A NAME="39010"><SPAN CLASS="ref">[39010] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod apostolus dicit, I ad Thess. II, <I>cum accepissetis a nobis verbum auditus</I>, scilicet per fidem, <I>accepistis illud non ut verbum hominum, sed, sicut vere est, verbum Dei</I>. Sed nihil certius verbo Dei. Ergo scientia non est certior fide, nec aliquid aliud.</P> 1120 proponitur ut credendum est communiter non scitum. Et ista sunt
1103 <P TITLE="II-II q. 4 a. 8 co."><A NAME="39011"><SPAN CLASS="ref">[39011] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, virtutum intellectualium duae sunt circa contingentia, scilicet prudentia et ars. Quibus praefertur fides in certitudine, ratione suae materiae, quia est de aeternis, quae non contingit aliter se habere. Tres autem reliquae intellectuales virtutes, scilicet sapientia, scientia et intellectus, sunt de necessariis, ut supra dictum est. Sed sciendum est quod sapientia, scientia et intellectus dupliciter dicuntur, uno modo, secundum quod ponuntur virtutes intellectuales a philosopho, in VI Ethic.; alio modo, secundum quod ponuntur dona spiritus sancti. Primo igitur modo, dicendum est quod certitudo potest considerari dupliciter. Uno modo, ex causa certitudinis, et sic dicitur esse certius illud quod habet certiorem causam. Et hoc modo fides est certior tribus praedictis, quia fides innititur veritati divinae, tria autem praedicta innituntur rationi humanae. Alio modo potest considerari certitudo ex parte subiecti, et sic dicitur esse certius quod plenius consequitur intellectus hominis. Et per hunc modum, quia ea quae sunt fidei sunt supra intellectum hominis, non autem ea quae subsunt tribus praedictis, ideo ex hac parte fides est minus certa. Sed quia unumquodque iudicatur simpliciter quidem secundum causam suam; secundum autem dispositionem quae est ex parte subiecti iudicatur secundum quid, inde est quod fides est simpliciter certior, sed alia sunt certiora secundum quid, scilicet quoad nos. Similiter etiam, si accipiantur tria praedicta secundum quod sunt dona praesentis vitae, comparantur ad fidem sicut ad principium quod praesupponunt. Unde etiam secundum hoc fides est eis certior.</P> 1121 quae simpliciter fidei subsunt. Et ideo fides et scientia non sunt
1104 <P TITLE="II-II q. 4 a. 8 ad 1"><A NAME="39012"><SPAN CLASS="ref">[39012] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illa dubitatio non est ex parte causae fidei, sed quoad nos, inquantum non plene assequimur per intellectum ea quae sunt fidei.</P> 1122 de eodem.</p>
1105 <P TITLE="II-II q. 4 a. 8 ad 2"><A NAME="39013"><SPAN CLASS="ref">[39013] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, ceteris paribus, visio est certior auditu. Sed si ille a quo auditur multum excedit visum videntis, sic certior est auditus quam visus. Sicut aliquis parvae scientiae magis certificatur de eo quod audit ab aliquo scientissimo quam de eo quod sibi secundum suam rationem videtur. Et multo magis homo certior est de eo quod audit a Deo, qui falli non potest, quam de eo quod videt propria ratione, quae falli potest.</P> 1123 <p title="II-II q. 1 a. 5 ad 1"><a name="38780"><span class=
1106 <P TITLE="II-II q. 4 a. 8 ad 3"><A NAME="39014"><SPAN CLASS="ref">[39014] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod perfectio intellectus et scientiae excedit cognitionem fidei quantum ad maiorem manifestationem, non tamen quantum ad certiorem inhaesionem. Quia tota certitudo intellectus vel scientiae secundum quod sunt dona, procedit a certitudine fidei, sicut certitudo cognitionis conclusionum procedit ex certitudine principiorum. Secundum autem quod scientia et sapientia et intellectus sunt virtutes intellectuales, innituntur naturali lumini rationis, quod deficit a certitudine verbi Dei, cui innititur fides.</P> 1124 "ref">[38780] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum
1107 <BR> 1125 ergo dicendum quod infideles eorum quae sunt fidei ignorantiam
1108 <DIV CLASS="D">Quaestio 5</DIV> 1126 habent, quia nec vident aut sciunt ea in seipsis, nec cognoscunt ea
1109 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1127 esse credibilia. Sed per hunc modum fideles habent eorum notitiam,
1110 <P TITLE="II-II q. 5 pr."><A NAME="39015"><SPAN CLASS="ref">[39015] II&ordf;-IIae q. 5 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de habentibus fidem. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum Angelus aut homo in prima sui conditione habuerit fidem. Secundo, utrum Daemones habeant fidem. Tertio, utrum haeretici errantes in uno articulo fidei habeant fidem de aliis articulis. Quarto, utrum fidem habentium unus alio habeat maiorem fidem.</P> 1128 non quasi demonstrative, sed inquantum per lumen fidei videntur
1111 <BR> 1129 esse credenda, ut dictum est.</p>
1112 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1130 <p title="II-II q. 1 a. 5 ad 2"><a name="38781"><span class=
1113 <P TITLE="II-II q. 5 a. 1 arg. 1"><A NAME="39016"><SPAN CLASS="ref">[39016] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod Angelus aut homo in sua prima conditione fidem non habuerit. Dicit enim Hugo de sancto Victore, <I>quia homo oculum contemplationis non habet, Deum et quae in Deo sunt videre non valet</I>. Sed Angelus in statu primae conditionis, ante confirmationem vel lapsum, habuit oculum contemplationis, videbat enim res in verbo, ut Augustinus dicit, in II super Gen. ad Litt. Et similiter primus homo in statu innocentiae videtur habuisse oculum contemplationis apertum, dicit enim Hugo de sancto Victore, in suis sententiis, quod <I>novit homo, in primo statu, creatorem suum non ea cognitione quae foris auditu solo percipitur, sed ea quae intus per inspirationem ministratur, non ea qua Deus modo a credentibus absens fide quaeritur, sed ea qua per praesentiam contemplationis manifestius cernebatur</I>. Ergo homo vel Angelus in statu primae conditionis fidem non habuit.</P> 1131 "ref">[38781] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
1114 <P TITLE="II-II q. 5 a. 1 arg. 2"><A NAME="39017"><SPAN CLASS="ref">[39017] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, cognitio fidei est aenigmatica et obscura, secundum illud I ad Cor. XIII, <I>videmus nunc per speculum in aenigmate</I>. Sed in statu primae conditionis non fuit aliqua obscuritas neque in homine neque in Angelo, quia tenebrositas est poena peccati. Ergo fides in statu primae conditionis esse non potuit neque in homine neque in Angelo.</P> 1132 dicendum quod rationes quae inducuntur a sanctis ad probandum ea
1115 <P TITLE="II-II q. 5 a. 1 arg. 3"><A NAME="39018"><SPAN CLASS="ref">[39018] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, apostolus dicit, ad Rom. X, quod <I>fides est ex auditu</I>. Sed hoc locum non habuit in primo statu angelicae conditionis aut humanae, non enim erat ibi auditus ab alio. Ergo fides in statu illo non erat neque in homine neque in Angelo.</P> 1133 quae sunt fidei non sunt demonstrativae, sed persuasiones quaedam
1116 <P TITLE="II-II q. 5 a. 1 s. c."><A NAME="39019"><SPAN CLASS="ref">[39019] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod apostolus dicit, ad Heb. XI, <I>accedentem ad Deum oportet credere</I>. Sed Angelus et homo in sui prima conditione erant in statu accedendi ad Deum. Ergo fide indigebant.</P> 1134 manifestantes non esse impossibile quod in fide proponitur. Vel
1117 <P TITLE="II-II q. 5 a. 1 co."><A NAME="39020"><SPAN CLASS="ref">[39020] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod quidam dicunt quod in Angelis ante confirmationem et lapsum, et in homine ante peccatum, non fuit fides, propter manifestam contemplationem quae tunc erat de rebus divinis. Sed cum fides sit argumentum non apparentium, secundum apostolum; et per fidem credantur ea quae non videntur, ut Augustinus dicit, illa sola manifestatio excludit fidei rationem per quam redditur apparens vel visum id de quo principaliter est fides. Principale autem obiectum fidei est veritas prima, cuius visio beatos facit et fidei succedit. Cum igitur Angelus ante confirmationem, et homo ante peccatum, non habuit illam beatitudinem qua Deus per essentiam videtur; manifestum est quod non habuit sic manifestam cognitionem quod excluderetur ratio fidei. Unde quod non habuit fidem, hoc esse non potuit nisi quod penitus ei erat ignotum illud de quo est fides. Et si homo et Angelus fuerunt creati in puris naturalibus, ut quidam dicunt, forte posset teneri quod fides non fuit in Angelo ante confirmationem nec in homine ante peccatum, cognitio enim fidei est supra naturalem cognitionem de Deo non solum hominis, sed etiam Angeli. Sed quia in primo iam diximus quod homo et Angelus creati sunt cum dono gratiae, ideo necesse est dicere quod per gratiam acceptam et nondum consummatam fuerit in eis inchoatio quaedam speratae beatitudinis, quae quidem inchoatur in voluntate per spem et caritatem, sed in intellectu per fidem, ut supra dictum est. Et ideo necesse est dicere quod Angelus ante confirmationem habuerat fidem, et similiter homo ante peccatum. Sed tamen considerandum est quod in obiecto fidei est aliquid quasi formale, scilicet veritas prima super omnem naturalem cognitionem creaturae existens; et aliquid materiale, sicut id cui assentimus inhaerendo primae veritati. Quantum ergo ad primum horum, communiter fides est in omnibus habentibus cognitionem de Deo, futura beatitudine nondum adepta, inhaerendo primae veritati. Sed quantum ad ea quae materialiter credenda proponuntur, quaedam sunt credita ab uno quae sunt manifeste scita ab alio, etiam in statu praesenti, ut supra dictum est. Et secundum hoc etiam potest dici quod Angelus ante confirmationem et homo ante peccatum quaedam de divinis mysteriis manifesta cognitione cognoverunt quae nunc non possumus cognoscere nisi credendo.</P> 1135 procedunt ex principiis fidei, scilicet ex auctoritatibus sacrae
1118 <P TITLE="II-II q. 5 a. 1 ad 1"><A NAME="39021"><SPAN CLASS="ref">[39021] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, quamvis dicta Hugonis de sancto Victore magistralia sint et robur auctoritatis non habeant, tamen potest dici quod contemplatio quae tollit necessitatem fidei est contemplatio patriae, qua supernaturalis veritas per essentiam videtur. Hanc autem contemplationem non habuit Angelus ante confirmationem nec homo ante peccatum. Sed eorum contemplatio erat altior quam nostra, per quam, magis de propinquo accedentes ad Deum, plura manifeste cognoscere poterant de divinis effectibus et mysteriis quam nos possumus. Unde non inerat eis fides qua ita quaereretur Deus absens sicut a nobis quaeritur. Erat enim eis magis praesens per lumen sapientiae quam sit nobis, licet nec eis esset ita praesens sicut est beatis per lumen gloriae.</P> 1136 Scripturae, sicut Dionysius dicit, II cap. de Div. Nom. Ex his
1119 <P TITLE="II-II q. 5 a. 1 ad 2"><A NAME="39022"><SPAN CLASS="ref">[39022] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod in statu primae conditionis hominis vel Angeli non erat obscuritas culpae vel poenae. Inerat tamen intellectui hominis et Angeli quaedam obscuritas naturalis, secundum quod omnis creatura tenebra est comparata immensitati divini luminis. Et talis obscuritas sufficit ad fidei rationem.</P> 1137 autem principiis ita probatur aliquid apud fideles sicut etiam ex
1120 <P TITLE="II-II q. 5 a. 1 ad 3"><A NAME="39023"><SPAN CLASS="ref">[39023] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod in statu primae conditionis non erat auditus ab homine exterius loquente, sed a Deo interius inspirante, sicut et prophetae audiebant, secundum illud Psalm., <I>audiam quid loquatur in me dominus Deus</I>.</P> 1138 principiis naturaliter notis probatur aliquid apud omnes. Unde
1121 <BR> 1139 etiam theologia scientia est, ut in principio operis dictum
1122 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1140 est.</p>
1123 <P TITLE="II-II q. 5 a. 2 arg. 1"><A NAME="39024"><SPAN CLASS="ref">[39024] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod in Daemonibus non sit fides. Dicit enim Augustinus, in libro de Praed. Sanct., quod <I>fides consistit in credentium voluntate</I>. Haec autem voluntas bona est qua quis vult credere Deo. Cum igitur in Daemonibus non sit aliqua voluntas deliberata bona, ut in primo dictum est, videtur quod in Daemonibus non sit fides.</P> 1141 <p title="II-II q. 1 a. 5 ad 3"><a name="38782"><span class=
1124 <P TITLE="II-II q. 5 a. 2 arg. 2"><A NAME="39025"><SPAN CLASS="ref">[39025] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, fides est quoddam donum divinae gratiae, secundum illud Ephes. II, <I>gratia estis salvati per fidem, donum enim Dei est</I>. Sed Daemones dona gratuita amiserunt per peccatum, ut dicitur in Glossa, super illud Osee III, <I>ipsi respiciunt ad deos alienos, et diligunt vinacia uvarum</I>. Ergo fides in Daemonibus post peccatum non remansit.</P> 1142 "ref">[38782] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
1125 <P TITLE="II-II q. 5 a. 2 arg. 3"><A NAME="39026"><SPAN CLASS="ref">[39026] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, infidelitas videtur esse gravius inter peccata, ut patet per Augustinum, super illud Ioan. XV, <I>si non venissem, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent, nunc autem excusationem non habent de peccato suo</I>. Sed in quibusdam hominibus est peccatum infidelitatis. Si igitur fides esset in Daemonibus, aliquorum hominum peccatum esset gravius peccato Daemonum. Quod videtur esse inconveniens. Non ergo fides est in Daemonibus.</P> 1143 dicendum quod ea quae demonstrative probari possunt inter credenda
1126 <P TITLE="II-II q. 5 a. 2 s. c."><A NAME="39027"><SPAN CLASS="ref">[39027] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Iac. II, <I>Daemones credunt et contremiscunt</I>.</P> 1144 numerantur, non quia de ipsis sit simpliciter fides apud omnes, sed
1127 <P TITLE="II-II q. 5 a. 2 co."><A NAME="39028"><SPAN CLASS="ref">[39028] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, intellectus credentis assentit rei creditae non quia ipsam videat vel secundum se vel per resolutionem ad prima principia per se visa, sed propter imperium voluntatis. Quod autem voluntas moveat intellectum ad assentiendum potest contingere ex duobus. Uno modo, ex ordine voluntatis ad bonum, et sic credere est actus laudabilis. Alio modo, quia intellectus convincitur ad hoc quod iudicet esse credendum his quae dicuntur, licet non convincatur per evidentiam rei. Sicut si aliquis propheta praenuntiaret in sermone domini aliquid futurum, et adhiberet signum mortuum suscitando, ex hoc signo convinceretur intellectus videntis ut cognosceret manifeste hoc dici a Deo, qui non mentitur; licet illud futurum quod praedicitur in se evidens non esset, unde ratio fidei non tolleretur. Dicendum est ergo quod in fidelibus Christi laudatur fides secundum primum modum. Et secundum hoc non est in Daemonibus, sed solum secundo modo. Vident enim multa manifesta indicia ex quibus percipiunt doctrinam Ecclesiae esse a Deo; quamvis ipsi res ipsas quas Ecclesia docet non videant, puta Deum esse trinum et unum, vel aliquid huiusmodi.</P> 1145 quia praeexiguntur ad ea quae sunt fidei, et oportet ea saltem per
1128 <P TITLE="II-II q. 5 a. 2 ad 1"><A NAME="39029"><SPAN CLASS="ref">[39029] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Daemonum fides est quodammodo coacta ex signorum evidentia. Et ideo non pertinet ad laudem voluntatis ipsorum quod credunt.</P> 1146 fidem praesupponi ab his qui horum demonstrationem non habent.</p>
1129 <P TITLE="II-II q. 5 a. 2 ad 2"><A NAME="39030"><SPAN CLASS="ref">[39030] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod fides quae est donum gratiae inclinat hominem ad credendum secundum aliquem affectum boni, etiam si sit informis. Unde fides quae est in Daemonibus non est donum gratiae; sed magis coguntur ad credendum ex perspicacitate naturalis intellectus.</P> 1147 <p title="II-II q. 1 a. 5 ad 4"><a name="38783"><span class=
1130 <P TITLE="II-II q. 5 a. 2 ad 3"><A NAME="39031"><SPAN CLASS="ref">[39031] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod hoc ipsum Daemonibus displicet quod signa fidei sunt tam evidentia ut per ea credere compellantur. Et ideo in nullo malitia eorum minuitur per hoc quod credunt.</P> 1148 "ref">[38783] II&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum
1131 <BR> 1149 dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, a diversis hominibus
1132 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1150 de eodem omnino potest haberi scientia et opinio, sicut et nunc
1133 <P TITLE="II-II q. 5 a. 3 arg. 1"><A NAME="39032"><SPAN CLASS="ref">[39032] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod haereticus qui discredit unum articulum fidei possit habere fidem informem de aliis articulis. Non enim intellectus naturalis haeretici est potentior quam intellectus Catholici. Sed intellectus Catholici indiget adiuvari, ad credendum quemcumque articulum fidei, dono fidei. Ergo videtur quod nec haeretici aliquos articulos credere possint sine dono fidei informis.</P> 1151 dictum est de scientia et fide. Sed ab uno et eodem potest quidem
1134 <P TITLE="II-II q. 5 a. 3 arg. 2"><A NAME="39033"><SPAN CLASS="ref">[39033] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut sub fide continentur multi articuli fidei, ita sub una scientia, puta geometria, continentur multae conclusiones. Sed homo aliquis potest habere scientiam geometriae circa quasdam geometricas conclusiones, aliis ignoratis. Ergo homo aliquis potest habere fidem de aliquibus articulis fidei, alios non credendo.</P> 1152 haberi fides et scientia de eodem secundum quid, scilicet subiecto,
1135 <P TITLE="II-II q. 5 a. 3 arg. 3"><A NAME="39034"><SPAN CLASS="ref">[39034] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut homo obedit Deo ad credendum articulos fidei, ita etiam ad servanda mandata legis. Sed homo potest esse obediens circa quaedam mandata et non circa alia. Ergo potest habere fidem circa quosdam articulos et non circa alios.</P> 1153 sed non secundum idem, potest enim esse quod de una et eadem re
1136 <P TITLE="II-II q. 5 a. 3 s. c."><A NAME="39035"><SPAN CLASS="ref">[39035] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra, sicut peccatum mortale contrariatur caritati, ita discredere unum articulum contrariatur fidei. Sed caritas non remanet in homine post unum peccatum mortale. Ergo neque fides postquam discredit unum articulum fidei.</P> 1154 aliquis aliquid sciat et aliquid aliud opinetur; et similiter de
1137 <P TITLE="II-II q. 5 a. 3 co."><A NAME="39036"><SPAN CLASS="ref">[39036] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod haereticus qui discredit unum articulum fidei non habet habitum fidei neque formatae neque informis. Cuius ratio est quia species cuiuslibet habitus dependet ex formali ratione obiecti, qua sublata, species habitus remanere non potest. Formale autem obiectum fidei est veritas prima secundum quod manifestatur in Scripturis sacris et doctrina Ecclesiae. Unde quicumque non inhaeret, sicut infallibili et divinae regulae, doctrinae Ecclesiae, quae procedit ex veritate prima in Scripturis sacris manifestata, ille non habet habitum fidei, sed ea quae sunt fidei alio modo tenet quam per fidem. Sicut si aliquis teneat mente aliquam conclusionem non cognoscens medium illius demonstrationis, manifestum est quod non habet eius scientiam, sed opinionem solum. Manifestum est autem quod ille qui inhaeret doctrinae Ecclesiae tanquam infallibili regulae, omnibus assentit quae Ecclesia docet. Alioquin, si de his quae Ecclesia docet quae vult tenet et quae vult non tenet, non iam inhaeret Ecclesiae doctrinae sicut infallibili regulae, sed propriae voluntati. Et sic manifestum est quod haereticus qui pertinaciter discredit unum articulum non est paratus sequi in omnibus doctrinam Ecclesiae (si enim non pertinaciter, iam non est haereticus, sed solum errans). Unde manifestum est quod talis haereticus circa unum articulum fidem non habet de aliis articulis, sed opinionem quandam secundum propriam voluntatem.</P> 1155 Deo potest aliquis demonstrative scire quod sit unus, et credere
1138 <P TITLE="II-II q. 5 a. 3 ad 1"><A NAME="39037"><SPAN CLASS="ref">[39037] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod alios articulos fidei, de quibus haereticus non errat, non tenet eo modo sicut tenet eos fidelis, scilicet simpliciter inhaerendo primae veritati, ad quod indiget homo adiuvari per habitum fidei, sed tenet ea quae sunt fidei propria voluntate et iudicio.</P> 1156 quod sit trinus. Sed de eodem secundum idem non potest esse simul
1139 <P TITLE="II-II q. 5 a. 3 ad 2"><A NAME="39038"><SPAN CLASS="ref">[39038] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod in diversis conclusionibus unius scientiae sunt diversa media per quae probantur, quorum unum potest cognosci sine alio. Et ideo homo potest scire quasdam conclusiones unius scientiae, ignoratis aliis. Sed omnibus articulis fidei inhaeret fides propter unum medium, scilicet propter veritatem primam propositam nobis in Scripturis secundum doctrinam Ecclesiae intellectis sane. Et ideo qui ab hoc medio decidit totaliter fide caret.</P> 1157 in uno homine scientia nec cum opinione nec cum fide, alia tamen et
1140 <P TITLE="II-II q. 5 a. 3 ad 3"><A NAME="39039"><SPAN CLASS="ref">[39039] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod diversa praecepta legis possunt referri vel ad diversa motiva proxima, et sic unum sine alio servari potest. Vel ad unum motivum primum, quod est perfecte obedire Deo, a quo decidit quicumque unum praeceptum transgreditur, secundum illud Iac. II, <I>qui offendit in uno factus est omnium reus</I>.</P> 1158 alia ratione. Scientia enim cum opinione simul esse non potest
1141 <BR> 1159 simpliciter de eodem, quia de ratione scientiae est quod id quod
1142 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1160 scitur existimetur esse impossibile aliter se habere; de ratione
1143 <P TITLE="II-II q. 5 a. 4 arg. 1"><A NAME="39040"><SPAN CLASS="ref">[39040] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod fides non possit esse maior in uno quam in alio. Quantitas enim habitus attenditur secundum obiecta. Sed quicumque habet fidem credit omnia quae sunt fidei, quia qui deficit ab uno totaliter amittit fidem, ut supra dictum est. Ergo videtur quod fides non possit esse maior in uno quam in alio.</P> 1161 autem opinionis est quod id quod quis existimat, existimet
1144 <P TITLE="II-II q. 5 a. 4 arg. 2"><A NAME="39041"><SPAN CLASS="ref">[39041] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ea quae sunt in summo non recipiunt magis neque minus. Sed ratio fidei est in summo, requiritur enim ad fidem quod homo inhaereat primae veritati super omnia. Ergo fides non recipit magis et minus.</P> 1162 possibile aliter se habere. Sed id quod fide tenetur, propter fidei
1145 <P TITLE="II-II q. 5 a. 4 arg. 3"><A NAME="39042"><SPAN CLASS="ref">[39042] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ita se habet fides in cognitione gratuita sicut intellectus principiorum in cognitione naturali, eo quod articuli fidei sunt prima principia gratuitae cognitionis, ut ex dictis patet. Sed intellectus principiorum aequaliter invenitur in omnibus hominibus. Ergo et fides aequaliter invenitur in omnibus fidelibus.</P> 1163 certitudinem, existimatur etiam impossibile aliter se habere, sed
1146 <P TITLE="II-II q. 5 a. 4 s. c."><A NAME="39043"><SPAN CLASS="ref">[39043] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra, ubicumque invenitur parvum et magnum, ibi invenitur maius et minus. Sed in fide invenitur magnum et parvum, dicit enim dominus Petro, Matth. XIV, <I>modicae fidei, quare dubitasti?</I> Et mulieri dixit, Matth. XV, <I>mulier, magna est fides tua</I>. Ergo fides potest esse maior in uno quam in alio.</P> 1164 ea ratione non potest simul idem et secundum idem esse scitum et
1147 <P TITLE="II-II q. 5 a. 4 co."><A NAME="39044"><SPAN CLASS="ref">[39044] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, quantitas habitus ex duobus attendi potest, uno modo, ex obiecto; alio modo, secundum participationem subiecti. Obiectum autem fidei potest dupliciter considerari, uno modo, secundum formalem rationem; alio modo, secundum ea quae materialiter credenda proponuntur. Formale autem obiectum fidei est unum et simplex scilicet veritas prima, ut supra dictum est. Unde ex hac parte fides non diversificatur in credentibus, sed est una specie in omnibus, ut supra dictum est. Sed ea quae materialiter credenda proponuntur sunt plura, et possunt accipi vel magis vel minus explicite. Et secundum hoc potest unus homo plura explicite credere quam alius. Et sic in uno potest esse maior fides secundum maiorem fidei explicationem. Si vero consideretur fides secundum participationem subiecti, hoc contingit dupliciter. Nam actus fidei procedit et ex intellectu et ex voluntate, ut supra dictum est. Potest ergo fides in aliquo dici maior uno modo ex parte intellectus, propter maiorem certitudinem et firmitatem, alio modo ex parte voluntatis, propter maiorem promptitudinem seu devotionem vel confidentiam.</P> 1165 creditum, quia scitum est visum et creditum est non visum, ut
1148 <P TITLE="II-II q. 5 a. 4 ad 1"><A NAME="39045"><SPAN CLASS="ref">[39045] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ille qui pertinaciter discredit aliquid eorum quae sub fide continentur non habet habitum fidei, quem tamen habet ille qui non explicite omnia credit, sed paratus est omnia credere. Et secundum hoc ex parte obiecti unus habet maiorem fidem quam alius, inquantum plura explicite credit, ut dictum est.</P> 1166 dictum est.</p>
1149 <P TITLE="II-II q. 5 a. 4 ad 2"><A NAME="39046"><SPAN CLASS="ref">[39046] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod de ratione fidei est ut veritas prima omnibus praeferatur. Sed tamen eorum qui eam omnibus praeferunt quidam certius et devotius se ei subiiciunt quam alii. Et secundum hoc fides est maior in uno quam in alio.</P> 1167 <br />
1150 <P TITLE="II-II q. 5 a. 4 ad 3"><A NAME="39047"><SPAN CLASS="ref">[39047] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod intellectus principiorum consequitur ipsam naturam humanam, quae aequaliter in omnibus invenitur. Sed fides consequitur donum gratiae, quod non est aequaliter in omnibus, ut supra dictum est. Unde non est eadem ratio. Et tamen secundum maiorem capacitatem intellectus, unus magis cognoscit virtutem principiorum quam alius.</P> 1168 <div class="E">Articulus 6</div>
1151 <BR> 1169 <p title="II-II q. 1 a. 6 arg. 1"><a name="38784"><span class=
1152 <DIV CLASS="D">Quaestio 6</DIV> 1170 "ref">[38784] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum
1153 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1171 sic proceditur. Videtur quod credibilia non sint per certos
1154 <P TITLE="II-II q. 6 pr."><A NAME="39048"><SPAN CLASS="ref">[39048] II&ordf;-IIae q. 6 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de causa fidei. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum fides sit homini infusa a Deo. Secundo, utrum fides informis sit donum.</P> 1172 articulos distinguenda. Eorum enim omnium quae in sacra Scriptura
1155 <BR> 1173 continentur est fides habenda. Sed illa non possunt reduci ad
1156 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1174 aliquem certum numerum, propter sui multitudinem. Ergo superfluum
1157 <P TITLE="II-II q. 6 a. 1 arg. 1"><A NAME="39049"><SPAN CLASS="ref">[39049] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod fides non sit homini infusa a Deo. Dicit enim Augustinus, XIV de Trin., quod <I>per scientiam gignitur in nobis fides, nutritur, defenditur et roboratur</I>. Sed ea quae per scientiam in nobis gignuntur magis videntur acquisita esse quam infusa. Ergo fides non videtur in nobis esse ex infusione divina.</P> 1175 videtur articulos fidei distinguere.</p>
1158 <P TITLE="II-II q. 6 a. 1 arg. 2"><A NAME="39050"><SPAN CLASS="ref">[39050] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud ad quod homo pertingit audiendo et videndo videtur esse ab homine acquisitum. Sed homo pertingit ad credendum et videndo miracula et audiendo fidei doctrinam, dicitur enim Ioan. IV, <I>cognovit pater quia illa hora erat in qua dixit ei Iesus, filius tuus vivit, et credidit ipse et domus eius tota</I>; et Rom. X dicitur quod <I>fides est ex auditu</I>. Ergo fides habetur ab homine tanquam acquisita.</P> 1176 <p title="II-II q. 1 a. 6 arg. 2"><a name="38785"><span class=
1159 <P TITLE="II-II q. 6 a. 1 arg. 3"><A NAME="39051"><SPAN CLASS="ref">[39051] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illud quod consistit in hominis voluntate ab homine potest acquiri. Sed fides consistit in credentium voluntate, ut Augustinus dicit, in libro de Praed. Sanct. Ergo fides potest esse ab homine acquisita.</P> 1177 "ref">[38785] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
1160 <P TITLE="II-II q. 6 a. 1 s. c."><A NAME="39052"><SPAN CLASS="ref">[39052] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur ad Ephes. II, <I>gratia estis salvati per fidem, et non ex vobis, ne quis glorietur, Dei enim donum est</I>.</P> 1178 materialis distinctio, cum in infinitum fieri possit, est ab arte
1161 <P TITLE="II-II q. 6 a. 1 co."><A NAME="39053"><SPAN CLASS="ref">[39053] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ad fidem duo requiruntur. Quorum unum est ut homini credibilia proponantur, quod requiritur ad hoc quod homo aliquid explicite credat. Aliud autem quod ad fidem requiritur est assensus credentis ad ea quae proponuntur. Quantum igitur ad primum horum, necesse est quod fides sit a Deo. Ea enim quae sunt fidei excedunt rationem humanam, unde non cadunt in contemplatione hominis nisi Deo revelante. Sed quibusdam quidem revelantur immediate a Deo, sicut sunt revelata apostolis et prophetis, quibusdam autem proponuntur a Deo mittente fidei praedicatores, secundum illud Rom. X, <I>quomodo praedicabunt nisi mittantur?</I> Quantum vero ad secundum, scilicet ad assensum hominis in ea quae sunt fidei, potest considerari duplex causa. Una quidem exterius inducens, sicut miraculum visum, vel persuasio hominis inducentis ad fidem. Quorum neutrum est sufficiens causa, videntium enim unum et idem miraculum, et audientium eandem praedicationem, quidam credunt et quidam non credunt. Et ideo oportet ponere aliam causam interiorem, quae movet hominem interius ad assentiendum his quae sunt fidei. Hanc autem causam Pelagiani ponebant solum liberum arbitrium hominis, et propter hoc dicebant quod initium fidei est ex nobis, inquantum scilicet ex nobis est quod parati sumus ad assentiendum his quae sunt fidei; sed consummatio fidei est a Deo, per quem nobis proponuntur ea quae credere debemus. Sed hoc est falsum. Quia cum homo, assentiendo his quae sunt fidei, elevetur supra naturam suam, oportet quod hoc insit ei ex supernaturali principio interius movente, quod est Deus. Et ideo fides quantum ad assensum, qui est principalis actus fidei, est a Deo interius movente per gratiam.</P> 1179 praetermittenda. Sed formalis ratio obiecti credibilis est una et
1162 <P TITLE="II-II q. 6 a. 1 ad 1"><A NAME="39054"><SPAN CLASS="ref">[39054] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod per scientiam gignitur fides et nutritur per modum exterioris persuasionis, quae fit ab aliqua scientia. Sed principalis et propria causa fidei est id quod interius movet ad assentiendum.</P> 1180 indivisibilis, ut supra dictum est, scilicet veritas prima, et sic
1163 <P TITLE="II-II q. 6 a. 1 ad 2"><A NAME="39055"><SPAN CLASS="ref">[39055] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod etiam ratio illa procedit de causa proponente exterius ea quae sunt fidei, vel persuadente ad credendum vel verbo vel facto.</P> 1181 secundum rationem formalem credibilia distingui non possunt. Ergo
1164 <P TITLE="II-II q. 6 a. 1 ad 3"><A NAME="39056"><SPAN CLASS="ref">[39056] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod credere quidem in voluntate credentium consistit, sed oportet quod voluntas hominis praeparetur a Deo per gratiam ad hoc quod elevetur in ea quae sunt supra naturam, ut supra dictum est.</P> 1182 praetermittenda est credibilium materialis distinctio per
1165 <BR> 1183 articulos.</p>
1166 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1184 <p title="II-II q. 1 a. 6 arg. 3"><a name="38786"><span class=
1167 <P TITLE="II-II q. 6 a. 2 arg. 1"><A NAME="39057"><SPAN CLASS="ref">[39057] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod fides informis non sit donum Dei. Dicitur enim Deut. XXXII, quod Dei perfecta sunt opera. Fides autem informis est quiddam imperfectum. Ergo fides informis non est opus Dei.</P> 1185 "ref">[38786] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
1168 <P TITLE="II-II q. 6 a. 2 arg. 2"><A NAME="39058"><SPAN CLASS="ref">[39058] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut actus dicitur deformis propter hoc quod caret debita forma, ita etiam fides dicitur informis propter hoc quod caret debita forma. Sed actus deformis peccati non est a Deo, ut supra dictum est. Ergo neque etiam fides informis est a Deo.</P> 1186 sicut a quibusdam dicitur, <i>articulus est indivisibilis veritas
1169 <P TITLE="II-II q. 6 a. 2 arg. 3"><A NAME="39059"><SPAN CLASS="ref">[39059] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quaecumque Deus sanat totaliter sanat, dicitur enim Ioan. VII, <I>si circumcisionem accipit homo in sabbato ut non solvatur lex Moysi, mihi indignamini quia totum hominem salvum feci in sabbato</I>. Sed per fidem homo sanatur ab infidelitate. Quicumque ergo donum fidei a Deo accipit simul sanatur ab omnibus peccatis. Sed hoc non fit nisi per fidem formatam. Ergo sola fides formata est donum Dei. Non ergo fides informis.</P> 1187 de Deo arctans nos ad credendum</i>. Sed credere est voluntarium,
1170 <P TITLE="II-II q. 6 a. 2 s. c."><A NAME="39060"><SPAN CLASS="ref">[39060] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod quaedam Glossa dicit, I ad Cor. XIII, quod <I>fides quae est sine caritate est donum Dei</I>. Sed fides quae est sine caritate est fides informis. Ergo fides informis est donum Dei.</P> 1188 quia, sicut Augustinus dicit, nullus credit nisi volens. Ergo
1171 <P TITLE="II-II q. 6 a. 2 co."><A NAME="39061"><SPAN CLASS="ref">[39061] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod informitas privatio quaedam est. Est autem considerandum quod privatio quandoque quidem pertinet ad rationem speciei, quandoque autem non, sed supervenit rei iam habenti propriam speciem. Sicut privatio debitae commensurationis humorum est de ratione speciei ipsius aegritudinis, tenebrositas autem non est de ratione speciei ipsius diaphani, sed supervenit. Quia igitur cum assignatur causa alicuius rei, intelligitur assignari causa eius secundum quod in propria specie existit, ideo quod non est causa privationis non potest dici esse causa illius rei ad quam pertinet privatio sicut existens de ratione speciei ipsius, non enim potest dici causa aegritudinis quod non est causa distemperantiae humorum. Potest tamen aliquid dici esse causa diaphani quamvis non sit causa obscuritatis, quae non est de ratione speciei diaphani. Informitas autem fidei non pertinet ad rationem speciei ipsius fidei, cum fides dicatur informis propter defectum cuiusdam exterioris formae, sicut dictum est. Et ideo illud est causa fidei informis quod est causa fidei simpliciter dictae. Hoc autem est Deus, ut dictum est. Unde relinquitur quod fides informis sit donum Dei.</P> 1189 videtur quod inconvenienter distinguantur credibilia per
1172 <P TITLE="II-II q. 6 a. 2 ad 1"><A NAME="39062"><SPAN CLASS="ref">[39062] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod fides informis, etsi non sit perfecta simpliciter perfectione virtutis, est tamen perfecta quadam perfectione quae sufficit ad fidei rationem.</P> 1190 articulos.</p>
1173 <P TITLE="II-II q. 6 a. 2 ad 2"><A NAME="39063"><SPAN CLASS="ref">[39063] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod deformitas actus est de ratione speciei ipsius actus secundum quod est actus moralis, ut supra dictum est, dicitur enim actus deformis per privationem formae intrinsecae, quae est debita commensuratio circumstantiarum actus. Et ideo non potest dici causa actus deformis Deus, qui non est causa deformitatis, licet sit causa actus inquantum est actus. Vel dicendum quod deformitas non solum importat privationem debitae formae, sed etiam contrariam dispositionem. Unde deformitas se habet ad actum sicut falsitas ad fidem. Et ideo sicut actus deformis non est a Deo, ita nec aliqua fides falsa. Et sicut fides informis est a Deo, ita etiam actus qui sunt boni ex genere, quamvis non sint caritate formati, sicut plerumque in peccatoribus contingit.</P> 1191 <p title="II-II q. 1 a. 6 s. c."><a name="38787"><span class=
1174 <P TITLE="II-II q. 6 a. 2 ad 3"><A NAME="39064"><SPAN CLASS="ref">[39064] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ille qui accipit a Deo fidem absque caritate non simpliciter sanatur ab infidelitate, quia non removetur culpa praecedentis infidelitatis, sed sanatur secundum quid, ut scilicet cesset a tali peccato. Hoc autem frequenter contingit, quod aliquis desistit ab uno actu peccati, etiam Deo hoc faciente, qui tamen ab actu alterius peccati non desistit, propria iniquitate suggerente. Et per hunc modum datur aliquando a Deo homini quod credat, non tamen datur ei caritatis donum, sicut etiam aliquibus absque caritate datur donum prophetiae vel aliquid simile.</P> 1192 "ref">[38787] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra
1175 <BR> 1193 est quod Isidorus dicit, <i>articulus est perceptio divinae
1176 <DIV CLASS="D">Quaestio 7</DIV> 1194 veritatis tendens in ipsam</i>. Sed perceptio divinae veritatis
1177 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1195 competit nobis secundum distinctionem quandam, quae enim in Deo
1178 <P TITLE="II-II q. 7 pr."><A NAME="39065"><SPAN CLASS="ref">[39065] II&ordf;-IIae q. 7 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de effectibus fidei. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum timor sit effectus fidei. Secundo, utrum purificatio cordis sit effectus fidei.</P> 1196 unum sunt in nostro intellectu multiplicantur. Ergo credibilia
1179 <BR> 1197 debent per articulos distingui.</p>
1180 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1198 <p title="II-II q. 1 a. 6 co."><a name="38788"><span class=
1181 <P TITLE="II-II q. 7 a. 1 arg. 1"><A NAME="39066"><SPAN CLASS="ref">[39066] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod timor non sit effectus fidei. Effectus enim non praecedit causam. Sed timor praecedit fidem, dicitur enim Eccli. II, <I>qui timetis Deum, credite illi</I>. Ergo timor non est effectus fidei.</P> 1199 "ref">[38788] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 co.</span></a> Respondeo
1182 <P TITLE="II-II q. 7 a. 1 arg. 2"><A NAME="39067"><SPAN CLASS="ref">[39067] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, idem non est causa contrariorum. Sed timor et spes sunt contraria, ut supra dictum est, fides autem generat spem, ut dicitur in Glossa, Matth. I. Ergo non est causa timoris.</P> 1200 dicendum quod nomen articuli ex Graeco videtur esse derivatum.
1183 <P TITLE="II-II q. 7 a. 1 arg. 3"><A NAME="39068"><SPAN CLASS="ref">[39068] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, contrarium non est causa contrarii. Sed obiectum fidei est quoddam bonum, quod est veritas prima, obiectum autem timoris est malum, ut supra dictum est. Actus autem habent speciem ex obiectis, secundum supradicta. Ergo fides non est causa timoris.</P> 1201 Arthron enim in Graeco, quod in Latino articulus dicitur,
1184 <P TITLE="II-II q. 7 a. 1 s. c."><A NAME="39069"><SPAN CLASS="ref">[39069] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Iac. II, <I>Daemones credunt et contremiscunt</I>.</P> 1202 significat quandam coaptationem aliquarum partium distinctarum. Et
1185 <P TITLE="II-II q. 7 a. 1 co."><A NAME="39070"><SPAN CLASS="ref">[39070] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod timor est quidam motus appetitivae virtutis, ut supra dictum est. Omnium autem appetitivorum motuum principium est bonum vel malum apprehensum. Unde oportet quod timoris et omnium appetitivorum motuum sit principium aliqua apprehensio. Per fidem autem fit in nobis quaedam apprehensio de quibusdam malis poenalibus quae secundum divinum iudicium inferuntur, et per hunc modum fides est causa timoris quo quis timet a Deo puniri, qui est timor servilis. Est etiam causa timoris filialis, quo quis timet separari a Deo, vel quo quis refugit se Deo comparare reverendo ipsum; inquantum per fidem hanc existimationem habemus de Deo, quod sit quoddam immensum et altissimum bonum, a quo separari est pessimum et cui velle aequari est malum. Sed primi timoris, scilicet servilis, est causa fides informis. Sed secundi timoris, scilicet filialis, est causa fides formata, quae per caritatem facit hominem Deo inhaerere et ei subiici.</P> 1203 ideo particulae corporis sibi invicem coaptatae dicuntur membrorum
1186 <P TITLE="II-II q. 7 a. 1 ad 1"><A NAME="39071"><SPAN CLASS="ref">[39071] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod timor Dei non potest universaliter praecedere fidem, quia si omnino eius ignorantiam haberemus quantum ad praemia vel poenas de quibus per fidem instruimur, nullo modo eum timeremus. Sed supposita fide de aliquibus articulis fidei, puta de excellentia divina, sequitur timor reverentiae, ex quo sequitur ulterius ut homo intellectum suum Deo subiiciat ad credendum omnia quae sunt promissa a Deo. Unde ibi sequitur, <I>et non evacuabitur merces vestra</I>.</P> 1204 articuli. Et similiter in grammatica apud Graecos dicuntur articuli
1187 <P TITLE="II-II q. 7 a. 1 ad 2"><A NAME="39072"><SPAN CLASS="ref">[39072] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod idem secundum contraria potest esse contrariorum causa, non autem idem secundum idem. Fides autem generat spem secundum quod facit nobis existimationem de praemiis quae Deus retribuit iustis. Est autem causa timoris secundum quod facit nobis aestimationem de poenis quas peccatoribus infliget.</P> 1205 quaedam partes orationis coaptatae aliis dictionibus ad exprimendum
1188 <P TITLE="II-II q. 7 a. 1 ad 3"><A NAME="39073"><SPAN CLASS="ref">[39073] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod obiectum fidei primum et formale est bonum quod est veritas prima. Sed materialiter fidei proponuntur credenda etiam quaedam mala, puta quod malum sit Deo non subiici vel ab eo separari, et quod peccatores poenalia mala sustinebunt a Deo. Et secundum hoc fides potest esse causa timoris.</P> 1206 earum genus, numerum vel casum. Et similiter in rhetorica articuli
1189 <BR> 1207 dicuntur quaedam partium coaptationes, dicit enim Tullius, in IV
1190 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1208 Rhet., quod <i>articulus dicitur cum singula verba intervallis
1191 <P TITLE="II-II q. 7 a. 2 arg. 1"><A NAME="39074"><SPAN CLASS="ref">[39074] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod purificatio cordis non sit effectus fidei. Puritas enim cordis praecipue in affectu consistit. Sed fides in intellectu est. Ergo fides non causat cordis purificationem.</P> 1209 distinguuntur caesa oratione, hoc modo, acrimonia, voce, vultu
1192 <P TITLE="II-II q. 7 a. 2 arg. 2"><A NAME="39075"><SPAN CLASS="ref">[39075] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud quod causat cordis purificationem non potest simul esse cum impuritate. Sed fides simul potest esse cum impuritate peccati, sicut patet in illis qui habent fidem informem. Ergo fides non purificat cor.</P> 1210 adversarios perterruisti</i>. Unde et credibilia fidei Christianae
1193 <P TITLE="II-II q. 7 a. 2 arg. 3"><A NAME="39076"><SPAN CLASS="ref">[39076] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, si fides aliquo modo purificaret cor humanum, maxime purificaret hominis intellectum. Sed intellectum non purificat ab obscuritate, cum sit cognitio aenigmatica. Ergo fides nullo modo purificat cor.</P> 1211 dicuntur per articulos distingui inquantum in quasdam partes
1194 <P TITLE="II-II q. 7 a. 2 s. c."><A NAME="39077"><SPAN CLASS="ref">[39077] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicit Petrus, Act. XV, <I>fide purificans corda eorum</I>.</P> 1212 dividuntur habentes aliquam coaptationem ad invicem. Est autem
1195 <P TITLE="II-II q. 7 a. 2 co."><A NAME="39078"><SPAN CLASS="ref">[39078] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod impuritas uniuscuiusque rei consistit in hoc quod rebus vilioribus immiscetur, non enim dicitur argentum esse impurum ex permixtione auri, per quam melius redditur, sed ex permixtione plumbi vel stanni. Manifestum est autem quod rationalis creatura dignior est omnibus temporalibus et corporalibus creaturis. Et ideo impura redditur ex hoc quod temporalibus se subiicit per amorem. A qua quidem impuritate purificatur per contrarium motum, dum scilicet tendit in id quod est supra se, scilicet in Deum. In quo quidem motu primum principium est fides, <I>accedentem enim ad Deum oportet credere</I>, ut dicitur Heb. XI. Et ideo primum principium purificationis cordis est fides, quae si perficiatur per caritatem formatam, perfectam purificationem causat.</P> 1213 obiectum fidei aliquid non visum circa divina, ut supra dictum est.
1196 <P TITLE="II-II q. 7 a. 2 ad 1"><A NAME="39079"><SPAN CLASS="ref">[39079] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ea quae sunt in intellectu sunt principia eorum quae sunt in affectu, inquantum scilicet bonum intellectum movet affectum.</P> 1214 Et ideo ubi occurrit aliquid speciali ratione non visum, ibi est
1197 <P TITLE="II-II q. 7 a. 2 ad 2"><A NAME="39080"><SPAN CLASS="ref">[39080] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod fides etiam informis excludit quandam impuritatem sibi oppositam, scilicet impuritatem erroris, quae contingit ex hoc quod intellectus humanus inordinate inhaeret rebus se inferioribus, dum scilicet vult secundum rationes rerum sensibilium metiri divina. Sed quando per caritatem formatur, tunc nullam impuritatem secum compatitur, <I>quia universa delicta operit caritas</I>, ut dicitur Prov. X.</P> 1215 specialis articulus, ubi autem multa secundum eandem rationem sunt
1198 <P TITLE="II-II q. 7 a. 2 ad 3"><A NAME="39081"><SPAN CLASS="ref">[39081] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod obscuritas fidei non pertinet ad impuritatem culpae, sed magis ad naturalem defectum intellectus humani, secundum statum praesentis vitae.</P> 1216 incognita, ibi non sunt articuli distinguendi. Sicut aliam
1199 <BR> 1217 difficultatem habet ad videndum quod Deus sit passus, et aliam quod
1200 <DIV CLASS="D">Quaestio 8</DIV> 1218 mortuus resurrexerit, et ideo distinguitur articulus resurrectionis
1201 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1219 ab articulo passionis. Sed quod sit passus, mortuus et sepultus,
1202 <P TITLE="II-II q. 8 pr."><A NAME="39082"><SPAN CLASS="ref">[39082] II&ordf;-IIae q. 8 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de dono intellectus et scientiae, quae respondent virtuti fidei. Et circa donum intellectus quaeruntur octo. Primo, utrum intellectus sit donum spiritus sancti. Secundo, utrum possit simul esse in eodem cum fide. Tertio, utrum intellectus qui est donum sit speculativus tantum, vel etiam practicus. Quarto, utrum omnes qui sunt in gratia habeant donum intellectus. Quinto, utrum hoc donum inveniatur in aliquibus absque gratia. Sexto, quomodo se habeat donum intellectus ad alia dona. Septimo, de eo quod respondet huic dono in beatitudinibus. Octavo, de eo quod respondet ei in fructibus.</P> 1220 unam et eandem difficultatem habent, ita quod, uno suscepto, non
1203 <BR> 1221 est difficile alia suscipere, et propter hoc omnia haec pertinent
1204 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1222 ad unum articulum.</p>
1205 <P TITLE="II-II q. 8 a. 1 arg. 1"><A NAME="39083"><SPAN CLASS="ref">[39083] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod intellectus non sit donum spiritus sancti. Dona enim gratuita distinguuntur a donis naturalibus, superadduntur enim eis. Sed intellectus est quidam habitus naturalis in anima, quo cognoscuntur principia naturaliter nota, ut patet in VI Ethic. Ergo non debet poni donum spiritus sancti.</P> 1223 <p title="II-II q. 1 a. 6 ad 1"><a name="38789"><span class=
1206 <P TITLE="II-II q. 8 a. 1 arg. 2"><A NAME="39084"><SPAN CLASS="ref">[39084] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, dona divina participantur a creaturis secundum earum proportionem et modum, ut patet per Dionysium, in libro de Div. Nom. Sed modus humanae naturae est ut non simpliciter veritatem cognoscat, quod pertinet ad rationem intellectus, sed discursive, quod est proprium rationis, ut patet per Dionysium, in VII cap. de Div. Nom. Ergo cognitio divina quae hominibus datur magis debet dici donum rationis quam intellectus.</P> 1224 "ref">[38789] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum
1207 <P TITLE="II-II q. 8 a. 1 arg. 3"><A NAME="39085"><SPAN CLASS="ref">[39085] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in potentiis animae intellectus contra voluntatem dividitur, ut patet in III de anima. Sed nullum donum spiritus sancti dicitur voluntas. Ergo etiam nullum donum spiritus sancti debet dici intellectus.</P> 1225 ergo dicendum quod aliqua sunt credibilia de quibus est fides
1208 <P TITLE="II-II q. 8 a. 1 s. c."><A NAME="39086"><SPAN CLASS="ref">[39086] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Isaiae XI, <I>requiescet super eum spiritus domini, spiritus sapientiae et intellectus</I>.</P> 1226 secundum se; aliqua vero sunt credibilia de quibus non est fides
1209 <P TITLE="II-II q. 8 a. 1 co."><A NAME="39087"><SPAN CLASS="ref">[39087] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod nomen intellectus quandam intimam cognitionem importat, dicitur enim intelligere quasi intus legere. Et hoc manifeste patet considerantibus differentiam intellectus et sensus, nam cognitio sensitiva occupatur circa qualitates sensibiles exteriores; cognitio autem intellectiva penetrat usque ad essentiam rei, obiectum enim intellectus est quod quid est, ut dicitur in III de anima. Sunt autem multa genera eorum quae interius latent, ad quae oportet cognitionem hominis quasi intrinsecus penetrare. Nam sub accidentibus latet natura rerum substantialis, sub verbis latent significata verborum, sub similitudinibus et figuris latet veritas figurata, res etiam intelligibiles sunt quodammodo interiores respectu rerum sensibilium quae exterius sentiuntur, et in causis latent effectus et e converso. Unde respectu horum omnium potest dici intellectus. Sed cum cognitio hominis a sensu incipiat, quasi ab exteriori, manifestum est quod quanto lumen intellectus est fortius, tanto potest magis ad intima penetrare. Lumen autem naturale nostri intellectus est finitae virtutis, unde usque ad determinatum aliquid pertingere potest. Indiget igitur homo supernaturali lumine ut ulterius penetret ad cognoscendum quaedam quae per lumen naturale cognoscere non valet. Et illud lumen supernaturale homini datum vocatur donum intellectus.</P> 1227 secundum se, sed solum in ordine ad alia, sicut etiam in aliis
1210 <P TITLE="II-II q. 8 a. 1 ad 1"><A NAME="39088"><SPAN CLASS="ref">[39088] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod per lumen naturale nobis inditum statim cognoscuntur quaedam principia communia quae sunt naturaliter nota. Sed quia homo ordinatur ad beatitudinem supernaturalem, ut supra dictum est, necesse est quod homo ulterius pertingat ad quaedam altiora. Et ad hoc requiritur donum intellectus.</P> 1228 scientiis quaedam proponuntur ut per se intenta, et quaedam ad
1211 <P TITLE="II-II q. 8 a. 1 ad 2"><A NAME="39089"><SPAN CLASS="ref">[39089] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod discursus rationis semper incipit ab intellectu et terminatur ad intellectum, ratiocinamur enim procedendo ex quibusdam intellectis, et tunc rationis discursus perficitur quando ad hoc pervenimus ut intelligamus illud quod prius erat ignotum. Quod ergo ratiocinamur ex aliquo praecedenti intellectu procedit. Donum autem gratiae non procedit ex lumine naturae, sed superadditur ei, quasi perficiens ipsum. Et ideo ista superadditio non dicitur ratio, sed magis intellectus, quia ita se habet lumen superadditum ad ea quae nobis supernaturaliter innotescunt sicut se habet lumen naturale ad ea quae primordialiter cognoscimus.</P> 1229 manifestationem aliorum. Quia vero fides principaliter est de his
1212 <P TITLE="II-II q. 8 a. 1 ad 3"><A NAME="39090"><SPAN CLASS="ref">[39090] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod voluntas nominat simpliciter appetitivum motum, absque determinatione alicuius excellentiae. Sed intellectus nominat quandam excellentiam cognitionis penetrandi ad intima. Et ideo supernaturale donum magis nominatur nomine intellectus quam nomine voluntatis.</P> 1230 quae videnda speramus in patria, secundum illud Heb. XI, <i>fides
1213 <BR> 1231 est substantia sperandarum rerum</i>; ideo per se ad fidem
1214 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1232 pertinent illa quae directe nos ordinant ad vitam aeternam, sicut
1215 <P TITLE="II-II q. 8 a. 2 arg. 1"><A NAME="39091"><SPAN CLASS="ref">[39091] II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod donum intellectus non simul habeatur cum fide. Dicit enim Augustinus, in libro octogintatrium quaest., <I>id quod intelligitur intelligentis comprehensione finitur</I>. Sed id quod creditur non comprehenditur, secundum illud apostoli, ad Philipp. III, <I>non quod iam comprehenderim aut perfectus sim</I>. Ergo videtur quod fides et intellectus non possint esse in eodem.</P> 1233 sunt tres personae, omnipotentia Dei, mysterium incarnationis
1216 <P TITLE="II-II q. 8 a. 2 arg. 2"><A NAME="39092"><SPAN CLASS="ref">[39092] II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omne quod intelligitur intellectu videtur. Sed fides est de non apparentibus, ut supra dictum est. Ergo fides non potest simul esse in eodem cum intellectu.</P> 1234 Christi, et alia huiusmodi. Et secundum ista distinguuntur articuli
1217 <P TITLE="II-II q. 8 a. 2 arg. 3"><A NAME="39093"><SPAN CLASS="ref">[39093] II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, intellectus est certior quam scientia. Sed scientia et fides non possunt esse de eodem, ut supra habitum est. Multo ergo minus intellectus et fides.</P> 1235 fidei. Quaedam vero proponuntur in sacra Scriptura ut credenda non
1218 <P TITLE="II-II q. 8 a. 2 s. c."><A NAME="39094"><SPAN CLASS="ref">[39094] II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius dicit, in libro Moral., quod <I>intellectus de auditis mentem illustrat</I>. Sed aliquis habens fidem potest esse illustratus mente circa audita, unde dicitur Luc. ult. quod <I>dominus aperuit discipulis suis sensum ut intelligerent Scripturas</I>. Ergo intellectus potest simul esse cum fide.</P> 1236 quasi principaliter intenta, sed ad praedictorum manifestationem,
1219 <P TITLE="II-II q. 8 a. 2 co."><A NAME="39095"><SPAN CLASS="ref">[39095] II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod hic duplici distinctione est opus, una quidem ex parte fidei; alia autem ex parte intellectus. Ex parte quidem fidei, distinguendum est quod quaedam per se et directe cadunt sub fide, quae naturalem rationem excedunt, sicut Deum esse trinum et unum, filium Dei esse incarnatum. Quaedam vero cadunt sub fide quasi ordinata ad ista secundum aliquem modum, sicut omnia quae in Scriptura divina continentur. Ex parte vero intellectus, distinguendum est quod dupliciter dici possumus aliqua intelligere. Uno modo, perfecte, quando scilicet pertingimus ad cognoscendum essentiam rei intellectae, et ipsam veritatem enuntiabilis intellecti, secundum quod in se est. Et hoc modo ea quae directe cadunt sub fide intelligere non possumus, durante statu fidei. Sed quaedam alia ad fidem ordinata etiam hoc modo intelligi possunt. Alio modo contingit aliquid intelligi imperfecte, quando scilicet ipsa essentia rei, vel veritas propositionis, non cognoscitur quid sit aut quomodo sit, sed tamen cognoscitur quod ea quae exterius apparent veritati non contrariantur; inquantum scilicet homo intelligit quod propter ea quae exterius apparent non est recedendum ab his quae sunt fidei. Et secundum hoc nihil prohibet, durante statu fidei, intelligere etiam ea quae per se sub fide cadunt.</P> 1237 sicut quod Abraham habuit duos filios, quod ad tactum ossium
1220 <P TITLE="II-II q. 8 a. 2 ad 1"><A NAME="39096"><SPAN CLASS="ref">[39096] II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta. Nam primae tres rationes procedunt secundum quod aliquid perfecte intelligitur. Ultima autem ratio procedit de intellectu eorum quae ordinantur ad fidem.</P> 1238 Elisaei suscitatus est mortuus, et alia huiusmodi, quae narrantur
1221 <BR> 1239 in sacra Scriptura in ordine ad manifestationem divinae maiestatis
1222 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1240 vel incarnationis Christi. Et secundum talia non oportet articulos
1223 <P TITLE="II-II q. 8 a. 3 arg. 1"><A NAME="39097"><SPAN CLASS="ref">[39097] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod intellectus qui ponitur donum spiritus sancti non sit practicus, sed speculativus tantum. Intellectus enim, ut Gregorius dicit, in I Moral., altiora quaedam penetrat. Sed ea quae pertinent ad intellectum practicum non sunt alta, sed quaedam infima, scilicet singularia, circa quae sunt actus. Ergo intellectus qui ponitur donum non est intellectus practicus.</P> 1241 distinguere.</p>
1224 <P TITLE="II-II q. 8 a. 3 arg. 2"><A NAME="39098"><SPAN CLASS="ref">[39098] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, intellectus qui est donum est dignius aliquid quam intellectus qui est virtus intellectualis. Sed intellectus qui est virtus intellectualis est solum circa necessaria, ut patet per philosophum, in VI Ethic. Ergo multo magis intellectus qui est donum est solum circa necessaria. Sed intellectus practicus non est circa necessaria, sed circa contingentia aliter se habere, quae opere humano fieri possunt. Ergo intellectus qui est donum non est intellectus practicus.</P> 1242 <p title="II-II q. 1 a. 6 ad 2"><a name="38790"><span class=
1225 <P TITLE="II-II q. 8 a. 3 arg. 3"><A NAME="39099"><SPAN CLASS="ref">[39099] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, donum intellectus illustrat mentem ad ea quae naturalem rationem excedunt. Sed operabilia humana, quorum est practicus intellectus, non excedunt naturalem rationem, quae dirigit in rebus agendis, ut ex supradictis patet. Ergo intellectus qui est donum non est intellectus practicus.</P> 1243 "ref">[38790] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
1226 <P TITLE="II-II q. 8 a. 3 s. c."><A NAME="39100"><SPAN CLASS="ref">[39100] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in Psalm., <I>intellectus bonus omnibus facientibus eum</I>.</P> 1244 dicendum quod ratio formalis obiecti fidei potest accipi
1227 <P TITLE="II-II q. 8 a. 3 co."><A NAME="39101"><SPAN CLASS="ref">[39101] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, donum intellectus non solum se habet ad ea quae primo et principaliter cadunt sub fide, sed etiam ad omnia quae ad fidem ordinantur. Operationes autem bonae quendam ordinem ad fidem habent, nam fides per dilectionem operatur, ut apostolus dicit, ad Gal. V. Et ideo donum intellectus etiam ad quaedam operabilia se extendit, non quidem ut circa ea principaliter versetur; sed inquantum in agendis regulamur <I>rationibus aeternis, quibus conspiciendis et consulendis</I>, secundum Augustinum, XII de Trin., inhaeret superior ratio, quae dono intellectus perficitur.</P> 1245 dupliciter. Uno modo, ex parte ipsius rei creditae. Et sic ratio
1228 <P TITLE="II-II q. 8 a. 3 ad 1"><A NAME="39102"><SPAN CLASS="ref">[39102] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod operabilia humana, secundum quod in se considerantur, non habent aliquam excellentiae altitudinem. Sed secundum quod referuntur ad regulam legis aeternae et ad finem beatitudinis divinae, sic altitudinem habent, ut circa ea possit esse intellectus.</P> 1246 formalis omnium credibilium est una, scilicet veritas prima. Et ex
1229 <P TITLE="II-II q. 8 a. 3 ad 2"><A NAME="39103"><SPAN CLASS="ref">[39103] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod hoc ipsum pertinet ad dignitatem doni quod est intellectus, quod intelligibilia aeterna vel necessaria considerat non solum secundum quod in se sunt, sed etiam secundum quod sunt regulae quaedam humanorum actuum, quia quanto virtus cognoscitiva ad plura se extendit, tanto nobilior est.</P> 1247 hac parte articuli non distinguuntur. Alio modo potest accipi
1230 <P TITLE="II-II q. 8 a. 3 ad 3"><A NAME="39104"><SPAN CLASS="ref">[39104] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod regula humanorum actuum est et ratio humana et lex aeterna, ut supra dictum est. Lex autem aeterna excedit naturalem rationem. Et ideo cognitio humanorum actuum secundum quod regulantur a lege aeterna, excedit rationem naturalem, et indiget supernaturali lumine doni spiritus sancti.</P> 1248 formalis ratio credibilium ex parte nostra. Et sic ratio formalis
1231 <BR> 1249 credibilis est ut sit non visum. Et ex hac parte articuli fidei
1232 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1250 distinguuntur, ut visum est.</p>
1233 <P TITLE="II-II q. 8 a. 4 arg. 1"><A NAME="39105"><SPAN CLASS="ref">[39105] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod donum intellectus non insit omnibus hominibus habentibus gratiam. Dicit enim Gregorius, II Moral., quod donum intellectus datur contra hebetudinem mentis. Sed multi habentes gratiam adhuc patiuntur mentis hebetudinem. Ergo donum intellectus non est in omnibus habentibus gratiam.</P> 1251 <p title="II-II q. 1 a. 6 ad 3"><a name="38791"><span class=
1234 <P TITLE="II-II q. 8 a. 4 arg. 2"><A NAME="39106"><SPAN CLASS="ref">[39106] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, inter ea quae ad cognitionem pertinent sola fides videtur esse necessaria ad salutem, quia per fidem Christus habitat in cordibus nostris, ut dicitur ad Ephes. III. Sed non omnes habentes fidem habent donum intellectus, immo qui credunt, debent orare ut intelligant, sicut Augustinus dicit, in libro de Trin. Ergo donum intellectus non est necessarium ad salutem. Non ergo est in omnibus habentibus gratiam.</P> 1252 "ref">[38791] II&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
1235 <P TITLE="II-II q. 8 a. 4 arg. 3"><A NAME="39107"><SPAN CLASS="ref">[39107] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ea quae sunt communia omnibus habentibus gratiam nunquam ab habentibus gratiam subtrahuntur. Sed gratia intellectus et aliorum donorum <I>aliquando se utiliter subtrahit, quandoque enim, dum sublimia intelligendo in elationem se animus erigit, in rebus imis et vilibus gravi hebetudine pigrescit</I>, ut Gregorius dicit, in II Moral. Ergo donum intellectus non est in omnibus habentibus gratiam.</P> 1253 dicendum quod illa definitio datur de articulo magis secundum
1236 <P TITLE="II-II q. 8 a. 4 s. c."><A NAME="39108"><SPAN CLASS="ref">[39108] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in Psalm., <I>nescierunt neque intellexerunt, in tenebris ambulant</I>. Sed nullus habens gratiam ambulat in tenebris, secundum illud Ioan. VIII, <I>qui sequitur me non ambulat in tenebris</I>. Ergo nullus habens gratiam caret dono intellectus.</P> 1254 quandam etymologiam nominis prout habet derivationem Latinam, quam
1237 <P TITLE="II-II q. 8 a. 4 co."><A NAME="39109"><SPAN CLASS="ref">[39109] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod in omnibus habentibus gratiam necesse est esse rectitudinem voluntatis, quia <I>per gratiam praeparatur voluntas hominis ad bonum</I>, ut Augustinus dicit. Voluntas autem non potest recte ordinari in bonum nisi praeexistente aliqua cognitione veritatis, quia obiectum voluntatis est bonum intellectum, ut dicitur in III de anima. Sicut autem per donum caritatis spiritus sanctus ordinat voluntatem hominis ut directe moveatur in bonum quoddam supernaturale, ita etiam per donum intellectus illustrat mentem hominis ut cognoscat veritatem quandam supernaturalem, in quam oportet tendere voluntatem rectam. Et ideo, sicut donum caritatis est in omnibus habentibus gratiam gratum facientem, ita etiam donum intellectus.</P> 1255 secundum eius veram significationem prout a Graeco derivatur. Unde
1238 <P TITLE="II-II q. 8 a. 4 ad 1"><A NAME="39110"><SPAN CLASS="ref">[39110] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod aliqui habentes gratiam gratum facientem possunt pati hebetudinem circa aliqua quae sunt praeter necessitatem salutis. Sed circa ea quae sunt de necessitate salutis sufficienter instruuntur a spiritu sancto, secundum illud I Ioan. II, <I>unctio docet vos de omnibus</I>.</P> 1256 non est magni ponderis. Potest tamen dici quod, licet ad credendum
1239 <P TITLE="II-II q. 8 a. 4 ad 2"><A NAME="39111"><SPAN CLASS="ref">[39111] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod etsi non omnes habentes fidem plene intelligant ea quae proponuntur credenda, intelligunt tamen ea esse credenda, et quod ab eis pro nullo est deviandum.</P> 1257 necessitate coactionis nullus arctetur, cum credere sit
1240 <P TITLE="II-II q. 8 a. 4 ad 3"><A NAME="39112"><SPAN CLASS="ref">[39112] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod donum intellectus nunquam se subtrahit sanctis circa ea quae sunt necessaria ad salutem. Sed circa alia interdum se subtrahit, ut non omnia ad liquidum per intellectum penetrare possint, ad hoc quod superbiae materia subtrahatur.</P> 1258 voluntarium; arctatur tamen necessitate finis, quia <i>accedentem
1241 <BR> 1259 ad Deum oportet credere, et sine fide impossibile est placere
1242 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 1260 Deo</i>, ut apostolus dicit, Heb. XI.</p>
1243 <P TITLE="II-II q. 8 a. 5 arg. 1"><A NAME="39113"><SPAN CLASS="ref">[39113] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod intellectus donum inveniatur etiam in non habentibus gratiam gratum facientem. Augustinus enim, exponens illud Psalm., <I>concupivit anima mea desiderare iustificationes tuas</I>, dicit quod <I>praevolat intellectus, sequitur tardus aut nullus affectus</I>. Sed in omnibus habentibus gratiam gratum facientem est promptus affectus, propter caritatem. Ergo donum intellectus potest esse in his qui non habent gratiam gratum facientem.</P> 1261 <br />
1244 <P TITLE="II-II q. 8 a. 5 arg. 2"><A NAME="39114"><SPAN CLASS="ref">[39114] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Danielis X dicitur quod intelligentia opus est in visione prophetica, et ita videtur quod prophetia non sit sine dono intellectus. Sed prophetia potest esse sine gratia gratum faciente, ut patet Matth. VII, ubi dicentibus, in nomine tuo prophetavimus, respondetur, nunquam novi vos. Ergo donum intellectus potest esse sine gratia gratum faciente.</P> 1262 <div class="E">Articulus 7</div>
1245 <P TITLE="II-II q. 8 a. 5 arg. 3"><A NAME="39115"><SPAN CLASS="ref">[39115] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, donum intellectus respondet virtuti fidei, secundum illud Isaiae VII, secundum aliam litteram, <I>nisi credideritis, non intelligetis</I>. Sed fides potest esse sine gratia gratum faciente. Ergo etiam donum intellectus.</P> 1263 <p title="II-II q. 1 a. 7 arg. 1"><a name="38792"><span class=
1246 <P TITLE="II-II q. 8 a. 5 s. c."><A NAME="39116"><SPAN CLASS="ref">[39116] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dominus dicit, Ioan. VI, <I>omnis qui audivit a patre et didicit, venit ad me</I>. Sed per intellectum audita addiscimus vel penetramus, ut patet per Gregorium, in I Moral. Ergo quicumque habet intellectus donum venit ad Christum. Quod non est sine gratia gratum faciente. Ergo donum intellectus non est sine gratia gratum faciente.</P> 1264 "ref">[38792] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum
1247 <P TITLE="II-II q. 8 a. 5 co."><A NAME="39117"><SPAN CLASS="ref">[39117] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, dona spiritus sancti perficiunt animam secundum quod est bene mobilis a spiritu sancto. Sic ergo intellectuale lumen gratiae ponitur donum intellectus, inquantum intellectus hominis est bene mobilis a spiritu sancto. Huius autem motus consideratio in hoc est quod homo apprehendat veritatem circa finem. Unde nisi usque ad hoc moveatur a spiritu sancto intellectus humanus ut rectam aestimationem de fine habeat, nondum assecutus est donum intellectus; quantumcumque ex illustratione spiritus alia quaedam praeambula cognoscat. Rectam aut aestimationem de ultimo fine non habet nisi ille qui circa finem non errat, sed ei firmiter inhaeret tanquam optimo. Quod est solum habentis gratiam gratum facientem, sicut etiam in moralibus rectam aestimationem habet homo de fine per habitum virtutis. Unde donum intellectus nullus habet sine gratia gratum faciente.</P> 1265 sic proceditur. Videtur quod articuli fidei non creverint secundum
1248 <P TITLE="II-II q. 8 a. 5 ad 1"><A NAME="39118"><SPAN CLASS="ref">[39118] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Augustinus intellectum nominat quamcumque illustrationem intellectualem. Quae tamen non pertingit ad perfectam doni rationem nisi usque ad hoc mens hominis deducatur ut rectam aestimationem habeat homo circa finem.</P> 1266 temporum successionem. Quia, ut apostolus dicit, ad Heb. XI,
1249 <P TITLE="II-II q. 8 a. 5 ad 2"><A NAME="39119"><SPAN CLASS="ref">[39119] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod intelligentia quae necessaria est ad prophetiam est quaedam illustratio mentis circa ea quae prophetis revelantur. Non est autem illustratio mentis circa aestimationem rectam de ultimo fine, quae pertinet ad donum intellectus.</P> 1267 <i>fides est substantia sperandarum rerum</i>. Sed omni tempore
1250 <P TITLE="II-II q. 8 a. 5 ad 3"><A NAME="39120"><SPAN CLASS="ref">[39120] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod fides importat solum assensum ad ea quae proponuntur. Sed intellectus importat quandam perceptionem veritatis, quae non potest esse circa finem nisi in eo qui habet gratiam gratum facientem, ut dictum est. Et ideo non est similis ratio de intellectu et fide.</P> 1268 sunt eadem speranda. Ergo omni tempore sunt eadem credenda.</p>
1251 <BR> 1269 <p title="II-II q. 1 a. 7 arg. 2"><a name="38793"><span class=
1252 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 1270 "ref">[38793] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
1253 <P TITLE="II-II q. 8 a. 6 arg. 1"><A NAME="39121"><SPAN CLASS="ref">[39121] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod donum intellectus non distinguatur ab aliis donis. Quorum enim opposita sunt eadem, ipsa quoque sunt eadem. Sed sapientiae opponitur stultitia, hebetudini intellectus, praecipitationi consilium, ignorantiae scientia, ut patet per Gregorium, II Moral. Non videntur autem differre stultitia, hebetudo, ignorantia et praecipitatio. Ergo nec intellectus distinguitur ab aliis donis.</P> 1271 in scientiis humanitus ordinatis per successionem temporum
1254 <P TITLE="II-II q. 8 a. 6 arg. 2"><A NAME="39122"><SPAN CLASS="ref">[39122] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, intellectus qui ponitur virtus intellectualis differt ab aliis intellectualibus virtutibus per hoc sibi proprium, quod est circa principia per se nota. Sed donum intellectus non est circa aliqua principia per se nota, quia ad ea quae naturaliter per se cognoscuntur sufficit naturalis habitus primorum principiorum; ad ea vero quae sunt supernaturalia sufficit fides, quia articuli fidei sunt sicut prima principia in supernaturali cognitione, sicut dictum est. Ergo donum intellectus non distinguitur ab aliis donis intellectualibus.</P> 1272 augmentum factum est propter defectum cognitionis in primis qui
1255 <P TITLE="II-II q. 8 a. 6 arg. 3"><A NAME="39123"><SPAN CLASS="ref">[39123] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, omnis cognitio intellectiva vel est speculativa vel practica. Sed donum intellectus se habet ad utrumque, ut dictum est. Ergo non distinguitur ab aliis donis intellectualibus, sed omnia in se complectitur.</P> 1273 scientias invenerunt, ut patet per philosophum, in II Metaphys. Sed
1256 <P TITLE="II-II q. 8 a. 6 s. c."><A NAME="39124"><SPAN CLASS="ref">[39124] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod quaecumque connumerantur ad invicem oportet esse aliquo modo ab invicem distincta, quia distinctio est principium numeri. Sed donum intellectus connumeratur aliis donis, ut patet Isaiae XI. Ergo donum intellectus est distinctum ab aliis donis.</P> 1274 doctrina fidei non est inventa humanitus, sed tradita a Deo. Dei
1257 <P TITLE="II-II q. 8 a. 6 co."><A NAME="39125"><SPAN CLASS="ref">[39125] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod distinctio doni intellectus ab aliis tribus donis, scilicet pietate, fortitudine et timore, manifesta est, quia donum intellectus pertinet ad vim cognoscitivam, illa vero tria pertinent ad vim appetitivam. Sed differentia huius doni intellectus ad alia tria, scilicet sapientiam, scientiam et consilium, quae etiam ad vim cognoscitivam pertinent, non est adeo manifesta. Videtur autem quibusdam quod donum intellectus distinguatur a dono scientiae et consilii per hoc quod illa duo pertineant ad practicam cognitionem, donum vero intellectus ad speculativam. A dono vero sapientiae, quod etiam ad speculativam cognitionem pertinet, distinguitur in hoc quod ad sapientiam pertinet iudicium, ad intellectum vero capacitas intellectus eorum quae proponuntur, sive penetratio ad intima eorum. Et secundum hoc supra numerum donorum assignavimus. Sed diligenter intuenti, donum intellectus non solum se habet circa speculanda, sed etiam circa operanda, ut dictum est, et similiter etiam donum scientiae circa utrumque se habet, ut infra dicetur. Et ideo oportet aliter eorum distinctionem accipere. Omnia enim haec quatuor dicta ordinantur ad supernaturalem cognitionem, quae in nobis per fidem fundatur. <I>Fides autem est ex auditu</I>, ut dicitur Rom. X. Unde oportet aliqua proponi homini ad credendum non sicut visa, sed sicut audita, quibus per fidem assentiat. Fides autem primo quidem et principaliter se habet ad veritatem primam; secundario, ad quaedam circa creaturas consideranda; et ulterius se extendit etiam ad directionem humanorum operum, secundum quod per dilectionem operatur, ut ex dictis patet. Sic igitur circa ea quae fidei proponuntur credenda duo requiruntur ex parte nostra. Primo quidem, ut intellectu penetrentur vel capiantur, et hoc pertinet ad donum intellectus. Secundo autem oportet ut de eis homo habeat iudicium rectum, ut aestimet his esse inhaerendum et ab eorum oppositis recedendum. Hoc igitur iudicium, quantum ad res divinas, pertinet ad donum sapientiae; quantum vero ad res creatas, pertinet ad donum scientiae; quantum vero ad applicationem ad singularia opera, pertinet ad donum consilii.</P> 1275 enim donum est, ut dicitur Ephes. II. Cum igitur in Deum nullus
1258 <P TITLE="II-II q. 8 a. 6 ad 1"><A NAME="39126"><SPAN CLASS="ref">[39126] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod praedicta differentia quatuor donorum manifeste competit distinctioni eorum quae Gregorius ponit eis esse opposita. Hebetudo enim acuitati opponitur. Dicitur autem per similitudinem intellectus acutus quando potest penetrare ad intima eorum quae proponuntur. Unde hebetudo mentis est per quam mens ad intima penetrare non sufficit. Stultus autem dicitur ex hoc quod perverse iudicat circa communem finem vitae. Et ideo proprie opponitur sapientiae, quae facit rectum iudicium circa universalem causam. Ignorantia vero importat defectum mentis etiam circa quaecumque particularia. Et ideo opponitur scientiae, per quam homo habet rectum iudicium circa particulares causas, scilicet circa creaturas. Praecipitatio vero manifeste opponitur consilio, per quod homo ad actionem non procedit ante deliberationem rationis.</P> 1276 defectus scientiae cadat, videtur quod a principio cognitio
1259 <P TITLE="II-II q. 8 a. 6 ad 2"><A NAME="39127"><SPAN CLASS="ref">[39127] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod donum intellectus est circa prima principia cognitionis gratuitae, aliter tamen quam fides. Nam ad fidem pertinet eis assentire, ad donum vero intellectus pertinet penetrare mente ea quae dicuntur.</P> 1277 credibilium fuerit perfecta, et quod non creverit secundum
1260 <P TITLE="II-II q. 8 a. 6 ad 3"><A NAME="39128"><SPAN CLASS="ref">[39128] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod donum intellectus pertinet ad utramque cognitionem, scilicet speculativam et practicam, non quantum ad iudicium, sed quantum ad apprehensionem, ut capiantur ea quae dicuntur.</P> 1278 successionem temporum.</p>
1261 <BR> 1279 <p title="II-II q. 1 a. 7 arg. 3"><a name="38794"><span class=
1262 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 1280 "ref">[38794] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
1263 <P TITLE="II-II q. 8 a. 7 arg. 1"><A NAME="39129"><SPAN CLASS="ref">[39129] II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod dono intellectus non respondeat beatitudo sexta, scilicet, <I>beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt</I>. Munditia enim cordis maxime videtur pertinere ad affectum. Sed donum intellectus non pertinet ad affectum, sed magis ad vim intellectivam. Ergo praedicta beatitudo non respondet dono intellectus.</P> 1281 operatio gratiae non minus ordinate procedit quam operatio naturae.
1264 <P TITLE="II-II q. 8 a. 7 arg. 2"><A NAME="39130"><SPAN CLASS="ref">[39130] II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Act. XV dicitur, <I>fide purificans corda eorum</I>. Sed per purificationem cordis acquiritur munditia cordis. Ergo praedicta beatitudo magis pertinet ad virtutem fidei quam ad donum intellectus.</P> 1282 Sed natura semper initium sumit a perfectis ut Boetius dicit, in
1265 <P TITLE="II-II q. 8 a. 7 arg. 3"><A NAME="39131"><SPAN CLASS="ref">[39131] II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, dona spiritus sancti perficiunt hominem in praesenti vita. Sed visio Dei non pertinet ad vitam praesentem, ipsa enim beatos facit, ut supra habitum est. Ergo sexta beatitudo, continens Dei visionem, non pertinet ad donum intellectus.</P> 1283 libro de Consol. Ergo etiam videtur quod operatio gratiae a
1266 <P TITLE="II-II q. 8 a. 7 s. c."><A NAME="39132"><SPAN CLASS="ref">[39132] II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte, <I>sexta operatio spiritus sancti, quae est intellectus, convenit mundis corde, qui purgato oculo possunt videre quod oculus non vidit</I>.</P> 1284 perfectis initium sumpserit, ita quod illi qui primo tradiderunt
1267 <P TITLE="II-II q. 8 a. 7 co."><A NAME="39133"><SPAN CLASS="ref">[39133] II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod in sexta beatitudine, sicut et in aliis, duo continentur, unum per modum meriti, scilicet munditia cordis; aliud per modum praemii, scilicet visio Dei, ut supra dictum est. Et utrumque pertinet aliquo modo ad donum intellectus. Est enim duplex munditia. Una quidem praeambula et dispositiva ad Dei visionem, quae est depuratio affectus ab inordinatis affectionibus, et haec quidem munditia cordis fit per virtutes et dona quae pertinent ad vim appetitivam. Alia vero munditia cordis est quae est quasi completiva respectu visionis divinae, et haec quidem est munditia mentis depuratae a phantasmatibus et erroribus, ut scilicet ea quae de Deo proponuntur non accipiantur per modum corporalium phantasmatum, nec secundum haereticas perversitates. Et hanc munditiam facit donum intellectus. Similiter etiam duplex est Dei visio. Una quidem perfecta, per quam videtur Dei essentia. Alia vero imperfecta, per quam, etsi non videamus de Deo quid est, videmus tamen quid non est, et tanto in hac vita Deum perfectius cognoscimus quanto magis intelligimus eum excedere quidquid intellectu comprehenditur. Et utraque Dei visio pertinet ad donum intellectus, prima quidem ad donum intellectus consummatum, secundum quod erit in patria; secunda vero ad donum intellectus inchoatum, secundum quod habetur in via.</P> 1285 fidem perfectissime eam cognoverunt.</p>
1268 <P TITLE="II-II q. 8 a. 7 ad 1"><A NAME="39134"><SPAN CLASS="ref">[39134] II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta. Nam primae duae rationes procedunt de prima munditia. Tertia vero de perfecta Dei visione, dona autem et hic nos perficiunt secundum quandam inchoationem, et in futuro implebuntur, ut supra dictum est.</P> 1286 <p title="II-II q. 1 a. 7 arg. 4"><a name="38795"><span class=
1269 <BR> 1287 "ref">[38795] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea,
1270 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 1288 sicut per apostolos ad nos fides Christi pervenit, ita etiam in
1271 <P TITLE="II-II q. 8 a. 8 arg. 1"><A NAME="39135"><SPAN CLASS="ref">[39135] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod in fructibus fides non respondeat dono intellectus. Intellectus enim est fructus fidei, dicitur enim Isaiae VII, <I>nisi credideritis, non intelligetis</I>, secundum aliam litteram, ubi nos habemus, <I>si non credideritis, non permanebitis</I>. Non ergo fides est fructus intellectus.</P> 1289 veteri testamento per priores patres ad posteriores devenit
1272 <P TITLE="II-II q. 8 a. 8 arg. 2"><A NAME="39136"><SPAN CLASS="ref">[39136] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, prius non est fructus posterioris. Sed fides videtur esse prior intellectu, quia fides est fundamentum totius spiritualis aedificii, ut supra dictum est. Ergo fides non est fructus intellectus.</P> 1290 cognitio fidei, secundum illud Deut. XXXII, <i>interroga patrem
1273 <P TITLE="II-II q. 8 a. 8 arg. 3"><A NAME="39137"><SPAN CLASS="ref">[39137] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, plura sunt dona pertinentia ad intellectum quam pertinentia ad appetitum. Sed inter fructus ponitur tantum unum pertinens ad intellectum, scilicet fides, omnia vero alia pertinent ad appetitum. Ergo fides non magis videtur respondere intellectui quam sapientiae vel scientiae seu consilio.</P> 1291 tuum et annuntiabit tibi</i>. Sed apostoli plenissime fuerunt
1274 <P TITLE="II-II q. 8 a. 8 s. c."><A NAME="39138"><SPAN CLASS="ref">[39138] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod finis uniuscuiusque rei est fructus eius. Sed donum intellectus videtur principaliter ordinari ad certitudinem fidei, quae ponitur fructus, dicit enim Glossa, ad Gal. V, quod fides quae est fructus est de invisibilibus certitudo. Ergo in fructibus fides respondet dono intellectus.</P> 1292 instructi de mysteriis, acceperunt enim, <i>sicut tempore prius,
1275 <P TITLE="II-II q. 8 a. 8 co."><A NAME="39139"><SPAN CLASS="ref">[39139] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, cum de fructibus ageretur, fructus spiritus dicuntur quaedam ultima et delectabilia quae in nobis proveniunt ex virtute spiritus sancti. Ultimum autem delectabile habet rationem finis, qui est proprium obiectum voluntatis. Et ideo oportet quod id quod est ultimum et delectabile in voluntate sit quodammodo fructus omnium aliorum quae pertinent ad alias potentias. Secundum hoc ergo doni vel virtutis perficientis aliquam potentiam potest accipi duplex fructus, unus quidem pertinens ad suam potentiam; alius autem quasi ultimus, pertinens ad voluntatem. Et secundum hoc dicendum est quod dono intellectus respondet pro proprio fructu fides, idest fidei certitudo, sed pro ultimo fructu respondet ei gaudium, quod pertinet ad voluntatem.</P> 1293 ita et ceteris abundantius</i>, ut dicit Glossa, super illud Rom.
1276 <P TITLE="II-II q. 8 a. 8 ad 1"><A NAME="39140"><SPAN CLASS="ref">[39140] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod intellectus est fructus fidei quae est virtus. Sic autem non accipitur fides cum dicitur fructus, sed pro quadam certitudine fidei, ad quam homo pervenit per donum intellectus.</P> 1294 VIII, <i>nos ipsi primitias spiritus habentes</i>. Ergo videtur
1277 <P TITLE="II-II q. 8 a. 8 ad 2"><A NAME="39141"><SPAN CLASS="ref">[39141] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod fides non potest universaliter praecedere intellectum, non enim posset homo assentire credendo aliquibus propositis nisi ea aliqualiter intelligeret. Sed perfectio intellectus consequitur fidem quae est virtus, ad quam quidem intellectus perfectionem sequitur quaedam fidei certitudo.</P> 1295 quod cognitio credibilium non creverit per temporum
1278 <P TITLE="II-II q. 8 a. 8 ad 3"><A NAME="39142"><SPAN CLASS="ref">[39142] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod cognitionis practicae fructus non potest esse in ipsa, quia talis cognitio non scitur propter se, sed propter aliud. Sed cognitio speculativa habet fructum in seipsa, scilicet certitudinem eorum quorum est. Et ideo dono consilii, quod pertinet solum ad practicam cognitionem, non respondet aliquis fructus proprius. Donis autem sapientiae, intellectus et scientiae, quae possunt etiam ad speculativam cognitionem pertinere, respondet solum unus fructus, qui est certitudo significata nomine fidei. Plures autem fructus ponuntur pertinentes ad partem appetitivam, quia, sicut iam dictum est, ratio finis, quae importatur in nomine fructus, magis pertinet ad vim appetitivam quam intellectivam.</P> 1296 successionem.</p>
1279 <BR> 1297 <p title="II-II q. 1 a. 7 s. c."><a name="38796"><span class=
1280 <DIV CLASS="D">Quaestio 9</DIV> 1298 "ref">[38796] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra
1281 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1299 est quod Gregorius dicit, quod <i>secundum incrementa temporum
1282 <P TITLE="II-II q. 9 pr."><A NAME="39143"><SPAN CLASS="ref">[39143] II&ordf;-IIae q. 9 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de dono scientiae. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum scientia sit donum. Secundo, utrum sit circa divina. Tertio, utrum sit speculativa vel practica. Quarto, quae beatitudo ei respondeat.</P> 1300 crevit scientia sanctorum patrum, et quanto viciniores adventui
1283 <BR> 1301 salvatoris fuerunt, tanto sacramenta salutis plenius
1284 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1302 perceperunt</i>.</p>
1285 <P TITLE="II-II q. 9 a. 1 arg. 1"><A NAME="39144"><SPAN CLASS="ref">[39144] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod scientia non sit donum. Dona enim spiritus sancti naturalem facultatem excedunt. Sed scientia importat effectum quendam naturalis rationis, dicit enim philosophus, in I Poster., quod demonstratio est syllogismus faciens scire. Ergo scientia non est donum spiritus sancti.</P> 1303 <p title="II-II q. 1 a. 7 co."><a name="38797"><span class=
1286 <P TITLE="II-II q. 9 a. 1 arg. 2"><A NAME="39145"><SPAN CLASS="ref">[39145] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, dona spiritus sancti sunt communia omnibus sanctis, ut supra dictum est. Sed Augustinus, XIV de Trin., dicit quod <I>scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide</I>. Ergo scientia non est donum.</P> 1304 "ref">[38797] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 co.</span></a> Respondeo
1287 <P TITLE="II-II q. 9 a. 1 arg. 3"><A NAME="39146"><SPAN CLASS="ref">[39146] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, donum est perfectius virtute, ut supra dictum est. Ergo unum donum sufficit ad perfectionem unius virtutis. Sed virtuti fidei respondet donum intellectus, ut supra dictum est. Ergo non respondet ei donum scientiae. Nec apparet cui alii virtuti respondeat. Ergo, cum dona sint perfectiones virtutum, ut supra dictum est, videtur quod scientia non sit donum.</P> 1305 dicendum quod ita se habent in doctrina fidei articuli fidei sicut
1288 <P TITLE="II-II q. 9 a. 1 s. c."><A NAME="39147"><SPAN CLASS="ref">[39147] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Isaiae XI computatur inter septem dona.</P> 1306 principia per se nota in doctrina quae per rationem naturalem
1289 <P TITLE="II-II q. 9 a. 1 co."><A NAME="39148"><SPAN CLASS="ref">[39148] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod gratia est perfectior quam natura, unde non deficit in his in quibus homo per naturam perfici potest. Cum autem homo per naturalem rationem assentit secundum intellectum alicui veritati, dupliciter perficitur circa veritatem illam, primo quidem, quia capit eam; secundo, quia de ea certum iudicium habet. Et ideo ad hoc quod intellectus humanus perfecte assentiat veritati fidei duo requiruntur. Quorum unum est quod sane capiat ea quae proponuntur, quod pertinet ad donum intellectus, ut supra dictum est. Aliud autem est ut habeat certum et rectum iudicium de eis, discernendo scilicet credenda non credendis. Et ad hoc necessarium est donum scientiae.</P> 1307 habetur. In quibus principiis ordo quidam invenitur, ut quaedam in
1290 <P TITLE="II-II q. 9 a. 1 ad 1"><A NAME="39149"><SPAN CLASS="ref">[39149] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod certitudo cognitionis in diversis naturis invenitur diversimode, secundum diversam conditionem uniuscuiusque naturae. Nam homo consequitur certum iudicium de veritate per discursum rationis, et ideo scientia humana ex ratione demonstrativa acquiritur. Sed in Deo est certum iudicium veritatis absque omni discursu per simplicem intuitum, ut in primo dictum est, et ideo divina scientia non est discursiva vel ratiocinativa, sed absoluta et simplex. Cui similis est scientia quae ponitur donum spiritus sancti, cum sit quaedam participativa similitudo ipsius.</P> 1308 aliis implicite contineantur, sicut omnia principia reducuntur ad
1291 <P TITLE="II-II q. 9 a. 1 ad 2"><A NAME="39150"><SPAN CLASS="ref">[39150] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod circa credenda duplex scientia potest haberi. Una quidem per quam homo scit quid credere debeat, discernens credenda a non credendis, et secundum hoc scientia est donum, et convenit omnibus sanctis. Alia vero est scientia circa credenda per quam homo non solum scit quid credi debeat, sed etiam scit fidem manifestare et alios ad credendum inducere et contradictores revincere. Et ista scientia ponitur inter gratias gratis datas, quae non datur omnibus, sed quibusdam. Unde Augustinus, post verba inducta, subiungit, <I>aliud est scire tantummodo quid homo credere debeat, aliud scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur et contra impios defendatur</I>.</P> 1309 hoc sicut ad primum, <i>impossibile est simul affirmare et
1292 <P TITLE="II-II q. 9 a. 1 ad 3"><A NAME="39151"><SPAN CLASS="ref">[39151] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod dona sunt perfectiora virtutibus moralibus et intellectualibus. Non sunt autem perfectiora virtutibus theologicis, sed magis omnia dona ad perfectionem theologicarum virtutum ordinantur sicut ad finem. Et ideo non est inconveniens si diversa dona ad unam virtutem theologicam ordinantur.</P> 1310 negare</i>, ut patet per philosophum, in IV Metaphys. Et similiter
1293 <BR> 1311 omnes articuli implicite continentur in aliquibus primis
1294 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1312 credibilibus, scilicet ut credatur Deus esse et providentiam habere
1295 <P TITLE="II-II q. 9 a. 2 arg. 1"><A NAME="39152"><SPAN CLASS="ref">[39152] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod scientiae donum sit circa res divinas. Dicit enim Augustinus, XIV de Trin., quod per scientiam, gignitur fides, nutritur et roboratur. Sed fides est de rebus divinis, quia obiectum fidei est veritas prima, ut supra habitum est. Ergo et donum scientiae est de rebus divinis.</P> 1313 circa hominum salutem, secundum illud ad Heb. XI, <i>accedentem ad
1296 <P TITLE="II-II q. 9 a. 2 arg. 2"><A NAME="39153"><SPAN CLASS="ref">[39153] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, donum scientiae est dignius quam scientia acquisita. Sed aliqua scientia acquisita est circa res divinas, sicut scientia metaphysicae. Ergo multo magis donum scientiae est circa res divinas.</P> 1314 Deum oportet credere quia est, et quod inquirentibus se remunerator
1297 <P TITLE="II-II q. 9 a. 2 arg. 3"><A NAME="39154"><SPAN CLASS="ref">[39154] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut dicitur Rom. I, <I>invisibilia Dei per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur</I>. Si igitur est scientia circa res creatas, videtur quod etiam sit circa res divinas.</P> 1315 sit</i>. In esse enim divino includuntur omnia quae credimus in Deo
1298 <P TITLE="II-II q. 9 a. 2 s. c."><A NAME="39155"><SPAN CLASS="ref">[39155] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus, XIV de Trin., dicit, <I>rerum divinarum scientia proprie sapientia nuncupetur, humanarum autem proprie scientiae nomen obtineat</I>.</P> 1316 aeternaliter existere, in quibus nostra beatitudo consistit, in
1299 <P TITLE="II-II q. 9 a. 2 co."><A NAME="39156"><SPAN CLASS="ref">[39156] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod certum iudicium de re aliqua maxime datur ex sua causa. Et ideo secundum ordinem causarum oportet esse ordinem iudiciorum, sicut enim causa prima est causa secundae, ita per causam primam iudicatur de causa secunda. De causa autem prima non potest iudicari per aliam causam. Et ideo iudicium quod fit per causam primam est primum et perfectissimum. In his autem in quibus aliquid est perfectissimum, nomen commune generis appropriatur his quae deficiunt a perfectissimo, ipsi autem perfectissimo adaptatur aliud speciale nomen, ut patet in logicis. Nam in genere convertibilium illud quod significat quod quid est, speciali nomine definitio vocatur, quae autem ab hoc deficiunt convertibilia existentia nomen commune sibi retinent, scilicet quod propria dicuntur. Quia igitur nomen scientiae importat quandam certitudinem iudicii, ut dictum est; si quidem certitudo iudicii fit per altissimam causam, habet speciale nomen, quod est sapientia, dicitur enim sapiens in unoquoque genere qui novit altissimam causam illius generis, per quam potest de omnibus iudicare. Simpliciter autem sapiens dicitur qui novit altissimam causam simpliciter, scilicet Deum. Et ideo cognitio divinarum rerum vocatur sapientia. Cognitio vero rerum humanarum vocatur scientia, quasi communi nomine importante certitudinem iudicii appropriato ad iudicium quod fit per causas secundas. Et ideo, sic accipiendo scientiae nomen, ponitur donum distinctum a dono sapientiae. Unde donum scientiae est solum circa res humanas, vel circa res creatas.</P> 1317 fide autem providentiae includuntur omnia quae temporaliter a Deo
1300 <P TITLE="II-II q. 9 a. 2 ad 1"><A NAME="39157"><SPAN CLASS="ref">[39157] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, licet ea de quibus est fides sint res divinae et aeternae, tamen ipsa fides est quoddam temporale in animo credentis. Et ideo scire quid credendum sit pertinet ad donum scientiae. Scire autem ipsas res creditas secundum seipsas per quandam unionem ad ipsas pertinet ad donum sapientiae. Unde donum sapientiae magis respondet caritati, quae unit mentem hominis Deo.</P> 1318 dispensantur ad hominum salutem, quae sunt via in beatitudinem. Et
1301 <P TITLE="II-II q. 9 a. 2 ad 2"><A NAME="39158"><SPAN CLASS="ref">[39158] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ratio illa procedit secundum quod nomen scientiae communiter sumitur. Sic autem scientia non ponitur speciale donum, sed secundum quod restringitur ad iudicium quod fit per res creatas.</P> 1319 per hunc etiam modum aliorum subsequentium articulorum quidam in
1302 <P TITLE="II-II q. 9 a. 2 ad 3"><A NAME="39159"><SPAN CLASS="ref">[39159] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut supra dictum est, quilibet cognoscitivus habitus formaliter quidem respicit medium per quod aliquid cognoscitur, materialiter autem id quod per medium cognoscitur. Et quia id quod est formale potius est, ideo illae scientiae quae ex principiis mathematicis concludunt circa materiam naturalem, magis cum mathematicis connumerantur, utpote eis similiores, licet quantum ad materiam magis conveniant cum naturali, et propter hoc dicitur in II Physic. quod sunt magis naturales. Et ideo, cum homo per res creatas Deum cognoscit, magis videtur hoc pertinere ad scientiam, ad quam pertinet formaliter, quam ad sapientiam, ad quam pertinet materialiter. Et e converso, cum secundum res divinas iudicamus de rebus creatis, magis hoc ad sapientiam quam ad scientiam pertinet.</P> 1320 aliis continentur, sicut in fide redemptionis humanae implicite
1303 <BR> 1321 continetur et incarnatio Christi et eius passio et omnia huiusmodi.
1304 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1322 Sic igitur dicendum est quod, quantum ad substantiam articulorum
1305 <P TITLE="II-II q. 9 a. 3 arg. 1"><A NAME="39160"><SPAN CLASS="ref">[39160] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod scientia quae ponitur donum sit scientia practica. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod <I>actio qua exterioribus rebus utimur scientiae deputatur</I>. Sed scientia cui deputatur actio est practica. Ergo scientia quae est donum est scientia practica.</P> 1323 fidei, non est factum eorum augmentum per temporum successionem,
1306 <P TITLE="II-II q. 9 a. 3 arg. 2"><A NAME="39161"><SPAN CLASS="ref">[39161] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Gregorius dicit, in I Moral., <I>nulla est scientia si utilitatem pietatis non habet, et valde inutilis est pietas si scientiae discretione caret</I>. Ex quo habetur quod scientia dirigit pietatem. Sed hoc non potest competere scientiae speculativae. Ergo scientia quae est donum non est speculativa, sed practica.</P> 1324 quia quaecumque posteriores crediderunt continebantur in fide
1307 <P TITLE="II-II q. 9 a. 3 arg. 3"><A NAME="39162"><SPAN CLASS="ref">[39162] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, dona spiritus sancti non habentur nisi a iustis, ut supra habitum est. Sed scientia speculativa potest haberi etiam ab iniustis, secundum illud Iac. ult., <I>scienti bonum et non facienti, peccatum est illi</I>. Ergo scientia quae est donum non est speculativa, sed practica.</P> 1325 praecedentium patrum, licet implicite. Sed quantum ad
1308 <P TITLE="II-II q. 9 a. 3 s. c."><A NAME="39163"><SPAN CLASS="ref">[39163] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius dicit, in I Moral., <I>scientia in die suo convivium parat, quia in ventre mentis ignorantiae ieiunium superat</I>. Sed ignorantia non tollitur totaliter nisi per utramque scientiam, scilicet et speculativam et practicam. Ergo scientia quae est donum est et speculativa et practica.</P> 1326 explicationem, crevit numerus articulorum, quia quaedam explicite
1309 <P TITLE="II-II q. 9 a. 3 co."><A NAME="39164"><SPAN CLASS="ref">[39164] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, donum scientiae ordinatur, sicut et donum intellectus, ad certitudinem fidei. Fides autem primo et principaliter in speculatione consistit, inquantum scilicet inhaeret primae veritati. Sed quia prima veritas est etiam ultimus finis, propter quem operamur, inde etiam est quod fides ad operationem se extendit, secundum illud Gal. V, <I>fides per dilectionem operatur</I>. Unde etiam oportet quod donum scientiae primo quidem et principaliter respiciat speculationem, inquantum scilicet homo scit quid fide tenere debeat. Secundario autem se extendit etiam ad operationem, secundum quod per scientiam credibilium, et eorum quae ad credibilia consequuntur, dirigimur in agendis.</P> 1327 cognita sunt a posterioribus quae a prioribus non cognoscebantur
1310 <P TITLE="II-II q. 9 a. 3 ad 1"><A NAME="39165"><SPAN CLASS="ref">[39165] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de dono scientiae secundum quod se extendit ad operationem, attribuitur enim ei actio, sed non sola nec primo. Et hoc etiam modo dirigit pietatem.</P> 1328 explicite. Unde dominus Moysi dicit, Exod. VI, <i>ego sum Deus
1311 <P TITLE="II-II q. 9 a. 3 ad 2"><A NAME="39166"><SPAN CLASS="ref">[39166] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Unde patet solutio ad secundum.</P> 1329 Abraham, Deus Isaac, Deus Iacob, et nomen meum Adonai non indicavi
1312 <P TITLE="II-II q. 9 a. 3 ad 3"><A NAME="39167"><SPAN CLASS="ref">[39167] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut dictum est de dono intellectus quod non quicumque intelligit habet donum intellectus, sed qui intelligit quasi ex habitu gratiae; ita etiam de dono scientiae est intelligendum quod illi soli donum scientiae habeant qui ex infusione gratiae certum iudicium habent circa credenda et agenda, quod in nullo deviat a rectitudine iustitiae. Et haec est scientia sanctorum, de qua dicitur Sap. X, <I>iustum deduxit dominus per vias rectas et dedit illi scientiam sanctorum</I>.</P> 1330 eis</i>. Et David dicit, <i>super senes intellexi</i>. Et apostolus
1313 <BR> 1331 dicit, ad Ephes. III, <i>aliis generationibus non est agnitum
1314 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1332 mysterium Christi sicut nunc revelatum est sanctis apostolis eius
1315 <P TITLE="II-II q. 9 a. 4 arg. 1"><A NAME="39168"><SPAN CLASS="ref">[39168] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod scientiae non respondeat tertia beatitudo, scilicet, <I>beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur</I>. Sicut enim malum est causa tristitiae et luctus, ita etiam bonum est causa laetitiae. Sed per scientiam principalius manifestantur bona quam mala, quae per bona cognoscuntur, rectum enim est iudex sui ipsius et obliqui, ut dicitur in I de anima. Ergo praedicta beatitudo non convenienter respondet scientiae.</P> 1333 et prophetis</i>.</p>
1316 <P TITLE="II-II q. 9 a. 4 arg. 2"><A NAME="39169"><SPAN CLASS="ref">[39169] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, consideratio veritatis est actus scientiae. Sed in consideratione veritatis non est tristitia, sed magis gaudium, dicitur enim Sap. VIII, <I>non habet amaritudinem conversatio illius, nec taedium convictus illius, sed laetitiam et gaudium</I>. Ergo praedicta beatitudo non convenienter respondet dono scientiae.</P> 1334 <p title="II-II q. 1 a. 7 ad 1"><a name="38798"><span class=
1317 <P TITLE="II-II q. 9 a. 4 arg. 3"><A NAME="39170"><SPAN CLASS="ref">[39170] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, donum scientiae prius consistit in speculatione quam in operatione. Sed secundum quod consistit in speculatione, non respondet sibi luctus, quia intellectus speculativus nihil dicit de imitabili et fugiendo, ut dicitur in III de anima; neque dicit aliquid laetum et triste. Ergo praedicta beatitudo non convenienter ponitur respondere dono scientiae.</P> 1335 "ref">[38798] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum
1318 <P TITLE="II-II q. 9 a. 4 s. c."><A NAME="39171"><SPAN CLASS="ref">[39171] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte, <I>scientia convenit lugentibus, qui didicerunt quibus malis vincti sunt, quae quasi bona petierunt</I>.</P> 1336 ergo dicendum quod semper fuerunt eadem speranda apud omnes. Quia
1319 <P TITLE="II-II q. 9 a. 4 co."><A NAME="39172"><SPAN CLASS="ref">[39172] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ad scientiam proprie pertinet rectum iudicium creaturarum. Creaturae autem sunt ex quibus homo occasionaliter a Deo avertitur, secundum illud Sap. XIV, <I>creaturae factae sunt in odium, et in muscipulam pedibus insipientium</I>, qui scilicet rectum iudicium de his non habent, dum aestimant in eis esse perfectum bonum; unde in eis finem constituendo, peccant et verum bonum perdunt. Et hoc damnum homini innotescit per rectum iudicium de creaturis, quod habetur per donum scientiae. Et ideo beatitudo luctus ponitur respondere dono scientiae.</P> 1337 tamen ad haec speranda homines non pervenerunt nisi per Christum,
1320 <P TITLE="II-II q. 9 a. 4 ad 1"><A NAME="39173"><SPAN CLASS="ref">[39173] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod bona creata non excitant spirituale gaudium nisi quatenus referuntur ad bonum divinum, ex quo proprie consurgit gaudium spirituale. Et ideo directe quidem spiritualis pax, et gaudium consequens, respondet dono sapientiae. Dono autem scientiae respondet quidem primo luctus de praeteritis erratis; et consequenter consolatio, dum homo per rectum iudicium scientiae creaturas ordinat in bonum divinum. Et ideo in hac beatitudine ponitur luctus pro merito, et consolatio consequens pro praemio. Quae quidem inchoatur in hac vita, perficitur autem in futura.</P> 1338 quanto a Christo fuerunt remotiores secundum tempus, tanto a
1321 <P TITLE="II-II q. 9 a. 4 ad 2"><A NAME="39174"><SPAN CLASS="ref">[39174] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod de ipsa consideratione veritatis homo gaudet, sed de re circa quam considerat veritatem potest tristari quandoque. Et secundum hoc luctus scientiae attribuitur.</P> 1339 consecutione sperandorum longinquiores, unde apostolus dicit, ad
1322 <P TITLE="II-II q. 9 a. 4 ad 3"><A NAME="39175"><SPAN CLASS="ref">[39175] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod scientiae secundum quod in speculatione consistit, non respondet beatitudo aliqua, quia beatitudo hominis non consistit in consideratione creaturarum, sed in contemplatione Dei. Sed aliqualiter beatitudo hominis consistit in debito usu creaturarum et ordinata affectione circa ipsas, et hoc dico quantum ad beatitudinem viae. Et ideo scientiae non attribuitur aliqua beatitudo pertinens ad contemplationem; sed intellectui et sapientiae, quae sunt circa divina.</P> 1340 Heb. XI, <i>iuxta fidem defuncti sunt omnes isti, non acceptis
1323 <BR> 1341 repromissionibus, sed a longe eas respicientes</i>. Quanto autem
1324 <DIV CLASS="D">Quaestio 10</DIV> 1342 aliquid a longinquioribus videtur, tanto minus distincte videtur.
1325 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1343 Et ideo bona speranda distinctius cognoverunt qui fuerunt adventui
1326 <P TITLE="II-II q. 10 pr."><A NAME="39176"><SPAN CLASS="ref">[39176] II&ordf;-IIae q. 10 pr. </SPAN></A>Consequenter considerandum est de vitiis oppositis. Et primo, de infidelitate, quae opponitur fidei; secundo, de blasphemia, quae opponitur confessioni; tertio, de ignorantia et hebetudine, quae opponuntur scientiae et intellectui. Circa primum, considerandum est de infidelitate in communi; secundo, de haeresi, tertio, de apostasia a fide. Circa primum quaeruntur duodecim. Primo, utrum infidelitas sit peccatum. Secundo, in quo sit sicut in subiecto. Tertio, utrum sit maximum peccatorum. Quarto, utrum omnis actio infidelium sit peccatum. Quinto, de speciebus infidelitatis. Sexto, de comparatione earum ad invicem. Septimo, utrum cum infidelibus sit disputandum de fide. Octavo, utrum sint cogendi ad fidem. Nono, utrum sit eis communicandum. Decimo, utrum possint Christianis fidelibus praeesse. Undecimo, utrum ritus infidelium sint tolerandi. Duodecimo, utrum pueri infidelium sint invitis parentibus baptizandi.</P> 1344 Christi vicini.</p>
1327 <BR> 1345 <p title="II-II q. 1 a. 7 ad 2"><a name="38799"><span class=
1328 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1346 "ref">[38799] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
1329 <P TITLE="II-II q. 10 a. 1 arg. 1"><A NAME="39177"><SPAN CLASS="ref">[39177] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod infidelitas non sit peccatum. Omne enim peccatum est contra naturam, ut patet per Damascenum, in II libro. Sed infidelitas non videtur esse contra naturam, dicit enim Augustinus, in libro de Praed. Sanct., quod <I>posse habere fidem, sicut posse habere caritatem, naturae est hominum, habere autem fidem, quemadmodum habere caritatem, gratiae est fidelium</I>. Ergo non habere fidem, quod est infidelem esse, non est peccatum.</P> 1347 dicendum quod profectus cognitionis dupliciter contingit. Uno modo,
1330 <P TITLE="II-II q. 10 a. 1 arg. 2"><A NAME="39178"><SPAN CLASS="ref">[39178] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nullus peccat in eo quod vitare non potest, quia omne peccatum est voluntarium. Sed non est in potestate hominis quod infidelitatem vitet, quam vitare non potest nisi fidem habendo, dicit enim apostolus, ad Rom. X, <I>quomodo credent ei quem non audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante?</I> Ergo infidelitas non videtur esse peccatum.</P> 1348 ex parte docentis, qui in cognitione proficit, sive unus sive
1331 <P TITLE="II-II q. 10 a. 1 arg. 3"><A NAME="39179"><SPAN CLASS="ref">[39179] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut supra dictum est, sunt septem vitia capitalia, ad quae omnia peccata reducuntur. Sub nullo autem horum videtur contineri infidelitas. Ergo infidelitas non est peccatum.</P> 1349 plures, per temporum successionem. Et ista est ratio augmenti in
1332 <P TITLE="II-II q. 10 a. 1 s. c."><A NAME="39180"><SPAN CLASS="ref">[39180] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, virtuti contrariatur vitium. Sed fides est virtus, cui contrariatur infidelitas. Ergo infidelitas est peccatum.</P> 1350 scientiis per rationem humanam inventis. Alio modo, ex parte
1333 <P TITLE="II-II q. 10 a. 1 co."><A NAME="39181"><SPAN CLASS="ref">[39181] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod infidelitas dupliciter accipi potest. Uno modo, secundum puram negationem, ut dicatur infidelis ex hoc solo quod non habet fidem. Alio modo potest intelligi infidelitas secundum contrarietatem ad fidem, quia scilicet aliquis repugnat auditui fidei, vel etiam contemnit ipsam, secundum illud Isaiae LIII, <I>quis credidit auditui nostro?</I> Et in hoc proprie perficitur ratio infidelitatis. Et secundum hoc infidelitas est peccatum. Si autem accipiatur infidelitas secundum negationem puram, sicut in illis qui nihil audierunt de fide, non habet rationem peccati, sed magis poenae, quia talis ignorantia divinorum ex peccato primi parentis est consecuta. Qui autem sic sunt infideles damnantur quidem propter alia peccata, quae sine fide remitti non possunt, non autem damnantur propter infidelitatis peccatum. Unde dominus dicit, Ioan. XV, <I>si non venissem, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent</I>, quod exponens Augustinus dicit quod <I>loquitur de illo peccato quo non crediderunt in Christum</I>.</P> 1351 addiscentis, sicut magister qui novit totam artem non statim a
1334 <P TITLE="II-II q. 10 a. 1 ad 1"><A NAME="39182"><SPAN CLASS="ref">[39182] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod habere fidem non est in natura humana, sed in natura humana est ut mens hominis non repugnet interiori instinctui et exteriori veritatis praedicationi. Unde infidelitas secundum hoc est contra naturam.</P> 1352 principio tradit eam discipulo, quia capere non posset, sed
1335 <P TITLE="II-II q. 10 a. 1 ad 2"><A NAME="39183"><SPAN CLASS="ref">[39183] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ratio illa procedit de infidelitate secundum quod importat simplicem negationem.</P> 1353 paulatim, condescendens eius capacitati. Et hac ratione profecerunt
1336 <P TITLE="II-II q. 10 a. 1 ad 3"><A NAME="39184"><SPAN CLASS="ref">[39184] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod infidelitas secundum quod est peccatum, oritur ex superbia, ex qua contingit quod homo intellectum suum non vult subiicere regulis fidei et sano intellectui patrum. Unde Gregorius dicit, XXXI Moral., quod <I>ex inani gloria oriuntur novitatum praesumptiones</I>. Quamvis posset dici quod, sicut virtutes theologicae non reducuntur ad virtutes cardinales, sed sunt priores eis; ita etiam vitia opposita virtutibus theologicis non reducuntur ad vitia capitalia.</P> 1354 homines in cognitione fidei per temporum successionem. Unde
1337 <BR> 1355 apostolus, ad Gal. III, comparat statum veteris testamenti
1338 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1356 pueritiae.</p>
1339 <P TITLE="II-II q. 10 a. 2 arg. 1"><A NAME="39185"><SPAN CLASS="ref">[39185] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod infidelitas non sit in intellectu sicut in subiecto. Omne enim peccatum in voluntate est, ut Augustinus dicit, in libro de duabus Anim. Sed infidelitas est quoddam peccatum, ut dictum est. Ergo infidelitas est in voluntate, non in intellectu.</P> 1357 <p title="II-II q. 1 a. 7 ad 3"><a name="38800"><span class=
1340 <P TITLE="II-II q. 10 a. 2 arg. 2"><A NAME="39186"><SPAN CLASS="ref">[39186] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, infidelitas habet rationem peccati ex eo quod praedicatio fidei contemnitur. Sed contemptus ad voluntatem pertinet. Ergo infidelitas est in voluntate.</P> 1358 "ref">[38800] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
1341 <P TITLE="II-II q. 10 a. 2 arg. 3"><A NAME="39187"><SPAN CLASS="ref">[39187] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, II ad Cor. XI, super illud, <I>ipse Satanas transfigurat se in Angelum lucis</I>, dicit Glossa quod, <I>si Angelus malus se bonum fingat, etiam si credatur bonus, non est error periculosus aut morbidus, si facit vel dicit quae bonis Angelis congruunt</I>. Cuius ratio esse videtur propter rectitudinem voluntatis eius qui ei inhaeret intendens bono Angelo adhaerere. Ergo totum peccatum infidelitatis esse videtur in perversa voluntate. Non ergo est in intellectu sicut in subiecto.</P> 1359 dicendum quod ad generationem naturalem duae causae praeexiguntur,
1342 <P TITLE="II-II q. 10 a. 2 s. c."><A NAME="39188"><SPAN CLASS="ref">[39188] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra, contraria sunt in eodem subiecto. Sed fides, cui contrariatur infidelitas, est in intellectu sicut in subiecto. Ergo et infidelitas in intellectu est.</P> 1360 scilicet agens et materia. Secundum igitur ordinem causae agentis,
1343 <P TITLE="II-II q. 10 a. 2 co."><A NAME="39189"><SPAN CLASS="ref">[39189] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum dicitur esse in illa potentia quae est principium actus peccati. Actus autem peccati potest habere duplex principium. Unum quidem primum et universale, quod imperat omnes actus peccatorum, et hoc principium est voluntas, quia omne peccatum est voluntarium. Aliud autem principium actus peccati est proprium et proximum, quod elicit peccati actum, sicut concupiscibilis est principium gulae et luxuriae, et secundum hoc gula et luxuria dicuntur esse in concupiscibili. Dissentire autem, qui est proprius actus infidelitatis, est actus intellectus, sed moti a voluntate, sicut et assentire. Et ideo infidelitas, sicut et fides, est quidem in intellectu sicut in proximo subiecto, in voluntate autem sicut in primo motivo. Et hoc modo dicitur omne peccatum esse in voluntate.</P> 1361 naturaliter prius est quod est perfectius, et sic natura a
1344 <P TITLE="II-II q. 10 a. 2 ad 1"><A NAME="39190"><SPAN CLASS="ref">[39190] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Unde patet responsio ad primum.</P> 1362 perfectis sumit exordium, quia imperfecta non ducuntur ad
1345 <P TITLE="II-II q. 10 a. 2 ad 2"><A NAME="39191"><SPAN CLASS="ref">[39191] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod contemptus voluntatis causat dissensum intellectus, in quo perficitur ratio infidelitatis. Unde causa infidelitatis est in voluntate, sed ipsa infidelitas est in intellectu.</P> 1363 perfectionem nisi per aliqua perfecta praeexistentia. Secundum vero
1346 <P TITLE="II-II q. 10 a. 2 ad 3"><A NAME="39192"><SPAN CLASS="ref">[39192] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ille qui credit malum Angelum esse bonum non dissentit ab eo quod est fidei, quia <I>sensus corporis fallitur, mens vero non removetur a vera rectaque sententia</I>, ut ibidem dicit Glossa. Sed si aliquis Satanae adhaereret cum incipit ad sua ducere, idest ad mala et falsa, tunc non careret peccato, ut ibidem dicitur.</P> 1364 ordinem causae materialis, prius est quod est imperfectius, et
1347 <BR> 1365 secundum hoc natura procedit ab imperfecto ad perfectum. In
1348 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1366 manifestatione autem fidei Deus est sicut agens, qui habet
1349 <P TITLE="II-II q. 10 a. 3 arg. 1"><A NAME="39193"><SPAN CLASS="ref">[39193] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod infidelitas non sit maximum peccatorum. Dicit enim Augustinus, et habetur V, qu. I, <I>utrum Catholicum pessimis moribus alicui haeretico in cuius vita, praeter id quod haereticus est, non inveniunt homines quod reprehendant, praeponere debeamus, non audeo praecipitare sententiam</I>. Sed haereticus est infidelis. Ergo non est simpliciter dicendum quod infidelitas sit maximum peccatorum.</P> 1367 perfectam scientiam ab aeterno, homo autem est sicut materia
1350 <P TITLE="II-II q. 10 a. 3 arg. 2"><A NAME="39194"><SPAN CLASS="ref">[39194] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud quod diminuit vel excusat peccatum non videtur esse maximum peccatum. Sed infidelitas excusat vel diminuit peccatum, dicit enim apostolus, I ad Tim. I, <I>prius fui blasphemus et persecutor et contumeliosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate</I>. Ergo infidelitas non est maximum peccatum.</P> 1368 recipiens influxum Dei agentis. Et ideo oportuit quod ab
1351 <P TITLE="II-II q. 10 a. 3 arg. 3"><A NAME="39195"><SPAN CLASS="ref">[39195] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, maiori peccato debetur maior poena, secundum illud Deut. XXV, <I>pro mensura peccati erit et plagarum modus</I>. Sed maior poena debetur fidelibus peccantibus quam infidelibus, secundum illud ad Heb. X, <I>quanto magis putatis deteriora mereri supplicia qui filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti pollutum duxerit, in quo sanctificatus est?</I> Ergo infidelitas non est maximum peccatum.</P> 1369 imperfectis ad perfectum procederet cognitio fidei in hominibus. Et
1352 <P TITLE="II-II q. 10 a. 3 s. c."><A NAME="39196"><SPAN CLASS="ref">[39196] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, exponens illud Ioan. XV, <I>si non venissem, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent, magnum, inquit, quoddam peccatum sub generali nomine vult intelligi. Hoc enim est peccatum, scilicet infidelitatis, quo tenentur cuncta peccata</I>. Infidelitas ergo est maximum omnium peccatorum.</P> 1370 licet in hominibus quidam se habuerint per modum causae agentis,
1353 <P TITLE="II-II q. 10 a. 3 co."><A NAME="39197"><SPAN CLASS="ref">[39197] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod omne peccatum formaliter consistit in aversione a Deo, ut supra dictum est. Unde tanto aliquod peccatum est gravius quanto per ipsum homo magis a Deo separatur. Per infidelitatem autem maxime homo a Deo elongatur, quia nec veram Dei cognitionem habet; per falsam autem cognitionem ipsius non appropinquat ei, sed magis ab eo elongatur. Nec potest esse quod quantum ad quid Deum cognoscat qui falsam opinionem de ipso habet, quia id quod ipse opinatur non est Deus. Unde manifestum est quod peccatum infidelitatis est maius omnibus peccatis quae contingunt in perversitate morum. Secus autem est de peccatis quae opponuntur aliis virtutibus theologicis, ut infra dicetur.</P> 1371 quia fuerunt fidei doctores; tamen <i>manifestatio spiritus datur
1354 <P TITLE="II-II q. 10 a. 3 ad 1"><A NAME="39198"><SPAN CLASS="ref">[39198] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod nihil prohibet peccatum quod est gravius secundum suum genus esse minus grave secundum aliquas circumstantias. Et propter hoc Augustinus noluit praecipitare sententiam de malo Catholico et haeretico alias non peccante, quia peccatum haeretici, etsi sit gravius ex genere, potest tamen ex aliqua circumstantia alleviari; et e converso peccatum Catholici ex aliqua circumstantia aggravari.</P> 1372 talibus ad utilitatem communem</i>, ut dicitur I ad Cor. XII. Et
1355 <P TITLE="II-II q. 10 a. 3 ad 2"><A NAME="39199"><SPAN CLASS="ref">[39199] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod infidelitas habet et ignorantiam adiunctam, et habet renisum ad ea quae sunt fidei, et ex hac parte habet rationem peccati gravissimi. Ex parte autem ignorantiae habet aliquam rationem excusationis, et maxime quando aliquis ex malitia non peccat, sicut fuit in apostolo.</P> 1373 ideo tantum dabatur patribus qui erant instructores fidei de
1356 <P TITLE="II-II q. 10 a. 3 ad 3"><A NAME="39200"><SPAN CLASS="ref">[39200] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod infidelis pro peccato infidelitatis gravius punitur quam alius peccator pro quocumque alio peccato, considerato peccati genere. Sed pro alio peccato, puta pro adulterio, si committatur a fideli et ab infideli, ceteris paribus, gravius peccat fidelis quam infidelis, tum propter notitiam veritatis ex fide; tum etiam propter sacramenta fidei quibus est imbutus, quibus peccando contumeliam facit.</P> 1374 cognitione fidei, quantum oportebat pro tempore illo populo tradi
1357 <BR> 1375 vel nude vel in figura.</p>
1358 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1376 <p title="II-II q. 1 a. 7 ad 4"><a name="38801"><span class=
1359 <P TITLE="II-II q. 10 a. 4 arg. 1"><A NAME="39201"><SPAN CLASS="ref">[39201] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod quaelibet actio infidelis sit peccatum. Quia super illud Rom. XIV, <I>omne quod non est ex fide peccatum est</I>, dicit Glossa, <I>omnis infidelium vita est peccatum</I>. Sed ad vitam infidelium pertinet omne quod agunt. Ergo omnis actio infidelis est peccatum.</P> 1377 "ref">[38801] II&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum
1360 <P TITLE="II-II q. 10 a. 4 arg. 2"><A NAME="39202"><SPAN CLASS="ref">[39202] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, fides intentionem dirigit. Sed nullum bonum potest esse quod non est ex intentione recta. Ergo in infidelibus nulla actio potest esse bona.</P> 1378 dicendum quod ultima consummatio gratiae facta est per Christum,
1361 <P TITLE="II-II q. 10 a. 4 arg. 3"><A NAME="39203"><SPAN CLASS="ref">[39203] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, corrupto priori, corrumpuntur posteriora. Sed actus fidei praecedit actus omnium virtutum. Ergo, cum in infidelibus non sit actus fidei, nullum bonum opus facere possunt, sed in omni actu suo peccant.</P> 1379 unde et tempus eius dicitur tempus plenitudinis, ad Gal. IV. Et
1362 <P TITLE="II-II q. 10 a. 4 s. c."><A NAME="39204"><SPAN CLASS="ref">[39204] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Cornelio adhuc infideli existenti dictum est quod acceptae erant Deo eleemosynae eius. Ergo non omnis actio infidelis est peccatum, sed aliqua actio eius est bona.</P> 1380 ideo illi qui fuerunt propinquiores Christo vel ante, sicut Ioannes
1363 <P TITLE="II-II q. 10 a. 4 co."><A NAME="39205"><SPAN CLASS="ref">[39205] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum mortale tollit gratiam gratum facientem, non autem totaliter corrumpit bonum naturae. Unde, cum infidelitas sit quoddam mortale peccatum, infideles quidem gratia carent, remanet tamen in eis aliquod bonum naturae. Unde manifestum est quod infideles non possunt operari opera bona quae sunt ex gratia, scilicet opera meritoria, tamen opera bona ad quae sufficit bonum naturae aliqualiter operari possunt. Unde non oportet quod in omni suo opere peccent, sed quandocumque aliquod opus operantur ex infidelitate, tunc peccant. Sicut enim habens fidem potest aliquod peccatum committere in actu quem non refert ad fidei finem, vel venialiter vel etiam mortaliter peccando; ita etiam infidelis potest aliquem actum bonum facere in eo quod non refert ad finem infidelitatis.</P> 1381 Baptista, vel post, sicut apostoli, plenius mysteria fidei
1364 <P TITLE="II-II q. 10 a. 4 ad 1"><A NAME="39206"><SPAN CLASS="ref">[39206] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod verbum illud est intelligendum vel quia vita infidelium non potest esse sine peccato, cum peccata sine fide non tollantur. Vel quia quidquid agunt ex infidelitate peccatum est. Unde ibi subditur, <I>quia omnis infideliter vivens vel agens vehementer peccat</I>.</P> 1382 cognoverunt. Quia et circa statum hominis hoc videmus, quod
1365 <P TITLE="II-II q. 10 a. 4 ad 2"><A NAME="39207"><SPAN CLASS="ref">[39207] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod fides dirigit intentionem respectu finis ultimi supernaturalis. Sed lumen etiam naturalis rationis potest dirigere intentionem respectu alicuius boni connaturalis.</P> 1383 perfectio est in iuventute, et tanto habet homo perfectiorem statum
1366 <P TITLE="II-II q. 10 a. 4 ad 3"><A NAME="39208"><SPAN CLASS="ref">[39208] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod per infidelitatem non corrumpitur totaliter in infidelibus ratio naturalis, quin remaneat in eis aliqua veri cognitio, per quam possunt facere aliquod opus de genere bonorum. De Cornelio tamen sciendum est quod infidelis non erat, alioquin eius operatio accepta non fuisset Deo, cui sine fide nullus potest placere. Habebat autem fidem implicitam, nondum manifestata Evangelii veritate. Unde ut eum in fide plene instrueret, mittitur ad eum Petrus.</P> 1384 vel ante vel post, quanto est iuventuti propinquior.</p>
1367 <BR> 1385 <br />
1368 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 1386 <div class="E">Articulus 8</div>
1369 <P TITLE="II-II q. 10 a. 5 arg. 1"><A NAME="39209"><SPAN CLASS="ref">[39209] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod non sint plures infidelitatis species. Cum enim fides et infidelitas sint contraria, oportet quod sint circa idem. Sed formale obiectum fidei est veritas prima, a qua habet unitatem, licet multa materialiter credat. Ergo etiam obiectum infidelitatis est veritas prima, ea vero quae discredit infidelis materialiter se habent in infidelitate. Sed differentia secundum speciem non attenditur secundum principia materialia, sed secundum principia formalia. Ergo infidelitatis non sunt diversae species secundum diversitatem eorum in quibus infideles errant.</P> 1387 <p title="II-II q. 1 a. 8 arg. 1"><a name="38802"><span class=
1370 <P TITLE="II-II q. 10 a. 5 arg. 2"><A NAME="39210"><SPAN CLASS="ref">[39210] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, infinitis modis potest aliquis a veritate fidei deviare. Si igitur secundum diversitates errorum diversae species infidelitatis assignentur, videtur sequi quod sint infinitae infidelitatis species. Et ita huiusmodi species non sunt considerandae.</P> 1388 "ref">[38802] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum
1371 <P TITLE="II-II q. 10 a. 5 arg. 3"><A NAME="39211"><SPAN CLASS="ref">[39211] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, idem non invenitur in diversis speciebus. Sed contingit aliquem esse infidelem ex eo quod errat circa diversa. Ergo diversitas errorum non facit diversas species infidelitatis. Sic igitur infidelitatis non sunt plures species.</P> 1389 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter articuli fidei
1372 <P TITLE="II-II q. 10 a. 5 s. c."><A NAME="39212"><SPAN CLASS="ref">[39212] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod unicuique virtuti opponuntur plures species vitiorum, bonum enim contingit uno modo, malum vero multipliciter, ut patet per Dionysium, IV cap. de Div. Nom., et per philosophum, in II Ethic. Sed fides est una virtus. Ergo ei opponuntur plures infidelitatis species.</P> 1390 enumerentur. Ea enim quae possunt ratione demonstrativa sciri non
1373 <P TITLE="II-II q. 10 a. 5 co."><A NAME="39213"><SPAN CLASS="ref">[39213] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod quaelibet virtus consistit in hoc quod attingat regulam aliquam cognitionis vel operationis humanae, ut supra dictum est. Attingere autem regulam est uno modo circa unam materiam, sed a regula deviare contingit multipliciter. Et ideo uni virtuti multa vitia opponuntur. Diversitas autem vitiorum quae unicuique virtuti opponitur potest considerari dupliciter. Uno modo, secundum diversam habitudinem ad virtutem. Et secundum hoc determinatae sunt quaedam species vitiorum quae opponuntur virtuti, sicut virtuti morali opponitur unum vitium secundum excessum ad virtutem, et aliud vitium secundum defectum a virtute. Alio modo potest considerari diversitas vitiorum oppositorum uni virtuti secundum corruptionem diversorum quae ad virtutem requiruntur. Et secundum hoc uni virtuti, puta temperantiae vel fortitudini, opponuntur infinita vitia, secundum quod infinitis modis contingit diversas circumstantias virtutis corrumpi, ut a rectitudine virtutis recedatur. Unde et Pythagorici malum posuerunt infinitum. Sic ergo dicendum est quod, si infidelitas attendatur secundum comparationem ad fidem, diversae sunt infidelitatis species et numero determinatae. Cum enim peccatum infidelitatis consistat in renitendo fidei, hoc potest contingere dupliciter. Quia aut renititur fidei nondum susceptae, et talis est infidelitas Paganorum sive gentilium. Aut renititur fidei Christianae susceptae, vel in figura, et sic est infidelitas Iudaeorum; vel in ipsa manifestatione veritatis, et sic est infidelitas haereticorum. Unde in generali possunt assignari tres praedictae species infidelitatis. Si vero distinguantur infidelitatis species secundum errorem in diversis quae ad fidem pertinent, sic non sunt determinatae infidelitatis species, possunt enim errores in infinitum multiplicari, ut patet per Augustinum, in libro de haeresibus.</P> 1391 pertinent ad fidem ut apud omnes sint credibilia, sicut supra
1374 <P TITLE="II-II q. 10 a. 5 ad 1"><A NAME="39214"><SPAN CLASS="ref">[39214] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod formalis ratio alicuius peccati potest accipi dupliciter. Uno modo, secundum intentionem peccantis, et sic id ad quod convertitur peccans est formale obiectum peccati; et ex hoc diversificantur eius species. Alio modo, secundum rationem mali, et sic illud bonum a quo receditur est formale obiectum peccati; sed ex hac parte peccatum non habet speciem, immo privatio est speciei. Sic igitur dicendum est quod infidelitatis obiectum est veritas prima sicut a qua recedit, sed formale eius obiectum sicut ad quod convertitur est sententia falsa quam sequitur; et ex hac parte eius species diversificantur. Unde sicut caritas est una, quae inhaeret summo bono, sunt autem diversa vitia caritati opposita, quae per conversionem ad diversa bona temporalia recedunt ab uno summo bono, et iterum secundum diversas habitudines inordinatas ad Deum; ita etiam fides est una virtus, ex hoc quod adhaeret uni primae veritati; sed infidelitatis species sunt multae, ex hoc quod infideles diversas falsas sententias sequuntur.</P> 1392 dictum est. Sed Deum esse unum potest esse scitum per
1375 <P TITLE="II-II q. 10 a. 5 ad 2"><A NAME="39215"><SPAN CLASS="ref">[39215] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod obiectio illa procedit de distinctione specierum infidelitatis secundum diversa in quibus erratur.</P> 1393 demonstrationem, unde et philosophus hoc in XII Metaphys. probat,
1376 <P TITLE="II-II q. 10 a. 5 ad 3"><A NAME="39216"><SPAN CLASS="ref">[39216] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod sicut fides est una quia multa credit in ordine ad unum, ita infidelitas potest esse una, etiam si in multis erret, inquantum omnia habent ordinem ad unum. Nihil tamen prohibet hominem diversis infidelitatis speciebus errare, sicut etiam potest unus homo diversis vitiis subiacere et diversis corporalibus morbis.</P> 1394 et multi alii philosophi ad hoc demonstrationes induxerunt. Ergo
1377 <BR> 1395 Deum esse unum non debet poni unus articulus fidei.</p>
1378 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 1396 <p title="II-II q. 1 a. 8 arg. 2"><a name="38803"><span class=
1379 <P TITLE="II-II q. 10 a. 6 arg. 1"><A NAME="39217"><SPAN CLASS="ref">[39217] II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod infidelitas gentilium sive Paganorum sit gravior ceteris. Sicut enim corporalis morbus tanto est gravior quanto saluti principalioris membri contrariatur, ita peccatum tanto videtur esse gravius quanto contrariatur ei quod est principalius in virtute. Sed principalius in fide est fides unitatis divinae, a qua deficiunt gentiles, multitudinem deorum credentes. Ergo eorum infidelitas est gravissima.</P> 1397 "ref">[38803] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
1380 <P TITLE="II-II q. 10 a. 6 arg. 2"><A NAME="39218"><SPAN CLASS="ref">[39218] II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, inter haereticos tanto haeresis aliquorum detestabilior est quanto in pluribus et principalioribus veritati fidei contradicunt, sicut haeresis Arii, qui separavit divinitatem, detestabilior fuit quam haeresis Nestorii, qui separavit humanitatem Christi a persona filii Dei. Sed gentiles in pluribus et principalioribus recedunt a fide quam Iudaei et haeretici, quia omnino nihil de fide recipiunt. Ergo eorum infidelitas est gravissima.</P> 1398 sicut de necessitate fidei est quod credamus Deum omnipotentem, ita
1381 <P TITLE="II-II q. 10 a. 6 arg. 3"><A NAME="39219"><SPAN CLASS="ref">[39219] II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, omne bonum est diminutivum mali. Sed aliquod bonum est in Iudaeis, quia confitentur vetus testamentum esse a Deo. Bonum etiam est in haereticis, quia venerantur novum testamentum. Ergo minus peccant quam gentiles, qui utrumque testamentum detestantur.</P> 1399 etiam quod credamus eum omnia scientem et omnibus providentem; et
1382 <P TITLE="II-II q. 10 a. 6 s. c."><A NAME="39220"><SPAN CLASS="ref">[39220] II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur II Pet. II, <I>melius erat illis non cognoscere viam iustitiae quam post cognitam retrorsum converti</I>. Sed gentiles non cognoverunt viam iustitiae, haeretici autem et Iudaei aliqualiter cognoscentes deseruerunt. Ergo eorum peccatum est gravius.</P> 1400 circa utrumque eorum aliqui erraverunt. Debuit ergo inter articulos
1383 <P TITLE="II-II q. 10 a. 6 co."><A NAME="39221"><SPAN CLASS="ref">[39221] II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod in infidelitate, sicut dictum est, duo possunt considerari. Quorum unum est comparatio eius ad fidem. Et ex hac parte aliquis gravius contra fidem peccat qui fidei renititur quam suscepit quam qui renititur fidei nondum susceptae, sicut gravius peccat qui non implet quod promisit quam si non impleat quod nunquam promisit. Et secundum hoc infidelitas haereticorum, qui profitentur fidem Evangelii et ei renituntur corrumpentes ipsam, gravius peccant quam Iudaei, qui fidem Evangelii nunquam susceperunt. Sed quia susceperunt eius figuram in veteri lege, quam male interpretantes corrumpunt, ideo etiam ipsorum infidelitas est gravius peccatum quam infidelitas gentilium, qui nullo modo fidem Evangelii susceperunt. Aliud quod in infidelitate consideratur est corruptio eorum quae ad fidem pertinent. Et secundum hoc, cum in pluribus errent gentiles quam Iudaei, et Iudaei quam haeretici, gravior est infidelitas gentilium quam Iudaeorum, et Iudaeorum quam haereticorum, nisi forte quorundam, puta Manichaeorum, qui etiam circa credibilia plus errant quam gentiles. Harum tamen duarum gravitatum prima praeponderat secundae quantum ad rationem culpae. Quia infidelitas habet rationem culpae, ut supra dictum est, magis ex hoc quod renititur fidei quam ex hoc quod non habet ea quae fidei sunt, hoc enim videtur, ut dictum est, magis ad rationem poenae pertinere unde, simpliciter loquendo, infidelitas haereticorum est pessima.</P> 1401 fidei fieri mentio de sapientia et providentia divina, sicut et de
1384 <P TITLE="II-II q. 10 a. 6 ad arg."><A NAME="39222"><SPAN CLASS="ref">[39222] II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 ad arg. </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta.</P> 1402 omnipotentia.</p>
1385 <BR> 1403 <p title="II-II q. 1 a. 8 arg. 3"><a name="38804"><span class=
1386 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 1404 "ref">[38804] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
1387 <P TITLE="II-II q. 10 a. 7 arg. 1"><A NAME="39223"><SPAN CLASS="ref">[39223] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod non sit cum infidelibus publice disputandum. Dicit enim apostolus, II ad Tim. II, <I>noli verbis contendere, ad nihilum enim utile est nisi ad subversionem audientium</I>. Sed disputatio publica cum infidelibus fieri non potest sine contentione verborum. Ergo non est publice disputandum cum infidelibus.</P> 1405 eadem est notitia patris et filii, secundum illud Ioan. XIV, <i>qui
1388 <P TITLE="II-II q. 10 a. 7 arg. 2"><A NAME="39224"><SPAN CLASS="ref">[39224] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, lex Marciani Augusti, per canones confirmata, sic dicit, <I>iniuriam facit iudicio religiosissimae synodi, si quis semel iudicata ac recte disposita revolvere et publice disputare contendit</I>. Sed omnia quae ad fidem pertinent sunt per sacra Concilia determinata. Ergo graviter peccat, iniuriam synodo faciens, si quis de his quae sunt fidei publice disputare praesumat.</P> 1406 videt me videt et patrem</i>. Ergo unus tantum articulus debet esse
1389 <P TITLE="II-II q. 10 a. 7 arg. 3"><A NAME="39225"><SPAN CLASS="ref">[39225] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, disputatio argumentis aliquibus agitur. Sed argumentum est ratio rei dubiae faciens fidem. Ea autem quae sunt fidei, cum sint certissima, non sunt in dubitationem adducenda. Ergo de his quae sunt fidei non est publice disputandum.</P> 1407 de patre et filio; et, eadem ratione, de spiritu sancto.</p>
1390 <P TITLE="II-II q. 10 a. 7 s. c."><A NAME="39226"><SPAN CLASS="ref">[39226] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Act. IX dicitur quod <I>Saulus invalescebat et confundebat Iudaeos; et quod loquebatur gentibus et disputabat cum Graecis</I>.</P> 1408 <p title="II-II q. 1 a. 8 arg. 4"><a name="38805"><span class=
1391 <P TITLE="II-II q. 10 a. 7 co."><A NAME="39227"><SPAN CLASS="ref">[39227] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod in disputatione fidei duo sunt consideranda, unum quidem ex parte disputantis; aliud autem ex parte audientium. Ex parte quidem disputantis est consideranda intentio. Si enim disputet tanquam de fide dubitans, et veritatem fidei pro certo non supponens, sed argumentis experiri intendens, procul dubio peccat, tanquam dubius in fide et infidelis. Si autem disputet aliquis de fide ad confutandum errores, vel etiam ad exercitium, laudabile est. Ex parte vero audientium considerandum est utrum illi qui disputationem audiunt sint instructi et firmi in fide, aut simplices et in fide titubantes. Et coram quidem sapientibus in fide firmis nullum periculum est disputare de fide. Sed circa simplices est distinguendum. Quia aut sunt sollicitati sive pulsati ab infidelibus, puta Iudaeis vel haereticis sive Paganis, nitentibus corrumpere in eis fidem, aut omnino non sunt sollicitati super hoc, sicut in terris in quibus non sunt infideles. In primo casu necessarium est publice disputare de fide, dummodo inveniantur aliqui ad hoc sufficientes et idonei, qui errores confutare possint. Per hoc enim simplices in fide firmabuntur; et tolletur infidelibus decipiendi facultas; et ipsa taciturnitas eorum qui resistere deberent pervertentibus fidei veritatem esset erroris confirmatio. Unde Gregorius, in II Pastoral., <I>sicut incauta locutio in errorem pertrahit, ita indiscretum silentium eos qui erudiri poterant in errore derelinquit</I>. In secundo vero casu periculosum est publice disputare de fide coram simplicibus; quorum fides ex hoc est firmior quod nihil diversum audierunt ab eo quod credunt. Et ideo non expedit eis ut verba infidelium audiant disceptantium contra fidem.</P> 1409 "ref">[38805] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea,
1392 <P TITLE="II-II q. 10 a. 7 ad 1"><A NAME="39228"><SPAN CLASS="ref">[39228] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod apostolus non prohibet totaliter disputationem, sed inordinatam, quae magis fit contentione verborum quam firmitate sententiarum.</P> 1410 persona patris non est minor quam filii et spiritus sancti. Sed
1393 <P TITLE="II-II q. 10 a. 7 ad 2"><A NAME="39229"><SPAN CLASS="ref">[39229] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod lex illa prohibet publicam disputationem de fide quae procedit ex dubitatione fidei, non autem illam quae est ad fidei conservationem.</P> 1411 plures articuli ponuntur circa personam spiritus sancti, et
1394 <P TITLE="II-II q. 10 a. 7 ad 3"><A NAME="39230"><SPAN CLASS="ref">[39230] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod non debet disputari de his quae sunt fidei quasi de eis dubitando, sed propter veritatem manifestandam et errores confutandos. Oportet enim ad fidei confirmationem aliquando cum infidelibus disputare, quandoque quidem defendendo fidem, secundum illud I Pet. III, <I>parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem de ea quae est in vobis spe et fide</I>; quandoque autem ad convincendos errantes, secundum illud ad Tit. I, <I>ut sit potens exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt arguere</I>.</P> 1412 similiter circa personam filii. Ergo plures articuli debent poni
1395 <BR> 1413 circa personam patris.</p>
1396 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 1414 <p title="II-II q. 1 a. 8 arg. 5"><a name="38806"><span class=
1397 <P TITLE="II-II q. 10 a. 8 arg. 1"><A NAME="39231"><SPAN CLASS="ref">[39231] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod infideles nullo modo compellendi sint ad fidem. Dicitur enim Matth. XIII quod servi patrisfamilias in cuius agro erant zizania seminata quaesierunt ab eo, <I>vis imus et colligimus ea? Et ipse respondit, non, ne forte, colligentes zizania, eradicetis simul cum eis triticum</I>. Ubi dicit Chrysostomus, <I>haec dixit dominus prohibens occisiones fieri. Nec enim oportet interficere haereticos, quia si eos occideritis, necesse est multos sanctorum simul subverti</I>. Ergo videtur quod pari ratione nec aliqui infideles sint ad fidem cogendi.</P> 1415 "ref">[38806] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 5</span></a> Praeterea,
1398 <P TITLE="II-II q. 10 a. 8 arg. 2"><A NAME="39232"><SPAN CLASS="ref">[39232] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in decretis, dist. XLV, sic dicitur, <I>de Iudaeis praecepit sancta synodus nemini deinceps ad credendum vim inferre</I>. Ergo pari ratione nec alii infideles sunt ad fidem cogendi.</P> 1416 sicuti personae patris et personae spiritus sancti aliquid
1399 <P TITLE="II-II q. 10 a. 8 arg. 3"><A NAME="39233"><SPAN CLASS="ref">[39233] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus dicit quod cetera potest homo nolens, credere nonnisi volens. Sed voluntas cogi non potest. Ergo videtur quod infideles non sint ad fidem cogendi.</P> 1417 appropriatur, ita et personae filii secundum divinitatem. Sed in
1400 <P TITLE="II-II q. 10 a. 8 arg. 4"><A NAME="39234"><SPAN CLASS="ref">[39234] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, Ezech. XVIII dicitur ex persona Dei, <I>nolo mortem peccatoris</I>. Sed nos debemus voluntatem nostram conformare divinae, ut supra dictum est. Ergo etiam nos non debemus velle quod infideles occidantur.</P> 1418 articulis ponitur aliquod opus appropriatum patri, scilicet opus
1401 <P TITLE="II-II q. 10 a. 8 s. c."><A NAME="39235"><SPAN CLASS="ref">[39235] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Luc. XIV, <I>exi in vias et saepes et compelle intrare, ut impleatur domus mea</I>. Sed homines in domum Dei, idest in Ecclesiam, intrant per fidem. Ergo aliqui sunt compellendi ad fidem.</P> 1419 creationis; et similiter aliquod opus appropriatum spiritui sancto,
1402 <P TITLE="II-II q. 10 a. 8 co."><A NAME="39236"><SPAN CLASS="ref">[39236] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod infidelium quidam sunt qui nunquam susceperunt fidem, sicut gentiles et Iudaei. Et tales nullo modo sunt ad fidem compellendi, ut ipsi credant, quia credere voluntatis est. Sunt tamen compellendi a fidelibus, si facultas adsit, ut fidem non impediant vel blasphemiis, vel malis persuasionibus, vel etiam apertis persecutionibus. Et propter hoc fideles Christi frequenter contra infideles bellum movent, non quidem ut eos ad credendum cogant (quia si etiam eos vicissent et captivos haberent, in eorum libertate relinquerent an credere vellent), sed propter hoc ut eos compellant ne fidem Christi impediant. Alii vero sunt infideles qui quandoque fidem susceperunt et eam profitentur, sicut haeretici vel quicumque apostatae. Et tales sunt etiam corporaliter compellendi ut impleant quod promiserunt et teneant quod semel susceperunt.</P> 1420 scilicet quod locutus est per prophetas. Ergo etiam inter articulos
1403 <P TITLE="II-II q. 10 a. 8 ad 1"><A NAME="39237"><SPAN CLASS="ref">[39237] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod per illam auctoritatem quidam intellexerunt esse prohibitam non quidem excommunicationem haereticorum, sed eorum occisionem, ut patet per auctoritatem Chrysostomi inductam. Et Augustinus, ad Vincentium, de se dicit, <I>haec primitus mea sententia erat, neminem ad unitatem Christi esse cogendum, verbo esse agendum, disputatione pugnandum. Sed haec opinio mea non contradicentium verbis, sed demonstrantium superatur exemplis. Legum enim terror ita profuit ut multi dicant, gratias domino, qui vincula nostra dirupit</I>. Quod ergo dominus dicit, <I>sinite utraque crescere usque ad messem</I>, qualiter intelligendum sit apparet ex hoc quod subditur, <I>ne forte, colligentes zizania, eradicetis simul cum eis et triticum</I>. Ubi satis ostendit, sicut Augustinus dicit (contra Epist. Parmen.), <I>cum metus iste non subest, idest quando ita cuiusque crimen notum est et omnibus execrabile apparet ut vel nullos prorsus, vel non tales habeat defensores per quos possit schisma contingere, non dormiat severitas disciplinae</I>.</P> 1421 fidei debet aliquod opus appropriari filio secundum
1404 <P TITLE="II-II q. 10 a. 8 ad 2"><A NAME="39238"><SPAN CLASS="ref">[39238] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Iudaei, si nullo modo susceperunt fidem, non sunt cogendi ad fidem. Si autem susceperunt fidem, <I>oportet ut fidem necessitate cogantur retinere</I>, sicut in eodem capitulo dicitur.</P> 1422 divinitatem.</p>
1405 <P TITLE="II-II q. 10 a. 8 ad 3"><A NAME="39239"><SPAN CLASS="ref">[39239] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut vovere est voluntatis, reddere autem est necessitatis, ita accipere fidem est voluntatis, sed tenere iam acceptam est necessitatis. Et ideo haeretici sunt compellendi ut fidem teneant. Dicit enim Augustinus, ad Bonifacium comitem, <I>ubi est quod isti clamare consueverunt, liberum est credere vel non credere, cui vim Christus intulit? Agnoscant in Paulo prius cogentem Christum et postea docentem</I>.</P> 1423 <p title="II-II q. 1 a. 8 arg. 6"><a name="38807"><span class=
1406 <P TITLE="II-II q. 10 a. 8 ad 4"><A NAME="39240"><SPAN CLASS="ref">[39240] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, sicut in eadem epistola Augustinus dicit, <I>nullus nostrum vult aliquem haereticum perire. Sed aliter non meruit habere pacem domus David, nisi Absalom filius eius in bello quod contra patrem gerebat fuisset extinctus. Sic Ecclesia Catholica, si aliquorum perditione ceteros colligit, dolorem materni sanat cordis tantorum liberatione populorum</I>.</P> 1424 "ref">[38807] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 6</span></a> Praeterea,
1407 <BR> 1425 sacramentum Eucharistiae specialem habet difficultatem prae multis
1408 <DIV CLASS="E">Articulus 9</DIV> 1426 articulis. Ergo de ea debuit poni specialis articulus. Non videtur
1409 <P TITLE="II-II q. 10 a. 9 arg. 1"><A NAME="39241"><SPAN CLASS="ref">[39241] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 arg. 1 </SPAN></A>Ad nonum sic proceditur. Videtur quod cum infidelibus possit communicari. Dicit enim apostolus, I ad Cor. X, <I>si quis vocat vos infidelium ad coenam, et vultis ire, omne quod vobis apponitur manducate</I>. Et Chrysostomus dicit, <I>ad mensam Paganorum si volueris ire, sine ulla prohibitione permittimus</I>. Sed ad coenam alicuius ire est ei communicare. Ergo licet infidelibus communicare.</P> 1427 ergo quod articuli sufficienter enumerentur.</p>
1410 <P TITLE="II-II q. 10 a. 9 arg. 2"><A NAME="39242"><SPAN CLASS="ref">[39242] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, apostolus dicit, I ad Cor. V, <I>quid mihi est de his qui foris sunt iudicare?</I> Foris autem sunt infideles. Cum igitur per iudicium Ecclesiae aliquorum communio fidelibus inhibeatur, videtur quod non sit inhibendum fidelibus cum infidelibus communicare.</P> 1428 <p title="II-II q. 1 a. 8 s. c."><a name="38808"><span class=
1411 <P TITLE="II-II q. 10 a. 9 arg. 3"><A NAME="39243"><SPAN CLASS="ref">[39243] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, dominus non potest uti servo nisi ei communicando saltem verbo, quia dominus movet servum per imperium. Sed Christiani possunt habere servos infideles, vel Iudaeos vel etiam Paganos sive Saracenos. Ergo possunt licite cum eis communicare.</P> 1429 "ref">[38808] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 s. c.</span></a> Sed in
1412 <P TITLE="II-II q. 10 a. 9 s. c."><A NAME="39244"><SPAN CLASS="ref">[39244] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Deut. VII, <I>non inibis cum eis foedus, nec misereberis eorum, neque sociabis cum eis connubia</I>. Et super illud Lev. XV, <I>mulier quae redeunte mense</I> etc., dicit Glossa, <I>sic oportet ab idololatria abstinere ut nec idololatras nec eorum discipulos contingamus, nec cum eis communionem habeamus</I>.</P> 1430 contrarium est auctoritas Ecclesiae sic enumerantis.</p>
1413 <P TITLE="II-II q. 10 a. 9 co."><A NAME="39245"><SPAN CLASS="ref">[39245] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod communio alicuius personae interdicitur fidelibus dupliciter, uno modo, in poenam illius cui communio fidelium subtrahitur; alio modo, ad cautelam eorum quibus interdicitur ne alii communicent. Et utraque causa ex verbis apostoli accipi potest, I ad Cor. V. Nam postquam sententiam excommunicationis protulit, subdit pro ratione, <I>nescitis quia modicum fermentum totam massam corrumpit?</I> Et postea rationem subdit ex parte poenae per iudicium Ecclesiae illatae, cum dicit, <I>nonne de his qui intus sunt vos iudicatis?</I> Primo igitur modo non interdicit Ecclesia fidelibus communionem infidelium qui nullo modo fidem Christianam receperunt, scilicet Paganorum vel Iudaeorum, quia non habet de eis iudicare spirituali iudicio, sed temporali, in casu cum, inter Christianos commorantes, aliquam culpam committunt et per fideles temporaliter puniuntur. Sed isto modo, scilicet in poenam, interdicit Ecclesia fidelibus communionem illorum infidelium qui a fide suscepta deviant, vel corrumpendo fidem, sicut haeretici, vel etiam totaliter a fide recedendo, sicut apostatae. In utrosque enim horum excommunicationis sententiam profert Ecclesia. Sed quantum ad secundum modum, videtur esse distinguendum secundum diversas conditiones personarum et negotiorum et temporum. Si enim aliqui fuerint firmi in fide, ita quod ex communione eorum cum infidelibus conversio infidelium magis sperari possit quam fidelium a fide aversio; non sunt prohibendi infidelibus communicare qui fidem non susceperunt, scilicet Paganis vel Iudaeis, et maxime si necessitas urgeat. Si autem sint simplices et infirmi in fide, de quorum subversione probabiliter timeri possit, prohibendi sunt ab infidelium communione, et praecipue ne magnam familiaritatem cum eis habeant, vel absque necessitate eis communicent.</P> 1431 <p title="II-II q. 1 a. 8 co."><a name="38809"><span class=
1414 <P TITLE="II-II q. 10 a. 9 ad 1"><A NAME="39246"><SPAN CLASS="ref">[39246] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod dominus illud praecipit de illis gentibus quarum terram ingressuri erant Iudaei, qui erant proni ad idololatriam, et ideo timendum erat ne per continuam conversationem cum eis alienarentur a fide. Et ideo ibidem subditur, <I>quia seducet filium tuum ne sequatur me</I>.</P> 1432 "ref">[38809] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 co.</span></a> Respondeo
1415 <P TITLE="II-II q. 10 a. 9 ad 2"><A NAME="39247"><SPAN CLASS="ref">[39247] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Ecclesia in infideles non habet iudicium quoad poenam spiritualem eis infligendam. Habet tamen iudicium super aliquos infideles quoad temporalem poenam infligendam, ad quod pertinet quod Ecclesia aliquando, propter aliquas speciales culpas, subtrahit aliquibus infidelibus communionem fidelium.</P> 1433 dicendum quod, sicut dictum est, illa per se pertinent ad fidem
1416 <P TITLE="II-II q. 10 a. 9 ad 3"><A NAME="39248"><SPAN CLASS="ref">[39248] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod magis est probabile quod servus, qui regitur imperio domini, convertatur ad fidem domini fidelis, quam e converso. Et ideo non est prohibitum quin fideles habeant servos infideles. Si tamen domino periculum immineret ex communione talis servi, deberet eum a se abiicere, secundum illud mandatum domini, Matth. V et XVIII, <I>si pes tuus scandalizaverit te, abscinde eum et proiice abs te</I>.</P> 1434 quorum visione in vita aeterna perfruemur, et per quae ducemur in
1417 <BR> 1435 vitam aeternam. Duo autem nobis ibi videnda proponuntur, scilicet
1418 <DIV CLASS="E">Articulus 10</DIV> 1436 occultum divinitatis, cuius visio nos beatos facit; et mysterium
1419 <P TITLE="II-II q. 10 a. 10 arg. 1"><A NAME="39249"><SPAN CLASS="ref">[39249] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 arg. 1 </SPAN></A>Ad decimum sic proceditur. Videtur quod infideles possint habere praelationem vel dominium supra fideles. Dicit enim apostolus, I ad Tim. VI, <I>quicumque sunt sub iugo servi dominos suos omni honore dignos arbitrentur</I>, et quod loquatur de infidelibus patet per hoc quod subdit, <I>qui autem fideles habent dominos non contemnant</I>. Et I Pet. II dicitur, <I>servi, subditi estote in omni timore dominis, non tantum bonis et modestis, sed etiam dyscolis</I>. Non autem hoc praeciperetur per apostolicam doctrinam nisi infideles possent fidelibus praeesse. Ergo videtur quod infideles possint praeesse fidelibus.</P> 1437 humanitatis Christi, per quem <i>in gloriam filiorum Dei accessum
1420 <P TITLE="II-II q. 10 a. 10 arg. 2"><A NAME="39250"><SPAN CLASS="ref">[39250] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quicumque sunt de familia alicuius principis subsunt ei. Sed fideles aliqui erant de familiis infidelium principum, unde dicitur ad Philipp. IV, <I>salutant vos omnes sancti, maxime autem qui de Caesaris domo sunt</I>, scilicet Neronis, qui infidelis erat. Ergo infideles possunt fidelibus praeesse.</P> 1438 habemus</i>, ut dicitur ad Rom. V. Unde dicitur Ioan. XVII, <i>haec
1421 <P TITLE="II-II q. 10 a. 10 arg. 3"><A NAME="39251"><SPAN CLASS="ref">[39251] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut philosophus dicit, in I Polit., servus est instrumentum domini in his quae ad humanam vitam pertinent, sicut et minister artificis est instrumentum artificis in his quae pertinent ad operationem artis. Sed in talibus potest fidelis infideli subiici, possunt enim fideles infidelium coloni esse. Ergo infideles possunt fidelibus praefici etiam quantum ad dominium.</P> 1439 est vita aeterna, ut cognoscant te, Deum verum, et quem misisti
1422 <P TITLE="II-II q. 10 a. 10 s. c."><A NAME="39252"><SPAN CLASS="ref">[39252] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod ad eum qui praeest pertinet habere iudicium super eos quibus praeest. Sed infideles non possunt iudicare de fidelibus, dicit enim apostolus, I ad Cor. VI, <I>audet aliquis vestrum, habens negotium adversus alterum, iudicari apud iniquos, idest infideles, et non apud sanctos?</I> Ergo videtur quod infideles fidelibus praeesse non possint.</P> 1440 Iesum Christum</i>. Et ideo prima distinctio credibilium est quod
1423 <P TITLE="II-II q. 10 a. 10 co."><A NAME="39253"><SPAN CLASS="ref">[39253] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod circa hoc dupliciter loqui possumus. Uno modo, de dominio vel praelatione infidelium super fideles de novo instituenda. Et hoc nullo modo permitti debet. Cedit enim hoc in scandalum et in periculum fidei, de facili enim illi qui subiiciuntur aliorum iurisdictioni immutari possunt ab eis quibus subsunt ut sequantur eorum imperium, nisi illi qui subsunt fuerint magnae virtutis. Et similiter infideles contemnunt fidem si fidelium defectus cognoscant. Et ideo apostolus prohibuit quod fideles non contendant iudicio coram iudice infideli. Et ideo nullo modo permittit Ecclesia quod infideles acquirant dominium super fideles, vel qualitercumque eis praeficiantur in aliquo officio. Alio modo possumus loqui de dominio vel praelatione iam praeexistenti. Ubi considerandum est quod dominium et praelatio introducta sunt ex iure humano, distinctio autem fidelium et infidelium est ex iure divino. Ius autem divinum, quod est ex gratia, non tollit ius humanum, quod est ex naturali ratione. Et ideo distinctio fidelium et infidelium, secundum se considerata, non tollit dominium et praelationem infidelium supra fideles. Potest tamen iuste per sententiam vel ordinationem Ecclesiae, auctoritatem Dei habentis, tale ius dominii vel praelationis tolli, quia infideles merito suae infidelitatis merentur potestatem amittere super fideles, qui transferuntur in filios Dei sed hoc quidem Ecclesia quandoque facit, quandoque autem non facit. In illis enim infidelibus qui etiam temporali subiectione subiiciuntur Ecclesiae et membris eius, hoc ius Ecclesiae statuit, ut servus Iudaeorum, statim factus Christianus, a servitute liberetur, nullo pretio dato, si fuerit vernaculus, idest in servitute natus; et similiter si, infidelis existens, fuerit emptus ad servitium. Si autem fuerit emptus ad mercationem, tenetur eum infra tres menses exponere ad vendendum. Nec in hoc iniuriam facit Ecclesia, quia, cum ipsi Iudaei sint servi Ecclesiae, potest disponere de rebus eorum; sicut etiam principes saeculares multas leges ediderunt erga suos subditos in favorem libertatis. In illis vero infidelibus qui temporaliter Ecclesiae vel eius membris non subiacent, praedictum ius Ecclesia non statuit, licet posset instituere de iure. Et hoc facit ad scandalum vitandum. Sicut etiam dominus, Matth. XVII, ostendit quod poterat se a tributo excusare quia liberi sunt filii, sed tamen mandavit tributum solvi ad scandalum vitandum. Ita etiam et Paulus, cum dixisset quod servi dominos suos honorarent, subiungit, <I>ne nomen domini et doctrina blasphemetur</I>.</P> 1441 quaedam pertinent ad maiestatem divinitatis; quaedam vero pertinent
1424 <P TITLE="II-II q. 10 a. 10 ad 1"><A NAME="39254"><SPAN CLASS="ref">[39254] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 ad 1 </SPAN></A>Unde patet responsio ad primum.</P> 1442 ad mysterium humanitatis Christi, quod est pietatis sacramentum, ut
1425 <P TITLE="II-II q. 10 a. 10 ad 2"><A NAME="39255"><SPAN CLASS="ref">[39255] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod illa praelatio Caesaris praeexistebat distinctioni fidelium ab infidelibus, unde non solvebatur per conversionem aliquorum ad fidem. Et utile erat quod aliqui fideles locum in familia imperatoris haberent, ad defendendum alios fideles, sicut beatus Sebastianus Christianorum animos, quos in tormentis videbat deficere, confortabat, et adhuc latebat sub militari chlamyde in domo Diocletiani.</P> 1443 dicitur I ad Tim. III. Circa maiestatem autem divinitatis tria
1426 <P TITLE="II-II q. 10 a. 10 ad 3"><A NAME="39256"><SPAN CLASS="ref">[39256] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod servi subiiciuntur dominis suis ad totam vitam, et subditi praefectis ad omnia negotia, sed ministri artificum subduntur eis ad aliqua specialia opera. Unde periculosius est quod infideles accipiant dominium vel praelationem super fideles quam quod accipiant ab eis ministerium in aliquo artificio. Et ideo permittit Ecclesia quod Christiani possint colere terras Iudaeorum, quia per hoc non habent necesse conversari cum eis. Salomon etiam expetiit a rege Tyri magistros operum ad ligna caedenda, ut habetur III Reg. V. Et tamen si ex tali communicatione vel convictu subversio fidelium timeretur, esset penitus interdicendum.</P> 1444 nobis credenda proponuntur. Primo quidem, unitas divinitatis, et ad
1427 <BR> 1445 hoc pertinet primus articulus. Secundo, Trinitas personarum, et de
1428 <DIV CLASS="E">Articulus 11</DIV> 1446 hoc sunt tres articuli secundum tres personas. Tertio vero
1429 <P TITLE="II-II q. 10 a. 11 arg. 1"><A NAME="39257"><SPAN CLASS="ref">[39257] II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 arg. 1 </SPAN></A>Ad undecimum sic proceditur. Videtur quod ritus infidelium non sint tolerandi. Manifestum est enim quod infideles in suis ritibus peccant eos servando. Sed peccato consentire videtur qui non prohibet cum prohibere possit, ut habetur in Glossa Rom. I, super illud, <I>non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus</I>. Ergo peccant qui eorum ritus tolerant.</P> 1447 proponuntur nobis opera divinitatis propria. Quorum primum pertinet
1430 <P TITLE="II-II q. 10 a. 11 arg. 2"><A NAME="39258"><SPAN CLASS="ref">[39258] II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ritus Iudaeorum idololatriae comparantur, quia super illud Gal. V, <I>nolite iterum iugo servitutis contineri</I>, dicit Glossa, <I>non est levior haec legis servitus quam idololatriae</I>. Sed non sustineretur quod idololatriae ritum aliqui exercerent, quinimmo Christiani principes templa idolorum primo claudi, et postea dirui fecerunt, ut Augustinus narrat, XVIII de Civ. Dei. Ergo etiam ritus Iudaeorum tolerari non debent.</P> 1448 ad esse naturae, et sic proponitur nobis articulus creationis.
1431 <P TITLE="II-II q. 10 a. 11 arg. 3"><A NAME="39259"><SPAN CLASS="ref">[39259] II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, peccatum infidelitatis est gravissimum, ut supra dictum est. Sed alia peccata non tolerantur, sed lege puniuntur, sicut adulterium, furtum et alia huiusmodi. Ergo etiam ritus infidelium tolerandi non sunt.</P> 1449 Secundum vero pertinet ad esse gratiae, et sic proponuntur nobis
1432 <P TITLE="II-II q. 10 a. 11 s. c."><A NAME="39260"><SPAN CLASS="ref">[39260] II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod in decretis, dist. XLV, Can. qui sincera, dicit Gregorius de Iudaeis, <I>omnes festivitates suas, sicut hactenus ipsi et patres eorum per longa colentes tempora tenuerunt, liberam habeant observandi celebrandique licentiam</I>.</P> 1450 sub uno articulo omnia pertinentia ad sanctificationem humanam.
1433 <P TITLE="II-II q. 10 a. 11 co."><A NAME="39261"><SPAN CLASS="ref">[39261] II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod humanum regimen derivatur a divino regimine, et ipsum debet imitari. Deus autem, quamvis sit omnipotens et summe bonus, permittit tamen aliqua mala fieri in universo, quae prohibere posset, ne, eis sublatis, maiora bona tollerentur, vel etiam peiora mala sequerentur. Sic igitur et in regimine humano illi qui praesunt recte aliqua mala tolerant, ne aliqua bona impediantur, vel etiam ne aliqua mala peiora incurrantur, sicut Augustinus dicit, in II de ordine, <I>aufer meretrices de rebus humanis, turbaveris omnia libidinibus</I>. Sic igitur, quamvis infideles in suis ritibus peccent, tolerari possunt vel propter aliquod bonum quod ex eis provenit, vel propter aliquod malum quod vitatur. Ex hoc autem quod Iudaei ritus suos observant, in quibus olim praefigurabatur veritas fidei quam tenemus, hoc bonum provenit quod testimonium fidei nostrae habemus ab hostibus, et quasi in figura nobis repraesentatur quod credimus. Et ideo in suis ritibus tolerantur. Aliorum vero infidelium ritus, qui nihil veritatis aut utilitatis afferunt, non sunt aliqualiter tolerandi, nisi forte ad aliquod malum vitandum, scilicet ad vitandum scandalum vel dissidium quod ex hoc posset provenire, vel impedimentum salutis eorum, qui paulatim, sic tolerati, convertuntur ad fidem. Propter hoc enim etiam haereticorum et Paganorum ritus aliquando Ecclesia toleravit, quando erat magna infidelium multitudo.</P> 1451 Tertium vero pertinet ad esse gloriae, et sic ponitur alius
1434 <P TITLE="II-II q. 10 a. 11 ad arg."><A NAME="39262"><SPAN CLASS="ref">[39262] II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 ad arg. </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta.</P> 1452 articulus de resurrectione carnis et de vita aeterna. Et ita sunt
1435 <BR> 1453 septem articuli ad divinitatem pertinentes. Similiter etiam circa
1436 <DIV CLASS="E">Articulus 12</DIV> 1454 humanitatem Christi ponuntur septem articuli. Quorum primus est de
1437 <P TITLE="II-II q. 10 a. 12 arg. 1"><A NAME="39263"><SPAN CLASS="ref">[39263] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 1 </SPAN></A>Ad duodecimum sic proceditur. Videtur quod pueri Iudaeorum et aliorum infidelium sint baptizandi parentibus invitis. Maius enim est vinculum matrimoniale quam ius patriae potestatis, quia ius patriae potestatis potest per hominem solvi, cum filiusfamilias emancipatur; vinculum autem matrimoniale non potest solvi per hominem, secundum illud Matth. XIX, <I>quod Deus coniunxit homo non separet</I>. Sed propter infidelitatem solvitur vinculum matrimoniale, dicit enim apostolus, I ad Cor. VII, <I>quod si infidelis discedit, discedat, non enim servituti subiectus est frater aut soror in huiusmodi</I>; et canon dicit quod si coniux infidelis non vult sine contumelia sui creatoris cum altero stare, quod alter coniugum non debet ei cohabitare. Ergo multo magis propter infidelitatem tollitur ius patriae potestatis in suos filios. Possunt ergo eorum filii baptizari eis invitis.</P> 1455 incarnatione sive de conceptione Christi; secundus de nativitate
1438 <P TITLE="II-II q. 10 a. 12 arg. 2"><A NAME="39264"><SPAN CLASS="ref">[39264] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, magis debet homini subveniri circa periculum mortis aeternae quam circa periculum mortis temporalis. Sed si aliquis videret hominem in periculo mortis temporalis et ei non ferret auxilium, peccaret. Cum ergo filii Iudaeorum et aliorum infidelium sint in periculo mortis aeternae si parentibus relinquuntur, qui eos in sua infidelitate informant, videtur quod sint eis auferendi et baptizandi et in fidelitate instruendi.</P> 1456 eius ex virgine; tertius de passione eius et morte et sepultura;
1439 <P TITLE="II-II q. 10 a. 12 arg. 3"><A NAME="39265"><SPAN CLASS="ref">[39265] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, filii servorum sunt servi et in potestate dominorum. Sed Iudaei sunt servi regum et principum. Ergo et filii eorum. Reges igitur et principes habent potestatem de filiis Iudaeorum facere quod voluerint. Nulla ergo erit iniuria si eos baptizent invitis parentibus.</P> 1457 quartus est de descensu ad Inferos; quintus est de resurrectione;
1440 <P TITLE="II-II q. 10 a. 12 arg. 4"><A NAME="39266"><SPAN CLASS="ref">[39266] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, quilibet homo magis est Dei, a quo habet animam, quam patris carnalis, a quo habet corpus. Non ergo est iniustum si pueri Iudaeorum carnalibus parentibus auferantur et Deo per Baptismum consecrentur.</P> 1458 sextus de ascensione; septimus de adventu ad iudicium. Et sic in
1441 <P TITLE="II-II q. 10 a. 12 arg. 5"><A NAME="39267"><SPAN CLASS="ref">[39267] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, Baptismus efficacior est ad salutem quam praedicatio, quia per Baptismum statim tollitur peccati macula, reatus poenae, et aperitur ianua caeli. Sed si periculum sequitur ex defectu praedicationis, imputatur ei qui non praedicavit, ut habetur Ezech. III, et XXXIII de eo qui <I>videt gladium venientem et non insonuerit tuba</I>. Ergo multo magis, si pueri Iudaeorum damnentur propter defectum Baptismi, imputatur ad peccatum eis qui potuerunt baptizare et non baptizaverunt.</P> 1459 universo sunt quatuordecim. Quidam tamen distinguunt duodecim
1442 <P TITLE="II-II q. 10 a. 12 s. c."><A NAME="39268"><SPAN CLASS="ref">[39268] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 s. c. </SPAN></A>Sed contra, nemini facienda est iniuria. Fieret autem Iudaeis iniuria si eorum filii baptizarentur eis invitis, quia amitterent ius patriae potestatis in filios iam fideles. Ergo eis invitis non sunt baptizandi.</P> 1460 articulos fidei, sex pertinentes ad divinitatem et sex pertinentes
1443 <P TITLE="II-II q. 10 a. 12 co."><A NAME="39269"><SPAN CLASS="ref">[39269] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod maximam habet auctoritatem Ecclesiae consuetudo, quae semper est in omnibus aemulanda. Quia et ipsa doctrina Catholicorum doctorum ab Ecclesia auctoritatem habet, unde magis standum est auctoritati Ecclesiae quam auctoritati vel Augustini vel Hieronymi vel cuiuscumque doctoris. Hoc autem Ecclesiae usus nunquam habuit quod Iudaeorum filii invitis parentibus baptizarentur, quamvis fuerint retroactis temporibus multi Catholici principes potentissimi, ut Constantinus, Theodosius, quibus familiares fuerunt sanctissimi episcopi, ut Sylvester Constantino et Ambrosius Theodosio, qui nullo modo hoc praetermisissent ab eis impetrare, si hoc esset consonum rationi. Et ideo periculosum videtur hanc assertionem de novo inducere, ut praeter consuetudinem in Ecclesia hactenus observatam, Iudaeorum filii invitis parentibus baptizarentur. Et huius ratio est duplex. Una quidem propter periculum fidei. Si enim pueri nondum usum rationis habentes Baptismum susciperent, postmodum, cum ad perfectam aetatem pervenirent, de facili possent a parentibus induci ut relinquerent quod ignorantes susceperunt. Quod vergeret in fidei detrimentum. Alia vero ratio est quia repugnat iustitiae naturali. Filius enim naturaliter est aliquid patris. Et primo quidem a parentibus non distinguitur secundum corpus, quandiu in matris utero continetur. Postmodum vero, postquam ab utero egreditur, antequam usum liberi arbitrii habeat, continetur sub parentum cura sicut sub quodam spirituali utero. Quandiu enim usum rationis non habet puer, non differt ab animali irrationali. Unde sicut bos vel equus est alicuius ut utatur eo cum voluerit, secundum ius civile, sicut proprio instrumento; ita de iure naturali est quod filius, antequam habeat usum rationis, sit sub cura patris. Unde contra iustitiam naturalem esset si puer, antequam habeat usum rationis, a cura parentum subtrahatur, vel de eo aliquid ordinetur invitis parentibus. Postquam autem incipit habere usum liberi arbitrii, iam incipit esse suus, et potest, quantum ad ea quae sunt iuris divini vel naturalis, sibi ipsi providere. Et tunc est inducendus ad fidem non coactione, sed persuasione; et potest etiam invitis parentibus consentire fidei et baptizari, non autem antequam habeat usum rationis. Unde de pueris antiquorum patrum dicitur quod salvati sunt in fide parentum, per quod datur intelligi quod ad parentes pertinet providere filiis de sua salute, praecipue antequam habeant usum rationis.</P> 1461 ad humanitatem. Tres enim articulos trium personarum comprehendunt
1444 <P TITLE="II-II q. 10 a. 12 ad 1"><A NAME="39270"><SPAN CLASS="ref">[39270] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in vinculo matrimoniali uterque coniugum habet usum liberi arbitrii, et uterque potest invito altero fidei assentire. Sed hoc non habet locum in puero antequam habeat usum rationis. Sed postquam habet usum rationis, tunc tenet similitudo, si converti voluerit.</P> 1462 sub uno, quia eadem est cognitio trium personarum. Articulum vero
1445 <P TITLE="II-II q. 10 a. 12 ad 2"><A NAME="39271"><SPAN CLASS="ref">[39271] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod a morte naturali non est aliquis eripiendus contra ordinem iuris civilis, puta, si aliquis a suo iudice condemnetur ad mortem temporalem, nullus debet eum violenter eripere. Unde nec aliquis debet irrumpere ordinem iuris naturalis, quo filius est sub cura patris, ut eum liberet a periculo mortis aeternae.</P> 1463 de opere glorificationis distinguunt in duos, scilicet in
1446 <P TITLE="II-II q. 10 a. 12 ad 3"><A NAME="39272"><SPAN CLASS="ref">[39272] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod Iudaei sunt servi principum servitute civili, quae non excludit ordinem iuris naturalis vel divini.</P> 1464 resurrectionem carnis et gloriam animae. Similiter articulum
1447 <P TITLE="II-II q. 10 a. 12 ad 4"><A NAME="39273"><SPAN CLASS="ref">[39273] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod homo ordinatur ad Deum per rationem, per quam eum cognoscere potest. Unde puer, antequam usum rationis habeat, naturali ordine ordinatur in Deum per rationem parentum, quorum curae naturaliter subiacet; et secundum eorum dispositionem sunt circa ipsum divina agenda.</P> 1465 conceptionis et nativitatis coniungunt in unum.</p>
1448 <P TITLE="II-II q. 10 a. 12 ad 5"><A NAME="39274"><SPAN CLASS="ref">[39274] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod periculum quod sequitur de praedicatione omissa non imminet nisi eis quibus commissum est officium praedicandi, unde in Ezechiel praemittitur, <I>speculatorem dedi te filiis Israel</I>. Providere autem pueris infidelium de sacramentis salutis pertinet ad parentes eorum. Unde eis imminet periculum si, propter subtractionem sacramentorum, eorum parvuli detrimentum salutis patiantur.</P> 1466 <p title="II-II q. 1 a. 8 ad 1"><a name="38810"><span class=
1449 <BR> 1467 "ref">[38810] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum
1450 <DIV CLASS="D">Quaestio 11</DIV> 1468 ergo dicendum quod multa per fidem tenemus de Deo quae naturali
1451 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1469 ratione investigare philosophi non potuerunt, puta circa
1452 <P TITLE="II-II q. 11 pr."><A NAME="39275"><SPAN CLASS="ref">[39275] II&ordf;-IIae q. 11 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de haeresi. Circa quam quaeruntur quatuor. Primo, utrum haeresis sit infidelitatis species. Secundo, de materia eius circa quam est. Tertio, utrum haeretici sint tolerandi. Quarto, utrum revertentes sint recipiendi.</P> 1470 providentiam eius et omnipotentiam, et quod ipse solus sit
1453 <BR> 1471 colendus. Quae omnia continentur sub articulo unitatis Dei.</p>
1454 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1472 <p title="II-II q. 1 a. 8 ad 2"><a name="38811"><span class=
1455 <P TITLE="II-II q. 11 a. 1 arg. 1"><A NAME="39276"><SPAN CLASS="ref">[39276] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod haeresis non sit infidelitatis species. Infidelitas enim in intellectu est, ut supra dictum est. Sed haeresis non videtur ad intellectum pertinere, sed magis ad vim appetitivam. Dicit enim Hieronymus, et habetur in decretis, XXIV, qu. III, <I>haeresis Graece ab electione dicitur, quod scilicet eam sibi unusquisque eligat disciplinam quam putat esse meliorem</I>, electio autem est actus appetitivae virtutis, ut supra dictum est. Ergo haeresis non est infidelitatis species.</P> 1473 "ref">[38811] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
1456 <P TITLE="II-II q. 11 a. 1 arg. 2"><A NAME="39277"><SPAN CLASS="ref">[39277] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, vitium praecipue accipit speciem a fine, unde philosophus dicit, in V Ethic., quod <I>ille qui moechatur ut furetur, magis est fur quam moechus</I>. Sed finis haeresis est commodum temporale, et maxime principatus et gloria, quod pertinet ad vitium superbiae vel cupiditatis, dicit enim Augustinus, in libro de Util. Cred., quod <I>haereticus est qui alicuius temporalis commodi, et maxime gloriae principatusque sui gratia, falsas ac novas opiniones vel gignit vel sequitur</I>. Ergo haeresis non est species infidelitatis, sed magis superbiae.</P> 1474 dicendum quod ipsum nomen divinitatis importat provisionem quandam,
1457 <P TITLE="II-II q. 11 a. 1 arg. 3"><A NAME="39278"><SPAN CLASS="ref">[39278] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, infidelitas, cum sit in intellectu, non videtur ad carnem pertinere. Sed haeresis pertinet ad opera carnis, dicit enim apostolus, ad Gal. V, <I>manifesta sunt opera carnis, quae sunt fornicatio, immunditia</I>; et inter cetera postmodum subdit, dissensiones, sectae, quae sunt idem quod haereses. Ergo haeresis non est infidelitatis species.</P> 1475 ut in primo libro dictum est. Potentia autem in habentibus
1458 <P TITLE="II-II q. 11 a. 1 s. c."><A NAME="39279"><SPAN CLASS="ref">[39279] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod falsitas veritati opponitur. Sed <I>haereticus est qui falsas vel novas opiniones vel gignit vel sequitur</I>. Ergo opponitur veritati, cui fides innititur. Ergo sub infidelitate continetur.</P> 1476 intellectum non operatur nisi secundum voluntatem et cognitionem.
1459 <P TITLE="II-II q. 11 a. 1 co."><A NAME="39280"><SPAN CLASS="ref">[39280] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod nomen haeresis, sicut dictum est, electionem importat. Electio autem, ut supra dictum est, est eorum quae sunt ad finem, praesupposito fine. In credendis autem voluntas assentit alicui vero tanquam proprio bono, ut ex supradictis patet. Unde quod est principale verum habet rationem finis ultimi, quae autem secundaria sunt habent rationem eorum quae sunt ad finem. Quia vero quicumque credit alicuius dicto assentit, principale videtur esse, et quasi finis, in unaquaque credulitate ille cuius dicto assentitur, quasi autem secundaria sunt ea quae quis tenendo vult alicui assentire. Sic igitur qui recte fidem Christianam habet sua voluntate assentit Christo in his quae vere ad eius doctrinam pertinent. A rectitudine igitur fidei Christianae dupliciter aliquis potest deviare. Uno modo, quia ipsi Christo non vult assentire, et hic habet quasi malam voluntatem circa ipsum finem. Et hoc pertinet ad speciem infidelitatis Paganorum et Iudaeorum. Alio modo, per hoc quod intendit quidem Christo assentire, sed deficit in eligendo ea quibus Christo assentiat, quia non eligit ea quae sunt vere a Christo tradita, sed ea quae sibi propria mens suggerit. Et ideo haeresis est infidelitatis species pertinens ad eos qui fidem Christi profitentur, sed eius dogmata corrumpunt.</P> 1477 Et ideo omnipotentia Dei includit quodammodo omnium scientiam et
1460 <P TITLE="II-II q. 11 a. 1 ad 1"><A NAME="39281"><SPAN CLASS="ref">[39281] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod hoc modo electio pertinet ad infidelitatem sicut et voluntas ad fidem, ut supra dictum est.</P> 1478 providentiam, non enim posset omnia quae vellet in istis
1461 <P TITLE="II-II q. 11 a. 1 ad 2"><A NAME="39282"><SPAN CLASS="ref">[39282] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod vitia habent speciem ex fine proximo, sed ex fine remoto habent genus et causam. Sicut cum aliquis moechatur ut furetur, est ibi quidem species moechiae ex proprio fine et obiecto, sed ex fine ultimo ostenditur quod moechia ex furto oritur, et sub eo continetur sicut effectus sub causa vel sicut species sub genere, ut patet ex his quae supra de actibus dicta sunt in communi. Unde et similiter in proposito finis proximus haeresis est adhaerere falsae sententiae propriae, et ex hoc speciem habet. Sed ex fine remoto ostenditur causa eius, scilicet quod oritur ex superbia vel cupiditate.</P> 1479 inferioribus agere nisi ea cognosceret et eorum providentiam
1462 <P TITLE="II-II q. 11 a. 1 ad 3"><A NAME="39283"><SPAN CLASS="ref">[39283] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut haeresis dicitur ab eligendo, ita secta a sectando, sicut Isidorus dicit, in libro Etymol., et ideo haeresis et secta idem sunt. Et utrumque pertinet ad opera carnis, non quidem quantum ad ipsum actum infidelitatis respectu proximi obiecti, sed ratione causae, quae est vel appetitus finis indebiti, secundum quod oritur ex superbia vel cupiditate, ut dictum est; vel etiam aliqua phantastica illusio, quae est errandi principium, ut etiam philosophus dicit, in IV Metaphys. Phantasia autem quodammodo ad carnem pertinet, inquantum actus eius est cum organo corporali.</P> 1480 haberet.</p>
1463 <BR> 1481 <p title="II-II q. 1 a. 8 ad 3"><a name="38812"><span class=
1464 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1482 "ref">[38812] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
1465 <P TITLE="II-II q. 11 a. 2 arg. 1"><A NAME="39284"><SPAN CLASS="ref">[39284] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod haeresis non sit proprie circa ea quae sunt fidei. Sicut enim sunt haereses et sectae in Christianis, ita etiam fuerunt in Iudaeis et Pharisaeis, sicut Isidorus dicit, in libro Etymol. Sed eorum dissensiones non erant circa ea quae sunt fidei. Ergo haeresis non est circa ea quae sunt fidei sicut circa propriam materiam.</P> 1483 dicendum quod patris et filii et spiritus sancti est una cognitio
1466 <P TITLE="II-II q. 11 a. 2 arg. 2"><A NAME="39285"><SPAN CLASS="ref">[39285] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, materia fidei sunt res quae creduntur. Sed haeresis non solum est circa res, sed etiam circa verba, et circa expositiones sacrae Scripturae. Dicit enim Hieronymus quod <I>quicumque aliter Scripturam intelligit quam sensus spiritus sancti efflagitat, a quo scripta est, licet ab Ecclesia non recesserit, tamen haereticus appellari potest</I>, et alibi dicit quod ex verbis inordinate prolatis fit haeresis. Ergo haeresis non est proprie circa materiam fidei.</P> 1484 quantum ad unitatem essentiae, quae pertinet ad primum articulum.
1467 <P TITLE="II-II q. 11 a. 2 arg. 3"><A NAME="39286"><SPAN CLASS="ref">[39286] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, etiam circa ea quae ad fidem pertinent inveniuntur quandoque sacri doctores dissentire, sicut Hieronymus et Augustinus circa cessationem legalium. Et tamen hoc est absque vitio haeresis. Ergo haeresis non est proprie circa materiam fidei.</P> 1485 Quantum vero ad distinctionem personarum, quae est per relationes
1468 <P TITLE="II-II q. 11 a. 2 s. c."><A NAME="39287"><SPAN CLASS="ref">[39287] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, contra Manichaeos, <I>qui in Ecclesia Christi morbidum aliquid pravumque quid sapiunt, si correcti ut sanum rectumque sapiant, resistant contumaciter, suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defendere persistunt, haeretici sunt</I>. Sed pestifera et mortifera dogmata non sunt nisi illa quae opponuntur dogmatibus fidei, per quam iustus vivit, ut dicitur Rom. I. Ergo haeresis est circa ea quae sunt fidei sicut circa propriam materiam.</P> 1486 originis, quodammodo in cognitione patris includitur cognitio
1469 <P TITLE="II-II q. 11 a. 2 co."><A NAME="39288"><SPAN CLASS="ref">[39288] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod de haeresi nunc loquimur secundum quod importat corruptionem fidei Christianae. Non autem ad corruptionem fidei Christianae pertinet si aliquis habeat falsam opinionem in his quae non sunt fidei, puta in geometricalibus vel in aliis huiusmodi, quae omnino ad fidem pertinere non possunt, sed solum quando aliquis habet falsam opinionem circa ea quae ad fidem pertinent. Ad quam aliquid pertinet dupliciter, sicut supra dictum est, uno modo, directe et principaliter, sicut articuli fidei; alio modo, indirecte et secundario, sicut ea ex quibus sequitur corruptio alicuius articuli. Et circa utraque potest esse haeresis, eo modo quo et fides.</P> 1487 filii, non enim esset pater si filium non haberet, quorum nexus est
1470 <P TITLE="II-II q. 11 a. 2 ad 1"><A NAME="39289"><SPAN CLASS="ref">[39289] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod sicut haereses Iudaeorum et Pharisaeorum erant circa opiniones aliquas ad Iudaismum vel Pharisaeam pertinentes, ita etiam Christianorum haereses sunt circa ea quae pertinent ad fidem Christi.</P> 1488 spiritus sanctus. Et quantum ad hoc bene moti sunt qui posuerunt
1471 <P TITLE="II-II q. 11 a. 2 ad 2"><A NAME="39290"><SPAN CLASS="ref">[39290] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ille dicitur aliter exponere sacram Scripturam quam spiritus sanctus efflagitat qui ad hoc expositionem sacrae Scripturae intorquet quod contrariatur ei quod est per spiritum sanctum revelatum. Unde dicitur Ezech. XIII de falsis prophetis quod perseveraverunt confirmare sermonem, scilicet per falsas expositiones Scripturae. Similiter etiam per verba quae quis loquitur suam fidem profitetur, est enim confessio actus fidei, ut supra dictum est. Et ideo si sit inordinata locutio circa ea quae sunt fidei, sequi potest ex hoc corruptio fidei. Unde Leo Papa in quadam epistola ad Proterium episcopum Alexandrinum, dicit, <I>quia inimici Christi crucis omnibus et verbis nostris insidiantur et syllabis, nullam illis vel tenuem occasionem demus qua nos Nestoriano sensui congruere mentiantur</I>.</P> 1489 unum articulum trium personarum. Sed quia circa singulas personas
1472 <P TITLE="II-II q. 11 a. 2 ad 3"><A NAME="39291"><SPAN CLASS="ref">[39291] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut Augustinus dicit, et habetur in decretis, XXIV, qu. III, <I>si qui sententiam suam, quamvis falsam atque perversam, nulla pertinaci animositate defendunt, quaerunt autem cauta sollicitudine veritatem, corrigi parati cum invenerint, nequaquam sunt inter haereticos deputandi</I>, quia scilicet non habent electionem contradicentem Ecclesiae doctrinae. Sic ergo aliqui doctores dissensisse videntur vel circa ea quorum nihil interest ad fidem utrum sic vel aliter teneatur; vel etiam in quibusdam ad fidem pertinentibus quae nondum erant per Ecclesiam determinata. Postquam autem essent auctoritate universalis Ecclesiae determinata, si quis tali ordinationi pertinaciter repugnaret, haereticus censeretur. Quae quidem auctoritas principaliter residet in summo pontifice. Dicitur enim XXIV, qu. I, <I>quoties fidei ratio ventilatur, arbitror omnes fratres nostros et coepiscopos non nisi ad Petrum, idest sui nominis auctoritatem, referre debere</I>. Contra cuius auctoritatem nec Hieronymus nec Augustinus nec aliquis sacrorum doctorum suam sententiam defendit. Unde dicit Hieronymus, <I>haec est fides, Papa beatissime, quam in Catholica didicimus Ecclesia. In qua si minus perite aut parum caute forte aliquid positum est, emendari cupimus a te, qui Petri fidem et sedem tenes. Si autem haec nostra confessio apostolatus tui iudicio comprobatur, quicumque me culpare voluerit, se imperitum vel malevolum, vel etiam non Catholicum sed haereticum, comprobabit</I>.</P> 1490 sunt aliqua attendenda circa quae contingit esse errorem, quantum
1473 <BR> 1491 ad hoc de tribus personis possunt poni tres articuli. Arius enim
1474 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1492 credidit patrem omnipotentem et aeternum, sed non credidit filium
1475 <P TITLE="II-II q. 11 a. 3 arg. 1"><A NAME="39292"><SPAN CLASS="ref">[39292] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod haeretici sint tolerandi. Dicit enim apostolus, II ad Tim. II, <I>servum Dei oportet mansuetum esse, cum modestia corripientem eos qui resistunt veritati, ne quando det illis poenitentiam Deus ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a laqueis Diaboli</I>. Sed si haeretici non tolerantur, sed morti traduntur, aufertur eis facultas poenitendi. Ergo hoc videtur esse contra praeceptum apostoli.</P> 1493 coaequalem et consubstantialem patri, et ideo necessarium fuit
1476 <P TITLE="II-II q. 11 a. 3 arg. 2"><A NAME="39293"><SPAN CLASS="ref">[39293] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud quod est necessarium in Ecclesia est tolerandum. Sed haereses sunt necessariae in Ecclesia, dicit enim apostolus, I ad Cor. XI, <I>oportet haereses esse, ut et qui probati sunt manifesti fiant in vobis</I>. Ergo videtur quod haeretici sunt tolerandi.</P> 1494 apponere articulum de persona filii ad hoc determinandum. Et eadem
1477 <P TITLE="II-II q. 11 a. 3 arg. 3"><A NAME="39294"><SPAN CLASS="ref">[39294] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, dominus mandavit, Matth. XIII, servis suis ut zizania permitterent crescere usque ad messem, quae est finis saeculi, ut ibidem exponitur. Sed per zizania significantur haeretici, secundum expositionem sanctorum. Ergo haeretici sunt tolerandi.</P> 1495 ratione contra Macedonium necesse fuit ponere articulum tertium de
1478 <P TITLE="II-II q. 11 a. 3 s. c."><A NAME="39295"><SPAN CLASS="ref">[39295] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod apostolus dicit, ad Tit. III, <I>haereticum hominem, post primam et secundam correptionem, devita, sciens quia subversus est qui eiusmodi est</I>.</P> 1496 persona spiritus sancti. Et similiter etiam conceptio Christi et
1479 <P TITLE="II-II q. 11 a. 3 co."><A NAME="39296"><SPAN CLASS="ref">[39296] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod circa haereticos duo sunt consideranda, unum quidem ex parte ipsorum; aliud ex parte Ecclesiae. Ex parte quidem ipsorum est peccatum per quod meruerunt non solum ab Ecclesia per excommunicationem separari, sed etiam per mortem a mundo excludi. Multo enim gravius est corrumpere fidem, per quam est animae vita, quam falsare pecuniam, per quam temporali vitae subvenitur. Unde si falsarii pecuniae, vel alii malefactores, statim per saeculares principes iuste morti traduntur; multo magis haeretici, statim cum de haeresi convincuntur, possent non solum excommunicari, sed et iuste occidi. Ex parte autem Ecclesiae est misericordia, ad errantium conversionem. Et ideo non statim condemnat, sed post primam et secundam correctionem, ut apostolus docet. Postmodum vero, si adhuc pertinax inveniatur, Ecclesia, de eius conversione non sperans, aliorum saluti providet, eum ab Ecclesia separando per excommunicationis sententiam; et ulterius relinquit eum iudicio saeculari a mundo exterminandum per mortem. Dicit enim Hieronymus, et habetur XXIV, qu. III, <I>resecandae sunt putridae carnes, et scabiosa ovis a caulis repellenda, ne tota domus, massa, corpus et pecora, ardeat, corrumpatur, putrescat, intereat. Arius in Alexandria una scintilla fuit, sed quoniam non statim oppressus est, totum orbem eius flamma populata est</I>.</P> 1497 nativitas, et etiam resurrectio et vita aeterna, secundum unam
1480 <P TITLE="II-II q. 11 a. 3 ad 1"><A NAME="39297"><SPAN CLASS="ref">[39297] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ad modestiam illam pertinet ut primo et secundo corripiatur. Quod si redire noluerit, iam pro subverso habetur, ut patet in auctoritate apostoli inducta.</P> 1498 rationem possunt comprehendi sub uno articulo, inquantum ad unum
1481 <P TITLE="II-II q. 11 a. 3 ad 2"><A NAME="39298"><SPAN CLASS="ref">[39298] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod utilitas quae ex haeresibus provenit est praeter haereticorum intentionem, dum scilicet constantia fidelium comprobatur, ut apostolus dicit; et ut excutiamus pigritiam, divinas Scripturas sollicitius intuentes, sicut Augustinus dicit. Sed ex intentione eorum est corrumpere fidem, quod est maximi nocumenti. Et ideo magis respiciendum est ad id quod est per se de eorum intentione, ut excludantur; quam ad hoc quod est praeter eorum intentionem, ut sustineantur.</P> 1499 ordinantur, et secundum aliam rationem possunt distingui, inquantum
1482 <P TITLE="II-II q. 11 a. 3 ad 3"><A NAME="39299"><SPAN CLASS="ref">[39299] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut habetur in decretis, XXIV, qu. III, <I>aliud est excommunicatio, et aliud eradicatio. Excommunicatur enim ad hoc aliquis</I>, ut ait apostolus, <I>ut spiritus eius salvus fiat in die domini</I>. Si tamen totaliter eradicentur per mortem haeretici, non est etiam contra mandatum domini, quod est in eo casu intelligendum quando non possunt extirpari zizania sine extirpatione tritici, ut supra dictum est, cum de infidelibus in communi ageretur.</P> 1500 seorsum habent speciales difficultates.</p>
1483 <BR> 1501 <p title="II-II q. 1 a. 8 ad 4"><a name="38813"><span class=
1484 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1502 "ref">[38813] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum
1485 <P TITLE="II-II q. 11 a. 4 arg. 1"><A NAME="39300"><SPAN CLASS="ref">[39300] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod revertentes ab haeresi sint omnino ab Ecclesia recipiendi. Dicitur enim Ierem. III, ex persona domini, <I>fornicata es cum amatoribus multis, tamen revertere ad me, dicit dominus</I>. Sed Ecclesiae iudicium est iudicium Dei, secundum illud Deut. I, <I>ita parvum audietis ut magnum, neque accipietis cuiusquam personam, quia Dei iudicium est</I>. Ergo si aliqui fornicati fuerint per infidelitatem, quae est spiritualis fornicatio, nihilominus sunt recipiendi.</P> 1503 dicendum quod filio et spiritui sancto convenit mitti ad
1486 <P TITLE="II-II q. 11 a. 4 arg. 2"><A NAME="39301"><SPAN CLASS="ref">[39301] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, dominus, Matth. XVIII, Petro mandat ut fratri peccanti dimittat non solum septies, sed usque septuagies septies, per quod intelligitur, secundum expositionem Hieronymi, quod quotiescumque aliquis peccaverit, est ei dimittendum. Ergo quotiescumque aliquis peccaverit in haeresim relapsus, erit ab Ecclesia suscipiendus.</P> 1504 sanctificandam creaturam, circa quod plura credenda occurrunt. Et
1487 <P TITLE="II-II q. 11 a. 4 arg. 3"><A NAME="39302"><SPAN CLASS="ref">[39302] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, haeresis est quaedam infidelitas. Sed alii infideles volentes converti ab Ecclesia recipiuntur. Ergo etiam haeretici sunt recipiendi.</P> 1505 ideo circa personam filii et spiritus sancti plures articuli
1488 <P TITLE="II-II q. 11 a. 4 s. c."><A NAME="39303"><SPAN CLASS="ref">[39303] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod decretalis dicit, quod <I>si aliqui, post abiurationem erroris, deprehensi fuerint in abiuratam haeresim recidisse, saeculari iudicio sunt relinquendi</I>. Non ergo ab Ecclesia sunt recipiendi.</P> 1506 multiplicantur quam circa personam patris, qui nunquam mittitur, ut
1489 <P TITLE="II-II q. 11 a. 4 co."><A NAME="39304"><SPAN CLASS="ref">[39304] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod Ecclesia, secundum domini institutionem, caritatem suam extendit ad omnes, non solum amicos, verum etiam inimicos et persequentes, secundum illud Matth. V, <I>diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos</I>. Pertinet autem ad caritatem ut aliquis bonum proximi et velit et operetur. Est autem duplex bonum. Unum quidem spirituale, scilicet salus animae, quod principaliter respicit caritas, hoc enim quilibet ex caritate debet alii velle. Unde quantum ad hoc, haeretici revertentes, quotiescumque relapsi fuerint, ab Ecclesia recipiuntur ad poenitentiam, per quam impenditur eis via salutis. Aliud autem est bonum quod secundario respicit caritas, scilicet bonum temporale, sicuti est vita corporalis, possessio mundana, bona fama, et dignitas ecclesiastica sive saecularis. Hoc enim non tenemur ex caritate aliis velle nisi in ordine ad salutem aeternam et eorum et aliorum. Unde si aliquid de huiusmodi bonis existens in uno impedire possit aeternam salutem in multis, non oportet quod ex caritate huiusmodi bonum ei velimus, sed potius quod velimus eum illo carere, tum quia salus aeterna praeferenda est bono temporali; tum quia bonum multorum praefertur bono unius. Si autem haeretici revertentes semper reciperentur ut conservarentur in vita et aliis temporalibus bonis, posset in praeiudicium salutis aliorum hoc esse, tum quia, si relaberentur alios inficerent; tum etiam quia, si sine poena evaderent, alii securius in haeresim relaberentur; dicitur enim Eccle. VIII, <I>ex eo quod non cito profertur contra malos sententia, absque timore ullo filii hominum perpetrant mala</I>. Et ideo Ecclesia quidem primo revertentes ab haeresi non solum recipit ad poenitentiam, sed etiam conservat eos in vita; et interdum restituit eos dispensative ad ecclesiasticas dignitates quas prius habebant, si videantur vere conversi. Et hoc pro bono pacis frequenter legitur esse factum. Sed quando recepti iterum relabuntur, videtur esse signum inconstantiae eorum circa fidem. Et ideo ulterius redeuntes recipiuntur quidem ad poenitentiam, non tamen ut liberentur a sententia mortis.</P> 1507 in primo dictum est.</p>
1490 <P TITLE="II-II q. 11 a. 4 ad 1"><A NAME="39305"><SPAN CLASS="ref">[39305] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in iudicio Dei semper recipiuntur redeuntes, quia Deus scrutator est cordium, et vere redeuntes cognoscit. Sed hoc Ecclesia imitari non potest. Praesumit autem eos non vere reverti qui, cum recepti fuissent, iterum sunt relapsi. Et ideo eis viam salutis non denegat, sed a periculo mortis eos non tuetur.</P> 1508 <p title="II-II q. 1 a. 8 ad 5"><a name="38814"><span class=
1491 <P TITLE="II-II q. 11 a. 4 ad 2"><A NAME="39306"><SPAN CLASS="ref">[39306] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod dominus loquitur Petro de peccato in eum commisso, quod est semper dimittendum, ut fratri redeunti parcatur. Non autem intelligitur de peccato in proximum vel in Deum commisso, quod non est nostri arbitrii dimittere, ut Hieronymus dicit; sed in hoc est lege modus statutus, secundum quod congruit honori Dei et utilitati proximorum.</P> 1509 "ref">[38814] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 5</span></a> Ad quintum
1492 <P TITLE="II-II q. 11 a. 4 ad 3"><A NAME="39307"><SPAN CLASS="ref">[39307] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod alii infideles, qui nunquam fidem acceperant, conversi ad fidem nondum ostendunt aliquod signum inconstantiae circa fidem, sicut haeretici relapsi. Et ideo non est similis ratio de utrisque.</P> 1510 dicendum quod sanctificatio creaturae per gratiam et consummatio
1493 <BR> 1511 per gloriam fit etiam per donum caritatis, quod appropriatur
1494 <DIV CLASS="D">Quaestio 12</DIV> 1512 spiritui sancto, et per donum sapientiae, quod appropriatur filio.
1495 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1513 Et ideo utrumque opus pertinet et ad filium et ad spiritum sanctum
1496 <P TITLE="II-II q. 12 pr."><A NAME="39308"><SPAN CLASS="ref">[39308] II&ordf;-IIae q. 12 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de apostasia. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum apostasia ad infidelitatem pertineat. Secundo, utrum propter apostasiam a fide subditi absolvantur a dominio praesidentium apostatarum.</P> 1514 per appropriationem secundum rationes diversas.</p>
1497 <BR> 1515 <p title="II-II q. 1 a. 8 ad 6"><a name="38815"><span class=
1498 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1516 "ref">[38815] II&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad 6</span></a> Ad sextum
1499 <P TITLE="II-II q. 12 a. 1 arg. 1"><A NAME="39309"><SPAN CLASS="ref">[39309] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod apostasia non pertineat ad infidelitatem. Illud enim quod est omnis peccati principium non videtur ad infidelitatem pertinere, quia multa peccata sine infidelitate existunt. Sed apostasia videtur esse omnis peccati principium, dicitur enim Eccli. X, <I>initium superbiae hominis apostatare a Deo</I>; et postea subditur, <I>initium omnis peccati superbia</I>. Ergo apostasia non pertinet ad infidelitatem.</P> 1517 dicendum quod in sacramento Eucharistiae duo possunt considerari.
1500 <P TITLE="II-II q. 12 a. 1 arg. 2"><A NAME="39310"><SPAN CLASS="ref">[39310] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, infidelitas in intellectu consistit. Sed apostasia magis videtur consistere in exteriori opere vel sermone, aut etiam in interiori voluntate, dicitur enim Prov. VI, <I>homo apostata vir inutilis, gradiens ore perverso, annuit oculis, terit pede, digito loquitur, pravo corde machinatur malum, et in omni tempore iurgia seminat</I>. Si quis etiam se circumcideret, vel sepulcrum Mahumeti adoraret, apostata reputaretur. Ergo apostasia non pertinet directe ad infidelitatem.</P> 1518 Unum scilicet quod sacramentum est, et hoc habet eandem rationem
1501 <P TITLE="II-II q. 12 a. 1 arg. 3"><A NAME="39311"><SPAN CLASS="ref">[39311] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, haeresis, quia ad infidelitatem pertinet, est quaedam determinata species infidelitatis. Si ergo apostasia ad infidelitatem pertineret, sequeretur quod esset quaedam determinata species infidelitatis. Quod non videtur, secundum praedicta. Non ergo apostasia ad infidelitatem pertinet.</P> 1519 cum aliis effectibus gratiae sanctificantis. Aliud est quod
1502 <P TITLE="II-II q. 12 a. 1 s. c."><A NAME="39312"><SPAN CLASS="ref">[39312] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Ioan. VI, multi ex discipulis eius abierunt retro, quod est apostatare, de quibus supra dixerat dominus, sunt quidam ex vobis qui non credunt. Ergo apostasia pertinet ad infidelitatem.</P> 1520 miraculose ibi corpus Christi continetur, et sic concluditur sub
1503 <P TITLE="II-II q. 12 a. 1 co."><A NAME="39313"><SPAN CLASS="ref">[39313] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod apostasia importat retrocessionem quandam a Deo. Quae quidem diversimode fit, secundum diversos modos quibus homo Deo coniungitur. Primo namque coniungitur homo Deo per fidem; secundo, per debitam et subiectam voluntatem ad obediendum praeceptis eius; tertio, per aliqua specialia ad supererogationem pertinentia, sicut per religionem et clericaturam vel sacrum ordinem. Remoto autem posteriori remanet prius, sed non convertitur. Contingit ergo aliquem apostatare a Deo retrocedendo a religione quam professus est, vel ab ordine quem suscepit, et haec dicitur apostasia religionis seu ordinis. Contingit etiam aliquem apostatare a Deo per mentem repugnantem divinis mandatis. Quibus duabus apostasiis existentibus, adhuc potest remanere homo Deo coniunctus per fidem. Sed si a fide discedat, tunc omnino a Deo retrocedere videtur. Et ideo simpliciter et absolute est apostasia per quam aliquis discedit a fide, quae vocatur apostasia perfidiae. Et per hunc modum apostasia simpliciter dicta ad infidelitatem pertinet.</P> 1521 omnipotentia, sicut et omnia alia miracula, quae omnipotentiae
1504 <P TITLE="II-II q. 12 a. 1 ad 1"><A NAME="39314"><SPAN CLASS="ref">[39314] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa procedit de secunda apostasia, quae importat voluntatem a mandatis Dei resilientem, quae invenitur in omni peccato mortali.</P> 1522 attribuuntur.</p>
1505 <P TITLE="II-II q. 12 a. 1 ad 2"><A NAME="39315"><SPAN CLASS="ref">[39315] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ad fidem pertinet non solum credulitas cordis, sed etiam protestatio interioris fidei per exteriora verba et facta, nam confessio est actus fidei. Et per hunc etiam modum quaedam exteriora verba vel opera ad infidelitatem pertinent, inquantum sunt infidelitatis signa, per modum quo signum sanitatis sanum dicitur. Auctoritas autem inducta, etsi possit intelligi de omni apostasia, verissime tamen convenit in apostasia a fide. Quia enim fides est primum fundamentum sperandarum rerum, et sine fide impossibile est placere Deo; sublata fide, nihil remanet in homine quod possit esse utile ad salutem aeternam; et propter hoc primo dicitur, homo apostata vir inutilis. Fides etiam est vita animae, secundum illud Rom. I, <I>iustus ex fide vivit</I>. Sicut ergo, sublata vita corporali, omnia membra et partes hominis a debita dispositione recedunt; ita, sublata vita iustitiae, quae est per fidem, apparet inordinatio in omnibus membris. Et primo quidem in ore, per quod maxime manifestatur cor; secundo, in oculis; tertio, in instrumentis motus; quarto, in voluntate, quae ad malum tendit. Et ex his sequitur quod iurgia seminet, alios intendens separare a fide, sicut et ipse recessit.</P> 1523 <br />
1506 <P TITLE="II-II q. 12 a. 1 ad 3"><A NAME="39316"><SPAN CLASS="ref">[39316] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod species alicuius qualitatis vel formae non diversificatur per hoc quod est terminus motus a quo vel ad quem, sed potius e converso secundum terminos motuum species attenduntur. Apostasia autem respicit infidelitatem ut terminum ad quem est motus recedentis a fide. Unde apostasia non importat determinatam speciem infidelitatis, sed quandam circumstantiam aggravantem, secundum illud II Pet. II, <I>melius erat eis veritatem non cognoscere quam post agnitam retroire</I>.</P> 1524 <div class="E">Articulus 9</div>
1507 <BR> 1525 <p title="II-II q. 1 a. 9 arg. 1"><a name="38816"><span class=
1508 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1526 "ref">[38816] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum
1509 <P TITLE="II-II q. 12 a. 2 arg. 1"><A NAME="39317"><SPAN CLASS="ref">[39317] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod princeps propter apostasiam a fide non amittat dominium in subditos, quin ei teneantur obedire. Dicit enim Ambrosius quod <I>Iulianus imperator, quamvis esset apostata, habuit tamen sub se Christianos milites, quibus cum dicebat, producite aciem pro defensione reipublicae, obediebant ei</I>. Ergo propter apostasiam principis subditi non absolvuntur ab eius dominio.</P> 1527 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter articuli fidei in
1510 <P TITLE="II-II q. 12 a. 2 arg. 2"><A NAME="39318"><SPAN CLASS="ref">[39318] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, apostata a fide infidelis est. Sed infidelibus dominis inveniuntur aliqui sancti viri fideliter servisse, sicut Ioseph Pharaoni, et Daniel Nabuchodonosor, et Mardochaeus Assuero. Ergo propter apostasiam a fide non est dimittendum quin principi obediatur a subditis.</P> 1528 symbolo ponantur. Sacra enim Scriptura est regula fidei, cui nec
1511 <P TITLE="II-II q. 12 a. 2 arg. 3"><A NAME="39319"><SPAN CLASS="ref">[39319] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut per apostasiam a fide receditur a Deo, ita per quodlibet peccatum. Si ergo propter apostasiam a fide perderent principes ius imperandi subditis fidelibus, pari ratione propter alia peccata hoc amitterent. Sed hoc patet esse falsum. Non ergo propter apostasiam a fide est recedendum ab obedientia principum.</P> 1529 addere nec subtrahere licet, dicitur enim Deut. IV, <i>non addetis
1512 <P TITLE="II-II q. 12 a. 2 s. c."><A NAME="39320"><SPAN CLASS="ref">[39320] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius VII dicit, <I>nos, sanctorum praedecessorum statuta tenentes, eos qui excommunicatis fidelitate aut sacramento sunt constricti, apostolica auctoritate a sacramento absolvimus, et ne sibi fidelitatem observent omnibus modis prohibemus, quousque ad satisfactionem veniant</I>. Sed apostatae a fide sunt excommunicati, sicut et haeretici, ut dicit decretalis ad abolendam. Ergo principibus apostatantibus a fide non est obediendum.</P> 1530 ad verbum quod vobis loquor, neque auferetis ab eo</i>. Ergo
1513 <P TITLE="II-II q. 12 a. 2 co."><A NAME="39321"><SPAN CLASS="ref">[39321] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, infidelitas secundum seipsam non repugnat dominio, eo quod dominium introductum est de iure gentium, quod est ius humanum; distinctio autem fidelium et infidelium est secundum ius divinum, per quod non tollitur ius humanum. Sed aliquis per infidelitatem peccans potest sententialiter ius dominii amittere, sicut et quandoque propter alias culpas. Ad Ecclesiam autem non pertinet punire infidelitatem in illis qui nunquam fidem susceperunt, secundum illud apostoli, I ad Cor. V, <I>quid mihi de his qui foris sunt iudicare?</I> Sed infidelitatem illorum qui fidem susceperunt potest sententialiter punire. Et convenienter in hoc puniuntur quod subditis fidelibus dominari non possint, hoc enim vergere posset in magnam fidei corruptionem; quia, ut dictum est, <I>homo apostata suo corde machinatur malum et iurgia seminat</I>, intendens homines separare a fide. Et ideo quam cito aliquis per sententiam denuntiatur excommunicatus propter apostasiam a fide, ipso facto eius subditi sunt absoluti a dominio eius et iuramento fidelitatis quo ei tenebantur.</P> 1531 illicitum fuit aliquod symbolum constituere quasi regulam fidei,
1514 <P TITLE="II-II q. 12 a. 2 ad 1"><A NAME="39322"><SPAN CLASS="ref">[39322] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illo tempore Ecclesia, in sui novitate, nondum habebat potestatem terrenos principes compescendi. Et ideo toleravit fideles Iuliano apostatae obedire in his quae non erant contra fidem, ut maius fidei periculum vitaretur.</P> 1532 post sacram Scripturam editam.</p>
1515 <P TITLE="II-II q. 12 a. 2 ad 2"><A NAME="39323"><SPAN CLASS="ref">[39323] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod alia ratio est de aliis infidelibus, qui nunquam fidem susceperunt, ut dictum est.</P> 1533 <p title="II-II q. 1 a. 9 arg. 2"><a name="38817"><span class=
1516 <P TITLE="II-II q. 12 a. 2 ad 3"><A NAME="39324"><SPAN CLASS="ref">[39324] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod apostasia a fide totaliter separat hominem a Deo, ut dictum est, quod non contingit in quibuscumque aliis peccatis.</P> 1534 "ref">[38817] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea,
1517 <BR> 1535 sicut apostolus dicit, ad Ephes. IV, <i>una est fides</i>. Sed
1518 <DIV CLASS="D">Quaestio 13</DIV> 1536 symbolum est professio fidei. Ergo inconvenienter traditur
1519 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1537 multiplex symbolum.</p>
1520 <P TITLE="II-II q. 13 pr."><A NAME="39325"><SPAN CLASS="ref">[39325] II&ordf;-IIae q. 13 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de peccato blasphemiae, quod opponitur confessioni fidei. Et primo, de blasphemia in generali; secundo, de blasphemia quae dicitur peccatum in spiritum sanctum. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum blasphemia opponatur confessioni fidei. Secundo, utrum blasphemia semper sit peccatum mortale. Tertio, utrum blasphemia sit maximum peccatorum. Quarto, utrum blasphemia sit in damnatis.</P> 1538 <p title="II-II q. 1 a. 9 arg. 3"><a name="38818"><span class=
1521 <BR> 1539 "ref">[38818] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea,
1522 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1540 confessio fidei quae in symbolo continetur pertinet ad omnes
1523 <P TITLE="II-II q. 13 a. 1 arg. 1"><A NAME="39326"><SPAN CLASS="ref">[39326] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod blasphemia non opponatur confessioni fidei. Nam blasphemare est contumeliam vel aliquod convicium inferre in iniuriam creatoris. Sed hoc magis pertinet ad malevolentiam contra Deum quam ad infidelitatem. Ergo blasphemia non opponitur confessioni fidei.</P> 1541 fideles. Sed non omnibus fidelibus convenit credere in Deum, sed
1524 <P TITLE="II-II q. 13 a. 1 arg. 2"><A NAME="39327"><SPAN CLASS="ref">[39327] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ad Ephes. IV, super illud, <I>blasphemia tollatur a vobis</I>, dicit Glossa, quae fit in Deum vel in sanctos. Sed confessio fidei non videtur esse nisi de his quae pertinent ad Deum, qui est fidei obiectum. Ergo blasphemia non semper opponitur confessioni fidei.</P> 1542 solum illis qui habent fidem formatam. Ergo inconvenienter symbolum
1525 <P TITLE="II-II q. 13 a. 1 arg. 3"><A NAME="39328"><SPAN CLASS="ref">[39328] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, a quibusdam dicitur quod sunt tres blasphemiae species, quarum una est cum attribuitur Deo quod ei non convenit; secunda est cum ab eo removetur quod ei convenit; tertia est cum attribuitur creaturae quod Deo appropriatur. Et sic videtur quod blasphemia non solum sit circa Deum, sed etiam circa creaturas. Fides autem habet Deum pro obiecto. Ergo blasphemia non opponitur confessioni fidei.</P> 1543 fidei traditur sub hac forma verborum, <i>credo in unum
1526 <P TITLE="II-II q. 13 a. 1 s. c."><A NAME="39329"><SPAN CLASS="ref">[39329] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod apostolus dicit, I ad Tim. I, <I>prius fui blasphemus et persecutor</I>; et postea subdit, <I>ignorans feci in incredulitate</I>. Ex quo videtur quod blasphemia ad infidelitatem pertineat.</P> 1544 Deum</i>.</p>
1527 <P TITLE="II-II q. 13 a. 1 co."><A NAME="39330"><SPAN CLASS="ref">[39330] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod nomen blasphemiae importare videtur quandam derogationem alicuius excellentis bonitatis, et praecipue divinae. Deus autem, ut Dionysius dicit, I cap. de Div. Nom., est ipsa essentia bonitatis. Unde quidquid Deo convenit pertinet ad bonitatem ipsius; et quidquid ad ipsum non pertinet longe est a ratione perfectae bonitatis, quae est eius essentia. Quicumque igitur vel negat aliquid de Deo quod ei convenit, vel asserit de eo quod ei non convenit, derogat divinae bonitati. Quod quidem potest contingere dupliciter, uno quidem modo, secundum solam opinionem intellectus; alio modo, coniuncta quadam affectus detestatione, sicut e contrario fides Dei per dilectionem perficitur ipsius. Huiusmodi igitur derogatio divinae bonitatis est vel secundum intellectum tantum; vel etiam secundum affectum. Si consistat tantum in corde, est cordis blasphemia. Si autem exterius prodeat per locutionem, est oris blasphemia. Et secundum hoc blasphemia confessioni opponitur.</P> 1545 <p title="II-II q. 1 a. 9 arg. 4"><a name="38819"><span class=
1528 <P TITLE="II-II q. 13 a. 1 ad 1"><A NAME="39331"><SPAN CLASS="ref">[39331] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ille qui contra Deum loquitur convicium inferre intendens, derogat divinae bonitati non solum secundum veritatem intellectus, sed etiam secundum pravitatem voluntatis detestantis et impedientis pro posse divinum honorem. Quod est blasphemia perfecta.</P> 1546 "ref">[38819] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 4</span></a> Praeterea,
1529 <P TITLE="II-II q. 13 a. 1 ad 2"><A NAME="39332"><SPAN CLASS="ref">[39332] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod sicut Deus in sanctis suis laudatur, inquantum laudantur opera quae Deus in sanctis efficit; ita et blasphemia quae fit in sanctos ex consequenti in Deum redundat.</P> 1547 descensus ad Inferos est unus de articulis fidei, sicut supra
1530 <P TITLE="II-II q. 13 a. 1 ad 3"><A NAME="39333"><SPAN CLASS="ref">[39333] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod secundum illa tria non possunt, proprie loquendo, distingui diversae species peccati blasphemiae. Attribuere enim Deo quod ei non convenit, vel removere ab eo quod ei convenit, non differt nisi secundum affirmationem et negationem. Quae quidem diversitas habitus speciem non distinguit, quia per eandem scientiam innotescit falsitas affirmationum et negationum, et per eandem ignorantiam utroque modo erratur, cum negatio probetur per affirmationem, ut habetur I Poster. Quod autem ea quae sunt Dei propria creaturis attribuantur, ad hoc pertinere videtur quod aliquid ei attribuatur quod ei non conveniat. Quidquid enim est Deo proprium est ipse Deus, attribuere ergo id quod Dei proprium est alicui creaturae est ipsum Deum dicere idem creaturae.</P> 1548 dictum est. Sed in symbolo patrum non fit mentio de descensu ad
1531 <BR> 1549 Inferos. Ergo videtur insufficienter collectum.</p>
1532 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1550 <p title="II-II q. 1 a. 9 arg. 5"><a name="38820"><span class=
1533 <P TITLE="II-II q. 13 a. 2 arg. 1"><A NAME="39334"><SPAN CLASS="ref">[39334] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod blasphemia non semper sit peccatum mortale. Quia super illud ad Col. III, <I>nunc autem deponite vos</I> etc., dicit Glossa, post maiora prohibet minora. Et tamen subdit de blasphemia. Ergo blasphemia inter peccata minora computatur, quae sunt peccata venialia.</P> 1551 "ref">[38820] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 5</span></a> Praeterea,
1534 <P TITLE="II-II q. 13 a. 2 arg. 2"><A NAME="39335"><SPAN CLASS="ref">[39335] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omne peccatum mortale opponitur alicui praecepto Decalogi. Sed blasphemia non videtur alicui eorum opponi. Ergo blasphemia non est peccatum mortale.</P> 1552 sicut Augustinus dicit, exponens illud Ioan. XIV, <i>creditis in
1535 <P TITLE="II-II q. 13 a. 2 arg. 3"><A NAME="39336"><SPAN CLASS="ref">[39336] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, peccata quae absque deliberatione committuntur non sunt mortalia, propter quod primi motus non sunt peccata mortalia, quia deliberationem rationis praecedunt, ut ex supradictis patet. Sed blasphemia quandoque absque deliberatione procedit. Ergo non semper est peccatum mortale.</P> 1553 Deum, et in me credite</i>, Petro aut Paulo credimus, sed non
1536 <P TITLE="II-II q. 13 a. 2 s. c."><A NAME="39337"><SPAN CLASS="ref">[39337] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Levit. XXIV, <I>qui blasphemaverit nomen domini, morte moriatur</I>. Sed poena mortis non infertur nisi pro peccato mortali. Ergo blasphemia est peccatum mortale.</P> 1554 dicimur credere nisi in Deum. Cum igitur Ecclesia Catholica sit
1537 <P TITLE="II-II q. 13 a. 2 co."><A NAME="39338"><SPAN CLASS="ref">[39338] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum mortale est per quod homo separatur a primo principio spiritualis vitae, quod est caritas Dei. Unde quaecumque caritati repugnant, ex suo genere sunt peccata mortalia. Blasphemia autem secundum genus suum repugnat caritati divinae, quia derogat divinae bonitati, ut dictum est, quae est obiectum caritatis. Et ideo blasphemia est peccatum mortale ex suo genere.</P> 1555 pure aliquid creatum, videtur quod inconvenienter dicatur, <i>in
1538 <P TITLE="II-II q. 13 a. 2 ad 1"><A NAME="39339"><SPAN CLASS="ref">[39339] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Glossa illa non est sic intelligenda quasi omnia quae subduntur sint peccata minora. Sed quia, cum supra non expressisset nisi maiora, postmodum etiam quaedam minora subdit, inter quae etiam quaedam de maioribus ponit.</P> 1556 unam sanctam, Catholicam et apostolicam Ecclesiam</i>.</p>
1539 <P TITLE="II-II q. 13 a. 2 ad 2"><A NAME="39340"><SPAN CLASS="ref">[39340] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, cum blasphemia opponatur confessioni fidei, ut dictum est, eius prohibitio reducitur ad prohibitionem infidelitatis, quae intelligitur in eo quod dicitur, <I>ego sum dominus Deus tuus</I> et cetera. Vel prohibetur per id quod dicitur, <I>non assumes nomen Dei tui in vanum</I>. Magis enim in vanum assumit nomen Dei qui aliquod falsum de Deo asserit quam qui per nomen Dei aliquod falsum confirmat.</P> 1557 <p title="II-II q. 1 a. 9 arg. 6"><a name="38821"><span class=
1540 <P TITLE="II-II q. 13 a. 2 ad 3"><A NAME="39341"><SPAN CLASS="ref">[39341] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod blasphemia potest absque deliberatione ex subreptione procedere dupliciter. Uno modo, quod aliquis non advertat hoc quod dicit esse blasphemiam. Quod potest contingere cum aliquis subito ex aliqua passione in verba imaginata prorumpit, quorum significationem non considerat. Et tunc est peccatum veniale, et non habet proprie rationem blasphemiae. Alio modo, quando advertit hoc esse blasphemiam, considerans significata verborum. Et tunc non excusatur a peccato mortali, sicut nec ille qui ex subito motu irae aliquem occidit iuxta se sedentem.</P> 1558 "ref">[38821] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 arg. 6</span></a> Praeterea,
1541 <BR> 1559 symbolum ad hoc traditur ut sit regula fidei. Sed regula fidei
1542 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1560 debet omnibus proponi et publice. Quodlibet igitur symbolum deberet
1543 <P TITLE="II-II q. 13 a. 3 arg. 1"><A NAME="39342"><SPAN CLASS="ref">[39342] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod peccatum blasphemiae non sit maximum peccatum. Malum enim dicitur quod nocet, secundum Augustinum, in Enchirid. Sed magis nocet peccatum homicidii, quod perimit vitam hominis, quam peccatum blasphemiae, quod Deo nullum nocumentum potest inferre. Ergo peccatum homicidii est gravius peccato blasphemiae.</P> 1561 in Missa cantari, sicut symbolum patrum. Non videtur ergo esse
1544 <P TITLE="II-II q. 13 a. 3 arg. 2"><A NAME="39343"><SPAN CLASS="ref">[39343] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quicumque peierat inducit Deum testem falsitati, et ita videtur eum asserere esse falsum. Sed non quilibet blasphemus usque ad hoc procedit ut Deum asserat esse falsum. Ergo periurium est gravius peccatum quam blasphemia.</P> 1562 conveniens editio articulorum fidei in symbolo.</p>
1545 <P TITLE="II-II q. 13 a. 3 arg. 3"><A NAME="39344"><SPAN CLASS="ref">[39344] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, super illud Psalm., <I>nolite extollere in altum cornu vestrum</I>, dicit Glossa, <I>maximum est vitium excusationis peccati</I>. Non ergo blasphemia est maximum peccatum.</P> 1563 <p title="II-II q. 1 a. 9 s. c."><a name="38822"><span class=
1546 <P TITLE="II-II q. 13 a. 3 s. c."><A NAME="39345"><SPAN CLASS="ref">[39345] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Isaiae XVIII, super illud, ad populum terribilem etc., dicit Glossa, <I>omne peccatum, blasphemiae comparatum, levius est</I>.</P> 1564 "ref">[38822] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra
1547 <P TITLE="II-II q. 13 a. 3 co."><A NAME="39346"><SPAN CLASS="ref">[39346] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, blasphemia opponitur confessioni fidei. Et ideo habet in se gravitatem infidelitatis. Et aggravatur peccatum si superveniat detestatio voluntatis; et adhuc magis si prorumpat in verba; sicut et laus fidei augetur per dilectionem et confessionem. Unde, cum infidelitas sit maximum peccatum secundum suum genus, sicut supra dictum est, consequens est quod etiam blasphemia sit peccatum maximum, ad idem genus pertinens et ipsum aggravans.</P> 1565 est quod Ecclesia universalis non potest errare, quia spiritu
1548 <P TITLE="II-II q. 13 a. 3 ad 1"><A NAME="39347"><SPAN CLASS="ref">[39347] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod homicidium et blasphemia si comparentur secundum obiecta in quae peccatur, manifestum est quod blasphemia, quae est directe peccatum in Deum, praeponderat homicidio, quod est peccatum in proximum. Si autem comparentur secundum effectum nocendi, sic homicidium praeponderat, plus enim homicidium nocet proximo quam blasphemia Deo. Sed quia in gravitate culpae magis attenditur intentio voluntatis perversae quam effectus operis, ut ex supradictis patet; ideo, cum blasphemus intendat nocumentum inferre honori divino, simpliciter loquendo gravius peccat quam homicida. Homicidium tamen primum locum tenet in peccatis inter peccata in proximum commissa.</P> 1566 sancto gubernatur, qui est spiritus veritatis, hoc enim promisit
1549 <P TITLE="II-II q. 13 a. 3 ad 2"><A NAME="39348"><SPAN CLASS="ref">[39348] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod super illud ad Ephes. IV, <I>blasphemia tollatur a vobis</I>, dicit Glossa <I>peius est blasphemare quam peierare</I>. Qui enim peierat non dicit aut sentit aliquid falsum de Deo, sicut blasphemus, sed Deum adhibet testem falsitati non tanquam aestimans Deum esse falsum testem, sed tanquam sperans quod Deus super hoc non testificetur per aliquod evidens signum.</P> 1567 dominus discipulis, Ioan. XVI, dicens, <i>cum venerit ille spiritus
1550 <P TITLE="II-II q. 13 a. 3 ad 3"><A NAME="39349"><SPAN CLASS="ref">[39349] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod excusatio peccati est quaedam circumstantia aggravans omne peccatum, etiam ipsam blasphemiam. Et pro tanto dicitur esse maximum peccatum, quia quodlibet facit maius.</P> 1568 veritatis, docebit vos omnem veritatem</i>. Sed symbolum est
1551 <BR> 1569 auctoritate universalis Ecclesiae editum. Nihil ergo inconveniens
1552 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1570 in eo continetur.</p>
1553 <P TITLE="II-II q. 13 a. 4 arg. 1"><A NAME="39350"><SPAN CLASS="ref">[39350] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod damnati non blasphement. Detinentur enim nunc aliqui mali a blasphemando propter timorem futurarum poenarum. Sed damnati has poenas experiuntur, unde magis eas abhorrent. Ergo multo magis a blasphemando compescuntur.</P> 1571 <p title="II-II q. 1 a. 9 co."><a name="38823"><span class=
1554 <P TITLE="II-II q. 13 a. 4 arg. 2"><A NAME="39351"><SPAN CLASS="ref">[39351] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, blasphemia, cum sit gravissimum peccatum, est maxime demeritorium. Sed in futura vita non est status merendi neque demerendi. Ergo nullus erit locus blasphemiae.</P> 1572 "ref">[38823] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 co.</span></a> Respondeo
1555 <P TITLE="II-II q. 13 a. 4 arg. 3"><A NAME="39352"><SPAN CLASS="ref">[39352] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Eccle. XI dicitur quod <I>in quocumque loco lignum ceciderit, ibi erit</I>, ex quo patet quod post hanc vitam homini non accrescit nec meritum nec peccatum quod non habuit in hac vita. Sed multi damnabuntur qui in hac vita non fuerunt blasphemi. Ergo nec in futura vita blasphemabunt.</P> 1573 dicendum quod, sicut apostolus dicit, ad Heb. XI, <i>accedentem ad
1556 <P TITLE="II-II q. 13 a. 4 s. c."><A NAME="39353"><SPAN CLASS="ref">[39353] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Apoc. XVI, <I>aestuaverunt homines aestu magno, et blasphemaverunt nomen domini habentis potestatem super has plagas</I>, ubi dicit Glossa quod <I>in Inferno positi, quamvis sciant se pro merito puniri, dolebunt tamen quod Deus tantam potentiam habeat quod plagas eis inferat</I>. Hoc autem esset blasphemia in praesenti. Ergo et in futuro.</P> 1574 Deum oportet credere</i>. Credere autem non potest aliquis nisi ei
1557 <P TITLE="II-II q. 13 a. 4 co."><A NAME="39354"><SPAN CLASS="ref">[39354] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, ad rationem blasphemiae pertinet detestatio divinae bonitatis. Illi autem qui sunt in Inferno retinebunt perversam voluntatem, aversam a Dei iustitia, in hoc quod diligunt ea pro quibus puniuntur, et vellent eis uti si possent, et odiunt poenas quae pro huiusmodi peccatis infliguntur; dolent tamen de peccatis quae commiserunt, non quia ipsa odiant, sed quia pro eis puniuntur. Sic ergo talis detestatio divinae iustitiae est in eis interior cordis blasphemia. Et credibile est quod post resurrectionem erit in eis etiam vocalis blasphemia, sicut in sanctis vocalis laus Dei.</P> 1575 veritas quam credat proponatur. Et ideo necessarium fuit veritatem
1558 <P TITLE="II-II q. 13 a. 4 ad 1"><A NAME="39355"><SPAN CLASS="ref">[39355] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod homines deterrentur in praesenti a blasphemia propter timorem poenarum quas se putant evadere. Sed damnati in Inferno non sperant se posse poenas evadere. Et ideo, tanquam desperati, feruntur ad omne ad quod eis perversa voluntas suggerit.</P> 1576 fidei in unum colligi, ut facilius posset omnibus proponi, ne
1559 <P TITLE="II-II q. 13 a. 4 ad 2"><A NAME="39356"><SPAN CLASS="ref">[39356] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod mereri et demereri pertinent ad statum viae. Unde bona in viatoribus sunt meritoria, mala vero demeritoria. In beatis autem bona non sunt meritoria, sed pertinentia ad eorum beatitudinis praemium. Et similiter mala in damnatis non sunt demeritoria, sed pertinent ad damnationis poenam.</P> 1577 aliquis per ignorantiam a fidei veritate deficeret. Et ab huiusmodi
1560 <P TITLE="II-II q. 13 a. 4 ad 3"><A NAME="39357"><SPAN CLASS="ref">[39357] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod quilibet in peccato mortali decedens fert secum voluntatem detestantem divinam iustitiam quantum ad aliquid. Et secundum hoc poterit ei inesse blasphemia.</P> 1578 collectione sententiarum fidei nomen symboli est acceptum.</p>
1561 <BR> 1579 <p title="II-II q. 1 a. 9 ad 1"><a name="38824"><span class=
1562 <DIV CLASS="D">Quaestio 14</DIV> 1580 "ref">[38824] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum
1563 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1581 ergo dicendum quod veritas fidei in sacra Scriptura diffuse
1564 <P TITLE="II-II q. 14 pr."><A NAME="39358"><SPAN CLASS="ref">[39358] II&ordf;-IIae q. 14 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est in speciali de blasphemia in spiritum sanctum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum blasphemia vel peccatum in spiritum sanctum sit idem quod peccatum ex certa malitia. Secundo, de speciebus huius peccati. Tertio, utrum sit irremissibile. Quarto, utrum aliquis possit peccare in spiritum sanctum a principio, antequam alia peccata committat.</P> 1582 continetur et variis modis, et in quibusdam obscure; ita quod ad
1565 <BR> 1583 eliciendum fidei veritatem ex sacra Scriptura requiritur longum
1566 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1584 studium et exercitium, ad quod non possunt pervenire omnes illi
1567 <P TITLE="II-II q. 14 a. 1 arg. 1"><A NAME="39359"><SPAN CLASS="ref">[39359] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod peccatum in spiritum sanctum non sit idem quod peccatum ex certa malitia. Peccatum enim in spiritum sanctum est peccatum blasphemiae, ut patet Matth. XII. Sed non omne peccatum ex certa malitia est peccatum blasphemiae, contingit enim multa alia peccatorum genera ex certa malitia committi. Ergo peccatum in spiritum sanctum non est idem quod peccatum ex certa malitia.</P> 1585 quibus necessarium est cognoscere fidei veritatem, quorum plerique,
1568 <P TITLE="II-II q. 14 a. 1 arg. 2"><A NAME="39360"><SPAN CLASS="ref">[39360] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, peccatum ex certa malitia dividitur contra peccatum ex ignorantia et contra peccatum ex infirmitate. Sed peccatum in spiritum sanctum dividitur contra peccatum in filium hominis, ut patet Matth. XII. Ergo peccatum in spiritum sanctum non est idem quod peccatum ex certa malitia, quia quorum opposita sunt diversa, ipsa quoque sunt diversa.</P> 1586 aliis negotiis occupati, studio vacare non possunt. Et ideo fuit
1569 <P TITLE="II-II q. 14 a. 1 arg. 3"><A NAME="39361"><SPAN CLASS="ref">[39361] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, peccatum in spiritum sanctum est quoddam genus peccati cui determinatae species assignantur. Sed peccatum ex certa malitia non est speciale genus peccati, sed est quaedam conditio vel circumstantia generalis quae potest esse circa omnia peccatorum genera. Ergo peccatum in spiritum sanctum non est idem quod peccatum ex certa malitia.</P> 1587 necessarium ut ex sententiis sacrae Scripturae aliquid manifestum
1570 <P TITLE="II-II q. 14 a. 1 s. c."><A NAME="39362"><SPAN CLASS="ref">[39362] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Magister dicit, XLIII dist. II Lib. Sent., quod ille peccat in spiritum sanctum cui malitia propter se placet. Hoc autem est peccare ex certa malitia. Ergo idem videtur esse peccatum ex certa malitia quod peccatum in spiritum sanctum.</P> 1588 summarie colligeretur quod proponeretur omnibus ad credendum. Quod
1571 <P TITLE="II-II q. 14 a. 1 co."><A NAME="39363"><SPAN CLASS="ref">[39363] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod de peccato seu blasphemia in spiritum sanctum tripliciter aliqui loquuntur. Antiqui enim doctores, scilicet Athanasius, Hilarius, Ambrosius, Hieronymus et Chrysostomus dicunt esse peccatum in spiritum sanctum quando, ad litteram, aliquid blasphemum dicitur contra spiritum sanctum, sive spiritus sanctus accipiatur secundum quod est nomen essentiale conveniens toti Trinitati, cuius quaelibet persona et spiritus est et sanctus; sive prout est nomen personale unius in Trinitate personae. Et secundum hoc distinguitur, Matth. XII blasphemia in spiritum sanctum contra blasphemiam in filium hominis. Christus enim operabatur quaedam humanitus, comedendo, bibendo et alia huiusmodi faciendo; et quaedam divinitus, scilicet Daemones eiiciendo, mortuos suscitando, et cetera huiusmodi; quae quidem agebat et per virtutem propriae divinitatis, et per operationem spiritus sancti, quo secundum humanitatem erat repletus. Iudaei autem primo quidem dixerant blasphemiam in filium hominis, cum dicebant eum voracem, potatorem vini et publicanorum amatorem, ut habetur Matth. XI. Postmodum autem blasphemaverunt in spiritum sanctum, dum opera quae ipse operabatur virtute propriae divinitatis et per operationem spiritus sancti, attribuebant principi Daemoniorum. Et propter hoc dicuntur in spiritum sanctum blasphemasse. Augustinus autem, in libro de Verb. Dom., blasphemiam vel peccatum in spiritum sanctum dicit esse finalem impoenitentiam, quando scilicet aliquis perseverat in peccato mortali usque ad mortem. Quod quidem non solum verbo oris fit, sed etiam verbo cordis et operis, non uno sed multis. Hoc autem verbum, sic acceptum, dicitur esse contra spiritum sanctum, quia est contra remissionem peccatorum, quae fit per spiritum sanctum, qui est caritas patris et filii. Nec hoc dominus dixit Iudaeis quasi ipsi peccarent in spiritum sanctum, nondum enim erant finaliter impoenitentes. Sed admonuit eos ne, taliter loquentes, ad hoc pervenirent quod in spiritum sanctum peccarent. Et sic intelligendum est quod dicitur Marc. III, ubi, postquam dixerat, <I>qui blasphemaverit in spiritum sanctum</I> etc., subiungit Evangelista <I>quoniam dicebant, spiritum immundum habet</I>. Alii vero aliter accipiunt, dicentes peccatum vel blasphemiam in spiritum sanctum esse quando aliquis peccat contra appropriatum bonum spiritus sancti, cui appropriatur bonitas, sicut patri appropriatur potentia et filio sapientia. Unde peccatum in patrem dicunt esse quando peccatur ex infirmitate; peccatum autem in filium, quando peccatur ex ignorantia; peccatum autem in spiritum sanctum, quando peccatur ex certa malitia, idest ex ipsa electione mali, ut supra expositum est. Quod quidem contingit dupliciter. Uno modo, ex inclinatione habitus vitiosi, qui malitia dicitur, et sic non est idem peccare ex malitia quod peccare in spiritum sanctum. Alio modo contingit ex eo quod per contemptum abiicitur et removetur id quod electionem peccati poterat impedire, sicut spes per desperationem, et timor per praesumptionem, et quaedam alia huiusmodi, ut infra dicetur. Haec autem omnia quae peccati electionem impediunt, sunt effectus spiritus sancti in nobis. Et ideo sic ex malitia peccare est peccare in spiritum sanctum.</P> 1589 quidem non est additum sacrae Scripturae, sed potius ex sacra
1572 <P TITLE="II-II q. 14 a. 1 ad 1"><A NAME="39364"><SPAN CLASS="ref">[39364] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut confessio fidei non solum consistit in protestatione oris, sed etiam in protestatione operis; ita etiam blasphemia spiritus sancti potest considerari et in ore et in corde et in opere.</P> 1590 Scriptura assumptum.</p>
1573 <P TITLE="II-II q. 14 a. 1 ad 2"><A NAME="39365"><SPAN CLASS="ref">[39365] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod secundum tertiam acceptionem blasphemia in spiritum sanctum distinguitur contra blasphemiam in filium hominis secundum quod filius hominis est etiam filius Dei, idest Dei virtus et Dei sapientia. Unde secundum hoc, peccatum in filium hominis erit peccatum ex ignorantia vel ex infirmitate.</P> 1591 <p title="II-II q. 1 a. 9 ad 2"><a name="38825"><span class=
1574 <P TITLE="II-II q. 14 a. 1 ad 3"><A NAME="39366"><SPAN CLASS="ref">[39366] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod peccatum ex certa malitia secundum quod provenit ex inclinatione habitus, non est speciale peccatum, sed quaedam generalis peccati conditio. Prout vero est ex speciali contemptu effectus spiritus sancti in nobis, habet rationem specialis peccati. Et secundum hoc etiam peccatum in spiritum sanctum est speciale genus peccati. Et similiter secundum primam expositionem. Secundum autem secundam expositionem, non est speciale genus peccati, nam finalis impoenitentia potest esse circumstantia cuiuslibet generis peccati.</P> 1592 "ref">[38825] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum
1575 <BR> 1593 dicendum quod in omnibus symbolis eadem fidei veritas docetur. Sed
1576 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1594 ibi oportet populum diligentius instrui de fidei veritate ubi
1577 <P TITLE="II-II q. 14 a. 2 arg. 1"><A NAME="39367"><SPAN CLASS="ref">[39367] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter assignentur sex species peccati in spiritum sanctum, scilicet desperatio, praesumptio, impoenitentia, obstinatio, impugnatio veritatis agnitae et invidentia fraternae gratiae; quas species ponit Magister, XLIII dist. II Lib. Sent. Negare enim divinam iustitiam vel misericordiam ad infidelitatem pertinet. Sed per desperationem aliquis reiicit divinam misericordiam, per praesumptionem autem divinam iustitiam. Ergo unumquodque eorum potius est species infidelitatis quam peccati in spiritum sanctum.</P> 1595 errores insurgunt, ne fides simplicium per haereticos corrumpatur.
1578 <P TITLE="II-II q. 14 a. 2 arg. 2"><A NAME="39368"><SPAN CLASS="ref">[39368] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, impoenitentia videtur respicere peccatum praeteritum, obstinatio autem peccatum futurum. Sed praeteritum vel futurum non diversificant speciem virtutis vel vitii, secundum enim eandem fidem qua credimus Christum natum, antiqui crediderunt eum nasciturum. Ergo obstinatio et impoenitentia non debent poni duae species peccati in spiritum sanctum.</P> 1596 Et haec fuit causa quare necesse fuit edere plura symbola. Quae in
1579 <P TITLE="II-II q. 14 a. 2 arg. 3"><A NAME="39369"><SPAN CLASS="ref">[39369] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 3 </SPAN></A><I>Praeterea, veritas et gratia per Iesum Christum facta est</I>, ut habetur Ioan. I. Ergo videtur quod impugnatio veritatis agnitae et invidentia fraternae gratiae magis pertineant ad blasphemiam in filium hominis quam ad blasphemiam in spiritum sanctum.</P> 1597 nullo alio differunt nisi quod in uno plenius explicantur quae in
1580 <P TITLE="II-II q. 14 a. 2 arg. 4"><A NAME="39370"><SPAN CLASS="ref">[39370] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, Bernardus dicit, in libro de Dispensat. et Praecept., <I>quod nolle obedire est resistere spiritui sancto</I>. Glossa etiam dicit, Levit. X, quod <I>simulata poenitentia est blasphemia spiritus sancti</I>. Schisma etiam videtur directe opponi spiritui sancto, per quem Ecclesia unitur. Et ita videtur quod non sufficienter tradantur species peccati in spiritum sanctum.</P> 1598 alio continentur implicite, secundum quod exigebat haereticorum
1581 <P TITLE="II-II q. 14 a. 2 s. c."><A NAME="39371"><SPAN CLASS="ref">[39371] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra, Augustinus dicit, in libro de fide ad Petrum, quod illi qui desperant de indulgentia peccatorum, vel qui sine meritis de misericordia Dei praesumunt, peccant in spiritum sanctum. Et in Enchiridio dicit quod <I>qui in obstinatione mentis diem claudit extremum, reus est peccato in spiritum sanctum</I>. Et in libro de Verb. Dom. dicit quod impoenitentia est peccatum in spiritum sanctum. Et in libro de Serm. Dom. in monte dicit quod invidiae facibus fraternitatem impugnare est peccare in spiritum sanctum. Et in libro de unico Bapt. dicit quod <I>qui veritatem contemnit, aut circa fratres malignus est, quibus veritas revelatur; aut circa Deum ingratus, cuius inspiratione Ecclesia instruitur</I>; et sic videtur quod peccet in spiritum sanctum.</P> 1599 instantia.</p>
1582 <P TITLE="II-II q. 14 a. 2 co."><A NAME="39372"><SPAN CLASS="ref">[39372] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, secundum quod peccatum in spiritum sanctum tertio modo accipitur, convenienter praedictae species ei assignantur. Quae distinguuntur secundum remotionem vel contemptum eorum per quae potest homo ab electione peccati impediri. Quae quidem sunt vel ex parte divini iudicii; vel ex parte donorum ipsius; vel etiam ex parte ipsius peccati. Avertitur enim homo ab electione peccati ex consideratione divini iudicii, quod habet iustitiam cum misericordia, et per spem, quae consurgit ex consideratione misericordiae remittentis peccata et praemiantis bona, et haec tollitur per desperationem, et iterum per timorem, qui insurgit ex consideratione divinae iustitiae punientis peccata; et hic tollitur per praesumptionem, dum scilicet aliquis se praesumit gloriam adipisci sine meritis, vel veniam sine poenitentia. Dona autem Dei quibus retrahimur a peccato sunt duo. Quorum unum est agnitio veritatis, contra quod ponitur impugnatio veritatis agnitae, dum scilicet aliquis veritatem fidei agnitam impugnat ut licentius peccet. Aliud est auxilium interioris gratiae, contra quod ponitur invidentia fraternae gratiae, dum scilicet aliquis non solum invidet personae fratris, sed etiam invidet gratiae Dei crescenti in mundo. Ex parte vero peccati duo sunt quae hominem a peccato retrahere possunt. Quorum unum est inordinatio et turpitudo actus, cuius consideratio inducere solet in homine poenitentiam de peccato commisso. Et contra hoc ponitur impoenitentia, non quidem eo modo quo dicit permanentiam in peccato usque ad mortem, sicut supra impoenitentia accipiebatur (sic enim non esset speciale peccatum, sed quaedam peccati circumstantia); sed accipitur hic impoenitentia secundum quod importat propositum non poenitendi. Aliud autem est parvitas et brevitas boni quod quis in peccato quaerit, secundum illud Rom. VI, <I>quem fructum habuistis in quibus nunc erubescitis?</I> Cuius consideratio inducere solet hominem ad hoc quod eius voluntas in peccato non firmetur. Et hoc tollitur per obstinationem, quando scilicet homo firmat suum propositum in hoc quod peccato inhaereat. Et de his duobus dicitur Ierem. VIII, <I>nullus est qui agat poenitentiam super peccato suo, dicens, quid feci?</I> Quantum ad primum; <I>omnes conversi sunt ad cursum quasi equus impetu vadens ad praelium</I>, quantum ad secundum.</P> 1600 <p title="II-II q. 1 a. 9 ad 3"><a name="38826"><span class=
1583 <P TITLE="II-II q. 14 a. 2 ad 1"><A NAME="39373"><SPAN CLASS="ref">[39373] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod peccatum desperationis vel praesumptionis non consistit in hoc quod Dei iustitia vel misericordia non credatur, sed in hoc quod contemnatur.</P> 1601 "ref">[38826] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium
1584 <P TITLE="II-II q. 14 a. 2 ad 2"><A NAME="39374"><SPAN CLASS="ref">[39374] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod obstinatio et impoenitentia non solum differunt secundum praeteritum et futurum, sed secundum quasdam formales rationes ex diversa consideratione eorum quae in peccato considerari possunt, ut dictum est.</P> 1602 dicendum quod confessio fidei traditur in symbolo quasi ex persona
1585 <P TITLE="II-II q. 14 a. 2 ad 3"><A NAME="39375"><SPAN CLASS="ref">[39375] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod gratiam et veritatem Christus fecit per dona spiritus sancti, quae hominibus dedit.</P> 1603 totius Ecclesiae, quae per fidem unitur. Fides autem Ecclesiae est
1586 <P TITLE="II-II q. 14 a. 2 ad 4"><A NAME="39376"><SPAN CLASS="ref">[39376] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod nolle obedire pertinet ad obstinationem; simulatio poenitentiae ad impoenitentiam; schisma ad invidentiam fraternae gratiae, per quam membra Ecclesiae uniuntur.</P> 1604 fides formata, talis enim fides invenitur in omnibus illis qui sunt
1587 <BR> 1605 numero et merito de Ecclesia. Et ideo confessio fidei in symbolo
1588 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1606 traditur secundum quod convenit fidei formatae, ut etiam si qui
1589 <P TITLE="II-II q. 14 a. 3 arg. 1"><A NAME="39377"><SPAN CLASS="ref">[39377] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod peccatum in spiritum sanctum non sit irremissibile. Dicit enim Augustinus, in libro de Verb. Dom., <I>de nullo desperandum est quandiu patientia domini ad poenitentiam adducit</I>. Sed si aliquod peccatum esset irremissibile, esset de aliquo peccatore desperandum. Ergo peccatum in spiritum sanctum non est irremissibile.</P> 1607 fideles fidem formatam non habent, ad hanc formam pertingere
1590 <P TITLE="II-II q. 14 a. 3 arg. 2"><A NAME="39378"><SPAN CLASS="ref">[39378] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nullum peccatum remittitur nisi per hoc quod anima sanatur a Deo. <I>Sed omnipotenti medico nullus insanabilis languor occurrit</I>, sicut dicit Glossa super illud Psalm., <I>qui sanat omnes infirmitates tuas</I>. Ergo peccatum in spiritum sanctum non est irremissibile.</P> 1608 studeant.</p>
1591 <P TITLE="II-II q. 14 a. 3 arg. 3"><A NAME="39379"><SPAN CLASS="ref">[39379] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, liberum arbitrium se habet ad bonum et ad malum. Sed quandiu durat status viae, potest aliquis a quacumque virtute excidere, cum etiam Angelus de caelo ceciderit, unde dicitur Iob IV, <I>in Angelis suis reperit pravitatem, quanto magis qui habitant domos luteas?</I> Ergo pari ratione potest aliquis a quocumque peccato ad statum iustitiae redire. Ergo peccatum in spiritum sanctum non est irremissibile.</P> 1609 <p title="II-II q. 1 a. 9 ad 4"><a name="38827"><span class=
1592 <P TITLE="II-II q. 14 a. 3 s. c."><A NAME="39380"><SPAN CLASS="ref">[39380] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Matth. XII, <I>qui dixerit verbum contra spiritum sanctum, non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in futuro</I>. Et Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte, quod <I>tanta est labes huius peccati quod humilitatem deprecandi subire non potest</I>.</P> 1610 "ref">[38827] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 4</span></a> Ad quartum
1593 <P TITLE="II-II q. 14 a. 3 co."><A NAME="39381"><SPAN CLASS="ref">[39381] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod secundum diversas acceptiones peccati in spiritum sanctum, diversimode irremissibile dicitur. Si enim dicatur peccatum in spiritum sanctum finalis impoenitentia, sic dicitur irremissibile quia nullo modo remittitur. Peccatum enim mortale in quo homo perseverat usque ad mortem, quia in hac vita non remittitur per poenitentiam, nec etiam in futuro dimittetur. Secundum autem alias duas acceptiones dicitur irremissibile, non quia nullo modo remittatur, sed quia, quantum est de se, habet meritum ut non remittatur. Et hoc dupliciter. Uno modo, quantum ad poenam. Qui enim ex ignorantia vel infirmitate peccat, minorem poenam meretur, qui autem ex certa malitia peccat, non habet aliquam excusationem unde eius poena minuatur. Similiter etiam qui blasphemabat in filium hominis, eius divinitate nondum revelata, poterat habere aliquam excusationem propter infirmitatem carnis quam in eo aspiciebat, et sic minorem poenam merebatur, sed qui ipsam divinitatem blasphemabat, opera spiritus sancti Diabolo attribuens, nullam excusationem habebat unde eius poena diminueretur. Et ideo dicitur, secundum expositionem Chrysostomi, hoc peccatum Iudaeis non remitti neque in hoc saeculo neque in futuro, quia pro eo passi sunt poenam et in praesenti vita per Romanos, et in futura vita in poena Inferni. Sicut etiam Athanasius inducit exemplum de eorum parentibus, qui primo quidem contra Moysen contenderunt propter defectum aquae et panis, et hoc dominus sustinuit patienter, habebant enim excusationem ex infirmitate carnis. Sed postmodum gravius peccaverunt quasi blasphemantes in spiritum sanctum, beneficia Dei qui eos de Aegypto eduxerat, idolo attribuentes, cum dixerunt, <I>hi sunt dii tui, Israel, qui te eduxerunt de terra Aegypti</I>. Et ideo dominus et temporaliter fecit eos puniri, quia <I>ceciderunt in die illo quasi tria millia hominum</I>; et in futurum eis poenam comminatur, dicens, <I>ego autem in die ultionis visitabo hoc peccatum eorum</I>. Alio modo potest intelligi quantum ad culpam, sicut aliquis dicitur morbus incurabilis secundum naturam morbi, per quem tollitur id ex quo morbus potest curari, puta cum morbus tollit virtutem naturae, vel inducit fastidium cibi et medicinae; licet etiam talem morbum Deus possit curare. Ita etiam peccatum in spiritum sanctum dicitur irremissibile secundum suam naturam, inquantum excludit ea per quae fit remissio peccatorum. Per hoc tamen non praecluditur via remittendi et sanandi omnipotentiae et misericordiae Dei, per quam aliquando tales quasi miraculose spiritualiter sanantur.</P> 1611 dicendum quod de descensu ad Inferos nullus error erat exortus apud
1594 <P TITLE="II-II q. 14 a. 3 ad 1"><A NAME="39382"><SPAN CLASS="ref">[39382] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod de nemine desperandum est in hac vita, considerata omnipotentia et misericordia Dei. Sed considerata conditione peccati, dicuntur aliqui filii diffidentiae, ut habetur ad Ephes. II.</P> 1612 haereticos, et ideo non fuit necessarium aliquam explicationem
1595 <P TITLE="II-II q. 14 a. 3 ad 2"><A NAME="39383"><SPAN CLASS="ref">[39383] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ratio illa procedit ex parte omnipotentiae Dei, non secundum conditionem peccati.</P> 1613 circa hoc fieri. Et propter hoc non reiteratur in symbolo patrum,
1596 <P TITLE="II-II q. 14 a. 3 ad 3"><A NAME="39384"><SPAN CLASS="ref">[39384] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod liberum arbitrium remanet quidem semper in hac vita vertibile, tamen quandoque abiicit a se id per quod verti potest ad bonum, quantum in ipso est. Unde ex parte sua peccatum est irremissibile, licet Deus remittere possit.</P> 1614 sed supponitur tanquam praedeterminatum in symbolo apostolorum. Non
1597 <BR> 1615 enim symbolum sequens abolet praecedens, sed potius illud exponit,
1598 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1616 ut dictum est.</p>
1599 <P TITLE="II-II q. 14 a. 4 arg. 1"><A NAME="39385"><SPAN CLASS="ref">[39385] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod homo non possit primo peccare in spiritum sanctum, non praesuppositis aliis peccatis. Naturalis enim ordo est ut ab imperfecto ad perfectum quis moveatur. Et hoc quidem in bonis apparet, secundum illud Proverb. IV, <I>iustorum semita quasi lux splendens crescit et proficit usque ad perfectum diem</I>. Sed perfectum dicitur in malis quod est maximum malum, ut patet per philosophum, in V Metaphys. Cum igitur peccatum in spiritum sanctum sit gravissimum, videtur quod homo ad hoc peccatum perveniat per alia peccata minora.</P> 1617 <p title="II-II q. 1 a. 9 ad 5"><a name="38828"><span class=
1600 <P TITLE="II-II q. 14 a. 4 arg. 2"><A NAME="39386"><SPAN CLASS="ref">[39386] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, peccare in spiritum sanctum est peccare ex certa malitia, sive ex electione. Sed hoc non statim potest homo, antequam multoties peccaverit, dicit enim philosophus, in V Ethic., quod, si homo possit iniusta facere, non tamen potest statim operari sicut iniustus, scilicet ex electione. Ergo videtur quod peccatum in spiritum sanctum non possit committi nisi post alia peccata.</P> 1618 "ref">[38828] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 5</span></a> Ad quintum
1601 <P TITLE="II-II q. 14 a. 4 arg. 3"><A NAME="39387"><SPAN CLASS="ref">[39387] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, poenitentia et impoenitentia sunt circa idem. Sed poenitentia non est nisi de peccatis praeteritis. Ergo etiam neque impoenitentia, quae est species peccati in spiritum sanctum. Peccatum ergo in spiritum sanctum praesupponit alia peccata.</P> 1619 dicendum quod, si dicatur in sanctam Ecclesiam Catholicam, est hoc
1602 <P TITLE="II-II q. 14 a. 4 s. c."><A NAME="39388"><SPAN CLASS="ref">[39388] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod <I>facile est in conspectu Dei subito honestare pauperem</I>, ut dicitur Eccli. XI. Ergo e contrario possibile est, secundum malitiam Daemonis suggerentis, ut statim aliquis inducatur in gravissimum peccatum, quod est in spiritum sanctum.</P> 1620 intelligendum secundum quod fides nostra refertur ad spiritum
1603 <P TITLE="II-II q. 14 a. 4 co."><A NAME="39389"><SPAN CLASS="ref">[39389] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, peccare in spiritum sanctum uno modo est peccare ex certa malitia. Ex certa autem malitia dupliciter peccare contingit, sicut dictum est. Uno modo, ex inclinatione habitus, quod non est proprie peccare in spiritum sanctum. Et hoc modo peccare ex certa malitia non contingit a principio, oportet enim actus peccatorum praecedere ex quibus causetur habitus ad peccandum inclinans. Alio modo potest aliquis peccare ex certa malitia abiiciendo per contemptum ea per quae homo retrahitur a peccando, quod proprie est peccare in spiritum sanctum, sicut dictum est. Et hoc etiam plerumque praesupponit alia peccata, quia sicut dicitur Proverb. XVIII, <I>impius, cum in profundum peccatorum venerit, contemnit</I>. Potest tamen contingere quod aliquis in primo actu peccati in spiritum sanctum peccet per contemptum, tum propter libertatem arbitrii; tum etiam propter multas dispositiones praecedentes; vel etiam propter aliquod vehemens motivum ad malum et debilem affectum hominis ad bonum. Et ideo in viris perfectis hoc vix aut nunquam accidere potest quod statim a principio peccent in spiritum sanctum. Unde dicit Origenes, in I Periarch., <I>non arbitror quod aliquis ex his qui in summo perfectoque gradu constiterint, ad subitum evacuetur aut decidat, sed paulatim ac per partes eum decidere necesse est</I>. Et eadem ratio est si peccatum in spiritum sanctum accipiatur ad litteram pro blasphemia spiritus sancti. Talis enim blasphemia de qua dominus loquitur, semper ex malitiae contemptu procedit. Si vero per peccatum in spiritum sanctum intelligatur finalis impoenitentia, secundum intellectum Augustini, quaestionem non habet, quia ad peccatum in spiritum sanctum requiritur continuatio peccatorum usque in finem vitae.</P> 1621 sanctum, qui sanctificat Ecclesiam, ut sit sensus, credo in
1604 <P TITLE="II-II q. 14 a. 4 ad 1"><A NAME="39390"><SPAN CLASS="ref">[39390] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod tam in bono quam in malo, ut in pluribus, proceditur ab imperfecto ad perfectum, prout homo proficit vel in bono vel in malo. Et tamen in utroque unus potest incipere a maiori quam alius. Et ita illud a quo aliquis incipit, potest esse perfectum in bono vel in malo secundum genus suum; licet sit imperfectum secundum seriem processus hominis in melius vel in peius proficientis.</P> 1622 spiritum sanctum sanctificantem Ecclesiam. Sed melius est et
1605 <P TITLE="II-II q. 14 a. 4 ad 2"><A NAME="39391"><SPAN CLASS="ref">[39391] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ratio illa procedit de peccato ex malitia quando est ex inclinatione habitus.</P> 1623 secundum communiorem usum, ut non ponatur ibi in, sed simpliciter
1606 <P TITLE="II-II q. 14 a. 4 ad 3"><A NAME="39392"><SPAN CLASS="ref">[39392] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, si accipiatur impoenitentia secundum intentionem Augustini, secundum quod importat permanentiam in peccato usque in finem, sic planum est quod impoenitentia praesupponit peccata, sicut et poenitentia. Sed si loquamur de impoenitentia habituali, secundum quod ponitur species peccati in spiritum sanctum, sic manifestum est quod impoenitentia potest esse etiam ante peccata, potest enim ille qui nunquam peccavit habere propositum vel poenitendi vel non poenitendi, si contingeret eum peccare.</P> 1624 dicatur sanctam Ecclesiam Catholicam, sicut etiam Leo Papa
1607 <BR> 1625 dicit.</p>
1608 <DIV CLASS="D">Quaestio 15</DIV> 1626 <p title="II-II q. 1 a. 9 ad 6"><a name="38829"><span class=
1609 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1627 "ref">[38829] II&ordf;-IIae q. 1 a. 9 ad 6</span></a> Ad sextum
1610 <P TITLE="II-II q. 15 pr."><A NAME="39393"><SPAN CLASS="ref">[39393] II&ordf;-IIae q. 15 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de vitiis oppositis scientiae et intellectui. Et quia de ignorantia, quae opponitur scientiae, dictum est supra, cum de causis peccatorum ageretur; quaerendum est nunc de caecitate mentis et hebetudine sensus, quae opponuntur dono intellectus. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, utrum caecitas mentis sit peccatum. Secundo, utrum hebetudo sensus sit aliud peccatum a caecitate mentis. Tertio, utrum haec vitia a peccatis carnalibus oriantur.</P> 1628 dicendum quod, quia symbolum patrum est declarativum symboli
1611 <BR> 1629 apostolorum, et etiam fuit conditum fide iam manifestata et
1612 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1630 Ecclesia pacem habente, propter hoc publice in Missa cantatur.
1613 <P TITLE="II-II q. 15 a. 1 arg. 1"><A NAME="39394"><SPAN CLASS="ref">[39394] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod caecitas mentis non sit peccatum. Illud enim quod excusat a peccato non videtur esse peccatum. Sed caecitas excusat a peccato, dicitur enim Ioan. IX, <I>si caeci essetis, non haberetis peccatum</I>. Ergo caecitas mentis non est peccatum.</P> 1631 Symbolum autem apostolorum, quod tempore persecutionis editum fuit,
1614 <P TITLE="II-II q. 15 a. 1 arg. 2"><A NAME="39395"><SPAN CLASS="ref">[39395] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, poena differt a culpa. Sed caecitas mentis est quaedam poena, ut patet per illud quod habetur Isaiae VI, <I>excaeca cor populi huius</I>; non enim esset a Deo, cum sit malum, nisi poena esset. Ergo caecitas mentis non est peccatum.</P> 1632 fide nondum publicata, occulte dicitur in prima et in completorio,
1615 <P TITLE="II-II q. 15 a. 1 arg. 3"><A NAME="39396"><SPAN CLASS="ref">[39396] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, omne peccatum est voluntarium, ut Augustinus dicit. Sed caecitas mentis non est voluntaria, quia ut Augustinus dicit, X Confess., <I>cognoscere veritatem lucentem omnes amant</I>; et Eccle. XI dicitur, <I>dulce lumen, et delectabile oculis videre solem</I>. Ergo caecitas mentis non est peccatum.</P> 1633 quasi contra tenebras errorum praeteritorum et futurorum.</p>
1616 <P TITLE="II-II q. 15 a. 1 s. c."><A NAME="39397"><SPAN CLASS="ref">[39397] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius, XXXI Moral., caecitatem mentis ponit inter vitia quae causantur ex luxuria.</P> 1634 <br />
1617 <P TITLE="II-II q. 15 a. 1 co."><A NAME="39398"><SPAN CLASS="ref">[39398] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod sicut caecitas corporalis est privatio eius quod est principium corporalis visionis, ita etiam caecitas mentis est privatio eius quod est principium mentalis sive intellectualis visionis. Cuius quidem principium est triplex. Unum quidem est lumen naturalis rationis. Et hoc lumen, cum pertineat ad speciem animae rationalis, nunquam privatur ab anima. Impeditur tamen quandoque a proprio actu per impedimenta virium inferiorum, quibus indiget intellectus humanus ad intelligendum, sicut patet in amentibus et furiosis, ut in primo dictum est. Aliud autem principium intellectualis visionis est aliquod lumen habituale naturali lumini rationis superadditum. Et hoc quidem lumen interdum privatur ab anima. Et talis privatio est caecitas quae est poena, secundum quod privatio luminis gratiae quaedam poena ponitur. Unde dicitur de quibusdam, Sap. II, <I>excaecavit illos malitia eorum</I>. Tertium principium visionis intellectualis est aliquod intelligibile principium per quod homo intelligit alia. Cui quidem principio intelligibili mens hominis potest intendere vel non intendere. Et quod ei non intendat contingit dupliciter. Quandoque quidem ex hoc quod habet voluntatem spontanee se avertentem a consideratione talis principii, secundum illud Psalm., <I>noluit intelligere ut bene ageret</I>. Alio modo, per occupationem mentis circa alia quae magis diligit, quibus ab inspectione huius principii mens avertitur, secundum illud Psalm., <I>supercecidit ignis</I>, scilicet concupiscentiae, <I>et non viderunt solem</I>. Et utroque modo caecitas mentis est peccatum.</P> 1635 <div class="E">Articulus 10</div>
1618 <P TITLE="II-II q. 15 a. 1 ad 1"><A NAME="39399"><SPAN CLASS="ref">[39399] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod caecitas quae excusat a peccato est quae contingit ex naturali defectu non potentis videre.</P> 1636 <p title="II-II q. 1 a. 10 arg. 1"><a name="38830"><span class=
1619 <P TITLE="II-II q. 15 a. 1 ad 2"><A NAME="39400"><SPAN CLASS="ref">[39400] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ratio illa procedit de secunda caecitate, quae est poena.</P> 1637 "ref">[38830] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum
1620 <P TITLE="II-II q. 15 a. 1 ad 3"><A NAME="39401"><SPAN CLASS="ref">[39401] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod intelligere veritatem cuilibet est secundum se amabile. Potest tamen per accidens esse alicui odibile, inquantum scilicet per hoc homo impeditur ab aliis quae magis amat.</P> 1638 sic proceditur. Videtur quod non pertineat ad summum pontificem
1621 <BR> 1639 fidei symbolum ordinare. Nova enim editio symboli necessaria est
1622 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1640 propter explicationem articulorum fidei, sicut dictum est. Sed in
1623 <P TITLE="II-II q. 15 a. 2 arg. 1"><A NAME="39402"><SPAN CLASS="ref">[39402] II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod hebetudo sensus non sit aliud a caecitate mentis. Unum enim uni est contrarium. Sed dono intellectus opponitur hebetudo, ut patet per Gregorium, in II Moral.; cui etiam opponitur caecitas mentis, eo quod intellectus principium quoddam visivum designat. Ergo hebetudo sensus est idem quod caecitas mentis.</P> 1641 veteri testamento articuli fidei magis ac magis explicabantur
1624 <P TITLE="II-II q. 15 a. 2 arg. 2"><A NAME="39403"><SPAN CLASS="ref">[39403] II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Gregorius, in XXXI Moral., de hebetudine loquens, nominat eam hebetudinem sensus circa intelligentiam. Sed hebetari sensu circa intelligentiam nihil aliud esse videtur quam intelligendo deficere, quod pertinet ad mentis caecitatem. Ergo hebetudo sensus idem est quod caecitas mentis.</P> 1642 secundum temporum successionem propter hoc quod veritas fidei magis
1625 <P TITLE="II-II q. 15 a. 2 arg. 3"><A NAME="39404"><SPAN CLASS="ref">[39404] II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, si in aliquo differunt, maxime videntur in hoc differre quod caecitas mentis est voluntaria, ut supra dictum est, hebetudo autem sensus est naturalis. Sed defectus naturalis non est peccatum. Ergo secundum hoc hebetudo sensus non esset peccatum. Quod est contra Gregorium, qui connumerat eam inter vitia quae ex gula oriuntur.</P> 1643 manifestabatur secundum maiorem propinquitatem ad Christum, ut
1626 <P TITLE="II-II q. 15 a. 2 s. c."><A NAME="39405"><SPAN CLASS="ref">[39405] II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod diversarum causarum sunt diversi effectus. Sed Gregorius, XXXI Moral., dicit quod hebetudo mentis oritur ex gula, caecitas autem mentis ex luxuria. Ergo sunt diversa vitia.</P> 1644 supra dictum est. Cessante ergo tali causa in nova lege, non debet
1627 <P TITLE="II-II q. 15 a. 2 co."><A NAME="39406"><SPAN CLASS="ref">[39406] II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod hebes acuto opponitur. Acutum autem dicitur aliquid ex hoc quod est penetrativum. Unde et hebes dicitur aliquid ex hoc quod est obtusum, penetrare non valens. Sensus autem corporalis per quandam similitudinem penetrare dicitur medium inquantum ex aliqua distantia suum obiectum percipit; vel inquantum potest quasi penetrando intima rei percipere. Unde in corporalibus dicitur aliquis esse acuti sensus qui potest percipere sensibile aliquod ex remotis, vel videndo vel audiendo vel olfaciendo; et e contrario dicitur sensu hebetari qui non percipit nisi ex propinquo et magna sensibilia. Ad similitudinem autem corporalis sensus dicitur etiam circa intelligentiam esse aliquis sensus, qui est aliquorum primorum extremorum, ut dicitur in VI Ethic., sicut etiam sensus est cognoscitivus sensibilium quasi quorundam principiorum cognitionis. Hic autem sensus qui est circa intelligentiam non percipit suum obiectum per medium distantiae corporalis, sed per quaedam alia media, sicut cum per proprietatem rei percipit eius essentiam, et per effectus percipit causam. Ille ergo dicitur esse acuti sensus circa intelligentiam qui statim ad apprehensionem proprietatis rei, vel etiam effectus, naturam rei comprehendit, et inquantum usque ad minimas conditiones rei considerandas pertingit. Ille autem dicitur esse hebes circa intelligentiam qui ad cognoscendam veritatem rei pertingere non potest nisi per multa ei exposita, et tunc etiam non potest pertingere ad perfecte considerandum omnia quae pertinent ad rei rationem. Sic igitur hebetudo sensus circa intelligentiam importat quandam debilitatem mentis circa considerationem spiritualium bonorum, caecitas autem mentis importat omnimodam privationem cognitionis ipsorum. Et utrumque opponitur dono intellectus, per quem homo spiritualia bona apprehendendo cognoscit et ad eorum intima subtiliter penetrat. Habet autem hebetudo rationem peccati sicut et caecitas mentis, inquantum scilicet est voluntaria, ut patet in eo qui, affectus circa carnalia, de spiritualibus subtiliter discutere fastidit vel negligit.</P> 1645 fieri maior ac maior explicatio articulorum fidei. Ergo non videtur
1628 <P TITLE="II-II q. 15 a. 2 ad arg."><A NAME="39407"><SPAN CLASS="ref">[39407] II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 ad arg. </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta.</P> 1646 ad auctoritatem summi pontificis pertinere nova symboli editio.</p>
1629 <BR> 1647 <p title="II-II q. 1 a. 10 arg. 2"><a name="38831"><span class=
1630 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1648 "ref">[38831] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea,
1631 <P TITLE="II-II q. 15 a. 3 arg. 1"><A NAME="39408"><SPAN CLASS="ref">[39408] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod caecitas mentis et hebetudo sensus non oriantur ex vitiis carnalibus. Augustinus enim, in libro Retract., retractans illud quod dixerat in Soliloq., <I>Deus, qui non nisi mundos verum scire voluisti</I>, dicit quod <I>responderi potest multos etiam non mundos multa vera scire</I>. Sed homines maxime efficiuntur immundi per vitia carnalia. Ergo caecitas mentis et hebetudo sensus non causantur a vitiis carnalibus.</P> 1649 illud quod est sub anathemate interdictum ab universali Ecclesia
1632 <P TITLE="II-II q. 15 a. 3 arg. 2"><A NAME="39409"><SPAN CLASS="ref">[39409] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, caecitas mentis et hebetudo sensus sunt defectus quidam circa partem animae intellectivam; vitia autem carnalia pertinent ad corruptionem carnis. Sed caro non agit in animam, sed potius e converso. Ergo vitia carnalia non causant caecitatem mentis et hebetudinem sensus.</P> 1650 non subest potestati alicuius hominis. Sed nova symboli editio
1633 <P TITLE="II-II q. 15 a. 3 arg. 3"><A NAME="39410"><SPAN CLASS="ref">[39410] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, unumquodque magis patitur a propinquiori quam a remotiori. Sed propinquiora sunt menti vitia spiritualia quam carnalia. Ergo caecitas mentis et hebetudo sensus magis causantur ex vitiis spiritualibus quam ex vitiis carnalibus.</P> 1651 interdicta est sub anathemate auctoritate universalis Ecclesiae.
1634 <P TITLE="II-II q. 15 a. 3 s. c."><A NAME="39411"><SPAN CLASS="ref">[39411] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius, XXXI Moral., dicit quod hebetudo sensus circa intelligentiam oritur ex gula, caecitas mentis ex luxuria.</P> 1652 Dicitur enim in gestis primae Ephesinae synodi quod, <i>perlecto
1635 <P TITLE="II-II q. 15 a. 3 co."><A NAME="39412"><SPAN CLASS="ref">[39412] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod perfectio intellectualis operationis in homine consistit in quadam abstractione a sensibilium phantasmatibus. Et ideo quanto intellectus hominis magis fuerit liber ab huiusmodi phantasmatibus, tanto potius considerare intelligibilia poterit et ordinare omnia sensibilia, sicut et Anaxagoras dixit quod oportet intellectum esse immixtum ad hoc quod imperet, et agens oportet quod dominetur super materiam ad hoc quod possit eam movere. Manifestum est autem quod delectatio applicat intentionem ad ea in quibus aliquis delectatur, unde philosophus dicit, in X Ethic., quod unusquisque ea in quibus delectatur optime operatur, contraria vero nequaquam vel debiliter. Vitia autem carnalia, scilicet gula et luxuria, consistunt circa delectationes tactus, ciborum scilicet et venereorum, quae sunt vehementissimae inter omnes corporales delectationes. Et ideo per haec vitia intentio hominis maxime applicatur ad corporalia, et per consequens debilitatur operatio hominis circa intelligibilia, magis autem per luxuriam quam per gulam, quanto delectationes venereorum sunt vehementiores quam ciborum. Et ideo ex luxuria oritur caecitas mentis, quae quasi totaliter spiritualium bonorum cognitionem excludit, ex gula autem hebetudo sensus, quae reddit hominem debilem circa huiusmodi intelligibilia. Et e converso oppositae virtutes, scilicet abstinentia et castitas, maxime disponunt hominem ad perfectionem intellectualis operationis. Unde dicitur Dan. I, quod pueris his, scilicet abstinentibus et continentibus, <I>dedit Deus scientiam et disciplinam in omni libro et sapientia</I>.</P> 1653 symbolo Nicaenae synodi, decrevit sancta synodus aliam fidem nulli
1636 <P TITLE="II-II q. 15 a. 3 ad 1"><A NAME="39413"><SPAN CLASS="ref">[39413] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, quamvis aliqui vitiis carnalibus subditi possint quandoque subtiliter aliqua speculari circa intelligibilia, propter bonitatem ingenii naturalis vel habitus superadditi; tamen necesse est ut ab hac subtilitate contemplationis eorum intentio plerumque retrahatur propter delectationes corporales. Et ita immundi possunt aliqua vera scire sed ex sua immunditia circa hoc impediuntur.</P> 1654 licere proferre vel conscribere vel componere praeter definitam a
1637 <P TITLE="II-II q. 15 a. 3 ad 2"><A NAME="39414"><SPAN CLASS="ref">[39414] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod caro non agit in partem intellectivam alterando ipsam, sed impediendo operationem ipsius per modum praedictum.</P> 1655 sanctis patribus qui in Nicaea congregati sunt cum spiritu
1638 <P TITLE="II-II q. 15 a. 3 ad 3"><A NAME="39415"><SPAN CLASS="ref">[39415] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod vitia carnalia, quo magis sunt remota a mente, eo magis eius intentionem ad remotiora distrahunt. Unde magis impediunt mentis contemplationem.</P> 1656 sancto</i>, et subditur anathematis poena; et idem etiam reiteratur
1639 <BR> 1657 in gestis Chalcedonensis synodi. Ergo videtur quod non pertineat ad
1640 <DIV CLASS="D">Quaestio 16</DIV> 1658 auctoritatem summi pontificis nova editio symboli.</p>
1641 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1659 <p title="II-II q. 1 a. 10 arg. 3"><a name="38832"><span class=
1642 <P TITLE="II-II q. 16 pr."><A NAME="39416"><SPAN CLASS="ref">[39416] II&ordf;-IIae q. 16 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de praeceptis pertinentibus ad praedicta. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, de praeceptis pertinentibus ad fidem. Secundo, de praeceptis pertinentibus ad dona scientiae et intellectus.</P> 1660 "ref">[38832] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea,
1643 <BR> 1661 Athanasius non fuit summus pontifex, sed Alexandrinus patriarcha.
1644 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1662 Et tamen symbolum constituit quod in Ecclesia cantatur. Ergo non
1645 <P TITLE="II-II q. 16 a. 1 arg. 1"><A NAME="39417"><SPAN CLASS="ref">[39417] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod in veteri lege dari debuerint praecepta credendi. Praeceptum enim est de eo quod est debitum et necessarium. Sed maxime necessarium est homini quod credat, secundum illud Heb. XI, <I>sine fide impossibile est placere Deo</I>. Ergo maxime oportuit praecepta dari de fide.</P> 1663 magis videtur pertinere editio symboli ad summum pontificem quam ad
1646 <P TITLE="II-II q. 16 a. 1 arg. 2"><A NAME="39418"><SPAN CLASS="ref">[39418] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, novum testamentum continetur in veteri sicut figuratum in figura, ut supra dictum est. Sed in novo testamento ponuntur expressa mandata de fide, ut patet Ioan. XIV, <I>creditis in Deum, et in me credite</I>. Ergo videtur quod in veteri lege etiam debuerint aliqua praecepta dari de fide.</P> 1664 alios.</p>
1647 <P TITLE="II-II q. 16 a. 1 arg. 3"><A NAME="39419"><SPAN CLASS="ref">[39419] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, eiusdem rationis est praecipere actum virtutis et prohibere vitia opposita. Sed in veteri lege ponuntur multa praecepta prohibentia infidelitatem, sicut Exod. XX, <I>non habebis deos alienos coram me</I>; et iterum Deut. XIII mandatur quod non audient verba prophetae aut somniatoris qui eos de fide Dei vellet divertere. Ergo in veteri lege etiam debuerunt dari praecepta de fide.</P> 1665 <p title="II-II q. 1 a. 10 s. c."><a name="38833"><span class=
1648 <P TITLE="II-II q. 16 a. 1 arg. 4"><A NAME="39420"><SPAN CLASS="ref">[39420] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, confessio est actus fidei, ut supra dictum est. Sed de confessione et promulgatione fidei dantur praecepta in veteri lege, mandatur enim Exod. XII quod filiis suis interrogantibus rationem assignent paschalis observantiae; et Deut. XIII mandatur quod ille qui disseminat doctrinam contra fidem occidatur. Ergo lex vetus praecepta fidei debuit habere.</P> 1666 "ref">[38833] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra
1649 <P TITLE="II-II q. 16 a. 1 arg. 5"><A NAME="39421"><SPAN CLASS="ref">[39421] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, omnes libri veteris testamenti sub lege veteri continentur, unde dominus, Ioan. XV, dicit in lege esse scriptum, <I>odio habuerunt me gratis</I>, quod tamen scribitur in Psalmo. Sed Eccli. II dicitur, <I>qui timetis dominum, credite illi</I>. Ergo in veteri lege fuerunt praecepta danda de fide.</P> 1667 est quod editio symboli facta est in synodo generali. Sed huiusmodi
1650 <P TITLE="II-II q. 16 a. 1 s. c."><A NAME="39422"><SPAN CLASS="ref">[39422] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod apostolus, ad Rom. III, legem veterem nominat legem factorum, et dividit eam contra legem fidei. Ergo in lege veteri non fuerunt praecepta danda de fide.</P> 1668 synodus auctoritate solius summi pontificis potest congregari, ut
1651 <P TITLE="II-II q. 16 a. 1 co."><A NAME="39423"><SPAN CLASS="ref">[39423] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod lex non imponitur ab aliquo domino nisi suis subditis, et ideo praecepta legis cuiuslibet praesupponunt subiectionem recipientis legem ad eum qui dat legem. Prima autem subiectio hominis ad Deum est per fidem, secundum illud Heb. XI, <I>accedentem ad Deum oportet credere quia est</I>. Et ideo fides praesupponitur ad legis praecepta. Et propter hoc Exod. XX id quod est fidei praemittitur ante legis praecepta, cum dicitur, <I>ego sum dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti</I>. Et similiter Deut. VI praemittitur, <I>audi, Israel, dominus Deus tuus unus est</I>, et postea statim incipit agere de praeceptis. Sed quia in fide multa continentur ordinata ad fidem qua credimus Deum esse, quod est primum et principale inter omnia credibilia, ut dictum est; ideo, praesupposita fide de Deo, per quam mens humana Deo subiiciatur, possunt dari praecepta de aliis credendis, sicut Augustinus dicit, super Ioan., quod plurima sunt nobis de fide mandata, exponens illud, hoc est praeceptum meum. Sed in veteri lege non erant secreta fidei populo exponenda. Et ideo, supposita fide unius Dei, nulla alia praecepta sunt in veteri lege data de credendis.</P> 1669 habetur in decretis, dist. XVII. Ergo editio symboli ad
1652 <P TITLE="II-II q. 16 a. 1 ad 1"><A NAME="39424"><SPAN CLASS="ref">[39424] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod fides est necessaria tanquam principium spiritualis vitae. Et ideo praesupponitur ad legis susceptionem.</P> 1670 auctoritatem summi pontificis pertinet.</p>
1653 <P TITLE="II-II q. 16 a. 1 ad 2"><A NAME="39425"><SPAN CLASS="ref">[39425] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ibi etiam dominus praesupponit aliquid de fide, scilicet fidem unius Dei, cum dicit, creditis in Deum, et aliquid praecipit, scilicet fidem incarnationis, per quam unus est Deus et homo; quae quidem fidei explicatio pertinet ad fidem novi testamenti. Et ideo subdit, et in me credite.</P> 1671 <p title="II-II q. 1 a. 10 co."><a name="38834"><span class=
1654 <P TITLE="II-II q. 16 a. 1 ad 3"><A NAME="39426"><SPAN CLASS="ref">[39426] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod praecepta prohibitiva respiciunt peccata, quae corrumpunt virtutem. Virtus autem corrumpitur ex particularibus defectibus, ut supra dictum est. Et ideo, praesupposita fide unius Dei, in lege veteri fuerunt danda prohibitiva praecepta, quibus homines prohiberentur ab his particularibus defectibus per quos fides corrumpi posset.</P> 1672 "ref">[38834] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 co.</span></a> Respondeo
1655 <P TITLE="II-II q. 16 a. 1 ad 4"><A NAME="39427"><SPAN CLASS="ref">[39427] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod etiam confessio vel doctrina fidei praesupponit subiectionem hominis ad Deum per fidem. Et ideo magis potuerunt dari praecepta in veteri lege pertinentia ad confessionem et doctrinam fidei quam pertinentia ad ipsam fidem.</P> 1673 dicendum quod, sicut supra dictum est, nova editio symboli
1656 <P TITLE="II-II q. 16 a. 1 ad 5"><A NAME="39428"><SPAN CLASS="ref">[39428] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod in illa etiam auctoritate praesupponitur fides per quam credimus Deum esse, unde praemittit, qui timetis Deum, quod non posset esse sine fide. Quod autem addit, credite illi, ad quaedam credibilia specialia referendum est, et praecipue ad illa quae promittit Deus sibi obedientibus. Unde subdit, <I>et non evacuabitur merces vestra</I>.</P> 1674 necessaria est ad vitandum insurgentes errores. Ad illius ergo
1657 <BR> 1675 auctoritatem pertinet editio symboli ad cuius auctoritatem pertinet
1658 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1676 sententialiter determinare ea quae sunt fidei, ut ab omnibus
1659 <P TITLE="II-II q. 16 a. 2 arg. 1"><A NAME="39429"><SPAN CLASS="ref">[39429] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod in veteri lege inconvenienter tradantur praecepta pertinentia ad scientiam et intellectum. Scientia enim et intellectus ad cognitionem pertinent. Cognitio autem praecedit et dirigit actionem. Ergo praecepta ad scientiam et intellectum pertinentia debent praecedere praecepta pertinentia ad actionem. Cum ergo prima praecepta legis sint praecepta Decalogi, videtur quod inter praecepta Decalogi debuerunt tradi aliqua praecepta pertinentia ad scientiam et intellectum.</P> 1677 inconcussa fide teneantur. Hoc autem pertinet ad auctoritatem summi
1660 <P TITLE="II-II q. 16 a. 2 arg. 2"><A NAME="39430"><SPAN CLASS="ref">[39430] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, disciplina praecedit doctrinam, prius enim homo ab alio discit quam alium doceat. Sed dantur in veteri lege aliqua praecepta de doctrina, et affirmativa, ut praecipitur Deut. IV, <I>docebis ea filios ac nepotes tuos</I>; et etiam prohibitiva, sicut habetur Deut. IV, <I>non addetis ad verbum quod vobis loquor, neque auferetis ab eo</I>. Ergo videtur quod etiam aliqua praecepta dari debuerint inducentia hominem ad addiscendum.</P> 1678 pontificis, <i>ad quem maiores et difficiliores Ecclesiae
1661 <P TITLE="II-II q. 16 a. 2 arg. 3"><A NAME="39431"><SPAN CLASS="ref">[39431] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, scientia et intellectus magis videntur necessaria sacerdoti quam regi, unde dicitur Malach. II, <I>labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore eius</I>; et Osee IV dicitur, <I>quia scientiam repulisti, repellam te et ego, ne sacerdotio fungaris mihi</I>. Sed regi mandatur quod addiscat scientiam legis, ut patet Deut. XVII. Ergo multo magis debuit praecipi in lege quod sacerdotes legem addiscerent.</P> 1679 quaestiones referuntur</i> ut dicitur in decretis, dist. XVII. Unde
1662 <P TITLE="II-II q. 16 a. 2 arg. 4"><A NAME="39432"><SPAN CLASS="ref">[39432] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, meditatio eorum quae ad scientiam et intellectum pertinent non potest esse in dormiendo. Impeditur etiam per occupationes extraneas. Ergo inconvenienter praecipitur, Deut. VI, <I>meditaberis ea sedens in domo tua, et ambulans in itinere, dormiens atque consurgens</I>. Inconvenienter ergo traduntur in veteri lege praecepta ad scientiam et intellectum pertinentia.</P> 1680 et dominus, Luc. XXII, Petro dixit, quem summum pontificem
1663 <P TITLE="II-II q. 16 a. 2 s. c."><A NAME="39433"><SPAN CLASS="ref">[39433] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Deut. IV, <I>audientes universi praecepta haec, dicant, en populus sapiens et intelligens</I>.</P> 1681 constituit, <i>ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat fides tua,
1664 <P TITLE="II-II q. 16 a. 2 co."><A NAME="39434"><SPAN CLASS="ref">[39434] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod circa scientiam et intellectum tria possunt considerari, primo quidem, acceptio ipsius; secundo, usus eius; tertio vero, conservatio ipsius. Acceptio quidem scientiae vel intellectus fit per doctrinam et disciplinam. Et utrumque in lege praecipitur. Dicitur enim Deut. VI, <I>erunt verba haec quae ego praecipio tibi, in corde tuo</I>, quod pertinet ad disciplinam, pertinet enim ad discipulum ut cor suum applicet his quae dicuntur. Quod vero subditur, <I>et narrabis ea filiis tuis</I>, pertinet ad doctrinam. Usus vero scientiae vel intellectus est meditatio eorum quae quis scit vel intelligit. Et quantum ad hoc subditur, <I>et meditaberis sedens in domo tua</I>, et cetera. Conservatio autem fit per memoriam. Et quantum ad hoc subdit, <I>et ligabis ea quasi signum in manu tua, eruntque et movebuntur inter oculos tuos, scribesque ea in limine et ostiis domus tuae</I>. Per quae omnia iugem memoriam mandatorum Dei significat, ea enim quae continue sensibus nostris occurrunt, vel tactu, sicut ea quae in manu habemus; vel visu, sicut ea quae ante oculos mentis sunt continue; vel ad quae oportet nos saepe recurrere, sicut ad ostium domus; a memoria nostra excidere non possunt. Et Deut. IV manifestius dicitur, <I>ne obliviscaris verborum quae viderunt oculi tui, et ne excidant de corde tuo cunctis diebus vitae tuae</I>. Et haec etiam abundantius in novo testamento, tam in doctrina evangelica quam apostolica, mandata leguntur.</P> 1682 et tu aliquando conversus confirma fratres tuos</i>. Et huius ratio
1665 <P TITLE="II-II q. 16 a. 2 ad 1"><A NAME="39435"><SPAN CLASS="ref">[39435] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut dicitur Deut. IV, <I>haec est vestra sapientia et intellectus coram populis</I>, ex quo datur intelligi quod scientia et intellectus fidelium Dei consistit in praeceptis legis. Et ideo primo sunt proponenda legis praecepta; et postmodum homines sunt inducendi ad eorum scientiam vel intellectum. Et ideo praemissa praecepta non debuerunt poni inter praecepta Decalogi, quae sunt prima.</P> 1683 est quia una fides debet esse totius Ecclesiae, secundum illud I ad
1666 <P TITLE="II-II q. 16 a. 2 ad 2"><A NAME="39436"><SPAN CLASS="ref">[39436] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod etiam in lege ponuntur praecepta pertinentia ad disciplinam, ut dictum est. Expressius tamen praecipitur doctrina quam disciplina, quia doctrina pertinet ad maiores, qui sunt sui iuris, immediate sub lege existentes, quibus debent dari legis praecepta, disciplina autem pertinet ad minores, ad quos praecepta legis per maiores debent pervenire.</P> 1684 Cor. I, <i>idipsum dicatis omnes, et non sint in vobis
1667 <P TITLE="II-II q. 16 a. 2 ad 3"><A NAME="39437"><SPAN CLASS="ref">[39437] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod scientia legis est adeo annexa officio sacerdotis ut simul cum iniunctione officii intelligatur etiam et scientiae legis iniunctio. Et ideo non oportuit specialia praecepta dari de instructione sacerdotum. Sed doctrina legis Dei non adeo est annexa regali officio, quia rex constituitur super populum in temporalibus. Et ideo specialiter praecipitur ut rex instruatur de his quae pertinent ad legem Dei per sacerdotes.</P> 1685 schismata</i>. Quod servari non posset nisi quaestio fidei de fide
1668 <P TITLE="II-II q. 16 a. 2 ad 4"><A NAME="39438"><SPAN CLASS="ref">[39438] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod illud praeceptum legis non est sic intelligendum quod homo dormiendo meditetur de lege Dei, sed quod dormiens, idest vadens dormitum, de lege Dei meditetur; quia ex hoc etiam homines dormiendo nanciscuntur meliora phantasmata, secundum quod pertranseunt motus a vigilantibus ad dormientes, ut patet per philosophum, in I Ethic. Similiter etiam mandatur ut in omni actu suo aliquis meditetur de lege, non quod semper actu de lege cogitet, sed quod omnia quae facit secundum legem moderetur.</P> 1686 exorta determinaretur per eum qui toti Ecclesiae praeest, ut sic
1669 <DIV CLASS="centro"> 1687 eius sententia a tota Ecclesia firmiter teneatur. Et ideo ad solam
1670 <BR> 1688 auctoritatem summi pontificis pertinet nova editio symboli, sicut
1671 <P> 1689 et omnia alia quae pertinent ad totam Ecclesiam, ut congregare
1672 <A HREF="sth3000.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> 1690 synodum generalem et alia huiusmodi.</p>
1673 &nbsp; 1691 <p title="II-II q. 1 a. 10 ad 1"><a name="38835"><span class=
1674 <A HREF="sth3017.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> 1692 "ref">[38835] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum
1675 </P> 1693 ergo dicendum quod in doctrina Christi et apostolorum veritas fidei
1676 <BR><HR><BR> 1694 est sufficienter explicata. Sed quia perversi homines apostolicam
1677 <ADDRESS>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad hanc editionem<BR>Iura omnia asservantur<BR>OCLC nr. <A HREF="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" STYLE="text-decoration=none">49644264</A></ADDRESS> 1695 doctrinam et ceteras Scripturas <i>pervertunt ad sui ipsorum
1678 </DIV> 1696 perditionem</i>, sicut dicitur II Pet. ult.; ideo necessaria est,
1679 </BODY> 1697 temporibus procedentibus, explanatio fidei contra insurgentes
1680 </HTML> 1698 errores.</p>
1699 <p title="II-II q. 1 a. 10 ad 2"><a name="38836"><span class=
1700 "ref">[38836] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum
1701 dicendum quod prohibitio et sententia synodi se extendit ad
1702 privatas personas, quarum non est determinare de fide. Non enim per
1703 huiusmodi sententiam synodi generalis ablata est potestas sequenti
1704 synodo novam editionem symboli facere, non quidem aliam fidem
1705 continentem, sed eandem magis expositam. Sic enim quaelibet synodus
1706 observavit, ut sequens synodus aliquid exponeret supra id quod
1707 praecedens synodus exposuerat, propter necessitatem alicuius
1708 haeresis insurgentis. Unde pertinet ad summum pontificem, cuius
1709 auctoritate synodus congregatur et eius sententia confirmatur.</p>
1710 <p title="II-II q. 1 a. 10 ad 3"><a name="38837"><span class=
1711 "ref">[38837] II&ordf;-IIae q. 1 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium
1712 dicendum quod Athanasius non composuit manifestationem fidei per
1713 modum symboli, sed magis per modum cuiusdam doctrinae, ut ex ipso
1714 modo loquendi apparet. Sed quia integram fidei veritatem eius
1715 doctrina breviter continebat, auctoritate summi pontificis est
1716 recepta, ut quasi regula fidei habeatur.</p>
1717 <br />
1718 <div class="D">Quaestio 2</div>
1719 <div class="G">Prooemium</div>
1720 <p title="II-II q. 2 pr."><a name="38838"><span class="ref">[38838]
1721 II&ordf;-IIae q. 2 pr.</span></a> Deinde considerandum est de actu
1722 fidei. Et primo, de actu interiori; secundo, de actu exteriori.
1723 Circa primum quaeruntur decem. Primo, quid sit credere, quod est
1724 actus interior fidei. Secundo, quot modis dicatur. Tertio, utrum
1725 credere aliquid supra rationem naturalem sit necessarium ad
1726 salutem. Quarto, utrum credere ea ad quae ratio naturalis pervenire
1727 potest sit necessarium. Quinto, utrum sit necessarium ad salutem
1728 credere aliqua explicite. Sexto, utrum ad credendum explicite omnes
1729 aequaliter teneantur. Septimo, utrum habere explicitam fidem de
1730 Christo semper sit necessarium ad salutem. Octavo, utrum credere
1731 Trinitatem explicite sit de necessitate salutis. Nono, utrum actus
1732 fidei sit meritorius. Decimo, utrum ratio humana diminuat meritum
1733 fidei.</p>
1734 <br />
1735 <div class="E">Articulus 1</div>
1736 <p title="II-II q. 2 a. 1 arg. 1"><a name="38839"><span class=
1737 "ref">[38839] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
1738 sic proceditur. Videtur quod credere non sit cum assensione
1739 cogitare. Cogitatio enim importat quandam inquisitionem, dicitur
1740 enim cogitare quasi simul agitare. Sed Damascenus dicit, in IV
1741 Lib., quod <i>fides est non inquisitus consensus</i>. Ergo cogitare
1742 non pertinet ad actum fidei.</p>
1743 <p title="II-II q. 2 a. 1 arg. 2"><a name="38840"><span class=
1744 "ref">[38840] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
1745 fides in ratione ponitur, ut infra dicetur. Sed cogitare est actus
1746 cogitativae potentiae, quae pertinet ad partem sensitivam, ut in
1747 primo dictum est. Ergo cogitatio ad fidem non pertinet.</p>
1748 <p title="II-II q. 2 a. 1 arg. 3"><a name="38841"><span class=
1749 "ref">[38841] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
1750 credere est actus intellectus, quia eius obiectum est verum. Sed
1751 assentire non videtur esse actus intellectus, sed voluntatis, sicut
1752 et consentire, ut supra dictum est. Ergo credere non est cum
1753 assensione cogitare.</p>
1754 <p title="II-II q. 2 a. 1 s. c."><a name="38842"><span class=
1755 "ref">[38842] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 s. c.</span></a> In
1756 contrarium est quod Augustinus sic definit credere in libro de
1757 Praed. Sanct.</p>
1758 <p title="II-II q. 2 a. 1 co."><a name="38843"><span class=
1759 "ref">[38843] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 co.</span></a> Respondeo
1760 dicendum quod cogitare tripliciter sumi potest. Uno modo,
1761 communiter pro qualibet actuali consideratione intellectus, sicut
1762 Augustinus dicit, in XIV de Trin., <i>hanc nunc dico intelligentiam
1763 qua intelligimus cogitantes</i>. Alio modo dicitur cogitare magis
1764 proprie consideratio intellectus quae est cum quadam inquisitione,
1765 antequam perveniatur ad perfectionem intellectus per certitudinem
1766 visionis. Et secundum hoc Augustinus, XV de Trin., dicit quod
1767 <i>Dei filius non cogitatio dicitur, sed verbum Dei dicitur.
1768 Cogitatio quippe nostra proveniens ad id quod scimus atque inde
1769 formata verbum nostrum verum est. Et ideo verbum Dei sine
1770 cogitatione debet intelligi, non aliquid habens formabile, quod
1771 possit esse informe</i>. Et secundum hoc cogitatio proprie dicitur
1772 motus animi deliberantis nondum perfecti per plenam visionem
1773 veritatis. Sed quia talis motus potest esse vel animi deliberantis
1774 circa intentiones universales, quod pertinet ad intellectivam
1775 partem; vel circa intentiones particulares, quod pertinet ad partem
1776 sensitivam, ideo cogitare secundo modo sumitur pro actu intellectus
1777 deliberantis; tertio modo, pro actu virtutis cogitativae. Si igitur
1778 cogitare sumatur communiter, secundum primum modum, sic hoc quod
1779 dicitur cum assensione cogitare non dicit totam rationem eius quod
1780 est credere, nam per hunc modum etiam qui considerat ea quae scit
1781 vel intelligit cum assensione cogitat. Si vero sumatur cogitare
1782 secundo modo, sic in hoc intelligitur tota ratio huius actus qui
1783 est credere. Actuum enim ad intellectum pertinentium quidam habent
1784 firmam assensionem absque tali cogitatione, sicut cum aliquis
1785 considerat ea quae scit vel intelligit, talis enim consideratio iam
1786 est formata. Quidam vero actus intellectus habent quidem
1787 cogitationem informem absque firma assensione, sive in neutram
1788 partem declinent, sicut accidit dubitanti; sive in unam partem
1789 magis declinent sed tenentur aliquo levi signo, sicut accidit
1790 suspicanti; sive uni parti adhaereant, tamen cum formidine
1791 alterius, quod accidit opinanti. Sed actus iste qui est credere
1792 habet firmam adhaesionem ad unam partem, in quo convenit credens
1793 cum sciente et intelligente, et tamen eius cognitio non est
1794 perfecta per manifestam visionem, in quo convenit cum dubitante,
1795 suspicante et opinante. Et sic proprium est credentis ut cum
1796 assensu cogitet, et per hoc distinguitur iste actus qui est credere
1797 ab omnibus actibus intellectus qui sunt circa verum vel falsum.</p>
1798 <p title="II-II q. 2 a. 1 ad 1"><a name="38844"><span class=
1799 "ref">[38844] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
1800 ergo dicendum quod fides non habet inquisitionem rationis naturalis
1801 demonstrantis id quod creditur. Habet tamen inquisitionem quandam
1802 eorum per quae inducitur homo ad credendum, puta quia sunt dicta a
1803 Deo et miraculis confirmata.</p>
1804 <p title="II-II q. 2 a. 1 ad 2"><a name="38845"><span class=
1805 "ref">[38845] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
1806 dicendum quod cogitare non sumitur hic prout est actus cogitativae
1807 virtutis, sed prout pertinet ad intellectum, ut dictum est.</p>
1808 <p title="II-II q. 2 a. 1 ad 3"><a name="38846"><span class=
1809 "ref">[38846] II&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
1810 dicendum quod intellectus credentis determinatur ad unum non per
1811 rationem, sed per voluntatem. Et ideo assensus hic accipitur pro
1812 actu intellectus secundum quod a voluntate determinatur ad
1813 unum.</p>
1814 <br />
1815 <div class="E">Articulus 2</div>
1816 <p title="II-II q. 2 a. 2 arg. 1"><a name="38847"><span class=
1817 "ref">[38847] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
1818 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguatur actus
1819 fidei per hoc quod est <i>credere Deo, credere Deum et credere in
1820 Deum</i>. Unius enim habitus unus est actus. Sed fides est unus
1821 habitus, cum sit una virtus. Ergo inconvenienter ponuntur plures
1822 actus eius.</p>
1823 <p title="II-II q. 2 a. 2 arg. 2"><a name="38848"><span class=
1824 "ref">[38848] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
1825 illud quod est commune omni actui fidei non debet poni ut
1826 particularis actus fidei. Sed credere Deo invenitur communiter in
1827 quolibet actu fidei, quia fides innititur primae veritati. Ergo
1828 videtur quod inconvenienter distinguatur a quibusdam aliis actibus
1829 fidei.</p>
1830 <p title="II-II q. 2 a. 2 arg. 3"><a name="38849"><span class=
1831 "ref">[38849] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
1832 illud quod convenit etiam non fidelibus non potest poni fidei
1833 actus. Sed credere Deum esse convenit etiam infidelibus. Ergo non
1834 debet poni inter actus fidei.</p>
1835 <p title="II-II q. 2 a. 2 arg. 4"><a name="38850"><span class=
1836 "ref">[38850] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
1837 moveri in finem pertinet ad voluntatem, cuius obiectum est bonum et
1838 finis. Sed credere non est actus voluntatis, sed intellectus. Ergo
1839 non debet poni differentia una eius quod est credere in Deum, quod
1840 importat motum in finem.</p>
1841 <p title="II-II q. 2 a. 2 s. c."><a name="38851"><span class=
1842 "ref">[38851] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
1843 est quod Augustinus hanc distinctionem ponit, in libris de Verb.
1844 Dom., et super Ioan.</p>
1845 <p title="II-II q. 2 a. 2 co."><a name="38852"><span class=
1846 "ref">[38852] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 co.</span></a> Respondeo
1847 dicendum quod actus cuiuslibet potentiae vel habitus accipitur
1848 secundum ordinem potentiae vel habitus ad suum obiectum. Obiectum
1849 autem fidei potest tripliciter considerari. Cum enim credere ad
1850 intellectum pertineat prout est a voluntate motus ad assentiendum,
1851 ut dictum est, potest obiectum fidei accipi vel ex parte ipsius
1852 intellectus, vel ex parte voluntatis intellectum moventis. Si
1853 quidem ex parte intellectus, sic in obiecto fidei duo possunt
1854 considerari, sicut supra dictum est. Quorum unum est materiale
1855 obiectum fidei. Et sic ponitur actus fidei credere Deum, quia,
1856 sicut supra dictum est, nihil proponitur nobis ad credendum nisi
1857 secundum quod ad Deum pertinet. Aliud autem est formalis ratio
1858 obiecti, quod est sicut medium propter quod tali credibili
1859 assentitur. Et sic ponitur actus fidei credere Deo, quia, sicut
1860 supra dictum est, formale obiectum fidei est veritas prima, cui
1861 inhaeret homo ut propter eam creditis assentiat. Si vero
1862 consideretur tertio modo obiectum fidei, secundum quod intellectus
1863 est motus a voluntate, sic ponitur actus fidei credere in Deum,
1864 veritas enim prima ad voluntatem refertur secundum quod habet
1865 rationem finis.</p>
1866 <p title="II-II q. 2 a. 2 ad 1"><a name="38853"><span class=
1867 "ref">[38853] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
1868 ergo dicendum quod per ista tria non designantur diversi actus
1869 fidei, sed unus et idem actus habens diversam relationem ad fidei
1870 obiectum.</p>
1871 <p title="II-II q. 2 a. 2 ad 2"><a name="38854"><span class=
1872 "ref">[38854] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 2</span></a> Et per hoc
1873 etiam patet responsio ad secundum.</p>
1874 <p title="II-II q. 2 a. 2 ad 3"><a name="38855"><span class=
1875 "ref">[38855] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
1876 dicendum quod credere Deum non convenit infidelibus sub ea ratione
1877 qua ponitur actus fidei. Non enim credunt Deum esse sub his
1878 conditionibus quas fides determinat. Et ideo nec vere Deum credunt,
1879 quia, ut philosophus dicit, IX Metaphys., in simplicibus defectus
1880 cognitionis est solum in non attingendo totaliter.</p>
1881 <p title="II-II q. 2 a. 2 ad 4"><a name="38856"><span class=
1882 "ref">[38856] II&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
1883 dicendum quod, sicut supra dictum est, voluntas movet intellectum
1884 et alias vires animae in finem. Et secundum hoc ponitur actus fidei
1885 credere in Deum.</p>
1886 <br />
1887 <div class="E">Articulus 3</div>
1888 <p title="II-II q. 2 a. 3 arg. 1"><a name="38857"><span class=
1889 "ref">[38857] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
1890 sic proceditur. Videtur quod credere non sit necessarium ad
1891 salutem. Ad salutem enim et perfectionem cuiuslibet rei ea
1892 sufficere videntur quae conveniunt ei secundum suam naturam. Sed ea
1893 quae sunt fidei excedunt naturalem hominis rationem, cum sint non
1894 apparentia, ut supra dictum est. Ergo credere non videtur esse
1895 necessarium ad salutem.</p>
1896 <p title="II-II q. 2 a. 3 arg. 2"><a name="38858"><span class=
1897 "ref">[38858] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
1898 periculose homo assentit illis in quibus non potest iudicare utrum
1899 illud quod ei proponitur sit verum vel falsum, secundum illud Iob
1900 XII, <i>nonne auris verba diiudicat?</i> Sed tale iudicium homo
1901 habere non potest in his quae sunt fidei, quia non potest homo ea
1902 resolvere in principia prima, per quae de omnibus iudicamus. Ergo
1903 periculosum est talibus fidem adhibere. Credere ergo non est
1904 necessarium ad salutem.</p>
1905 <p title="II-II q. 2 a. 3 arg. 3"><a name="38859"><span class=
1906 "ref">[38859] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
1907 salus hominis in Deo consistit, secundum illud Psalm., <i>salus
1908 autem iustorum a domino. Sed invisibilia Dei per ea quae facta sunt
1909 intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus eius et
1910 divinitas</i>, ut dicitur Rom. I. Quae autem conspiciuntur
1911 intellectu non creduntur. Ergo non est necessarium ad salutem ut
1912 homo aliqua credat.</p>
1913 <p title="II-II q. 2 a. 3 s. c."><a name="38860"><span class=
1914 "ref">[38860] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
1915 est quod dicitur Heb. XI, <i>sine fide impossibile est placere
1916 Deo</i>.</p>
1917 <p title="II-II q. 2 a. 3 co."><a name="38861"><span class=
1918 "ref">[38861] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 co.</span></a> Respondeo
1919 dicendum quod in omnibus naturis ordinatis invenitur quod ad
1920 perfectionem naturae inferioris duo concurrunt, unum quidem quod
1921 est secundum proprium motum; aliud autem quod est secundum motum
1922 superioris naturae. Sicut aqua secundum motum proprium movetur ad
1923 centrum, secundum autem motum lunae movetur circa centrum secundum
1924 fluxum et refluxum, similiter etiam orbes planetarum moventur
1925 propriis motibus ab occidente in orientem, motu autem primi orbis
1926 ab oriente in occidentem. Sola autem natura rationalis creata habet
1927 immediatum ordinem ad Deum. Quia ceterae creaturae non attingunt ad
1928 aliquid universale, sed solum ad aliquid particulare, participantes
1929 divinam bonitatem vel in essendo tantum, sicut inanimata, vel etiam
1930 in vivendo et cognoscendo singularia, sicut plantae et animalia,
1931 natura autem rationalis, inquantum cognoscit universalem boni et
1932 entis rationem, habet immediatum ordinem ad universale essendi
1933 principium. Perfectio ergo rationalis creaturae non solum consistit
1934 in eo quod ei competit secundum suam naturam, sed etiam in eo quod
1935 ei attribuitur ex quadam supernaturali participatione divinae
1936 bonitatis. Unde et supra dictum est quod ultima beatitudo hominis
1937 consistit in quadam supernaturali Dei visione. Ad quam quidem
1938 visionem homo pertingere non potest nisi per modum addiscentis a
1939 Deo doctore, secundum illud Ioan. VI, <i>omnis qui audit a patre et
1940 didicit venit ad me</i>. Huius autem disciplinae fit homo particeps
1941 non statim, sed successive, secundum modum suae naturae. Omnis
1942 autem talis addiscens oportet quod credat, ad hoc quod ad perfectam
1943 scientiam perveniat, sicut etiam philosophus dicit quod oportet
1944 addiscentem credere. Unde ad hoc quod homo perveniat ad perfectam
1945 visionem beatitudinis praeexigitur quod credat Deo tanquam
1946 discipulus magistro docenti.</p>
1947 <p title="II-II q. 2 a. 3 ad 1"><a name="38862"><span class=
1948 "ref">[38862] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
1949 ergo dicendum quod, quia natura hominis dependet a superiori
1950 natura, ad eius perfectionem non sufficit cognitio naturalis, sed
1951 requiritur quaedam supernaturalis, ut supra dictum est.</p>
1952 <p title="II-II q. 2 a. 3 ad 2"><a name="38863"><span class=
1953 "ref">[38863] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
1954 dicendum quod, sicut homo per naturale lumen intellectus assentit
1955 principiis, ita homo virtuosus per habitum virtutis habet rectum
1956 iudicium de his quae conveniunt virtuti illi. Et hoc modo etiam per
1957 lumen fidei divinitus infusum homini homo assentit his quae sunt
1958 fidei, non autem contrariis. Et ideo <i>nihil periculi vel
1959 damnationis inest his qui sunt in Christo Iesu</i>, ab ipso
1960 illuminati per fidem.</p>
1961 <p title="II-II q. 2 a. 3 ad 3"><a name="38864"><span class=
1962 "ref">[38864] II&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
1963 dicendum quod invisibilia Dei altiori modo, quantum ad plura,
1964 percipit fides quam ratio naturalis ex creaturis in Deum procedens.
1965 Unde dicitur Eccli. III, <i>plurima super sensum hominis ostensa
1966 sunt tibi</i>.</p>
1967 <br />
1968 <div class="E">Articulus 4</div>
1969 <p title="II-II q. 2 a. 4 arg. 1"><a name="38865"><span class=
1970 "ref">[38865] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
1971 sic proceditur. Videtur quod ea quae ratione naturali probari
1972 possunt non sit necessarium credere. In operibus enim Dei nihil
1973 superfluum invenitur, multo minus quam in operibus naturae. Sed ad
1974 id quod per unum potest fieri superflue apponitur aliud. Ergo ea
1975 quae per naturalem rationem cognosci possunt superfluum esset per
1976 fidem accipere.</p>
1977 <p title="II-II q. 2 a. 4 arg. 2"><a name="38866"><span class=
1978 "ref">[38866] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
1979 ea necesse est credere de quibus est fides. Sed non est de eodem
1980 scientia et fides, ut supra habitum est. Cum igitur scientia sit de
1981 omnibus illis quae naturali ratione cognosci possunt, videtur quod
1982 non oporteat credere ea quae per naturalem rationem probantur.</p>
1983 <p title="II-II q. 2 a. 4 arg. 3"><a name="38867"><span class=
1984 "ref">[38867] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
1985 omnia scibilia videntur esse unius rationis. Si igitur quaedam
1986 eorum proponuntur homini ut credenda, pari ratione omnia huiusmodi
1987 necesse esset credere. Hoc autem est falsum. Non ergo ea quae per
1988 naturalem rationem cognosci possunt necesse est credere.</p>
1989 <p title="II-II q. 2 a. 4 s. c."><a name="38868"><span class=
1990 "ref">[38868] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
1991 est quia necesse est Deum credere esse unum et incorporeum, quae
1992 naturali ratione a philosophis probantur.</p>
1993 <p title="II-II q. 2 a. 4 co."><a name="38869"><span class=
1994 "ref">[38869] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 co.</span></a> Respondeo
1995 dicendum quod necessarium est homini accipere per modum fidei non
1996 solum ea quae sunt supra rationem, sed etiam ea quae per rationem
1997 cognosci possunt. Et hoc propter tria. Primo quidem, ut citius homo
1998 ad veritatis divinae cognitionem perveniat. Scientia enim ad quam
1999 pertinet probare Deum esse et alia huiusmodi de Deo, ultimo
2000 hominibus addiscenda proponitur, praesuppositis multis aliis
2001 scientiis. Et sic non nisi post multum tempus vitae suae homo ad
2002 Dei cognitionem perveniret. Secundo, ut cognitio Dei sit communior.
2003 Multi enim in studio scientiae proficere non possunt, vel propter
2004 hebetudinem ingenii; vel propter alias occupationes et necessitates
2005 temporalis vitae; vel etiam propter torporem addiscendi. Qui omnino
2006 a Dei cognitione fraudarentur nisi proponerentur eis divina per
2007 modum fidei. Tertio modo, propter certitudinem. Ratio enim humana
2008 in rebus divinis est multum deficiens, cuius signum est quia
2009 philosophi, de rebus humanis naturali investigatione perscrutantes,
2010 in multis erraverunt et sibi ipsis contraria senserunt. Ut ergo
2011 esset indubitata et certa cognitio apud homines de Deo, oportuit
2012 quod divina eis per modum fidei traderentur, quasi a Deo dicta, qui
2013 mentiri non potest.</p>
2014 <p title="II-II q. 2 a. 4 ad 1"><a name="38870"><span class=
2015 "ref">[38870] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
2016 ergo dicendum quod investigatio naturalis rationis non sufficit
2017 humano generi ad cognitionem divinorum etiam quae ratione ostendi
2018 possunt. Et ideo non est superfluum ut talia credantur.</p>
2019 <p title="II-II q. 2 a. 4 ad 2"><a name="38871"><span class=
2020 "ref">[38871] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
2021 dicendum quod de eodem non potest esse scientia et fides apud
2022 eundem. Sed id quod est ab uno scitum potest esse ab alio creditum,
2023 ut supra dictum est.</p>
2024 <p title="II-II q. 2 a. 4 ad 3"><a name="38872"><span class=
2025 "ref">[38872] II&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
2026 dicendum quod, si omnia scibilia conveniant in ratione scientiae,
2027 non tamen conveniunt in hoc quod aequaliter ordinent ad
2028 beatitudinem. Et ideo non aequaliter omnia proponuntur ut
2029 credenda.</p>
2030 <br />
2031 <div class="E">Articulus 5</div>
2032 <p title="II-II q. 2 a. 5 arg. 1"><a name="38873"><span class=
2033 "ref">[38873] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum
2034 sic proceditur. Videtur quod non teneatur homo ad credendum aliquid
2035 explicite. Nullus enim tenetur ad id quod non est in eius
2036 potestate. Sed credere aliquid explicite non est in hominis
2037 potestate, dicitur enim Rom. X, <i>quomodo credent ei quem non
2038 audierunt? Quomodo audient sine praedicante? Quomodo autem
2039 praedicabunt nisi mittantur?</i> Ergo credere aliquid explicite
2040 homo non tenetur.</p>
2041 <p title="II-II q. 2 a. 5 arg. 2"><a name="38874"><span class=
2042 "ref">[38874] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
2043 sicut per fidem ordinamur in Deum, ita et per caritatem. Sed ad
2044 servandum praecepta caritatis homo non tenetur, sed sufficit sola
2045 praeparatio animi, sicut patet in illo praecepto domini quod
2046 ponitur Matth. V, <i>si quis percusserit te in una maxilla, praebe
2047 ei et aliam</i>, et in aliis consimilibus, ut Augustinus exponit,
2048 in libro de Serm. Dom. in monte. Ergo etiam non tenetur homo
2049 explicite aliquid credere, sed sufficit quod habeat animum paratum
2050 ad credendum ea quae a Deo proponuntur.</p>
2051 <p title="II-II q. 2 a. 5 arg. 3"><a name="38875"><span class=
2052 "ref">[38875] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
2053 bonum fidei in quadam obedientia consistit, secundum illud Rom. I,
2054 <i>ad obediendum fidei in omnibus gentibus</i>. Sed ad virtutem
2055 obedientiae non requiritur quod homo aliqua determinata praecepta
2056 observet, sed sufficit quod habeat promptum animum ad obediendum,
2057 secundum illud Psalm., <i>paratus sum, et non sum turbatus, ut
2058 custodiam mandata tua</i>. Ergo videtur quod etiam ad fidem
2059 sufficiat quod homo habeat promptum animum ad credendum ea quae ei
2060 divinitus proponi possent, absque hoc quod explicite aliquid
2061 credat.</p>
2062 <p title="II-II q. 2 a. 5 s. c."><a name="38876"><span class=
2063 "ref">[38876] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra
2064 est quod dicitur ad Heb. XI, <i>accedentem ad Deum oportet credere
2065 quia est, et quod inquirentibus se remunerator est</i>.</p>
2066 <p title="II-II q. 2 a. 5 co."><a name="38877"><span class=
2067 "ref">[38877] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 co.</span></a> Respondeo
2068 dicendum quod praecepta legis quae homo tenetur implere dantur de
2069 actibus virtutum qui sunt via perveniendi ad salutem. Actus autem
2070 virtutis, sicut supra dictum est, sumitur secundum habitudinem
2071 habitus ad obiectum. Sed in obiecto cuiuslibet virtutis duo possunt
2072 considerari, scilicet id quod est proprie et per se virtutis
2073 obiectum, quod necessarium est in omni actu virtutis; et iterum id
2074 quod per accidens sive consequenter se habet ad propriam rationem
2075 obiecti. Sicut ad obiectum fortitudinis proprie et per se pertinet
2076 sustinere pericula mortis et aggredi hostes cum periculo propter
2077 bonum commune, sed quod homo armetur vel ense percutiat in bello
2078 iusto, aut aliquid huiusmodi faciat, reducitur quidem ad obiectum
2079 fortitudinis, sed per accidens. Determinatio igitur virtuosi actus
2080 ad proprium et per se obiectum virtutis est sub necessitate
2081 praecepti, sicut et ipse virtutis actus. Sed determinatio actus
2082 virtuosi ad ea quae accidentaliter vel secundario se habent ad
2083 proprium et per se virtutis obiectum non cadit sub necessitate
2084 praecepti nisi pro loco et tempore. Dicendum est ergo quod fidei
2085 obiectum per se est id per quod homo beatus efficitur, ut supra
2086 dictum est. Per accidens autem vel secundario se habent ad obiectum
2087 fidei omnia quae in Scriptura divinitus tradita continentur, sicut
2088 quod Abraham habuit duos filios, quod David fuit filius Isai, et
2089 alia huiusmodi. Quantum ergo ad prima credibilia, quae sunt
2090 articuli fidei, tenetur homo explicite credere, sicut et tenetur
2091 habere fidem. Quantum autem ad alia credibilia, non tenetur homo
2092 explicite credere, sed solum implicite vel in praeparatione animi,
2093 inquantum paratus est credere quidquid in divina Scriptura
2094 continetur. Sed tunc solum huiusmodi tenetur explicite credere
2095 quando hoc ei constiterit in doctrina fidei contineri.</p>
2096 <p title="II-II q. 2 a. 5 ad 1"><a name="38878"><span class=
2097 "ref">[38878] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum
2098 ergo dicendum quod, si in potestate hominis esse dicatur aliquid
2099 excluso auxilio gratiae, sic ad multa tenetur homo ad quae non
2100 potest sine gratia reparante, sicut ad diligendum Deum et proximum;
2101 et similiter ad credendum articulos fidei. Sed tamen hoc potest
2102 homo cum auxilio gratiae. Quod quidem auxilium quibuscumque
2103 divinitus datur, misericorditer datur; quibus autem non datur, ex
2104 iustitia non datur, in poenam praecedentis peccati, saltem
2105 originalis peccati; ut Augustinus dicit, in libro de Cor. et
2106 gratia.</p>
2107 <p title="II-II q. 2 a. 5 ad 2"><a name="38879"><span class=
2108 "ref">[38879] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
2109 dicendum quod homo tenetur ad determinate diligendum illa
2110 diligibilia quae sunt proprie et per se caritatis obiecta, scilicet
2111 Deus et proximus. Sed obiectio procedit de illis praeceptis
2112 caritatis quae quasi consequenter pertinent ad obiectum
2113 caritatis.</p>
2114 <p title="II-II q. 2 a. 5 ad 3"><a name="38880"><span class=
2115 "ref">[38880] II&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
2116 dicendum quod virtus obedientiae proprie in voluntate consistit. Et
2117 ideo ad actum obedientiae sufficit promptitudo voluntatis subiecta
2118 praecipienti, quae est proprium et per se obiectum obedientiae. Sed
2119 hoc praeceptum vel illud per accidens vel consequenter se habet ad
2120 proprium et per se obiectum obedientiae.</p>
2121 <br />
2122 <div class="E">Articulus 6</div>
2123 <p title="II-II q. 2 a. 6 arg. 1"><a name="38881"><span class=
2124 "ref">[38881] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum
2125 sic proceditur. Videtur quod aequaliter omnes teneantur ad habendum
2126 fidem explicitam. Ad ea enim quae sunt de necessitate salutis omnes
2127 tenentur, sicut patet de praeceptis caritatis. Sed explicatio
2128 credendorum est de necessitate salutis, ut dictum est. Ergo omnes
2129 aequaliter tenentur ad explicite credendum.</p>
2130 <p title="II-II q. 2 a. 6 arg. 2"><a name="38882"><span class=
2131 "ref">[38882] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
2132 nullus debet examinari de eo quod explicite credere non tenetur.
2133 Sed quandoque etiam simplices examinantur de minimis articulis
2134 fidei. Ergo omnes tenentur explicite omnia credere.</p>
2135 <p title="II-II q. 2 a. 6 arg. 3"><a name="38883"><span class=
2136 "ref">[38883] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
2137 si minores non tenentur habere fidem explicitam, sed solum
2138 implicitam, oportet quod habeant fidem implicitam in fide maiorum.
2139 Sed hoc videtur esse periculosum, quia posset contingere quod illi
2140 maiores errarent. Ergo videtur quod minores etiam debeant habere
2141 fidem explicitam. Sic ergo omnes aequaliter tenentur ad explicite
2142 credendum.</p>
2143 <p title="II-II q. 2 a. 6 s. c."><a name="38884"><span class=
2144 "ref">[38884] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra
2145 est quod dicitur Iob I, quod <i>boves arabant et asinae pascebantur
2146 iuxta eos</i>, quia videlicet minores, qui significantur per
2147 asinos, debent in credendis adhaerere maioribus, qui per boves
2148 significantur; ut Gregorius exponit, in II Moral.</p>
2149 <p title="II-II q. 2 a. 6 co."><a name="38885"><span class=
2150 "ref">[38885] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 co.</span></a> Respondeo
2151 dicendum quod explicatio credendorum fit per revelationem divinam,
2152 credibilia enim naturalem rationem excedunt. Revelatio autem divina
2153 ordine quodam ad inferiores pervenit per superiores, sicut ad
2154 homines per Angelos, et ad inferiores Angelos per superiores, ut
2155 patet per Dionysium, in Cael. Hier. Et ideo, pari ratione,
2156 explicatio fidei oportet quod perveniat ad inferiores homines per
2157 maiores. Et ideo sicut superiores Angeli, qui inferiores
2158 illuminant, habent pleniorem notitiam de rebus divinis quam
2159 inferiores, ut dicit Dionysius, XII cap. Cael. Hier.; ita etiam
2160 superiores homines, ad quos pertinet alios erudire, tenentur habere
2161 pleniorem notitiam de credendis et magis explicite credere.</p>
2162 <p title="II-II q. 2 a. 6 ad 1"><a name="38886"><span class=
2163 "ref">[38886] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum
2164 ergo dicendum quod explicatio credendorum non aequaliter quantum ad
2165 omnes est de necessitate salutis, quia plura tenentur explicite
2166 credere maiores, qui habent officium alios instruendi, quam
2167 alii.</p>
2168 <p title="II-II q. 2 a. 6 ad 2"><a name="38887"><span class=
2169 "ref">[38887] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
2170 dicendum quod simplices non sunt examinandi de subtilitatibus fidei
2171 nisi quando habetur suspicio quod sint ab haereticis depravati, qui
2172 in his quae ad subtilitatem fidei pertinent solent fidem simplicium
2173 depravare. Si tamen inveniuntur non pertinaciter perversae
2174 doctrinae adhaerere, si in talibus ex simplicitate deficiant, non
2175 eis imputatur.</p>
2176 <p title="II-II q. 2 a. 6 ad 3"><a name="38888"><span class=
2177 "ref">[38888] II&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
2178 dicendum quod minores non habent fidem implicitam in fide maiorum
2179 nisi quatenus maiores adhaerent doctrinae divinae, unde et
2180 apostolus dicit, I ad Cor. IV, <i>imitatores mei estote, sicut et
2181 ego Christi</i>. Unde humana cognitio non fit regula fidei, sed
2182 veritas divina. A qua si aliqui maiorum deficiant, non praeiudicat
2183 fidei simplicium, qui eos rectam fidem habere credunt, nisi
2184 pertinaciter eorum erroribus in particulari adhaereant contra
2185 universalis Ecclesiae fidem, quae non potest deficere, domino
2186 dicente, Luc. XXII, <i>ego pro te rogavi, Petre, ut non deficiat
2187 fides tua</i>.</p>
2188 <br />
2189 <div class="E">Articulus 7</div>
2190 <p title="II-II q. 2 a. 7 arg. 1"><a name="38889"><span class=
2191 "ref">[38889] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum
2192 sic proceditur. Videtur quod credere explicite mysterium Christi
2193 non sit de necessitate salutis apud omnes. Non enim tenetur homo
2194 explicite credere ea quae Angeli ignorant, quia explicatio fidei
2195 fit per revelationem divinam, quae pervenit ad homines mediantibus
2196 Angelis, ut dictum est. Sed etiam Angeli mysterium incarnationis
2197 ignoraverunt, unde quaerebant in Psalm., <i>quis est iste rex
2198 gloriae?</i> Et Isaiae LXIII, <i>quis est iste qui venit de
2199 Edom?</i> Ut Dionysius exponit, cap. VII Cael. Hier. Ergo ad
2200 credendum explicite mysterium incarnationis homines non
2201 tenebantur.</p>
2202 <p title="II-II q. 2 a. 7 arg. 2"><a name="38890"><span class=
2203 "ref">[38890] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
2204 constat beatum Ioannem Baptistam de maioribus fuisse, et
2205 propinquissimum Christo, de quo dominus dicit, Matth. XI, quod
2206 <i>inter natos mulierum nullus maior eo surrexit</i>. Sed Ioannes
2207 Baptista non videtur Christi mysterium explicite cognovisse, cum a
2208 Christo quaesierit, <i>tu es qui venturus es, an alium
2209 expectamus?</i> Ut habetur Matth. XI. Ergo non tenebantur etiam
2210 maiores ad habendum explicitam fidem de Christo.</p>
2211 <p title="II-II q. 2 a. 7 arg. 3"><a name="38891"><span class=
2212 "ref">[38891] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
2213 multi gentilium salutem adepti sunt per ministerium Angelorum, ut
2214 Dionysius dicit, IX cap. Cael. Hier. Sed gentiles non habuerunt
2215 fidem de Christo nec explicitam nec implicitam, ut videtur, quia
2216 nulla eis revelatio facta est. Ergo videtur quod credere explicite
2217 Christi mysterium non fuerit omnibus necessarium ad salutem.</p>
2218 <p title="II-II q. 2 a. 7 s. c."><a name="38892"><span class=
2219 "ref">[38892] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra
2220 est quod Augustinus dicit, in libro de Cor. et gratia, <i>illa
2221 fides sana est qua credimus nullum hominem, sive maioris sive
2222 parvae aetatis, liberari a contagio mortis et obligatione peccati
2223 nisi per unum mediatorem Dei et hominum Iesum Christum</i>.</p>
2224 <p title="II-II q. 2 a. 7 co."><a name="38893"><span class=
2225 "ref">[38893] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 co.</span></a> Respondeo
2226 dicendum quod, sicut supra dictum est, illud proprie et per se
2227 pertinet ad obiectum fidei per quod homo beatitudinem consequitur.
2228 Via autem hominibus veniendi ad beatitudinem est mysterium
2229 incarnationis et passionis Christi, dicitur enim Act. IV, <i>non
2230 est aliud nomen datum hominibus in quo oporteat nos salvos
2231 fieri</i>. Et ideo mysterium incarnationis Christi aliqualiter
2232 oportuit omni tempore esse creditum apud omnes, diversimode tamen
2233 secundum diversitatem temporum et personarum. Nam ante statum
2234 peccati homo habuit explicitam fidem de Christi incarnatione
2235 secundum quod ordinabatur ad consummationem gloriae, non autem
2236 secundum quod ordinabatur ad liberationem a peccato per passionem
2237 et resurrectionem, quia homo non fuit praescius peccati futuri.
2238 Videtur autem incarnationis Christi praescius fuisse per hoc quod
2239 dixit, <i>propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit
2240 uxori suae</i>, ut habetur Gen. II; et hoc apostolus, ad Ephes. V,
2241 dicit <i>sacramentum magnum esse in Christo et Ecclesia</i>; quod
2242 quidem sacramentum non est credibile primum hominem ignorasse. Post
2243 peccatum autem fuit explicite creditum mysterium Christi non solum
2244 quantum ad incarnationem, sed etiam quantum ad passionem et
2245 resurrectionem, quibus humanum genus a peccato et morte liberatur.
2246 Aliter enim non praefigurassent Christi passionem quibusdam
2247 sacrificiis et ante legem et sub lege. Quorum quidem sacrificiorum
2248 significatum explicite maiores cognoscebant, minores autem sub
2249 velamine illorum sacrificiorum, credentes ea divinitus esse
2250 disposita de Christo venturo, quodammodo habebant velatam
2251 cognitionem. Et sicut supra dictum est, ea quae ad mysteria Christi
2252 pertinent tanto distinctius cognoverunt quanto Christo
2253 propinquiores fuerunt. Post tempus autem gratiae revelatae tam
2254 maiores quam minores tenentur habere fidem explicitam de mysteriis
2255 Christi; praecipue quantum ad ea quae communiter in Ecclesia
2256 sollemnizantur et publice proponuntur, sicut sunt articuli
2257 incarnationis, de quibus supra dictum est. Alias autem subtiles
2258 considerationes circa incarnationis articulos tenentur aliqui magis
2259 vel minus explicite credere secundum quod convenit statui et
2260 officio uniuscuiusque.</p>
2261 <p title="II-II q. 2 a. 7 ad 1"><a name="38894"><span class=
2262 "ref">[38894] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum
2263 ergo dicendum quod <i>Angelos non omnino latuit mysterium regni
2264 Dei</i>, sicut Augustinus dicit, V super Gen. ad Litt. Quasdam
2265 tamen rationes huius mysterii perfectius cognoverunt Christo
2266 revelante.</p>
2267 <p title="II-II q. 2 a. 7 ad 2"><a name="38895"><span class=
2268 "ref">[38895] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
2269 dicendum quod Ioannes Baptista non quaesivit de adventu Christi in
2270 carnem quasi hoc ignoraret, cum ipse hoc expresse confessus fuerit,
2271 dicens, <i>ego vidi, et testimonium perhibui quia hic est filius
2272 Dei</i>, ut habetur Ioan. I. Unde non dixit, tu es qui venisti?
2273 Sed, <i>tu es qui venturus es?</i> Quaerens de futuro, non de
2274 praeterito. Similiter non est credendum quod ignoraverit eum ad
2275 passionem venturum, ipse enim dixerat, <i>ecce agnus Dei, qui
2276 tollit peccata mundi</i>, praenuntians eius immolationem futuram;
2277 et cum hoc prophetae alii ante praedixerint, sicut praecipue patet
2278 in Isaiae LIII. Potest igitur dici, sicut Gregorius dicit, quod
2279 inquisivit ignorans an ad Infernum esset in propria persona
2280 descensurus. Sciebat autem quod virtus passionis eius extendenda
2281 erat usque ad eos qui in Limbo detinebantur, secundum illud Zach.
2282 IX, <i>tu quoque in sanguine testamenti tui emisisti vinctos de
2283 lacu in quo non est aqua</i>. Nec hoc tenebatur explicite credere,
2284 antequam esset impletum, quod per seipsum deberet descendere. Vel
2285 potest dici, sicut Ambrosius dicit, super Luc., quod non quaesivit
2286 ex dubitatione seu ignorantia, sed magis ex pietate. Vel potest
2287 dici, sicut Chrysostomus dicit, quod non quaesivit quasi ipse
2288 ignoraret, sed ut per Christum satisfieret eius discipulis. Unde et
2289 Christus ad discipulorum instructionem respondit, signa operum
2290 ostendens.</p>
2291 <p title="II-II q. 2 a. 7 ad 3"><a name="38896"><span class=
2292 "ref">[38896] II&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
2293 dicendum quod multis gentilium facta fuit revelatio de Christo, ut
2294 patet per ea quae praedixerunt. Nam Iob XIX dicitur, <i>scio quod
2295 redemptor meus vivit</i>. Sibylla etiam praenuntiavit quaedam de
2296 Christo, ut Augustinus dicit. Invenitur etiam in historiis
2297 Romanorum quod tempore Constantini Augusti et Irenae matris eius
2298 inventum fuit quoddam sepulcrum in quo iacebat homo auream laminam
2299 habens in pectore in qua scriptum erat, <i>Christus nascetur ex
2300 virgine et credo in eum. O sol, sub Irenae et Constantini
2301 temporibus iterum me videbis</i>. Si qui tamen salvati fuerunt
2302 quibus revelatio non fuit facta, non fuerunt salvati absque fide
2303 mediatoris. Quia etsi non habuerunt fidem explicitam, habuerunt
2304 tamen fidem implicitam in divina providentia, credentes Deum esse
2305 liberatorem hominum secundum modos sibi placitos et secundum quod
2306 aliquibus veritatem cognoscentibus ipse revelasset, secundum illud
2307 Iob XXXV, <i>qui docet nos super iumenta terrae</i>.</p>
2308 <br />
2309 <div class="E">Articulus 8</div>
2310 <p title="II-II q. 2 a. 8 arg. 1"><a name="38897"><span class=
2311 "ref">[38897] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum
2312 sic proceditur. Videtur quod credere Trinitatem explicite non
2313 fuerit de necessitate salutis. Dicit enim apostolus, ad Heb. XI,
2314 <i>credere oportet accedentem ad Deum quia est, et quia
2315 inquirentibus se remunerator est</i>. Sed hoc potest credi absque
2316 fide Trinitatis. Ergo non oportebat explicite fidem de Trinitate
2317 habere.</p>
2318 <p title="II-II q. 2 a. 8 arg. 2"><a name="38898"><span class=
2319 "ref">[38898] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
2320 dominus dicit, Ioan. XVII, <i>pater, manifestavi nomen tuum
2321 hominibus</i>, quod exponens Augustinus dicit, <i>non illud nomen
2322 tuum quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris pater meus</i>. Et
2323 postea subdit etiam, <i>in hoc quod Deus fecit hunc mundum, notus
2324 in omnibus gentibus; in hoc quod non est cum diis falsis colendus,
2325 notus in Iudaea Deus; in hoc vero quod pater est huius Christi per
2326 quem tollit peccatum mundi, hoc nomen eius, prius occultum, nunc
2327 manifestavit eis</i>. Ergo ante Christi adventum non erat cognitum
2328 quod in deitate esset paternitas et filiatio. Non ergo Trinitas
2329 explicite credebatur.</p>
2330 <p title="II-II q. 2 a. 8 arg. 3"><a name="38899"><span class=
2331 "ref">[38899] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
2332 illud tenemur explicite credere in Deo quod est beatitudinis
2333 obiectum. Sed obiectum beatitudinis est bonitas summa, quae potest
2334 intelligi in Deo etiam sine personarum distinctione. Ergo non fuit
2335 necessarium credere explicite Trinitatem.</p>
2336 <p title="II-II q. 2 a. 8 s. c."><a name="38900"><span class=
2337 "ref">[38900] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra
2338 est quod in veteri testamento multipliciter expressa est Trinitas
2339 personarum, sicut statim in principio Gen. dicitur, ad expressionem
2340 Trinitatis, <i>faciamus hominem ad imaginem et similitudinem
2341 nostram</i>. Ergo a principio de necessitate salutis fuit credere
2342 Trinitatem.</p>
2343 <p title="II-II q. 2 a. 8 co."><a name="38901"><span class=
2344 "ref">[38901] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 co.</span></a> Respondeo
2345 dicendum quod mysterium Christi explicite credi non potest sine
2346 fide Trinitatis, quia in mysterio Christi hoc continetur quod
2347 filius Dei carnem assumpserit, quod per gratiam spiritus sancti
2348 mundum renovaverit, et iterum quod de spiritu sancto conceptus
2349 fuerit. Et ideo eo modo quo mysterium Christi ante Christum fuit
2350 quidem explicite creditum a maioribus, implicite autem et quasi
2351 obumbrate a minoribus, ita etiam et mysterium Trinitatis. Et ideo
2352 etiam post tempus gratiae divulgatae tenentur omnes ad explicite
2353 credendum mysterium Trinitatis. Et omnes qui renascuntur in Christo
2354 hoc adipiscuntur per invocationem Trinitatis, secundum illud Matth.
2355 ult., <i>euntes, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine
2356 patris et filii et spiritus sancti</i>.</p>
2357 <p title="II-II q. 2 a. 8 ad 1"><a name="38902"><span class=
2358 "ref">[38902] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum
2359 ergo dicendum quod illa duo explicite credere de Deo omni tempore
2360 et quoad omnes necessarium fuit. Non tamen est sufficiens omni
2361 tempore et quoad omnes.</p>
2362 <p title="II-II q. 2 a. 8 ad 2"><a name="38903"><span class=
2363 "ref">[38903] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
2364 dicendum quod ante Christi adventum fides Trinitatis erat occulta
2365 in fide maiorum. Sed per Christum manifestata est mundo per
2366 apostolos.</p>
2367 <p title="II-II q. 2 a. 8 ad 3"><a name="38904"><span class=
2368 "ref">[38904] II&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
2369 dicendum quod summa bonitas Dei secundum modum quo nunc
2370 intelligitur per effectus, potest intelligi absque Trinitate
2371 personarum. Sed secundum quod intelligitur in seipso, prout videtur
2372 a beatis, non potest intelligi sine Trinitate personarum. Et iterum
2373 ipsa missio personarum divinarum perducit nos in beatitudinem.</p>
2374 <br />
2375 <div class="E">Articulus 9</div>
2376 <p title="II-II q. 2 a. 9 arg. 1"><a name="38905"><span class=
2377 "ref">[38905] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum
2378 sic proceditur. Videtur quod credere non sit meritorium. Principium
2379 enim merendi est caritas, ut supra dictum est. Sed fides est
2380 praeambula ad caritatem, sicut et natura. Ergo, sicut actus naturae
2381 non est meritorius (quia naturalibus non meremur), ita etiam nec
2382 actus fidei.</p>
2383 <p title="II-II q. 2 a. 9 arg. 2"><a name="38906"><span class=
2384 "ref">[38906] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea,
2385 credere medium est inter opinari et scire vel considerare scita.
2386 Sed consideratio scientiae non est meritoria; similiter autem nec
2387 opinio. Ergo etiam neque credere est meritorium.</p>
2388 <p title="II-II q. 2 a. 9 arg. 3"><a name="38907"><span class=
2389 "ref">[38907] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea,
2390 ille qui assentit alicui rei credendo aut habet causam sufficienter
2391 inducentem ipsum ad credendum, aut non. Si habet sufficiens
2392 inductivum ad credendum, non videtur hoc ei esse meritorium, quia
2393 non est ei iam liberum credere et non credere. Si autem non habet
2394 sufficiens inductivum ad credendum, levitatis est credere, secundum
2395 illud Eccli. XIX, <i>qui cito credit levis est corde</i>, et sic
2396 non videtur esse meritorium. Ergo credere nullo modo est
2397 meritorium.</p>
2398 <p title="II-II q. 2 a. 9 s. c."><a name="38908"><span class=
2399 "ref">[38908] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra
2400 est quod dicitur ad Heb. XI, quod <i>sancti per fidem adepti sunt
2401 repromissiones</i>. Quod non esset nisi credendo mererentur. Ergo
2402 ipsum credere est meritorium.</p>
2403 <p title="II-II q. 2 a. 9 co."><a name="38909"><span class=
2404 "ref">[38909] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 co.</span></a> Respondeo
2405 dicendum quod, sicut supra dictum est, actus nostri sunt meritorii
2406 inquantum procedunt ex libero arbitrio moto a Deo per gratiam. Unde
2407 omnis actus humanus qui subiicitur libero arbitrio, si sit relatus
2408 in Deum, potest meritorius esse. Ipsum autem credere est actus
2409 intellectus assentientis veritati divinae ex imperio voluntatis a
2410 Deo motae per gratiam, et sic subiacet libero arbitrio in ordine ad
2411 Deum. Unde actus fidei potest esse meritorius.</p>
2412 <p title="II-II q. 2 a. 9 ad 1"><a name="38910"><span class=
2413 "ref">[38910] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum
2414 ergo dicendum quod natura comparatur ad caritatem, quae est merendi
2415 principium, sicut materia ad formam. Fides autem comparatur ad
2416 caritatem sicut dispositio praecedens ultimam formam. Manifestum
2417 est autem quod subiectum vel materia non potest agere in virtute
2418 formae, neque etiam dispositio praecedens, antequam forma adveniat.
2419 Sed postquam forma advenerit, tam subiectum quam dispositio
2420 praecedens agit in virtute formae, quae est principale agendi
2421 principium, sicut calor ignis agit in virtute formae substantialis.
2422 Sic ergo neque natura neque fides sine caritate possunt producere
2423 actum meritorium, sed caritate superveniente, actus fidei fit
2424 meritorius per caritatem, sicut et actus naturae et naturalis
2425 liberi arbitrii.</p>
2426 <p title="II-II q. 2 a. 9 ad 2"><a name="38911"><span class=
2427 "ref">[38911] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum
2428 dicendum quod in scientia duo possunt considerari, scilicet ipse
2429 assensus scientis ad rem scitam, et consideratio rei scitae.
2430 Assensus autem scientiae non subiicitur libero arbitrio, quia
2431 sciens cogitur ad assentiendum per efficaciam demonstrationis. Et
2432 ideo assensus scientiae non est meritorius. Sed consideratio
2433 actualis rei scitae subiacet libero arbitrio, est enim in potestate
2434 hominis considerare vel non considerare. Et ideo consideratio
2435 scientiae potest esse meritoria, si referatur ad finem caritatis,
2436 idest ad honorem Dei vel utilitatem proximi. Sed in fide utrumque
2437 subiacet libero arbitrio. Et ideo quantum ad utrumque actus fidei
2438 potest esse meritorius. Sed opinio non habet firmum assensum, est
2439 enim quoddam debile et infirmum, secundum philosophum, in I Poster.
2440 Unde non videtur procedere ex perfecta voluntate. Et sic ex parte
2441 assensus non multum videtur habere rationem meriti. Sed ex parte
2442 considerationis actualis potest meritoria esse.</p>
2443 <p title="II-II q. 2 a. 9 ad 3"><a name="38912"><span class=
2444 "ref">[38912] II&ordf;-IIae q. 2 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium
2445 dicendum quod ille qui credit habet sufficiens inductivum ad
2446 credendum, inducitur enim auctoritate divinae doctrinae miraculis
2447 confirmatae, et, quod plus est, interiori instinctu Dei invitantis.
2448 Unde non leviter credit. Tamen non habet sufficiens inductivum ad
2449 sciendum. Et ideo non tollitur ratio meriti.</p>
2450 <br />
2451 <div class="E">Articulus 10</div>
2452 <p title="II-II q. 2 a. 10 arg. 1"><a name="38913"><span class=
2453 "ref">[38913] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum
2454 sic proceditur. Videtur quod ratio inducta ad ea quae sunt fidei
2455 diminuat meritum fidei. Dicit enim Gregorius, in quadam homilia,
2456 quod <i>fides non habet meritum cui humana ratio praebet
2457 experimentum</i>. Si ergo ratio humana sufficienter experimentum
2458 praebens totaliter excludit meritum fidei, videtur quod
2459 qualiscumque ratio humana inducta ad ea quae sunt fidei diminuat
2460 meritum fidei.</p>
2461 <p title="II-II q. 2 a. 10 arg. 2"><a name="38914"><span class=
2462 "ref">[38914] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea,
2463 quidquid diminuit rationem virtutis diminuit rationem meriti, quia
2464 felicitas virtutis est praemium ut etiam philosophus dicit, in I
2465 Ethic. Sed ratio humana videtur diminuere rationem virtutis ipsius
2466 fidei, quia de ratione fidei est quod sit non apparentium, ut supra
2467 dictum est; quanto autem plures rationes inducuntur ad aliquid,
2468 tanto minus est non apparens. Ergo ratio humana inducta ad ea quae
2469 sunt fidei meritum fidei diminuit.</p>
2470 <p title="II-II q. 2 a. 10 arg. 3"><a name="38915"><span class=
2471 "ref">[38915] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea,
2472 contrariorum contrariae sunt causae. Sed id quod inducitur in
2473 contrarium fidei auget meritum fidei, sive sit persecutio cogentis
2474 ad recedendum a fide, sive etiam sit ratio aliqua hoc persuadens.
2475 Ergo ratio coadiuvans fidem diminuit meritum fidei.</p>
2476 <p title="II-II q. 2 a. 10 s. c."><a name="38916"><span class=
2477 "ref">[38916] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra
2478 est quod I Petri III dicitur, <i>parati semper ad satisfactionem
2479 omni poscenti vos rationem de ea quae in vobis est fide et spe</i>.
2480 Non autem ad hoc induceret apostolus si per hoc meritum fidei
2481 diminueretur. Non ergo ratio diminuit meritum fidei.</p>
2482 <p title="II-II q. 2 a. 10 co."><a name="38917"><span class=
2483 "ref">[38917] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 co.</span></a> Respondeo
2484 dicendum quod, sicut dictum est, actus fidei potest esse meritorius
2485 inquantum subiacet voluntati non solum quantum ad usum, sed etiam
2486 quantum ad assensum. Ratio autem humana inducta ad ea quae sunt
2487 fidei dupliciter potest se habere ad voluntatem credentis. Uno
2488 quidem modo, sicut praecedens, puta cum quis aut non haberet
2489 voluntatem, aut non haberet promptam voluntatem ad credendum, nisi
2490 ratio humana induceretur. Et sic ratio humana inducta diminuit
2491 meritum fidei, sicut etiam supra dictum est quod passio praecedens
2492 electionem in virtutibus moralibus diminuit laudem virtuosi actus.
2493 Sicut enim homo actus virtutum moralium debet exercere propter
2494 iudicium rationis, non propter passionem; ita credere debet homo ea
2495 quae sunt fidei non propter rationem humanam, sed propter
2496 auctoritatem divinam. Alio modo ratio humana potest se habere ad
2497 voluntatem credentis consequenter. Cum enim homo habet promptam
2498 voluntatem ad credendum, diligit veritatem creditam, et super ea
2499 excogitat et amplectitur si quas rationes ad hoc invenire potest.
2500 Et quantum ad hoc ratio humana non excludit meritum fidei, sed est
2501 signum maioris meriti, sicut etiam passio consequens in virtutibus
2502 moralibus est signum promptioris voluntatis, ut supra dictum est.
2503 Et hoc significatur Ioan. IV, ubi Samaritani ad mulierem, per quam
2504 ratio humana figuratur, dixerunt, <i>iam non propter tuam loquelam
2505 credimus</i>.</p>
2506 <p title="II-II q. 2 a. 10 ad 1"><a name="38918"><span class=
2507 "ref">[38918] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum
2508 ergo dicendum quod Gregorius loquitur in casu illo quando homo non
2509 habet voluntatem credendi nisi propter rationem inductam. Quando
2510 autem homo habet voluntatem credendi ea quae sunt fidei ex sola
2511 auctoritate divina, etiam si habeat rationem demonstrativam ad
2512 aliquid eorum, puta ad hoc quod est Deum esse, non propter hoc
2513 tollitur vel minuitur meritum fidei.</p>
2514 <p title="II-II q. 2 a. 10 ad 2"><a name="38919"><span class=
2515 "ref">[38919] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum
2516 dicendum quod rationes quae inducuntur ad auctoritatem fidei non
2517 sunt demonstrationes quae in visionem intelligibilem intellectum
2518 humanum reducere possunt. Et ideo non desinunt esse non apparentia.
2519 Sed removent impedimenta fidei, ostendendo non esse impossibile
2520 quod in fide proponitur. Unde per tales rationes non diminuitur
2521 meritum fidei nec ratio fidei. Sed rationes demonstrativae inductae
2522 ad ea quae sunt fidei, praeambula tamen ad articulos, etsi
2523 diminuant rationem fidei, quia faciunt esse apparens id quod
2524 proponitur; non tamen diminuunt rationem caritatis, per quam
2525 voluntas est prompta ad ea credendum etiam si non apparerent. Et
2526 ideo non diminuitur ratio meriti.</p>
2527 <p title="II-II q. 2 a. 10 ad 3"><a name="38920"><span class=
2528 "ref">[38920] II&ordf;-IIae q. 2 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium
2529 dicendum quod ea quae repugnant fidei, sive in consideratione
2530 hominis sive in exteriori persecutione, intantum augent meritum
2531 fidei inquantum ostenditur voluntas magis prompta et firma in fide.
2532 Et ideo martyres maius fidei meritum habuerunt non recedentes a
2533 fide propter persecutiones; et etiam sapientes maius meritum fidei
2534 habent non recedentes a fide propter rationes philosophorum vel
2535 haereticorum contra fidem inductas. Sed ea quae conveniunt fidei
2536 non semper diminuunt promptitudinem voluntatis ad credendum. Et
2537 ideo non semper diminuunt meritum fidei.</p>
2538 <br />
2539 <div class="D">Quaestio 3</div>
2540 <div class="G">Prooemium</div>
2541 <p title="II-II q. 3 pr."><a name="38921"><span class="ref">[38921]
2542 II&ordf;-IIae q. 3 pr.</span></a> Deinde considerandum est de
2543 exteriori fidei actu, qui est confessio. Et circa hoc quaeruntur
2544 duo. Primo, utrum confessio sit actus fidei. Secundo, utrum
2545 confessio sit necessaria ad salutem.</p>
2546 <br />
2547 <div class="E">Articulus 1</div>
2548 <p title="II-II q. 3 a. 1 arg. 1"><a name="38922"><span class=
2549 "ref">[38922] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
2550 sic proceditur. Videtur quod confessio non sit actus fidei. Non
2551 enim idem actus pertinet ad diversas virtutes. Sed confessio
2552 pertinet ad poenitentiam, cuius ponitur pars. Ergo non est actus
2553 fidei.</p>
2554 <p title="II-II q. 3 a. 1 arg. 2"><a name="38923"><span class=
2555 "ref">[38923] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
2556 ab hoc quod homo confiteatur fidem retrahitur interdum per timorem,
2557 vel etiam propter aliquam confusionem, unde et apostolus, ad Ephes.
2558 ult., petit orari pro se ut detur sibi <i>cum fiducia notum facere
2559 mysterium Evangelii</i>. Sed non recedere a bono propter
2560 confusionem vel timorem pertinet ad fortitudinem, quae moderatur
2561 audacias et timores. Ergo videtur quod confessio non sit actus
2562 fidei, sed magis fortitudinis vel constantiae.</p>
2563 <p title="II-II q. 3 a. 1 arg. 3"><a name="38924"><span class=
2564 "ref">[38924] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
2565 sicut per fidei fervorem inducitur aliquis ad confitendum fidem
2566 exterius, ita etiam inducitur ad alia exteriora bona opera
2567 facienda, dicitur enim Gal. V quod <i>fides per dilectionem
2568 operatur</i>. Sed alia exteriora opera non ponuntur actus fidei.
2569 Ergo etiam neque confessio.</p>
2570 <p title="II-II q. 3 a. 1 s. c."><a name="38925"><span class=
2571 "ref">[38925] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
2572 est quod, II ad Thess. I, super illud, <i>et opus fidei in
2573 virtute</i>, dicit Glossa, <i>idest confessionem, quae proprie est
2574 opus fidei</i>.</p>
2575 <p title="II-II q. 3 a. 1 co."><a name="38926"><span class=
2576 "ref">[38926] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 co.</span></a> Respondeo
2577 dicendum quod actus exteriores illius virtutis proprie sunt actus
2578 ad cuius fines secundum suas species referuntur, sicut ieiunare
2579 secundum suam speciem refertur ad finem abstinentiae, quae est
2580 compescere carnem, et ideo est actus abstinentiae. Confessio autem
2581 eorum quae sunt fidei secundum suam speciem ordinatur sicut ad
2582 finem ad id quod est fidei, secundum illud II ad Cor. IV,
2583 <i>habentes eundem spiritum fidei credimus, propter quod et
2584 loquimur</i>, exterior enim locutio ordinatur ad significandum id
2585 quod in corde concipitur. Unde sicut conceptus interior eorum quae
2586 sunt fidei est proprie fidei actus, ita etiam et exterior
2587 confessio.</p>
2588 <p title="II-II q. 3 a. 1 ad 1"><a name="38927"><span class=
2589 "ref">[38927] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
2590 ergo dicendum quod triplex est confessio quae in Scripturis
2591 laudatur. Una est confessio eorum quae sunt fidei. Et ista est
2592 proprius actus fidei, utpote relata ad fidei finem, sicut dictum
2593 est. Alia est confessio gratiarum actionis sive laudis. Et ista est
2594 actus latriae, ordinatur enim ad honorem Deo exterius exhibendum,
2595 quod est finis latriae. Tertia est confessio peccatorum. Et haec
2596 ordinatur ad deletionem peccati, quae est finis poenitentiae. Unde
2597 pertinet ad poenitentiam.</p>
2598 <p title="II-II q. 3 a. 1 ad 2"><a name="38928"><span class=
2599 "ref">[38928] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
2600 dicendum quod removens prohibens non est causa per se, sed per
2601 accidens, ut patet per philosophum, in VIII Phys. Unde fortitudo,
2602 quae removet impedimentum confessionis fidei, scilicet timorem vel
2603 erubescentiam, non est proprie et per se causa confessionis, sed
2604 quasi per accidens.</p>
2605 <p title="II-II q. 3 a. 1 ad 3"><a name="38929"><span class=
2606 "ref">[38929] II&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
2607 dicendum quod fides interior, mediante dilectione, causat omnes
2608 exteriores actus virtutum mediantibus aliis virtutibus, imperando,
2609 non eliciendo. Sed confessionem producit tanquam proprium actum,
2610 nulla alia virtute mediante.</p>
2611 <br />
2612 <div class="E">Articulus 2</div>
2613 <p title="II-II q. 3 a. 2 arg. 1"><a name="38930"><span class=
2614 "ref">[38930] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
2615 sic proceditur. Videtur quod confessio fidei non sit necessaria ad
2616 salutem. Illud enim videtur ad salutem sufficere per quod homo
2617 attingit finem virtutis. Sed finis proprius fidei est coniunctio
2618 humanae mentis ad veritatem divinam, quod potest etiam esse sine
2619 exteriori confessione. Ergo confessio fidei non est necessaria ad
2620 salutem.</p>
2621 <p title="II-II q. 3 a. 2 arg. 2"><a name="38931"><span class=
2622 "ref">[38931] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
2623 per exteriorem confessionem fidei homo fidem suam alii homini
2624 patefacit. Sed hoc non est necessarium nisi illis qui habent alios
2625 in fide instruere. Ergo videtur quod minores non teneantur ad fidei
2626 confessionem.</p>
2627 <p title="II-II q. 3 a. 2 arg. 3"><a name="38932"><span class=
2628 "ref">[38932] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
2629 illud quod potest vergere in scandalum et turbationem aliorum non
2630 est necessarium ad salutem, dicit enim apostolus, I ad Cor. X,
2631 <i>sine offensione estote Iudaeis et gentibus et Ecclesiae Dei</i>.
2632 Sed per confessionem fidei quandoque ad perturbationem infideles
2633 provocantur. Ergo confessio fidei non est necessaria ad
2634 salutem.</p>
2635 <p title="II-II q. 3 a. 2 s. c."><a name="38933"><span class=
2636 "ref">[38933] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
2637 est quod apostolus dicit, ad Rom. X, <i>corde creditur ad
2638 iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem</i>.</p>
2639 <p title="II-II q. 3 a. 2 co."><a name="38934"><span class=
2640 "ref">[38934] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 co.</span></a> Respondeo
2641 dicendum quod ea quae sunt necessaria ad salutem cadunt sub
2642 praeceptis divinae legis. Confessio autem fidei, cum sit quoddam
2643 affirmativum, non potest cadere nisi sub praecepto affirmativo.
2644 Unde eo modo est de necessariis ad salutem quo modo potest cadere
2645 sub praecepto affirmativo divinae legis. Praecepta autem
2646 affirmativa, ut supra dictum est, non obligant ad semper, etsi
2647 semper obligent, obligant autem pro loco et tempore et secundum
2648 alias circumstantias debitas secundum quas oportet actum humanum
2649 limitari ad hoc quod sit actus virtutis. Sic igitur confiteri fidem
2650 non semper neque in quolibet loco est de necessitate salutis, sed
2651 aliquo loco et tempore, quando scilicet per omissionem huius
2652 confessionis subtraheretur honor debitus Deo, vel etiam utilitas
2653 proximis impendenda; puta si aliquis interrogatus de fide taceret,
2654 et ex hoc crederetur vel quod non haberet fidem vel quod fides non
2655 esset vera, vel alii per eius taciturnitatem averterentur a fide.
2656 In huiusmodi enim casibus confessio fidei est de necessitate
2657 salutis.</p>
2658 <p title="II-II q. 3 a. 2 ad 1"><a name="38935"><span class=
2659 "ref">[38935] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
2660 ergo dicendum quod finis fidei, sicut et aliarum virtutum, referri
2661 debet ad finem caritatis, qui est amor Dei et proximi. Et ideo
2662 quando honor Dei vel utilitas proximi hoc exposcit, non debet esse
2663 contentus homo ut per fidem suam ipse veritati divinae coniungatur;
2664 sed debet fidem exterius confiteri.</p>
2665 <p title="II-II q. 3 a. 2 ad 2"><a name="38936"><span class=
2666 "ref">[38936] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
2667 dicendum quod in casu necessitatis, ubi fides periclitatur,
2668 quilibet tenetur fidem suam aliis propalare, vel ad instructionem
2669 aliorum fidelium sive confirmationem, vel ad reprimendum infidelium
2670 insultationem. Sed aliis temporibus instruere homines de fide non
2671 pertinet ad omnes fideles.</p>
2672 <p title="II-II q. 3 a. 2 ad 3"><a name="38937"><span class=
2673 "ref">[38937] II&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
2674 dicendum quod, si turbatio infidelium oriatur de confessione fidei
2675 manifesta absque aliqua utilitate fidei vel fidelium, non est
2676 laudabile in tali casu fidem publice confiteri, unde dominus dicit,
2677 Matth. VII, <i>nolite sanctum dare canibus, neque margaritas
2678 vestras spargere ante porcos, ne conversi dirumpant vos</i>. Sed si
2679 utilitas aliqua fidei speretur aut necessitas adsit, contempta
2680 turbatione infidelium, debet homo fidem publice confiteri. Unde
2681 Matth. XV dicitur quod, cum discipuli dixissent domino quod
2682 Pharisaei, audito eius verbo, scandalizati sunt, dominus respondit,
2683 sinite illos, scilicet turbari, <i>caeci sunt et duces
2684 caecorum</i>.</p>
2685 <br />
2686 <div class="D">Quaestio 4</div>
2687 <div class="G">Prooemium</div>
2688 <p title="II-II q. 4 pr."><a name="38938"><span class="ref">[38938]
2689 II&ordf;-IIae q. 4 pr.</span></a> Deinde considerandum est de ipsa
2690 fidei virtute. Et primo quidem, de ipsa fide; secundo, de
2691 habentibus fidem; tertio, de causa fidei; quarto, de effectibus
2692 eius. Circa primum quaeruntur octo. Primo, quid sit fides. Secundo,
2693 in qua vi animae sit sicut in subiecto. Tertio, utrum forma eius
2694 sit caritas. Quarto, utrum eadem numero sit fides formata et
2695 informis. Quinto, utrum fides sit virtus. Sexto, utrum sit una
2696 virtus. Septimo, de ordine eius ad alias virtutes. Octavo, de
2697 comparatione certitudinis eius ad certitudinem virtutum
2698 intellectualium.</p>
2699 <br />
2700 <div class="E">Articulus 1</div>
2701 <p title="II-II q. 4 a. 1 arg. 1"><a name="38939"><span class=
2702 "ref">[38939] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
2703 sic proceditur. Videtur quod sit incompetens fidei definitio quam
2704 apostolus ponit, ad Heb. XI, dicens, <i>est autem fides substantia
2705 sperandarum rerum, argumentum non apparentium</i>. Nulla enim
2706 qualitas est substantia. Sed fides est qualitas, cum sit virtus
2707 theologica, ut supra dictum est. Ergo non est substantia.</p>
2708 <p title="II-II q. 4 a. 1 arg. 2"><a name="38940"><span class=
2709 "ref">[38940] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
2710 diversarum virtutum diversa sunt obiecta. Sed res speranda est
2711 obiectum spei. Non ergo debet poni in definitione fidei tanquam
2712 eius obiectum.</p>
2713 <p title="II-II q. 4 a. 1 arg. 3"><a name="38941"><span class=
2714 "ref">[38941] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
2715 fides magis perficitur per caritatem quam per spem, quia caritas
2716 est forma fidei, ut infra dicetur. Magis ergo poni debuit in
2717 definitione fidei res diligenda quam res speranda.</p>
2718 <p title="II-II q. 4 a. 1 arg. 4"><a name="38942"><span class=
2719 "ref">[38942] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
2720 idem non debet poni in diversis generibus. Sed substantia et
2721 argumentum sunt diversa genera non subalternatim posita. Ergo
2722 inconvenienter fides dicitur esse substantia et argumentum.</p>
2723 <p title="II-II q. 4 a. 1 arg. 5"><a name="38943"><span class=
2724 "ref">[38943] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea,
2725 per argumentum veritas manifestatur eius ad quod inducitur
2726 argumentum. Sed illud dicitur esse apparens cuius veritas est
2727 manifestata. Ergo videtur implicari oppositio in hoc quod dicitur
2728 argumentum non apparentium. Inconvenienter ergo describitur
2729 fides.</p>
2730 <p title="II-II q. 4 a. 1 s. c."><a name="38944"><span class=
2731 "ref">[38944] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 s. c.</span></a> In
2732 contrarium sufficit auctoritas apostoli.</p>
2733 <p title="II-II q. 4 a. 1 co."><a name="38945"><span class=
2734 "ref">[38945] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 co.</span></a> Respondeo
2735 dicendum quod, licet quidam dicant praedicta apostoli verba non
2736 esse fidei definitionem, tamen, si quis recte consideret, omnia ex
2737 quibus fides potest definiri in praedicta descriptione tanguntur,
2738 licet verba non ordinentur sub forma definitionis, sicut etiam apud
2739 philosophos praetermissa syllogistica forma syllogismorum principia
2740 tanguntur. Ad cuius evidentiam considerandum est quod, cum habitus
2741 cognoscantur per actus et actus per obiecta, fides, cum sit habitus
2742 quidam, debet definiri per proprium actum in comparatione ad
2743 proprium obiectum. Actus autem fidei est credere, qui, sicut supra
2744 dictum est, actus est intellectus determinati ad unum ex imperio
2745 voluntatis. Sic ergo actus fidei habet ordinem et ad obiectum
2746 voluntatis, quod est bonum et finis; et ad obiectum intellectus,
2747 quod est verum. Et quia fides, cum sit virtus theologica, sicut
2748 supra dictum est, habet idem pro obiecto et fine, necesse est quod
2749 obiectum fidei et finis proportionaliter sibi correspondeant.
2750 Dictum est autem supra quod veritas prima est obiectum fidei
2751 secundum quod ipsa est non visa et ea quibus propter ipsam
2752 inhaeretur. Et secundum hoc oportet quod ipsa veritas prima se
2753 habeat ad actum fidei per modum finis secundum rationem rei non
2754 visae. Quod pertinet ad rationem rei speratae, secundum illud
2755 apostoli, ad Rom. VIII, <i>quod non videmus speramus</i>, veritatem
2756 enim videre est ipsam habere; non autem sperat aliquis id quod iam
2757 habet, sed spes est de hoc quod non habetur, ut supra dictum est.
2758 Sic igitur habitudo actus fidei ad finem, qui est obiectum
2759 voluntatis, significatur in hoc quod dicitur, <i>fides est
2760 substantia rerum sperandarum</i>. Substantia enim solet dici prima
2761 inchoatio cuiuscumque rei, et maxime quando tota res sequens
2762 continetur virtute in primo principio, puta si dicamus quod prima
2763 principia indemonstrabilia sunt substantia scientiae, quia scilicet
2764 primum quod in nobis est de scientia sunt huiusmodi principia, et
2765 in eis virtute continetur tota scientia. Per hunc ergo modum
2766 dicitur fides esse substantia rerum sperandarum, quia scilicet
2767 prima inchoatio rerum sperandarum in nobis est per assensum fidei,
2768 quae virtute continet omnes res sperandas. In hoc enim speramus
2769 beatificari quod videbimus aperta visione veritatem cui per fidem
2770 adhaeremus, ut patet per ea quae supra de felicitate dicta sunt.
2771 Habitudo autem actus fidei ad obiectum intellectus, secundum quod
2772 est obiectum fidei, designatur in hoc quod dicitur, argumentum non
2773 apparentium. Et sumitur argumentum pro argumenti effectu, per
2774 argumentum enim intellectus inducitur ad adhaerendum alicui vero;
2775 unde ipsa firma adhaesio intellectus ad veritatem fidei non
2776 apparentem vocatur hic argumentum. Unde alia littera habet
2777 convictio, quia scilicet per auctoritatem divinam intellectus
2778 credentis convincitur ad assentiendum his quae non videt. Si quis
2779 ergo in formam definitionis huiusmodi verba reducere velit, potest
2780 dicere quod fides est habitus mentis, qua inchoatur vita aeterna in
2781 nobis, faciens intellectum assentire non apparentibus. Per hoc
2782 autem fides ab omnibus aliis distinguitur quae ad intellectum
2783 pertinent. Per hoc enim quod dicitur argumentum, distinguitur fides
2784 ab opinione, suspicione et dubitatione, per quae non est prima
2785 adhaesio intellectus firma ad aliquid. Per hoc autem quod dicitur
2786 non apparentium, distinguitur fides a scientia et intellectu, per
2787 quae aliquid fit apparens. Per hoc autem quod dicitur substantia
2788 sperandarum rerum, distinguitur virtus fidei a fide communiter
2789 sumpta, quae non ordinatur ad beatitudinem speratam. Omnes autem
2790 aliae definitiones quaecumque de fide dantur, explicationes sunt
2791 huius quam apostolus ponit. Quod enim dicit Augustinus, <i>fides
2792 est virtus qua creduntur quae non videntur</i>; et quod dicit
2793 Damascenus, quod <i>fides est non inquisitus consensus</i>; et quod
2794 alii dicunt, quod <i>fides est certitudo quaedam animi de
2795 absentibus supra opinionem et infra scientiam</i>; idem est ei quod
2796 apostolus dicit, argumentum non apparentium. Quod vero Dionysius
2797 dicit, VII cap. de Div. Nom., quod <i>fides est manens credentium
2798 fundamentum, collocans eos in veritate et in ipsis veritatem</i>,
2799 idem est ei quod dicitur, substantia sperandarum rerum.</p>
2800 <p title="II-II q. 4 a. 1 ad 1"><a name="38946"><span class=
2801 "ref">[38946] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
2802 ergo dicendum quod substantia non sumitur hic secundum quod est
2803 genus generalissimum contra alia genera divisum, sed secundum quod
2804 in quolibet genere invenitur quaedam similitudo substantiae, prout
2805 scilicet primum in quolibet genere, continens in se alia virtute,
2806 dicitur esse substantia illorum.</p>
2807 <p title="II-II q. 4 a. 1 ad 2"><a name="38947"><span class=
2808 "ref">[38947] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
2809 dicendum quod, cum fides pertineat ad intellectum secundum quod
2810 imperatur a voluntate, oportet quod ordinetur, sicut ad finem, ad
2811 obiecta illarum virtutum quibus perficitur voluntas. Inter quas est
2812 spes, ut infra patebit. Et ideo in definitione fidei ponitur
2813 obiectum spei.</p>
2814 <p title="II-II q. 4 a. 1 ad 3"><a name="38948"><span class=
2815 "ref">[38948] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
2816 dicendum quod dilectio potest esse et visorum et non visorum, et
2817 praesentium et absentium. Et ideo res diligenda non ita proprie
2818 adaptatur fidei sicut res speranda, cum spes sit semper absentium
2819 et non visorum.</p>
2820 <p title="II-II q. 4 a. 1 ad 4"><a name="38949"><span class=
2821 "ref">[38949] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
2822 dicendum quod substantia et argumentum, secundum quod in
2823 definitione fidei ponuntur, non important diversa genera fidei
2824 neque diversos actus, sed diversas habitudines unius actus ad
2825 diversa obiecta, ut ex dictis patet.</p>
2826 <p title="II-II q. 4 a. 1 ad 5"><a name="38950"><span class=
2827 "ref">[38950] II&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum
2828 dicendum quod argumentum quod sumitur ex propriis principiis rei
2829 facit rem esse apparentem. Sed argumentum quod sumitur ex
2830 auctoritate divina non facit rem in se esse apparentem. Et tale
2831 argumentum ponitur in definitione fidei.</p>
2832 <br />
2833 <div class="E">Articulus 2</div>
2834 <p title="II-II q. 4 a. 2 arg. 1"><a name="38951"><span class=
2835 "ref">[38951] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
2836 sic proceditur. Videtur quod fides non sit in intellectu sicut in
2837 subiecto. Dicit enim Augustinus, in libro de Praed. Sanct., quod
2838 <i>fides in credentium voluntate consistit</i>. Sed voluntas est
2839 alia potentia ab intellectu. Ergo fides non est in intellectu sicut
2840 in subiecto.</p>
2841 <p title="II-II q. 4 a. 2 arg. 2"><a name="38952"><span class=
2842 "ref">[38952] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
2843 assensus fidei ad aliquid credendum provenit ex voluntate Deo
2844 obediente. Tota ergo laus fidei ex obedientia esse videtur. Sed
2845 obedientia est in voluntate. Ergo et fides. Non ergo est in
2846 intellectu.</p>
2847 <p title="II-II q. 4 a. 2 arg. 3"><a name="38953"><span class=
2848 "ref">[38953] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
2849 intellectus est vel speculativus vel practicus. Sed fides non est
2850 in intellectu speculativo, qui, cum nihil dicat de imitabili et
2851 fugiendo, ut dicitur in III de anima, non est principium
2852 operationis, fides autem est quae per dilectionem operatur, ut
2853 dicitur ad Gal. V. Similiter etiam nec in intellectu practico,
2854 cuius obiectum est verum contingens factibile vel agibile, obiectum
2855 enim fidei est verum aeternum, ut ex supradictis patet. Non ergo
2856 fides est in intellectu sicut in subiecto.</p>
2857 <p title="II-II q. 4 a. 2 s. c."><a name="38954"><span class=
2858 "ref">[38954] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
2859 est quod fidei succedit visio patriae, secundum illud I ad Cor.
2860 XIII, <i>videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie
2861 ad faciem</i>. Sed visio est in intellectu. Ergo et fides.</p>
2862 <p title="II-II q. 4 a. 2 co."><a name="38955"><span class=
2863 "ref">[38955] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 co.</span></a> Respondeo
2864 dicendum quod, cum fides sit quaedam virtus, oportet quod actus
2865 eius sit perfectus. Ad perfectionem autem actus qui ex duobus
2866 activis principiis procedit requiritur quod utrumque activorum
2867 principiorum sit perfectum, non enim potest bene secari nisi et
2868 secans habeat artem et serra sit bene disposita ad secandum.
2869 Dispositio autem ad bene agendum in illis potentiis animae quae se
2870 habent ad opposita est habitus, ut supra dictum est. Et ideo
2871 oportet quod actus procedens ex duabus talibus potentiis sit
2872 perfectus habitu aliquo praeexistente in utraque potentiarum.
2873 Dictum est autem supra quod credere est actus intellectus secundum
2874 quod movetur a voluntate ad assentiendum, procedit enim huiusmodi
2875 actus et a voluntate et ab intellectu. Quorum uterque natus est per
2876 habitum perfici, secundum praedicta. Et ideo oportet quod tam in
2877 voluntate sit aliquis habitus quam in intellectu, si debeat actus
2878 fidei esse perfectus, sicut etiam ad hoc quod actus concupiscibilis
2879 sit perfectus, oportet quod sit habitus prudentiae in ratione et
2880 habitus temperantiae in concupiscibili. Credere autem est immediate
2881 actus intellectus, quia obiectum huius actus est verum, quod
2882 proprie pertinet ad intellectum. Et ideo necesse est quod fides,
2883 quae est proprium principium huius actus, sit in intellectu sicut
2884 in subiecto.</p>
2885 <p title="II-II q. 4 a. 2 ad 1"><a name="38956"><span class=
2886 "ref">[38956] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
2887 ergo dicendum quod Augustinus fidem accipit pro actu fidei, qui
2888 dicitur consistere in credentium voluntate inquantum ex imperio
2889 voluntatis intellectus credibilibus assentit.</p>
2890 <p title="II-II q. 4 a. 2 ad 2"><a name="38957"><span class=
2891 "ref">[38957] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
2892 dicendum quod non solum oportet voluntatem esse promptam ad
2893 obediendum, sed etiam intellectum esse bene dispositum ad sequendum
2894 imperium voluntatis, sicut oportet concupiscibilem esse bene
2895 dispositam ad sequendum imperium rationis. Et ideo non solum
2896 oportet esse habitum virtutis in voluntate imperante, sed etiam in
2897 intellectu assentiente.</p>
2898 <p title="II-II q. 4 a. 2 ad 3"><a name="38958"><span class=
2899 "ref">[38958] II&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
2900 dicendum quod fides est in intellectu speculativo sicut in
2901 subiecto, ut manifeste patet ex fidei obiecto. Sed quia veritas
2902 prima, quae est fidei obiectum, est finis omnium desideriorum et
2903 actionum nostrarum, ut patet per Augustinum, in I de Trin.; inde
2904 est quod per dilectionem operatur. Sicut etiam intellectus
2905 speculativus extensione fit practicus, ut dicitur in III de
2906 anima.</p>
2907 <br />
2908 <div class="E">Articulus 3</div>
2909 <p title="II-II q. 4 a. 3 arg. 1"><a name="38959"><span class=
2910 "ref">[38959] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
2911 sic proceditur. Videtur quod caritas non sit forma fidei.
2912 Unumquodque enim sortitur speciem per suam formam. Eorum ergo quae
2913 ex opposito dividuntur sicut diversae species unius generis, unum
2914 non potest esse forma alterius. Sed fides et caritas dividuntur ex
2915 opposito, I ad Cor. XIII, sicut diversae species virtutis. Ergo
2916 caritas non potest esse forma fidei.</p>
2917 <p title="II-II q. 4 a. 3 arg. 2"><a name="38960"><span class=
2918 "ref">[38960] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
2919 forma et id cuius est forma sunt in eodem, quia ex eis fit unum
2920 simpliciter. Sed fides est in intellectu, caritas autem in
2921 voluntate. Ergo caritas non est forma fidei.</p>
2922 <p title="II-II q. 4 a. 3 arg. 3"><a name="38961"><span class=
2923 "ref">[38961] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
2924 forma est principium rei. Sed principium credendi ex parte
2925 voluntatis magis videtur esse obedientia quam caritas, secundum
2926 illud ad Rom. I, <i>ad obediendum fidei in omnibus gentibus</i>.
2927 Ergo obedientia magis est forma fidei quam caritas.</p>
2928 <p title="II-II q. 4 a. 3 s. c."><a name="38962"><span class=
2929 "ref">[38962] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
2930 est quod unumquodque operatur per suam formam. Fides autem per
2931 dilectionem operatur. Ergo dilectio caritatis est forma fidei.</p>
2932 <p title="II-II q. 4 a. 3 co."><a name="38963"><span class=
2933 "ref">[38963] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 co.</span></a> Respondeo
2934 dicendum quod, sicut ex superioribus patet, actus voluntarii
2935 speciem recipiunt a fine, qui est voluntatis obiectum. Id autem a
2936 quo aliquid speciem sortitur se habet ad modum formae in rebus
2937 naturalibus. Et ideo cuiuslibet actus voluntarii forma quodammodo
2938 est finis ad quem ordinatur, tum quia ex ipso recipit speciem; tum
2939 etiam quia modus actionis oportet quod respondeat proportionaliter
2940 fini. Manifestum est autem ex praedictis quod actus fidei ordinatur
2941 ad obiectum voluntatis, quod est bonum, sicut ad finem. Hoc autem
2942 bonum quod est finis fidei, scilicet bonum divinum, est proprium
2943 obiectum caritatis. Et ideo caritas dicitur forma fidei, inquantum
2944 per caritatem actus fidei perficitur et formatur.</p>
2945 <p title="II-II q. 4 a. 3 ad 1"><a name="38964"><span class=
2946 "ref">[38964] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
2947 ergo dicendum quod caritas dicitur esse forma fidei inquantum
2948 informat actum ipsius. Nihil autem prohibet unum actum a diversis
2949 habitibus informari, et secundum hoc ad diversas species reduci
2950 ordine quodam, ut supra dictum est, cum de actibus humanis in
2951 communi ageretur.</p>
2952 <p title="II-II q. 4 a. 3 ad 2"><a name="38965"><span class=
2953 "ref">[38965] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
2954 dicendum quod obiectio illa procedit de forma intrinseca. Sic autem
2955 caritas non est forma fidei, sed prout informat actum eius, ut
2956 supra dictum est.</p>
2957 <p title="II-II q. 4 a. 3 ad 3"><a name="38966"><span class=
2958 "ref">[38966] II&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
2959 dicendum quod etiam ipsa obedientia, et similiter spes et
2960 quaecumque alia virtus posset praecedere actum fidei, formatur a
2961 caritate, sicut infra patebit. Et ideo ipsa caritas ponitur forma
2962 fidei.</p>
2963 <br />
2964 <div class="E">Articulus 4</div>
2965 <p title="II-II q. 4 a. 4 arg. 1"><a name="38967"><span class=
2966 "ref">[38967] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
2967 sic proceditur. Videtur quod fides informis non fiat formata, nec e
2968 converso. Quia ut dicitur I ad Cor. XIII, <i>cum venerit quod
2969 perfectum est, evacuabitur quod ex parte est</i>. Sed fides
2970 informis est imperfecta respectu formatae. Ergo, adveniente fide
2971 formata, fides informis excluditur, ut non sit unus habitus
2972 numero.</p>
2973 <p title="II-II q. 4 a. 4 arg. 2"><a name="38968"><span class=
2974 "ref">[38968] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
2975 illud quod est mortuum non fit vivum. Sed fides informis est
2976 mortua, secundum illud Iac. II, <i>fides sine operibus mortua
2977 est</i>. Ergo fides informis non potest fieri formata.</p>
2978 <p title="II-II q. 4 a. 4 arg. 3"><a name="38969"><span class=
2979 "ref">[38969] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
2980 gratia Dei adveniens non habet minorem effectum in homine fideli
2981 quam in infideli. Sed adveniens homini infideli causat in eo
2982 habitum fidei. Ergo etiam adveniens fideli qui habebat prius
2983 habitum fidei informis causat in eo alium habitum fidei.</p>
2984 <p title="II-II q. 4 a. 4 arg. 4"><a name="38970"><span class=
2985 "ref">[38970] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea,
2986 sicut Boetius dicit, accidentia alterari non possunt. Sed fides est
2987 quoddam accidens. Ergo non potest eadem fides quandoque esse
2988 formata et quandoque informis.</p>
2989 <p title="II-II q. 4 a. 4 s. c."><a name="38971"><span class=
2990 "ref">[38971] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
2991 est quod Iac. II, super illud, <i>fides sine operibus mortua
2992 est</i>, dicit Glossa, quibus reviviscit. Ergo fides quae erat
2993 prius mortua et informis fit formata et vivens.</p>
2994 <p title="II-II q. 4 a. 4 co."><a name="38972"><span class=
2995 "ref">[38972] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 co.</span></a> Respondeo
2996 dicendum quod circa hoc fuerunt diversae opiniones. Quidam enim
2997 dixerunt quod alius est habitus fidei formatae et informis, sed,
2998 adveniente fide formata, tollitur fides informis. Et similiter,
2999 homine post fidem formatam peccante mortaliter, succedit alius
3000 habitus fidei informis a Deo infusus. Sed hoc non videtur esse
3001 conveniens quod gratia adveniens homini aliquod Dei donum excludat,
3002 neque etiam quod aliquod Dei donum homini infundatur propter
3003 peccatum mortale. Et ideo alii dixerunt quod sunt quidem diversi
3004 habitus fidei formatae et informis, sed tamen, adveniente fide
3005 formata, non tollitur habitus fidei informis, sed simul manet in
3006 eodem cum habitu fidei formatae. Sed hoc etiam videtur inconveniens
3007 quod habitus fidei informis in habente fidem formatam remaneat
3008 otiosus. Et ideo aliter dicendum quod idem est habitus fidei
3009 formatae et informis. Cuius ratio est quia habitus diversificatur
3010 secundum illud quod per se ad habitum pertinet. Cum autem fides sit
3011 perfectio intellectus, illud per se ad fidem pertinet quod pertinet
3012 ad intellectum, quod autem pertinet ad voluntatem non per se
3013 pertinet ad fidem, ita quod per hoc diversificari possit habitus
3014 fidei. Distinctio autem fidei formatae et informis est secundum id
3015 quod pertinet ad voluntatem, idest secundum caritatem, non autem
3016 secundum illud quod pertinet ad intellectum. Unde fides formata et
3017 informis non sunt diversi habitus.</p>
3018 <p title="II-II q. 4 a. 4 ad 1"><a name="38973"><span class=
3019 "ref">[38973] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
3020 ergo dicendum quod verbum apostoli est intelligendum quando
3021 imperfectio est de ratione imperfecti. Tunc enim oportet quod,
3022 adveniente perfecto, imperfectum excludatur, sicut, adveniente
3023 aperta visione, excluditur fides, de cuius ratione est ut sit non
3024 apparentium. Sed quando imperfectio non est de ratione rei
3025 imperfectae, tunc illud numero idem quod erat imperfectum fit
3026 perfectum, sicut pueritia non est de ratione hominis, et ideo idem
3027 numero qui erat puer fit vir. Informitas autem fidei non est de
3028 ratione fidei, sed per accidens se habet ad ipsam, ut dictum est.
3029 Unde ipsamet fides informis fit formata.</p>
3030 <p title="II-II q. 4 a. 4 ad 2"><a name="38974"><span class=
3031 "ref">[38974] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
3032 dicendum quod illud quod facit vitam animalis est de ratione
3033 ipsius, quia est forma essentialis eius, scilicet anima. Et ideo
3034 mortuum vivum fieri non potest, sed aliud specie est quod est
3035 mortuum et quod est vivum. Sed id quod facit fidem esse formatam
3036 vel vivam non est de essentia fidei. Et ideo non est simile.</p>
3037 <p title="II-II q. 4 a. 4 ad 3"><a name="38975"><span class=
3038 "ref">[38975] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
3039 dicendum quod gratia facit fidem non solum quando fides de novo
3040 incipit esse in homine, sed etiam quandiu fides durat, dictum est
3041 enim supra quod Deus semper operatur iustificationem hominis, sicut
3042 sol semper operatur illuminationem aeris. Unde gratia non minus
3043 facit adveniens fideli quam adveniens infideli, quia in utroque
3044 operatur fidem, in uno quidem confirmando eam et perficiendo, in
3045 alio de novo creando. Vel potest dici quod hoc est per accidens,
3046 scilicet propter dispositionem subiecti, quod gratia non causat
3047 fidem in eo qui habet. Sicut e contrario secundum peccatum mortale
3048 non tollit gratiam ab eo qui eam amisit per peccatum mortale
3049 praecedens.</p>
3050 <p title="II-II q. 4 a. 4 ad 4"><a name="38976"><span class=
3051 "ref">[38976] II&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
3052 dicendum quod per hoc quod fides formata fit informis non mutatur
3053 ipsa fides, sed mutatur subiectum fidei, quod est anima, quod
3054 quandoque quidem habet fidem sine caritate, quandoque autem cum
3055 caritate.</p>
3056 <br />
3057 <div class="E">Articulus 5</div>
3058 <p title="II-II q. 4 a. 5 arg. 1"><a name="38977"><span class=
3059 "ref">[38977] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum
3060 sic proceditur. Videtur quod fides non sit virtus. Virtus enim
3061 ordinatur ad bonum, nam virtus est quae bonum facit habentem, ut
3062 dicit philosophus, in II Ethic. Sed fides ordinatur ad verum. Ergo
3063 fides non est virtus.</p>
3064 <p title="II-II q. 4 a. 5 arg. 2"><a name="38978"><span class=
3065 "ref">[38978] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
3066 perfectior est virtus infusa quam acquisita. Sed fides, propter sui
3067 imperfectionem, non ponitur inter virtutes intellectuales
3068 acquisitas, ut patet per philosophum, in VI Ethic. Ergo multo minus
3069 potest poni virtus infusa.</p>
3070 <p title="II-II q. 4 a. 5 arg. 3"><a name="38979"><span class=
3071 "ref">[38979] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
3072 fides formata et informis sunt eiusdem speciei, ut dictum est. Sed
3073 fides informis non est virtus, quia non habet connexionem cum aliis
3074 virtutibus. Ergo nec fides formata est virtus.</p>
3075 <p title="II-II q. 4 a. 5 arg. 4"><a name="38980"><span class=
3076 "ref">[38980] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea,
3077 gratiae gratis datae et fructus distinguuntur a virtutibus. Sed
3078 fides enumeratur inter gratias gratis datas, I ad Cor. XII, et
3079 similiter inter fructus, ad Gal. V. Ergo fides non est virtus.</p>
3080 <p title="II-II q. 4 a. 5 s. c."><a name="38981"><span class=
3081 "ref">[38981] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra
3082 est quod homo per virtutes iustificatur, nam iustitia est tota
3083 virtus, ut dicitur in V Ethic. Sed per fidem homo iustificatur,
3084 secundum illud ad Rom. V, <i>iustificati ergo ex fide pacem
3085 habemus</i> et cetera. Ergo fides est virtus.</p>
3086 <p title="II-II q. 4 a. 5 co."><a name="38982"><span class=
3087 "ref">[38982] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 co.</span></a> Respondeo
3088 dicendum quod, sicut ex supradictis patet, virtus humana est per
3089 quam actus humanus redditur bonus. Unde quicumque habitus est
3090 semper principium boni actus, potest dici virtus humana. Talis
3091 autem habitus est fides formata. Cum enim credere sit actus
3092 intellectus assentientis vero ex imperio voluntatis, ad hoc quod
3093 iste actus sit perfectus duo requiruntur. Quorum unum est ut
3094 infallibiliter intellectus tendat in suum bonum, quod est verum,
3095 aliud autem est ut infallibiliter ordinetur ad ultimum finem,
3096 propter quem voluntas assentit vero. Et utrumque invenitur in actu
3097 fidei formatae. Nam ex ratione ipsius fidei est quod intellectus
3098 semper feratur in verum, quia fidei non potest subesse falsum, ut
3099 supra habitum est, ex caritate autem, quae format fidem, habet
3100 anima quod infallibiliter voluntas ordinetur in bonum finem. Et
3101 ideo fides formata est virtus. Fides autem informis non est virtus,
3102 quia etsi habeat perfectionem debitam actus fidei informis ex parte
3103 intellectus, non tamen habet perfectionem debitam ex parte
3104 voluntatis. Sicut etiam si temperantia esset in concupiscibili et
3105 prudentia non esset in rationali, temperantia non esset virtus, ut
3106 supra dictum est, quia ad actum temperantiae requiritur et actus
3107 rationis et actus concupiscibilis, sicut ad actum fidei requiritur
3108 actus voluntatis et actus intellectus.</p>
3109 <p title="II-II q. 4 a. 5 ad 1"><a name="38983"><span class=
3110 "ref">[38983] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum
3111 ergo dicendum quod ipsum verum est bonum intellectus, cum sit eius
3112 perfectio. Et ideo inquantum per fidem intellectus determinatur ad
3113 verum, fides habet ordinem in bonum quoddam. Sed ulterius,
3114 inquantum fides formatur per caritatem, habet etiam ordinem ad
3115 bonum secundum quod est voluntatis obiectum.</p>
3116 <p title="II-II q. 4 a. 5 ad 2"><a name="38984"><span class=
3117 "ref">[38984] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
3118 dicendum quod fides de qua philosophus loquitur innititur rationi
3119 humanae non ex necessitate concludenti, cui potest subesse falsum.
3120 Et ideo talis fides non est virtus. Sed fides de qua loquimur
3121 innititur veritati divinae quae est infallibilis, et ita non potest
3122 ei subesse falsum. Et ideo talis fides potest esse virtus.</p>
3123 <p title="II-II q. 4 a. 5 ad 3"><a name="38985"><span class=
3124 "ref">[38985] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
3125 dicendum quod fides formata et informis non differunt specie sicut
3126 in diversis speciebus existentes, differunt autem sicut perfectum
3127 et imperfectum in eadem specie. Unde fides informis, cum sit
3128 imperfecta, non pertingit ad perfectam rationem virtutis, nam
3129 virtus est perfectio quaedam, ut dicitur in VII Physic.</p>
3130 <p title="II-II q. 4 a. 5 ad 4"><a name="38986"><span class=
3131 "ref">[38986] II&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum
3132 dicendum quod quidam ponunt quod fides quae connumeratur inter
3133 gratias gratis datas est fides informis. Sed hoc non convenienter
3134 dicitur. Quia gratiae gratis datae, quae ibi enumerantur, non sunt
3135 communes omnibus membris Ecclesiae, unde apostolus ibi dicit,
3136 divisiones gratiarum sunt; et iterum, alii datur hoc, alii datur
3137 illud. Fides autem informis est communis omnibus membris Ecclesiae,
3138 quia informitas non est de substantia eius, secundum quod est donum
3139 gratuitum. Unde dicendum est quod fides ibi sumitur pro aliqua
3140 fidei excellentia, sicut pro constantia fidei, ut dicit Glossa, vel
3141 pro sermone fidei. Fides autem ponitur fructus secundum quod habet
3142 aliquam delectationem in suo actu, ratione certitudinis. Unde ad
3143 Gal. V, ubi enumerantur fructus, exponitur fides de invisibilibus
3144 certitudo.</p>
3145 <br />
3146 <div class="E">Articulus 6</div>
3147 <p title="II-II q. 4 a. 6 arg. 1"><a name="38987"><span class=
3148 "ref">[38987] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum
3149 sic proceditur. Videtur quod non sit una fides. <i>Sicut enim fides
3150 est donum Dei</i>, ut dicitur ad Ephes. II, ita etiam sapientia et
3151 scientia inter dona Dei computantur, ut patet Isaiae XI. Sed
3152 sapientia et scientia differunt per hoc quod sapientia est de
3153 aeternis, scientia vero de temporalibus, ut patet per Augustinum,
3154 XII de Trin. Cum igitur fides sit et de aeternis et de quibusdam
3155 temporalibus, videtur quod non sit una fides, sed distinguatur in
3156 partes.</p>
3157 <p title="II-II q. 4 a. 6 arg. 2"><a name="38988"><span class=
3158 "ref">[38988] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
3159 confessio est actus fidei, ut supra dictum est. Sed non est una et
3160 eadem confessio fidei apud omnes, nam quod nos confitemur factum
3161 antiqui patres confitebantur futurum, ut patet Isaiae VII, <i>ecce
3162 virgo concipiet</i>. Ergo non est una fides.</p>
3163 <p title="II-II q. 4 a. 6 arg. 3"><a name="38989"><span class=
3164 "ref">[38989] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
3165 fides est communis omnibus fidelibus Christi. Sed unum accidens non
3166 potest esse in diversis subiectis. Ergo non potest esse una fides
3167 omnium.</p>
3168 <p title="II-II q. 4 a. 6 s. c."><a name="38990"><span class=
3169 "ref">[38990] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra
3170 est quod apostolus dicit, ad Ephes. IV, <i>unus dominus, una
3171 fides</i>.</p>
3172 <p title="II-II q. 4 a. 6 co."><a name="38991"><span class=
3173 "ref">[38991] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 co.</span></a> Respondeo
3174 dicendum quod fides, si sumatur pro habitu, dupliciter potest
3175 considerari. Uno modo, ex parte obiecti. Et sic est una fides,
3176 obiectum enim formale fidei est veritas prima, cui inhaerendo
3177 credimus quaecumque sub fide continentur. Alio modo, ex parte
3178 subiecti. Et sic fides diversificatur secundum quod est diversorum.
3179 Manifestum est autem quod fides, sicut et quilibet alius habitus,
3180 ex formali ratione obiecti habet speciem, sed ex subiecto
3181 individuatur. Et ideo, si fides sumatur pro habitu quo credimus,
3182 sic fides est una specie, et differens numero in diversis. Si vero
3183 sumatur pro eo quod creditur, sic etiam est una fides. Quia idem
3184 est quod ab omnibus creditur, et si sint diversa credibilia quae
3185 communiter omnes credunt, tamen omnia reducuntur ad unum.</p>
3186 <p title="II-II q. 4 a. 6 ad 1"><a name="38992"><span class=
3187 "ref">[38992] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum
3188 ergo dicendum quod temporalia quae in fide proponuntur non
3189 pertinent ad obiectum fidei nisi in ordine ad aliquod aeternum,
3190 quod est veritas prima, sicut supra dictum est. Et ideo fides una
3191 est de temporalibus et aeternis. Secus autem est de sapientia et
3192 scientia, quae considerant temporalia et aeterna secundum proprias
3193 rationes utrorumque.</p>
3194 <p title="II-II q. 4 a. 6 ad 2"><a name="38993"><span class=
3195 "ref">[38993] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
3196 dicendum quod illa differentia praeteriti et futuri non contingit
3197 ex aliqua diversitate rei creditae, sed ex diversa habitudine
3198 credentium ad unam rem creditam, ut etiam supra habitum est.</p>
3199 <p title="II-II q. 4 a. 6 ad 3"><a name="38994"><span class=
3200 "ref">[38994] II&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
3201 dicendum quod illa ratio procedit ex diversitate fidei secundum
3202 numerum.</p>
3203 <br />
3204 <div class="E">Articulus 7</div>
3205 <p title="II-II q. 4 a. 7 arg. 1"><a name="38995"><span class=
3206 "ref">[38995] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum
3207 sic proceditur. Videtur quod fides non sit prima inter virtutes.
3208 Dicitur enim Luc. XII, in Glossa super illud, dico vobis amicis
3209 meis, quod fortitudo est fidei fundamentum. Sed fundamentum est
3210 prius eo cuius est fundamentum. Ergo fides non est prima
3211 virtus.</p>
3212 <p title="II-II q. 4 a. 7 arg. 2"><a name="38996"><span class=
3213 "ref">[38996] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
3214 quaedam Glossa dicit, super illum Psalmum, noli aemulari, quod spes
3215 introducit ad fidem. Spes autem est virtus quaedam, ut infra
3216 dicetur. Ergo fides non est prima virtutum.</p>
3217 <p title="II-II q. 4 a. 7 arg. 3"><a name="38997"><span class=
3218 "ref">[38997] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
3219 supra dictum est quod intellectus credentis inclinatur ad
3220 assentiendum his quae sunt fidei ex obedientia ad Deum. Sed
3221 obedientia etiam est quaedam virtus. Non ergo fides est prima
3222 virtus.</p>
3223 <p title="II-II q. 4 a. 7 arg. 4"><a name="38998"><span class=
3224 "ref">[38998] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea,
3225 fides informis non est fundamentum, sed fides formata, sicut in
3226 Glossa dicitur, I ad Cor. III. Formatur autem fides per caritatem,
3227 ut supra dictum est. Ergo fides a caritate habet quod sit
3228 fundamentum. Caritas ergo est magis fundamentum quam fides, nam
3229 fundamentum est prima pars aedificii. Et ita videtur quod sit prior
3230 fide.</p>
3231 <p title="II-II q. 4 a. 7 arg. 5"><a name="38999"><span class=
3232 "ref">[38999] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 5</span></a> Praeterea,
3233 secundum ordinem actuum intelligitur ordo habituum. Sed in actu
3234 fidei actus voluntatis, quem perficit caritas, praecedit actum
3235 intellectus, quem perficit fides, sicut causa, quae praecedit
3236 effectum. Ergo caritas praecedit fidem. Non ergo fides est prima
3237 virtutum.</p>
3238 <p title="II-II q. 4 a. 7 s. c."><a name="39000"><span class=
3239 "ref">[39000] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra
3240 est quod apostolus dicit, ad Heb. XI, quod <i>fides est substantia
3241 sperandarum rerum</i>. Sed substantia habet rationem primi. Ergo
3242 fides est prima inter virtutes.</p>
3243 <p title="II-II q. 4 a. 7 co."><a name="39001"><span class=
3244 "ref">[39001] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 co.</span></a> Respondeo
3245 dicendum quod aliquid potest esse prius altero dupliciter, uno
3246 modo, per se; alio modo, per accidens. Per se quidem inter omnes
3247 virtutes prima est fides. Cum enim in agibilibus finis sit
3248 principium, ut supra dictum est, necesse est virtutes theologicas,
3249 quarum obiectum est ultimus finis, esse priores ceteris virtutibus.
3250 Ipse autem ultimus finis oportet quod prius sit in intellectu quam
3251 in voluntate, quia voluntas non fertur in aliquid nisi prout est in
3252 intellectu apprehensum. Unde cum ultimus finis sit quidem in
3253 voluntate per spem et caritatem, in intellectu autem per fidem,
3254 necesse est quod fides sit prima inter omnes virtutes, quia
3255 naturalis cognitio non potest attingere ad Deum secundum quod est
3256 obiectum beatitudinis, prout tendit in ipsum spes et caritas. Sed
3257 per accidens potest aliqua virtus esse prior fide. Causa enim per
3258 accidens est per accidens prior. Removere autem prohibens pertinet
3259 ad causam per accidens, ut patet per philosophum, in VIII Physic.
3260 Et secundum hoc aliquae virtutes possunt dici per accidens priores
3261 fide, inquantum removent impedimenta credendi, sicut fortitudo
3262 removet inordinatum timorem impedientem fidem; humilitas autem
3263 superbiam, per quam intellectus recusat se submittere veritati
3264 fidei. Et idem potest dici de aliquibus aliis virtutibus, quamvis
3265 non sint verae virtutes nisi praesupposita fide, ut patet per
3266 Augustinum, in libro contra Iulianum.</p>
3267 <p title="II-II q. 4 a. 7 ad 1"><a name="39002"><span class=
3268 "ref">[39002] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 1</span></a> Unde patet
3269 responsio ad primum.</p>
3270 <p title="II-II q. 4 a. 7 ad 2"><a name="39003"><span class=
3271 "ref">[39003] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
3272 dicendum quod spes non potest universaliter introducere ad fidem.
3273 Non enim potest spes haberi de aeterna beatitudine nisi credatur
3274 possibile, quia impossibile non cadit sub spe, ut ex supradictis
3275 patet. Sed ex spe aliquis introduci potest ad hoc quod perseveret
3276 in fide, vel quod fidei firmiter adhaereat. Et secundum hoc dicitur
3277 spes introducere ad fidem.</p>
3278 <p title="II-II q. 4 a. 7 ad 3"><a name="39004"><span class=
3279 "ref">[39004] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
3280 dicendum quod obedientia dupliciter dicitur. Quandoque enim
3281 importat inclinationem voluntatis ad implendum divina mandata. Et
3282 sic non est specialis virtus, sed generaliter includitur in omni
3283 virtute, quia omnes actus virtutum cadunt sub praeceptis legis
3284 divinae, ut supra dictum est. Et hoc modo ad fidem requiritur
3285 obedientia. Alio modo potest accipi obedientia secundum quod
3286 importat inclinationem quandam ad implendam mandata secundum quod
3287 habent rationem debiti. Et sic obedientia est specialis virtus, et
3288 est pars iustitiae, reddit enim superiori debitum obediendo sibi.
3289 Et hoc modo obedientia sequitur fidem, per quam manifestatur homini
3290 quod Deus sit superior, cui debeat obedire.</p>
3291 <p title="II-II q. 4 a. 7 ad 4"><a name="39005"><span class=
3292 "ref">[39005] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum
3293 dicendum quod ad rationem fundamenti non solum requiritur quod sit
3294 primum, sed etiam quod sit aliis partibus aedificii connexum, non
3295 enim esset fundamentum nisi ei aliae partes aedificii cohaererent.
3296 Connexio autem spiritualis aedificii est per caritatem, secundum
3297 illud Coloss. III, <i>super omnia caritatem habete, quae est
3298 vinculum perfectionis</i>. Et ideo fides sine caritate fundamentum
3299 esse non potest, nec tamen oportet quod caritas sit prior fide.</p>
3300 <p title="II-II q. 4 a. 7 ad 5"><a name="39006"><span class=
3301 "ref">[39006] II&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum
3302 dicendum quod actus voluntatis praeexigitur ad fidem, non tamen
3303 actus voluntatis caritate informatus, sed talis actus praesupponit
3304 fidem, quia non potest voluntas perfecto amore in Deum tendere nisi
3305 intellectus rectam fidem habeat circa ipsum.</p>
3306 <br />
3307 <div class="E">Articulus 8</div>
3308 <p title="II-II q. 4 a. 8 arg. 1"><a name="39007"><span class=
3309 "ref">[39007] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum
3310 sic proceditur. Videtur quod fides non sit certior scientia et
3311 aliis virtutibus intellectualibus. Dubitatio enim opponitur
3312 certitudini, unde videtur illud esse certius quod minus potest
3313 habere de dubitatione; sicut est albius quod est nigro
3314 impermixtius. Sed intellectus et scientia, et etiam sapientia, non
3315 habent dubitationem circa ea quorum sunt, credens autem interdum
3316 potest pati motum dubitationis et dubitare de his quae sunt fidei.
3317 Ergo fides non est certior virtutibus intellectualibus.</p>
3318 <p title="II-II q. 4 a. 8 arg. 2"><a name="39008"><span class=
3319 "ref">[39008] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
3320 visio est certior auditu. Sed fides est ex auditu, ut dicitur ad
3321 Rom. X, in intellectu autem et scientia et sapientia includitur
3322 quaedam intellectualis visio. Ergo certior est scientia vel
3323 intellectus quam fides.</p>
3324 <p title="II-II q. 4 a. 8 arg. 3"><a name="39009"><span class=
3325 "ref">[39009] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
3326 quanto aliquid est perfectius in his quae ad intellectum pertinent,
3327 tanto est certius. Sed intellectus est perfectior fide, quia per
3328 fidem ad intellectum pervenitur, secundum illud Isaiae VII, <i>nisi
3329 credideritis, non intelligetis</i>, secundum aliam litteram. Et
3330 Augustinus dicit etiam de scientia, XIV de Trin., quod per
3331 scientiam roboratur fides. Ergo videtur quod certior sit scientia
3332 vel intellectus quam fides.</p>
3333 <p title="II-II q. 4 a. 8 s. c."><a name="39010"><span class=
3334 "ref">[39010] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra
3335 est quod apostolus dicit, I ad Thess. II, <i>cum accepissetis a
3336 nobis verbum auditus</i>, scilicet per fidem, <i>accepistis illud
3337 non ut verbum hominum, sed, sicut vere est, verbum Dei</i>. Sed
3338 nihil certius verbo Dei. Ergo scientia non est certior fide, nec
3339 aliquid aliud.</p>
3340 <p title="II-II q. 4 a. 8 co."><a name="39011"><span class=
3341 "ref">[39011] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 co.</span></a> Respondeo
3342 dicendum quod, sicut supra dictum est, virtutum intellectualium
3343 duae sunt circa contingentia, scilicet prudentia et ars. Quibus
3344 praefertur fides in certitudine, ratione suae materiae, quia est de
3345 aeternis, quae non contingit aliter se habere. Tres autem reliquae
3346 intellectuales virtutes, scilicet sapientia, scientia et
3347 intellectus, sunt de necessariis, ut supra dictum est. Sed sciendum
3348 est quod sapientia, scientia et intellectus dupliciter dicuntur,
3349 uno modo, secundum quod ponuntur virtutes intellectuales a
3350 philosopho, in VI Ethic.; alio modo, secundum quod ponuntur dona
3351 spiritus sancti. Primo igitur modo, dicendum est quod certitudo
3352 potest considerari dupliciter. Uno modo, ex causa certitudinis, et
3353 sic dicitur esse certius illud quod habet certiorem causam. Et hoc
3354 modo fides est certior tribus praedictis, quia fides innititur
3355 veritati divinae, tria autem praedicta innituntur rationi humanae.
3356 Alio modo potest considerari certitudo ex parte subiecti, et sic
3357 dicitur esse certius quod plenius consequitur intellectus hominis.
3358 Et per hunc modum, quia ea quae sunt fidei sunt supra intellectum
3359 hominis, non autem ea quae subsunt tribus praedictis, ideo ex hac
3360 parte fides est minus certa. Sed quia unumquodque iudicatur
3361 simpliciter quidem secundum causam suam; secundum autem
3362 dispositionem quae est ex parte subiecti iudicatur secundum quid,
3363 inde est quod fides est simpliciter certior, sed alia sunt certiora
3364 secundum quid, scilicet quoad nos. Similiter etiam, si accipiantur
3365 tria praedicta secundum quod sunt dona praesentis vitae,
3366 comparantur ad fidem sicut ad principium quod praesupponunt. Unde
3367 etiam secundum hoc fides est eis certior.</p>
3368 <p title="II-II q. 4 a. 8 ad 1"><a name="39012"><span class=
3369 "ref">[39012] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum
3370 ergo dicendum quod illa dubitatio non est ex parte causae fidei,
3371 sed quoad nos, inquantum non plene assequimur per intellectum ea
3372 quae sunt fidei.</p>
3373 <p title="II-II q. 4 a. 8 ad 2"><a name="39013"><span class=
3374 "ref">[39013] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
3375 dicendum quod, ceteris paribus, visio est certior auditu. Sed si
3376 ille a quo auditur multum excedit visum videntis, sic certior est
3377 auditus quam visus. Sicut aliquis parvae scientiae magis
3378 certificatur de eo quod audit ab aliquo scientissimo quam de eo
3379 quod sibi secundum suam rationem videtur. Et multo magis homo
3380 certior est de eo quod audit a Deo, qui falli non potest, quam de
3381 eo quod videt propria ratione, quae falli potest.</p>
3382 <p title="II-II q. 4 a. 8 ad 3"><a name="39014"><span class=
3383 "ref">[39014] II&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
3384 dicendum quod perfectio intellectus et scientiae excedit
3385 cognitionem fidei quantum ad maiorem manifestationem, non tamen
3386 quantum ad certiorem inhaesionem. Quia tota certitudo intellectus
3387 vel scientiae secundum quod sunt dona, procedit a certitudine
3388 fidei, sicut certitudo cognitionis conclusionum procedit ex
3389 certitudine principiorum. Secundum autem quod scientia et sapientia
3390 et intellectus sunt virtutes intellectuales, innituntur naturali
3391 lumini rationis, quod deficit a certitudine verbi Dei, cui
3392 innititur fides.</p>
3393 <br />
3394 <div class="D">Quaestio 5</div>
3395 <div class="G">Prooemium</div>
3396 <p title="II-II q. 5 pr."><a name="39015"><span class="ref">[39015]
3397 II&ordf;-IIae q. 5 pr.</span></a> Deinde considerandum est de
3398 habentibus fidem. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum
3399 Angelus aut homo in prima sui conditione habuerit fidem. Secundo,
3400 utrum Daemones habeant fidem. Tertio, utrum haeretici errantes in
3401 uno articulo fidei habeant fidem de aliis articulis. Quarto, utrum
3402 fidem habentium unus alio habeat maiorem fidem.</p>
3403 <br />
3404 <div class="E">Articulus 1</div>
3405 <p title="II-II q. 5 a. 1 arg. 1"><a name="39016"><span class=
3406 "ref">[39016] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
3407 sic proceditur. Videtur quod Angelus aut homo in sua prima
3408 conditione fidem non habuerit. Dicit enim Hugo de sancto Victore,
3409 <i>quia homo oculum contemplationis non habet, Deum et quae in Deo
3410 sunt videre non valet</i>. Sed Angelus in statu primae conditionis,
3411 ante confirmationem vel lapsum, habuit oculum contemplationis,
3412 videbat enim res in verbo, ut Augustinus dicit, in II super Gen. ad
3413 Litt. Et similiter primus homo in statu innocentiae videtur
3414 habuisse oculum contemplationis apertum, dicit enim Hugo de sancto
3415 Victore, in suis sententiis, quod <i>novit homo, in primo statu,
3416 creatorem suum non ea cognitione quae foris auditu solo percipitur,
3417 sed ea quae intus per inspirationem ministratur, non ea qua Deus
3418 modo a credentibus absens fide quaeritur, sed ea qua per
3419 praesentiam contemplationis manifestius cernebatur</i>. Ergo homo
3420 vel Angelus in statu primae conditionis fidem non habuit.</p>
3421 <p title="II-II q. 5 a. 1 arg. 2"><a name="39017"><span class=
3422 "ref">[39017] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
3423 cognitio fidei est aenigmatica et obscura, secundum illud I ad Cor.
3424 XIII, <i>videmus nunc per speculum in aenigmate</i>. Sed in statu
3425 primae conditionis non fuit aliqua obscuritas neque in homine neque
3426 in Angelo, quia tenebrositas est poena peccati. Ergo fides in statu
3427 primae conditionis esse non potuit neque in homine neque in
3428 Angelo.</p>
3429 <p title="II-II q. 5 a. 1 arg. 3"><a name="39018"><span class=
3430 "ref">[39018] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
3431 apostolus dicit, ad Rom. X, quod <i>fides est ex auditu</i>. Sed
3432 hoc locum non habuit in primo statu angelicae conditionis aut
3433 humanae, non enim erat ibi auditus ab alio. Ergo fides in statu
3434 illo non erat neque in homine neque in Angelo.</p>
3435 <p title="II-II q. 5 a. 1 s. c."><a name="39019"><span class=
3436 "ref">[39019] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
3437 est quod apostolus dicit, ad Heb. XI, <i>accedentem ad Deum oportet
3438 credere</i>. Sed Angelus et homo in sui prima conditione erant in
3439 statu accedendi ad Deum. Ergo fide indigebant.</p>
3440 <p title="II-II q. 5 a. 1 co."><a name="39020"><span class=
3441 "ref">[39020] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 co.</span></a> Respondeo
3442 dicendum quod quidam dicunt quod in Angelis ante confirmationem et
3443 lapsum, et in homine ante peccatum, non fuit fides, propter
3444 manifestam contemplationem quae tunc erat de rebus divinis. Sed cum
3445 fides sit argumentum non apparentium, secundum apostolum; et per
3446 fidem credantur ea quae non videntur, ut Augustinus dicit, illa
3447 sola manifestatio excludit fidei rationem per quam redditur
3448 apparens vel visum id de quo principaliter est fides. Principale
3449 autem obiectum fidei est veritas prima, cuius visio beatos facit et
3450 fidei succedit. Cum igitur Angelus ante confirmationem, et homo
3451 ante peccatum, non habuit illam beatitudinem qua Deus per essentiam
3452 videtur; manifestum est quod non habuit sic manifestam cognitionem
3453 quod excluderetur ratio fidei. Unde quod non habuit fidem, hoc esse
3454 non potuit nisi quod penitus ei erat ignotum illud de quo est
3455 fides. Et si homo et Angelus fuerunt creati in puris naturalibus,
3456 ut quidam dicunt, forte posset teneri quod fides non fuit in Angelo
3457 ante confirmationem nec in homine ante peccatum, cognitio enim
3458 fidei est supra naturalem cognitionem de Deo non solum hominis, sed
3459 etiam Angeli. Sed quia in primo iam diximus quod homo et Angelus
3460 creati sunt cum dono gratiae, ideo necesse est dicere quod per
3461 gratiam acceptam et nondum consummatam fuerit in eis inchoatio
3462 quaedam speratae beatitudinis, quae quidem inchoatur in voluntate
3463 per spem et caritatem, sed in intellectu per fidem, ut supra dictum
3464 est. Et ideo necesse est dicere quod Angelus ante confirmationem
3465 habuerat fidem, et similiter homo ante peccatum. Sed tamen
3466 considerandum est quod in obiecto fidei est aliquid quasi formale,
3467 scilicet veritas prima super omnem naturalem cognitionem creaturae
3468 existens; et aliquid materiale, sicut id cui assentimus inhaerendo
3469 primae veritati. Quantum ergo ad primum horum, communiter fides est
3470 in omnibus habentibus cognitionem de Deo, futura beatitudine nondum
3471 adepta, inhaerendo primae veritati. Sed quantum ad ea quae
3472 materialiter credenda proponuntur, quaedam sunt credita ab uno quae
3473 sunt manifeste scita ab alio, etiam in statu praesenti, ut supra
3474 dictum est. Et secundum hoc etiam potest dici quod Angelus ante
3475 confirmationem et homo ante peccatum quaedam de divinis mysteriis
3476 manifesta cognitione cognoverunt quae nunc non possumus cognoscere
3477 nisi credendo.</p>
3478 <p title="II-II q. 5 a. 1 ad 1"><a name="39021"><span class=
3479 "ref">[39021] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
3480 ergo dicendum quod, quamvis dicta Hugonis de sancto Victore
3481 magistralia sint et robur auctoritatis non habeant, tamen potest
3482 dici quod contemplatio quae tollit necessitatem fidei est
3483 contemplatio patriae, qua supernaturalis veritas per essentiam
3484 videtur. Hanc autem contemplationem non habuit Angelus ante
3485 confirmationem nec homo ante peccatum. Sed eorum contemplatio erat
3486 altior quam nostra, per quam, magis de propinquo accedentes ad
3487 Deum, plura manifeste cognoscere poterant de divinis effectibus et
3488 mysteriis quam nos possumus. Unde non inerat eis fides qua ita
3489 quaereretur Deus absens sicut a nobis quaeritur. Erat enim eis
3490 magis praesens per lumen sapientiae quam sit nobis, licet nec eis
3491 esset ita praesens sicut est beatis per lumen gloriae.</p>
3492 <p title="II-II q. 5 a. 1 ad 2"><a name="39022"><span class=
3493 "ref">[39022] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
3494 dicendum quod in statu primae conditionis hominis vel Angeli non
3495 erat obscuritas culpae vel poenae. Inerat tamen intellectui hominis
3496 et Angeli quaedam obscuritas naturalis, secundum quod omnis
3497 creatura tenebra est comparata immensitati divini luminis. Et talis
3498 obscuritas sufficit ad fidei rationem.</p>
3499 <p title="II-II q. 5 a. 1 ad 3"><a name="39023"><span class=
3500 "ref">[39023] II&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
3501 dicendum quod in statu primae conditionis non erat auditus ab
3502 homine exterius loquente, sed a Deo interius inspirante, sicut et
3503 prophetae audiebant, secundum illud Psalm., <i>audiam quid loquatur
3504 in me dominus Deus</i>.</p>
3505 <br />
3506 <div class="E">Articulus 2</div>
3507 <p title="II-II q. 5 a. 2 arg. 1"><a name="39024"><span class=
3508 "ref">[39024] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
3509 sic proceditur. Videtur quod in Daemonibus non sit fides. Dicit
3510 enim Augustinus, in libro de Praed. Sanct., quod <i>fides consistit
3511 in credentium voluntate</i>. Haec autem voluntas bona est qua quis
3512 vult credere Deo. Cum igitur in Daemonibus non sit aliqua voluntas
3513 deliberata bona, ut in primo dictum est, videtur quod in Daemonibus
3514 non sit fides.</p>
3515 <p title="II-II q. 5 a. 2 arg. 2"><a name="39025"><span class=
3516 "ref">[39025] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
3517 fides est quoddam donum divinae gratiae, secundum illud Ephes. II,
3518 <i>gratia estis salvati per fidem, donum enim Dei est</i>. Sed
3519 Daemones dona gratuita amiserunt per peccatum, ut dicitur in
3520 Glossa, super illud Osee III, <i>ipsi respiciunt ad deos alienos,
3521 et diligunt vinacia uvarum</i>. Ergo fides in Daemonibus post
3522 peccatum non remansit.</p>
3523 <p title="II-II q. 5 a. 2 arg. 3"><a name="39026"><span class=
3524 "ref">[39026] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
3525 infidelitas videtur esse gravius inter peccata, ut patet per
3526 Augustinum, super illud Ioan. XV, <i>si non venissem, et locutus
3527 eis non fuissem, peccatum non haberent, nunc autem excusationem non
3528 habent de peccato suo</i>. Sed in quibusdam hominibus est peccatum
3529 infidelitatis. Si igitur fides esset in Daemonibus, aliquorum
3530 hominum peccatum esset gravius peccato Daemonum. Quod videtur esse
3531 inconveniens. Non ergo fides est in Daemonibus.</p>
3532 <p title="II-II q. 5 a. 2 s. c."><a name="39027"><span class=
3533 "ref">[39027] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
3534 est quod dicitur Iac. II, <i>Daemones credunt et
3535 contremiscunt</i>.</p>
3536 <p title="II-II q. 5 a. 2 co."><a name="39028"><span class=
3537 "ref">[39028] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 co.</span></a> Respondeo
3538 dicendum quod, sicut supra dictum est, intellectus credentis
3539 assentit rei creditae non quia ipsam videat vel secundum se vel per
3540 resolutionem ad prima principia per se visa, sed propter imperium
3541 voluntatis. Quod autem voluntas moveat intellectum ad assentiendum
3542 potest contingere ex duobus. Uno modo, ex ordine voluntatis ad
3543 bonum, et sic credere est actus laudabilis. Alio modo, quia
3544 intellectus convincitur ad hoc quod iudicet esse credendum his quae
3545 dicuntur, licet non convincatur per evidentiam rei. Sicut si
3546 aliquis propheta praenuntiaret in sermone domini aliquid futurum,
3547 et adhiberet signum mortuum suscitando, ex hoc signo convinceretur
3548 intellectus videntis ut cognosceret manifeste hoc dici a Deo, qui
3549 non mentitur; licet illud futurum quod praedicitur in se evidens
3550 non esset, unde ratio fidei non tolleretur. Dicendum est ergo quod
3551 in fidelibus Christi laudatur fides secundum primum modum. Et
3552 secundum hoc non est in Daemonibus, sed solum secundo modo. Vident
3553 enim multa manifesta indicia ex quibus percipiunt doctrinam
3554 Ecclesiae esse a Deo; quamvis ipsi res ipsas quas Ecclesia docet
3555 non videant, puta Deum esse trinum et unum, vel aliquid
3556 huiusmodi.</p>
3557 <p title="II-II q. 5 a. 2 ad 1"><a name="39029"><span class=
3558 "ref">[39029] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
3559 ergo dicendum quod Daemonum fides est quodammodo coacta ex signorum
3560 evidentia. Et ideo non pertinet ad laudem voluntatis ipsorum quod
3561 credunt.</p>
3562 <p title="II-II q. 5 a. 2 ad 2"><a name="39030"><span class=
3563 "ref">[39030] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
3564 dicendum quod fides quae est donum gratiae inclinat hominem ad
3565 credendum secundum aliquem affectum boni, etiam si sit informis.
3566 Unde fides quae est in Daemonibus non est donum gratiae; sed magis
3567 coguntur ad credendum ex perspicacitate naturalis intellectus.</p>
3568 <p title="II-II q. 5 a. 2 ad 3"><a name="39031"><span class=
3569 "ref">[39031] II&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
3570 dicendum quod hoc ipsum Daemonibus displicet quod signa fidei sunt
3571 tam evidentia ut per ea credere compellantur. Et ideo in nullo
3572 malitia eorum minuitur per hoc quod credunt.</p>
3573 <br />
3574 <div class="E">Articulus 3</div>
3575 <p title="II-II q. 5 a. 3 arg. 1"><a name="39032"><span class=
3576 "ref">[39032] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
3577 sic proceditur. Videtur quod haereticus qui discredit unum
3578 articulum fidei possit habere fidem informem de aliis articulis.
3579 Non enim intellectus naturalis haeretici est potentior quam
3580 intellectus Catholici. Sed intellectus Catholici indiget adiuvari,
3581 ad credendum quemcumque articulum fidei, dono fidei. Ergo videtur
3582 quod nec haeretici aliquos articulos credere possint sine dono
3583 fidei informis.</p>
3584 <p title="II-II q. 5 a. 3 arg. 2"><a name="39033"><span class=
3585 "ref">[39033] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
3586 sicut sub fide continentur multi articuli fidei, ita sub una
3587 scientia, puta geometria, continentur multae conclusiones. Sed homo
3588 aliquis potest habere scientiam geometriae circa quasdam
3589 geometricas conclusiones, aliis ignoratis. Ergo homo aliquis potest
3590 habere fidem de aliquibus articulis fidei, alios non credendo.</p>
3591 <p title="II-II q. 5 a. 3 arg. 3"><a name="39034"><span class=
3592 "ref">[39034] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
3593 sicut homo obedit Deo ad credendum articulos fidei, ita etiam ad
3594 servanda mandata legis. Sed homo potest esse obediens circa quaedam
3595 mandata et non circa alia. Ergo potest habere fidem circa quosdam
3596 articulos et non circa alios.</p>
3597 <p title="II-II q. 5 a. 3 s. c."><a name="39035"><span class=
3598 "ref">[39035] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra,
3599 sicut peccatum mortale contrariatur caritati, ita discredere unum
3600 articulum contrariatur fidei. Sed caritas non remanet in homine
3601 post unum peccatum mortale. Ergo neque fides postquam discredit
3602 unum articulum fidei.</p>
3603 <p title="II-II q. 5 a. 3 co."><a name="39036"><span class=
3604 "ref">[39036] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 co.</span></a> Respondeo
3605 dicendum quod haereticus qui discredit unum articulum fidei non
3606 habet habitum fidei neque formatae neque informis. Cuius ratio est
3607 quia species cuiuslibet habitus dependet ex formali ratione
3608 obiecti, qua sublata, species habitus remanere non potest. Formale
3609 autem obiectum fidei est veritas prima secundum quod manifestatur
3610 in Scripturis sacris et doctrina Ecclesiae. Unde quicumque non
3611 inhaeret, sicut infallibili et divinae regulae, doctrinae
3612 Ecclesiae, quae procedit ex veritate prima in Scripturis sacris
3613 manifestata, ille non habet habitum fidei, sed ea quae sunt fidei
3614 alio modo tenet quam per fidem. Sicut si aliquis teneat mente
3615 aliquam conclusionem non cognoscens medium illius demonstrationis,
3616 manifestum est quod non habet eius scientiam, sed opinionem solum.
3617 Manifestum est autem quod ille qui inhaeret doctrinae Ecclesiae
3618 tanquam infallibili regulae, omnibus assentit quae Ecclesia docet.
3619 Alioquin, si de his quae Ecclesia docet quae vult tenet et quae
3620 vult non tenet, non iam inhaeret Ecclesiae doctrinae sicut
3621 infallibili regulae, sed propriae voluntati. Et sic manifestum est
3622 quod haereticus qui pertinaciter discredit unum articulum non est
3623 paratus sequi in omnibus doctrinam Ecclesiae (si enim non
3624 pertinaciter, iam non est haereticus, sed solum errans). Unde
3625 manifestum est quod talis haereticus circa unum articulum fidem non
3626 habet de aliis articulis, sed opinionem quandam secundum propriam
3627 voluntatem.</p>
3628 <p title="II-II q. 5 a. 3 ad 1"><a name="39037"><span class=
3629 "ref">[39037] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
3630 ergo dicendum quod alios articulos fidei, de quibus haereticus non
3631 errat, non tenet eo modo sicut tenet eos fidelis, scilicet
3632 simpliciter inhaerendo primae veritati, ad quod indiget homo
3633 adiuvari per habitum fidei, sed tenet ea quae sunt fidei propria
3634 voluntate et iudicio.</p>
3635 <p title="II-II q. 5 a. 3 ad 2"><a name="39038"><span class=
3636 "ref">[39038] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
3637 dicendum quod in diversis conclusionibus unius scientiae sunt
3638 diversa media per quae probantur, quorum unum potest cognosci sine
3639 alio. Et ideo homo potest scire quasdam conclusiones unius
3640 scientiae, ignoratis aliis. Sed omnibus articulis fidei inhaeret
3641 fides propter unum medium, scilicet propter veritatem primam
3642 propositam nobis in Scripturis secundum doctrinam Ecclesiae
3643 intellectis sane. Et ideo qui ab hoc medio decidit totaliter fide
3644 caret.</p>
3645 <p title="II-II q. 5 a. 3 ad 3"><a name="39039"><span class=
3646 "ref">[39039] II&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
3647 dicendum quod diversa praecepta legis possunt referri vel ad
3648 diversa motiva proxima, et sic unum sine alio servari potest. Vel
3649 ad unum motivum primum, quod est perfecte obedire Deo, a quo
3650 decidit quicumque unum praeceptum transgreditur, secundum illud
3651 Iac. II, <i>qui offendit in uno factus est omnium reus</i>.</p>
3652 <br />
3653 <div class="E">Articulus 4</div>
3654 <p title="II-II q. 5 a. 4 arg. 1"><a name="39040"><span class=
3655 "ref">[39040] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
3656 sic proceditur. Videtur quod fides non possit esse maior in uno
3657 quam in alio. Quantitas enim habitus attenditur secundum obiecta.
3658 Sed quicumque habet fidem credit omnia quae sunt fidei, quia qui
3659 deficit ab uno totaliter amittit fidem, ut supra dictum est. Ergo
3660 videtur quod fides non possit esse maior in uno quam in alio.</p>
3661 <p title="II-II q. 5 a. 4 arg. 2"><a name="39041"><span class=
3662 "ref">[39041] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
3663 ea quae sunt in summo non recipiunt magis neque minus. Sed ratio
3664 fidei est in summo, requiritur enim ad fidem quod homo inhaereat
3665 primae veritati super omnia. Ergo fides non recipit magis et
3666 minus.</p>
3667 <p title="II-II q. 5 a. 4 arg. 3"><a name="39042"><span class=
3668 "ref">[39042] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
3669 ita se habet fides in cognitione gratuita sicut intellectus
3670 principiorum in cognitione naturali, eo quod articuli fidei sunt
3671 prima principia gratuitae cognitionis, ut ex dictis patet. Sed
3672 intellectus principiorum aequaliter invenitur in omnibus hominibus.
3673 Ergo et fides aequaliter invenitur in omnibus fidelibus.</p>
3674 <p title="II-II q. 5 a. 4 s. c."><a name="39043"><span class=
3675 "ref">[39043] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra,
3676 ubicumque invenitur parvum et magnum, ibi invenitur maius et minus.
3677 Sed in fide invenitur magnum et parvum, dicit enim dominus Petro,
3678 Matth. XIV, <i>modicae fidei, quare dubitasti?</i> Et mulieri
3679 dixit, Matth. XV, <i>mulier, magna est fides tua</i>. Ergo fides
3680 potest esse maior in uno quam in alio.</p>
3681 <p title="II-II q. 5 a. 4 co."><a name="39044"><span class=
3682 "ref">[39044] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 co.</span></a> Respondeo
3683 dicendum quod, sicut supra dictum est, quantitas habitus ex duobus
3684 attendi potest, uno modo, ex obiecto; alio modo, secundum
3685 participationem subiecti. Obiectum autem fidei potest dupliciter
3686 considerari, uno modo, secundum formalem rationem; alio modo,
3687 secundum ea quae materialiter credenda proponuntur. Formale autem
3688 obiectum fidei est unum et simplex scilicet veritas prima, ut supra
3689 dictum est. Unde ex hac parte fides non diversificatur in
3690 credentibus, sed est una specie in omnibus, ut supra dictum est.
3691 Sed ea quae materialiter credenda proponuntur sunt plura, et
3692 possunt accipi vel magis vel minus explicite. Et secundum hoc
3693 potest unus homo plura explicite credere quam alius. Et sic in uno
3694 potest esse maior fides secundum maiorem fidei explicationem. Si
3695 vero consideretur fides secundum participationem subiecti, hoc
3696 contingit dupliciter. Nam actus fidei procedit et ex intellectu et
3697 ex voluntate, ut supra dictum est. Potest ergo fides in aliquo dici
3698 maior uno modo ex parte intellectus, propter maiorem certitudinem
3699 et firmitatem, alio modo ex parte voluntatis, propter maiorem
3700 promptitudinem seu devotionem vel confidentiam.</p>
3701 <p title="II-II q. 5 a. 4 ad 1"><a name="39045"><span class=
3702 "ref">[39045] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
3703 ergo dicendum quod ille qui pertinaciter discredit aliquid eorum
3704 quae sub fide continentur non habet habitum fidei, quem tamen habet
3705 ille qui non explicite omnia credit, sed paratus est omnia credere.
3706 Et secundum hoc ex parte obiecti unus habet maiorem fidem quam
3707 alius, inquantum plura explicite credit, ut dictum est.</p>
3708 <p title="II-II q. 5 a. 4 ad 2"><a name="39046"><span class=
3709 "ref">[39046] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
3710 dicendum quod de ratione fidei est ut veritas prima omnibus
3711 praeferatur. Sed tamen eorum qui eam omnibus praeferunt quidam
3712 certius et devotius se ei subiiciunt quam alii. Et secundum hoc
3713 fides est maior in uno quam in alio.</p>
3714 <p title="II-II q. 5 a. 4 ad 3"><a name="39047"><span class=
3715 "ref">[39047] II&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
3716 dicendum quod intellectus principiorum consequitur ipsam naturam
3717 humanam, quae aequaliter in omnibus invenitur. Sed fides
3718 consequitur donum gratiae, quod non est aequaliter in omnibus, ut
3719 supra dictum est. Unde non est eadem ratio. Et tamen secundum
3720 maiorem capacitatem intellectus, unus magis cognoscit virtutem
3721 principiorum quam alius.</p>
3722 <br />
3723 <div class="D">Quaestio 6</div>
3724 <div class="G">Prooemium</div>
3725 <p title="II-II q. 6 pr."><a name="39048"><span class="ref">[39048]
3726 II&ordf;-IIae q. 6 pr.</span></a> Deinde considerandum est de causa
3727 fidei. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum fides sit homini
3728 infusa a Deo. Secundo, utrum fides informis sit donum.</p>
3729 <br />
3730 <div class="E">Articulus 1</div>
3731 <p title="II-II q. 6 a. 1 arg. 1"><a name="39049"><span class=
3732 "ref">[39049] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
3733 sic proceditur. Videtur quod fides non sit homini infusa a Deo.
3734 Dicit enim Augustinus, XIV de Trin., quod <i>per scientiam gignitur
3735 in nobis fides, nutritur, defenditur et roboratur</i>. Sed ea quae
3736 per scientiam in nobis gignuntur magis videntur acquisita esse quam
3737 infusa. Ergo fides non videtur in nobis esse ex infusione
3738 divina.</p>
3739 <p title="II-II q. 6 a. 1 arg. 2"><a name="39050"><span class=
3740 "ref">[39050] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
3741 illud ad quod homo pertingit audiendo et videndo videtur esse ab
3742 homine acquisitum. Sed homo pertingit ad credendum et videndo
3743 miracula et audiendo fidei doctrinam, dicitur enim Ioan. IV,
3744 <i>cognovit pater quia illa hora erat in qua dixit ei Iesus, filius
3745 tuus vivit, et credidit ipse et domus eius tota</i>; et Rom. X
3746 dicitur quod <i>fides est ex auditu</i>. Ergo fides habetur ab
3747 homine tanquam acquisita.</p>
3748 <p title="II-II q. 6 a. 1 arg. 3"><a name="39051"><span class=
3749 "ref">[39051] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
3750 illud quod consistit in hominis voluntate ab homine potest acquiri.
3751 Sed fides consistit in credentium voluntate, ut Augustinus dicit,
3752 in libro de Praed. Sanct. Ergo fides potest esse ab homine
3753 acquisita.</p>
3754 <p title="II-II q. 6 a. 1 s. c."><a name="39052"><span class=
3755 "ref">[39052] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
3756 est quod dicitur ad Ephes. II, <i>gratia estis salvati per fidem,
3757 et non ex vobis, ne quis glorietur, Dei enim donum est</i>.</p>
3758 <p title="II-II q. 6 a. 1 co."><a name="39053"><span class=
3759 "ref">[39053] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 co.</span></a> Respondeo
3760 dicendum quod ad fidem duo requiruntur. Quorum unum est ut homini
3761 credibilia proponantur, quod requiritur ad hoc quod homo aliquid
3762 explicite credat. Aliud autem quod ad fidem requiritur est assensus
3763 credentis ad ea quae proponuntur. Quantum igitur ad primum horum,
3764 necesse est quod fides sit a Deo. Ea enim quae sunt fidei excedunt
3765 rationem humanam, unde non cadunt in contemplatione hominis nisi
3766 Deo revelante. Sed quibusdam quidem revelantur immediate a Deo,
3767 sicut sunt revelata apostolis et prophetis, quibusdam autem
3768 proponuntur a Deo mittente fidei praedicatores, secundum illud Rom.
3769 X, <i>quomodo praedicabunt nisi mittantur?</i> Quantum vero ad
3770 secundum, scilicet ad assensum hominis in ea quae sunt fidei,
3771 potest considerari duplex causa. Una quidem exterius inducens,
3772 sicut miraculum visum, vel persuasio hominis inducentis ad fidem.
3773 Quorum neutrum est sufficiens causa, videntium enim unum et idem
3774 miraculum, et audientium eandem praedicationem, quidam credunt et
3775 quidam non credunt. Et ideo oportet ponere aliam causam interiorem,
3776 quae movet hominem interius ad assentiendum his quae sunt fidei.
3777 Hanc autem causam Pelagiani ponebant solum liberum arbitrium
3778 hominis, et propter hoc dicebant quod initium fidei est ex nobis,
3779 inquantum scilicet ex nobis est quod parati sumus ad assentiendum
3780 his quae sunt fidei; sed consummatio fidei est a Deo, per quem
3781 nobis proponuntur ea quae credere debemus. Sed hoc est falsum. Quia
3782 cum homo, assentiendo his quae sunt fidei, elevetur supra naturam
3783 suam, oportet quod hoc insit ei ex supernaturali principio interius
3784 movente, quod est Deus. Et ideo fides quantum ad assensum, qui est
3785 principalis actus fidei, est a Deo interius movente per
3786 gratiam.</p>
3787 <p title="II-II q. 6 a. 1 ad 1"><a name="39054"><span class=
3788 "ref">[39054] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
3789 ergo dicendum quod per scientiam gignitur fides et nutritur per
3790 modum exterioris persuasionis, quae fit ab aliqua scientia. Sed
3791 principalis et propria causa fidei est id quod interius movet ad
3792 assentiendum.</p>
3793 <p title="II-II q. 6 a. 1 ad 2"><a name="39055"><span class=
3794 "ref">[39055] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
3795 dicendum quod etiam ratio illa procedit de causa proponente
3796 exterius ea quae sunt fidei, vel persuadente ad credendum vel verbo
3797 vel facto.</p>
3798 <p title="II-II q. 6 a. 1 ad 3"><a name="39056"><span class=
3799 "ref">[39056] II&ordf;-IIae q. 6 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
3800 dicendum quod credere quidem in voluntate credentium consistit, sed
3801 oportet quod voluntas hominis praeparetur a Deo per gratiam ad hoc
3802 quod elevetur in ea quae sunt supra naturam, ut supra dictum
3803 est.</p>
3804 <br />
3805 <div class="E">Articulus 2</div>
3806 <p title="II-II q. 6 a. 2 arg. 1"><a name="39057"><span class=
3807 "ref">[39057] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
3808 sic proceditur. Videtur quod fides informis non sit donum Dei.
3809 Dicitur enim Deut. XXXII, quod Dei perfecta sunt opera. Fides autem
3810 informis est quiddam imperfectum. Ergo fides informis non est opus
3811 Dei.</p>
3812 <p title="II-II q. 6 a. 2 arg. 2"><a name="39058"><span class=
3813 "ref">[39058] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
3814 sicut actus dicitur deformis propter hoc quod caret debita forma,
3815 ita etiam fides dicitur informis propter hoc quod caret debita
3816 forma. Sed actus deformis peccati non est a Deo, ut supra dictum
3817 est. Ergo neque etiam fides informis est a Deo.</p>
3818 <p title="II-II q. 6 a. 2 arg. 3"><a name="39059"><span class=
3819 "ref">[39059] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
3820 quaecumque Deus sanat totaliter sanat, dicitur enim Ioan. VII,
3821 <i>si circumcisionem accipit homo in sabbato ut non solvatur lex
3822 Moysi, mihi indignamini quia totum hominem salvum feci in
3823 sabbato</i>. Sed per fidem homo sanatur ab infidelitate. Quicumque
3824 ergo donum fidei a Deo accipit simul sanatur ab omnibus peccatis.
3825 Sed hoc non fit nisi per fidem formatam. Ergo sola fides formata
3826 est donum Dei. Non ergo fides informis.</p>
3827 <p title="II-II q. 6 a. 2 s. c."><a name="39060"><span class=
3828 "ref">[39060] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
3829 est quod quaedam Glossa dicit, I ad Cor. XIII, quod <i>fides quae
3830 est sine caritate est donum Dei</i>. Sed fides quae est sine
3831 caritate est fides informis. Ergo fides informis est donum Dei.</p>
3832 <p title="II-II q. 6 a. 2 co."><a name="39061"><span class=
3833 "ref">[39061] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 co.</span></a> Respondeo
3834 dicendum quod informitas privatio quaedam est. Est autem
3835 considerandum quod privatio quandoque quidem pertinet ad rationem
3836 speciei, quandoque autem non, sed supervenit rei iam habenti
3837 propriam speciem. Sicut privatio debitae commensurationis humorum
3838 est de ratione speciei ipsius aegritudinis, tenebrositas autem non
3839 est de ratione speciei ipsius diaphani, sed supervenit. Quia igitur
3840 cum assignatur causa alicuius rei, intelligitur assignari causa
3841 eius secundum quod in propria specie existit, ideo quod non est
3842 causa privationis non potest dici esse causa illius rei ad quam
3843 pertinet privatio sicut existens de ratione speciei ipsius, non
3844 enim potest dici causa aegritudinis quod non est causa
3845 distemperantiae humorum. Potest tamen aliquid dici esse causa
3846 diaphani quamvis non sit causa obscuritatis, quae non est de
3847 ratione speciei diaphani. Informitas autem fidei non pertinet ad
3848 rationem speciei ipsius fidei, cum fides dicatur informis propter
3849 defectum cuiusdam exterioris formae, sicut dictum est. Et ideo
3850 illud est causa fidei informis quod est causa fidei simpliciter
3851 dictae. Hoc autem est Deus, ut dictum est. Unde relinquitur quod
3852 fides informis sit donum Dei.</p>
3853 <p title="II-II q. 6 a. 2 ad 1"><a name="39062"><span class=
3854 "ref">[39062] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
3855 ergo dicendum quod fides informis, etsi non sit perfecta
3856 simpliciter perfectione virtutis, est tamen perfecta quadam
3857 perfectione quae sufficit ad fidei rationem.</p>
3858 <p title="II-II q. 6 a. 2 ad 2"><a name="39063"><span class=
3859 "ref">[39063] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
3860 dicendum quod deformitas actus est de ratione speciei ipsius actus
3861 secundum quod est actus moralis, ut supra dictum est, dicitur enim
3862 actus deformis per privationem formae intrinsecae, quae est debita
3863 commensuratio circumstantiarum actus. Et ideo non potest dici causa
3864 actus deformis Deus, qui non est causa deformitatis, licet sit
3865 causa actus inquantum est actus. Vel dicendum quod deformitas non
3866 solum importat privationem debitae formae, sed etiam contrariam
3867 dispositionem. Unde deformitas se habet ad actum sicut falsitas ad
3868 fidem. Et ideo sicut actus deformis non est a Deo, ita nec aliqua
3869 fides falsa. Et sicut fides informis est a Deo, ita etiam actus qui
3870 sunt boni ex genere, quamvis non sint caritate formati, sicut
3871 plerumque in peccatoribus contingit.</p>
3872 <p title="II-II q. 6 a. 2 ad 3"><a name="39064"><span class=
3873 "ref">[39064] II&ordf;-IIae q. 6 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
3874 dicendum quod ille qui accipit a Deo fidem absque caritate non
3875 simpliciter sanatur ab infidelitate, quia non removetur culpa
3876 praecedentis infidelitatis, sed sanatur secundum quid, ut scilicet
3877 cesset a tali peccato. Hoc autem frequenter contingit, quod aliquis
3878 desistit ab uno actu peccati, etiam Deo hoc faciente, qui tamen ab
3879 actu alterius peccati non desistit, propria iniquitate suggerente.
3880 Et per hunc modum datur aliquando a Deo homini quod credat, non
3881 tamen datur ei caritatis donum, sicut etiam aliquibus absque
3882 caritate datur donum prophetiae vel aliquid simile.</p>
3883 <br />
3884 <div class="D">Quaestio 7</div>
3885 <div class="G">Prooemium</div>
3886 <p title="II-II q. 7 pr."><a name="39065"><span class="ref">[39065]
3887 II&ordf;-IIae q. 7 pr.</span></a> Deinde considerandum est de
3888 effectibus fidei. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum timor
3889 sit effectus fidei. Secundo, utrum purificatio cordis sit effectus
3890 fidei.</p>
3891 <br />
3892 <div class="E">Articulus 1</div>
3893 <p title="II-II q. 7 a. 1 arg. 1"><a name="39066"><span class=
3894 "ref">[39066] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
3895 sic proceditur. Videtur quod timor non sit effectus fidei. Effectus
3896 enim non praecedit causam. Sed timor praecedit fidem, dicitur enim
3897 Eccli. II, <i>qui timetis Deum, credite illi</i>. Ergo timor non
3898 est effectus fidei.</p>
3899 <p title="II-II q. 7 a. 1 arg. 2"><a name="39067"><span class=
3900 "ref">[39067] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
3901 idem non est causa contrariorum. Sed timor et spes sunt contraria,
3902 ut supra dictum est, fides autem generat spem, ut dicitur in
3903 Glossa, Matth. I. Ergo non est causa timoris.</p>
3904 <p title="II-II q. 7 a. 1 arg. 3"><a name="39068"><span class=
3905 "ref">[39068] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
3906 contrarium non est causa contrarii. Sed obiectum fidei est quoddam
3907 bonum, quod est veritas prima, obiectum autem timoris est malum, ut
3908 supra dictum est. Actus autem habent speciem ex obiectis, secundum
3909 supradicta. Ergo fides non est causa timoris.</p>
3910 <p title="II-II q. 7 a. 1 s. c."><a name="39069"><span class=
3911 "ref">[39069] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
3912 est quod dicitur Iac. II, <i>Daemones credunt et
3913 contremiscunt</i>.</p>
3914 <p title="II-II q. 7 a. 1 co."><a name="39070"><span class=
3915 "ref">[39070] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 co.</span></a> Respondeo
3916 dicendum quod timor est quidam motus appetitivae virtutis, ut supra
3917 dictum est. Omnium autem appetitivorum motuum principium est bonum
3918 vel malum apprehensum. Unde oportet quod timoris et omnium
3919 appetitivorum motuum sit principium aliqua apprehensio. Per fidem
3920 autem fit in nobis quaedam apprehensio de quibusdam malis
3921 poenalibus quae secundum divinum iudicium inferuntur, et per hunc
3922 modum fides est causa timoris quo quis timet a Deo puniri, qui est
3923 timor servilis. Est etiam causa timoris filialis, quo quis timet
3924 separari a Deo, vel quo quis refugit se Deo comparare reverendo
3925 ipsum; inquantum per fidem hanc existimationem habemus de Deo, quod
3926 sit quoddam immensum et altissimum bonum, a quo separari est
3927 pessimum et cui velle aequari est malum. Sed primi timoris,
3928 scilicet servilis, est causa fides informis. Sed secundi timoris,
3929 scilicet filialis, est causa fides formata, quae per caritatem
3930 facit hominem Deo inhaerere et ei subiici.</p>
3931 <p title="II-II q. 7 a. 1 ad 1"><a name="39071"><span class=
3932 "ref">[39071] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
3933 ergo dicendum quod timor Dei non potest universaliter praecedere
3934 fidem, quia si omnino eius ignorantiam haberemus quantum ad praemia
3935 vel poenas de quibus per fidem instruimur, nullo modo eum
3936 timeremus. Sed supposita fide de aliquibus articulis fidei, puta de
3937 excellentia divina, sequitur timor reverentiae, ex quo sequitur
3938 ulterius ut homo intellectum suum Deo subiiciat ad credendum omnia
3939 quae sunt promissa a Deo. Unde ibi sequitur, <i>et non evacuabitur
3940 merces vestra</i>.</p>
3941 <p title="II-II q. 7 a. 1 ad 2"><a name="39072"><span class=
3942 "ref">[39072] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
3943 dicendum quod idem secundum contraria potest esse contrariorum
3944 causa, non autem idem secundum idem. Fides autem generat spem
3945 secundum quod facit nobis existimationem de praemiis quae Deus
3946 retribuit iustis. Est autem causa timoris secundum quod facit nobis
3947 aestimationem de poenis quas peccatoribus infliget.</p>
3948 <p title="II-II q. 7 a. 1 ad 3"><a name="39073"><span class=
3949 "ref">[39073] II&ordf;-IIae q. 7 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
3950 dicendum quod obiectum fidei primum et formale est bonum quod est
3951 veritas prima. Sed materialiter fidei proponuntur credenda etiam
3952 quaedam mala, puta quod malum sit Deo non subiici vel ab eo
3953 separari, et quod peccatores poenalia mala sustinebunt a Deo. Et
3954 secundum hoc fides potest esse causa timoris.</p>
3955 <br />
3956 <div class="E">Articulus 2</div>
3957 <p title="II-II q. 7 a. 2 arg. 1"><a name="39074"><span class=
3958 "ref">[39074] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
3959 sic proceditur. Videtur quod purificatio cordis non sit effectus
3960 fidei. Puritas enim cordis praecipue in affectu consistit. Sed
3961 fides in intellectu est. Ergo fides non causat cordis
3962 purificationem.</p>
3963 <p title="II-II q. 7 a. 2 arg. 2"><a name="39075"><span class=
3964 "ref">[39075] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
3965 illud quod causat cordis purificationem non potest simul esse cum
3966 impuritate. Sed fides simul potest esse cum impuritate peccati,
3967 sicut patet in illis qui habent fidem informem. Ergo fides non
3968 purificat cor.</p>
3969 <p title="II-II q. 7 a. 2 arg. 3"><a name="39076"><span class=
3970 "ref">[39076] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
3971 si fides aliquo modo purificaret cor humanum, maxime purificaret
3972 hominis intellectum. Sed intellectum non purificat ab obscuritate,
3973 cum sit cognitio aenigmatica. Ergo fides nullo modo purificat
3974 cor.</p>
3975 <p title="II-II q. 7 a. 2 s. c."><a name="39077"><span class=
3976 "ref">[39077] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
3977 est quod dicit Petrus, Act. XV, <i>fide purificans corda
3978 eorum</i>.</p>
3979 <p title="II-II q. 7 a. 2 co."><a name="39078"><span class=
3980 "ref">[39078] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 co.</span></a> Respondeo
3981 dicendum quod impuritas uniuscuiusque rei consistit in hoc quod
3982 rebus vilioribus immiscetur, non enim dicitur argentum esse impurum
3983 ex permixtione auri, per quam melius redditur, sed ex permixtione
3984 plumbi vel stanni. Manifestum est autem quod rationalis creatura
3985 dignior est omnibus temporalibus et corporalibus creaturis. Et ideo
3986 impura redditur ex hoc quod temporalibus se subiicit per amorem. A
3987 qua quidem impuritate purificatur per contrarium motum, dum
3988 scilicet tendit in id quod est supra se, scilicet in Deum. In quo
3989 quidem motu primum principium est fides, <i>accedentem enim ad Deum
3990 oportet credere</i>, ut dicitur Heb. XI. Et ideo primum principium
3991 purificationis cordis est fides, quae si perficiatur per caritatem
3992 formatam, perfectam purificationem causat.</p>
3993 <p title="II-II q. 7 a. 2 ad 1"><a name="39079"><span class=
3994 "ref">[39079] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
3995 ergo dicendum quod ea quae sunt in intellectu sunt principia eorum
3996 quae sunt in affectu, inquantum scilicet bonum intellectum movet
3997 affectum.</p>
3998 <p title="II-II q. 7 a. 2 ad 2"><a name="39080"><span class=
3999 "ref">[39080] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
4000 dicendum quod fides etiam informis excludit quandam impuritatem
4001 sibi oppositam, scilicet impuritatem erroris, quae contingit ex hoc
4002 quod intellectus humanus inordinate inhaeret rebus se inferioribus,
4003 dum scilicet vult secundum rationes rerum sensibilium metiri
4004 divina. Sed quando per caritatem formatur, tunc nullam impuritatem
4005 secum compatitur, <i>quia universa delicta operit caritas</i>, ut
4006 dicitur Prov. X.</p>
4007 <p title="II-II q. 7 a. 2 ad 3"><a name="39081"><span class=
4008 "ref">[39081] II&ordf;-IIae q. 7 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
4009 dicendum quod obscuritas fidei non pertinet ad impuritatem culpae,
4010 sed magis ad naturalem defectum intellectus humani, secundum statum
4011 praesentis vitae.</p>
4012 <br />
4013 <div class="D">Quaestio 8</div>
4014 <div class="G">Prooemium</div>
4015 <p title="II-II q. 8 pr."><a name="39082"><span class="ref">[39082]
4016 II&ordf;-IIae q. 8 pr.</span></a> Deinde considerandum est de dono
4017 intellectus et scientiae, quae respondent virtuti fidei. Et circa
4018 donum intellectus quaeruntur octo. Primo, utrum intellectus sit
4019 donum spiritus sancti. Secundo, utrum possit simul esse in eodem
4020 cum fide. Tertio, utrum intellectus qui est donum sit speculativus
4021 tantum, vel etiam practicus. Quarto, utrum omnes qui sunt in gratia
4022 habeant donum intellectus. Quinto, utrum hoc donum inveniatur in
4023 aliquibus absque gratia. Sexto, quomodo se habeat donum intellectus
4024 ad alia dona. Septimo, de eo quod respondet huic dono in
4025 beatitudinibus. Octavo, de eo quod respondet ei in fructibus.</p>
4026 <br />
4027 <div class="E">Articulus 1</div>
4028 <p title="II-II q. 8 a. 1 arg. 1"><a name="39083"><span class=
4029 "ref">[39083] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
4030 sic proceditur. Videtur quod intellectus non sit donum spiritus
4031 sancti. Dona enim gratuita distinguuntur a donis naturalibus,
4032 superadduntur enim eis. Sed intellectus est quidam habitus
4033 naturalis in anima, quo cognoscuntur principia naturaliter nota, ut
4034 patet in VI Ethic. Ergo non debet poni donum spiritus sancti.</p>
4035 <p title="II-II q. 8 a. 1 arg. 2"><a name="39084"><span class=
4036 "ref">[39084] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
4037 dona divina participantur a creaturis secundum earum proportionem
4038 et modum, ut patet per Dionysium, in libro de Div. Nom. Sed modus
4039 humanae naturae est ut non simpliciter veritatem cognoscat, quod
4040 pertinet ad rationem intellectus, sed discursive, quod est proprium
4041 rationis, ut patet per Dionysium, in VII cap. de Div. Nom. Ergo
4042 cognitio divina quae hominibus datur magis debet dici donum
4043 rationis quam intellectus.</p>
4044 <p title="II-II q. 8 a. 1 arg. 3"><a name="39085"><span class=
4045 "ref">[39085] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
4046 in potentiis animae intellectus contra voluntatem dividitur, ut
4047 patet in III de anima. Sed nullum donum spiritus sancti dicitur
4048 voluntas. Ergo etiam nullum donum spiritus sancti debet dici
4049 intellectus.</p>
4050 <p title="II-II q. 8 a. 1 s. c."><a name="39086"><span class=
4051 "ref">[39086] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
4052 est quod dicitur Isaiae XI, <i>requiescet super eum spiritus
4053 domini, spiritus sapientiae et intellectus</i>.</p>
4054 <p title="II-II q. 8 a. 1 co."><a name="39087"><span class=
4055 "ref">[39087] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 co.</span></a> Respondeo
4056 dicendum quod nomen intellectus quandam intimam cognitionem
4057 importat, dicitur enim intelligere quasi intus legere. Et hoc
4058 manifeste patet considerantibus differentiam intellectus et sensus,
4059 nam cognitio sensitiva occupatur circa qualitates sensibiles
4060 exteriores; cognitio autem intellectiva penetrat usque ad essentiam
4061 rei, obiectum enim intellectus est quod quid est, ut dicitur in III
4062 de anima. Sunt autem multa genera eorum quae interius latent, ad
4063 quae oportet cognitionem hominis quasi intrinsecus penetrare. Nam
4064 sub accidentibus latet natura rerum substantialis, sub verbis
4065 latent significata verborum, sub similitudinibus et figuris latet
4066 veritas figurata, res etiam intelligibiles sunt quodammodo
4067 interiores respectu rerum sensibilium quae exterius sentiuntur, et
4068 in causis latent effectus et e converso. Unde respectu horum omnium
4069 potest dici intellectus. Sed cum cognitio hominis a sensu incipiat,
4070 quasi ab exteriori, manifestum est quod quanto lumen intellectus
4071 est fortius, tanto potest magis ad intima penetrare. Lumen autem
4072 naturale nostri intellectus est finitae virtutis, unde usque ad
4073 determinatum aliquid pertingere potest. Indiget igitur homo
4074 supernaturali lumine ut ulterius penetret ad cognoscendum quaedam
4075 quae per lumen naturale cognoscere non valet. Et illud lumen
4076 supernaturale homini datum vocatur donum intellectus.</p>
4077 <p title="II-II q. 8 a. 1 ad 1"><a name="39088"><span class=
4078 "ref">[39088] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
4079 ergo dicendum quod per lumen naturale nobis inditum statim
4080 cognoscuntur quaedam principia communia quae sunt naturaliter nota.
4081 Sed quia homo ordinatur ad beatitudinem supernaturalem, ut supra
4082 dictum est, necesse est quod homo ulterius pertingat ad quaedam
4083 altiora. Et ad hoc requiritur donum intellectus.</p>
4084 <p title="II-II q. 8 a. 1 ad 2"><a name="39089"><span class=
4085 "ref">[39089] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
4086 dicendum quod discursus rationis semper incipit ab intellectu et
4087 terminatur ad intellectum, ratiocinamur enim procedendo ex
4088 quibusdam intellectis, et tunc rationis discursus perficitur quando
4089 ad hoc pervenimus ut intelligamus illud quod prius erat ignotum.
4090 Quod ergo ratiocinamur ex aliquo praecedenti intellectu procedit.
4091 Donum autem gratiae non procedit ex lumine naturae, sed
4092 superadditur ei, quasi perficiens ipsum. Et ideo ista superadditio
4093 non dicitur ratio, sed magis intellectus, quia ita se habet lumen
4094 superadditum ad ea quae nobis supernaturaliter innotescunt sicut se
4095 habet lumen naturale ad ea quae primordialiter cognoscimus.</p>
4096 <p title="II-II q. 8 a. 1 ad 3"><a name="39090"><span class=
4097 "ref">[39090] II&ordf;-IIae q. 8 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
4098 dicendum quod voluntas nominat simpliciter appetitivum motum,
4099 absque determinatione alicuius excellentiae. Sed intellectus
4100 nominat quandam excellentiam cognitionis penetrandi ad intima. Et
4101 ideo supernaturale donum magis nominatur nomine intellectus quam
4102 nomine voluntatis.</p>
4103 <br />
4104 <div class="E">Articulus 2</div>
4105 <p title="II-II q. 8 a. 2 arg. 1"><a name="39091"><span class=
4106 "ref">[39091] II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
4107 sic proceditur. Videtur quod donum intellectus non simul habeatur
4108 cum fide. Dicit enim Augustinus, in libro octogintatrium quaest.,
4109 <i>id quod intelligitur intelligentis comprehensione finitur</i>.
4110 Sed id quod creditur non comprehenditur, secundum illud apostoli,
4111 ad Philipp. III, <i>non quod iam comprehenderim aut perfectus
4112 sim</i>. Ergo videtur quod fides et intellectus non possint esse in
4113 eodem.</p>
4114 <p title="II-II q. 8 a. 2 arg. 2"><a name="39092"><span class=
4115 "ref">[39092] II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
4116 omne quod intelligitur intellectu videtur. Sed fides est de non
4117 apparentibus, ut supra dictum est. Ergo fides non potest simul esse
4118 in eodem cum intellectu.</p>
4119 <p title="II-II q. 8 a. 2 arg. 3"><a name="39093"><span class=
4120 "ref">[39093] II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
4121 intellectus est certior quam scientia. Sed scientia et fides non
4122 possunt esse de eodem, ut supra habitum est. Multo ergo minus
4123 intellectus et fides.</p>
4124 <p title="II-II q. 8 a. 2 s. c."><a name="39094"><span class=
4125 "ref">[39094] II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
4126 est quod Gregorius dicit, in libro Moral., quod <i>intellectus de
4127 auditis mentem illustrat</i>. Sed aliquis habens fidem potest esse
4128 illustratus mente circa audita, unde dicitur Luc. ult. quod
4129 <i>dominus aperuit discipulis suis sensum ut intelligerent
4130 Scripturas</i>. Ergo intellectus potest simul esse cum fide.</p>
4131 <p title="II-II q. 8 a. 2 co."><a name="39095"><span class=
4132 "ref">[39095] II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 co.</span></a> Respondeo
4133 dicendum quod hic duplici distinctione est opus, una quidem ex
4134 parte fidei; alia autem ex parte intellectus. Ex parte quidem
4135 fidei, distinguendum est quod quaedam per se et directe cadunt sub
4136 fide, quae naturalem rationem excedunt, sicut Deum esse trinum et
4137 unum, filium Dei esse incarnatum. Quaedam vero cadunt sub fide
4138 quasi ordinata ad ista secundum aliquem modum, sicut omnia quae in
4139 Scriptura divina continentur. Ex parte vero intellectus,
4140 distinguendum est quod dupliciter dici possumus aliqua intelligere.
4141 Uno modo, perfecte, quando scilicet pertingimus ad cognoscendum
4142 essentiam rei intellectae, et ipsam veritatem enuntiabilis
4143 intellecti, secundum quod in se est. Et hoc modo ea quae directe
4144 cadunt sub fide intelligere non possumus, durante statu fidei. Sed
4145 quaedam alia ad fidem ordinata etiam hoc modo intelligi possunt.
4146 Alio modo contingit aliquid intelligi imperfecte, quando scilicet
4147 ipsa essentia rei, vel veritas propositionis, non cognoscitur quid
4148 sit aut quomodo sit, sed tamen cognoscitur quod ea quae exterius
4149 apparent veritati non contrariantur; inquantum scilicet homo
4150 intelligit quod propter ea quae exterius apparent non est
4151 recedendum ab his quae sunt fidei. Et secundum hoc nihil prohibet,
4152 durante statu fidei, intelligere etiam ea quae per se sub fide
4153 cadunt.</p>
4154 <p title="II-II q. 8 a. 2 ad 1"><a name="39096"><span class=
4155 "ref">[39096] II&ordf;-IIae q. 8 a. 2 ad 1</span></a> Et per hoc
4156 patet responsio ad obiecta. Nam primae tres rationes procedunt
4157 secundum quod aliquid perfecte intelligitur. Ultima autem ratio
4158 procedit de intellectu eorum quae ordinantur ad fidem.</p>
4159 <br />
4160 <div class="E">Articulus 3</div>
4161 <p title="II-II q. 8 a. 3 arg. 1"><a name="39097"><span class=
4162 "ref">[39097] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
4163 sic proceditur. Videtur quod intellectus qui ponitur donum spiritus
4164 sancti non sit practicus, sed speculativus tantum. Intellectus
4165 enim, ut Gregorius dicit, in I Moral., altiora quaedam penetrat.
4166 Sed ea quae pertinent ad intellectum practicum non sunt alta, sed
4167 quaedam infima, scilicet singularia, circa quae sunt actus. Ergo
4168 intellectus qui ponitur donum non est intellectus practicus.</p>
4169 <p title="II-II q. 8 a. 3 arg. 2"><a name="39098"><span class=
4170 "ref">[39098] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
4171 intellectus qui est donum est dignius aliquid quam intellectus qui
4172 est virtus intellectualis. Sed intellectus qui est virtus
4173 intellectualis est solum circa necessaria, ut patet per
4174 philosophum, in VI Ethic. Ergo multo magis intellectus qui est
4175 donum est solum circa necessaria. Sed intellectus practicus non est
4176 circa necessaria, sed circa contingentia aliter se habere, quae
4177 opere humano fieri possunt. Ergo intellectus qui est donum non est
4178 intellectus practicus.</p>
4179 <p title="II-II q. 8 a. 3 arg. 3"><a name="39099"><span class=
4180 "ref">[39099] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
4181 donum intellectus illustrat mentem ad ea quae naturalem rationem
4182 excedunt. Sed operabilia humana, quorum est practicus intellectus,
4183 non excedunt naturalem rationem, quae dirigit in rebus agendis, ut
4184 ex supradictis patet. Ergo intellectus qui est donum non est
4185 intellectus practicus.</p>
4186 <p title="II-II q. 8 a. 3 s. c."><a name="39100"><span class=
4187 "ref">[39100] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
4188 est quod dicitur in Psalm., <i>intellectus bonus omnibus
4189 facientibus eum</i>.</p>
4190 <p title="II-II q. 8 a. 3 co."><a name="39101"><span class=
4191 "ref">[39101] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 co.</span></a> Respondeo
4192 dicendum quod, sicut dictum est, donum intellectus non solum se
4193 habet ad ea quae primo et principaliter cadunt sub fide, sed etiam
4194 ad omnia quae ad fidem ordinantur. Operationes autem bonae quendam
4195 ordinem ad fidem habent, nam fides per dilectionem operatur, ut
4196 apostolus dicit, ad Gal. V. Et ideo donum intellectus etiam ad
4197 quaedam operabilia se extendit, non quidem ut circa ea
4198 principaliter versetur; sed inquantum in agendis regulamur
4199 <i>rationibus aeternis, quibus conspiciendis et consulendis</i>,
4200 secundum Augustinum, XII de Trin., inhaeret superior ratio, quae
4201 dono intellectus perficitur.</p>
4202 <p title="II-II q. 8 a. 3 ad 1"><a name="39102"><span class=
4203 "ref">[39102] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
4204 ergo dicendum quod operabilia humana, secundum quod in se
4205 considerantur, non habent aliquam excellentiae altitudinem. Sed
4206 secundum quod referuntur ad regulam legis aeternae et ad finem
4207 beatitudinis divinae, sic altitudinem habent, ut circa ea possit
4208 esse intellectus.</p>
4209 <p title="II-II q. 8 a. 3 ad 2"><a name="39103"><span class=
4210 "ref">[39103] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
4211 dicendum quod hoc ipsum pertinet ad dignitatem doni quod est
4212 intellectus, quod intelligibilia aeterna vel necessaria considerat
4213 non solum secundum quod in se sunt, sed etiam secundum quod sunt
4214 regulae quaedam humanorum actuum, quia quanto virtus cognoscitiva
4215 ad plura se extendit, tanto nobilior est.</p>
4216 <p title="II-II q. 8 a. 3 ad 3"><a name="39104"><span class=
4217 "ref">[39104] II&ordf;-IIae q. 8 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
4218 dicendum quod regula humanorum actuum est et ratio humana et lex
4219 aeterna, ut supra dictum est. Lex autem aeterna excedit naturalem
4220 rationem. Et ideo cognitio humanorum actuum secundum quod
4221 regulantur a lege aeterna, excedit rationem naturalem, et indiget
4222 supernaturali lumine doni spiritus sancti.</p>
4223 <br />
4224 <div class="E">Articulus 4</div>
4225 <p title="II-II q. 8 a. 4 arg. 1"><a name="39105"><span class=
4226 "ref">[39105] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
4227 sic proceditur. Videtur quod donum intellectus non insit omnibus
4228 hominibus habentibus gratiam. Dicit enim Gregorius, II Moral., quod
4229 donum intellectus datur contra hebetudinem mentis. Sed multi
4230 habentes gratiam adhuc patiuntur mentis hebetudinem. Ergo donum
4231 intellectus non est in omnibus habentibus gratiam.</p>
4232 <p title="II-II q. 8 a. 4 arg. 2"><a name="39106"><span class=
4233 "ref">[39106] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
4234 inter ea quae ad cognitionem pertinent sola fides videtur esse
4235 necessaria ad salutem, quia per fidem Christus habitat in cordibus
4236 nostris, ut dicitur ad Ephes. III. Sed non omnes habentes fidem
4237 habent donum intellectus, immo qui credunt, debent orare ut
4238 intelligant, sicut Augustinus dicit, in libro de Trin. Ergo donum
4239 intellectus non est necessarium ad salutem. Non ergo est in omnibus
4240 habentibus gratiam.</p>
4241 <p title="II-II q. 8 a. 4 arg. 3"><a name="39107"><span class=
4242 "ref">[39107] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
4243 ea quae sunt communia omnibus habentibus gratiam nunquam ab
4244 habentibus gratiam subtrahuntur. Sed gratia intellectus et aliorum
4245 donorum <i>aliquando se utiliter subtrahit, quandoque enim, dum
4246 sublimia intelligendo in elationem se animus erigit, in rebus imis
4247 et vilibus gravi hebetudine pigrescit</i>, ut Gregorius dicit, in
4248 II Moral. Ergo donum intellectus non est in omnibus habentibus
4249 gratiam.</p>
4250 <p title="II-II q. 8 a. 4 s. c."><a name="39108"><span class=
4251 "ref">[39108] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
4252 est quod dicitur in Psalm., <i>nescierunt neque intellexerunt, in
4253 tenebris ambulant</i>. Sed nullus habens gratiam ambulat in
4254 tenebris, secundum illud Ioan. VIII, <i>qui sequitur me non ambulat
4255 in tenebris</i>. Ergo nullus habens gratiam caret dono
4256 intellectus.</p>
4257 <p title="II-II q. 8 a. 4 co."><a name="39109"><span class=
4258 "ref">[39109] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 co.</span></a> Respondeo
4259 dicendum quod in omnibus habentibus gratiam necesse est esse
4260 rectitudinem voluntatis, quia <i>per gratiam praeparatur voluntas
4261 hominis ad bonum</i>, ut Augustinus dicit. Voluntas autem non
4262 potest recte ordinari in bonum nisi praeexistente aliqua cognitione
4263 veritatis, quia obiectum voluntatis est bonum intellectum, ut
4264 dicitur in III de anima. Sicut autem per donum caritatis spiritus
4265 sanctus ordinat voluntatem hominis ut directe moveatur in bonum
4266 quoddam supernaturale, ita etiam per donum intellectus illustrat
4267 mentem hominis ut cognoscat veritatem quandam supernaturalem, in
4268 quam oportet tendere voluntatem rectam. Et ideo, sicut donum
4269 caritatis est in omnibus habentibus gratiam gratum facientem, ita
4270 etiam donum intellectus.</p>
4271 <p title="II-II q. 8 a. 4 ad 1"><a name="39110"><span class=
4272 "ref">[39110] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
4273 ergo dicendum quod aliqui habentes gratiam gratum facientem possunt
4274 pati hebetudinem circa aliqua quae sunt praeter necessitatem
4275 salutis. Sed circa ea quae sunt de necessitate salutis sufficienter
4276 instruuntur a spiritu sancto, secundum illud I Ioan. II, <i>unctio
4277 docet vos de omnibus</i>.</p>
4278 <p title="II-II q. 8 a. 4 ad 2"><a name="39111"><span class=
4279 "ref">[39111] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
4280 dicendum quod etsi non omnes habentes fidem plene intelligant ea
4281 quae proponuntur credenda, intelligunt tamen ea esse credenda, et
4282 quod ab eis pro nullo est deviandum.</p>
4283 <p title="II-II q. 8 a. 4 ad 3"><a name="39112"><span class=
4284 "ref">[39112] II&ordf;-IIae q. 8 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
4285 dicendum quod donum intellectus nunquam se subtrahit sanctis circa
4286 ea quae sunt necessaria ad salutem. Sed circa alia interdum se
4287 subtrahit, ut non omnia ad liquidum per intellectum penetrare
4288 possint, ad hoc quod superbiae materia subtrahatur.</p>
4289 <br />
4290 <div class="E">Articulus 5</div>
4291 <p title="II-II q. 8 a. 5 arg. 1"><a name="39113"><span class=
4292 "ref">[39113] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum
4293 sic proceditur. Videtur quod intellectus donum inveniatur etiam in
4294 non habentibus gratiam gratum facientem. Augustinus enim, exponens
4295 illud Psalm., <i>concupivit anima mea desiderare iustificationes
4296 tuas</i>, dicit quod <i>praevolat intellectus, sequitur tardus aut
4297 nullus affectus</i>. Sed in omnibus habentibus gratiam gratum
4298 facientem est promptus affectus, propter caritatem. Ergo donum
4299 intellectus potest esse in his qui non habent gratiam gratum
4300 facientem.</p>
4301 <p title="II-II q. 8 a. 5 arg. 2"><a name="39114"><span class=
4302 "ref">[39114] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
4303 Danielis X dicitur quod intelligentia opus est in visione
4304 prophetica, et ita videtur quod prophetia non sit sine dono
4305 intellectus. Sed prophetia potest esse sine gratia gratum faciente,
4306 ut patet Matth. VII, ubi dicentibus, in nomine tuo prophetavimus,
4307 respondetur, nunquam novi vos. Ergo donum intellectus potest esse
4308 sine gratia gratum faciente.</p>
4309 <p title="II-II q. 8 a. 5 arg. 3"><a name="39115"><span class=
4310 "ref">[39115] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
4311 donum intellectus respondet virtuti fidei, secundum illud Isaiae
4312 VII, secundum aliam litteram, <i>nisi credideritis, non
4313 intelligetis</i>. Sed fides potest esse sine gratia gratum
4314 faciente. Ergo etiam donum intellectus.</p>
4315 <p title="II-II q. 8 a. 5 s. c."><a name="39116"><span class=
4316 "ref">[39116] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra
4317 est quod dominus dicit, Ioan. VI, <i>omnis qui audivit a patre et
4318 didicit, venit ad me</i>. Sed per intellectum audita addiscimus vel
4319 penetramus, ut patet per Gregorium, in I Moral. Ergo quicumque
4320 habet intellectus donum venit ad Christum. Quod non est sine gratia
4321 gratum faciente. Ergo donum intellectus non est sine gratia gratum
4322 faciente.</p>
4323 <p title="II-II q. 8 a. 5 co."><a name="39117"><span class=
4324 "ref">[39117] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 co.</span></a> Respondeo
4325 dicendum quod, sicut supra dictum est, dona spiritus sancti
4326 perficiunt animam secundum quod est bene mobilis a spiritu sancto.
4327 Sic ergo intellectuale lumen gratiae ponitur donum intellectus,
4328 inquantum intellectus hominis est bene mobilis a spiritu sancto.
4329 Huius autem motus consideratio in hoc est quod homo apprehendat
4330 veritatem circa finem. Unde nisi usque ad hoc moveatur a spiritu
4331 sancto intellectus humanus ut rectam aestimationem de fine habeat,
4332 nondum assecutus est donum intellectus; quantumcumque ex
4333 illustratione spiritus alia quaedam praeambula cognoscat. Rectam
4334 aut aestimationem de ultimo fine non habet nisi ille qui circa
4335 finem non errat, sed ei firmiter inhaeret tanquam optimo. Quod est
4336 solum habentis gratiam gratum facientem, sicut etiam in moralibus
4337 rectam aestimationem habet homo de fine per habitum virtutis. Unde
4338 donum intellectus nullus habet sine gratia gratum faciente.</p>
4339 <p title="II-II q. 8 a. 5 ad 1"><a name="39118"><span class=
4340 "ref">[39118] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum
4341 ergo dicendum quod Augustinus intellectum nominat quamcumque
4342 illustrationem intellectualem. Quae tamen non pertingit ad
4343 perfectam doni rationem nisi usque ad hoc mens hominis deducatur ut
4344 rectam aestimationem habeat homo circa finem.</p>
4345 <p title="II-II q. 8 a. 5 ad 2"><a name="39119"><span class=
4346 "ref">[39119] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
4347 dicendum quod intelligentia quae necessaria est ad prophetiam est
4348 quaedam illustratio mentis circa ea quae prophetis revelantur. Non
4349 est autem illustratio mentis circa aestimationem rectam de ultimo
4350 fine, quae pertinet ad donum intellectus.</p>
4351 <p title="II-II q. 8 a. 5 ad 3"><a name="39120"><span class=
4352 "ref">[39120] II&ordf;-IIae q. 8 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
4353 dicendum quod fides importat solum assensum ad ea quae proponuntur.
4354 Sed intellectus importat quandam perceptionem veritatis, quae non
4355 potest esse circa finem nisi in eo qui habet gratiam gratum
4356 facientem, ut dictum est. Et ideo non est similis ratio de
4357 intellectu et fide.</p>
4358 <br />
4359 <div class="E">Articulus 6</div>
4360 <p title="II-II q. 8 a. 6 arg. 1"><a name="39121"><span class=
4361 "ref">[39121] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum
4362 sic proceditur. Videtur quod donum intellectus non distinguatur ab
4363 aliis donis. Quorum enim opposita sunt eadem, ipsa quoque sunt
4364 eadem. Sed sapientiae opponitur stultitia, hebetudini intellectus,
4365 praecipitationi consilium, ignorantiae scientia, ut patet per
4366 Gregorium, II Moral. Non videntur autem differre stultitia,
4367 hebetudo, ignorantia et praecipitatio. Ergo nec intellectus
4368 distinguitur ab aliis donis.</p>
4369 <p title="II-II q. 8 a. 6 arg. 2"><a name="39122"><span class=
4370 "ref">[39122] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
4371 intellectus qui ponitur virtus intellectualis differt ab aliis
4372 intellectualibus virtutibus per hoc sibi proprium, quod est circa
4373 principia per se nota. Sed donum intellectus non est circa aliqua
4374 principia per se nota, quia ad ea quae naturaliter per se
4375 cognoscuntur sufficit naturalis habitus primorum principiorum; ad
4376 ea vero quae sunt supernaturalia sufficit fides, quia articuli
4377 fidei sunt sicut prima principia in supernaturali cognitione, sicut
4378 dictum est. Ergo donum intellectus non distinguitur ab aliis donis
4379 intellectualibus.</p>
4380 <p title="II-II q. 8 a. 6 arg. 3"><a name="39123"><span class=
4381 "ref">[39123] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
4382 omnis cognitio intellectiva vel est speculativa vel practica. Sed
4383 donum intellectus se habet ad utrumque, ut dictum est. Ergo non
4384 distinguitur ab aliis donis intellectualibus, sed omnia in se
4385 complectitur.</p>
4386 <p title="II-II q. 8 a. 6 s. c."><a name="39124"><span class=
4387 "ref">[39124] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra
4388 est quod quaecumque connumerantur ad invicem oportet esse aliquo
4389 modo ab invicem distincta, quia distinctio est principium numeri.
4390 Sed donum intellectus connumeratur aliis donis, ut patet Isaiae XI.
4391 Ergo donum intellectus est distinctum ab aliis donis.</p>
4392 <p title="II-II q. 8 a. 6 co."><a name="39125"><span class=
4393 "ref">[39125] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 co.</span></a> Respondeo
4394 dicendum quod distinctio doni intellectus ab aliis tribus donis,
4395 scilicet pietate, fortitudine et timore, manifesta est, quia donum
4396 intellectus pertinet ad vim cognoscitivam, illa vero tria pertinent
4397 ad vim appetitivam. Sed differentia huius doni intellectus ad alia
4398 tria, scilicet sapientiam, scientiam et consilium, quae etiam ad
4399 vim cognoscitivam pertinent, non est adeo manifesta. Videtur autem
4400 quibusdam quod donum intellectus distinguatur a dono scientiae et
4401 consilii per hoc quod illa duo pertineant ad practicam cognitionem,
4402 donum vero intellectus ad speculativam. A dono vero sapientiae,
4403 quod etiam ad speculativam cognitionem pertinet, distinguitur in
4404 hoc quod ad sapientiam pertinet iudicium, ad intellectum vero
4405 capacitas intellectus eorum quae proponuntur, sive penetratio ad
4406 intima eorum. Et secundum hoc supra numerum donorum assignavimus.
4407 Sed diligenter intuenti, donum intellectus non solum se habet circa
4408 speculanda, sed etiam circa operanda, ut dictum est, et similiter
4409 etiam donum scientiae circa utrumque se habet, ut infra dicetur. Et
4410 ideo oportet aliter eorum distinctionem accipere. Omnia enim haec
4411 quatuor dicta ordinantur ad supernaturalem cognitionem, quae in
4412 nobis per fidem fundatur. <i>Fides autem est ex auditu</i>, ut
4413 dicitur Rom. X. Unde oportet aliqua proponi homini ad credendum non
4414 sicut visa, sed sicut audita, quibus per fidem assentiat. Fides
4415 autem primo quidem et principaliter se habet ad veritatem primam;
4416 secundario, ad quaedam circa creaturas consideranda; et ulterius se
4417 extendit etiam ad directionem humanorum operum, secundum quod per
4418 dilectionem operatur, ut ex dictis patet. Sic igitur circa ea quae
4419 fidei proponuntur credenda duo requiruntur ex parte nostra. Primo
4420 quidem, ut intellectu penetrentur vel capiantur, et hoc pertinet ad
4421 donum intellectus. Secundo autem oportet ut de eis homo habeat
4422 iudicium rectum, ut aestimet his esse inhaerendum et ab eorum
4423 oppositis recedendum. Hoc igitur iudicium, quantum ad res divinas,
4424 pertinet ad donum sapientiae; quantum vero ad res creatas, pertinet
4425 ad donum scientiae; quantum vero ad applicationem ad singularia
4426 opera, pertinet ad donum consilii.</p>
4427 <p title="II-II q. 8 a. 6 ad 1"><a name="39126"><span class=
4428 "ref">[39126] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum
4429 ergo dicendum quod praedicta differentia quatuor donorum manifeste
4430 competit distinctioni eorum quae Gregorius ponit eis esse opposita.
4431 Hebetudo enim acuitati opponitur. Dicitur autem per similitudinem
4432 intellectus acutus quando potest penetrare ad intima eorum quae
4433 proponuntur. Unde hebetudo mentis est per quam mens ad intima
4434 penetrare non sufficit. Stultus autem dicitur ex hoc quod perverse
4435 iudicat circa communem finem vitae. Et ideo proprie opponitur
4436 sapientiae, quae facit rectum iudicium circa universalem causam.
4437 Ignorantia vero importat defectum mentis etiam circa quaecumque
4438 particularia. Et ideo opponitur scientiae, per quam homo habet
4439 rectum iudicium circa particulares causas, scilicet circa
4440 creaturas. Praecipitatio vero manifeste opponitur consilio, per
4441 quod homo ad actionem non procedit ante deliberationem
4442 rationis.</p>
4443 <p title="II-II q. 8 a. 6 ad 2"><a name="39127"><span class=
4444 "ref">[39127] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
4445 dicendum quod donum intellectus est circa prima principia
4446 cognitionis gratuitae, aliter tamen quam fides. Nam ad fidem
4447 pertinet eis assentire, ad donum vero intellectus pertinet
4448 penetrare mente ea quae dicuntur.</p>
4449 <p title="II-II q. 8 a. 6 ad 3"><a name="39128"><span class=
4450 "ref">[39128] II&ordf;-IIae q. 8 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
4451 dicendum quod donum intellectus pertinet ad utramque cognitionem,
4452 scilicet speculativam et practicam, non quantum ad iudicium, sed
4453 quantum ad apprehensionem, ut capiantur ea quae dicuntur.</p>
4454 <br />
4455 <div class="E">Articulus 7</div>
4456 <p title="II-II q. 8 a. 7 arg. 1"><a name="39129"><span class=
4457 "ref">[39129] II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum
4458 sic proceditur. Videtur quod dono intellectus non respondeat
4459 beatitudo sexta, scilicet, <i>beati mundo corde, quoniam ipsi Deum
4460 videbunt</i>. Munditia enim cordis maxime videtur pertinere ad
4461 affectum. Sed donum intellectus non pertinet ad affectum, sed magis
4462 ad vim intellectivam. Ergo praedicta beatitudo non respondet dono
4463 intellectus.</p>
4464 <p title="II-II q. 8 a. 7 arg. 2"><a name="39130"><span class=
4465 "ref">[39130] II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
4466 Act. XV dicitur, <i>fide purificans corda eorum</i>. Sed per
4467 purificationem cordis acquiritur munditia cordis. Ergo praedicta
4468 beatitudo magis pertinet ad virtutem fidei quam ad donum
4469 intellectus.</p>
4470 <p title="II-II q. 8 a. 7 arg. 3"><a name="39131"><span class=
4471 "ref">[39131] II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
4472 dona spiritus sancti perficiunt hominem in praesenti vita. Sed
4473 visio Dei non pertinet ad vitam praesentem, ipsa enim beatos facit,
4474 ut supra habitum est. Ergo sexta beatitudo, continens Dei visionem,
4475 non pertinet ad donum intellectus.</p>
4476 <p title="II-II q. 8 a. 7 s. c."><a name="39132"><span class=
4477 "ref">[39132] II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra
4478 est quod Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte,
4479 <i>sexta operatio spiritus sancti, quae est intellectus, convenit
4480 mundis corde, qui purgato oculo possunt videre quod oculus non
4481 vidit</i>.</p>
4482 <p title="II-II q. 8 a. 7 co."><a name="39133"><span class=
4483 "ref">[39133] II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 co.</span></a> Respondeo
4484 dicendum quod in sexta beatitudine, sicut et in aliis, duo
4485 continentur, unum per modum meriti, scilicet munditia cordis; aliud
4486 per modum praemii, scilicet visio Dei, ut supra dictum est. Et
4487 utrumque pertinet aliquo modo ad donum intellectus. Est enim duplex
4488 munditia. Una quidem praeambula et dispositiva ad Dei visionem,
4489 quae est depuratio affectus ab inordinatis affectionibus, et haec
4490 quidem munditia cordis fit per virtutes et dona quae pertinent ad
4491 vim appetitivam. Alia vero munditia cordis est quae est quasi
4492 completiva respectu visionis divinae, et haec quidem est munditia
4493 mentis depuratae a phantasmatibus et erroribus, ut scilicet ea quae
4494 de Deo proponuntur non accipiantur per modum corporalium
4495 phantasmatum, nec secundum haereticas perversitates. Et hanc
4496 munditiam facit donum intellectus. Similiter etiam duplex est Dei
4497 visio. Una quidem perfecta, per quam videtur Dei essentia. Alia
4498 vero imperfecta, per quam, etsi non videamus de Deo quid est,
4499 videmus tamen quid non est, et tanto in hac vita Deum perfectius
4500 cognoscimus quanto magis intelligimus eum excedere quidquid
4501 intellectu comprehenditur. Et utraque Dei visio pertinet ad donum
4502 intellectus, prima quidem ad donum intellectus consummatum,
4503 secundum quod erit in patria; secunda vero ad donum intellectus
4504 inchoatum, secundum quod habetur in via.</p>
4505 <p title="II-II q. 8 a. 7 ad 1"><a name="39134"><span class=
4506 "ref">[39134] II&ordf;-IIae q. 8 a. 7 ad 1</span></a> Et per hoc
4507 patet responsio ad obiecta. Nam primae duae rationes procedunt de
4508 prima munditia. Tertia vero de perfecta Dei visione, dona autem et
4509 hic nos perficiunt secundum quandam inchoationem, et in futuro
4510 implebuntur, ut supra dictum est.</p>
4511 <br />
4512 <div class="E">Articulus 8</div>
4513 <p title="II-II q. 8 a. 8 arg. 1"><a name="39135"><span class=
4514 "ref">[39135] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum
4515 sic proceditur. Videtur quod in fructibus fides non respondeat dono
4516 intellectus. Intellectus enim est fructus fidei, dicitur enim
4517 Isaiae VII, <i>nisi credideritis, non intelligetis</i>, secundum
4518 aliam litteram, ubi nos habemus, <i>si non credideritis, non
4519 permanebitis</i>. Non ergo fides est fructus intellectus.</p>
4520 <p title="II-II q. 8 a. 8 arg. 2"><a name="39136"><span class=
4521 "ref">[39136] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
4522 prius non est fructus posterioris. Sed fides videtur esse prior
4523 intellectu, quia fides est fundamentum totius spiritualis
4524 aedificii, ut supra dictum est. Ergo fides non est fructus
4525 intellectus.</p>
4526 <p title="II-II q. 8 a. 8 arg. 3"><a name="39137"><span class=
4527 "ref">[39137] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
4528 plura sunt dona pertinentia ad intellectum quam pertinentia ad
4529 appetitum. Sed inter fructus ponitur tantum unum pertinens ad
4530 intellectum, scilicet fides, omnia vero alia pertinent ad
4531 appetitum. Ergo fides non magis videtur respondere intellectui quam
4532 sapientiae vel scientiae seu consilio.</p>
4533 <p title="II-II q. 8 a. 8 s. c."><a name="39138"><span class=
4534 "ref">[39138] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra
4535 est quod finis uniuscuiusque rei est fructus eius. Sed donum
4536 intellectus videtur principaliter ordinari ad certitudinem fidei,
4537 quae ponitur fructus, dicit enim Glossa, ad Gal. V, quod fides quae
4538 est fructus est de invisibilibus certitudo. Ergo in fructibus fides
4539 respondet dono intellectus.</p>
4540 <p title="II-II q. 8 a. 8 co."><a name="39139"><span class=
4541 "ref">[39139] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 co.</span></a> Respondeo
4542 dicendum quod, sicut supra dictum est, cum de fructibus ageretur,
4543 fructus spiritus dicuntur quaedam ultima et delectabilia quae in
4544 nobis proveniunt ex virtute spiritus sancti. Ultimum autem
4545 delectabile habet rationem finis, qui est proprium obiectum
4546 voluntatis. Et ideo oportet quod id quod est ultimum et delectabile
4547 in voluntate sit quodammodo fructus omnium aliorum quae pertinent
4548 ad alias potentias. Secundum hoc ergo doni vel virtutis
4549 perficientis aliquam potentiam potest accipi duplex fructus, unus
4550 quidem pertinens ad suam potentiam; alius autem quasi ultimus,
4551 pertinens ad voluntatem. Et secundum hoc dicendum est quod dono
4552 intellectus respondet pro proprio fructu fides, idest fidei
4553 certitudo, sed pro ultimo fructu respondet ei gaudium, quod
4554 pertinet ad voluntatem.</p>
4555 <p title="II-II q. 8 a. 8 ad 1"><a name="39140"><span class=
4556 "ref">[39140] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum
4557 ergo dicendum quod intellectus est fructus fidei quae est virtus.
4558 Sic autem non accipitur fides cum dicitur fructus, sed pro quadam
4559 certitudine fidei, ad quam homo pervenit per donum intellectus.</p>
4560 <p title="II-II q. 8 a. 8 ad 2"><a name="39141"><span class=
4561 "ref">[39141] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
4562 dicendum quod fides non potest universaliter praecedere
4563 intellectum, non enim posset homo assentire credendo aliquibus
4564 propositis nisi ea aliqualiter intelligeret. Sed perfectio
4565 intellectus consequitur fidem quae est virtus, ad quam quidem
4566 intellectus perfectionem sequitur quaedam fidei certitudo.</p>
4567 <p title="II-II q. 8 a. 8 ad 3"><a name="39142"><span class=
4568 "ref">[39142] II&ordf;-IIae q. 8 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
4569 dicendum quod cognitionis practicae fructus non potest esse in
4570 ipsa, quia talis cognitio non scitur propter se, sed propter aliud.
4571 Sed cognitio speculativa habet fructum in seipsa, scilicet
4572 certitudinem eorum quorum est. Et ideo dono consilii, quod pertinet
4573 solum ad practicam cognitionem, non respondet aliquis fructus
4574 proprius. Donis autem sapientiae, intellectus et scientiae, quae
4575 possunt etiam ad speculativam cognitionem pertinere, respondet
4576 solum unus fructus, qui est certitudo significata nomine fidei.
4577 Plures autem fructus ponuntur pertinentes ad partem appetitivam,
4578 quia, sicut iam dictum est, ratio finis, quae importatur in nomine
4579 fructus, magis pertinet ad vim appetitivam quam intellectivam.</p>
4580 <br />
4581 <div class="D">Quaestio 9</div>
4582 <div class="G">Prooemium</div>
4583 <p title="II-II q. 9 pr."><a name="39143"><span class="ref">[39143]
4584 II&ordf;-IIae q. 9 pr.</span></a> Deinde considerandum est de dono
4585 scientiae. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum scientia
4586 sit donum. Secundo, utrum sit circa divina. Tertio, utrum sit
4587 speculativa vel practica. Quarto, quae beatitudo ei respondeat.</p>
4588 <br />
4589 <div class="E">Articulus 1</div>
4590 <p title="II-II q. 9 a. 1 arg. 1"><a name="39144"><span class=
4591 "ref">[39144] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
4592 sic proceditur. Videtur quod scientia non sit donum. Dona enim
4593 spiritus sancti naturalem facultatem excedunt. Sed scientia
4594 importat effectum quendam naturalis rationis, dicit enim
4595 philosophus, in I Poster., quod demonstratio est syllogismus
4596 faciens scire. Ergo scientia non est donum spiritus sancti.</p>
4597 <p title="II-II q. 9 a. 1 arg. 2"><a name="39145"><span class=
4598 "ref">[39145] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
4599 dona spiritus sancti sunt communia omnibus sanctis, ut supra dictum
4600 est. Sed Augustinus, XIV de Trin., dicit quod <i>scientia non
4601 pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide</i>. Ergo
4602 scientia non est donum.</p>
4603 <p title="II-II q. 9 a. 1 arg. 3"><a name="39146"><span class=
4604 "ref">[39146] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
4605 donum est perfectius virtute, ut supra dictum est. Ergo unum donum
4606 sufficit ad perfectionem unius virtutis. Sed virtuti fidei
4607 respondet donum intellectus, ut supra dictum est. Ergo non
4608 respondet ei donum scientiae. Nec apparet cui alii virtuti
4609 respondeat. Ergo, cum dona sint perfectiones virtutum, ut supra
4610 dictum est, videtur quod scientia non sit donum.</p>
4611 <p title="II-II q. 9 a. 1 s. c."><a name="39147"><span class=
4612 "ref">[39147] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
4613 est quod Isaiae XI computatur inter septem dona.</p>
4614 <p title="II-II q. 9 a. 1 co."><a name="39148"><span class=
4615 "ref">[39148] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 co.</span></a> Respondeo
4616 dicendum quod gratia est perfectior quam natura, unde non deficit
4617 in his in quibus homo per naturam perfici potest. Cum autem homo
4618 per naturalem rationem assentit secundum intellectum alicui
4619 veritati, dupliciter perficitur circa veritatem illam, primo
4620 quidem, quia capit eam; secundo, quia de ea certum iudicium habet.
4621 Et ideo ad hoc quod intellectus humanus perfecte assentiat veritati
4622 fidei duo requiruntur. Quorum unum est quod sane capiat ea quae
4623 proponuntur, quod pertinet ad donum intellectus, ut supra dictum
4624 est. Aliud autem est ut habeat certum et rectum iudicium de eis,
4625 discernendo scilicet credenda non credendis. Et ad hoc necessarium
4626 est donum scientiae.</p>
4627 <p title="II-II q. 9 a. 1 ad 1"><a name="39149"><span class=
4628 "ref">[39149] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
4629 ergo dicendum quod certitudo cognitionis in diversis naturis
4630 invenitur diversimode, secundum diversam conditionem uniuscuiusque
4631 naturae. Nam homo consequitur certum iudicium de veritate per
4632 discursum rationis, et ideo scientia humana ex ratione
4633 demonstrativa acquiritur. Sed in Deo est certum iudicium veritatis
4634 absque omni discursu per simplicem intuitum, ut in primo dictum
4635 est, et ideo divina scientia non est discursiva vel ratiocinativa,
4636 sed absoluta et simplex. Cui similis est scientia quae ponitur
4637 donum spiritus sancti, cum sit quaedam participativa similitudo
4638 ipsius.</p>
4639 <p title="II-II q. 9 a. 1 ad 2"><a name="39150"><span class=
4640 "ref">[39150] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
4641 dicendum quod circa credenda duplex scientia potest haberi. Una
4642 quidem per quam homo scit quid credere debeat, discernens credenda
4643 a non credendis, et secundum hoc scientia est donum, et convenit
4644 omnibus sanctis. Alia vero est scientia circa credenda per quam
4645 homo non solum scit quid credi debeat, sed etiam scit fidem
4646 manifestare et alios ad credendum inducere et contradictores
4647 revincere. Et ista scientia ponitur inter gratias gratis datas,
4648 quae non datur omnibus, sed quibusdam. Unde Augustinus, post verba
4649 inducta, subiungit, <i>aliud est scire tantummodo quid homo credere
4650 debeat, aliud scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur et
4651 contra impios defendatur</i>.</p>
4652 <p title="II-II q. 9 a. 1 ad 3"><a name="39151"><span class=
4653 "ref">[39151] II&ordf;-IIae q. 9 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
4654 dicendum quod dona sunt perfectiora virtutibus moralibus et
4655 intellectualibus. Non sunt autem perfectiora virtutibus
4656 theologicis, sed magis omnia dona ad perfectionem theologicarum
4657 virtutum ordinantur sicut ad finem. Et ideo non est inconveniens si
4658 diversa dona ad unam virtutem theologicam ordinantur.</p>
4659 <br />
4660 <div class="E">Articulus 2</div>
4661 <p title="II-II q. 9 a. 2 arg. 1"><a name="39152"><span class=
4662 "ref">[39152] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
4663 sic proceditur. Videtur quod scientiae donum sit circa res divinas.
4664 Dicit enim Augustinus, XIV de Trin., quod per scientiam, gignitur
4665 fides, nutritur et roboratur. Sed fides est de rebus divinis, quia
4666 obiectum fidei est veritas prima, ut supra habitum est. Ergo et
4667 donum scientiae est de rebus divinis.</p>
4668 <p title="II-II q. 9 a. 2 arg. 2"><a name="39153"><span class=
4669 "ref">[39153] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
4670 donum scientiae est dignius quam scientia acquisita. Sed aliqua
4671 scientia acquisita est circa res divinas, sicut scientia
4672 metaphysicae. Ergo multo magis donum scientiae est circa res
4673 divinas.</p>
4674 <p title="II-II q. 9 a. 2 arg. 3"><a name="39154"><span class=
4675 "ref">[39154] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
4676 sicut dicitur Rom. I, <i>invisibilia Dei per ea quae facta sunt
4677 intellecta conspiciuntur</i>. Si igitur est scientia circa res
4678 creatas, videtur quod etiam sit circa res divinas.</p>
4679 <p title="II-II q. 9 a. 2 s. c."><a name="39155"><span class=
4680 "ref">[39155] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
4681 est quod Augustinus, XIV de Trin., dicit, <i>rerum divinarum
4682 scientia proprie sapientia nuncupetur, humanarum autem proprie
4683 scientiae nomen obtineat</i>.</p>
4684 <p title="II-II q. 9 a. 2 co."><a name="39156"><span class=
4685 "ref">[39156] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 co.</span></a> Respondeo
4686 dicendum quod certum iudicium de re aliqua maxime datur ex sua
4687 causa. Et ideo secundum ordinem causarum oportet esse ordinem
4688 iudiciorum, sicut enim causa prima est causa secundae, ita per
4689 causam primam iudicatur de causa secunda. De causa autem prima non
4690 potest iudicari per aliam causam. Et ideo iudicium quod fit per
4691 causam primam est primum et perfectissimum. In his autem in quibus
4692 aliquid est perfectissimum, nomen commune generis appropriatur his
4693 quae deficiunt a perfectissimo, ipsi autem perfectissimo adaptatur
4694 aliud speciale nomen, ut patet in logicis. Nam in genere
4695 convertibilium illud quod significat quod quid est, speciali nomine
4696 definitio vocatur, quae autem ab hoc deficiunt convertibilia
4697 existentia nomen commune sibi retinent, scilicet quod propria
4698 dicuntur. Quia igitur nomen scientiae importat quandam certitudinem
4699 iudicii, ut dictum est; si quidem certitudo iudicii fit per
4700 altissimam causam, habet speciale nomen, quod est sapientia,
4701 dicitur enim sapiens in unoquoque genere qui novit altissimam
4702 causam illius generis, per quam potest de omnibus iudicare.
4703 Simpliciter autem sapiens dicitur qui novit altissimam causam
4704 simpliciter, scilicet Deum. Et ideo cognitio divinarum rerum
4705 vocatur sapientia. Cognitio vero rerum humanarum vocatur scientia,
4706 quasi communi nomine importante certitudinem iudicii appropriato ad
4707 iudicium quod fit per causas secundas. Et ideo, sic accipiendo
4708 scientiae nomen, ponitur donum distinctum a dono sapientiae. Unde
4709 donum scientiae est solum circa res humanas, vel circa res
4710 creatas.</p>
4711 <p title="II-II q. 9 a. 2 ad 1"><a name="39157"><span class=
4712 "ref">[39157] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
4713 ergo dicendum quod, licet ea de quibus est fides sint res divinae
4714 et aeternae, tamen ipsa fides est quoddam temporale in animo
4715 credentis. Et ideo scire quid credendum sit pertinet ad donum
4716 scientiae. Scire autem ipsas res creditas secundum seipsas per
4717 quandam unionem ad ipsas pertinet ad donum sapientiae. Unde donum
4718 sapientiae magis respondet caritati, quae unit mentem hominis
4719 Deo.</p>
4720 <p title="II-II q. 9 a. 2 ad 2"><a name="39158"><span class=
4721 "ref">[39158] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
4722 dicendum quod ratio illa procedit secundum quod nomen scientiae
4723 communiter sumitur. Sic autem scientia non ponitur speciale donum,
4724 sed secundum quod restringitur ad iudicium quod fit per res
4725 creatas.</p>
4726 <p title="II-II q. 9 a. 2 ad 3"><a name="39159"><span class=
4727 "ref">[39159] II&ordf;-IIae q. 9 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
4728 dicendum quod, sicut supra dictum est, quilibet cognoscitivus
4729 habitus formaliter quidem respicit medium per quod aliquid
4730 cognoscitur, materialiter autem id quod per medium cognoscitur. Et
4731 quia id quod est formale potius est, ideo illae scientiae quae ex
4732 principiis mathematicis concludunt circa materiam naturalem, magis
4733 cum mathematicis connumerantur, utpote eis similiores, licet
4734 quantum ad materiam magis conveniant cum naturali, et propter hoc
4735 dicitur in II Physic. quod sunt magis naturales. Et ideo, cum homo
4736 per res creatas Deum cognoscit, magis videtur hoc pertinere ad
4737 scientiam, ad quam pertinet formaliter, quam ad sapientiam, ad quam
4738 pertinet materialiter. Et e converso, cum secundum res divinas
4739 iudicamus de rebus creatis, magis hoc ad sapientiam quam ad
4740 scientiam pertinet.</p>
4741 <br />
4742 <div class="E">Articulus 3</div>
4743 <p title="II-II q. 9 a. 3 arg. 1"><a name="39160"><span class=
4744 "ref">[39160] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
4745 sic proceditur. Videtur quod scientia quae ponitur donum sit
4746 scientia practica. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod
4747 <i>actio qua exterioribus rebus utimur scientiae deputatur</i>. Sed
4748 scientia cui deputatur actio est practica. Ergo scientia quae est
4749 donum est scientia practica.</p>
4750 <p title="II-II q. 9 a. 3 arg. 2"><a name="39161"><span class=
4751 "ref">[39161] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
4752 Gregorius dicit, in I Moral., <i>nulla est scientia si utilitatem
4753 pietatis non habet, et valde inutilis est pietas si scientiae
4754 discretione caret</i>. Ex quo habetur quod scientia dirigit
4755 pietatem. Sed hoc non potest competere scientiae speculativae. Ergo
4756 scientia quae est donum non est speculativa, sed practica.</p>
4757 <p title="II-II q. 9 a. 3 arg. 3"><a name="39162"><span class=
4758 "ref">[39162] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
4759 dona spiritus sancti non habentur nisi a iustis, ut supra habitum
4760 est. Sed scientia speculativa potest haberi etiam ab iniustis,
4761 secundum illud Iac. ult., <i>scienti bonum et non facienti,
4762 peccatum est illi</i>. Ergo scientia quae est donum non est
4763 speculativa, sed practica.</p>
4764 <p title="II-II q. 9 a. 3 s. c."><a name="39163"><span class=
4765 "ref">[39163] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
4766 est quod Gregorius dicit, in I Moral., <i>scientia in die suo
4767 convivium parat, quia in ventre mentis ignorantiae ieiunium
4768 superat</i>. Sed ignorantia non tollitur totaliter nisi per
4769 utramque scientiam, scilicet et speculativam et practicam. Ergo
4770 scientia quae est donum est et speculativa et practica.</p>
4771 <p title="II-II q. 9 a. 3 co."><a name="39164"><span class=
4772 "ref">[39164] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 co.</span></a> Respondeo
4773 dicendum quod, sicut supra dictum est, donum scientiae ordinatur,
4774 sicut et donum intellectus, ad certitudinem fidei. Fides autem
4775 primo et principaliter in speculatione consistit, inquantum
4776 scilicet inhaeret primae veritati. Sed quia prima veritas est etiam
4777 ultimus finis, propter quem operamur, inde etiam est quod fides ad
4778 operationem se extendit, secundum illud Gal. V, <i>fides per
4779 dilectionem operatur</i>. Unde etiam oportet quod donum scientiae
4780 primo quidem et principaliter respiciat speculationem, inquantum
4781 scilicet homo scit quid fide tenere debeat. Secundario autem se
4782 extendit etiam ad operationem, secundum quod per scientiam
4783 credibilium, et eorum quae ad credibilia consequuntur, dirigimur in
4784 agendis.</p>
4785 <p title="II-II q. 9 a. 3 ad 1"><a name="39165"><span class=
4786 "ref">[39165] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
4787 ergo dicendum quod Augustinus loquitur de dono scientiae secundum
4788 quod se extendit ad operationem, attribuitur enim ei actio, sed non
4789 sola nec primo. Et hoc etiam modo dirigit pietatem.</p>
4790 <p title="II-II q. 9 a. 3 ad 2"><a name="39166"><span class=
4791 "ref">[39166] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 2</span></a> Unde patet
4792 solutio ad secundum.</p>
4793 <p title="II-II q. 9 a. 3 ad 3"><a name="39167"><span class=
4794 "ref">[39167] II&ordf;-IIae q. 9 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
4795 dicendum quod, sicut dictum est de dono intellectus quod non
4796 quicumque intelligit habet donum intellectus, sed qui intelligit
4797 quasi ex habitu gratiae; ita etiam de dono scientiae est
4798 intelligendum quod illi soli donum scientiae habeant qui ex
4799 infusione gratiae certum iudicium habent circa credenda et agenda,
4800 quod in nullo deviat a rectitudine iustitiae. Et haec est scientia
4801 sanctorum, de qua dicitur Sap. X, <i>iustum deduxit dominus per
4802 vias rectas et dedit illi scientiam sanctorum</i>.</p>
4803 <br />
4804 <div class="E">Articulus 4</div>
4805 <p title="II-II q. 9 a. 4 arg. 1"><a name="39168"><span class=
4806 "ref">[39168] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
4807 sic proceditur. Videtur quod scientiae non respondeat tertia
4808 beatitudo, scilicet, <i>beati qui lugent, quoniam ipsi
4809 consolabuntur</i>. Sicut enim malum est causa tristitiae et luctus,
4810 ita etiam bonum est causa laetitiae. Sed per scientiam principalius
4811 manifestantur bona quam mala, quae per bona cognoscuntur, rectum
4812 enim est iudex sui ipsius et obliqui, ut dicitur in I de anima.
4813 Ergo praedicta beatitudo non convenienter respondet scientiae.</p>
4814 <p title="II-II q. 9 a. 4 arg. 2"><a name="39169"><span class=
4815 "ref">[39169] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
4816 consideratio veritatis est actus scientiae. Sed in consideratione
4817 veritatis non est tristitia, sed magis gaudium, dicitur enim Sap.
4818 VIII, <i>non habet amaritudinem conversatio illius, nec taedium
4819 convictus illius, sed laetitiam et gaudium</i>. Ergo praedicta
4820 beatitudo non convenienter respondet dono scientiae.</p>
4821 <p title="II-II q. 9 a. 4 arg. 3"><a name="39170"><span class=
4822 "ref">[39170] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
4823 donum scientiae prius consistit in speculatione quam in operatione.
4824 Sed secundum quod consistit in speculatione, non respondet sibi
4825 luctus, quia intellectus speculativus nihil dicit de imitabili et
4826 fugiendo, ut dicitur in III de anima; neque dicit aliquid laetum et
4827 triste. Ergo praedicta beatitudo non convenienter ponitur
4828 respondere dono scientiae.</p>
4829 <p title="II-II q. 9 a. 4 s. c."><a name="39171"><span class=
4830 "ref">[39171] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
4831 est quod Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte,
4832 <i>scientia convenit lugentibus, qui didicerunt quibus malis vincti
4833 sunt, quae quasi bona petierunt</i>.</p>
4834 <p title="II-II q. 9 a. 4 co."><a name="39172"><span class=
4835 "ref">[39172] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 co.</span></a> Respondeo
4836 dicendum quod ad scientiam proprie pertinet rectum iudicium
4837 creaturarum. Creaturae autem sunt ex quibus homo occasionaliter a
4838 Deo avertitur, secundum illud Sap. XIV, <i>creaturae factae sunt in
4839 odium, et in muscipulam pedibus insipientium</i>, qui scilicet
4840 rectum iudicium de his non habent, dum aestimant in eis esse
4841 perfectum bonum; unde in eis finem constituendo, peccant et verum
4842 bonum perdunt. Et hoc damnum homini innotescit per rectum iudicium
4843 de creaturis, quod habetur per donum scientiae. Et ideo beatitudo
4844 luctus ponitur respondere dono scientiae.</p>
4845 <p title="II-II q. 9 a. 4 ad 1"><a name="39173"><span class=
4846 "ref">[39173] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
4847 ergo dicendum quod bona creata non excitant spirituale gaudium nisi
4848 quatenus referuntur ad bonum divinum, ex quo proprie consurgit
4849 gaudium spirituale. Et ideo directe quidem spiritualis pax, et
4850 gaudium consequens, respondet dono sapientiae. Dono autem scientiae
4851 respondet quidem primo luctus de praeteritis erratis; et
4852 consequenter consolatio, dum homo per rectum iudicium scientiae
4853 creaturas ordinat in bonum divinum. Et ideo in hac beatitudine
4854 ponitur luctus pro merito, et consolatio consequens pro praemio.
4855 Quae quidem inchoatur in hac vita, perficitur autem in futura.</p>
4856 <p title="II-II q. 9 a. 4 ad 2"><a name="39174"><span class=
4857 "ref">[39174] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
4858 dicendum quod de ipsa consideratione veritatis homo gaudet, sed de
4859 re circa quam considerat veritatem potest tristari quandoque. Et
4860 secundum hoc luctus scientiae attribuitur.</p>
4861 <p title="II-II q. 9 a. 4 ad 3"><a name="39175"><span class=
4862 "ref">[39175] II&ordf;-IIae q. 9 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
4863 dicendum quod scientiae secundum quod in speculatione consistit,
4864 non respondet beatitudo aliqua, quia beatitudo hominis non
4865 consistit in consideratione creaturarum, sed in contemplatione Dei.
4866 Sed aliqualiter beatitudo hominis consistit in debito usu
4867 creaturarum et ordinata affectione circa ipsas, et hoc dico quantum
4868 ad beatitudinem viae. Et ideo scientiae non attribuitur aliqua
4869 beatitudo pertinens ad contemplationem; sed intellectui et
4870 sapientiae, quae sunt circa divina.</p>
4871 <br />
4872 <div class="D">Quaestio 10</div>
4873 <div class="G">Prooemium</div>
4874 <p title="II-II q. 10 pr."><a name="39176"><span class=
4875 "ref">[39176] II&ordf;-IIae q. 10 pr.</span></a> Consequenter
4876 considerandum est de vitiis oppositis. Et primo, de infidelitate,
4877 quae opponitur fidei; secundo, de blasphemia, quae opponitur
4878 confessioni; tertio, de ignorantia et hebetudine, quae opponuntur
4879 scientiae et intellectui. Circa primum, considerandum est de
4880 infidelitate in communi; secundo, de haeresi, tertio, de apostasia
4881 a fide. Circa primum quaeruntur duodecim. Primo, utrum infidelitas
4882 sit peccatum. Secundo, in quo sit sicut in subiecto. Tertio, utrum
4883 sit maximum peccatorum. Quarto, utrum omnis actio infidelium sit
4884 peccatum. Quinto, de speciebus infidelitatis. Sexto, de
4885 comparatione earum ad invicem. Septimo, utrum cum infidelibus sit
4886 disputandum de fide. Octavo, utrum sint cogendi ad fidem. Nono,
4887 utrum sit eis communicandum. Decimo, utrum possint Christianis
4888 fidelibus praeesse. Undecimo, utrum ritus infidelium sint
4889 tolerandi. Duodecimo, utrum pueri infidelium sint invitis
4890 parentibus baptizandi.</p>
4891 <br />
4892 <div class="E">Articulus 1</div>
4893 <p title="II-II q. 10 a. 1 arg. 1"><a name="39177"><span class=
4894 "ref">[39177] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
4895 sic proceditur. Videtur quod infidelitas non sit peccatum. Omne
4896 enim peccatum est contra naturam, ut patet per Damascenum, in II
4897 libro. Sed infidelitas non videtur esse contra naturam, dicit enim
4898 Augustinus, in libro de Praed. Sanct., quod <i>posse habere fidem,
4899 sicut posse habere caritatem, naturae est hominum, habere autem
4900 fidem, quemadmodum habere caritatem, gratiae est fidelium</i>. Ergo
4901 non habere fidem, quod est infidelem esse, non est peccatum.</p>
4902 <p title="II-II q. 10 a. 1 arg. 2"><a name="39178"><span class=
4903 "ref">[39178] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
4904 nullus peccat in eo quod vitare non potest, quia omne peccatum est
4905 voluntarium. Sed non est in potestate hominis quod infidelitatem
4906 vitet, quam vitare non potest nisi fidem habendo, dicit enim
4907 apostolus, ad Rom. X, <i>quomodo credent ei quem non audierunt?
4908 Quomodo autem audient sine praedicante?</i> Ergo infidelitas non
4909 videtur esse peccatum.</p>
4910 <p title="II-II q. 10 a. 1 arg. 3"><a name="39179"><span class=
4911 "ref">[39179] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
4912 sicut supra dictum est, sunt septem vitia capitalia, ad quae omnia
4913 peccata reducuntur. Sub nullo autem horum videtur contineri
4914 infidelitas. Ergo infidelitas non est peccatum.</p>
4915 <p title="II-II q. 10 a. 1 s. c."><a name="39180"><span class=
4916 "ref">[39180] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra,
4917 virtuti contrariatur vitium. Sed fides est virtus, cui contrariatur
4918 infidelitas. Ergo infidelitas est peccatum.</p>
4919 <p title="II-II q. 10 a. 1 co."><a name="39181"><span class=
4920 "ref">[39181] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 co.</span></a> Respondeo
4921 dicendum quod infidelitas dupliciter accipi potest. Uno modo,
4922 secundum puram negationem, ut dicatur infidelis ex hoc solo quod
4923 non habet fidem. Alio modo potest intelligi infidelitas secundum
4924 contrarietatem ad fidem, quia scilicet aliquis repugnat auditui
4925 fidei, vel etiam contemnit ipsam, secundum illud Isaiae LIII,
4926 <i>quis credidit auditui nostro?</i> Et in hoc proprie perficitur
4927 ratio infidelitatis. Et secundum hoc infidelitas est peccatum. Si
4928 autem accipiatur infidelitas secundum negationem puram, sicut in
4929 illis qui nihil audierunt de fide, non habet rationem peccati, sed
4930 magis poenae, quia talis ignorantia divinorum ex peccato primi
4931 parentis est consecuta. Qui autem sic sunt infideles damnantur
4932 quidem propter alia peccata, quae sine fide remitti non possunt,
4933 non autem damnantur propter infidelitatis peccatum. Unde dominus
4934 dicit, Ioan. XV, <i>si non venissem, et locutus eis non fuissem,
4935 peccatum non haberent</i>, quod exponens Augustinus dicit quod
4936 <i>loquitur de illo peccato quo non crediderunt in
4937 Christum</i>.</p>
4938 <p title="II-II q. 10 a. 1 ad 1"><a name="39182"><span class=
4939 "ref">[39182] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
4940 ergo dicendum quod habere fidem non est in natura humana, sed in
4941 natura humana est ut mens hominis non repugnet interiori instinctui
4942 et exteriori veritatis praedicationi. Unde infidelitas secundum hoc
4943 est contra naturam.</p>
4944 <p title="II-II q. 10 a. 1 ad 2"><a name="39183"><span class=
4945 "ref">[39183] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
4946 dicendum quod ratio illa procedit de infidelitate secundum quod
4947 importat simplicem negationem.</p>
4948 <p title="II-II q. 10 a. 1 ad 3"><a name="39184"><span class=
4949 "ref">[39184] II&ordf;-IIae q. 10 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
4950 dicendum quod infidelitas secundum quod est peccatum, oritur ex
4951 superbia, ex qua contingit quod homo intellectum suum non vult
4952 subiicere regulis fidei et sano intellectui patrum. Unde Gregorius
4953 dicit, XXXI Moral., quod <i>ex inani gloria oriuntur novitatum
4954 praesumptiones</i>. Quamvis posset dici quod, sicut virtutes
4955 theologicae non reducuntur ad virtutes cardinales, sed sunt priores
4956 eis; ita etiam vitia opposita virtutibus theologicis non reducuntur
4957 ad vitia capitalia.</p>
4958 <br />
4959 <div class="E">Articulus 2</div>
4960 <p title="II-II q. 10 a. 2 arg. 1"><a name="39185"><span class=
4961 "ref">[39185] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
4962 secundum sic proceditur. Videtur quod infidelitas non sit in
4963 intellectu sicut in subiecto. Omne enim peccatum in voluntate est,
4964 ut Augustinus dicit, in libro de duabus Anim. Sed infidelitas est
4965 quoddam peccatum, ut dictum est. Ergo infidelitas est in voluntate,
4966 non in intellectu.</p>
4967 <p title="II-II q. 10 a. 2 arg. 2"><a name="39186"><span class=
4968 "ref">[39186] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
4969 infidelitas habet rationem peccati ex eo quod praedicatio fidei
4970 contemnitur. Sed contemptus ad voluntatem pertinet. Ergo
4971 infidelitas est in voluntate.</p>
4972 <p title="II-II q. 10 a. 2 arg. 3"><a name="39187"><span class=
4973 "ref">[39187] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
4974 II ad Cor. XI, super illud, <i>ipse Satanas transfigurat se in
4975 Angelum lucis</i>, dicit Glossa quod, <i>si Angelus malus se bonum
4976 fingat, etiam si credatur bonus, non est error periculosus aut
4977 morbidus, si facit vel dicit quae bonis Angelis congruunt</i>.
4978 Cuius ratio esse videtur propter rectitudinem voluntatis eius qui
4979 ei inhaeret intendens bono Angelo adhaerere. Ergo totum peccatum
4980 infidelitatis esse videtur in perversa voluntate. Non ergo est in
4981 intellectu sicut in subiecto.</p>
4982 <p title="II-II q. 10 a. 2 s. c."><a name="39188"><span class=
4983 "ref">[39188] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra,
4984 contraria sunt in eodem subiecto. Sed fides, cui contrariatur
4985 infidelitas, est in intellectu sicut in subiecto. Ergo et
4986 infidelitas in intellectu est.</p>
4987 <p title="II-II q. 10 a. 2 co."><a name="39189"><span class=
4988 "ref">[39189] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 co.</span></a> Respondeo
4989 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum dicitur esse in
4990 illa potentia quae est principium actus peccati. Actus autem
4991 peccati potest habere duplex principium. Unum quidem primum et
4992 universale, quod imperat omnes actus peccatorum, et hoc principium
4993 est voluntas, quia omne peccatum est voluntarium. Aliud autem
4994 principium actus peccati est proprium et proximum, quod elicit
4995 peccati actum, sicut concupiscibilis est principium gulae et
4996 luxuriae, et secundum hoc gula et luxuria dicuntur esse in
4997 concupiscibili. Dissentire autem, qui est proprius actus
4998 infidelitatis, est actus intellectus, sed moti a voluntate, sicut
4999 et assentire. Et ideo infidelitas, sicut et fides, est quidem in
5000 intellectu sicut in proximo subiecto, in voluntate autem sicut in
5001 primo motivo. Et hoc modo dicitur omne peccatum esse in
5002 voluntate.</p>
5003 <p title="II-II q. 10 a. 2 ad 1"><a name="39190"><span class=
5004 "ref">[39190] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 1</span></a> Unde patet
5005 responsio ad primum.</p>
5006 <p title="II-II q. 10 a. 2 ad 2"><a name="39191"><span class=
5007 "ref">[39191] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
5008 dicendum quod contemptus voluntatis causat dissensum intellectus,
5009 in quo perficitur ratio infidelitatis. Unde causa infidelitatis est
5010 in voluntate, sed ipsa infidelitas est in intellectu.</p>
5011 <p title="II-II q. 10 a. 2 ad 3"><a name="39192"><span class=
5012 "ref">[39192] II&ordf;-IIae q. 10 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
5013 dicendum quod ille qui credit malum Angelum esse bonum non
5014 dissentit ab eo quod est fidei, quia <i>sensus corporis fallitur,
5015 mens vero non removetur a vera rectaque sententia</i>, ut ibidem
5016 dicit Glossa. Sed si aliquis Satanae adhaereret cum incipit ad sua
5017 ducere, idest ad mala et falsa, tunc non careret peccato, ut ibidem
5018 dicitur.</p>
5019 <br />
5020 <div class="E">Articulus 3</div>
5021 <p title="II-II q. 10 a. 3 arg. 1"><a name="39193"><span class=
5022 "ref">[39193] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
5023 sic proceditur. Videtur quod infidelitas non sit maximum
5024 peccatorum. Dicit enim Augustinus, et habetur V, qu. I, <i>utrum
5025 Catholicum pessimis moribus alicui haeretico in cuius vita, praeter
5026 id quod haereticus est, non inveniunt homines quod reprehendant,
5027 praeponere debeamus, non audeo praecipitare sententiam</i>. Sed
5028 haereticus est infidelis. Ergo non est simpliciter dicendum quod
5029 infidelitas sit maximum peccatorum.</p>
5030 <p title="II-II q. 10 a. 3 arg. 2"><a name="39194"><span class=
5031 "ref">[39194] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
5032 illud quod diminuit vel excusat peccatum non videtur esse maximum
5033 peccatum. Sed infidelitas excusat vel diminuit peccatum, dicit enim
5034 apostolus, I ad Tim. I, <i>prius fui blasphemus et persecutor et
5035 contumeliosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci
5036 in incredulitate</i>. Ergo infidelitas non est maximum
5037 peccatum.</p>
5038 <p title="II-II q. 10 a. 3 arg. 3"><a name="39195"><span class=
5039 "ref">[39195] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
5040 maiori peccato debetur maior poena, secundum illud Deut. XXV,
5041 <i>pro mensura peccati erit et plagarum modus</i>. Sed maior poena
5042 debetur fidelibus peccantibus quam infidelibus, secundum illud ad
5043 Heb. X, <i>quanto magis putatis deteriora mereri supplicia qui
5044 filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti pollutum duxerit,
5045 in quo sanctificatus est?</i> Ergo infidelitas non est maximum
5046 peccatum.</p>
5047 <p title="II-II q. 10 a. 3 s. c."><a name="39196"><span class=
5048 "ref">[39196] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
5049 est quod Augustinus dicit, exponens illud Ioan. XV, <i>si non
5050 venissem, et locutus eis non fuissem, peccatum non haberent,
5051 magnum, inquit, quoddam peccatum sub generali nomine vult
5052 intelligi. Hoc enim est peccatum, scilicet infidelitatis, quo
5053 tenentur cuncta peccata</i>. Infidelitas ergo est maximum omnium
5054 peccatorum.</p>
5055 <p title="II-II q. 10 a. 3 co."><a name="39197"><span class=
5056 "ref">[39197] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 co.</span></a> Respondeo
5057 dicendum quod omne peccatum formaliter consistit in aversione a
5058 Deo, ut supra dictum est. Unde tanto aliquod peccatum est gravius
5059 quanto per ipsum homo magis a Deo separatur. Per infidelitatem
5060 autem maxime homo a Deo elongatur, quia nec veram Dei cognitionem
5061 habet; per falsam autem cognitionem ipsius non appropinquat ei, sed
5062 magis ab eo elongatur. Nec potest esse quod quantum ad quid Deum
5063 cognoscat qui falsam opinionem de ipso habet, quia id quod ipse
5064 opinatur non est Deus. Unde manifestum est quod peccatum
5065 infidelitatis est maius omnibus peccatis quae contingunt in
5066 perversitate morum. Secus autem est de peccatis quae opponuntur
5067 aliis virtutibus theologicis, ut infra dicetur.</p>
5068 <p title="II-II q. 10 a. 3 ad 1"><a name="39198"><span class=
5069 "ref">[39198] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
5070 ergo dicendum quod nihil prohibet peccatum quod est gravius
5071 secundum suum genus esse minus grave secundum aliquas
5072 circumstantias. Et propter hoc Augustinus noluit praecipitare
5073 sententiam de malo Catholico et haeretico alias non peccante, quia
5074 peccatum haeretici, etsi sit gravius ex genere, potest tamen ex
5075 aliqua circumstantia alleviari; et e converso peccatum Catholici ex
5076 aliqua circumstantia aggravari.</p>
5077 <p title="II-II q. 10 a. 3 ad 2"><a name="39199"><span class=
5078 "ref">[39199] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
5079 dicendum quod infidelitas habet et ignorantiam adiunctam, et habet
5080 renisum ad ea quae sunt fidei, et ex hac parte habet rationem
5081 peccati gravissimi. Ex parte autem ignorantiae habet aliquam
5082 rationem excusationis, et maxime quando aliquis ex malitia non
5083 peccat, sicut fuit in apostolo.</p>
5084 <p title="II-II q. 10 a. 3 ad 3"><a name="39200"><span class=
5085 "ref">[39200] II&ordf;-IIae q. 10 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
5086 dicendum quod infidelis pro peccato infidelitatis gravius punitur
5087 quam alius peccator pro quocumque alio peccato, considerato peccati
5088 genere. Sed pro alio peccato, puta pro adulterio, si committatur a
5089 fideli et ab infideli, ceteris paribus, gravius peccat fidelis quam
5090 infidelis, tum propter notitiam veritatis ex fide; tum etiam
5091 propter sacramenta fidei quibus est imbutus, quibus peccando
5092 contumeliam facit.</p>
5093 <br />
5094 <div class="E">Articulus 4</div>
5095 <p title="II-II q. 10 a. 4 arg. 1"><a name="39201"><span class=
5096 "ref">[39201] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
5097 sic proceditur. Videtur quod quaelibet actio infidelis sit
5098 peccatum. Quia super illud Rom. XIV, <i>omne quod non est ex fide
5099 peccatum est</i>, dicit Glossa, <i>omnis infidelium vita est
5100 peccatum</i>. Sed ad vitam infidelium pertinet omne quod agunt.
5101 Ergo omnis actio infidelis est peccatum.</p>
5102 <p title="II-II q. 10 a. 4 arg. 2"><a name="39202"><span class=
5103 "ref">[39202] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
5104 fides intentionem dirigit. Sed nullum bonum potest esse quod non
5105 est ex intentione recta. Ergo in infidelibus nulla actio potest
5106 esse bona.</p>
5107 <p title="II-II q. 10 a. 4 arg. 3"><a name="39203"><span class=
5108 "ref">[39203] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
5109 corrupto priori, corrumpuntur posteriora. Sed actus fidei praecedit
5110 actus omnium virtutum. Ergo, cum in infidelibus non sit actus
5111 fidei, nullum bonum opus facere possunt, sed in omni actu suo
5112 peccant.</p>
5113 <p title="II-II q. 10 a. 4 s. c."><a name="39204"><span class=
5114 "ref">[39204] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
5115 est quod Cornelio adhuc infideli existenti dictum est quod acceptae
5116 erant Deo eleemosynae eius. Ergo non omnis actio infidelis est
5117 peccatum, sed aliqua actio eius est bona.</p>
5118 <p title="II-II q. 10 a. 4 co."><a name="39205"><span class=
5119 "ref">[39205] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 co.</span></a> Respondeo
5120 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum mortale tollit
5121 gratiam gratum facientem, non autem totaliter corrumpit bonum
5122 naturae. Unde, cum infidelitas sit quoddam mortale peccatum,
5123 infideles quidem gratia carent, remanet tamen in eis aliquod bonum
5124 naturae. Unde manifestum est quod infideles non possunt operari
5125 opera bona quae sunt ex gratia, scilicet opera meritoria, tamen
5126 opera bona ad quae sufficit bonum naturae aliqualiter operari
5127 possunt. Unde non oportet quod in omni suo opere peccent, sed
5128 quandocumque aliquod opus operantur ex infidelitate, tunc peccant.
5129 Sicut enim habens fidem potest aliquod peccatum committere in actu
5130 quem non refert ad fidei finem, vel venialiter vel etiam mortaliter
5131 peccando; ita etiam infidelis potest aliquem actum bonum facere in
5132 eo quod non refert ad finem infidelitatis.</p>
5133 <p title="II-II q. 10 a. 4 ad 1"><a name="39206"><span class=
5134 "ref">[39206] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
5135 ergo dicendum quod verbum illud est intelligendum vel quia vita
5136 infidelium non potest esse sine peccato, cum peccata sine fide non
5137 tollantur. Vel quia quidquid agunt ex infidelitate peccatum est.
5138 Unde ibi subditur, <i>quia omnis infideliter vivens vel agens
5139 vehementer peccat</i>.</p>
5140 <p title="II-II q. 10 a. 4 ad 2"><a name="39207"><span class=
5141 "ref">[39207] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
5142 dicendum quod fides dirigit intentionem respectu finis ultimi
5143 supernaturalis. Sed lumen etiam naturalis rationis potest dirigere
5144 intentionem respectu alicuius boni connaturalis.</p>
5145 <p title="II-II q. 10 a. 4 ad 3"><a name="39208"><span class=
5146 "ref">[39208] II&ordf;-IIae q. 10 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
5147 dicendum quod per infidelitatem non corrumpitur totaliter in
5148 infidelibus ratio naturalis, quin remaneat in eis aliqua veri
5149 cognitio, per quam possunt facere aliquod opus de genere bonorum.
5150 De Cornelio tamen sciendum est quod infidelis non erat, alioquin
5151 eius operatio accepta non fuisset Deo, cui sine fide nullus potest
5152 placere. Habebat autem fidem implicitam, nondum manifestata
5153 Evangelii veritate. Unde ut eum in fide plene instrueret, mittitur
5154 ad eum Petrus.</p>
5155 <br />
5156 <div class="E">Articulus 5</div>
5157 <p title="II-II q. 10 a. 5 arg. 1"><a name="39209"><span class=
5158 "ref">[39209] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum
5159 sic proceditur. Videtur quod non sint plures infidelitatis species.
5160 Cum enim fides et infidelitas sint contraria, oportet quod sint
5161 circa idem. Sed formale obiectum fidei est veritas prima, a qua
5162 habet unitatem, licet multa materialiter credat. Ergo etiam
5163 obiectum infidelitatis est veritas prima, ea vero quae discredit
5164 infidelis materialiter se habent in infidelitate. Sed differentia
5165 secundum speciem non attenditur secundum principia materialia, sed
5166 secundum principia formalia. Ergo infidelitatis non sunt diversae
5167 species secundum diversitatem eorum in quibus infideles errant.</p>
5168 <p title="II-II q. 10 a. 5 arg. 2"><a name="39210"><span class=
5169 "ref">[39210] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
5170 infinitis modis potest aliquis a veritate fidei deviare. Si igitur
5171 secundum diversitates errorum diversae species infidelitatis
5172 assignentur, videtur sequi quod sint infinitae infidelitatis
5173 species. Et ita huiusmodi species non sunt considerandae.</p>
5174 <p title="II-II q. 10 a. 5 arg. 3"><a name="39211"><span class=
5175 "ref">[39211] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
5176 idem non invenitur in diversis speciebus. Sed contingit aliquem
5177 esse infidelem ex eo quod errat circa diversa. Ergo diversitas
5178 errorum non facit diversas species infidelitatis. Sic igitur
5179 infidelitatis non sunt plures species.</p>
5180 <p title="II-II q. 10 a. 5 s. c."><a name="39212"><span class=
5181 "ref">[39212] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra
5182 est quod unicuique virtuti opponuntur plures species vitiorum,
5183 bonum enim contingit uno modo, malum vero multipliciter, ut patet
5184 per Dionysium, IV cap. de Div. Nom., et per philosophum, in II
5185 Ethic. Sed fides est una virtus. Ergo ei opponuntur plures
5186 infidelitatis species.</p>
5187 <p title="II-II q. 10 a. 5 co."><a name="39213"><span class=
5188 "ref">[39213] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 co.</span></a> Respondeo
5189 dicendum quod quaelibet virtus consistit in hoc quod attingat
5190 regulam aliquam cognitionis vel operationis humanae, ut supra
5191 dictum est. Attingere autem regulam est uno modo circa unam
5192 materiam, sed a regula deviare contingit multipliciter. Et ideo uni
5193 virtuti multa vitia opponuntur. Diversitas autem vitiorum quae
5194 unicuique virtuti opponitur potest considerari dupliciter. Uno
5195 modo, secundum diversam habitudinem ad virtutem. Et secundum hoc
5196 determinatae sunt quaedam species vitiorum quae opponuntur virtuti,
5197 sicut virtuti morali opponitur unum vitium secundum excessum ad
5198 virtutem, et aliud vitium secundum defectum a virtute. Alio modo
5199 potest considerari diversitas vitiorum oppositorum uni virtuti
5200 secundum corruptionem diversorum quae ad virtutem requiruntur. Et
5201 secundum hoc uni virtuti, puta temperantiae vel fortitudini,
5202 opponuntur infinita vitia, secundum quod infinitis modis contingit
5203 diversas circumstantias virtutis corrumpi, ut a rectitudine
5204 virtutis recedatur. Unde et Pythagorici malum posuerunt infinitum.
5205 Sic ergo dicendum est quod, si infidelitas attendatur secundum
5206 comparationem ad fidem, diversae sunt infidelitatis species et
5207 numero determinatae. Cum enim peccatum infidelitatis consistat in
5208 renitendo fidei, hoc potest contingere dupliciter. Quia aut
5209 renititur fidei nondum susceptae, et talis est infidelitas
5210 Paganorum sive gentilium. Aut renititur fidei Christianae
5211 susceptae, vel in figura, et sic est infidelitas Iudaeorum; vel in
5212 ipsa manifestatione veritatis, et sic est infidelitas haereticorum.
5213 Unde in generali possunt assignari tres praedictae species
5214 infidelitatis. Si vero distinguantur infidelitatis species secundum
5215 errorem in diversis quae ad fidem pertinent, sic non sunt
5216 determinatae infidelitatis species, possunt enim errores in
5217 infinitum multiplicari, ut patet per Augustinum, in libro de
5218 haeresibus.</p>
5219 <p title="II-II q. 10 a. 5 ad 1"><a name="39214"><span class=
5220 "ref">[39214] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum
5221 ergo dicendum quod formalis ratio alicuius peccati potest accipi
5222 dupliciter. Uno modo, secundum intentionem peccantis, et sic id ad
5223 quod convertitur peccans est formale obiectum peccati; et ex hoc
5224 diversificantur eius species. Alio modo, secundum rationem mali, et
5225 sic illud bonum a quo receditur est formale obiectum peccati; sed
5226 ex hac parte peccatum non habet speciem, immo privatio est speciei.
5227 Sic igitur dicendum est quod infidelitatis obiectum est veritas
5228 prima sicut a qua recedit, sed formale eius obiectum sicut ad quod
5229 convertitur est sententia falsa quam sequitur; et ex hac parte eius
5230 species diversificantur. Unde sicut caritas est una, quae inhaeret
5231 summo bono, sunt autem diversa vitia caritati opposita, quae per
5232 conversionem ad diversa bona temporalia recedunt ab uno summo bono,
5233 et iterum secundum diversas habitudines inordinatas ad Deum; ita
5234 etiam fides est una virtus, ex hoc quod adhaeret uni primae
5235 veritati; sed infidelitatis species sunt multae, ex hoc quod
5236 infideles diversas falsas sententias sequuntur.</p>
5237 <p title="II-II q. 10 a. 5 ad 2"><a name="39215"><span class=
5238 "ref">[39215] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
5239 dicendum quod obiectio illa procedit de distinctione specierum
5240 infidelitatis secundum diversa in quibus erratur.</p>
5241 <p title="II-II q. 10 a. 5 ad 3"><a name="39216"><span class=
5242 "ref">[39216] II&ordf;-IIae q. 10 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
5243 dicendum quod sicut fides est una quia multa credit in ordine ad
5244 unum, ita infidelitas potest esse una, etiam si in multis erret,
5245 inquantum omnia habent ordinem ad unum. Nihil tamen prohibet
5246 hominem diversis infidelitatis speciebus errare, sicut etiam potest
5247 unus homo diversis vitiis subiacere et diversis corporalibus
5248 morbis.</p>
5249 <br />
5250 <div class="E">Articulus 6</div>
5251 <p title="II-II q. 10 a. 6 arg. 1"><a name="39217"><span class=
5252 "ref">[39217] II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum
5253 sic proceditur. Videtur quod infidelitas gentilium sive Paganorum
5254 sit gravior ceteris. Sicut enim corporalis morbus tanto est gravior
5255 quanto saluti principalioris membri contrariatur, ita peccatum
5256 tanto videtur esse gravius quanto contrariatur ei quod est
5257 principalius in virtute. Sed principalius in fide est fides
5258 unitatis divinae, a qua deficiunt gentiles, multitudinem deorum
5259 credentes. Ergo eorum infidelitas est gravissima.</p>
5260 <p title="II-II q. 10 a. 6 arg. 2"><a name="39218"><span class=
5261 "ref">[39218] II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
5262 inter haereticos tanto haeresis aliquorum detestabilior est quanto
5263 in pluribus et principalioribus veritati fidei contradicunt, sicut
5264 haeresis Arii, qui separavit divinitatem, detestabilior fuit quam
5265 haeresis Nestorii, qui separavit humanitatem Christi a persona
5266 filii Dei. Sed gentiles in pluribus et principalioribus recedunt a
5267 fide quam Iudaei et haeretici, quia omnino nihil de fide recipiunt.
5268 Ergo eorum infidelitas est gravissima.</p>
5269 <p title="II-II q. 10 a. 6 arg. 3"><a name="39219"><span class=
5270 "ref">[39219] II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
5271 omne bonum est diminutivum mali. Sed aliquod bonum est in Iudaeis,
5272 quia confitentur vetus testamentum esse a Deo. Bonum etiam est in
5273 haereticis, quia venerantur novum testamentum. Ergo minus peccant
5274 quam gentiles, qui utrumque testamentum detestantur.</p>
5275 <p title="II-II q. 10 a. 6 s. c."><a name="39220"><span class=
5276 "ref">[39220] II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra
5277 est quod dicitur II Pet. II, <i>melius erat illis non cognoscere
5278 viam iustitiae quam post cognitam retrorsum converti</i>. Sed
5279 gentiles non cognoverunt viam iustitiae, haeretici autem et Iudaei
5280 aliqualiter cognoscentes deseruerunt. Ergo eorum peccatum est
5281 gravius.</p>
5282 <p title="II-II q. 10 a. 6 co."><a name="39221"><span class=
5283 "ref">[39221] II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 co.</span></a> Respondeo
5284 dicendum quod in infidelitate, sicut dictum est, duo possunt
5285 considerari. Quorum unum est comparatio eius ad fidem. Et ex hac
5286 parte aliquis gravius contra fidem peccat qui fidei renititur quam
5287 suscepit quam qui renititur fidei nondum susceptae, sicut gravius
5288 peccat qui non implet quod promisit quam si non impleat quod
5289 nunquam promisit. Et secundum hoc infidelitas haereticorum, qui
5290 profitentur fidem Evangelii et ei renituntur corrumpentes ipsam,
5291 gravius peccant quam Iudaei, qui fidem Evangelii nunquam
5292 susceperunt. Sed quia susceperunt eius figuram in veteri lege, quam
5293 male interpretantes corrumpunt, ideo etiam ipsorum infidelitas est
5294 gravius peccatum quam infidelitas gentilium, qui nullo modo fidem
5295 Evangelii susceperunt. Aliud quod in infidelitate consideratur est
5296 corruptio eorum quae ad fidem pertinent. Et secundum hoc, cum in
5297 pluribus errent gentiles quam Iudaei, et Iudaei quam haeretici,
5298 gravior est infidelitas gentilium quam Iudaeorum, et Iudaeorum quam
5299 haereticorum, nisi forte quorundam, puta Manichaeorum, qui etiam
5300 circa credibilia plus errant quam gentiles. Harum tamen duarum
5301 gravitatum prima praeponderat secundae quantum ad rationem culpae.
5302 Quia infidelitas habet rationem culpae, ut supra dictum est, magis
5303 ex hoc quod renititur fidei quam ex hoc quod non habet ea quae
5304 fidei sunt, hoc enim videtur, ut dictum est, magis ad rationem
5305 poenae pertinere unde, simpliciter loquendo, infidelitas
5306 haereticorum est pessima.</p>
5307 <p title="II-II q. 10 a. 6 ad arg."><a name="39222"><span class=
5308 "ref">[39222] II&ordf;-IIae q. 10 a. 6 ad arg.</span></a> Et per
5309 hoc patet responsio ad obiecta.</p>
5310 <br />
5311 <div class="E">Articulus 7</div>
5312 <p title="II-II q. 10 a. 7 arg. 1"><a name="39223"><span class=
5313 "ref">[39223] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 arg. 1</span></a> Ad
5314 septimum sic proceditur. Videtur quod non sit cum infidelibus
5315 publice disputandum. Dicit enim apostolus, II ad Tim. II, <i>noli
5316 verbis contendere, ad nihilum enim utile est nisi ad subversionem
5317 audientium</i>. Sed disputatio publica cum infidelibus fieri non
5318 potest sine contentione verborum. Ergo non est publice disputandum
5319 cum infidelibus.</p>
5320 <p title="II-II q. 10 a. 7 arg. 2"><a name="39224"><span class=
5321 "ref">[39224] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
5322 lex Marciani Augusti, per canones confirmata, sic dicit,
5323 <i>iniuriam facit iudicio religiosissimae synodi, si quis semel
5324 iudicata ac recte disposita revolvere et publice disputare
5325 contendit</i>. Sed omnia quae ad fidem pertinent sunt per sacra
5326 Concilia determinata. Ergo graviter peccat, iniuriam synodo
5327 faciens, si quis de his quae sunt fidei publice disputare
5328 praesumat.</p>
5329 <p title="II-II q. 10 a. 7 arg. 3"><a name="39225"><span class=
5330 "ref">[39225] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
5331 disputatio argumentis aliquibus agitur. Sed argumentum est ratio
5332 rei dubiae faciens fidem. Ea autem quae sunt fidei, cum sint
5333 certissima, non sunt in dubitationem adducenda. Ergo de his quae
5334 sunt fidei non est publice disputandum.</p>
5335 <p title="II-II q. 10 a. 7 s. c."><a name="39226"><span class=
5336 "ref">[39226] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra
5337 est quod Act. IX dicitur quod <i>Saulus invalescebat et confundebat
5338 Iudaeos; et quod loquebatur gentibus et disputabat cum
5339 Graecis</i>.</p>
5340 <p title="II-II q. 10 a. 7 co."><a name="39227"><span class=
5341 "ref">[39227] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 co.</span></a> Respondeo
5342 dicendum quod in disputatione fidei duo sunt consideranda, unum
5343 quidem ex parte disputantis; aliud autem ex parte audientium. Ex
5344 parte quidem disputantis est consideranda intentio. Si enim
5345 disputet tanquam de fide dubitans, et veritatem fidei pro certo non
5346 supponens, sed argumentis experiri intendens, procul dubio peccat,
5347 tanquam dubius in fide et infidelis. Si autem disputet aliquis de
5348 fide ad confutandum errores, vel etiam ad exercitium, laudabile
5349 est. Ex parte vero audientium considerandum est utrum illi qui
5350 disputationem audiunt sint instructi et firmi in fide, aut
5351 simplices et in fide titubantes. Et coram quidem sapientibus in
5352 fide firmis nullum periculum est disputare de fide. Sed circa
5353 simplices est distinguendum. Quia aut sunt sollicitati sive pulsati
5354 ab infidelibus, puta Iudaeis vel haereticis sive Paganis,
5355 nitentibus corrumpere in eis fidem, aut omnino non sunt sollicitati
5356 super hoc, sicut in terris in quibus non sunt infideles. In primo
5357 casu necessarium est publice disputare de fide, dummodo inveniantur
5358 aliqui ad hoc sufficientes et idonei, qui errores confutare
5359 possint. Per hoc enim simplices in fide firmabuntur; et tolletur
5360 infidelibus decipiendi facultas; et ipsa taciturnitas eorum qui
5361 resistere deberent pervertentibus fidei veritatem esset erroris
5362 confirmatio. Unde Gregorius, in II Pastoral., <i>sicut incauta
5363 locutio in errorem pertrahit, ita indiscretum silentium eos qui
5364 erudiri poterant in errore derelinquit</i>. In secundo vero casu
5365 periculosum est publice disputare de fide coram simplicibus; quorum
5366 fides ex hoc est firmior quod nihil diversum audierunt ab eo quod
5367 credunt. Et ideo non expedit eis ut verba infidelium audiant
5368 disceptantium contra fidem.</p>
5369 <p title="II-II q. 10 a. 7 ad 1"><a name="39228"><span class=
5370 "ref">[39228] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum
5371 ergo dicendum quod apostolus non prohibet totaliter disputationem,
5372 sed inordinatam, quae magis fit contentione verborum quam firmitate
5373 sententiarum.</p>
5374 <p title="II-II q. 10 a. 7 ad 2"><a name="39229"><span class=
5375 "ref">[39229] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
5376 dicendum quod lex illa prohibet publicam disputationem de fide quae
5377 procedit ex dubitatione fidei, non autem illam quae est ad fidei
5378 conservationem.</p>
5379 <p title="II-II q. 10 a. 7 ad 3"><a name="39230"><span class=
5380 "ref">[39230] II&ordf;-IIae q. 10 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
5381 dicendum quod non debet disputari de his quae sunt fidei quasi de
5382 eis dubitando, sed propter veritatem manifestandam et errores
5383 confutandos. Oportet enim ad fidei confirmationem aliquando cum
5384 infidelibus disputare, quandoque quidem defendendo fidem, secundum
5385 illud I Pet. III, <i>parati semper ad satisfactionem omni poscenti
5386 vos rationem de ea quae est in vobis spe et fide</i>; quandoque
5387 autem ad convincendos errantes, secundum illud ad Tit. I, <i>ut sit
5388 potens exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt
5389 arguere</i>.</p>
5390 <br />
5391 <div class="E">Articulus 8</div>
5392 <p title="II-II q. 10 a. 8 arg. 1"><a name="39231"><span class=
5393 "ref">[39231] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum
5394 sic proceditur. Videtur quod infideles nullo modo compellendi sint
5395 ad fidem. Dicitur enim Matth. XIII quod servi patrisfamilias in
5396 cuius agro erant zizania seminata quaesierunt ab eo, <i>vis imus et
5397 colligimus ea? Et ipse respondit, non, ne forte, colligentes
5398 zizania, eradicetis simul cum eis triticum</i>. Ubi dicit
5399 Chrysostomus, <i>haec dixit dominus prohibens occisiones fieri. Nec
5400 enim oportet interficere haereticos, quia si eos occideritis,
5401 necesse est multos sanctorum simul subverti</i>. Ergo videtur quod
5402 pari ratione nec aliqui infideles sint ad fidem cogendi.</p>
5403 <p title="II-II q. 10 a. 8 arg. 2"><a name="39232"><span class=
5404 "ref">[39232] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
5405 in decretis, dist. XLV, sic dicitur, <i>de Iudaeis praecepit sancta
5406 synodus nemini deinceps ad credendum vim inferre</i>. Ergo pari
5407 ratione nec alii infideles sunt ad fidem cogendi.</p>
5408 <p title="II-II q. 10 a. 8 arg. 3"><a name="39233"><span class=
5409 "ref">[39233] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
5410 Augustinus dicit quod cetera potest homo nolens, credere nonnisi
5411 volens. Sed voluntas cogi non potest. Ergo videtur quod infideles
5412 non sint ad fidem cogendi.</p>
5413 <p title="II-II q. 10 a. 8 arg. 4"><a name="39234"><span class=
5414 "ref">[39234] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea,
5415 Ezech. XVIII dicitur ex persona Dei, <i>nolo mortem peccatoris</i>.
5416 Sed nos debemus voluntatem nostram conformare divinae, ut supra
5417 dictum est. Ergo etiam nos non debemus velle quod infideles
5418 occidantur.</p>
5419 <p title="II-II q. 10 a. 8 s. c."><a name="39235"><span class=
5420 "ref">[39235] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra
5421 est quod dicitur Luc. XIV, <i>exi in vias et saepes et compelle
5422 intrare, ut impleatur domus mea</i>. Sed homines in domum Dei,
5423 idest in Ecclesiam, intrant per fidem. Ergo aliqui sunt compellendi
5424 ad fidem.</p>
5425 <p title="II-II q. 10 a. 8 co."><a name="39236"><span class=
5426 "ref">[39236] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 co.</span></a> Respondeo
5427 dicendum quod infidelium quidam sunt qui nunquam susceperunt fidem,
5428 sicut gentiles et Iudaei. Et tales nullo modo sunt ad fidem
5429 compellendi, ut ipsi credant, quia credere voluntatis est. Sunt
5430 tamen compellendi a fidelibus, si facultas adsit, ut fidem non
5431 impediant vel blasphemiis, vel malis persuasionibus, vel etiam
5432 apertis persecutionibus. Et propter hoc fideles Christi frequenter
5433 contra infideles bellum movent, non quidem ut eos ad credendum
5434 cogant (quia si etiam eos vicissent et captivos haberent, in eorum
5435 libertate relinquerent an credere vellent), sed propter hoc ut eos
5436 compellant ne fidem Christi impediant. Alii vero sunt infideles qui
5437 quandoque fidem susceperunt et eam profitentur, sicut haeretici vel
5438 quicumque apostatae. Et tales sunt etiam corporaliter compellendi
5439 ut impleant quod promiserunt et teneant quod semel susceperunt.</p>
5440 <p title="II-II q. 10 a. 8 ad 1"><a name="39237"><span class=
5441 "ref">[39237] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum
5442 ergo dicendum quod per illam auctoritatem quidam intellexerunt esse
5443 prohibitam non quidem excommunicationem haereticorum, sed eorum
5444 occisionem, ut patet per auctoritatem Chrysostomi inductam. Et
5445 Augustinus, ad Vincentium, de se dicit, <i>haec primitus mea
5446 sententia erat, neminem ad unitatem Christi esse cogendum, verbo
5447 esse agendum, disputatione pugnandum. Sed haec opinio mea non
5448 contradicentium verbis, sed demonstrantium superatur exemplis.
5449 Legum enim terror ita profuit ut multi dicant, gratias domino, qui
5450 vincula nostra dirupit</i>. Quod ergo dominus dicit, <i>sinite
5451 utraque crescere usque ad messem</i>, qualiter intelligendum sit
5452 apparet ex hoc quod subditur, <i>ne forte, colligentes zizania,
5453 eradicetis simul cum eis et triticum</i>. Ubi satis ostendit, sicut
5454 Augustinus dicit (contra Epist. Parmen.), <i>cum metus iste non
5455 subest, idest quando ita cuiusque crimen notum est et omnibus
5456 execrabile apparet ut vel nullos prorsus, vel non tales habeat
5457 defensores per quos possit schisma contingere, non dormiat
5458 severitas disciplinae</i>.</p>
5459 <p title="II-II q. 10 a. 8 ad 2"><a name="39238"><span class=
5460 "ref">[39238] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
5461 dicendum quod Iudaei, si nullo modo susceperunt fidem, non sunt
5462 cogendi ad fidem. Si autem susceperunt fidem, <i>oportet ut fidem
5463 necessitate cogantur retinere</i>, sicut in eodem capitulo
5464 dicitur.</p>
5465 <p title="II-II q. 10 a. 8 ad 3"><a name="39239"><span class=
5466 "ref">[39239] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
5467 dicendum quod, sicut vovere est voluntatis, reddere autem est
5468 necessitatis, ita accipere fidem est voluntatis, sed tenere iam
5469 acceptam est necessitatis. Et ideo haeretici sunt compellendi ut
5470 fidem teneant. Dicit enim Augustinus, ad Bonifacium comitem, <i>ubi
5471 est quod isti clamare consueverunt, liberum est credere vel non
5472 credere, cui vim Christus intulit? Agnoscant in Paulo prius
5473 cogentem Christum et postea docentem</i>.</p>
5474 <p title="II-II q. 10 a. 8 ad 4"><a name="39240"><span class=
5475 "ref">[39240] II&ordf;-IIae q. 10 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum
5476 dicendum quod, sicut in eadem epistola Augustinus dicit, <i>nullus
5477 nostrum vult aliquem haereticum perire. Sed aliter non meruit
5478 habere pacem domus David, nisi Absalom filius eius in bello quod
5479 contra patrem gerebat fuisset extinctus. Sic Ecclesia Catholica, si
5480 aliquorum perditione ceteros colligit, dolorem materni sanat cordis
5481 tantorum liberatione populorum</i>.</p>
5482 <br />
5483 <div class="E">Articulus 9</div>
5484 <p title="II-II q. 10 a. 9 arg. 1"><a name="39241"><span class=
5485 "ref">[39241] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum
5486 sic proceditur. Videtur quod cum infidelibus possit communicari.
5487 Dicit enim apostolus, I ad Cor. X, <i>si quis vocat vos infidelium
5488 ad coenam, et vultis ire, omne quod vobis apponitur manducate</i>.
5489 Et Chrysostomus dicit, <i>ad mensam Paganorum si volueris ire, sine
5490 ulla prohibitione permittimus</i>. Sed ad coenam alicuius ire est
5491 ei communicare. Ergo licet infidelibus communicare.</p>
5492 <p title="II-II q. 10 a. 9 arg. 2"><a name="39242"><span class=
5493 "ref">[39242] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea,
5494 apostolus dicit, I ad Cor. V, <i>quid mihi est de his qui foris
5495 sunt iudicare?</i> Foris autem sunt infideles. Cum igitur per
5496 iudicium Ecclesiae aliquorum communio fidelibus inhibeatur, videtur
5497 quod non sit inhibendum fidelibus cum infidelibus communicare.</p>
5498 <p title="II-II q. 10 a. 9 arg. 3"><a name="39243"><span class=
5499 "ref">[39243] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea,
5500 dominus non potest uti servo nisi ei communicando saltem verbo,
5501 quia dominus movet servum per imperium. Sed Christiani possunt
5502 habere servos infideles, vel Iudaeos vel etiam Paganos sive
5503 Saracenos. Ergo possunt licite cum eis communicare.</p>
5504 <p title="II-II q. 10 a. 9 s. c."><a name="39244"><span class=
5505 "ref">[39244] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra
5506 est quod dicitur Deut. VII, <i>non inibis cum eis foedus, nec
5507 misereberis eorum, neque sociabis cum eis connubia</i>. Et super
5508 illud Lev. XV, <i>mulier quae redeunte mense</i> etc., dicit
5509 Glossa, <i>sic oportet ab idololatria abstinere ut nec idololatras
5510 nec eorum discipulos contingamus, nec cum eis communionem
5511 habeamus</i>.</p>
5512 <p title="II-II q. 10 a. 9 co."><a name="39245"><span class=
5513 "ref">[39245] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 co.</span></a> Respondeo
5514 dicendum quod communio alicuius personae interdicitur fidelibus
5515 dupliciter, uno modo, in poenam illius cui communio fidelium
5516 subtrahitur; alio modo, ad cautelam eorum quibus interdicitur ne
5517 alii communicent. Et utraque causa ex verbis apostoli accipi
5518 potest, I ad Cor. V. Nam postquam sententiam excommunicationis
5519 protulit, subdit pro ratione, <i>nescitis quia modicum fermentum
5520 totam massam corrumpit?</i> Et postea rationem subdit ex parte
5521 poenae per iudicium Ecclesiae illatae, cum dicit, <i>nonne de his
5522 qui intus sunt vos iudicatis?</i> Primo igitur modo non interdicit
5523 Ecclesia fidelibus communionem infidelium qui nullo modo fidem
5524 Christianam receperunt, scilicet Paganorum vel Iudaeorum, quia non
5525 habet de eis iudicare spirituali iudicio, sed temporali, in casu
5526 cum, inter Christianos commorantes, aliquam culpam committunt et
5527 per fideles temporaliter puniuntur. Sed isto modo, scilicet in
5528 poenam, interdicit Ecclesia fidelibus communionem illorum
5529 infidelium qui a fide suscepta deviant, vel corrumpendo fidem,
5530 sicut haeretici, vel etiam totaliter a fide recedendo, sicut
5531 apostatae. In utrosque enim horum excommunicationis sententiam
5532 profert Ecclesia. Sed quantum ad secundum modum, videtur esse
5533 distinguendum secundum diversas conditiones personarum et
5534 negotiorum et temporum. Si enim aliqui fuerint firmi in fide, ita
5535 quod ex communione eorum cum infidelibus conversio infidelium magis
5536 sperari possit quam fidelium a fide aversio; non sunt prohibendi
5537 infidelibus communicare qui fidem non susceperunt, scilicet Paganis
5538 vel Iudaeis, et maxime si necessitas urgeat. Si autem sint
5539 simplices et infirmi in fide, de quorum subversione probabiliter
5540 timeri possit, prohibendi sunt ab infidelium communione, et
5541 praecipue ne magnam familiaritatem cum eis habeant, vel absque
5542 necessitate eis communicent.</p>
5543 <p title="II-II q. 10 a. 9 ad 1"><a name="39246"><span class=
5544 "ref">[39246] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum
5545 ergo dicendum quod dominus illud praecipit de illis gentibus quarum
5546 terram ingressuri erant Iudaei, qui erant proni ad idololatriam, et
5547 ideo timendum erat ne per continuam conversationem cum eis
5548 alienarentur a fide. Et ideo ibidem subditur, <i>quia seducet
5549 filium tuum ne sequatur me</i>.</p>
5550 <p title="II-II q. 10 a. 9 ad 2"><a name="39247"><span class=
5551 "ref">[39247] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum
5552 dicendum quod Ecclesia in infideles non habet iudicium quoad poenam
5553 spiritualem eis infligendam. Habet tamen iudicium super aliquos
5554 infideles quoad temporalem poenam infligendam, ad quod pertinet
5555 quod Ecclesia aliquando, propter aliquas speciales culpas,
5556 subtrahit aliquibus infidelibus communionem fidelium.</p>
5557 <p title="II-II q. 10 a. 9 ad 3"><a name="39248"><span class=
5558 "ref">[39248] II&ordf;-IIae q. 10 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium
5559 dicendum quod magis est probabile quod servus, qui regitur imperio
5560 domini, convertatur ad fidem domini fidelis, quam e converso. Et
5561 ideo non est prohibitum quin fideles habeant servos infideles. Si
5562 tamen domino periculum immineret ex communione talis servi, deberet
5563 eum a se abiicere, secundum illud mandatum domini, Matth. V et
5564 XVIII, <i>si pes tuus scandalizaverit te, abscinde eum et proiice
5565 abs te</i>.</p>
5566 <br />
5567 <div class="E">Articulus 10</div>
5568 <p title="II-II q. 10 a. 10 arg. 1"><a name="39249"><span class=
5569 "ref">[39249] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 arg. 1</span></a> Ad
5570 decimum sic proceditur. Videtur quod infideles possint habere
5571 praelationem vel dominium supra fideles. Dicit enim apostolus, I ad
5572 Tim. VI, <i>quicumque sunt sub iugo servi dominos suos omni honore
5573 dignos arbitrentur</i>, et quod loquatur de infidelibus patet per
5574 hoc quod subdit, <i>qui autem fideles habent dominos non
5575 contemnant</i>. Et I Pet. II dicitur, <i>servi, subditi estote in
5576 omni timore dominis, non tantum bonis et modestis, sed etiam
5577 dyscolis</i>. Non autem hoc praeciperetur per apostolicam doctrinam
5578 nisi infideles possent fidelibus praeesse. Ergo videtur quod
5579 infideles possint praeesse fidelibus.</p>
5580 <p title="II-II q. 10 a. 10 arg. 2"><a name="39250"><span class=
5581 "ref">[39250] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 arg. 2</span></a>
5582 Praeterea, quicumque sunt de familia alicuius principis subsunt ei.
5583 Sed fideles aliqui erant de familiis infidelium principum, unde
5584 dicitur ad Philipp. IV, <i>salutant vos omnes sancti, maxime autem
5585 qui de Caesaris domo sunt</i>, scilicet Neronis, qui infidelis
5586 erat. Ergo infideles possunt fidelibus praeesse.</p>
5587 <p title="II-II q. 10 a. 10 arg. 3"><a name="39251"><span class=
5588 "ref">[39251] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 arg. 3</span></a>
5589 Praeterea, sicut philosophus dicit, in I Polit., servus est
5590 instrumentum domini in his quae ad humanam vitam pertinent, sicut
5591 et minister artificis est instrumentum artificis in his quae
5592 pertinent ad operationem artis. Sed in talibus potest fidelis
5593 infideli subiici, possunt enim fideles infidelium coloni esse. Ergo
5594 infideles possunt fidelibus praefici etiam quantum ad dominium.</p>
5595 <p title="II-II q. 10 a. 10 s. c."><a name="39252"><span class=
5596 "ref">[39252] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra
5597 est quod ad eum qui praeest pertinet habere iudicium super eos
5598 quibus praeest. Sed infideles non possunt iudicare de fidelibus,
5599 dicit enim apostolus, I ad Cor. VI, <i>audet aliquis vestrum,
5600 habens negotium adversus alterum, iudicari apud iniquos, idest
5601 infideles, et non apud sanctos?</i> Ergo videtur quod infideles
5602 fidelibus praeesse non possint.</p>
5603 <p title="II-II q. 10 a. 10 co."><a name="39253"><span class=
5604 "ref">[39253] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 co.</span></a> Respondeo
5605 dicendum quod circa hoc dupliciter loqui possumus. Uno modo, de
5606 dominio vel praelatione infidelium super fideles de novo
5607 instituenda. Et hoc nullo modo permitti debet. Cedit enim hoc in
5608 scandalum et in periculum fidei, de facili enim illi qui
5609 subiiciuntur aliorum iurisdictioni immutari possunt ab eis quibus
5610 subsunt ut sequantur eorum imperium, nisi illi qui subsunt fuerint
5611 magnae virtutis. Et similiter infideles contemnunt fidem si
5612 fidelium defectus cognoscant. Et ideo apostolus prohibuit quod
5613 fideles non contendant iudicio coram iudice infideli. Et ideo nullo
5614 modo permittit Ecclesia quod infideles acquirant dominium super
5615 fideles, vel qualitercumque eis praeficiantur in aliquo officio.
5616 Alio modo possumus loqui de dominio vel praelatione iam
5617 praeexistenti. Ubi considerandum est quod dominium et praelatio
5618 introducta sunt ex iure humano, distinctio autem fidelium et
5619 infidelium est ex iure divino. Ius autem divinum, quod est ex
5620 gratia, non tollit ius humanum, quod est ex naturali ratione. Et
5621 ideo distinctio fidelium et infidelium, secundum se considerata,
5622 non tollit dominium et praelationem infidelium supra fideles.
5623 Potest tamen iuste per sententiam vel ordinationem Ecclesiae,
5624 auctoritatem Dei habentis, tale ius dominii vel praelationis tolli,
5625 quia infideles merito suae infidelitatis merentur potestatem
5626 amittere super fideles, qui transferuntur in filios Dei sed hoc
5627 quidem Ecclesia quandoque facit, quandoque autem non facit. In
5628 illis enim infidelibus qui etiam temporali subiectione subiiciuntur
5629 Ecclesiae et membris eius, hoc ius Ecclesiae statuit, ut servus
5630 Iudaeorum, statim factus Christianus, a servitute liberetur, nullo
5631 pretio dato, si fuerit vernaculus, idest in servitute natus; et
5632 similiter si, infidelis existens, fuerit emptus ad servitium. Si
5633 autem fuerit emptus ad mercationem, tenetur eum infra tres menses
5634 exponere ad vendendum. Nec in hoc iniuriam facit Ecclesia, quia,
5635 cum ipsi Iudaei sint servi Ecclesiae, potest disponere de rebus
5636 eorum; sicut etiam principes saeculares multas leges ediderunt erga
5637 suos subditos in favorem libertatis. In illis vero infidelibus qui
5638 temporaliter Ecclesiae vel eius membris non subiacent, praedictum
5639 ius Ecclesia non statuit, licet posset instituere de iure. Et hoc
5640 facit ad scandalum vitandum. Sicut etiam dominus, Matth. XVII,
5641 ostendit quod poterat se a tributo excusare quia liberi sunt filii,
5642 sed tamen mandavit tributum solvi ad scandalum vitandum. Ita etiam
5643 et Paulus, cum dixisset quod servi dominos suos honorarent,
5644 subiungit, <i>ne nomen domini et doctrina blasphemetur</i>.</p>
5645 <p title="II-II q. 10 a. 10 ad 1"><a name="39254"><span class=
5646 "ref">[39254] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 ad 1</span></a> Unde patet
5647 responsio ad primum.</p>
5648 <p title="II-II q. 10 a. 10 ad 2"><a name="39255"><span class=
5649 "ref">[39255] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum
5650 dicendum quod illa praelatio Caesaris praeexistebat distinctioni
5651 fidelium ab infidelibus, unde non solvebatur per conversionem
5652 aliquorum ad fidem. Et utile erat quod aliqui fideles locum in
5653 familia imperatoris haberent, ad defendendum alios fideles, sicut
5654 beatus Sebastianus Christianorum animos, quos in tormentis videbat
5655 deficere, confortabat, et adhuc latebat sub militari chlamyde in
5656 domo Diocletiani.</p>
5657 <p title="II-II q. 10 a. 10 ad 3"><a name="39256"><span class=
5658 "ref">[39256] II&ordf;-IIae q. 10 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium
5659 dicendum quod servi subiiciuntur dominis suis ad totam vitam, et
5660 subditi praefectis ad omnia negotia, sed ministri artificum
5661 subduntur eis ad aliqua specialia opera. Unde periculosius est quod
5662 infideles accipiant dominium vel praelationem super fideles quam
5663 quod accipiant ab eis ministerium in aliquo artificio. Et ideo
5664 permittit Ecclesia quod Christiani possint colere terras Iudaeorum,
5665 quia per hoc non habent necesse conversari cum eis. Salomon etiam
5666 expetiit a rege Tyri magistros operum ad ligna caedenda, ut habetur
5667 III Reg. V. Et tamen si ex tali communicatione vel convictu
5668 subversio fidelium timeretur, esset penitus interdicendum.</p>
5669 <br />
5670 <div class="E">Articulus 11</div>
5671 <p title="II-II q. 10 a. 11 arg. 1"><a name="39257"><span class=
5672 "ref">[39257] II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 arg. 1</span></a> Ad
5673 undecimum sic proceditur. Videtur quod ritus infidelium non sint
5674 tolerandi. Manifestum est enim quod infideles in suis ritibus
5675 peccant eos servando. Sed peccato consentire videtur qui non
5676 prohibet cum prohibere possit, ut habetur in Glossa Rom. I, super
5677 illud, <i>non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt
5678 facientibus</i>. Ergo peccant qui eorum ritus tolerant.</p>
5679 <p title="II-II q. 10 a. 11 arg. 2"><a name="39258"><span class=
5680 "ref">[39258] II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 arg. 2</span></a>
5681 Praeterea, ritus Iudaeorum idololatriae comparantur, quia super
5682 illud Gal. V, <i>nolite iterum iugo servitutis contineri</i>, dicit
5683 Glossa, <i>non est levior haec legis servitus quam
5684 idololatriae</i>. Sed non sustineretur quod idololatriae ritum
5685 aliqui exercerent, quinimmo Christiani principes templa idolorum
5686 primo claudi, et postea dirui fecerunt, ut Augustinus narrat, XVIII
5687 de Civ. Dei. Ergo etiam ritus Iudaeorum tolerari non debent.</p>
5688 <p title="II-II q. 10 a. 11 arg. 3"><a name="39259"><span class=
5689 "ref">[39259] II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 arg. 3</span></a>
5690 Praeterea, peccatum infidelitatis est gravissimum, ut supra dictum
5691 est. Sed alia peccata non tolerantur, sed lege puniuntur, sicut
5692 adulterium, furtum et alia huiusmodi. Ergo etiam ritus infidelium
5693 tolerandi non sunt.</p>
5694 <p title="II-II q. 10 a. 11 s. c."><a name="39260"><span class=
5695 "ref">[39260] II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra
5696 est quod in decretis, dist. XLV, Can. qui sincera, dicit Gregorius
5697 de Iudaeis, <i>omnes festivitates suas, sicut hactenus ipsi et
5698 patres eorum per longa colentes tempora tenuerunt, liberam habeant
5699 observandi celebrandique licentiam</i>.</p>
5700 <p title="II-II q. 10 a. 11 co."><a name="39261"><span class=
5701 "ref">[39261] II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 co.</span></a> Respondeo
5702 dicendum quod humanum regimen derivatur a divino regimine, et ipsum
5703 debet imitari. Deus autem, quamvis sit omnipotens et summe bonus,
5704 permittit tamen aliqua mala fieri in universo, quae prohibere
5705 posset, ne, eis sublatis, maiora bona tollerentur, vel etiam peiora
5706 mala sequerentur. Sic igitur et in regimine humano illi qui
5707 praesunt recte aliqua mala tolerant, ne aliqua bona impediantur,
5708 vel etiam ne aliqua mala peiora incurrantur, sicut Augustinus
5709 dicit, in II de ordine, <i>aufer meretrices de rebus humanis,
5710 turbaveris omnia libidinibus</i>. Sic igitur, quamvis infideles in
5711 suis ritibus peccent, tolerari possunt vel propter aliquod bonum
5712 quod ex eis provenit, vel propter aliquod malum quod vitatur. Ex
5713 hoc autem quod Iudaei ritus suos observant, in quibus olim
5714 praefigurabatur veritas fidei quam tenemus, hoc bonum provenit quod
5715 testimonium fidei nostrae habemus ab hostibus, et quasi in figura
5716 nobis repraesentatur quod credimus. Et ideo in suis ritibus
5717 tolerantur. Aliorum vero infidelium ritus, qui nihil veritatis aut
5718 utilitatis afferunt, non sunt aliqualiter tolerandi, nisi forte ad
5719 aliquod malum vitandum, scilicet ad vitandum scandalum vel
5720 dissidium quod ex hoc posset provenire, vel impedimentum salutis
5721 eorum, qui paulatim, sic tolerati, convertuntur ad fidem. Propter
5722 hoc enim etiam haereticorum et Paganorum ritus aliquando Ecclesia
5723 toleravit, quando erat magna infidelium multitudo.</p>
5724 <p title="II-II q. 10 a. 11 ad arg."><a name="39262"><span class=
5725 "ref">[39262] II&ordf;-IIae q. 10 a. 11 ad arg.</span></a> Et per
5726 hoc patet responsio ad obiecta.</p>
5727 <br />
5728 <div class="E">Articulus 12</div>
5729 <p title="II-II q. 10 a. 12 arg. 1"><a name="39263"><span class=
5730 "ref">[39263] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 1</span></a> Ad
5731 duodecimum sic proceditur. Videtur quod pueri Iudaeorum et aliorum
5732 infidelium sint baptizandi parentibus invitis. Maius enim est
5733 vinculum matrimoniale quam ius patriae potestatis, quia ius patriae
5734 potestatis potest per hominem solvi, cum filiusfamilias
5735 emancipatur; vinculum autem matrimoniale non potest solvi per
5736 hominem, secundum illud Matth. XIX, <i>quod Deus coniunxit homo non
5737 separet</i>. Sed propter infidelitatem solvitur vinculum
5738 matrimoniale, dicit enim apostolus, I ad Cor. VII, <i>quod si
5739 infidelis discedit, discedat, non enim servituti subiectus est
5740 frater aut soror in huiusmodi</i>; et canon dicit quod si coniux
5741 infidelis non vult sine contumelia sui creatoris cum altero stare,
5742 quod alter coniugum non debet ei cohabitare. Ergo multo magis
5743 propter infidelitatem tollitur ius patriae potestatis in suos
5744 filios. Possunt ergo eorum filii baptizari eis invitis.</p>
5745 <p title="II-II q. 10 a. 12 arg. 2"><a name="39264"><span class=
5746 "ref">[39264] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 2</span></a>
5747 Praeterea, magis debet homini subveniri circa periculum mortis
5748 aeternae quam circa periculum mortis temporalis. Sed si aliquis
5749 videret hominem in periculo mortis temporalis et ei non ferret
5750 auxilium, peccaret. Cum ergo filii Iudaeorum et aliorum infidelium
5751 sint in periculo mortis aeternae si parentibus relinquuntur, qui
5752 eos in sua infidelitate informant, videtur quod sint eis auferendi
5753 et baptizandi et in fidelitate instruendi.</p>
5754 <p title="II-II q. 10 a. 12 arg. 3"><a name="39265"><span class=
5755 "ref">[39265] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 3</span></a>
5756 Praeterea, filii servorum sunt servi et in potestate dominorum. Sed
5757 Iudaei sunt servi regum et principum. Ergo et filii eorum. Reges
5758 igitur et principes habent potestatem de filiis Iudaeorum facere
5759 quod voluerint. Nulla ergo erit iniuria si eos baptizent invitis
5760 parentibus.</p>
5761 <p title="II-II q. 10 a. 12 arg. 4"><a name="39266"><span class=
5762 "ref">[39266] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 4</span></a>
5763 Praeterea, quilibet homo magis est Dei, a quo habet animam, quam
5764 patris carnalis, a quo habet corpus. Non ergo est iniustum si pueri
5765 Iudaeorum carnalibus parentibus auferantur et Deo per Baptismum
5766 consecrentur.</p>
5767 <p title="II-II q. 10 a. 12 arg. 5"><a name="39267"><span class=
5768 "ref">[39267] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 arg. 5</span></a>
5769 Praeterea, Baptismus efficacior est ad salutem quam praedicatio,
5770 quia per Baptismum statim tollitur peccati macula, reatus poenae,
5771 et aperitur ianua caeli. Sed si periculum sequitur ex defectu
5772 praedicationis, imputatur ei qui non praedicavit, ut habetur Ezech.
5773 III, et XXXIII de eo qui <i>videt gladium venientem et non
5774 insonuerit tuba</i>. Ergo multo magis, si pueri Iudaeorum damnentur
5775 propter defectum Baptismi, imputatur ad peccatum eis qui potuerunt
5776 baptizare et non baptizaverunt.</p>
5777 <p title="II-II q. 10 a. 12 s. c."><a name="39268"><span class=
5778 "ref">[39268] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 s. c.</span></a> Sed
5779 contra, nemini facienda est iniuria. Fieret autem Iudaeis iniuria
5780 si eorum filii baptizarentur eis invitis, quia amitterent ius
5781 patriae potestatis in filios iam fideles. Ergo eis invitis non sunt
5782 baptizandi.</p>
5783 <p title="II-II q. 10 a. 12 co."><a name="39269"><span class=
5784 "ref">[39269] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 co.</span></a> Respondeo
5785 dicendum quod maximam habet auctoritatem Ecclesiae consuetudo, quae
5786 semper est in omnibus aemulanda. Quia et ipsa doctrina Catholicorum
5787 doctorum ab Ecclesia auctoritatem habet, unde magis standum est
5788 auctoritati Ecclesiae quam auctoritati vel Augustini vel Hieronymi
5789 vel cuiuscumque doctoris. Hoc autem Ecclesiae usus nunquam habuit
5790 quod Iudaeorum filii invitis parentibus baptizarentur, quamvis
5791 fuerint retroactis temporibus multi Catholici principes
5792 potentissimi, ut Constantinus, Theodosius, quibus familiares
5793 fuerunt sanctissimi episcopi, ut Sylvester Constantino et Ambrosius
5794 Theodosio, qui nullo modo hoc praetermisissent ab eis impetrare, si
5795 hoc esset consonum rationi. Et ideo periculosum videtur hanc
5796 assertionem de novo inducere, ut praeter consuetudinem in Ecclesia
5797 hactenus observatam, Iudaeorum filii invitis parentibus
5798 baptizarentur. Et huius ratio est duplex. Una quidem propter
5799 periculum fidei. Si enim pueri nondum usum rationis habentes
5800 Baptismum susciperent, postmodum, cum ad perfectam aetatem
5801 pervenirent, de facili possent a parentibus induci ut relinquerent
5802 quod ignorantes susceperunt. Quod vergeret in fidei detrimentum.
5803 Alia vero ratio est quia repugnat iustitiae naturali. Filius enim
5804 naturaliter est aliquid patris. Et primo quidem a parentibus non
5805 distinguitur secundum corpus, quandiu in matris utero continetur.
5806 Postmodum vero, postquam ab utero egreditur, antequam usum liberi
5807 arbitrii habeat, continetur sub parentum cura sicut sub quodam
5808 spirituali utero. Quandiu enim usum rationis non habet puer, non
5809 differt ab animali irrationali. Unde sicut bos vel equus est
5810 alicuius ut utatur eo cum voluerit, secundum ius civile, sicut
5811 proprio instrumento; ita de iure naturali est quod filius, antequam
5812 habeat usum rationis, sit sub cura patris. Unde contra iustitiam
5813 naturalem esset si puer, antequam habeat usum rationis, a cura
5814 parentum subtrahatur, vel de eo aliquid ordinetur invitis
5815 parentibus. Postquam autem incipit habere usum liberi arbitrii, iam
5816 incipit esse suus, et potest, quantum ad ea quae sunt iuris divini
5817 vel naturalis, sibi ipsi providere. Et tunc est inducendus ad fidem
5818 non coactione, sed persuasione; et potest etiam invitis parentibus
5819 consentire fidei et baptizari, non autem antequam habeat usum
5820 rationis. Unde de pueris antiquorum patrum dicitur quod salvati
5821 sunt in fide parentum, per quod datur intelligi quod ad parentes
5822 pertinet providere filiis de sua salute, praecipue antequam habeant
5823 usum rationis.</p>
5824 <p title="II-II q. 10 a. 12 ad 1"><a name="39270"><span class=
5825 "ref">[39270] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum
5826 ergo dicendum quod in vinculo matrimoniali uterque coniugum habet
5827 usum liberi arbitrii, et uterque potest invito altero fidei
5828 assentire. Sed hoc non habet locum in puero antequam habeat usum
5829 rationis. Sed postquam habet usum rationis, tunc tenet similitudo,
5830 si converti voluerit.</p>
5831 <p title="II-II q. 10 a. 12 ad 2"><a name="39271"><span class=
5832 "ref">[39271] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum
5833 dicendum quod a morte naturali non est aliquis eripiendus contra
5834 ordinem iuris civilis, puta, si aliquis a suo iudice condemnetur ad
5835 mortem temporalem, nullus debet eum violenter eripere. Unde nec
5836 aliquis debet irrumpere ordinem iuris naturalis, quo filius est sub
5837 cura patris, ut eum liberet a periculo mortis aeternae.</p>
5838 <p title="II-II q. 10 a. 12 ad 3"><a name="39272"><span class=
5839 "ref">[39272] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium
5840 dicendum quod Iudaei sunt servi principum servitute civili, quae
5841 non excludit ordinem iuris naturalis vel divini.</p>
5842 <p title="II-II q. 10 a. 12 ad 4"><a name="39273"><span class=
5843 "ref">[39273] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 4</span></a> Ad quartum
5844 dicendum quod homo ordinatur ad Deum per rationem, per quam eum
5845 cognoscere potest. Unde puer, antequam usum rationis habeat,
5846 naturali ordine ordinatur in Deum per rationem parentum, quorum
5847 curae naturaliter subiacet; et secundum eorum dispositionem sunt
5848 circa ipsum divina agenda.</p>
5849 <p title="II-II q. 10 a. 12 ad 5"><a name="39274"><span class=
5850 "ref">[39274] II&ordf;-IIae q. 10 a. 12 ad 5</span></a> Ad quintum
5851 dicendum quod periculum quod sequitur de praedicatione omissa non
5852 imminet nisi eis quibus commissum est officium praedicandi, unde in
5853 Ezechiel praemittitur, <i>speculatorem dedi te filiis Israel</i>.
5854 Providere autem pueris infidelium de sacramentis salutis pertinet
5855 ad parentes eorum. Unde eis imminet periculum si, propter
5856 subtractionem sacramentorum, eorum parvuli detrimentum salutis
5857 patiantur.</p>
5858 <br />
5859 <div class="D">Quaestio 11</div>
5860 <div class="G">Prooemium</div>
5861 <p title="II-II q. 11 pr."><a name="39275"><span class=
5862 "ref">[39275] II&ordf;-IIae q. 11 pr.</span></a> Deinde
5863 considerandum est de haeresi. Circa quam quaeruntur quatuor. Primo,
5864 utrum haeresis sit infidelitatis species. Secundo, de materia eius
5865 circa quam est. Tertio, utrum haeretici sint tolerandi. Quarto,
5866 utrum revertentes sint recipiendi.</p>
5867 <br />
5868 <div class="E">Articulus 1</div>
5869 <p title="II-II q. 11 a. 1 arg. 1"><a name="39276"><span class=
5870 "ref">[39276] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
5871 sic proceditur. Videtur quod haeresis non sit infidelitatis
5872 species. Infidelitas enim in intellectu est, ut supra dictum est.
5873 Sed haeresis non videtur ad intellectum pertinere, sed magis ad vim
5874 appetitivam. Dicit enim Hieronymus, et habetur in decretis, XXIV,
5875 qu. III, <i>haeresis Graece ab electione dicitur, quod scilicet eam
5876 sibi unusquisque eligat disciplinam quam putat esse meliorem</i>,
5877 electio autem est actus appetitivae virtutis, ut supra dictum est.
5878 Ergo haeresis non est infidelitatis species.</p>
5879 <p title="II-II q. 11 a. 1 arg. 2"><a name="39277"><span class=
5880 "ref">[39277] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
5881 vitium praecipue accipit speciem a fine, unde philosophus dicit, in
5882 V Ethic., quod <i>ille qui moechatur ut furetur, magis est fur quam
5883 moechus</i>. Sed finis haeresis est commodum temporale, et maxime
5884 principatus et gloria, quod pertinet ad vitium superbiae vel
5885 cupiditatis, dicit enim Augustinus, in libro de Util. Cred., quod
5886 <i>haereticus est qui alicuius temporalis commodi, et maxime
5887 gloriae principatusque sui gratia, falsas ac novas opiniones vel
5888 gignit vel sequitur</i>. Ergo haeresis non est species
5889 infidelitatis, sed magis superbiae.</p>
5890 <p title="II-II q. 11 a. 1 arg. 3"><a name="39278"><span class=
5891 "ref">[39278] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
5892 infidelitas, cum sit in intellectu, non videtur ad carnem
5893 pertinere. Sed haeresis pertinet ad opera carnis, dicit enim
5894 apostolus, ad Gal. V, <i>manifesta sunt opera carnis, quae sunt
5895 fornicatio, immunditia</i>; et inter cetera postmodum subdit,
5896 dissensiones, sectae, quae sunt idem quod haereses. Ergo haeresis
5897 non est infidelitatis species.</p>
5898 <p title="II-II q. 11 a. 1 s. c."><a name="39279"><span class=
5899 "ref">[39279] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
5900 est quod falsitas veritati opponitur. Sed <i>haereticus est qui
5901 falsas vel novas opiniones vel gignit vel sequitur</i>. Ergo
5902 opponitur veritati, cui fides innititur. Ergo sub infidelitate
5903 continetur.</p>
5904 <p title="II-II q. 11 a. 1 co."><a name="39280"><span class=
5905 "ref">[39280] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 co.</span></a> Respondeo
5906 dicendum quod nomen haeresis, sicut dictum est, electionem
5907 importat. Electio autem, ut supra dictum est, est eorum quae sunt
5908 ad finem, praesupposito fine. In credendis autem voluntas assentit
5909 alicui vero tanquam proprio bono, ut ex supradictis patet. Unde
5910 quod est principale verum habet rationem finis ultimi, quae autem
5911 secundaria sunt habent rationem eorum quae sunt ad finem. Quia vero
5912 quicumque credit alicuius dicto assentit, principale videtur esse,
5913 et quasi finis, in unaquaque credulitate ille cuius dicto
5914 assentitur, quasi autem secundaria sunt ea quae quis tenendo vult
5915 alicui assentire. Sic igitur qui recte fidem Christianam habet sua
5916 voluntate assentit Christo in his quae vere ad eius doctrinam
5917 pertinent. A rectitudine igitur fidei Christianae dupliciter
5918 aliquis potest deviare. Uno modo, quia ipsi Christo non vult
5919 assentire, et hic habet quasi malam voluntatem circa ipsum finem.
5920 Et hoc pertinet ad speciem infidelitatis Paganorum et Iudaeorum.
5921 Alio modo, per hoc quod intendit quidem Christo assentire, sed
5922 deficit in eligendo ea quibus Christo assentiat, quia non eligit ea
5923 quae sunt vere a Christo tradita, sed ea quae sibi propria mens
5924 suggerit. Et ideo haeresis est infidelitatis species pertinens ad
5925 eos qui fidem Christi profitentur, sed eius dogmata corrumpunt.</p>
5926 <p title="II-II q. 11 a. 1 ad 1"><a name="39281"><span class=
5927 "ref">[39281] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
5928 ergo dicendum quod hoc modo electio pertinet ad infidelitatem sicut
5929 et voluntas ad fidem, ut supra dictum est.</p>
5930 <p title="II-II q. 11 a. 1 ad 2"><a name="39282"><span class=
5931 "ref">[39282] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
5932 dicendum quod vitia habent speciem ex fine proximo, sed ex fine
5933 remoto habent genus et causam. Sicut cum aliquis moechatur ut
5934 furetur, est ibi quidem species moechiae ex proprio fine et
5935 obiecto, sed ex fine ultimo ostenditur quod moechia ex furto
5936 oritur, et sub eo continetur sicut effectus sub causa vel sicut
5937 species sub genere, ut patet ex his quae supra de actibus dicta
5938 sunt in communi. Unde et similiter in proposito finis proximus
5939 haeresis est adhaerere falsae sententiae propriae, et ex hoc
5940 speciem habet. Sed ex fine remoto ostenditur causa eius, scilicet
5941 quod oritur ex superbia vel cupiditate.</p>
5942 <p title="II-II q. 11 a. 1 ad 3"><a name="39283"><span class=
5943 "ref">[39283] II&ordf;-IIae q. 11 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
5944 dicendum quod, sicut haeresis dicitur ab eligendo, ita secta a
5945 sectando, sicut Isidorus dicit, in libro Etymol., et ideo haeresis
5946 et secta idem sunt. Et utrumque pertinet ad opera carnis, non
5947 quidem quantum ad ipsum actum infidelitatis respectu proximi
5948 obiecti, sed ratione causae, quae est vel appetitus finis indebiti,
5949 secundum quod oritur ex superbia vel cupiditate, ut dictum est; vel
5950 etiam aliqua phantastica illusio, quae est errandi principium, ut
5951 etiam philosophus dicit, in IV Metaphys. Phantasia autem quodammodo
5952 ad carnem pertinet, inquantum actus eius est cum organo
5953 corporali.</p>
5954 <br />
5955 <div class="E">Articulus 2</div>
5956 <p title="II-II q. 11 a. 2 arg. 1"><a name="39284"><span class=
5957 "ref">[39284] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
5958 secundum sic proceditur. Videtur quod haeresis non sit proprie
5959 circa ea quae sunt fidei. Sicut enim sunt haereses et sectae in
5960 Christianis, ita etiam fuerunt in Iudaeis et Pharisaeis, sicut
5961 Isidorus dicit, in libro Etymol. Sed eorum dissensiones non erant
5962 circa ea quae sunt fidei. Ergo haeresis non est circa ea quae sunt
5963 fidei sicut circa propriam materiam.</p>
5964 <p title="II-II q. 11 a. 2 arg. 2"><a name="39285"><span class=
5965 "ref">[39285] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
5966 materia fidei sunt res quae creduntur. Sed haeresis non solum est
5967 circa res, sed etiam circa verba, et circa expositiones sacrae
5968 Scripturae. Dicit enim Hieronymus quod <i>quicumque aliter
5969 Scripturam intelligit quam sensus spiritus sancti efflagitat, a quo
5970 scripta est, licet ab Ecclesia non recesserit, tamen haereticus
5971 appellari potest</i>, et alibi dicit quod ex verbis inordinate
5972 prolatis fit haeresis. Ergo haeresis non est proprie circa materiam
5973 fidei.</p>
5974 <p title="II-II q. 11 a. 2 arg. 3"><a name="39286"><span class=
5975 "ref">[39286] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
5976 etiam circa ea quae ad fidem pertinent inveniuntur quandoque sacri
5977 doctores dissentire, sicut Hieronymus et Augustinus circa
5978 cessationem legalium. Et tamen hoc est absque vitio haeresis. Ergo
5979 haeresis non est proprie circa materiam fidei.</p>
5980 <p title="II-II q. 11 a. 2 s. c."><a name="39287"><span class=
5981 "ref">[39287] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
5982 est quod Augustinus dicit, contra Manichaeos, <i>qui in Ecclesia
5983 Christi morbidum aliquid pravumque quid sapiunt, si correcti ut
5984 sanum rectumque sapiant, resistant contumaciter, suaque pestifera
5985 et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defendere persistunt,
5986 haeretici sunt</i>. Sed pestifera et mortifera dogmata non sunt
5987 nisi illa quae opponuntur dogmatibus fidei, per quam iustus vivit,
5988 ut dicitur Rom. I. Ergo haeresis est circa ea quae sunt fidei sicut
5989 circa propriam materiam.</p>
5990 <p title="II-II q. 11 a. 2 co."><a name="39288"><span class=
5991 "ref">[39288] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 co.</span></a> Respondeo
5992 dicendum quod de haeresi nunc loquimur secundum quod importat
5993 corruptionem fidei Christianae. Non autem ad corruptionem fidei
5994 Christianae pertinet si aliquis habeat falsam opinionem in his quae
5995 non sunt fidei, puta in geometricalibus vel in aliis huiusmodi,
5996 quae omnino ad fidem pertinere non possunt, sed solum quando
5997 aliquis habet falsam opinionem circa ea quae ad fidem pertinent. Ad
5998 quam aliquid pertinet dupliciter, sicut supra dictum est, uno modo,
5999 directe et principaliter, sicut articuli fidei; alio modo,
6000 indirecte et secundario, sicut ea ex quibus sequitur corruptio
6001 alicuius articuli. Et circa utraque potest esse haeresis, eo modo
6002 quo et fides.</p>
6003 <p title="II-II q. 11 a. 2 ad 1"><a name="39289"><span class=
6004 "ref">[39289] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
6005 ergo dicendum quod sicut haereses Iudaeorum et Pharisaeorum erant
6006 circa opiniones aliquas ad Iudaismum vel Pharisaeam pertinentes,
6007 ita etiam Christianorum haereses sunt circa ea quae pertinent ad
6008 fidem Christi.</p>
6009 <p title="II-II q. 11 a. 2 ad 2"><a name="39290"><span class=
6010 "ref">[39290] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
6011 dicendum quod ille dicitur aliter exponere sacram Scripturam quam
6012 spiritus sanctus efflagitat qui ad hoc expositionem sacrae
6013 Scripturae intorquet quod contrariatur ei quod est per spiritum
6014 sanctum revelatum. Unde dicitur Ezech. XIII de falsis prophetis
6015 quod perseveraverunt confirmare sermonem, scilicet per falsas
6016 expositiones Scripturae. Similiter etiam per verba quae quis
6017 loquitur suam fidem profitetur, est enim confessio actus fidei, ut
6018 supra dictum est. Et ideo si sit inordinata locutio circa ea quae
6019 sunt fidei, sequi potest ex hoc corruptio fidei. Unde Leo Papa in
6020 quadam epistola ad Proterium episcopum Alexandrinum, dicit, <i>quia
6021 inimici Christi crucis omnibus et verbis nostris insidiantur et
6022 syllabis, nullam illis vel tenuem occasionem demus qua nos
6023 Nestoriano sensui congruere mentiantur</i>.</p>
6024 <p title="II-II q. 11 a. 2 ad 3"><a name="39291"><span class=
6025 "ref">[39291] II&ordf;-IIae q. 11 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
6026 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, et habetur in decretis,
6027 XXIV, qu. III, <i>si qui sententiam suam, quamvis falsam atque
6028 perversam, nulla pertinaci animositate defendunt, quaerunt autem
6029 cauta sollicitudine veritatem, corrigi parati cum invenerint,
6030 nequaquam sunt inter haereticos deputandi</i>, quia scilicet non
6031 habent electionem contradicentem Ecclesiae doctrinae. Sic ergo
6032 aliqui doctores dissensisse videntur vel circa ea quorum nihil
6033 interest ad fidem utrum sic vel aliter teneatur; vel etiam in
6034 quibusdam ad fidem pertinentibus quae nondum erant per Ecclesiam
6035 determinata. Postquam autem essent auctoritate universalis
6036 Ecclesiae determinata, si quis tali ordinationi pertinaciter
6037 repugnaret, haereticus censeretur. Quae quidem auctoritas
6038 principaliter residet in summo pontifice. Dicitur enim XXIV, qu. I,
6039 <i>quoties fidei ratio ventilatur, arbitror omnes fratres nostros
6040 et coepiscopos non nisi ad Petrum, idest sui nominis auctoritatem,
6041 referre debere</i>. Contra cuius auctoritatem nec Hieronymus nec
6042 Augustinus nec aliquis sacrorum doctorum suam sententiam defendit.
6043 Unde dicit Hieronymus, <i>haec est fides, Papa beatissime, quam in
6044 Catholica didicimus Ecclesia. In qua si minus perite aut parum
6045 caute forte aliquid positum est, emendari cupimus a te, qui Petri
6046 fidem et sedem tenes. Si autem haec nostra confessio apostolatus
6047 tui iudicio comprobatur, quicumque me culpare voluerit, se
6048 imperitum vel malevolum, vel etiam non Catholicum sed haereticum,
6049 comprobabit</i>.</p>
6050 <br />
6051 <div class="E">Articulus 3</div>
6052 <p title="II-II q. 11 a. 3 arg. 1"><a name="39292"><span class=
6053 "ref">[39292] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
6054 sic proceditur. Videtur quod haeretici sint tolerandi. Dicit enim
6055 apostolus, II ad Tim. II, <i>servum Dei oportet mansuetum esse, cum
6056 modestia corripientem eos qui resistunt veritati, ne quando det
6057 illis poenitentiam Deus ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a
6058 laqueis Diaboli</i>. Sed si haeretici non tolerantur, sed morti
6059 traduntur, aufertur eis facultas poenitendi. Ergo hoc videtur esse
6060 contra praeceptum apostoli.</p>
6061 <p title="II-II q. 11 a. 3 arg. 2"><a name="39293"><span class=
6062 "ref">[39293] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
6063 illud quod est necessarium in Ecclesia est tolerandum. Sed haereses
6064 sunt necessariae in Ecclesia, dicit enim apostolus, I ad Cor. XI,
6065 <i>oportet haereses esse, ut et qui probati sunt manifesti fiant in
6066 vobis</i>. Ergo videtur quod haeretici sunt tolerandi.</p>
6067 <p title="II-II q. 11 a. 3 arg. 3"><a name="39294"><span class=
6068 "ref">[39294] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
6069 dominus mandavit, Matth. XIII, servis suis ut zizania permitterent
6070 crescere usque ad messem, quae est finis saeculi, ut ibidem
6071 exponitur. Sed per zizania significantur haeretici, secundum
6072 expositionem sanctorum. Ergo haeretici sunt tolerandi.</p>
6073 <p title="II-II q. 11 a. 3 s. c."><a name="39295"><span class=
6074 "ref">[39295] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
6075 est quod apostolus dicit, ad Tit. III, <i>haereticum hominem, post
6076 primam et secundam correptionem, devita, sciens quia subversus est
6077 qui eiusmodi est</i>.</p>
6078 <p title="II-II q. 11 a. 3 co."><a name="39296"><span class=
6079 "ref">[39296] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 co.</span></a> Respondeo
6080 dicendum quod circa haereticos duo sunt consideranda, unum quidem
6081 ex parte ipsorum; aliud ex parte Ecclesiae. Ex parte quidem ipsorum
6082 est peccatum per quod meruerunt non solum ab Ecclesia per
6083 excommunicationem separari, sed etiam per mortem a mundo excludi.
6084 Multo enim gravius est corrumpere fidem, per quam est animae vita,
6085 quam falsare pecuniam, per quam temporali vitae subvenitur. Unde si
6086 falsarii pecuniae, vel alii malefactores, statim per saeculares
6087 principes iuste morti traduntur; multo magis haeretici, statim cum
6088 de haeresi convincuntur, possent non solum excommunicari, sed et
6089 iuste occidi. Ex parte autem Ecclesiae est misericordia, ad
6090 errantium conversionem. Et ideo non statim condemnat, sed post
6091 primam et secundam correctionem, ut apostolus docet. Postmodum
6092 vero, si adhuc pertinax inveniatur, Ecclesia, de eius conversione
6093 non sperans, aliorum saluti providet, eum ab Ecclesia separando per
6094 excommunicationis sententiam; et ulterius relinquit eum iudicio
6095 saeculari a mundo exterminandum per mortem. Dicit enim Hieronymus,
6096 et habetur XXIV, qu. III, <i>resecandae sunt putridae carnes, et
6097 scabiosa ovis a caulis repellenda, ne tota domus, massa, corpus et
6098 pecora, ardeat, corrumpatur, putrescat, intereat. Arius in
6099 Alexandria una scintilla fuit, sed quoniam non statim oppressus
6100 est, totum orbem eius flamma populata est</i>.</p>
6101 <p title="II-II q. 11 a. 3 ad 1"><a name="39297"><span class=
6102 "ref">[39297] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
6103 ergo dicendum quod ad modestiam illam pertinet ut primo et secundo
6104 corripiatur. Quod si redire noluerit, iam pro subverso habetur, ut
6105 patet in auctoritate apostoli inducta.</p>
6106 <p title="II-II q. 11 a. 3 ad 2"><a name="39298"><span class=
6107 "ref">[39298] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
6108 dicendum quod utilitas quae ex haeresibus provenit est praeter
6109 haereticorum intentionem, dum scilicet constantia fidelium
6110 comprobatur, ut apostolus dicit; et ut excutiamus pigritiam,
6111 divinas Scripturas sollicitius intuentes, sicut Augustinus dicit.
6112 Sed ex intentione eorum est corrumpere fidem, quod est maximi
6113 nocumenti. Et ideo magis respiciendum est ad id quod est per se de
6114 eorum intentione, ut excludantur; quam ad hoc quod est praeter
6115 eorum intentionem, ut sustineantur.</p>
6116 <p title="II-II q. 11 a. 3 ad 3"><a name="39299"><span class=
6117 "ref">[39299] II&ordf;-IIae q. 11 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
6118 dicendum quod, sicut habetur in decretis, XXIV, qu. III, <i>aliud
6119 est excommunicatio, et aliud eradicatio. Excommunicatur enim ad hoc
6120 aliquis</i>, ut ait apostolus, <i>ut spiritus eius salvus fiat in
6121 die domini</i>. Si tamen totaliter eradicentur per mortem
6122 haeretici, non est etiam contra mandatum domini, quod est in eo
6123 casu intelligendum quando non possunt extirpari zizania sine
6124 extirpatione tritici, ut supra dictum est, cum de infidelibus in
6125 communi ageretur.</p>
6126 <br />
6127 <div class="E">Articulus 4</div>
6128 <p title="II-II q. 11 a. 4 arg. 1"><a name="39300"><span class=
6129 "ref">[39300] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
6130 sic proceditur. Videtur quod revertentes ab haeresi sint omnino ab
6131 Ecclesia recipiendi. Dicitur enim Ierem. III, ex persona domini,
6132 <i>fornicata es cum amatoribus multis, tamen revertere ad me, dicit
6133 dominus</i>. Sed Ecclesiae iudicium est iudicium Dei, secundum
6134 illud Deut. I, <i>ita parvum audietis ut magnum, neque accipietis
6135 cuiusquam personam, quia Dei iudicium est</i>. Ergo si aliqui
6136 fornicati fuerint per infidelitatem, quae est spiritualis
6137 fornicatio, nihilominus sunt recipiendi.</p>
6138 <p title="II-II q. 11 a. 4 arg. 2"><a name="39301"><span class=
6139 "ref">[39301] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
6140 dominus, Matth. XVIII, Petro mandat ut fratri peccanti dimittat non
6141 solum septies, sed usque septuagies septies, per quod intelligitur,
6142 secundum expositionem Hieronymi, quod quotiescumque aliquis
6143 peccaverit, est ei dimittendum. Ergo quotiescumque aliquis
6144 peccaverit in haeresim relapsus, erit ab Ecclesia suscipiendus.</p>
6145 <p title="II-II q. 11 a. 4 arg. 3"><a name="39302"><span class=
6146 "ref">[39302] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
6147 haeresis est quaedam infidelitas. Sed alii infideles volentes
6148 converti ab Ecclesia recipiuntur. Ergo etiam haeretici sunt
6149 recipiendi.</p>
6150 <p title="II-II q. 11 a. 4 s. c."><a name="39303"><span class=
6151 "ref">[39303] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
6152 est quod decretalis dicit, quod <i>si aliqui, post abiurationem
6153 erroris, deprehensi fuerint in abiuratam haeresim recidisse,
6154 saeculari iudicio sunt relinquendi</i>. Non ergo ab Ecclesia sunt
6155 recipiendi.</p>
6156 <p title="II-II q. 11 a. 4 co."><a name="39304"><span class=
6157 "ref">[39304] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 co.</span></a> Respondeo
6158 dicendum quod Ecclesia, secundum domini institutionem, caritatem
6159 suam extendit ad omnes, non solum amicos, verum etiam inimicos et
6160 persequentes, secundum illud Matth. V, <i>diligite inimicos
6161 vestros, benefacite his qui oderunt vos</i>. Pertinet autem ad
6162 caritatem ut aliquis bonum proximi et velit et operetur. Est autem
6163 duplex bonum. Unum quidem spirituale, scilicet salus animae, quod
6164 principaliter respicit caritas, hoc enim quilibet ex caritate debet
6165 alii velle. Unde quantum ad hoc, haeretici revertentes,
6166 quotiescumque relapsi fuerint, ab Ecclesia recipiuntur ad
6167 poenitentiam, per quam impenditur eis via salutis. Aliud autem est
6168 bonum quod secundario respicit caritas, scilicet bonum temporale,
6169 sicuti est vita corporalis, possessio mundana, bona fama, et
6170 dignitas ecclesiastica sive saecularis. Hoc enim non tenemur ex
6171 caritate aliis velle nisi in ordine ad salutem aeternam et eorum et
6172 aliorum. Unde si aliquid de huiusmodi bonis existens in uno
6173 impedire possit aeternam salutem in multis, non oportet quod ex
6174 caritate huiusmodi bonum ei velimus, sed potius quod velimus eum
6175 illo carere, tum quia salus aeterna praeferenda est bono temporali;
6176 tum quia bonum multorum praefertur bono unius. Si autem haeretici
6177 revertentes semper reciperentur ut conservarentur in vita et aliis
6178 temporalibus bonis, posset in praeiudicium salutis aliorum hoc
6179 esse, tum quia, si relaberentur alios inficerent; tum etiam quia,
6180 si sine poena evaderent, alii securius in haeresim relaberentur;
6181 dicitur enim Eccle. VIII, <i>ex eo quod non cito profertur contra
6182 malos sententia, absque timore ullo filii hominum perpetrant
6183 mala</i>. Et ideo Ecclesia quidem primo revertentes ab haeresi non
6184 solum recipit ad poenitentiam, sed etiam conservat eos in vita; et
6185 interdum restituit eos dispensative ad ecclesiasticas dignitates
6186 quas prius habebant, si videantur vere conversi. Et hoc pro bono
6187 pacis frequenter legitur esse factum. Sed quando recepti iterum
6188 relabuntur, videtur esse signum inconstantiae eorum circa fidem. Et
6189 ideo ulterius redeuntes recipiuntur quidem ad poenitentiam, non
6190 tamen ut liberentur a sententia mortis.</p>
6191 <p title="II-II q. 11 a. 4 ad 1"><a name="39305"><span class=
6192 "ref">[39305] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
6193 ergo dicendum quod in iudicio Dei semper recipiuntur redeuntes,
6194 quia Deus scrutator est cordium, et vere redeuntes cognoscit. Sed
6195 hoc Ecclesia imitari non potest. Praesumit autem eos non vere
6196 reverti qui, cum recepti fuissent, iterum sunt relapsi. Et ideo eis
6197 viam salutis non denegat, sed a periculo mortis eos non tuetur.</p>
6198 <p title="II-II q. 11 a. 4 ad 2"><a name="39306"><span class=
6199 "ref">[39306] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
6200 dicendum quod dominus loquitur Petro de peccato in eum commisso,
6201 quod est semper dimittendum, ut fratri redeunti parcatur. Non autem
6202 intelligitur de peccato in proximum vel in Deum commisso, quod non
6203 est nostri arbitrii dimittere, ut Hieronymus dicit; sed in hoc est
6204 lege modus statutus, secundum quod congruit honori Dei et utilitati
6205 proximorum.</p>
6206 <p title="II-II q. 11 a. 4 ad 3"><a name="39307"><span class=
6207 "ref">[39307] II&ordf;-IIae q. 11 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
6208 dicendum quod alii infideles, qui nunquam fidem acceperant,
6209 conversi ad fidem nondum ostendunt aliquod signum inconstantiae
6210 circa fidem, sicut haeretici relapsi. Et ideo non est similis ratio
6211 de utrisque.</p>
6212 <br />
6213 <div class="D">Quaestio 12</div>
6214 <div class="G">Prooemium</div>
6215 <p title="II-II q. 12 pr."><a name="39308"><span class=
6216 "ref">[39308] II&ordf;-IIae q. 12 pr.</span></a> Deinde
6217 considerandum est de apostasia. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo,
6218 utrum apostasia ad infidelitatem pertineat. Secundo, utrum propter
6219 apostasiam a fide subditi absolvantur a dominio praesidentium
6220 apostatarum.</p>
6221 <br />
6222 <div class="E">Articulus 1</div>
6223 <p title="II-II q. 12 a. 1 arg. 1"><a name="39309"><span class=
6224 "ref">[39309] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
6225 sic proceditur. Videtur quod apostasia non pertineat ad
6226 infidelitatem. Illud enim quod est omnis peccati principium non
6227 videtur ad infidelitatem pertinere, quia multa peccata sine
6228 infidelitate existunt. Sed apostasia videtur esse omnis peccati
6229 principium, dicitur enim Eccli. X, <i>initium superbiae hominis
6230 apostatare a Deo</i>; et postea subditur, <i>initium omnis peccati
6231 superbia</i>. Ergo apostasia non pertinet ad infidelitatem.</p>
6232 <p title="II-II q. 12 a. 1 arg. 2"><a name="39310"><span class=
6233 "ref">[39310] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
6234 infidelitas in intellectu consistit. Sed apostasia magis videtur
6235 consistere in exteriori opere vel sermone, aut etiam in interiori
6236 voluntate, dicitur enim Prov. VI, <i>homo apostata vir inutilis,
6237 gradiens ore perverso, annuit oculis, terit pede, digito loquitur,
6238 pravo corde machinatur malum, et in omni tempore iurgia
6239 seminat</i>. Si quis etiam se circumcideret, vel sepulcrum Mahumeti
6240 adoraret, apostata reputaretur. Ergo apostasia non pertinet directe
6241 ad infidelitatem.</p>
6242 <p title="II-II q. 12 a. 1 arg. 3"><a name="39311"><span class=
6243 "ref">[39311] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
6244 haeresis, quia ad infidelitatem pertinet, est quaedam determinata
6245 species infidelitatis. Si ergo apostasia ad infidelitatem
6246 pertineret, sequeretur quod esset quaedam determinata species
6247 infidelitatis. Quod non videtur, secundum praedicta. Non ergo
6248 apostasia ad infidelitatem pertinet.</p>
6249 <p title="II-II q. 12 a. 1 s. c."><a name="39312"><span class=
6250 "ref">[39312] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
6251 est quod dicitur Ioan. VI, multi ex discipulis eius abierunt retro,
6252 quod est apostatare, de quibus supra dixerat dominus, sunt quidam
6253 ex vobis qui non credunt. Ergo apostasia pertinet ad
6254 infidelitatem.</p>
6255 <p title="II-II q. 12 a. 1 co."><a name="39313"><span class=
6256 "ref">[39313] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 co.</span></a> Respondeo
6257 dicendum quod apostasia importat retrocessionem quandam a Deo. Quae
6258 quidem diversimode fit, secundum diversos modos quibus homo Deo
6259 coniungitur. Primo namque coniungitur homo Deo per fidem; secundo,
6260 per debitam et subiectam voluntatem ad obediendum praeceptis eius;
6261 tertio, per aliqua specialia ad supererogationem pertinentia, sicut
6262 per religionem et clericaturam vel sacrum ordinem. Remoto autem
6263 posteriori remanet prius, sed non convertitur. Contingit ergo
6264 aliquem apostatare a Deo retrocedendo a religione quam professus
6265 est, vel ab ordine quem suscepit, et haec dicitur apostasia
6266 religionis seu ordinis. Contingit etiam aliquem apostatare a Deo
6267 per mentem repugnantem divinis mandatis. Quibus duabus apostasiis
6268 existentibus, adhuc potest remanere homo Deo coniunctus per fidem.
6269 Sed si a fide discedat, tunc omnino a Deo retrocedere videtur. Et
6270 ideo simpliciter et absolute est apostasia per quam aliquis
6271 discedit a fide, quae vocatur apostasia perfidiae. Et per hunc
6272 modum apostasia simpliciter dicta ad infidelitatem pertinet.</p>
6273 <p title="II-II q. 12 a. 1 ad 1"><a name="39314"><span class=
6274 "ref">[39314] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
6275 ergo dicendum quod obiectio illa procedit de secunda apostasia,
6276 quae importat voluntatem a mandatis Dei resilientem, quae invenitur
6277 in omni peccato mortali.</p>
6278 <p title="II-II q. 12 a. 1 ad 2"><a name="39315"><span class=
6279 "ref">[39315] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
6280 dicendum quod ad fidem pertinet non solum credulitas cordis, sed
6281 etiam protestatio interioris fidei per exteriora verba et facta,
6282 nam confessio est actus fidei. Et per hunc etiam modum quaedam
6283 exteriora verba vel opera ad infidelitatem pertinent, inquantum
6284 sunt infidelitatis signa, per modum quo signum sanitatis sanum
6285 dicitur. Auctoritas autem inducta, etsi possit intelligi de omni
6286 apostasia, verissime tamen convenit in apostasia a fide. Quia enim
6287 fides est primum fundamentum sperandarum rerum, et sine fide
6288 impossibile est placere Deo; sublata fide, nihil remanet in homine
6289 quod possit esse utile ad salutem aeternam; et propter hoc primo
6290 dicitur, homo apostata vir inutilis. Fides etiam est vita animae,
6291 secundum illud Rom. I, <i>iustus ex fide vivit</i>. Sicut ergo,
6292 sublata vita corporali, omnia membra et partes hominis a debita
6293 dispositione recedunt; ita, sublata vita iustitiae, quae est per
6294 fidem, apparet inordinatio in omnibus membris. Et primo quidem in
6295 ore, per quod maxime manifestatur cor; secundo, in oculis; tertio,
6296 in instrumentis motus; quarto, in voluntate, quae ad malum tendit.
6297 Et ex his sequitur quod iurgia seminet, alios intendens separare a
6298 fide, sicut et ipse recessit.</p>
6299 <p title="II-II q. 12 a. 1 ad 3"><a name="39316"><span class=
6300 "ref">[39316] II&ordf;-IIae q. 12 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
6301 dicendum quod species alicuius qualitatis vel formae non
6302 diversificatur per hoc quod est terminus motus a quo vel ad quem,
6303 sed potius e converso secundum terminos motuum species attenduntur.
6304 Apostasia autem respicit infidelitatem ut terminum ad quem est
6305 motus recedentis a fide. Unde apostasia non importat determinatam
6306 speciem infidelitatis, sed quandam circumstantiam aggravantem,
6307 secundum illud II Pet. II, <i>melius erat eis veritatem non
6308 cognoscere quam post agnitam retroire</i>.</p>
6309 <br />
6310 <div class="E">Articulus 2</div>
6311 <p title="II-II q. 12 a. 2 arg. 1"><a name="39317"><span class=
6312 "ref">[39317] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
6313 secundum sic proceditur. Videtur quod princeps propter apostasiam a
6314 fide non amittat dominium in subditos, quin ei teneantur obedire.
6315 Dicit enim Ambrosius quod <i>Iulianus imperator, quamvis esset
6316 apostata, habuit tamen sub se Christianos milites, quibus cum
6317 dicebat, producite aciem pro defensione reipublicae, obediebant
6318 ei</i>. Ergo propter apostasiam principis subditi non absolvuntur
6319 ab eius dominio.</p>
6320 <p title="II-II q. 12 a. 2 arg. 2"><a name="39318"><span class=
6321 "ref">[39318] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
6322 apostata a fide infidelis est. Sed infidelibus dominis inveniuntur
6323 aliqui sancti viri fideliter servisse, sicut Ioseph Pharaoni, et
6324 Daniel Nabuchodonosor, et Mardochaeus Assuero. Ergo propter
6325 apostasiam a fide non est dimittendum quin principi obediatur a
6326 subditis.</p>
6327 <p title="II-II q. 12 a. 2 arg. 3"><a name="39319"><span class=
6328 "ref">[39319] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
6329 sicut per apostasiam a fide receditur a Deo, ita per quodlibet
6330 peccatum. Si ergo propter apostasiam a fide perderent principes ius
6331 imperandi subditis fidelibus, pari ratione propter alia peccata hoc
6332 amitterent. Sed hoc patet esse falsum. Non ergo propter apostasiam
6333 a fide est recedendum ab obedientia principum.</p>
6334 <p title="II-II q. 12 a. 2 s. c."><a name="39320"><span class=
6335 "ref">[39320] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
6336 est quod Gregorius VII dicit, <i>nos, sanctorum praedecessorum
6337 statuta tenentes, eos qui excommunicatis fidelitate aut sacramento
6338 sunt constricti, apostolica auctoritate a sacramento absolvimus, et
6339 ne sibi fidelitatem observent omnibus modis prohibemus, quousque ad
6340 satisfactionem veniant</i>. Sed apostatae a fide sunt
6341 excommunicati, sicut et haeretici, ut dicit decretalis ad
6342 abolendam. Ergo principibus apostatantibus a fide non est
6343 obediendum.</p>
6344 <p title="II-II q. 12 a. 2 co."><a name="39321"><span class=
6345 "ref">[39321] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 co.</span></a> Respondeo
6346 dicendum quod, sicut supra dictum est, infidelitas secundum seipsam
6347 non repugnat dominio, eo quod dominium introductum est de iure
6348 gentium, quod est ius humanum; distinctio autem fidelium et
6349 infidelium est secundum ius divinum, per quod non tollitur ius
6350 humanum. Sed aliquis per infidelitatem peccans potest
6351 sententialiter ius dominii amittere, sicut et quandoque propter
6352 alias culpas. Ad Ecclesiam autem non pertinet punire infidelitatem
6353 in illis qui nunquam fidem susceperunt, secundum illud apostoli, I
6354 ad Cor. V, <i>quid mihi de his qui foris sunt iudicare?</i> Sed
6355 infidelitatem illorum qui fidem susceperunt potest sententialiter
6356 punire. Et convenienter in hoc puniuntur quod subditis fidelibus
6357 dominari non possint, hoc enim vergere posset in magnam fidei
6358 corruptionem; quia, ut dictum est, <i>homo apostata suo corde
6359 machinatur malum et iurgia seminat</i>, intendens homines separare
6360 a fide. Et ideo quam cito aliquis per sententiam denuntiatur
6361 excommunicatus propter apostasiam a fide, ipso facto eius subditi
6362 sunt absoluti a dominio eius et iuramento fidelitatis quo ei
6363 tenebantur.</p>
6364 <p title="II-II q. 12 a. 2 ad 1"><a name="39322"><span class=
6365 "ref">[39322] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
6366 ergo dicendum quod illo tempore Ecclesia, in sui novitate, nondum
6367 habebat potestatem terrenos principes compescendi. Et ideo
6368 toleravit fideles Iuliano apostatae obedire in his quae non erant
6369 contra fidem, ut maius fidei periculum vitaretur.</p>
6370 <p title="II-II q. 12 a. 2 ad 2"><a name="39323"><span class=
6371 "ref">[39323] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
6372 dicendum quod alia ratio est de aliis infidelibus, qui nunquam
6373 fidem susceperunt, ut dictum est.</p>
6374 <p title="II-II q. 12 a. 2 ad 3"><a name="39324"><span class=
6375 "ref">[39324] II&ordf;-IIae q. 12 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
6376 dicendum quod apostasia a fide totaliter separat hominem a Deo, ut
6377 dictum est, quod non contingit in quibuscumque aliis peccatis.</p>
6378 <br />
6379 <div class="D">Quaestio 13</div>
6380 <div class="G">Prooemium</div>
6381 <p title="II-II q. 13 pr."><a name="39325"><span class=
6382 "ref">[39325] II&ordf;-IIae q. 13 pr.</span></a> Deinde
6383 considerandum est de peccato blasphemiae, quod opponitur
6384 confessioni fidei. Et primo, de blasphemia in generali; secundo, de
6385 blasphemia quae dicitur peccatum in spiritum sanctum. Circa primum
6386 quaeruntur quatuor. Primo, utrum blasphemia opponatur confessioni
6387 fidei. Secundo, utrum blasphemia semper sit peccatum mortale.
6388 Tertio, utrum blasphemia sit maximum peccatorum. Quarto, utrum
6389 blasphemia sit in damnatis.</p>
6390 <br />
6391 <div class="E">Articulus 1</div>
6392 <p title="II-II q. 13 a. 1 arg. 1"><a name="39326"><span class=
6393 "ref">[39326] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
6394 sic proceditur. Videtur quod blasphemia non opponatur confessioni
6395 fidei. Nam blasphemare est contumeliam vel aliquod convicium
6396 inferre in iniuriam creatoris. Sed hoc magis pertinet ad
6397 malevolentiam contra Deum quam ad infidelitatem. Ergo blasphemia
6398 non opponitur confessioni fidei.</p>
6399 <p title="II-II q. 13 a. 1 arg. 2"><a name="39327"><span class=
6400 "ref">[39327] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
6401 ad Ephes. IV, super illud, <i>blasphemia tollatur a vobis</i>,
6402 dicit Glossa, quae fit in Deum vel in sanctos. Sed confessio fidei
6403 non videtur esse nisi de his quae pertinent ad Deum, qui est fidei
6404 obiectum. Ergo blasphemia non semper opponitur confessioni
6405 fidei.</p>
6406 <p title="II-II q. 13 a. 1 arg. 3"><a name="39328"><span class=
6407 "ref">[39328] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
6408 a quibusdam dicitur quod sunt tres blasphemiae species, quarum una
6409 est cum attribuitur Deo quod ei non convenit; secunda est cum ab eo
6410 removetur quod ei convenit; tertia est cum attribuitur creaturae
6411 quod Deo appropriatur. Et sic videtur quod blasphemia non solum sit
6412 circa Deum, sed etiam circa creaturas. Fides autem habet Deum pro
6413 obiecto. Ergo blasphemia non opponitur confessioni fidei.</p>
6414 <p title="II-II q. 13 a. 1 s. c."><a name="39329"><span class=
6415 "ref">[39329] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
6416 est quod apostolus dicit, I ad Tim. I, <i>prius fui blasphemus et
6417 persecutor</i>; et postea subdit, <i>ignorans feci in
6418 incredulitate</i>. Ex quo videtur quod blasphemia ad infidelitatem
6419 pertineat.</p>
6420 <p title="II-II q. 13 a. 1 co."><a name="39330"><span class=
6421 "ref">[39330] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 co.</span></a> Respondeo
6422 dicendum quod nomen blasphemiae importare videtur quandam
6423 derogationem alicuius excellentis bonitatis, et praecipue divinae.
6424 Deus autem, ut Dionysius dicit, I cap. de Div. Nom., est ipsa
6425 essentia bonitatis. Unde quidquid Deo convenit pertinet ad
6426 bonitatem ipsius; et quidquid ad ipsum non pertinet longe est a
6427 ratione perfectae bonitatis, quae est eius essentia. Quicumque
6428 igitur vel negat aliquid de Deo quod ei convenit, vel asserit de eo
6429 quod ei non convenit, derogat divinae bonitati. Quod quidem potest
6430 contingere dupliciter, uno quidem modo, secundum solam opinionem
6431 intellectus; alio modo, coniuncta quadam affectus detestatione,
6432 sicut e contrario fides Dei per dilectionem perficitur ipsius.
6433 Huiusmodi igitur derogatio divinae bonitatis est vel secundum
6434 intellectum tantum; vel etiam secundum affectum. Si consistat
6435 tantum in corde, est cordis blasphemia. Si autem exterius prodeat
6436 per locutionem, est oris blasphemia. Et secundum hoc blasphemia
6437 confessioni opponitur.</p>
6438 <p title="II-II q. 13 a. 1 ad 1"><a name="39331"><span class=
6439 "ref">[39331] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
6440 ergo dicendum quod ille qui contra Deum loquitur convicium inferre
6441 intendens, derogat divinae bonitati non solum secundum veritatem
6442 intellectus, sed etiam secundum pravitatem voluntatis detestantis
6443 et impedientis pro posse divinum honorem. Quod est blasphemia
6444 perfecta.</p>
6445 <p title="II-II q. 13 a. 1 ad 2"><a name="39332"><span class=
6446 "ref">[39332] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
6447 dicendum quod sicut Deus in sanctis suis laudatur, inquantum
6448 laudantur opera quae Deus in sanctis efficit; ita et blasphemia
6449 quae fit in sanctos ex consequenti in Deum redundat.</p>
6450 <p title="II-II q. 13 a. 1 ad 3"><a name="39333"><span class=
6451 "ref">[39333] II&ordf;-IIae q. 13 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
6452 dicendum quod secundum illa tria non possunt, proprie loquendo,
6453 distingui diversae species peccati blasphemiae. Attribuere enim Deo
6454 quod ei non convenit, vel removere ab eo quod ei convenit, non
6455 differt nisi secundum affirmationem et negationem. Quae quidem
6456 diversitas habitus speciem non distinguit, quia per eandem
6457 scientiam innotescit falsitas affirmationum et negationum, et per
6458 eandem ignorantiam utroque modo erratur, cum negatio probetur per
6459 affirmationem, ut habetur I Poster. Quod autem ea quae sunt Dei
6460 propria creaturis attribuantur, ad hoc pertinere videtur quod
6461 aliquid ei attribuatur quod ei non conveniat. Quidquid enim est Deo
6462 proprium est ipse Deus, attribuere ergo id quod Dei proprium est
6463 alicui creaturae est ipsum Deum dicere idem creaturae.</p>
6464 <br />
6465 <div class="E">Articulus 2</div>
6466 <p title="II-II q. 13 a. 2 arg. 1"><a name="39334"><span class=
6467 "ref">[39334] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
6468 secundum sic proceditur. Videtur quod blasphemia non semper sit
6469 peccatum mortale. Quia super illud ad Col. III, <i>nunc autem
6470 deponite vos</i> etc., dicit Glossa, post maiora prohibet minora.
6471 Et tamen subdit de blasphemia. Ergo blasphemia inter peccata minora
6472 computatur, quae sunt peccata venialia.</p>
6473 <p title="II-II q. 13 a. 2 arg. 2"><a name="39335"><span class=
6474 "ref">[39335] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
6475 omne peccatum mortale opponitur alicui praecepto Decalogi. Sed
6476 blasphemia non videtur alicui eorum opponi. Ergo blasphemia non est
6477 peccatum mortale.</p>
6478 <p title="II-II q. 13 a. 2 arg. 3"><a name="39336"><span class=
6479 "ref">[39336] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
6480 peccata quae absque deliberatione committuntur non sunt mortalia,
6481 propter quod primi motus non sunt peccata mortalia, quia
6482 deliberationem rationis praecedunt, ut ex supradictis patet. Sed
6483 blasphemia quandoque absque deliberatione procedit. Ergo non semper
6484 est peccatum mortale.</p>
6485 <p title="II-II q. 13 a. 2 s. c."><a name="39337"><span class=
6486 "ref">[39337] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
6487 est quod dicitur Levit. XXIV, <i>qui blasphemaverit nomen domini,
6488 morte moriatur</i>. Sed poena mortis non infertur nisi pro peccato
6489 mortali. Ergo blasphemia est peccatum mortale.</p>
6490 <p title="II-II q. 13 a. 2 co."><a name="39338"><span class=
6491 "ref">[39338] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 co.</span></a> Respondeo
6492 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum mortale est per
6493 quod homo separatur a primo principio spiritualis vitae, quod est
6494 caritas Dei. Unde quaecumque caritati repugnant, ex suo genere sunt
6495 peccata mortalia. Blasphemia autem secundum genus suum repugnat
6496 caritati divinae, quia derogat divinae bonitati, ut dictum est,
6497 quae est obiectum caritatis. Et ideo blasphemia est peccatum
6498 mortale ex suo genere.</p>
6499 <p title="II-II q. 13 a. 2 ad 1"><a name="39339"><span class=
6500 "ref">[39339] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
6501 ergo dicendum quod Glossa illa non est sic intelligenda quasi omnia
6502 quae subduntur sint peccata minora. Sed quia, cum supra non
6503 expressisset nisi maiora, postmodum etiam quaedam minora subdit,
6504 inter quae etiam quaedam de maioribus ponit.</p>
6505 <p title="II-II q. 13 a. 2 ad 2"><a name="39340"><span class=
6506 "ref">[39340] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
6507 dicendum quod, cum blasphemia opponatur confessioni fidei, ut
6508 dictum est, eius prohibitio reducitur ad prohibitionem
6509 infidelitatis, quae intelligitur in eo quod dicitur, <i>ego sum
6510 dominus Deus tuus</i> et cetera. Vel prohibetur per id quod
6511 dicitur, <i>non assumes nomen Dei tui in vanum</i>. Magis enim in
6512 vanum assumit nomen Dei qui aliquod falsum de Deo asserit quam qui
6513 per nomen Dei aliquod falsum confirmat.</p>
6514 <p title="II-II q. 13 a. 2 ad 3"><a name="39341"><span class=
6515 "ref">[39341] II&ordf;-IIae q. 13 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
6516 dicendum quod blasphemia potest absque deliberatione ex subreptione
6517 procedere dupliciter. Uno modo, quod aliquis non advertat hoc quod
6518 dicit esse blasphemiam. Quod potest contingere cum aliquis subito
6519 ex aliqua passione in verba imaginata prorumpit, quorum
6520 significationem non considerat. Et tunc est peccatum veniale, et
6521 non habet proprie rationem blasphemiae. Alio modo, quando advertit
6522 hoc esse blasphemiam, considerans significata verborum. Et tunc non
6523 excusatur a peccato mortali, sicut nec ille qui ex subito motu irae
6524 aliquem occidit iuxta se sedentem.</p>
6525 <br />
6526 <div class="E">Articulus 3</div>
6527 <p title="II-II q. 13 a. 3 arg. 1"><a name="39342"><span class=
6528 "ref">[39342] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
6529 sic proceditur. Videtur quod peccatum blasphemiae non sit maximum
6530 peccatum. Malum enim dicitur quod nocet, secundum Augustinum, in
6531 Enchirid. Sed magis nocet peccatum homicidii, quod perimit vitam
6532 hominis, quam peccatum blasphemiae, quod Deo nullum nocumentum
6533 potest inferre. Ergo peccatum homicidii est gravius peccato
6534 blasphemiae.</p>
6535 <p title="II-II q. 13 a. 3 arg. 2"><a name="39343"><span class=
6536 "ref">[39343] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
6537 quicumque peierat inducit Deum testem falsitati, et ita videtur eum
6538 asserere esse falsum. Sed non quilibet blasphemus usque ad hoc
6539 procedit ut Deum asserat esse falsum. Ergo periurium est gravius
6540 peccatum quam blasphemia.</p>
6541 <p title="II-II q. 13 a. 3 arg. 3"><a name="39344"><span class=
6542 "ref">[39344] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
6543 super illud Psalm., <i>nolite extollere in altum cornu vestrum</i>,
6544 dicit Glossa, <i>maximum est vitium excusationis peccati</i>. Non
6545 ergo blasphemia est maximum peccatum.</p>
6546 <p title="II-II q. 13 a. 3 s. c."><a name="39345"><span class=
6547 "ref">[39345] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
6548 est quod Isaiae XVIII, super illud, ad populum terribilem etc.,
6549 dicit Glossa, <i>omne peccatum, blasphemiae comparatum, levius
6550 est</i>.</p>
6551 <p title="II-II q. 13 a. 3 co."><a name="39346"><span class=
6552 "ref">[39346] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 co.</span></a> Respondeo
6553 dicendum quod, sicut supra dictum est, blasphemia opponitur
6554 confessioni fidei. Et ideo habet in se gravitatem infidelitatis. Et
6555 aggravatur peccatum si superveniat detestatio voluntatis; et adhuc
6556 magis si prorumpat in verba; sicut et laus fidei augetur per
6557 dilectionem et confessionem. Unde, cum infidelitas sit maximum
6558 peccatum secundum suum genus, sicut supra dictum est, consequens
6559 est quod etiam blasphemia sit peccatum maximum, ad idem genus
6560 pertinens et ipsum aggravans.</p>
6561 <p title="II-II q. 13 a. 3 ad 1"><a name="39347"><span class=
6562 "ref">[39347] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
6563 ergo dicendum quod homicidium et blasphemia si comparentur secundum
6564 obiecta in quae peccatur, manifestum est quod blasphemia, quae est
6565 directe peccatum in Deum, praeponderat homicidio, quod est peccatum
6566 in proximum. Si autem comparentur secundum effectum nocendi, sic
6567 homicidium praeponderat, plus enim homicidium nocet proximo quam
6568 blasphemia Deo. Sed quia in gravitate culpae magis attenditur
6569 intentio voluntatis perversae quam effectus operis, ut ex
6570 supradictis patet; ideo, cum blasphemus intendat nocumentum inferre
6571 honori divino, simpliciter loquendo gravius peccat quam homicida.
6572 Homicidium tamen primum locum tenet in peccatis inter peccata in
6573 proximum commissa.</p>
6574 <p title="II-II q. 13 a. 3 ad 2"><a name="39348"><span class=
6575 "ref">[39348] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
6576 dicendum quod super illud ad Ephes. IV, <i>blasphemia tollatur a
6577 vobis</i>, dicit Glossa <i>peius est blasphemare quam peierare</i>.
6578 Qui enim peierat non dicit aut sentit aliquid falsum de Deo, sicut
6579 blasphemus, sed Deum adhibet testem falsitati non tanquam aestimans
6580 Deum esse falsum testem, sed tanquam sperans quod Deus super hoc
6581 non testificetur per aliquod evidens signum.</p>
6582 <p title="II-II q. 13 a. 3 ad 3"><a name="39349"><span class=
6583 "ref">[39349] II&ordf;-IIae q. 13 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
6584 dicendum quod excusatio peccati est quaedam circumstantia aggravans
6585 omne peccatum, etiam ipsam blasphemiam. Et pro tanto dicitur esse
6586 maximum peccatum, quia quodlibet facit maius.</p>
6587 <br />
6588 <div class="E">Articulus 4</div>
6589 <p title="II-II q. 13 a. 4 arg. 1"><a name="39350"><span class=
6590 "ref">[39350] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
6591 sic proceditur. Videtur quod damnati non blasphement. Detinentur
6592 enim nunc aliqui mali a blasphemando propter timorem futurarum
6593 poenarum. Sed damnati has poenas experiuntur, unde magis eas
6594 abhorrent. Ergo multo magis a blasphemando compescuntur.</p>
6595 <p title="II-II q. 13 a. 4 arg. 2"><a name="39351"><span class=
6596 "ref">[39351] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
6597 blasphemia, cum sit gravissimum peccatum, est maxime demeritorium.
6598 Sed in futura vita non est status merendi neque demerendi. Ergo
6599 nullus erit locus blasphemiae.</p>
6600 <p title="II-II q. 13 a. 4 arg. 3"><a name="39352"><span class=
6601 "ref">[39352] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
6602 Eccle. XI dicitur quod <i>in quocumque loco lignum ceciderit, ibi
6603 erit</i>, ex quo patet quod post hanc vitam homini non accrescit
6604 nec meritum nec peccatum quod non habuit in hac vita. Sed multi
6605 damnabuntur qui in hac vita non fuerunt blasphemi. Ergo nec in
6606 futura vita blasphemabunt.</p>
6607 <p title="II-II q. 13 a. 4 s. c."><a name="39353"><span class=
6608 "ref">[39353] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
6609 est quod dicitur Apoc. XVI, <i>aestuaverunt homines aestu magno, et
6610 blasphemaverunt nomen domini habentis potestatem super has
6611 plagas</i>, ubi dicit Glossa quod <i>in Inferno positi, quamvis
6612 sciant se pro merito puniri, dolebunt tamen quod Deus tantam
6613 potentiam habeat quod plagas eis inferat</i>. Hoc autem esset
6614 blasphemia in praesenti. Ergo et in futuro.</p>
6615 <p title="II-II q. 13 a. 4 co."><a name="39354"><span class=
6616 "ref">[39354] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 co.</span></a> Respondeo
6617 dicendum quod, sicut dictum est, ad rationem blasphemiae pertinet
6618 detestatio divinae bonitatis. Illi autem qui sunt in Inferno
6619 retinebunt perversam voluntatem, aversam a Dei iustitia, in hoc
6620 quod diligunt ea pro quibus puniuntur, et vellent eis uti si
6621 possent, et odiunt poenas quae pro huiusmodi peccatis infliguntur;
6622 dolent tamen de peccatis quae commiserunt, non quia ipsa odiant,
6623 sed quia pro eis puniuntur. Sic ergo talis detestatio divinae
6624 iustitiae est in eis interior cordis blasphemia. Et credibile est
6625 quod post resurrectionem erit in eis etiam vocalis blasphemia,
6626 sicut in sanctis vocalis laus Dei.</p>
6627 <p title="II-II q. 13 a. 4 ad 1"><a name="39355"><span class=
6628 "ref">[39355] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
6629 ergo dicendum quod homines deterrentur in praesenti a blasphemia
6630 propter timorem poenarum quas se putant evadere. Sed damnati in
6631 Inferno non sperant se posse poenas evadere. Et ideo, tanquam
6632 desperati, feruntur ad omne ad quod eis perversa voluntas
6633 suggerit.</p>
6634 <p title="II-II q. 13 a. 4 ad 2"><a name="39356"><span class=
6635 "ref">[39356] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
6636 dicendum quod mereri et demereri pertinent ad statum viae. Unde
6637 bona in viatoribus sunt meritoria, mala vero demeritoria. In beatis
6638 autem bona non sunt meritoria, sed pertinentia ad eorum
6639 beatitudinis praemium. Et similiter mala in damnatis non sunt
6640 demeritoria, sed pertinent ad damnationis poenam.</p>
6641 <p title="II-II q. 13 a. 4 ad 3"><a name="39357"><span class=
6642 "ref">[39357] II&ordf;-IIae q. 13 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
6643 dicendum quod quilibet in peccato mortali decedens fert secum
6644 voluntatem detestantem divinam iustitiam quantum ad aliquid. Et
6645 secundum hoc poterit ei inesse blasphemia.</p>
6646 <br />
6647 <div class="D">Quaestio 14</div>
6648 <div class="G">Prooemium</div>
6649 <p title="II-II q. 14 pr."><a name="39358"><span class=
6650 "ref">[39358] II&ordf;-IIae q. 14 pr.</span></a> Deinde
6651 considerandum est in speciali de blasphemia in spiritum sanctum. Et
6652 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum blasphemia vel peccatum
6653 in spiritum sanctum sit idem quod peccatum ex certa malitia.
6654 Secundo, de speciebus huius peccati. Tertio, utrum sit
6655 irremissibile. Quarto, utrum aliquis possit peccare in spiritum
6656 sanctum a principio, antequam alia peccata committat.</p>
6657 <br />
6658 <div class="E">Articulus 1</div>
6659 <p title="II-II q. 14 a. 1 arg. 1"><a name="39359"><span class=
6660 "ref">[39359] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
6661 sic proceditur. Videtur quod peccatum in spiritum sanctum non sit
6662 idem quod peccatum ex certa malitia. Peccatum enim in spiritum
6663 sanctum est peccatum blasphemiae, ut patet Matth. XII. Sed non omne
6664 peccatum ex certa malitia est peccatum blasphemiae, contingit enim
6665 multa alia peccatorum genera ex certa malitia committi. Ergo
6666 peccatum in spiritum sanctum non est idem quod peccatum ex certa
6667 malitia.</p>
6668 <p title="II-II q. 14 a. 1 arg. 2"><a name="39360"><span class=
6669 "ref">[39360] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
6670 peccatum ex certa malitia dividitur contra peccatum ex ignorantia
6671 et contra peccatum ex infirmitate. Sed peccatum in spiritum sanctum
6672 dividitur contra peccatum in filium hominis, ut patet Matth. XII.
6673 Ergo peccatum in spiritum sanctum non est idem quod peccatum ex
6674 certa malitia, quia quorum opposita sunt diversa, ipsa quoque sunt
6675 diversa.</p>
6676 <p title="II-II q. 14 a. 1 arg. 3"><a name="39361"><span class=
6677 "ref">[39361] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
6678 peccatum in spiritum sanctum est quoddam genus peccati cui
6679 determinatae species assignantur. Sed peccatum ex certa malitia non
6680 est speciale genus peccati, sed est quaedam conditio vel
6681 circumstantia generalis quae potest esse circa omnia peccatorum
6682 genera. Ergo peccatum in spiritum sanctum non est idem quod
6683 peccatum ex certa malitia.</p>
6684 <p title="II-II q. 14 a. 1 s. c."><a name="39362"><span class=
6685 "ref">[39362] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
6686 est quod Magister dicit, XLIII dist. II Lib. Sent., quod ille
6687 peccat in spiritum sanctum cui malitia propter se placet. Hoc autem
6688 est peccare ex certa malitia. Ergo idem videtur esse peccatum ex
6689 certa malitia quod peccatum in spiritum sanctum.</p>
6690 <p title="II-II q. 14 a. 1 co."><a name="39363"><span class=
6691 "ref">[39363] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 co.</span></a> Respondeo
6692 dicendum quod de peccato seu blasphemia in spiritum sanctum
6693 tripliciter aliqui loquuntur. Antiqui enim doctores, scilicet
6694 Athanasius, Hilarius, Ambrosius, Hieronymus et Chrysostomus dicunt
6695 esse peccatum in spiritum sanctum quando, ad litteram, aliquid
6696 blasphemum dicitur contra spiritum sanctum, sive spiritus sanctus
6697 accipiatur secundum quod est nomen essentiale conveniens toti
6698 Trinitati, cuius quaelibet persona et spiritus est et sanctus; sive
6699 prout est nomen personale unius in Trinitate personae. Et secundum
6700 hoc distinguitur, Matth. XII blasphemia in spiritum sanctum contra
6701 blasphemiam in filium hominis. Christus enim operabatur quaedam
6702 humanitus, comedendo, bibendo et alia huiusmodi faciendo; et
6703 quaedam divinitus, scilicet Daemones eiiciendo, mortuos suscitando,
6704 et cetera huiusmodi; quae quidem agebat et per virtutem propriae
6705 divinitatis, et per operationem spiritus sancti, quo secundum
6706 humanitatem erat repletus. Iudaei autem primo quidem dixerant
6707 blasphemiam in filium hominis, cum dicebant eum voracem, potatorem
6708 vini et publicanorum amatorem, ut habetur Matth. XI. Postmodum
6709 autem blasphemaverunt in spiritum sanctum, dum opera quae ipse
6710 operabatur virtute propriae divinitatis et per operationem spiritus
6711 sancti, attribuebant principi Daemoniorum. Et propter hoc dicuntur
6712 in spiritum sanctum blasphemasse. Augustinus autem, in libro de
6713 Verb. Dom., blasphemiam vel peccatum in spiritum sanctum dicit esse
6714 finalem impoenitentiam, quando scilicet aliquis perseverat in
6715 peccato mortali usque ad mortem. Quod quidem non solum verbo oris
6716 fit, sed etiam verbo cordis et operis, non uno sed multis. Hoc
6717 autem verbum, sic acceptum, dicitur esse contra spiritum sanctum,
6718 quia est contra remissionem peccatorum, quae fit per spiritum
6719 sanctum, qui est caritas patris et filii. Nec hoc dominus dixit
6720 Iudaeis quasi ipsi peccarent in spiritum sanctum, nondum enim erant
6721 finaliter impoenitentes. Sed admonuit eos ne, taliter loquentes, ad
6722 hoc pervenirent quod in spiritum sanctum peccarent. Et sic
6723 intelligendum est quod dicitur Marc. III, ubi, postquam dixerat,
6724 <i>qui blasphemaverit in spiritum sanctum</i> etc., subiungit
6725 Evangelista <i>quoniam dicebant, spiritum immundum habet</i>. Alii
6726 vero aliter accipiunt, dicentes peccatum vel blasphemiam in
6727 spiritum sanctum esse quando aliquis peccat contra appropriatum
6728 bonum spiritus sancti, cui appropriatur bonitas, sicut patri
6729 appropriatur potentia et filio sapientia. Unde peccatum in patrem
6730 dicunt esse quando peccatur ex infirmitate; peccatum autem in
6731 filium, quando peccatur ex ignorantia; peccatum autem in spiritum
6732 sanctum, quando peccatur ex certa malitia, idest ex ipsa electione
6733 mali, ut supra expositum est. Quod quidem contingit dupliciter. Uno
6734 modo, ex inclinatione habitus vitiosi, qui malitia dicitur, et sic
6735 non est idem peccare ex malitia quod peccare in spiritum sanctum.
6736 Alio modo contingit ex eo quod per contemptum abiicitur et
6737 removetur id quod electionem peccati poterat impedire, sicut spes
6738 per desperationem, et timor per praesumptionem, et quaedam alia
6739 huiusmodi, ut infra dicetur. Haec autem omnia quae peccati
6740 electionem impediunt, sunt effectus spiritus sancti in nobis. Et
6741 ideo sic ex malitia peccare est peccare in spiritum sanctum.</p>
6742 <p title="II-II q. 14 a. 1 ad 1"><a name="39364"><span class=
6743 "ref">[39364] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
6744 ergo dicendum quod, sicut confessio fidei non solum consistit in
6745 protestatione oris, sed etiam in protestatione operis; ita etiam
6746 blasphemia spiritus sancti potest considerari et in ore et in corde
6747 et in opere.</p>
6748 <p title="II-II q. 14 a. 1 ad 2"><a name="39365"><span class=
6749 "ref">[39365] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
6750 dicendum quod secundum tertiam acceptionem blasphemia in spiritum
6751 sanctum distinguitur contra blasphemiam in filium hominis secundum
6752 quod filius hominis est etiam filius Dei, idest Dei virtus et Dei
6753 sapientia. Unde secundum hoc, peccatum in filium hominis erit
6754 peccatum ex ignorantia vel ex infirmitate.</p>
6755 <p title="II-II q. 14 a. 1 ad 3"><a name="39366"><span class=
6756 "ref">[39366] II&ordf;-IIae q. 14 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
6757 dicendum quod peccatum ex certa malitia secundum quod provenit ex
6758 inclinatione habitus, non est speciale peccatum, sed quaedam
6759 generalis peccati conditio. Prout vero est ex speciali contemptu
6760 effectus spiritus sancti in nobis, habet rationem specialis
6761 peccati. Et secundum hoc etiam peccatum in spiritum sanctum est
6762 speciale genus peccati. Et similiter secundum primam expositionem.
6763 Secundum autem secundam expositionem, non est speciale genus
6764 peccati, nam finalis impoenitentia potest esse circumstantia
6765 cuiuslibet generis peccati.</p>
6766 <br />
6767 <div class="E">Articulus 2</div>
6768 <p title="II-II q. 14 a. 2 arg. 1"><a name="39367"><span class=
6769 "ref">[39367] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
6770 secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter assignentur
6771 sex species peccati in spiritum sanctum, scilicet desperatio,
6772 praesumptio, impoenitentia, obstinatio, impugnatio veritatis
6773 agnitae et invidentia fraternae gratiae; quas species ponit
6774 Magister, XLIII dist. II Lib. Sent. Negare enim divinam iustitiam
6775 vel misericordiam ad infidelitatem pertinet. Sed per desperationem
6776 aliquis reiicit divinam misericordiam, per praesumptionem autem
6777 divinam iustitiam. Ergo unumquodque eorum potius est species
6778 infidelitatis quam peccati in spiritum sanctum.</p>
6779 <p title="II-II q. 14 a. 2 arg. 2"><a name="39368"><span class=
6780 "ref">[39368] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
6781 impoenitentia videtur respicere peccatum praeteritum, obstinatio
6782 autem peccatum futurum. Sed praeteritum vel futurum non
6783 diversificant speciem virtutis vel vitii, secundum enim eandem
6784 fidem qua credimus Christum natum, antiqui crediderunt eum
6785 nasciturum. Ergo obstinatio et impoenitentia non debent poni duae
6786 species peccati in spiritum sanctum.</p>
6787 <p title="II-II q. 14 a. 2 arg. 3"><a name="39369"><span class=
6788 "ref">[39369] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 3</span></a>
6789 <i>Praeterea, veritas et gratia per Iesum Christum facta est</i>,
6790 ut habetur Ioan. I. Ergo videtur quod impugnatio veritatis agnitae
6791 et invidentia fraternae gratiae magis pertineant ad blasphemiam in
6792 filium hominis quam ad blasphemiam in spiritum sanctum.</p>
6793 <p title="II-II q. 14 a. 2 arg. 4"><a name="39370"><span class=
6794 "ref">[39370] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
6795 Bernardus dicit, in libro de Dispensat. et Praecept., <i>quod nolle
6796 obedire est resistere spiritui sancto</i>. Glossa etiam dicit,
6797 Levit. X, quod <i>simulata poenitentia est blasphemia spiritus
6798 sancti</i>. Schisma etiam videtur directe opponi spiritui sancto,
6799 per quem Ecclesia unitur. Et ita videtur quod non sufficienter
6800 tradantur species peccati in spiritum sanctum.</p>
6801 <p title="II-II q. 14 a. 2 s. c."><a name="39371"><span class=
6802 "ref">[39371] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra,
6803 Augustinus dicit, in libro de fide ad Petrum, quod illi qui
6804 desperant de indulgentia peccatorum, vel qui sine meritis de
6805 misericordia Dei praesumunt, peccant in spiritum sanctum. Et in
6806 Enchiridio dicit quod <i>qui in obstinatione mentis diem claudit
6807 extremum, reus est peccato in spiritum sanctum</i>. Et in libro de
6808 Verb. Dom. dicit quod impoenitentia est peccatum in spiritum
6809 sanctum. Et in libro de Serm. Dom. in monte dicit quod invidiae
6810 facibus fraternitatem impugnare est peccare in spiritum sanctum. Et
6811 in libro de unico Bapt. dicit quod <i>qui veritatem contemnit, aut
6812 circa fratres malignus est, quibus veritas revelatur; aut circa
6813 Deum ingratus, cuius inspiratione Ecclesia instruitur</i>; et sic
6814 videtur quod peccet in spiritum sanctum.</p>
6815 <p title="II-II q. 14 a. 2 co."><a name="39372"><span class=
6816 "ref">[39372] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 co.</span></a> Respondeo
6817 dicendum quod, secundum quod peccatum in spiritum sanctum tertio
6818 modo accipitur, convenienter praedictae species ei assignantur.
6819 Quae distinguuntur secundum remotionem vel contemptum eorum per
6820 quae potest homo ab electione peccati impediri. Quae quidem sunt
6821 vel ex parte divini iudicii; vel ex parte donorum ipsius; vel etiam
6822 ex parte ipsius peccati. Avertitur enim homo ab electione peccati
6823 ex consideratione divini iudicii, quod habet iustitiam cum
6824 misericordia, et per spem, quae consurgit ex consideratione
6825 misericordiae remittentis peccata et praemiantis bona, et haec
6826 tollitur per desperationem, et iterum per timorem, qui insurgit ex
6827 consideratione divinae iustitiae punientis peccata; et hic tollitur
6828 per praesumptionem, dum scilicet aliquis se praesumit gloriam
6829 adipisci sine meritis, vel veniam sine poenitentia. Dona autem Dei
6830 quibus retrahimur a peccato sunt duo. Quorum unum est agnitio
6831 veritatis, contra quod ponitur impugnatio veritatis agnitae, dum
6832 scilicet aliquis veritatem fidei agnitam impugnat ut licentius
6833 peccet. Aliud est auxilium interioris gratiae, contra quod ponitur
6834 invidentia fraternae gratiae, dum scilicet aliquis non solum
6835 invidet personae fratris, sed etiam invidet gratiae Dei crescenti
6836 in mundo. Ex parte vero peccati duo sunt quae hominem a peccato
6837 retrahere possunt. Quorum unum est inordinatio et turpitudo actus,
6838 cuius consideratio inducere solet in homine poenitentiam de peccato
6839 commisso. Et contra hoc ponitur impoenitentia, non quidem eo modo
6840 quo dicit permanentiam in peccato usque ad mortem, sicut supra
6841 impoenitentia accipiebatur (sic enim non esset speciale peccatum,
6842 sed quaedam peccati circumstantia); sed accipitur hic impoenitentia
6843 secundum quod importat propositum non poenitendi. Aliud autem est
6844 parvitas et brevitas boni quod quis in peccato quaerit, secundum
6845 illud Rom. VI, <i>quem fructum habuistis in quibus nunc
6846 erubescitis?</i> Cuius consideratio inducere solet hominem ad hoc
6847 quod eius voluntas in peccato non firmetur. Et hoc tollitur per
6848 obstinationem, quando scilicet homo firmat suum propositum in hoc
6849 quod peccato inhaereat. Et de his duobus dicitur Ierem. VIII,
6850 <i>nullus est qui agat poenitentiam super peccato suo, dicens, quid
6851 feci?</i> Quantum ad primum; <i>omnes conversi sunt ad cursum quasi
6852 equus impetu vadens ad praelium</i>, quantum ad secundum.</p>
6853 <p title="II-II q. 14 a. 2 ad 1"><a name="39373"><span class=
6854 "ref">[39373] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
6855 ergo dicendum quod peccatum desperationis vel praesumptionis non
6856 consistit in hoc quod Dei iustitia vel misericordia non credatur,
6857 sed in hoc quod contemnatur.</p>
6858 <p title="II-II q. 14 a. 2 ad 2"><a name="39374"><span class=
6859 "ref">[39374] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
6860 dicendum quod obstinatio et impoenitentia non solum differunt
6861 secundum praeteritum et futurum, sed secundum quasdam formales
6862 rationes ex diversa consideratione eorum quae in peccato
6863 considerari possunt, ut dictum est.</p>
6864 <p title="II-II q. 14 a. 2 ad 3"><a name="39375"><span class=
6865 "ref">[39375] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
6866 dicendum quod gratiam et veritatem Christus fecit per dona spiritus
6867 sancti, quae hominibus dedit.</p>
6868 <p title="II-II q. 14 a. 2 ad 4"><a name="39376"><span class=
6869 "ref">[39376] II&ordf;-IIae q. 14 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
6870 dicendum quod nolle obedire pertinet ad obstinationem; simulatio
6871 poenitentiae ad impoenitentiam; schisma ad invidentiam fraternae
6872 gratiae, per quam membra Ecclesiae uniuntur.</p>
6873 <br />
6874 <div class="E">Articulus 3</div>
6875 <p title="II-II q. 14 a. 3 arg. 1"><a name="39377"><span class=
6876 "ref">[39377] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
6877 sic proceditur. Videtur quod peccatum in spiritum sanctum non sit
6878 irremissibile. Dicit enim Augustinus, in libro de Verb. Dom., <i>de
6879 nullo desperandum est quandiu patientia domini ad poenitentiam
6880 adducit</i>. Sed si aliquod peccatum esset irremissibile, esset de
6881 aliquo peccatore desperandum. Ergo peccatum in spiritum sanctum non
6882 est irremissibile.</p>
6883 <p title="II-II q. 14 a. 3 arg. 2"><a name="39378"><span class=
6884 "ref">[39378] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
6885 nullum peccatum remittitur nisi per hoc quod anima sanatur a Deo.
6886 <i>Sed omnipotenti medico nullus insanabilis languor occurrit</i>,
6887 sicut dicit Glossa super illud Psalm., <i>qui sanat omnes
6888 infirmitates tuas</i>. Ergo peccatum in spiritum sanctum non est
6889 irremissibile.</p>
6890 <p title="II-II q. 14 a. 3 arg. 3"><a name="39379"><span class=
6891 "ref">[39379] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
6892 liberum arbitrium se habet ad bonum et ad malum. Sed quandiu durat
6893 status viae, potest aliquis a quacumque virtute excidere, cum etiam
6894 Angelus de caelo ceciderit, unde dicitur Iob IV, <i>in Angelis suis
6895 reperit pravitatem, quanto magis qui habitant domos luteas?</i>
6896 Ergo pari ratione potest aliquis a quocumque peccato ad statum
6897 iustitiae redire. Ergo peccatum in spiritum sanctum non est
6898 irremissibile.</p>
6899 <p title="II-II q. 14 a. 3 s. c."><a name="39380"><span class=
6900 "ref">[39380] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
6901 est quod dicitur Matth. XII, <i>qui dixerit verbum contra spiritum
6902 sanctum, non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in
6903 futuro</i>. Et Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte,
6904 quod <i>tanta est labes huius peccati quod humilitatem deprecandi
6905 subire non potest</i>.</p>
6906 <p title="II-II q. 14 a. 3 co."><a name="39381"><span class=
6907 "ref">[39381] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 co.</span></a> Respondeo
6908 dicendum quod secundum diversas acceptiones peccati in spiritum
6909 sanctum, diversimode irremissibile dicitur. Si enim dicatur
6910 peccatum in spiritum sanctum finalis impoenitentia, sic dicitur
6911 irremissibile quia nullo modo remittitur. Peccatum enim mortale in
6912 quo homo perseverat usque ad mortem, quia in hac vita non
6913 remittitur per poenitentiam, nec etiam in futuro dimittetur.
6914 Secundum autem alias duas acceptiones dicitur irremissibile, non
6915 quia nullo modo remittatur, sed quia, quantum est de se, habet
6916 meritum ut non remittatur. Et hoc dupliciter. Uno modo, quantum ad
6917 poenam. Qui enim ex ignorantia vel infirmitate peccat, minorem
6918 poenam meretur, qui autem ex certa malitia peccat, non habet
6919 aliquam excusationem unde eius poena minuatur. Similiter etiam qui
6920 blasphemabat in filium hominis, eius divinitate nondum revelata,
6921 poterat habere aliquam excusationem propter infirmitatem carnis
6922 quam in eo aspiciebat, et sic minorem poenam merebatur, sed qui
6923 ipsam divinitatem blasphemabat, opera spiritus sancti Diabolo
6924 attribuens, nullam excusationem habebat unde eius poena
6925 diminueretur. Et ideo dicitur, secundum expositionem Chrysostomi,
6926 hoc peccatum Iudaeis non remitti neque in hoc saeculo neque in
6927 futuro, quia pro eo passi sunt poenam et in praesenti vita per
6928 Romanos, et in futura vita in poena Inferni. Sicut etiam Athanasius
6929 inducit exemplum de eorum parentibus, qui primo quidem contra
6930 Moysen contenderunt propter defectum aquae et panis, et hoc dominus
6931 sustinuit patienter, habebant enim excusationem ex infirmitate
6932 carnis. Sed postmodum gravius peccaverunt quasi blasphemantes in
6933 spiritum sanctum, beneficia Dei qui eos de Aegypto eduxerat, idolo
6934 attribuentes, cum dixerunt, <i>hi sunt dii tui, Israel, qui te
6935 eduxerunt de terra Aegypti</i>. Et ideo dominus et temporaliter
6936 fecit eos puniri, quia <i>ceciderunt in die illo quasi tria millia
6937 hominum</i>; et in futurum eis poenam comminatur, dicens, <i>ego
6938 autem in die ultionis visitabo hoc peccatum eorum</i>. Alio modo
6939 potest intelligi quantum ad culpam, sicut aliquis dicitur morbus
6940 incurabilis secundum naturam morbi, per quem tollitur id ex quo
6941 morbus potest curari, puta cum morbus tollit virtutem naturae, vel
6942 inducit fastidium cibi et medicinae; licet etiam talem morbum Deus
6943 possit curare. Ita etiam peccatum in spiritum sanctum dicitur
6944 irremissibile secundum suam naturam, inquantum excludit ea per quae
6945 fit remissio peccatorum. Per hoc tamen non praecluditur via
6946 remittendi et sanandi omnipotentiae et misericordiae Dei, per quam
6947 aliquando tales quasi miraculose spiritualiter sanantur.</p>
6948 <p title="II-II q. 14 a. 3 ad 1"><a name="39382"><span class=
6949 "ref">[39382] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
6950 ergo dicendum quod de nemine desperandum est in hac vita,
6951 considerata omnipotentia et misericordia Dei. Sed considerata
6952 conditione peccati, dicuntur aliqui filii diffidentiae, ut habetur
6953 ad Ephes. II.</p>
6954 <p title="II-II q. 14 a. 3 ad 2"><a name="39383"><span class=
6955 "ref">[39383] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
6956 dicendum quod ratio illa procedit ex parte omnipotentiae Dei, non
6957 secundum conditionem peccati.</p>
6958 <p title="II-II q. 14 a. 3 ad 3"><a name="39384"><span class=
6959 "ref">[39384] II&ordf;-IIae q. 14 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
6960 dicendum quod liberum arbitrium remanet quidem semper in hac vita
6961 vertibile, tamen quandoque abiicit a se id per quod verti potest ad
6962 bonum, quantum in ipso est. Unde ex parte sua peccatum est
6963 irremissibile, licet Deus remittere possit.</p>
6964 <br />
6965 <div class="E">Articulus 4</div>
6966 <p title="II-II q. 14 a. 4 arg. 1"><a name="39385"><span class=
6967 "ref">[39385] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
6968 sic proceditur. Videtur quod homo non possit primo peccare in
6969 spiritum sanctum, non praesuppositis aliis peccatis. Naturalis enim
6970 ordo est ut ab imperfecto ad perfectum quis moveatur. Et hoc quidem
6971 in bonis apparet, secundum illud Proverb. IV, <i>iustorum semita
6972 quasi lux splendens crescit et proficit usque ad perfectum
6973 diem</i>. Sed perfectum dicitur in malis quod est maximum malum, ut
6974 patet per philosophum, in V Metaphys. Cum igitur peccatum in
6975 spiritum sanctum sit gravissimum, videtur quod homo ad hoc peccatum
6976 perveniat per alia peccata minora.</p>
6977 <p title="II-II q. 14 a. 4 arg. 2"><a name="39386"><span class=
6978 "ref">[39386] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
6979 peccare in spiritum sanctum est peccare ex certa malitia, sive ex
6980 electione. Sed hoc non statim potest homo, antequam multoties
6981 peccaverit, dicit enim philosophus, in V Ethic., quod, si homo
6982 possit iniusta facere, non tamen potest statim operari sicut
6983 iniustus, scilicet ex electione. Ergo videtur quod peccatum in
6984 spiritum sanctum non possit committi nisi post alia peccata.</p>
6985 <p title="II-II q. 14 a. 4 arg. 3"><a name="39387"><span class=
6986 "ref">[39387] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
6987 poenitentia et impoenitentia sunt circa idem. Sed poenitentia non
6988 est nisi de peccatis praeteritis. Ergo etiam neque impoenitentia,
6989 quae est species peccati in spiritum sanctum. Peccatum ergo in
6990 spiritum sanctum praesupponit alia peccata.</p>
6991 <p title="II-II q. 14 a. 4 s. c."><a name="39388"><span class=
6992 "ref">[39388] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
6993 est quod <i>facile est in conspectu Dei subito honestare
6994 pauperem</i>, ut dicitur Eccli. XI. Ergo e contrario possibile est,
6995 secundum malitiam Daemonis suggerentis, ut statim aliquis inducatur
6996 in gravissimum peccatum, quod est in spiritum sanctum.</p>
6997 <p title="II-II q. 14 a. 4 co."><a name="39389"><span class=
6998 "ref">[39389] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 co.</span></a> Respondeo
6999 dicendum quod, sicut dictum est, peccare in spiritum sanctum uno
7000 modo est peccare ex certa malitia. Ex certa autem malitia
7001 dupliciter peccare contingit, sicut dictum est. Uno modo, ex
7002 inclinatione habitus, quod non est proprie peccare in spiritum
7003 sanctum. Et hoc modo peccare ex certa malitia non contingit a
7004 principio, oportet enim actus peccatorum praecedere ex quibus
7005 causetur habitus ad peccandum inclinans. Alio modo potest aliquis
7006 peccare ex certa malitia abiiciendo per contemptum ea per quae homo
7007 retrahitur a peccando, quod proprie est peccare in spiritum
7008 sanctum, sicut dictum est. Et hoc etiam plerumque praesupponit alia
7009 peccata, quia sicut dicitur Proverb. XVIII, <i>impius, cum in
7010 profundum peccatorum venerit, contemnit</i>. Potest tamen
7011 contingere quod aliquis in primo actu peccati in spiritum sanctum
7012 peccet per contemptum, tum propter libertatem arbitrii; tum etiam
7013 propter multas dispositiones praecedentes; vel etiam propter
7014 aliquod vehemens motivum ad malum et debilem affectum hominis ad
7015 bonum. Et ideo in viris perfectis hoc vix aut nunquam accidere
7016 potest quod statim a principio peccent in spiritum sanctum. Unde
7017 dicit Origenes, in I Periarch., <i>non arbitror quod aliquis ex his
7018 qui in summo perfectoque gradu constiterint, ad subitum evacuetur
7019 aut decidat, sed paulatim ac per partes eum decidere necesse
7020 est</i>. Et eadem ratio est si peccatum in spiritum sanctum
7021 accipiatur ad litteram pro blasphemia spiritus sancti. Talis enim
7022 blasphemia de qua dominus loquitur, semper ex malitiae contemptu
7023 procedit. Si vero per peccatum in spiritum sanctum intelligatur
7024 finalis impoenitentia, secundum intellectum Augustini, quaestionem
7025 non habet, quia ad peccatum in spiritum sanctum requiritur
7026 continuatio peccatorum usque in finem vitae.</p>
7027 <p title="II-II q. 14 a. 4 ad 1"><a name="39390"><span class=
7028 "ref">[39390] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
7029 ergo dicendum quod tam in bono quam in malo, ut in pluribus,
7030 proceditur ab imperfecto ad perfectum, prout homo proficit vel in
7031 bono vel in malo. Et tamen in utroque unus potest incipere a maiori
7032 quam alius. Et ita illud a quo aliquis incipit, potest esse
7033 perfectum in bono vel in malo secundum genus suum; licet sit
7034 imperfectum secundum seriem processus hominis in melius vel in
7035 peius proficientis.</p>
7036 <p title="II-II q. 14 a. 4 ad 2"><a name="39391"><span class=
7037 "ref">[39391] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
7038 dicendum quod ratio illa procedit de peccato ex malitia quando est
7039 ex inclinatione habitus.</p>
7040 <p title="II-II q. 14 a. 4 ad 3"><a name="39392"><span class=
7041 "ref">[39392] II&ordf;-IIae q. 14 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
7042 dicendum quod, si accipiatur impoenitentia secundum intentionem
7043 Augustini, secundum quod importat permanentiam in peccato usque in
7044 finem, sic planum est quod impoenitentia praesupponit peccata,
7045 sicut et poenitentia. Sed si loquamur de impoenitentia habituali,
7046 secundum quod ponitur species peccati in spiritum sanctum, sic
7047 manifestum est quod impoenitentia potest esse etiam ante peccata,
7048 potest enim ille qui nunquam peccavit habere propositum vel
7049 poenitendi vel non poenitendi, si contingeret eum peccare.</p>
7050 <br />
7051 <div class="D">Quaestio 15</div>
7052 <div class="G">Prooemium</div>
7053 <p title="II-II q. 15 pr."><a name="39393"><span class=
7054 "ref">[39393] II&ordf;-IIae q. 15 pr.</span></a> Deinde
7055 considerandum est de vitiis oppositis scientiae et intellectui. Et
7056 quia de ignorantia, quae opponitur scientiae, dictum est supra, cum
7057 de causis peccatorum ageretur; quaerendum est nunc de caecitate
7058 mentis et hebetudine sensus, quae opponuntur dono intellectus. Et
7059 circa hoc quaeruntur tria. Primo, utrum caecitas mentis sit
7060 peccatum. Secundo, utrum hebetudo sensus sit aliud peccatum a
7061 caecitate mentis. Tertio, utrum haec vitia a peccatis carnalibus
7062 oriantur.</p>
7063 <br />
7064 <div class="E">Articulus 1</div>
7065 <p title="II-II q. 15 a. 1 arg. 1"><a name="39394"><span class=
7066 "ref">[39394] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
7067 sic proceditur. Videtur quod caecitas mentis non sit peccatum.
7068 Illud enim quod excusat a peccato non videtur esse peccatum. Sed
7069 caecitas excusat a peccato, dicitur enim Ioan. IX, <i>si caeci
7070 essetis, non haberetis peccatum</i>. Ergo caecitas mentis non est
7071 peccatum.</p>
7072 <p title="II-II q. 15 a. 1 arg. 2"><a name="39395"><span class=
7073 "ref">[39395] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
7074 poena differt a culpa. Sed caecitas mentis est quaedam poena, ut
7075 patet per illud quod habetur Isaiae VI, <i>excaeca cor populi
7076 huius</i>; non enim esset a Deo, cum sit malum, nisi poena esset.
7077 Ergo caecitas mentis non est peccatum.</p>
7078 <p title="II-II q. 15 a. 1 arg. 3"><a name="39396"><span class=
7079 "ref">[39396] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
7080 omne peccatum est voluntarium, ut Augustinus dicit. Sed caecitas
7081 mentis non est voluntaria, quia ut Augustinus dicit, X Confess.,
7082 <i>cognoscere veritatem lucentem omnes amant</i>; et Eccle. XI
7083 dicitur, <i>dulce lumen, et delectabile oculis videre solem</i>.
7084 Ergo caecitas mentis non est peccatum.</p>
7085 <p title="II-II q. 15 a. 1 s. c."><a name="39397"><span class=
7086 "ref">[39397] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
7087 est quod Gregorius, XXXI Moral., caecitatem mentis ponit inter
7088 vitia quae causantur ex luxuria.</p>
7089 <p title="II-II q. 15 a. 1 co."><a name="39398"><span class=
7090 "ref">[39398] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 co.</span></a> Respondeo
7091 dicendum quod sicut caecitas corporalis est privatio eius quod est
7092 principium corporalis visionis, ita etiam caecitas mentis est
7093 privatio eius quod est principium mentalis sive intellectualis
7094 visionis. Cuius quidem principium est triplex. Unum quidem est
7095 lumen naturalis rationis. Et hoc lumen, cum pertineat ad speciem
7096 animae rationalis, nunquam privatur ab anima. Impeditur tamen
7097 quandoque a proprio actu per impedimenta virium inferiorum, quibus
7098 indiget intellectus humanus ad intelligendum, sicut patet in
7099 amentibus et furiosis, ut in primo dictum est. Aliud autem
7100 principium intellectualis visionis est aliquod lumen habituale
7101 naturali lumini rationis superadditum. Et hoc quidem lumen interdum
7102 privatur ab anima. Et talis privatio est caecitas quae est poena,
7103 secundum quod privatio luminis gratiae quaedam poena ponitur. Unde
7104 dicitur de quibusdam, Sap. II, <i>excaecavit illos malitia
7105 eorum</i>. Tertium principium visionis intellectualis est aliquod
7106 intelligibile principium per quod homo intelligit alia. Cui quidem
7107 principio intelligibili mens hominis potest intendere vel non
7108 intendere. Et quod ei non intendat contingit dupliciter. Quandoque
7109 quidem ex hoc quod habet voluntatem spontanee se avertentem a
7110 consideratione talis principii, secundum illud Psalm., <i>noluit
7111 intelligere ut bene ageret</i>. Alio modo, per occupationem mentis
7112 circa alia quae magis diligit, quibus ab inspectione huius
7113 principii mens avertitur, secundum illud Psalm., <i>supercecidit
7114 ignis</i>, scilicet concupiscentiae, <i>et non viderunt solem</i>.
7115 Et utroque modo caecitas mentis est peccatum.</p>
7116 <p title="II-II q. 15 a. 1 ad 1"><a name="39399"><span class=
7117 "ref">[39399] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
7118 ergo dicendum quod caecitas quae excusat a peccato est quae
7119 contingit ex naturali defectu non potentis videre.</p>
7120 <p title="II-II q. 15 a. 1 ad 2"><a name="39400"><span class=
7121 "ref">[39400] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
7122 dicendum quod ratio illa procedit de secunda caecitate, quae est
7123 poena.</p>
7124 <p title="II-II q. 15 a. 1 ad 3"><a name="39401"><span class=
7125 "ref">[39401] II&ordf;-IIae q. 15 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
7126 dicendum quod intelligere veritatem cuilibet est secundum se
7127 amabile. Potest tamen per accidens esse alicui odibile, inquantum
7128 scilicet per hoc homo impeditur ab aliis quae magis amat.</p>
7129 <br />
7130 <div class="E">Articulus 2</div>
7131 <p title="II-II q. 15 a. 2 arg. 1"><a name="39402"><span class=
7132 "ref">[39402] II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
7133 secundum sic proceditur. Videtur quod hebetudo sensus non sit aliud
7134 a caecitate mentis. Unum enim uni est contrarium. Sed dono
7135 intellectus opponitur hebetudo, ut patet per Gregorium, in II
7136 Moral.; cui etiam opponitur caecitas mentis, eo quod intellectus
7137 principium quoddam visivum designat. Ergo hebetudo sensus est idem
7138 quod caecitas mentis.</p>
7139 <p title="II-II q. 15 a. 2 arg. 2"><a name="39403"><span class=
7140 "ref">[39403] II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
7141 Gregorius, in XXXI Moral., de hebetudine loquens, nominat eam
7142 hebetudinem sensus circa intelligentiam. Sed hebetari sensu circa
7143 intelligentiam nihil aliud esse videtur quam intelligendo deficere,
7144 quod pertinet ad mentis caecitatem. Ergo hebetudo sensus idem est
7145 quod caecitas mentis.</p>
7146 <p title="II-II q. 15 a. 2 arg. 3"><a name="39404"><span class=
7147 "ref">[39404] II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
7148 si in aliquo differunt, maxime videntur in hoc differre quod
7149 caecitas mentis est voluntaria, ut supra dictum est, hebetudo autem
7150 sensus est naturalis. Sed defectus naturalis non est peccatum. Ergo
7151 secundum hoc hebetudo sensus non esset peccatum. Quod est contra
7152 Gregorium, qui connumerat eam inter vitia quae ex gula
7153 oriuntur.</p>
7154 <p title="II-II q. 15 a. 2 s. c."><a name="39405"><span class=
7155 "ref">[39405] II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
7156 est quod diversarum causarum sunt diversi effectus. Sed Gregorius,
7157 XXXI Moral., dicit quod hebetudo mentis oritur ex gula, caecitas
7158 autem mentis ex luxuria. Ergo sunt diversa vitia.</p>
7159 <p title="II-II q. 15 a. 2 co."><a name="39406"><span class=
7160 "ref">[39406] II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 co.</span></a> Respondeo
7161 dicendum quod hebes acuto opponitur. Acutum autem dicitur aliquid
7162 ex hoc quod est penetrativum. Unde et hebes dicitur aliquid ex hoc
7163 quod est obtusum, penetrare non valens. Sensus autem corporalis per
7164 quandam similitudinem penetrare dicitur medium inquantum ex aliqua
7165 distantia suum obiectum percipit; vel inquantum potest quasi
7166 penetrando intima rei percipere. Unde in corporalibus dicitur
7167 aliquis esse acuti sensus qui potest percipere sensibile aliquod ex
7168 remotis, vel videndo vel audiendo vel olfaciendo; et e contrario
7169 dicitur sensu hebetari qui non percipit nisi ex propinquo et magna
7170 sensibilia. Ad similitudinem autem corporalis sensus dicitur etiam
7171 circa intelligentiam esse aliquis sensus, qui est aliquorum
7172 primorum extremorum, ut dicitur in VI Ethic., sicut etiam sensus
7173 est cognoscitivus sensibilium quasi quorundam principiorum
7174 cognitionis. Hic autem sensus qui est circa intelligentiam non
7175 percipit suum obiectum per medium distantiae corporalis, sed per
7176 quaedam alia media, sicut cum per proprietatem rei percipit eius
7177 essentiam, et per effectus percipit causam. Ille ergo dicitur esse
7178 acuti sensus circa intelligentiam qui statim ad apprehensionem
7179 proprietatis rei, vel etiam effectus, naturam rei comprehendit, et
7180 inquantum usque ad minimas conditiones rei considerandas pertingit.
7181 Ille autem dicitur esse hebes circa intelligentiam qui ad
7182 cognoscendam veritatem rei pertingere non potest nisi per multa ei
7183 exposita, et tunc etiam non potest pertingere ad perfecte
7184 considerandum omnia quae pertinent ad rei rationem. Sic igitur
7185 hebetudo sensus circa intelligentiam importat quandam debilitatem
7186 mentis circa considerationem spiritualium bonorum, caecitas autem
7187 mentis importat omnimodam privationem cognitionis ipsorum. Et
7188 utrumque opponitur dono intellectus, per quem homo spiritualia bona
7189 apprehendendo cognoscit et ad eorum intima subtiliter penetrat.
7190 Habet autem hebetudo rationem peccati sicut et caecitas mentis,
7191 inquantum scilicet est voluntaria, ut patet in eo qui, affectus
7192 circa carnalia, de spiritualibus subtiliter discutere fastidit vel
7193 negligit.</p>
7194 <p title="II-II q. 15 a. 2 ad arg."><a name="39407"><span class=
7195 "ref">[39407] II&ordf;-IIae q. 15 a. 2 ad arg.</span></a> Et per
7196 hoc patet responsio ad obiecta.</p>
7197 <br />
7198 <div class="E">Articulus 3</div>
7199 <p title="II-II q. 15 a. 3 arg. 1"><a name="39408"><span class=
7200 "ref">[39408] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
7201 sic proceditur. Videtur quod caecitas mentis et hebetudo sensus non
7202 oriantur ex vitiis carnalibus. Augustinus enim, in libro Retract.,
7203 retractans illud quod dixerat in Soliloq., <i>Deus, qui non nisi
7204 mundos verum scire voluisti</i>, dicit quod <i>responderi potest
7205 multos etiam non mundos multa vera scire</i>. Sed homines maxime
7206 efficiuntur immundi per vitia carnalia. Ergo caecitas mentis et
7207 hebetudo sensus non causantur a vitiis carnalibus.</p>
7208 <p title="II-II q. 15 a. 3 arg. 2"><a name="39409"><span class=
7209 "ref">[39409] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
7210 caecitas mentis et hebetudo sensus sunt defectus quidam circa
7211 partem animae intellectivam; vitia autem carnalia pertinent ad
7212 corruptionem carnis. Sed caro non agit in animam, sed potius e
7213 converso. Ergo vitia carnalia non causant caecitatem mentis et
7214 hebetudinem sensus.</p>
7215 <p title="II-II q. 15 a. 3 arg. 3"><a name="39410"><span class=
7216 "ref">[39410] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
7217 unumquodque magis patitur a propinquiori quam a remotiori. Sed
7218 propinquiora sunt menti vitia spiritualia quam carnalia. Ergo
7219 caecitas mentis et hebetudo sensus magis causantur ex vitiis
7220 spiritualibus quam ex vitiis carnalibus.</p>
7221 <p title="II-II q. 15 a. 3 s. c."><a name="39411"><span class=
7222 "ref">[39411] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
7223 est quod Gregorius, XXXI Moral., dicit quod hebetudo sensus circa
7224 intelligentiam oritur ex gula, caecitas mentis ex luxuria.</p>
7225 <p title="II-II q. 15 a. 3 co."><a name="39412"><span class=
7226 "ref">[39412] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 co.</span></a> Respondeo
7227 dicendum quod perfectio intellectualis operationis in homine
7228 consistit in quadam abstractione a sensibilium phantasmatibus. Et
7229 ideo quanto intellectus hominis magis fuerit liber ab huiusmodi
7230 phantasmatibus, tanto potius considerare intelligibilia poterit et
7231 ordinare omnia sensibilia, sicut et Anaxagoras dixit quod oportet
7232 intellectum esse immixtum ad hoc quod imperet, et agens oportet
7233 quod dominetur super materiam ad hoc quod possit eam movere.
7234 Manifestum est autem quod delectatio applicat intentionem ad ea in
7235 quibus aliquis delectatur, unde philosophus dicit, in X Ethic.,
7236 quod unusquisque ea in quibus delectatur optime operatur, contraria
7237 vero nequaquam vel debiliter. Vitia autem carnalia, scilicet gula
7238 et luxuria, consistunt circa delectationes tactus, ciborum scilicet
7239 et venereorum, quae sunt vehementissimae inter omnes corporales
7240 delectationes. Et ideo per haec vitia intentio hominis maxime
7241 applicatur ad corporalia, et per consequens debilitatur operatio
7242 hominis circa intelligibilia, magis autem per luxuriam quam per
7243 gulam, quanto delectationes venereorum sunt vehementiores quam
7244 ciborum. Et ideo ex luxuria oritur caecitas mentis, quae quasi
7245 totaliter spiritualium bonorum cognitionem excludit, ex gula autem
7246 hebetudo sensus, quae reddit hominem debilem circa huiusmodi
7247 intelligibilia. Et e converso oppositae virtutes, scilicet
7248 abstinentia et castitas, maxime disponunt hominem ad perfectionem
7249 intellectualis operationis. Unde dicitur Dan. I, quod pueris his,
7250 scilicet abstinentibus et continentibus, <i>dedit Deus scientiam et
7251 disciplinam in omni libro et sapientia</i>.</p>
7252 <p title="II-II q. 15 a. 3 ad 1"><a name="39413"><span class=
7253 "ref">[39413] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
7254 ergo dicendum quod, quamvis aliqui vitiis carnalibus subditi
7255 possint quandoque subtiliter aliqua speculari circa intelligibilia,
7256 propter bonitatem ingenii naturalis vel habitus superadditi; tamen
7257 necesse est ut ab hac subtilitate contemplationis eorum intentio
7258 plerumque retrahatur propter delectationes corporales. Et ita
7259 immundi possunt aliqua vera scire sed ex sua immunditia circa hoc
7260 impediuntur.</p>
7261 <p title="II-II q. 15 a. 3 ad 2"><a name="39414"><span class=
7262 "ref">[39414] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
7263 dicendum quod caro non agit in partem intellectivam alterando
7264 ipsam, sed impediendo operationem ipsius per modum praedictum.</p>
7265 <p title="II-II q. 15 a. 3 ad 3"><a name="39415"><span class=
7266 "ref">[39415] II&ordf;-IIae q. 15 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
7267 dicendum quod vitia carnalia, quo magis sunt remota a mente, eo
7268 magis eius intentionem ad remotiora distrahunt. Unde magis
7269 impediunt mentis contemplationem.</p>
7270 <br />
7271 <div class="D">Quaestio 16</div>
7272 <div class="G">Prooemium</div>
7273 <p title="II-II q. 16 pr."><a name="39416"><span class=
7274 "ref">[39416] II&ordf;-IIae q. 16 pr.</span></a> Deinde
7275 considerandum est de praeceptis pertinentibus ad praedicta. Et
7276 circa hoc quaeruntur duo. Primo, de praeceptis pertinentibus ad
7277 fidem. Secundo, de praeceptis pertinentibus ad dona scientiae et
7278 intellectus.</p>
7279 <br />
7280 <div class="E">Articulus 1</div>
7281 <p title="II-II q. 16 a. 1 arg. 1"><a name="39417"><span class=
7282 "ref">[39417] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
7283 sic proceditur. Videtur quod in veteri lege dari debuerint
7284 praecepta credendi. Praeceptum enim est de eo quod est debitum et
7285 necessarium. Sed maxime necessarium est homini quod credat,
7286 secundum illud Heb. XI, <i>sine fide impossibile est placere
7287 Deo</i>. Ergo maxime oportuit praecepta dari de fide.</p>
7288 <p title="II-II q. 16 a. 1 arg. 2"><a name="39418"><span class=
7289 "ref">[39418] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
7290 novum testamentum continetur in veteri sicut figuratum in figura,
7291 ut supra dictum est. Sed in novo testamento ponuntur expressa
7292 mandata de fide, ut patet Ioan. XIV, <i>creditis in Deum, et in me
7293 credite</i>. Ergo videtur quod in veteri lege etiam debuerint
7294 aliqua praecepta dari de fide.</p>
7295 <p title="II-II q. 16 a. 1 arg. 3"><a name="39419"><span class=
7296 "ref">[39419] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
7297 eiusdem rationis est praecipere actum virtutis et prohibere vitia
7298 opposita. Sed in veteri lege ponuntur multa praecepta prohibentia
7299 infidelitatem, sicut Exod. XX, <i>non habebis deos alienos coram
7300 me</i>; et iterum Deut. XIII mandatur quod non audient verba
7301 prophetae aut somniatoris qui eos de fide Dei vellet divertere.
7302 Ergo in veteri lege etiam debuerunt dari praecepta de fide.</p>
7303 <p title="II-II q. 16 a. 1 arg. 4"><a name="39420"><span class=
7304 "ref">[39420] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
7305 confessio est actus fidei, ut supra dictum est. Sed de confessione
7306 et promulgatione fidei dantur praecepta in veteri lege, mandatur
7307 enim Exod. XII quod filiis suis interrogantibus rationem assignent
7308 paschalis observantiae; et Deut. XIII mandatur quod ille qui
7309 disseminat doctrinam contra fidem occidatur. Ergo lex vetus
7310 praecepta fidei debuit habere.</p>
7311 <p title="II-II q. 16 a. 1 arg. 5"><a name="39421"><span class=
7312 "ref">[39421] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea,
7313 omnes libri veteris testamenti sub lege veteri continentur, unde
7314 dominus, Ioan. XV, dicit in lege esse scriptum, <i>odio habuerunt
7315 me gratis</i>, quod tamen scribitur in Psalmo. Sed Eccli. II
7316 dicitur, <i>qui timetis dominum, credite illi</i>. Ergo in veteri
7317 lege fuerunt praecepta danda de fide.</p>
7318 <p title="II-II q. 16 a. 1 s. c."><a name="39422"><span class=
7319 "ref">[39422] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
7320 est quod apostolus, ad Rom. III, legem veterem nominat legem
7321 factorum, et dividit eam contra legem fidei. Ergo in lege veteri
7322 non fuerunt praecepta danda de fide.</p>
7323 <p title="II-II q. 16 a. 1 co."><a name="39423"><span class=
7324 "ref">[39423] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 co.</span></a> Respondeo
7325 dicendum quod lex non imponitur ab aliquo domino nisi suis
7326 subditis, et ideo praecepta legis cuiuslibet praesupponunt
7327 subiectionem recipientis legem ad eum qui dat legem. Prima autem
7328 subiectio hominis ad Deum est per fidem, secundum illud Heb. XI,
7329 <i>accedentem ad Deum oportet credere quia est</i>. Et ideo fides
7330 praesupponitur ad legis praecepta. Et propter hoc Exod. XX id quod
7331 est fidei praemittitur ante legis praecepta, cum dicitur, <i>ego
7332 sum dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti</i>. Et
7333 similiter Deut. VI praemittitur, <i>audi, Israel, dominus Deus tuus
7334 unus est</i>, et postea statim incipit agere de praeceptis. Sed
7335 quia in fide multa continentur ordinata ad fidem qua credimus Deum
7336 esse, quod est primum et principale inter omnia credibilia, ut
7337 dictum est; ideo, praesupposita fide de Deo, per quam mens humana
7338 Deo subiiciatur, possunt dari praecepta de aliis credendis, sicut
7339 Augustinus dicit, super Ioan., quod plurima sunt nobis de fide
7340 mandata, exponens illud, hoc est praeceptum meum. Sed in veteri
7341 lege non erant secreta fidei populo exponenda. Et ideo, supposita
7342 fide unius Dei, nulla alia praecepta sunt in veteri lege data de
7343 credendis.</p>
7344 <p title="II-II q. 16 a. 1 ad 1"><a name="39424"><span class=
7345 "ref">[39424] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
7346 ergo dicendum quod fides est necessaria tanquam principium
7347 spiritualis vitae. Et ideo praesupponitur ad legis
7348 susceptionem.</p>
7349 <p title="II-II q. 16 a. 1 ad 2"><a name="39425"><span class=
7350 "ref">[39425] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
7351 dicendum quod ibi etiam dominus praesupponit aliquid de fide,
7352 scilicet fidem unius Dei, cum dicit, creditis in Deum, et aliquid
7353 praecipit, scilicet fidem incarnationis, per quam unus est Deus et
7354 homo; quae quidem fidei explicatio pertinet ad fidem novi
7355 testamenti. Et ideo subdit, et in me credite.</p>
7356 <p title="II-II q. 16 a. 1 ad 3"><a name="39426"><span class=
7357 "ref">[39426] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
7358 dicendum quod praecepta prohibitiva respiciunt peccata, quae
7359 corrumpunt virtutem. Virtus autem corrumpitur ex particularibus
7360 defectibus, ut supra dictum est. Et ideo, praesupposita fide unius
7361 Dei, in lege veteri fuerunt danda prohibitiva praecepta, quibus
7362 homines prohiberentur ab his particularibus defectibus per quos
7363 fides corrumpi posset.</p>
7364 <p title="II-II q. 16 a. 1 ad 4"><a name="39427"><span class=
7365 "ref">[39427] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
7366 dicendum quod etiam confessio vel doctrina fidei praesupponit
7367 subiectionem hominis ad Deum per fidem. Et ideo magis potuerunt
7368 dari praecepta in veteri lege pertinentia ad confessionem et
7369 doctrinam fidei quam pertinentia ad ipsam fidem.</p>
7370 <p title="II-II q. 16 a. 1 ad 5"><a name="39428"><span class=
7371 "ref">[39428] II&ordf;-IIae q. 16 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum
7372 dicendum quod in illa etiam auctoritate praesupponitur fides per
7373 quam credimus Deum esse, unde praemittit, qui timetis Deum, quod
7374 non posset esse sine fide. Quod autem addit, credite illi, ad
7375 quaedam credibilia specialia referendum est, et praecipue ad illa
7376 quae promittit Deus sibi obedientibus. Unde subdit, <i>et non
7377 evacuabitur merces vestra</i>.</p>
7378 <br />
7379 <div class="E">Articulus 2</div>
7380 <p title="II-II q. 16 a. 2 arg. 1"><a name="39429"><span class=
7381 "ref">[39429] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
7382 secundum sic proceditur. Videtur quod in veteri lege inconvenienter
7383 tradantur praecepta pertinentia ad scientiam et intellectum.
7384 Scientia enim et intellectus ad cognitionem pertinent. Cognitio
7385 autem praecedit et dirigit actionem. Ergo praecepta ad scientiam et
7386 intellectum pertinentia debent praecedere praecepta pertinentia ad
7387 actionem. Cum ergo prima praecepta legis sint praecepta Decalogi,
7388 videtur quod inter praecepta Decalogi debuerunt tradi aliqua
7389 praecepta pertinentia ad scientiam et intellectum.</p>
7390 <p title="II-II q. 16 a. 2 arg. 2"><a name="39430"><span class=
7391 "ref">[39430] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
7392 disciplina praecedit doctrinam, prius enim homo ab alio discit quam
7393 alium doceat. Sed dantur in veteri lege aliqua praecepta de
7394 doctrina, et affirmativa, ut praecipitur Deut. IV, <i>docebis ea
7395 filios ac nepotes tuos</i>; et etiam prohibitiva, sicut habetur
7396 Deut. IV, <i>non addetis ad verbum quod vobis loquor, neque
7397 auferetis ab eo</i>. Ergo videtur quod etiam aliqua praecepta dari
7398 debuerint inducentia hominem ad addiscendum.</p>
7399 <p title="II-II q. 16 a. 2 arg. 3"><a name="39431"><span class=
7400 "ref">[39431] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
7401 scientia et intellectus magis videntur necessaria sacerdoti quam
7402 regi, unde dicitur Malach. II, <i>labia sacerdotis custodiunt
7403 scientiam, et legem requirunt ex ore eius</i>; et Osee IV dicitur,
7404 <i>quia scientiam repulisti, repellam te et ego, ne sacerdotio
7405 fungaris mihi</i>. Sed regi mandatur quod addiscat scientiam legis,
7406 ut patet Deut. XVII. Ergo multo magis debuit praecipi in lege quod
7407 sacerdotes legem addiscerent.</p>
7408 <p title="II-II q. 16 a. 2 arg. 4"><a name="39432"><span class=
7409 "ref">[39432] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
7410 meditatio eorum quae ad scientiam et intellectum pertinent non
7411 potest esse in dormiendo. Impeditur etiam per occupationes
7412 extraneas. Ergo inconvenienter praecipitur, Deut. VI,
7413 <i>meditaberis ea sedens in domo tua, et ambulans in itinere,
7414 dormiens atque consurgens</i>. Inconvenienter ergo traduntur in
7415 veteri lege praecepta ad scientiam et intellectum pertinentia.</p>
7416 <p title="II-II q. 16 a. 2 s. c."><a name="39433"><span class=
7417 "ref">[39433] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
7418 est quod dicitur Deut. IV, <i>audientes universi praecepta haec,
7419 dicant, en populus sapiens et intelligens</i>.</p>
7420 <p title="II-II q. 16 a. 2 co."><a name="39434"><span class=
7421 "ref">[39434] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 co.</span></a> Respondeo
7422 dicendum quod circa scientiam et intellectum tria possunt
7423 considerari, primo quidem, acceptio ipsius; secundo, usus eius;
7424 tertio vero, conservatio ipsius. Acceptio quidem scientiae vel
7425 intellectus fit per doctrinam et disciplinam. Et utrumque in lege
7426 praecipitur. Dicitur enim Deut. VI, <i>erunt verba haec quae ego
7427 praecipio tibi, in corde tuo</i>, quod pertinet ad disciplinam,
7428 pertinet enim ad discipulum ut cor suum applicet his quae dicuntur.
7429 Quod vero subditur, <i>et narrabis ea filiis tuis</i>, pertinet ad
7430 doctrinam. Usus vero scientiae vel intellectus est meditatio eorum
7431 quae quis scit vel intelligit. Et quantum ad hoc subditur, <i>et
7432 meditaberis sedens in domo tua</i>, et cetera. Conservatio autem
7433 fit per memoriam. Et quantum ad hoc subdit, <i>et ligabis ea quasi
7434 signum in manu tua, eruntque et movebuntur inter oculos tuos,
7435 scribesque ea in limine et ostiis domus tuae</i>. Per quae omnia
7436 iugem memoriam mandatorum Dei significat, ea enim quae continue
7437 sensibus nostris occurrunt, vel tactu, sicut ea quae in manu
7438 habemus; vel visu, sicut ea quae ante oculos mentis sunt continue;
7439 vel ad quae oportet nos saepe recurrere, sicut ad ostium domus; a
7440 memoria nostra excidere non possunt. Et Deut. IV manifestius
7441 dicitur, <i>ne obliviscaris verborum quae viderunt oculi tui, et ne
7442 excidant de corde tuo cunctis diebus vitae tuae</i>. Et haec etiam
7443 abundantius in novo testamento, tam in doctrina evangelica quam
7444 apostolica, mandata leguntur.</p>
7445 <p title="II-II q. 16 a. 2 ad 1"><a name="39435"><span class=
7446 "ref">[39435] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
7447 ergo dicendum quod, sicut dicitur Deut. IV, <i>haec est vestra
7448 sapientia et intellectus coram populis</i>, ex quo datur intelligi
7449 quod scientia et intellectus fidelium Dei consistit in praeceptis
7450 legis. Et ideo primo sunt proponenda legis praecepta; et postmodum
7451 homines sunt inducendi ad eorum scientiam vel intellectum. Et ideo
7452 praemissa praecepta non debuerunt poni inter praecepta Decalogi,
7453 quae sunt prima.</p>
7454 <p title="II-II q. 16 a. 2 ad 2"><a name="39436"><span class=
7455 "ref">[39436] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
7456 dicendum quod etiam in lege ponuntur praecepta pertinentia ad
7457 disciplinam, ut dictum est. Expressius tamen praecipitur doctrina
7458 quam disciplina, quia doctrina pertinet ad maiores, qui sunt sui
7459 iuris, immediate sub lege existentes, quibus debent dari legis
7460 praecepta, disciplina autem pertinet ad minores, ad quos praecepta
7461 legis per maiores debent pervenire.</p>
7462 <p title="II-II q. 16 a. 2 ad 3"><a name="39437"><span class=
7463 "ref">[39437] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
7464 dicendum quod scientia legis est adeo annexa officio sacerdotis ut
7465 simul cum iniunctione officii intelligatur etiam et scientiae legis
7466 iniunctio. Et ideo non oportuit specialia praecepta dari de
7467 instructione sacerdotum. Sed doctrina legis Dei non adeo est annexa
7468 regali officio, quia rex constituitur super populum in
7469 temporalibus. Et ideo specialiter praecipitur ut rex instruatur de
7470 his quae pertinent ad legem Dei per sacerdotes.</p>
7471 <p title="II-II q. 16 a. 2 ad 4"><a name="39438"><span class=
7472 "ref">[39438] II&ordf;-IIae q. 16 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
7473 dicendum quod illud praeceptum legis non est sic intelligendum quod
7474 homo dormiendo meditetur de lege Dei, sed quod dormiens, idest
7475 vadens dormitum, de lege Dei meditetur; quia ex hoc etiam homines
7476 dormiendo nanciscuntur meliora phantasmata, secundum quod
7477 pertranseunt motus a vigilantibus ad dormientes, ut patet per
7478 philosophum, in I Ethic. Similiter etiam mandatur ut in omni actu
7479 suo aliquis meditetur de lege, non quod semper actu de lege
7480 cogitet, sed quod omnia quae facit secundum legem moderetur.</p>
7481 <div class="centro"><br />
7482 <p><a href="sth3000.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
7483 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
7484 <a href="sth3017.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
7485 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
7486 <br />
7487 <hr />
7488 <br />
7489 <address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
7490 hanc editionem<br />
7491 Iura omnia asservantur<br />
7492 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
7493 style="text-decoration=none">49644264</a></address>
7494 </div>
7495 </body>
7496 </html>