comparison summa/latin/sth1075.html @ 28:544e12f679ad

convert to xml
author ht
date Tue, 24 Nov 2009 19:27:32 +0000
parents 4006eb4882de
children d777cc3962f2
comparison
equal deleted inserted replaced
27:c16124ac5890 28:544e12f679ad
1 <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/REC-html40/loose.dtd"> 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
2 <HTML LANG="LA"> 2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
3 <HEAD> 3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
4 <META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=ISO-8859-1"> 4 <head>
5 <META HTTP-EQUIV="Content-Style-Type" CONTENT="text/css"> 5 <meta name="generator" content=
6 <META HTTP-EQUIV="Content-Script-Type" CONTENT="text/javascript"> 6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" />
7 <META NAME="keywords" CONTENT="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"> 7 <meta http-equiv="Content-Type" content=
8 <META NAME="language" CONTENT="Latin"> 8 "text/html; charset=us-ascii" />
9 <META NAME="security" CONTENT="public"> 9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
10 <META NAME="owner" CONTENT="ealarcon@unav.es"> 10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
11 <META NAME="author" CONTENT="Enrique Alarc&oacute;n"> 11 <meta name="keywords" content=
12 <META NAME="abstract" CONTENT=""> 12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" />
13 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="screen" HREF="vscreen.css" TYPE="text/css"> 13 <meta name="language" content="Latin" />
14 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="print" HREF="vprint.css" TYPE="text/css"> 14 <meta name="security" content="public" />
15 <TITLE>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, I&ordf; q. 75-76</TITLE> 15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
16 </HEAD> 16 <meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
17 <BODY> 17 <meta name="abstract" content="" />
18 <A HREF="http://www.corpusthomisticum.org/"><DIV CLASS="tres">CORPUS THOMISTICUM</DIV></A> 18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
19 <DIV CLASS="uno">Sancti Thomae de Aquino</DIV> 19 "text/css" />
20 <DIV CLASS="uno">Summa Theologiae</DIV> 20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
21 <DIV CLASS="dos">prima pars a quaestione LXXV ad quaestionem LXXVI</DIV> 21 "text/css" />
22 <BR> 22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, I&ordf; q. 75-76</title>
23 <DIV CLASS="centro"> 23 </head>
24 <TABLE ALIGN="center" SUMMARY="Imago"> 24 <body>
25 <TR> 25 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a>
26 <TH><IMG SRC="icons/ghent190.jpg" WIDTH="120" HEIGHT="190" BORDER="0" ALT="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" ALIGN="middle"></TH> 26 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div>
27 </TR> 27 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
28 </TABLE> 28 <div class="uno">Summa Theologiae</div>
29 <BR> 29 <div class="dos">prima pars a quaestione LXXV ad quaestionem
30 <SPAN CLASS="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<BR>ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<BR>denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<BR><BR></SPAN> 30 LXXVI</div>
31 <BR><HR><BR> 31 <br />
32 <P> 32 <div class="centro">
33 <A HREF="sth1065.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> 33 <table align="center" summary="Imago">
34 &nbsp; 34 <tr>
35 <A HREF="sth1077.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> 35 <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border=
36 </P> 36 "0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align=
37 <SCRIPT LANGUAGE="JavaScript" TYPE="text/javascript"> 37 "middle" /></th>
38 </tr>
39 </table>
40 <br />
41 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<br />
42 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
43 magneticas<br />
44 denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
45 <br /></span><br />
46 <hr />
47 <br />
48 <p><a href="sth1065.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
49 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
50 <a href="sth1077.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
51 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
52 <script language="JavaScript" type="text/javascript">
53 //<![CDATA[
38 <!-- 54 <!--
39 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 55 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
40 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} 56 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
41 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); 57 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
42 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); 58 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
186 document.write('<OPTION VALUE="#31585">I&ordf; q. 76 a. 8 ad 1'); 202 document.write('<OPTION VALUE="#31585">I&ordf; q. 76 a. 8 ad 1');
187 document.write('<OPTION VALUE="#31586">I&ordf; q. 76 a. 8 ad 2'); 203 document.write('<OPTION VALUE="#31586">I&ordf; q. 76 a. 8 ad 2');
188 document.write('<OPTION VALUE="#31587">I&ordf; q. 76 a. 8 ad 3'); 204 document.write('<OPTION VALUE="#31587">I&ordf; q. 76 a. 8 ad 3');
189 document.write('<OPTION VALUE="#31588">I&ordf; q. 76 a. 8 ad 4'); 205 document.write('<OPTION VALUE="#31588">I&ordf; q. 76 a. 8 ad 4');
190 document.write('<OPTION VALUE="#31589">I&ordf; q. 76 a. 8 ad 5'); 206 document.write('<OPTION VALUE="#31589">I&ordf; q. 76 a. 8 ad 5');
191 document.write('</SELECT>'); 207 document.write('<\/SELECT>');
192 document.write('<BR><BR>'); 208 document.write('<BR><BR>');
193 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); 209 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
194 document.write('</FORM>'); 210 document.write('<\/FORM>');
195 // --> 211 // -->
196 </SCRIPT> 212 //]]>
197 <BR><HR><BR> 213 </script><br />
198 </DIV> 214 <hr />
199 <DIV CLASS="D">Quaestio 75</DIV> 215 <br /></div>
200 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 216 <div class="D">Quaestio 75</div>
201 <P TITLE="I q. 75 pr."><A NAME="31447"><SPAN CLASS="ref">[31447] I&ordf; q. 75 pr. </SPAN></A>Post considerationem creaturae spiritualis et corporalis, considerandum est de homine, qui ex spirituali et corporali substantia componitur. Et primo, de natura ipsius hominis; secundo, de eius productione. Naturam autem hominis considerare pertinet ad theologum ex parte animae, non autem ex parte corporis, nisi secundum habitudinem quam habet corpus ad animam. Et ideo prima consideratio circa animam versabitur. Et quia, secundum Dionysium, XI cap. Angel. Hier., tria inveniuntur in substantiis spiritualibus, scilicet essentia, virtus et operatio; primo considerabimus ea quae pertinent ad essentiam animae; secundo, ea quae pertinent ad virtutem sive potentias eius; tertio, ea quae pertinent ad operationem eius. Circa primum duplex occurrit consideratio, quarum prima est de ipsa anima secundum se; secunda, de unione eius ad corpus. Circa primum quaeruntur septem. Primo, utrum anima sit corpus. Secundo, utrum anima humana sit aliquid subsistens. Tertio, utrum animae brutorum sint subsistentes. Quarto, utrum anima sit homo; vel magis homo sit aliquid compositum ex anima et corpore. Quinto, utrum sit composita ex materia et forma. Sexto, utrum anima humana sit incorruptibilis. Septimo, utrum anima sit eiusdem speciei cum Angelo.</P> 217 <div class="G">Prooemium</div>
202 <BR> 218 <p title="I q. 75 pr."><a name="31447"><span class="ref">[31447]
203 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 219 I&ordf; q. 75 pr.</span></a> Post considerationem creaturae
204 <P TITLE="I q. 75 a. 1 arg. 1"><A NAME="31448"><SPAN CLASS="ref">[31448] I&ordf; q. 75 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod anima sit corpus. Anima enim est motor corporis. Non autem est movens non motum. Tum quia videtur quod nihil possit movere nisi moveatur, quia nihil dat alteri quod non habet, sicut quod non est calidum non calefacit. Tum quia, si aliquid est movens non motum, causat motum sempiternum et eodem modo se habentem, ut probatur in VIII Physic., quod non apparet in motu animalis, qui est ab anima. Ergo anima est movens motum. Sed omne movens motum est corpus. Ergo anima est corpus.</P> 220 spiritualis et corporalis, considerandum est de homine, qui ex
205 <P TITLE="I q. 75 a. 1 arg. 2"><A NAME="31449"><SPAN CLASS="ref">[31449] I&ordf; q. 75 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omnis cognitio fit per aliquam similitudinem. Non potest autem esse similitudo corporis ad rem incorpoream. Si igitur anima non esset corpus, non posset cognoscere res corporeas.</P> 221 spirituali et corporali substantia componitur. Et primo, de natura
206 <P TITLE="I q. 75 a. 1 arg. 3"><A NAME="31450"><SPAN CLASS="ref">[31450] I&ordf; q. 75 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, moventis ad motum oportet esse aliquem contactum. Contactus autem non est nisi corporum. Cum igitur anima moveat corpus, videtur quod anima sit corpus.</P> 222 ipsius hominis; secundo, de eius productione. Naturam autem hominis
207 <P TITLE="I q. 75 a. 1 s. c."><A NAME="31451"><SPAN CLASS="ref">[31451] I&ordf; q. 75 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod <I>anima simplex dicitur respectu corporis, quia mole non diffunditur per spatium loci</I>.</P> 223 considerare pertinet ad theologum ex parte animae, non autem ex
208 <P TITLE="I q. 75 a. 1 co."><A NAME="31452"><SPAN CLASS="ref">[31452] I&ordf; q. 75 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ad inquirendum de natura animae, oportet praesupponere quod anima dicitur esse primum principium vitae in his quae apud nos vivunt animata enim viventia dicimus, res vero inanimatas vita carentes. Vita autem maxime manifestatur duplici opere, scilicet cognitionis et motus. Horum autem principium antiqui philosophi, imaginationem transcendere non valentes, aliquod corpus ponebant; sola corpora res esse dicentes, et quod non est corpus, nihil esse. Et secundum hoc, animam aliquod corpus esse dicebant. Huius autem opinionis falsitas licet multipliciter ostendi possit tamen uno utemur, quo et communius et certius patet animam corpus non esse. Manifestum est enim quod non quodcumque vitalis operationis principium est anima, sic enim oculus esset anima, cum sit quoddam principium visionis; et idem esset dicendum de aliis animae instrumentis. Sed primum principium vitae dicimus esse animam. Quamvis autem aliquod corpus possit esse quoddam principium vitae, sicut cor est principium vitae in animali; tamen non potest esse primum principium vitae aliquod corpus. Manifestum est enim quod esse principium vitae, vel vivens, non convenit corpori ex hoc quod est corpus, alioquin omne corpus esset vivens, aut principium vitae. Convenit igitur alicui corpori quod sit vivens, vel etiam principium vitae, per hoc quod est tale corpus. Quod autem est actu tale, habet hoc ab aliquo principio quod dicitur actus eius. Anima igitur, quae est primum principium vitae, non est corpus, sed corporis actus, sicut calor, qui est principium calefactionis, non est corpus, sed quidam corporis actus.</P> 224 parte corporis, nisi secundum habitudinem quam habet corpus ad
209 <P TITLE="I q. 75 a. 1 ad 1"><A NAME="31453"><SPAN CLASS="ref">[31453] I&ordf; q. 75 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, cum omne quod movetur ab alio moveatur, quod non potest in infinitum procedere, necesse est dicere quod non omne movens movetur. Cum enim moveri sit exire de potentia in actum, movens dat id quod habet mobili, inquantum facit ipsum esse in actu. Sed sicut ostenditur in VIII Physic., est quoddam movens penitus immobile, quod nec per se nec per accidens movetur, et tale movens potest movere motum semper uniformem. Est autem aliud movens, quod non movetur per se, sed movetur per accidens, et propter hoc non movet motum semper uniformem. Et tale movens est anima. Est autem aliud movens, quod per se movetur, scilicet corpus. Et quia antiqui naturales nihil esse credebant nisi corpora, posuerunt quod omne movens movetur, et quod anima per se movetur, et est corpus.</P> 225 animam. Et ideo prima consideratio circa animam versabitur. Et
210 <P TITLE="I q. 75 a. 1 ad 2"><A NAME="31454"><SPAN CLASS="ref">[31454] I&ordf; q. 75 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod non est necessarium quod similitudo rei cognitae sit actu in natura cognoscentis, sed si aliquid sit quod prius est cognoscens in potentia et postea in actu, oportet quod similitudo cogniti non sit actu in natura cognoscentis, sed in potentia tantum; sicut color non est actu in pupilla, sed in potentia tantum. Unde non oportet quod in natura animae sit similitudo rerum corporearum in actu; sed quod sit in potentia ad huiusmodi similitudines. Sed quia antiqui naturales nesciebant distinguere inter actum et potentiam, ponebant animam esse corpus, ad hoc quod cognosceret corpus; et ad hoc quod cognosceret omnia corpora, quod esset composita ex principiis omnium corporum.</P> 226 quia, secundum Dionysium, XI cap. Angel. Hier., tria inveniuntur in
211 <P TITLE="I q. 75 a. 1 ad 3"><A NAME="31455"><SPAN CLASS="ref">[31455] I&ordf; q. 75 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod est duplex contactus, quantitatis et virtutis. Primo modo, corpus non tangitur nisi a corpore. Secundo modo, corpus potest tangi a re incorporea quae movet corpus.</P> 227 substantiis spiritualibus, scilicet essentia, virtus et operatio;
212 <BR> 228 primo considerabimus ea quae pertinent ad essentiam animae;
213 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 229 secundo, ea quae pertinent ad virtutem sive potentias eius; tertio,
214 <P TITLE="I q. 75 a. 2 arg. 1"><A NAME="31456"><SPAN CLASS="ref">[31456] I&ordf; q. 75 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod anima humana non sit aliquid subsistens. Quod enim est subsistens, dicitur hoc aliquid. Anima autem non est hoc aliquid, sed compositum ex anima et corpore. Ergo anima non est aliquid subsistens.</P> 230 ea quae pertinent ad operationem eius. Circa primum duplex occurrit
215 <P TITLE="I q. 75 a. 2 arg. 2"><A NAME="31457"><SPAN CLASS="ref">[31457] I&ordf; q. 75 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omne quod est subsistens, potest dici operari. Sed anima non dicitur operari, quia, ut dicitur in I de anima, <I>dicere animam sentire aut intelligere, simile est ac si dicat eam aliquis texere vel aedificare</I>. Ergo anima non est aliquid subsistens.</P> 231 consideratio, quarum prima est de ipsa anima secundum se; secunda,
216 <P TITLE="I q. 75 a. 2 arg. 3"><A NAME="31458"><SPAN CLASS="ref">[31458] I&ordf; q. 75 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, si anima esset aliquid subsistens, esset aliqua eius operatio sine corpore. Sed nulla est eius operatio sine corpore, nec etiam intelligere, quia non contingit intelligere sine phantasmate, phantasma autem non est sine corpore. Ergo anima humana non est aliquid subsistens.</P> 232 de unione eius ad corpus. Circa primum quaeruntur septem. Primo,
217 <P TITLE="I q. 75 a. 2 s. c."><A NAME="31459"><SPAN CLASS="ref">[31459] I&ordf; q. 75 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, X de Trin. <I>Quisquis videt mentis naturam et esse substantiam, et non esse corpoream, videt eos qui opinantur eam esse corpoream, ob hoc errare, quod adiungunt ei ea sine quibus nullam possunt cogitare naturam, scilicet corporum phantasias</I>. Natura ergo mentis humanae non solum est incorporea, sed etiam substantia, scilicet aliquid subsistens.</P> 233 utrum anima sit corpus. Secundo, utrum anima humana sit aliquid
218 <P TITLE="I q. 75 a. 2 co."><A NAME="31460"><SPAN CLASS="ref">[31460] I&ordf; q. 75 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est dicere id quod est principium intellectualis operationis, quod dicimus animam hominis, esse quoddam principium incorporeum et subsistens. Manifestum est enim quod homo per intellectum cognoscere potest naturas omnium corporum. Quod autem potest cognoscere aliqua, oportet ut nihil eorum habeat in sua natura, quia illud quod inesset ei naturaliter impediret cognitionem aliorum; sicut videmus quod lingua infirmi quae infecta est cholerico et amaro humore, non potest percipere aliquid dulce, sed omnia videntur ei amara. Si igitur principium intellectuale haberet in se naturam alicuius corporis, non posset omnia corpora cognoscere. Omne autem corpus habet aliquam naturam determinatam. Impossibile est igitur quod principium intellectuale sit corpus. Et similiter impossibile est quod intelligat per organum corporeum, quia etiam natura determinata illius organi corporei prohiberet cognitionem omnium corporum; sicut si aliquis determinatus color sit non solum in pupilla, sed etiam in vase vitreo, liquor infusus eiusdem coloris videtur. Ipsum igitur intellectuale principium, quod dicitur mens vel intellectus, habet operationem per se, cui non communicat corpus. Nihil autem potest per se operari, nisi quod per se subsistit. Non enim est operari nisi entis in actu, unde eo modo aliquid operatur, quo est. Propter quod non dicimus quod calor calefacit, sed calidum. Relinquitur igitur animam humanam, quae dicitur intellectus vel mens, esse aliquid incorporeum et subsistens.</P> 234 subsistens. Tertio, utrum animae brutorum sint subsistentes.
219 <P TITLE="I q. 75 a. 2 ad 1"><A NAME="31461"><SPAN CLASS="ref">[31461] I&ordf; q. 75 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod hoc aliquid potest accipi dupliciter, uno modo, pro quocumque subsistente, alio modo, pro subsistente completo in natura alicuius speciei. Primo modo, excludit inhaerentiam accidentis et formae materialis, secundo modo, excludit etiam imperfectionem partis. Unde manus posset dici hoc aliquid primo modo, sed non secundo modo. Sic igitur, cum anima humana sit pars speciei humanae, potest dici hoc aliquid primo modo, quasi subsistens, sed non secundo modo, sic enim compositum ex anima et corpore dicitur hoc aliquid.</P> 235 Quarto, utrum anima sit homo; vel magis homo sit aliquid compositum
220 <P TITLE="I q. 75 a. 2 ad 2"><A NAME="31462"><SPAN CLASS="ref">[31462] I&ordf; q. 75 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod verba illa Aristoteles dicit non secundum propriam sententiam, sed secundum opinionem illorum qui dicebant quod intelligere est moveri; ut patet ex iis quae ibi praemittit. Vel dicendum quod per se agere convenit per se existenti. Sed per se existens quandoque potest dici aliquid si non sit inhaerens ut accidens vel ut forma materialis, etiam si sit pars. Sed proprie et per se subsistens dicitur quod neque est praedicto modo inhaerens, neque est pars. Secundum quem modum oculus aut manus non posset dici per se subsistens; et per consequens nec per se operans. Unde et operationes partium attribuuntur toti per partes. Dicimus enim quod homo videt per oculum, et palpat per manum, aliter quam calidum calefacit per calorem, quia calor nullo modo calefacit, proprie loquendo. Potest igitur dici quod anima intelligit, sicut oculus videt, sed magis proprie dicitur quod homo intelligat per animam.</P> 236 ex anima et corpore. Quinto, utrum sit composita ex materia et
221 <P TITLE="I q. 75 a. 2 ad 3"><A NAME="31463"><SPAN CLASS="ref">[31463] I&ordf; q. 75 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod corpus requiritur ad actionem intellectus, non sicut organum quo talis actio exerceatur, sed ratione obiecti, phantasma enim comparatur ad intellectum sicut color ad visum. Sic autem indigere corpore non removet intellectum esse subsistentem, alioquin animal non esset aliquid subsistens, cum indigeat exterioribus sensibilibus ad sentiendum.</P> 237 forma. Sexto, utrum anima humana sit incorruptibilis. Septimo,
222 <BR> 238 utrum anima sit eiusdem speciei cum Angelo.</p>
223 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 239 <br />
224 <P TITLE="I q. 75 a. 3 arg. 1"><A NAME="31464"><SPAN CLASS="ref">[31464] I&ordf; q. 75 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod animae brutorum animalium sint subsistentes. Homo enim convenit in genere cum aliis animalibus. Sed anima hominis est aliquid subsistens, ut ostensum est. Ergo et animae aliorum animalium sunt subsistentes.</P> 240 <div class="E">Articulus 1</div>
225 <P TITLE="I q. 75 a. 3 arg. 2"><A NAME="31465"><SPAN CLASS="ref">[31465] I&ordf; q. 75 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, similiter se habet sensitivum ad sensibilia, sicut intellectivum et intelligibilia. Sed intellectus intelligit intelligibilia sine corpore. Ergo et sensus apprehendit sensibilia sine corpore. Animae autem brutorum animalium sunt sensitivae. Ergo sunt subsistentes, pari ratione qua et anima hominis, quae est intellectiva.</P> 241 <p title="I q. 75 a. 1 arg. 1"><a name="31448"><span class=
226 <P TITLE="I q. 75 a. 3 arg. 3"><A NAME="31466"><SPAN CLASS="ref">[31466] I&ordf; q. 75 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, brutorum animalium anima movet corpus. Corpus autem non movet, sed movetur. Anima ergo bruti animalis habet aliquam operationem sine corpore.</P> 242 "ref">[31448] I&ordf; q. 75 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
227 <P TITLE="I q. 75 a. 3 s. c."><A NAME="31467"><SPAN CLASS="ref">[31467] I&ordf; q. 75 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in libro de Eccl. Dogmat., <I>solum hominem credimus habere animam substantivam; animalium vero animae non sunt substantivae</I>.</P> 243 proceditur. Videtur quod anima sit corpus. Anima enim est motor
228 <P TITLE="I q. 75 a. 3 co."><A NAME="31468"><SPAN CLASS="ref">[31468] I&ordf; q. 75 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod antiqui philosophi nullam distinctionem ponebant inter sensum et intellectum, et utrumque corporeo principio attribuebant, ut dictum est. Plato autem distinxit inter intellectum et sensum; utrumque tamen attribuit principio incorporeo, ponens quod, sicut intelligere, ita et sentire convenit animae secundum seipsam. Et ex hoc sequebatur quod etiam animae brutorum animalium sint subsistentes. Sed Aristoteles posuit quod solum intelligere, inter opera animae, sine organo corporeo exercetur. Sentire vero, et consequentes operationes animae sensitivae, manifeste accidunt cum aliqua corporis immutatione; sicut in videndo immutatur pupilla per speciem coloris; et idem apparet in aliis. Et sic manifestum est quod anima sensitiva non habet aliquam operationem propriam per seipsam, sed omnis operatio sensitivae animae est coniuncti. Ex quo relinquitur quod, cum animae brutorum animalium per se non operentur, non sint subsistentes, similiter enim unumquodque habet esse et operationem.</P> 244 corporis. Non autem est movens non motum. Tum quia videtur quod
229 <P TITLE="I q. 75 a. 3 ad 1"><A NAME="31469"><SPAN CLASS="ref">[31469] I&ordf; q. 75 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod homo, etsi conveniat in genere cum aliis animalibus, specie tamen differt, differentia autem speciei attenditur secundum differentiam formae. Nec oportet quod omnis differentia formae faciat generis diversitatem.</P> 245 nihil possit movere nisi moveatur, quia nihil dat alteri quod non
230 <P TITLE="I q. 75 a. 3 ad 2"><A NAME="31470"><SPAN CLASS="ref">[31470] I&ordf; q. 75 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod sensitivum quodammodo se habet ad sensibilia sicut intellectivum ad intelligibilia, inquantum scilicet utrumque est in potentia ad sua obiecta. Sed quodammodo dissimiliter se habent, inquantum sensitivum patitur a sensibili cum corporis immutatione, unde excellentia sensibilium corrumpit sensum. Quod in intellectu non contingit, nam intellectus intelligens maxima intelligibilium, magis potest postmodum intelligere minora. Si vero in intelligendo fatigetur corpus, hoc est per accidens, in quantum intellectus indiget operatione virium sensitivarum, per quas ei phantasmata praeparantur.</P> 246 habet, sicut quod non est calidum non calefacit. Tum quia, si
231 <P TITLE="I q. 75 a. 3 ad 3"><A NAME="31471"><SPAN CLASS="ref">[31471] I&ordf; q. 75 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod vis motiva est duplex. Una quae imperat motum, scilicet appetitiva. Et huius operatio in anima sensitiva non est sine corpore; sed ira et gaudium et omnes huiusmodi passiones sunt cum aliqua corporis immutatione. Alia vis motiva est exequens motum, per quam membra redduntur habilia ad obediendum appetitui, cuius actus non est movere, sed moveri. Unde patet quod movere non est actus animae sensitivae sine corpore.</P> 247 aliquid est movens non motum, causat motum sempiternum et eodem
232 <BR> 248 modo se habentem, ut probatur in VIII Physic., quod non apparet in
233 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 249 motu animalis, qui est ab anima. Ergo anima est movens motum. Sed
234 <P TITLE="I q. 75 a. 4 arg. 1"><A NAME="31472"><SPAN CLASS="ref">[31472] I&ordf; q. 75 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod anima sit homo. Dicitur enim II ad Cor. IV, <I>licet is qui foris est noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est, renovatur de die in diem</I>. Sed id quod est intus in homine, est anima. Ergo anima est homo interior.</P> 250 omne movens motum est corpus. Ergo anima est corpus.</p>
235 <P TITLE="I q. 75 a. 4 arg. 2"><A NAME="31473"><SPAN CLASS="ref">[31473] I&ordf; q. 75 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, anima humana est substantia quaedam. Non autem est substantia universalis. Ergo est substantia particularis. Ergo est hypostasis vel persona. Sed non nisi humana. Ergo anima est homo, nam persona humana est homo.</P> 251 <p title="I q. 75 a. 1 arg. 2"><a name="31449"><span class=
236 <P TITLE="I q. 75 a. 4 s. c."><A NAME="31474"><SPAN CLASS="ref">[31474] I&ordf; q. 75 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus, XIX de Civ. Dei, commendat Varronem, <I>qui hominem nec animam solam, nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitrabatur</I>.</P> 252 "ref">[31449] I&ordf; q. 75 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis
237 <P TITLE="I q. 75 a. 4 co."><A NAME="31475"><SPAN CLASS="ref">[31475] I&ordf; q. 75 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod animam esse hominem dupliciter potest intelligi. Uno modo, quod homo sit anima, sed hic homo non sit anima, sed compositum ex anima et corpore, puta Socrates. Quod ideo dico, quia quidam posuerunt solam formam esse de ratione speciei, materiam vero esse partem individui, et non speciei. Quod quidem non potest esse verum. Nam ad naturam speciei pertinet id quod significat definitio. Definitio autem in rebus naturalibus non significat formam tantum, sed formam et materiam. Unde materia est pars speciei in rebus naturalibus, non quidem materia signata, quae est principium individuationis; sed materia communis. Sicut enim de ratione huius hominis est quod sit ex hac anima et his carnibus et his ossibus; ita de ratione hominis est quod sit ex anima et carnibus et ossibus. Oportet enim de substantia speciei esse quidquid est communiter de substantia omnium individuorum sub specie contentorum. Alio vero modo potest intelligi sic, quod etiam haec anima sit hic homo. Et hoc quidem sustineri posset, si poneretur quod animae sensitivae operatio esset eius propria sine corpore, quia omnes operationes quae attribuuntur homini, convenirent soli animae; illud autem est unaquaeque res, quod operatur operationes illius rei. Unde illud est homo, quod operatur operationes hominis. Ostensum est autem quod sentire non est operatio animae tantum. Cum igitur sentire sit quaedam operatio hominis, licet non propria, manifestum est quod homo non est anima tantum, sed est aliquid compositum ex anima et corpore. Plato vero, ponens sentire esse proprium animae, ponere potuit quod homo esset anima utens corpore.</P> 253 cognitio fit per aliquam similitudinem. Non potest autem esse
238 <P TITLE="I q. 75 a. 4 ad 1"><A NAME="31476"><SPAN CLASS="ref">[31476] I&ordf; q. 75 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, secundum philosophum in IX Ethic., illud potissime videtur esse unumquodque, quod est principale in ipso, sicut quod facit rector civitatis, dicitur civitas facere. Et hoc modo aliquando quod est principale in homine, dicitur homo, aliquando quidem pars intellectiva, secundum rei veritatem, quae dicitur homo interior; aliquando vero pars sensitiva cum corpore, secundum aestimationem quorundam, qui solum circa sensibilia detinentur. Et hic dicitur homo exterior.</P> 254 similitudo corporis ad rem incorpoream. Si igitur anima non esset
239 <P TITLE="I q. 75 a. 4 ad 2"><A NAME="31477"><SPAN CLASS="ref">[31477] I&ordf; q. 75 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod non quaelibet substantia particularis est hypostasis vel persona, sed quae habet completam naturam speciei. Unde manus vel pes non potest dici hypostasis vel persona. Et similiter nec anima, cum sit pars speciei humanae.</P> 255 corpus, non posset cognoscere res corporeas.</p>
240 <BR> 256 <p title="I q. 75 a. 1 arg. 3"><a name="31450"><span class=
241 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 257 "ref">[31450] I&ordf; q. 75 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
242 <P TITLE="I q. 75 a. 5 arg. 1"><A NAME="31478"><SPAN CLASS="ref">[31478] I&ordf; q. 75 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod anima sit composita ex materia et forma. Potentia enim contra actum dividitur. Sed omnia quaecumque sunt in actu, participant primum actum, qui Deus est; per cuius participationem omnia sunt et bona et entia et viventia, ut patet per doctrinam Dionysii in libro de Div. Nom. Ergo quaecumque sunt in potentia, participant primam potentiam. Sed prima potentia est materia prima. Cum ergo anima humana sit quodammodo in potentia, quod apparet ex hoc quod homo quandoque est intelligens in potentia; videtur quod anima humana participet materiam primam tanquam partem sui.</P> 258 moventis ad motum oportet esse aliquem contactum. Contactus autem
243 <P TITLE="I q. 75 a. 5 arg. 2"><A NAME="31479"><SPAN CLASS="ref">[31479] I&ordf; q. 75 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in quocumque inveniuntur proprietates materiae, ibi invenitur materia. Sed in anima inveniuntur proprietates materiae, quae sunt subiici et transmutari, subiicitur enim scientiae et virtuti, et mutatur de ignorantia ad scientiam, et de vitio ad virtutem. Ergo in anima est materia.</P> 259 non est nisi corporum. Cum igitur anima moveat corpus, videtur quod
244 <P TITLE="I q. 75 a. 5 arg. 3"><A NAME="31480"><SPAN CLASS="ref">[31480] I&ordf; q. 75 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illa quae non habent materiam, non habent causam sui esse, ut dicitur in VIII Metaphys. Sed anima habet causam sui esse, quia creatur a Deo. Ergo anima habet materiam.</P> 260 anima sit corpus.</p>
245 <P TITLE="I q. 75 a. 5 arg. 4"><A NAME="31481"><SPAN CLASS="ref">[31481] I&ordf; q. 75 a. 5 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, quod non habet materiam, sed est forma tantum, est actus purus et infinitus. Hoc autem solius Dei est. Ergo anima habet materiam.</P> 261 <p title="I q. 75 a. 1 s. c."><a name="31451"><span class=
246 <P TITLE="I q. 75 a. 5 s. c."><A NAME="31482"><SPAN CLASS="ref">[31482] I&ordf; q. 75 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus probat, in VII super Gen. ad Litt., quod anima non est facta nec ex materia corporali, nec ex materia spirituali.</P> 262 "ref">[31451] I&ordf; q. 75 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
247 <P TITLE="I q. 75 a. 5 co."><A NAME="31483"><SPAN CLASS="ref">[31483] I&ordf; q. 75 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod anima non habet materiam. Et hoc potest considerari dupliciter. Primo quidem, ex ratione animae in communi. Est enim de ratione animae, quod sit forma alicuius corporis. Aut igitur est forma secundum se totam; aut secundum aliquam partem sui. Si secundum se totam, impossibile est quod pars eius sit materia, si dicatur materia aliquod ens in potentia tantum, quia forma, inquantum forma, est actus; id autem quod est in potentia tantum, non potest esse pars actus, cum potentia repugnet actui, utpote contra actum divisa. Si autem sit forma secundum aliquam partem sui, illam partem, dicemus esse animam, et illam materiam cuius primo est actus, dicemus esse primum animatum. Secundo, specialiter ex ratione humanae animae, inquantum est intellectiva. Manifestum est enim quod omne quod recipitur in aliquo, recipitur in eo per modum recipientis. Sic autem cognoscitur unumquodque, sicut forma eius est in cognoscente anima autem intellectiva cognoscit rem aliquam in sua natura absolute, puta lapidem inquantum est lapis absolute. Est igitur forma lapidis absolute, secundum propriam rationem formalem, in anima intellectiva. Anima igitur intellectiva est forma absoluta, non autem aliquid compositum ex materia et forma. Si enim anima intellectiva esset composita ex materia et forma, formae rerum reciperentur in ea ut individuales, et sic non cognosceret nisi singulare, sicut accidit in potentiis sensitivis, quae recipiunt formas rerum in organo corporali, materia enim est principium individuationis formarum. Relinquitur ergo quod anima intellectiva, et omnis intellectualis substantia cognoscens formas absolute, caret compositione formae et materiae.</P> 263 quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod <i>anima simplex dicitur
248 <P TITLE="I q. 75 a. 5 ad 1"><A NAME="31484"><SPAN CLASS="ref">[31484] I&ordf; q. 75 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod primus actus est universale principium omnium actuum, quia est infinitum, virtualiter in se omnia praehabens, ut dicit Dionysius. Unde participatur a rebus, non sicut pars, sed secundum diffusionem processionis ipsius. Potentia autem, cum sit receptiva actus, oportet quod actui proportionetur. Actus vero recepti, qui procedunt a primo actu infinito et sunt quaedam participationes eius, sunt diversi. Unde non potest esse potentia una quae recipiat omnes actus, sicut est unus actus influens omnes actus participatos, alioquin potentia receptiva adaequaret potentiam activam primi actus. Est autem alia potentia receptiva in anima intellectiva, a potentia receptiva materiae primae, ut patet ex diversitate receptorum, nam materia prima recipit formas individuales, intellectus autem recipit formas absolutas. Unde talis potentia in anima intellectiva existens, non ostendit quod anima sit composita ex materia et forma.</P> 264 respectu corporis, quia mole non diffunditur per spatium
249 <P TITLE="I q. 75 a. 5 ad 2"><A NAME="31485"><SPAN CLASS="ref">[31485] I&ordf; q. 75 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod subiici et transmutari convenit materiae secundum quod est in potentia. Sicut ergo est alia potentia intellectus, et alia potentia materiae primae, ita est alia ratio subiiciendi et transmutandi. Secundum hoc enim intellectus subiicitur scientiae, et transmutatur de ignorantia ad scientiam, secundum quod est in potentia ad species intelligibiles.</P> 265 loci</i>.</p>
250 <P TITLE="I q. 75 a. 5 ad 3"><A NAME="31486"><SPAN CLASS="ref">[31486] I&ordf; q. 75 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod forma est causa essendi materiae, et agens, unde agens, inquantum reducit materiam in actum formae transmutando, est ei causa essendi. Si quid autem est forma subsistens, non habet esse per aliquod formale principium, nec habet causam transmutantem de potentia in actum. Unde post verba praemissa, philosophus concludit quod in his quae sunt composita ex materia et forma, <I>nulla est alia causa nisi movens ex potestate ad actum, quaecumque vero non habent materiam, omnia simpliciter sunt quod vere entia aliquid</I>.</P> 266 <p title="I q. 75 a. 1 co."><a name="31452"><span class=
251 <P TITLE="I q. 75 a. 5 ad 4"><A NAME="31487"><SPAN CLASS="ref">[31487] I&ordf; q. 75 a. 5 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod omne participatum comparatur ad participans ut actus eius. Quaecumque autem forma creata per se subsistens ponatur, oportet quod participet esse, quia etiam ipsa vita, vel quidquid sic diceretur, participat ipsum esse, ut dicit Dionysius, V cap. de Div. Nom. Esse autem participatum finitur ad capacitatem participantis. Unde solus Deus, qui est ipsum suum esse, est actus purus et infinitus. In substantiis vero intellectualibus est compositio ex actu et potentia; non quidem ex materia et forma, sed ex forma et esse participato. Unde a quibusdam dicuntur componi ex quo est et quod est, ipsum enim esse est quo aliquid est.</P> 267 "ref">[31452] I&ordf; q. 75 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
252 <BR> 268 quod ad inquirendum de natura animae, oportet praesupponere quod
253 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 269 anima dicitur esse primum principium vitae in his quae apud nos
254 <P TITLE="I q. 75 a. 6 arg. 1"><A NAME="31488"><SPAN CLASS="ref">[31488] I&ordf; q. 75 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod anima humana sit corruptibilis. Quorum enim est simile principium et similis processus, videtur esse similis finis. Sed simile est principium generationis hominum et iumentorum, quia de terra facta sunt. Similis est etiam vitae processus in utrisque, quia <I>similiter spirant omnia, et nihil habet homo iumento amplius</I>, ut dicitur Eccle. III. Ergo, ut ibidem concluditur, <I>unus est interitus hominis et iumentorum, et aequa utriusque conditio</I>. Sed anima brutorum animalium est corruptibilis. Ergo et anima humana est corruptibilis.</P> 270 vivunt animata enim viventia dicimus, res vero inanimatas vita
255 <P TITLE="I q. 75 a. 6 arg. 2"><A NAME="31489"><SPAN CLASS="ref">[31489] I&ordf; q. 75 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omne quod est ex nihilo, vertibile est in nihilum, quia finis debet respondere principio. Sed sicut dicitur Sap. II, <I>ex nihilo nati sumus</I>, quod verum est non solum quantum ad corpus, sed etiam quantum ad animam. Ergo ut ibidem concluditur, post hoc erimus tanquam non fuerimus, etiam secundum animam.</P> 271 carentes. Vita autem maxime manifestatur duplici opere, scilicet
256 <P TITLE="I q. 75 a. 6 arg. 3"><A NAME="31490"><SPAN CLASS="ref">[31490] I&ordf; q. 75 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nulla res est sine propria operatione. Sed propria operatio animae, quae est intelligere cum phantasmate, non potest esse sine corpore, nihil enim sine phantasmate intelligit anima; phantasma autem non est sine corpore, ut dicitur in libro de anima. Ergo anima non potest remanere, destructo corpore.</P> 272 cognitionis et motus. Horum autem principium antiqui philosophi,
257 <P TITLE="I q. 75 a. 6 s. c."><A NAME="31491"><SPAN CLASS="ref">[31491] I&ordf; q. 75 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod animae humanae habent ex bonitate divina quod sint intellectuales et quod habeant substantialem vitam inconsumptibilem.</P> 273 imaginationem transcendere non valentes, aliquod corpus ponebant;
258 <P TITLE="I q. 75 a. 6 co."><A NAME="31492"><SPAN CLASS="ref">[31492] I&ordf; q. 75 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est dicere animam humanam, quam dicimus intellectivum principium, esse incorruptibilem. Dupliciter enim aliquid corrumpitur, uno modo, per se; alio modo, per accidens. Impossibile est autem aliquid subsistens generari aut corrumpi per accidens, idest aliquo generato vel corrupto. Sic enim competit alicui generari et corrumpi, sicut et esse, quod per generationem acquiritur et per corruptionem amittitur. Unde quod per se habet esse, non potest generari vel corrumpi nisi per se, quae vero non subsistunt, ut accidentia et formae materiales, dicuntur fieri et corrumpi per generationem et corruptionem compositorum. Ostensum est autem supra quod animae brutorum non sunt per se subsistentes, sed sola anima humana. Unde animae brutorum corrumpuntur, corruptis corporibus, anima autem humana non posset corrumpi, nisi per se corrumperetur. Quod quidem omnino est impossibile non solum de ipsa, sed de quolibet subsistente quod est forma tantum. Manifestum est enim quod id quod secundum se convenit alicui, est inseparabile ab ipso. Esse autem per se convenit formae, quae est actus. Unde materia secundum hoc acquirit esse in actu, quod acquirit formam, secundum hoc autem accidit in ea corruptio, quod separatur forma ab ea. Impossibile est autem quod forma separetur a seipsa. Unde impossibile est quod forma subsistens desinat esse. Dato etiam quod anima esset ex materia et forma composita, ut quidam dicunt, adhuc oporteret ponere eam incorruptibilem. Non enim invenitur corruptio nisi ubi invenitur contrarietas, generationes enim et corruptiones ex contrariis et in contraria sunt; unde corpora caelestia, quia non habent materiam contrarietati subiectam, incorruptibilia sunt. In anima autem intellectiva non potest esse aliqua contrarietas. Recipit enim secundum modum sui esse, ea vero quae in ipsa recipiuntur, sunt absque contrarietate; quia etiam rationes contrariorum in intellectu non sunt contrariae, sed est una scientia contrariorum. Impossibile est ergo quod anima intellectiva sit corruptibilis. Potest etiam huius rei accipi signum ex hoc, quod unumquodque naturaliter suo modo esse desiderat. Desiderium autem in rebus cognoscentibus sequitur cognitionem. Sensus autem non cognoscit esse nisi sub hic et nunc, sed intellectus apprehendit esse absolute, et secundum omne tempus. Unde omne habens intellectum naturaliter desiderat esse semper. Naturale autem desiderium non potest esse inane. Omnis igitur intellectualis substantia est incorruptibilis.</P> 274 sola corpora res esse dicentes, et quod non est corpus, nihil esse.
259 <P TITLE="I q. 75 a. 6 ad 1"><A NAME="31493"><SPAN CLASS="ref">[31493] I&ordf; q. 75 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Salomon inducit rationem illam ex persona insipientium, ut exprimitur Sap. II. Quod ergo dicitur quod homo et alia animalia habent simile generationis principium, verum est quantum ad corpus, similiter enim de terra facta sunt omnia animalia. Non autem quantum ad animam, nam anima brutorum producitur ex virtute aliqua corporea, anima vero humana a Deo. Et ad hoc significandum dicitur Gen., quantum ad alia animalia, producat terra animam viventem, quantum vero ad hominem, dicitur quod inspiravit in faciem eius spiraculum vitae. Et ideo concluditur Eccle. ult., <I>revertatur pulvis in terram suam, unde erat, et spiritus redeat ad Deum qui dedit illum</I>. Similiter processus vitae est similis quantum ad corpus; ad quod pertinet quod dicitur in Eccle., <I>similiter spirant omnia</I>; et Sap. II, <I>fumus et flatus est in naribus nostris</I> et cetera. Sed non est similis processus quantum ad animam, quia homo intelligit, non autem animalia bruta. Unde falsum est quod dicitur, nihil habet homo iumento amplius. Et ideo similis est interitus quantum ad corpus, sed non quantum ad animam.</P> 275 Et secundum hoc, animam aliquod corpus esse dicebant. Huius autem
260 <P TITLE="I q. 75 a. 6 ad 2"><A NAME="31494"><SPAN CLASS="ref">[31494] I&ordf; q. 75 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut posse creari dicitur aliquid non per potentiam passivam, sed solum per potentiam activam creantis, qui ex nihilo potest aliquid producere; ita cum dicitur aliquid vertibile in nihil, non importatur in creatura potentia ad non esse, sed in creatore potentia ad hoc quod esse non influat. Dicitur autem aliquid corruptibile per hoc, quod inest ei potentia ad non esse.</P> 276 opinionis falsitas licet multipliciter ostendi possit tamen uno
261 <P TITLE="I q. 75 a. 6 ad 3"><A NAME="31495"><SPAN CLASS="ref">[31495] I&ordf; q. 75 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod intelligere cum phantasmate est propria operatio animae secundum quod corpori est unita. Separata autem a corpore habebit alium modum intelligendi, similem aliis substantiis a corpore separatis, ut infra melius patebit.</P> 277 utemur, quo et communius et certius patet animam corpus non esse.
262 <BR> 278 Manifestum est enim quod non quodcumque vitalis operationis
263 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 279 principium est anima, sic enim oculus esset anima, cum sit quoddam
264 <P TITLE="I q. 75 a. 7 arg. 1"><A NAME="31496"><SPAN CLASS="ref">[31496] I&ordf; q. 75 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod anima et Angelus sint unius speciei. Unumquodque enim ordinatur ad proprium finem per naturam suae speciei, per quam habet inclinationem ad finem. Sed idem est finis animae et Angeli, scilicet beatitudo aeterna. Ergo sunt unius speciei.</P> 280 principium visionis; et idem esset dicendum de aliis animae
265 <P TITLE="I q. 75 a. 7 arg. 2"><A NAME="31497"><SPAN CLASS="ref">[31497] I&ordf; q. 75 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ultima differentia specifica est nobilissima, quia complet rationem speciei. Sed nihil est nobilius in Angelo et anima quam intellectuale esse. Ergo conveniunt anima et Angelus in ultima differentia specifica. Ergo sunt unius speciei.</P> 281 instrumentis. Sed primum principium vitae dicimus esse animam.
266 <P TITLE="I q. 75 a. 7 arg. 3"><A NAME="31498"><SPAN CLASS="ref">[31498] I&ordf; q. 75 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, anima ab Angelo differre non videtur nisi per hoc, quod est corpori unita. Corpus autem, cum sit extra essentiam animae, non videtur ad eius speciem pertinere. Ergo anima et Angelus sunt unius speciei.</P> 282 Quamvis autem aliquod corpus possit esse quoddam principium vitae,
267 <P TITLE="I q. 75 a. 7 s. c."><A NAME="31499"><SPAN CLASS="ref">[31499] I&ordf; q. 75 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra, quorum sunt diversae operationes naturales, ipsa differunt specie. Sed animae et Angeli sunt diversae operationes naturales, quia ut dicit Dionysius, VII cap. de Div. Nom., <I>mentes angelicae simplices et beatos intellectus habent, non de visibilibus congregantes divinam cognitionem</I>; cuius contrarium postmodum de anima dicit. Anima igitur et Angelus non sunt unius speciei.</P> 283 sicut cor est principium vitae in animali; tamen non potest esse
268 <P TITLE="I q. 75 a. 7 co."><A NAME="31500"><SPAN CLASS="ref">[31500] I&ordf; q. 75 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod Origenes posuit omnes animas humanas et Angelos esse unius speciei. Et hoc ideo, quia posuit diversitatem gradus in huiusmodi substantiis inventam, accidentalem, utpote ex libero arbitrio provenientem, ut supra dictum est. Quod non potest esse, quia in substantiis incorporeis non potest esse diversitas secundum numerum absque diversitate secundum speciem, et absque naturali inaequalitate. Quia si non sint compositae ex materia et forma, sed sint formae subsistentes, manifestum est quod necesse erit in eis esse diversitatem in specie. Non enim potest intelligi quod aliqua forma separata sit nisi una unius speciei, sicut si esset albedo separata, non posset esse nisi una tantum; haec enim albedo non differt ab illa nisi per hoc, quod est huius vel illius. Diversitas autem secundum speciem semper habet diversitatem naturalem concomitantem, sicut in speciebus colorum unus est perfectior altero, et similiter in aliis. Et hoc ideo, quia differentiae dividentes genus sunt contrariae; contraria autem se habent secundum perfectum et imperfectum, quia principium contrarietatis est privatio et habitus ut dicitur in X Metaphys. Idem etiam sequeretur, si huiusmodi substantiae essent compositae ex materia et forma. Si enim materia huius distinguitur a materia illius, necesse est quod vel forma sit principium distinctionis materiae, ut scilicet materiae sint diversae propter habitudinem ad diversas formas, et tunc sequitur adhuc diversitas secundum speciem et inaequalitas naturalis. Vel materia erit principium distinctionis formarum; nec poterit dici materia haec alia ab illa, nisi secundum divisionem quantitativam, quae non habet locum in substantiis incorporeis, cuiusmodi sunt Angelus et anima. Unde non potest esse quod Angelus et anima sint unius speciei. Quomodo autem sint plures animae unius speciei infra ostendetur.</P> 284 primum principium vitae aliquod corpus. Manifestum est enim quod
269 <P TITLE="I q. 75 a. 7 ad 1"><A NAME="31501"><SPAN CLASS="ref">[31501] I&ordf; q. 75 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit de fine proximo et naturali. Beatitudo autem aeterna est finis ultimus et supernaturalis.</P> 285 esse principium vitae, vel vivens, non convenit corpori ex hoc quod
270 <P TITLE="I q. 75 a. 7 ad 2"><A NAME="31502"><SPAN CLASS="ref">[31502] I&ordf; q. 75 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod differentia specifica ultima est nobilissima, inquantum est maxime determinata, per modum quo actus est nobilior potentia. Sic autem intellectuale non est nobilissimum, quia est indeterminatum et commune ad multos intellectualitatis gradus, sicut sensibile ad multos gradus in esse sensibili. Unde sicut non omnia sensibilia sunt unius speciei, ita nec omnia intellectualia.</P> 286 est corpus, alioquin omne corpus esset vivens, aut principium
271 <P TITLE="I q. 75 a. 7 ad 3"><A NAME="31503"><SPAN CLASS="ref">[31503] I&ordf; q. 75 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod corpus non est de essentia animae, sed anima ex natura suae essentiae habet quod sit corpori unibilis. Unde nec proprie anima est in specie; sed compositum. Et hoc ipsum quod anima quodammodo indiget corpore ad suam operationem, ostendit quod anima tenet inferiorem gradum intellectualitatis quam Angelus, qui corpori non unitur.</P> 287 vitae. Convenit igitur alicui corpori quod sit vivens, vel etiam
272 <BR> 288 principium vitae, per hoc quod est tale corpus. Quod autem est actu
273 <DIV CLASS="D">Quaestio 76</DIV> 289 tale, habet hoc ab aliquo principio quod dicitur actus eius. Anima
274 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 290 igitur, quae est primum principium vitae, non est corpus, sed
275 <P TITLE="I q. 76 pr."><A NAME="31504"><SPAN CLASS="ref">[31504] I&ordf; q. 76 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de unione animae ad corpus. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum intellectivum principium uniatur corpori ut forma. Secundo, utrum intellectivum principium numero multiplicetur secundum multiplicationem corporum; vel sit unus intellectus omnium hominum. Tertio, utrum in corpore cuius forma est principium intellectivum, sit aliqua alia anima. Quarto, utrum sit in eo aliqua alia forma substantialis. Quinto, quale debeat esse corpus cuius intellectivum principium est forma. Sexto, utrum tali corpori uniatur mediante aliquo alio corpore. Septimo, utrum mediante aliquo accidente. Octavo, utrum anima sit tota in qualibet parte corporis.</P> 291 corporis actus, sicut calor, qui est principium calefactionis, non
276 <BR> 292 est corpus, sed quidam corporis actus.</p>
277 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 293 <p title="I q. 75 a. 1 ad 1"><a name="31453"><span class=
278 <P TITLE="I q. 76 a. 1 arg. 1"><A NAME="31505"><SPAN CLASS="ref">[31505] I&ordf; q. 76 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod intellectivum principium non uniatur corpori ut forma. Dicit enim philosophus, in III de anima, quod intellectus est separatus, et quod nullius corporis est actus. Non ergo unitur corpori ut forma.</P> 294 "ref">[31453] I&ordf; q. 75 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
279 <P TITLE="I q. 76 a. 1 arg. 2"><A NAME="31506"><SPAN CLASS="ref">[31506] I&ordf; q. 76 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omnis forma determinatur secundum naturam materiae cuius est forma, alioquin non requireretur proportio inter materiam et formam. Si ergo intellectus uniretur corpori ut forma, cum omne corpus habeat determinatam naturam, sequeretur quod intellectus haberet determinatam naturam. Et sic non esset omnium cognoscitivus, ut ex superioribus patet, quod est contra rationem intellectus. Non ergo intellectus unitur corpori ut forma.</P> 295 dicendum quod, cum omne quod movetur ab alio moveatur, quod non
280 <P TITLE="I q. 76 a. 1 arg. 3"><A NAME="31507"><SPAN CLASS="ref">[31507] I&ordf; q. 76 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quaecumque potentia receptiva est actus alicuius corporis, recipit formam materialiter et individualiter, quia receptum est in recipiente secundum modum recipientis. Sed forma rei intellectae non recipitur in intellectu materialiter et individualiter, sed magis immaterialiter et universaliter, alioquin intellectus non esset cognoscitivus immaterialium et universalium, sed singularium tantum, sicut et sensus. Intellectus ergo non unitur corpori ut forma.</P> 296 potest in infinitum procedere, necesse est dicere quod non omne
281 <P TITLE="I q. 76 a. 1 arg. 4"><A NAME="31508"><SPAN CLASS="ref">[31508] I&ordf; q. 76 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, eiusdem est potentia et actio, idem enim est quod potest agere, et quod agit. Sed actio intellectualis non est alicuius corporis, ut ex superioribus patet. Ergo nec potentia intellectiva est alicuius corporis potentia. Sed virtus sive potentia non potest esse abstractior vel simplicior quam essentia a qua virtus vel potentia derivatur. Ergo nec substantia intellectus est corporis forma.</P> 297 movens movetur. Cum enim moveri sit exire de potentia in actum,
282 <P TITLE="I q. 76 a. 1 arg. 5"><A NAME="31509"><SPAN CLASS="ref">[31509] I&ordf; q. 76 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, id quod per se habet esse, non unitur corpori ut forma, quia forma est quo aliquid est; et sic ipsum esse formae non est ipsius formae secundum se. Sed intellectivum principium habet secundum se esse, et est subsistens, ut supra dictum est. Non ergo unitur corpori ut forma.</P> 298 movens dat id quod habet mobili, inquantum facit ipsum esse in
283 <P TITLE="I q. 76 a. 1 arg. 6"><A NAME="31510"><SPAN CLASS="ref">[31510] I&ordf; q. 76 a. 1 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, id quod inest alicui rei secundum se, semper inest ei. Sed formae secundum se inest uniri materiae, non enim per accidens aliquod, sed per essentiam suam est actus materiae; alioquin ex materia et forma non fieret unum substantialiter, sed accidentaliter. Forma ergo non potest esse sine propria materia. Sed intellectivum principium, cum sit incorruptibile, ut supra ostensum est, remanet corpori non unitum, corpore corrupto. Ergo intellectivum principium non unitur corpori ut forma.</P> 299 actu. Sed sicut ostenditur in VIII Physic., est quoddam movens
284 <P TITLE="I q. 76 a. 1 s. c."><A NAME="31511"><SPAN CLASS="ref">[31511] I&ordf; q. 76 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, secundum philosophum, in VIII Metaphys., differentia sumitur a forma rei. Sed differentia constitutiva hominis est rationale; quod dicitur de homine ratione intellectivi principii. Intellectivum ergo principium est forma hominis.</P> 300 penitus immobile, quod nec per se nec per accidens movetur, et tale
285 <P TITLE="I q. 76 a. 1 co."><A NAME="31512"><SPAN CLASS="ref">[31512] I&ordf; q. 76 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est dicere quod intellectus, qui est intellectualis operationis principium, sit humani corporis forma. Illud enim quo primo aliquid operatur, est forma eius cui operatio attribuitur, sicut quo primo sanatur corpus, est sanitas, et quo primo scit anima, est scientia; unde sanitas est forma corporis, et scientia animae. Et huius ratio est, quia nihil agit nisi secundum quod est actu, unde quo aliquid est actu, eo agit. Manifestum est autem quod primum quo corpus vivit, est anima. Et cum vita manifestetur secundum diversas operationes in diversis gradibus viventium, id quo primo operamur unumquodque horum operum vitae, est anima, anima enim est primum quo nutrimur, et sentimus, et movemur secundum locum; et similiter quo primo intelligimus. Hoc ergo principium quo primo intelligimus, sive dicatur intellectus sive anima intellectiva, est forma corporis. Et haec est demonstratio Aristotelis in II de anima. Si quis autem velit dicere animam intellectivam non esse corporis formam, oportet quod inveniat modum quo ista actio quae est intelligere, sit huius hominis actio, experitur enim unusquisque seipsum esse qui intelligit. Attribuitur autem aliqua actio alicui tripliciter, ut patet per philosophum, V Physic., dicitur enim movere aliquid aut agere vel secundum se totum, sicut medicus sanat; aut secundum partem, sicut homo videt per oculum; aut per accidens, sicut dicitur quod album aedificat, quia accidit aedificatori esse album. Cum igitur dicimus Socratem aut Platonem intelligere, manifestum est quod non attribuitur ei per accidens, attribuitur enim ei inquantum est homo, quod essentialiter praedicatur de ipso. Aut ergo oportet dicere quod Socrates intelligit secundum se totum, sicut Plato posuit, dicens hominem esse animam intellectivam, aut oportet dicere quod intellectus sit aliqua pars Socratis. Et primum quidem stare non potest, ut supra ostensum est, propter hoc quod ipse idem homo est qui percipit se et intelligere et sentire, sentire autem non est sine corpore, unde oportet corpus aliquam esse hominis partem. Relinquitur ergo quod intellectus quo Socrates intelligit, est aliqua pars Socratis ita quod intellectus aliquo modo corpori Socratis uniatur. Hanc autem unionem Commentator, in III de anima, dicit esse per speciem intelligibilem. Quae quidem habet duplex subiectum, unum scilicet intellectum possibilem; et aliud ipsa phantasmata quae sunt in organis corporeis. Et sic per speciem intelligibilem continuatur intellectus possibilis corpori huius vel illius hominis. Sed ista continuatio vel unio non sufficit ad hoc quod actio intellectus sit actio Socratis. Et hoc patet per similitudinem in sensu, ex quo Aristoteles procedit ad considerandum ea quae sunt intellectus. Sic enim se habent phantasmata ad intellectum, ut dicitur in III de anima, sicut colores ad visum. Sicut ergo species colorum sunt in visu, ita species phantasmatum sunt in intellectu possibili. Patet autem quod ex hoc quod colores sunt in pariete, quorum similitudines sunt in visu, actio visus non attribuitur parieti, non enim dicimus quod paries videat, sed magis quod videatur. Ex hoc ergo quod species phantasmatum sunt in intellectu possibili, non sequitur quod Socrates, in quo sunt phantasmata, intelligat; sed quod ipse, vel eius phantasmata intelligantur. Quidam autem dicere voluerunt quod intellectus unitur corpori ut motor; et sic ex intellectu et corpore fit unum, ut actio intellectus toti attribui possit. Sed hoc est multipliciter vanum. Primo quidem, quia intellectus non movet corpus nisi per appetitum, cuius motus praesupponit operationem intellectus. Non ergo quia movetur Socrates ab intellectu, ideo intelligit, sed potius e converso, quia intelligit, ideo ab intellectu movetur Socrates. Secundo quia, cum Socrates sit quoddam individuum in natura cuius essentia est una, composita ex materia et forma; si intellectus non sit forma eius, sequitur quod sit praeter essentiam eius; et sic intellectus comparabitur ad totum Socratem sicut motor ad motum. Intelligere autem est actio quiescens in agente, non autem transiens in alterum, sicut calefactio. Non ergo intelligere potest attribui Socrati propter hoc quod est motus ab intellectu. Tertio, quia actio motoris nunquam attribuitur moto nisi sicut instrumento, sicut actio carpentarii serrae. Si igitur intelligere attribuitur Socrati quia est actio motoris eius, sequitur quod attribuatur ei sicut instrumento. Quod est contra philosophum, qui vult quod intelligere non sit per instrumentum corporeum. Quarto quia, licet actio partis attribuatur toti, ut actio oculi homini; nunquam tamen attribuitur alii parti, nisi forte per accidens, non enim dicimus quod manus videat, propter hoc quod oculus videt. Si ergo ex intellectu et Socrate dicto modo fit unum, actio intellectus non potest attribui Socrati. Si vero Socrates est totum quod componitur ex unione intellectus ad reliqua quae sunt Socratis, et tamen intellectus non unitur aliis quae sunt Socratis nisi sicut motor; sequitur quod Socrates non sit unum simpliciter, et per consequens nec ens simpliciter; sic enim aliquid est ens, quomodo et unum. Relinquitur ergo solus modus quem Aristoteles ponit, quod hic homo intelligit, quia principium intellectivum est forma ipsius. Sic ergo ex ipsa operatione intellectus apparet quod intellectivum principium unitur corpori ut forma. Potest etiam idem manifestari ex ratione speciei humanae. Natura enim uniuscuiusque rei ex eius operatione ostenditur. Propria autem operatio hominis, inquantum est homo, est intelligere, per hanc enim omnia animalia transcendit. Unde et Aristoteles, in libro Ethic., in hac operatione, sicut in propria hominis, ultimam felicitatem constituit. Oportet ergo quod homo secundum illud speciem sortiatur, quod est huius operationis principium. Sortitur autem unumquodque speciem per propriam formam. Relinquitur ergo quod intellectivum principium sit propria hominis forma. Sed considerandum est quod, quanto forma est nobilior, tanto magis dominatur materiae corporali, et minus ei immergitur, et magis sua operatione vel virtute excedit eam. Unde videmus quod forma mixti corporis habet aliquam operationem quae non causatur ex qualitatibus elementaribus. Et quanto magis proceditur in nobilitate formarum, tanto magis invenitur virtus formae materiam elementarem excedere, sicut anima vegetabilis plus quam forma metalli, et anima sensibilis plus quam anima vegetabilis. Anima autem humana est ultima in nobilitate formarum. Unde intantum sua virtute excedit materiam corporalem, quod habet aliquam operationem et virtutem in qua nullo modo communicat materia corporalis. Et haec virtus dicitur intellectus. Est autem attendendum quod, si quis poneret animam componi ex materia et forma, nullo modo posset dicere animam esse formam corporis. Cum enim forma sit actus, materia vero sit ens in potentia tantum; nullo modo id quod est ex materia et forma compositum, potest esse alterius forma secundum se totum. Si autem secundum aliquid sui sit forma, id quod est forma dicimus animam, et id cuius est forma dicimus primum animatum, ut supra dictum est.</P> 301 movens potest movere motum semper uniformem. Est autem aliud
286 <P TITLE="I q. 76 a. 1 ad 1"><A NAME="31513"><SPAN CLASS="ref">[31513] I&ordf; q. 76 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Physic., ultima formarum naturalium, ad quam terminatur consideratio philosophi naturalis, scilicet anima humana, est quidem separata, sed tamen in materia; quod ex hoc probat, quia homo ex materia generat hominem, et sol. Separata quidem est secundum virtutem intellectivam, quia virtus intellectiva non est virtus alicuius organi corporalis, sicut virtus visiva est actus oculi intelligere enim est actus qui non potest exerceri per organum corporale, sicut exercetur visio. Sed in materia est inquantum ipsa anima cuius est haec virtus, est corporis forma, et terminus generationis humanae. Sic ergo philosophus dicit in III de anima quod intellectus est separatus, quia non est virtus alicuius organi corporalis.</P> 302 movens, quod non movetur per se, sed movetur per accidens, et
287 <P TITLE="I q. 76 a. 1 ad 2"><A NAME="31514"><SPAN CLASS="ref">[31514] I&ordf; q. 76 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad secundum et tertium. Sufficit enim ad hoc quod homo possit intelligere omnia per intellectum, et ad hoc quod intellectus intelligat immaterialia et universalia, quod virtus intellectiva non est corporis actus.</P> 303 propter hoc non movet motum semper uniformem. Et tale movens est
288 <P TITLE="I q. 76 a. 1 ad 4"><A NAME="31515"><SPAN CLASS="ref">[31515] I&ordf; q. 76 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod humana anima non est forma in materia corporali immersa, vel ab ea totaliter comprehensa, propter suam perfectionem. Et ideo nihil prohibet aliquam eius virtutem non esse corporis actum; quamvis anima secundum suam essentiam sit corporis forma.</P> 304 anima. Est autem aliud movens, quod per se movetur, scilicet
289 <P TITLE="I q. 76 a. 1 ad 5"><A NAME="31516"><SPAN CLASS="ref">[31516] I&ordf; q. 76 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod anima illud esse in quo ipsa subsistit, communicat materiae corporali, ex qua et anima intellectiva fit unum, ita quod illud esse quod est totius compositi, est etiam ipsius animae. Quod non accidit in aliis formis, quae non sunt subsistentes. Et propter hoc anima humana remanet in suo esse, destructo corpore, non autem aliae formae.</P> 305 corpus. Et quia antiqui naturales nihil esse credebant nisi
290 <P TITLE="I q. 76 a. 1 ad 6"><A NAME="31517"><SPAN CLASS="ref">[31517] I&ordf; q. 76 a. 1 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod secundum se convenit animae corpori uniri, sicut secundum se convenit corpori levi esse sursum. Et sicut corpus leve manet quidem leve cum a loco proprio fuerit separatum, cum aptitudine tamen et inclinatione ad proprium locum; ita anima humana manet in suo esse cum fuerit a corpore separata, habens aptitudinem et inclinationem naturalem ad corporis unionem.</P> 306 corpora, posuerunt quod omne movens movetur, et quod anima per se
291 <BR> 307 movetur, et est corpus.</p>
292 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 308 <p title="I q. 75 a. 1 ad 2"><a name="31454"><span class=
293 <P TITLE="I q. 76 a. 2 arg. 1"><A NAME="31518"><SPAN CLASS="ref">[31518] I&ordf; q. 76 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod intellectivum principium non multiplicetur secundum multiplicationem corporum, sed sit unus intellectus in omnibus hominibus. Nulla enim substantia immaterialis multiplicatur secundum numerum in una specie. Anima autem humana est substantia immaterialis, non enim est composita ex materia et forma, ut supra ostensum est. Non ergo sunt multae in una specie. Sed omnes homines sunt unius speciei. Est ergo unus intellectus omnium hominum.</P> 309 "ref">[31454] I&ordf; q. 75 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
294 <P TITLE="I q. 76 a. 2 arg. 2"><A NAME="31519"><SPAN CLASS="ref">[31519] I&ordf; q. 76 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, remota causa, removetur effectus. Si ergo secundum multiplicationem corporum multiplicarentur animae humanae, consequens videretur quod, remotis corporibus, multitudo animarum non remaneret, sed ex omnibus animabus remaneret aliquod unum solum. Quod est haereticum, periret enim differentia praemiorum et poenarum.</P> 310 dicendum quod non est necessarium quod similitudo rei cognitae sit
295 <P TITLE="I q. 76 a. 2 arg. 3"><A NAME="31520"><SPAN CLASS="ref">[31520] I&ordf; q. 76 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, si intellectus meus est alius ab intellectu tuo, intellectus meus est quoddam individuum, et similiter intellectus tuus, particularia enim sunt quae differunt numero et conveniunt in una specie. Sed omne quod recipitur in aliquo, est in eo per modum recipientis. Ergo species rerum in intellectu meo et tuo reciperentur individualiter, quod est contra rationem intellectus, qui est cognoscitivus universalium.</P> 311 actu in natura cognoscentis, sed si aliquid sit quod prius est
296 <P TITLE="I q. 76 a. 2 arg. 4"><A NAME="31521"><SPAN CLASS="ref">[31521] I&ordf; q. 76 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, intellectum est in intellectu intelligente. Si ergo intellectus meus est alius ab intellectu tuo, oportet quod aliud sit intellectum a me, et aliud sit intellectum a te. Et ita erit individualiter numeratum, et intellectum in potentia tantum, et oportebit abstrahere intentionem communem ab utroque, quia a quibuslibet diversis contingit abstrahere aliquod commune intelligibile. Quod est contra rationem intellectus, quia sic non videretur distingui intellectus a virtute imaginativa. Videtur ergo relinqui quod sit unus intellectus omnium hominum.</P> 312 cognoscens in potentia et postea in actu, oportet quod similitudo
297 <P TITLE="I q. 76 a. 2 arg. 5"><A NAME="31522"><SPAN CLASS="ref">[31522] I&ordf; q. 76 a. 2 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, cum discipulus accipit scientiam a magistro, non potest dici quod scientia magistri generet scientiam in discipulo, quia sic etiam scientia esset forma activa, sicut calor; quod patet esse falsum. Videtur ergo quod eadem numero scientia quae est in magistro, communicetur discipulo. Quod esse non potest, nisi sit unus intellectus utriusque. Videtur ergo quod sit unus intellectus discipuli et magistri; et per consequens omnium hominum.</P> 313 cogniti non sit actu in natura cognoscentis, sed in potentia
298 <P TITLE="I q. 76 a. 2 arg. 6"><A NAME="31523"><SPAN CLASS="ref">[31523] I&ordf; q. 76 a. 2 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus dicit, in libro de quantitate animae, <I>si plures tantum animas humanas dixerim, ipse me ridebo</I>. Sed maxime videtur anima esse una quantum ad intellectum. Ergo est unus intellectus omnium hominum.</P> 314 tantum; sicut color non est actu in pupilla, sed in potentia
299 <P TITLE="I q. 76 a. 2 s. c."><A NAME="31524"><SPAN CLASS="ref">[31524] I&ordf; q. 76 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in II Physic., quod sicut se habent causae universales ad universalia, ita se habent causae particulares ad particularia. Sed impossibile est quod una anima secundum speciem, sit diversorum animalium secundum speciem. Ergo impossibile est quod anima intellectiva una numero, sit diversorum secundum numerum.</P> 315 tantum. Unde non oportet quod in natura animae sit similitudo rerum
300 <P TITLE="I q. 76 a. 2 co."><A NAME="31525"><SPAN CLASS="ref">[31525] I&ordf; q. 76 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod intellectum esse unum omnium hominum, omnino est impossibile. Et hoc quidem patet, si, secundum Platonis sententiam homo sit ipse intellectus. Sequeretur enim, si Socratis et Platonis est unus intellectus tantum, quod Socrates et Plato sint unus homo; et quod non distinguantur ab invicem nisi per hoc quod est extra essentiam utriusque. Et erit tunc distinctio Socratis et Platonis non alia quam hominis tunicati et cappati, quod est omnino absurdum. Similiter etiam patet hoc esse impossibile, si, secundum sententiam Aristotelis, intellectus ponatur pars, seu potentia, animae quae est hominis forma. Impossibile est enim plurium numero diversorum esse unam formam, sicut impossibile est quod eorum sit unum esse, nam forma est essendi principium. Similiter etiam patet hoc esse impossibile quocumque modo quis ponat unionem intellectus ad hunc et ad illum hominem. Manifestum est enim quod, si sit unum principale agens et duo instrumenta, dici poterit unum agens simpliciter, sed plures actiones, sicut si unus homo tangat diversa duabus manibus, erit unus tangens, sed duo tactus. Si vero e converso instrumentum sit unum et principales agentes diversi, dicentur quidem plures agentes, sed una actio, sicut si multi uno fune trahant navem, erunt multi trahentes, sed unus tractus. Si vero agens principale sit unum et instrumentum unum, dicetur unum agens et una actio, sicut cum faber uno martello percutit, est unus percutiens et una percussio. Manifestum est autem quod, qualitercumque intellectus seu uniatur seu copuletur huic vel illi homini, intellectus inter cetera quae ad hominem pertinent, principalitatem habet, obediunt enim vires sensitivae intellectui, et ei deserviunt. Si ergo poneretur quod essent plures intellectus et sensus unus duorum hominum, puta si duo homines haberent unum oculum; essent quidem plures videntes, sed una visio. Si vero intellectus est unus, quantumcumque diversificentur alia quibus omnibus intellectus utitur quasi instrumentis, nullo modo Socrates et Plato poterunt dici nisi unus intelligens. Et si addamus quod ipsum intelligere, quod est actio intellectus, non fit per aliquod aliud organum, nisi per ipsum intellectum; sequetur ulterius quod sit et agens unum et actio una; idest quod omnes homines sint unus intelligens, et unum intelligere; dico autem respectu eiusdem intelligibilis. Posset autem diversificari actio intellectualis mea et tua per diversitatem phantasmatum, quia scilicet aliud est phantasma lapidis in me et aliud in te, si ipsum phantasma, secundum quod est aliud in me et aliud in te, esset forma intellectus possibilis, quia idem agens secundum diversas formas producit diversas actiones, sicut secundum diversas formas rerum respectu eiusdem oculi sunt diversae visiones. Sed ipsum phantasma non est forma intellectus possibilis, sed species intelligibilis quae a phantasmatibus abstrahitur. In uno autem intellectu a phantasmatibus diversis eiusdem speciei non abstrahitur nisi una species intelligibilis. Sicut in uno homine apparet, in quo possunt esse diversa phantasmata lapidis, et tamen ab omnibus eis abstrahitur una species intelligibilis lapidis, per quam intellectus unius hominis operatione una intelligit naturam lapidis, non obstante diversitate phantasmatum. Si ergo unus intellectus esset omnium hominum, diversitas phantasmatum quae sunt in hoc et in illo, non posset causare diversitatem intellectualis operationis huius et illius hominis, ut Commentator fingit in III de anima. Relinquitur ergo quod omnino impossibile et inconveniens est ponere unum intellectum omnium hominum.</P> 316 corporearum in actu; sed quod sit in potentia ad huiusmodi
301 <P TITLE="I q. 76 a. 2 ad 1"><A NAME="31526"><SPAN CLASS="ref">[31526] I&ordf; q. 76 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, licet anima intellectiva non habeat materiam ex qua sit, sicut nec Angelus, tamen est forma materiae alicuius; quod Angelo non convenit. Et ideo secundum divisionem materiae sunt multae animae unius speciei, multi autem Angeli unius speciei omnino esse non possunt.</P> 317 similitudines. Sed quia antiqui naturales nesciebant distinguere
302 <P TITLE="I q. 76 a. 2 ad 2"><A NAME="31527"><SPAN CLASS="ref">[31527] I&ordf; q. 76 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod unumquodque hoc modo habet unitatem, quo habet esse, et per consequens idem est iudicium de multiplicatione rei, et de esse ipsius. Manifestum est autem quod anima intellectualis, secundum suum esse, unitur corpori ut forma; et tamen, destructo corpore, remanet anima intellectualis in suo esse. Et eadem ratione multitudo animarum est secundum multitudinem corporum; et tamen, destructis corporibus, remanent animae in suo esse multiplicatae.</P> 318 inter actum et potentiam, ponebant animam esse corpus, ad hoc quod
303 <P TITLE="I q. 76 a. 2 ad 3"><A NAME="31528"><SPAN CLASS="ref">[31528] I&ordf; q. 76 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod individuatio intelligentis, aut speciei per quam intelligit, non excludit intelligentiam universalium, alioquin, cum intellectus separati sint quaedam substantiae subsistentes, et per consequens particulares, non possent universalia intelligere. Sed materialitas cognoscentis et speciei per quam cognoscitur, universalis cognitionem impedit. Sicut enim omnis actio est secundum modum formae qua agens agit, ut calefactio secundum modum caloris; ita cognitio est secundum modum speciei qua cognoscens cognoscit. Manifestum est autem quod natura communis distinguitur et multiplicatur secundum principia individuantia, quae sunt ex parte materiae. Si ergo forma per quam fit cognitio, sit materialis, non abstracta a conditionibus materiae, erit similitudo naturae speciei aut generis, secundum quod est distincta et multiplicata per principia individuantia, et ita non poterit cognosci natura rei in sua communitate. Si vero species sit abstracta a conditionibus materiae individualis, erit similitudo naturae absque iis quae ipsam distinguunt et multiplicant, et ita cognoscetur universale. Nec refert, quantum ad hoc, utrum sit unus intellectus vel plures, quia si etiam esset unus tantum, oporteret ipsum esse aliquem quendam, et speciem per quam intelligit esse aliquam quandam.</P> 319 cognosceret corpus; et ad hoc quod cognosceret omnia corpora, quod
304 <P TITLE="I q. 76 a. 2 ad 4"><A NAME="31529"><SPAN CLASS="ref">[31529] I&ordf; q. 76 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, sive intellectus sit unus sive plures, id quod intelligitur est unum. Id enim quod intelligitur non est in intellectu secundum se, sed secundum suam similitudinem, <I>lapis enim non est in anima, sed species lapidis</I>, ut dicitur in III de anima. Et tamen lapis est id quod intelligitur, non autem species lapidis, nisi per reflexionem intellectus supra seipsum, alioquin scientiae non essent de rebus, sed de speciebus intelligibilibus. Contingit autem eidem rei diversa secundum diversas formas assimilari. Et quia cognitio fit secundum assimilationem cognoscentis ad rem cognitam, sequitur quod idem a diversis cognoscentibus cognosci contingit, ut patet in sensu, nam plures vident eundem colorem, secundum diversas similitudines. Et similiter plures intellectus intelligunt unam rem intellectam. Sed hoc tantum interest inter sensum et intellectum, secundum sententiam Aristotelis, quod res sentitur secundum illam dispositionem quam extra animam habet, in sua particularitate, natura autem rei quae intelligitur, est quidem extra animam, sed non habet illum modum essendi extra animam, secundum quem intelligitur. Intelligitur enim natura communis seclusis principiis individuantibus; non autem hunc modum essendi habet extra animam. Sed secundum sententiam Platonis, res intellecta eo modo est extra animam quo intelligitur, posuit enim naturas rerum a materia separatas.</P> 320 esset composita ex principiis omnium corporum.</p>
305 <P TITLE="I q. 76 a. 2 ad 5"><A NAME="31530"><SPAN CLASS="ref">[31530] I&ordf; q. 76 a. 2 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod scientia alia est in discipulo, et alia in magistro. Quomodo autem causetur, in sequentibus ostendetur.</P> 321 <p title="I q. 75 a. 1 ad 3"><a name="31455"><span class=
306 <P TITLE="I q. 76 a. 2 ad 6"><A NAME="31531"><SPAN CLASS="ref">[31531] I&ordf; q. 76 a. 2 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod Augustinus intelligit animas non esse plures tantum, quin uniantur in una ratione speciei.</P> 322 "ref">[31455] I&ordf; q. 75 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
307 <BR> 323 dicendum quod est duplex contactus, quantitatis et virtutis. Primo
308 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 324 modo, corpus non tangitur nisi a corpore. Secundo modo, corpus
309 <P TITLE="I q. 76 a. 3 arg. 1"><A NAME="31532"><SPAN CLASS="ref">[31532] I&ordf; q. 76 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod praeter animam intellectivam sint in homine aliae animae per essentiam differentes, scilicet sensitiva et nutritiva. Corruptibile enim et incorruptibile non sunt unius substantiae. Sed anima intellectiva est incorruptibilis; aliae vero animae, scilicet sensitiva et nutritiva, sunt corruptibiles, ut ex superioribus patet. Ergo in homine non potest esse una essentia animae intellectivae et sensitivae et nutritivae.</P> 325 potest tangi a re incorporea quae movet corpus.</p>
310 <P TITLE="I q. 76 a. 3 arg. 2"><A NAME="31533"><SPAN CLASS="ref">[31533] I&ordf; q. 76 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Si dicatur quod anima sensitiva in homine est incorruptibilis, <I>contra, corruptibile et incorruptibile differunt secundum genus</I>, ut dicitur in X Metaphys. Sed anima sensitiva in equo et leone et aliis brutis animalibus est corruptibilis. Si igitur in homine sit incorruptibilis, non erit eiusdem generis anima sensitiva in homine et bruto. Animal autem dicitur ex eo quod habet animam sensitivam. Neque ergo animal erit unum genus commune hominis et aliorum animalium. Quod est inconveniens.</P> 326 <br />
311 <P TITLE="I q. 76 a. 3 arg. 3"><A NAME="31534"><SPAN CLASS="ref">[31534] I&ordf; q. 76 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in libro de Generat. Animal., quod embryo prius est animal quam homo. Sed hoc esse non posset, si esset eadem essentia animae sensitivae et intellectivae, est enim animal per animam sensitivam, homo vero per animam intellectivam. Non ergo in homine est una essentia animae sensitivae et intellectivae.</P> 327 <div class="E">Articulus 2</div>
312 <P TITLE="I q. 76 a. 3 arg. 4"><A NAME="31535"><SPAN CLASS="ref">[31535] I&ordf; q. 76 a. 3 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in VIII Metaphys., quod genus sumitur a materia, differentia vero a forma. Sed rationale, quod est differentia constitutiva hominis, sumitur ab anima intellectiva; animal vero dicitur ex hoc quod habet corpus animatum anima sensitiva. Anima ergo intellectiva comparatur ad corpus animatum anima sensitiva, sicut forma ad materiam. Non ergo anima intellectiva est eadem per essentiam cum anima sensitiva in homine; sed praesupponit eam sicut materiale suppositum.</P> 328 <p title="I q. 75 a. 2 arg. 1"><a name="31456"><span class=
313 <P TITLE="I q. 76 a. 3 s. c."><A NAME="31536"><SPAN CLASS="ref">[31536] I&ordf; q. 76 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., <I>neque duas animas esse dicimus in homine uno, sicut Iacobus et alii Syrorum scribunt, unam animalem, qua animatur corpus, et immixta sit sanguini, et alteram spiritualem, quae rationi ministret, sed dicimus unam et eandem esse animam in homine, quae et corpus sua societate vivificat, et semetipsam sua ratione disponit</I>.</P> 329 "ref">[31456] I&ordf; q. 75 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
314 <P TITLE="I q. 76 a. 3 co."><A NAME="31537"><SPAN CLASS="ref">[31537] I&ordf; q. 76 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod Plato posuit diversas animas esse in corpore uno, etiam secundum organa distinctas, quibus diversa opera vitae attribuebat; dicens vim nutritivam esse in hepate, concupiscibilem in corde, cognoscitivam in cerebro. Quam quidem opinionem Aristoteles reprobat, in libro de anima, quantum ad illas animae partes quae corporeis organis in suis operibus utuntur, ex hoc quod in animalibus quae decisa vivunt, in qualibet parte inveniuntur diversae operationes animae, sicut sensus et appetitus. Hoc autem non esset, si diversa principia operationum animae, tanquam per essentiam diversae, diversis partibus corporis distributa essent. Sed de intellectiva sub dubio videtur relinquere utrum sit separata ab aliis partibus animae solum ratione, an etiam loco. Opinio autem Platonis sustineri utique posset, si poneretur quod anima unitur corpori, non ut forma, sed ut motor, ut posuit Plato. Nihil enim inconveniens sequitur, si idem mobile a diversis motoribus moveatur, praecipue secundum diversas partes. Sed si ponamus animam corpori uniri sicut formam, omnino impossibile videtur plures animas per essentiam differentes in uno corpore esse. Quod quidem triplici ratione manifestari potest. Primo quidem, quia animal non esset simpliciter unum, cuius essent animae plures. Nihil enim est simpliciter unum nisi per formam unam, per quam habet res esse, ab eodem enim habet res quod sit ens et quod sit una; et ideo ea quae denominantur a diversis formis, non sunt unum simpliciter, sicut homo albus. Si igitur homo ab alia forma haberet quod sit vivum, scilicet ab anima vegetabili; et ab alia forma quod sit animal, scilicet ab anima sensibili; et ab alia quod sit homo, scilicet ab anima rationali; sequeretur quod homo non esset unum simpliciter, sicut et Aristoteles argumentatur contra Platonem, in VIII Metaphys., quod si alia esset idea animalis, et alia bipedis, non esset unum simpliciter animal bipes. Et propter hoc, in I de anima, contra ponentes diversas animas in corpore, inquirit quid contineat illas, idest quid faciat ex eis unum. Et non potest dici quod uniantur per corporis unitatem, quia magis anima continet corpus, et facit ipsum esse unum, quam e converso. Secundo, hoc apparet impossibile ex modo praedicationis. Quae enim sumuntur a diversis formis, praedicantur ad invicem vel per accidens, si formae non sint ad invicem ordinatae, puta cum dicimus quod album est dulce, vel, si formae sint ordinatae ad invicem, erit praedicatio per se, in secundo modo dicendi per se, quia subiectum ponitur in definitione praedicati. Sicut superficies praeambula est ad colorem, si ergo dicamus quod corpus superficiatum est coloratum, erit secundus modus praedicationis per se. Si ergo alia forma sit a qua aliquid dicitur animal, et a qua aliquid dicitur homo, sequeretur quod vel unum horum non possit praedicari de altero nisi per accidens, si istae duae formae ad invicem ordinem non habent; vel quod sit ibi praedicatio in secundo modo dicendi per se, si una animarum sit ad aliam praeambula. Utrumque autem horum est manifeste falsum, quia animal per se de homine praedicatur, non per accidens; homo autem non ponitur in definitione animalis, sed e converso. Ergo oportet eandem formam esse per quam aliquid est animal, et per quam aliquid est homo, alioquin homo non vere esset id quod est animal, ut sic animal per se de homine praedicetur. Tertio, apparet hoc esse impossibile per hoc, quod una operatio animae, cum fuerit intensa, impedit aliam. Quod nullo modo contingeret, nisi principium actionum esset per essentiam unum. Sic ergo dicendum quod eadem numero est anima in homine sensitiva et intellectiva et nutritiva. Quomodo autem hoc contingat, de facili considerari potest, si quis differentias specierum et formarum attendat. Inveniuntur enim rerum species et formae differre ab invicem secundum perfectius et minus perfectum, sicut in rerum ordine animata perfectiora sunt inanimatis, et animalia plantis, et homines animalibus brutis, et in singulis horum generum sunt gradus diversi. Et ideo Aristoteles, in VIII Metaphys., assimilat species rerum numeris, qui differunt specie secundum additionem vel subtractionem unitatis. Et in II de anima, comparat diversas animas speciebus figurarum, quarum una continet aliam; sicut pentagonum continet tetragonum, et excedit. Sic igitur anima intellectiva continet in sua virtute quidquid habet anima sensitiva brutorum, et nutritiva plantarum. Sicut ergo superficies quae habet figuram pentagonam, non per aliam figuram est tetragona, et per aliam pentagona; quia superflueret figura tetragona, ex quo in pentagona continetur; ita nec per aliam animam Socrates est homo, et per aliam animal, sed per unam et eandem.</P> 330 proceditur. Videtur quod anima humana non sit aliquid subsistens.
315 <P TITLE="I q. 76 a. 3 ad 1"><A NAME="31538"><SPAN CLASS="ref">[31538] I&ordf; q. 76 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod anima sensitiva non habet incorruptibilitatem ex hoc quod est sensitiva, sed ex hoc quod est intellectiva, ei incorruptibilitas debetur. Quando ergo anima est sensitiva tantum, corruptibilis est, quando vero cum sensitivo intellectivum habet, est incorruptibilis. Licet enim sensitivum incorruptionem non det, tamen incorruptionem intellectivo auferre non potest.</P> 331 Quod enim est subsistens, dicitur hoc aliquid. Anima autem non est
316 <P TITLE="I q. 76 a. 3 ad 2"><A NAME="31539"><SPAN CLASS="ref">[31539] I&ordf; q. 76 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod formae non collocantur in genere vel in specie, sed composita. Homo autem corruptibilis est, sicut et alia animalia. Unde differentia secundum corruptibile et incorruptibile, quae est ex parte formarum, non facit hominem secundum genus ab aliis animalibus differre.</P> 332 hoc aliquid, sed compositum ex anima et corpore. Ergo anima non est
317 <P TITLE="I q. 76 a. 3 ad 3"><A NAME="31540"><SPAN CLASS="ref">[31540] I&ordf; q. 76 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod prius embryo habet animam quae est sensitiva tantum; qua abiecta, advenit perfectior anima, quae est simul sensitiva et intellectiva; ut infra plenius ostendetur.</P> 333 aliquid subsistens.</p>
318 <P TITLE="I q. 76 a. 3 ad 4"><A NAME="31541"><SPAN CLASS="ref">[31541] I&ordf; q. 76 a. 3 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod non oportet secundum diversas rationes vel intentiones logicas, quae consequuntur modum intelligendi, diversitatem in rebus naturalibus accipere, quia ratio unum et idem secundum diversos modos apprehendere potest. Quia igitur, ut dictum est, anima intellectiva virtute continet id quod sensitiva habet, et adhuc amplius; potest seorsum ratio considerare quod pertinet ad virtutem sensitivae, quasi quoddam imperfectum et materiale. Et quia hoc invenit commune homini et aliis animalibus, ex hoc rationem generis format. Id vero in quo anima intellectiva sensitiva excedit, accipit quasi formale et completivum, et ex eo format differentiam hominis.</P> 334 <p title="I q. 75 a. 2 arg. 2"><a name="31457"><span class=
319 <BR> 335 "ref">[31457] I&ordf; q. 75 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne
320 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 336 quod est subsistens, potest dici operari. Sed anima non dicitur
321 <P TITLE="I q. 76 a. 4 arg. 1"><A NAME="31542"><SPAN CLASS="ref">[31542] I&ordf; q. 76 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod in homine sit alia forma praeter animam intellectivam. Dicit enim philosophus, in II de anima, quod <I>anima est actus corporis physici potentia vitam habentis</I>. Comparatur igitur anima ad corpus, sicut forma ad materiam. Sed corpus habet aliquam formam substantialem per quam est corpus. Ergo ante animam praecedit in corpore aliqua forma substantialis.</P> 337 operari, quia, ut dicitur in I de anima, <i>dicere animam sentire
322 <P TITLE="I q. 76 a. 4 arg. 2"><A NAME="31543"><SPAN CLASS="ref">[31543] I&ordf; q. 76 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, homo et quodlibet animal est movens seipsum. Omne autem movens seipsum dividitur in duas partes, quarum una est movens, et alia est mota, ut probatur in VIII Physic. Pars autem movens est anima. Ergo oportet quod alia pars sit talis quae possit esse mota. Sed materia prima non potest moveri, ut dicitur in V Physic., cum sit ens solum in potentia, quinimmo omne quod movetur est corpus. Ergo oportet quod in homine et in quolibet animali sit alia forma substantialis, per quam constituatur corpus.</P> 338 aut intelligere, simile est ac si dicat eam aliquis texere vel
323 <P TITLE="I q. 76 a. 4 arg. 3"><A NAME="31544"><SPAN CLASS="ref">[31544] I&ordf; q. 76 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ordo in formis attenditur secundum habitudinem ad materiam primam, prius enim et posterius dicitur per comparationem ad aliquod principium. Si ergo non esset in homine alia forma substantialis praeter animam rationalem, sed immediate materiae primae inhaereret; sequeretur quod esset in ordine imperfectissimarum formarum, quae immediate inhaerent materiae.</P> 339 aedificare</i>. Ergo anima non est aliquid subsistens.</p>
324 <P TITLE="I q. 76 a. 4 arg. 4"><A NAME="31545"><SPAN CLASS="ref">[31545] I&ordf; q. 76 a. 4 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, corpus humanum est corpus mixtum. Mixtio autem non fit secundum materiam tantum, quia tunc esset corruptio sola. Oportet ergo quod remaneant formae elementorum in corpore mixto, quae sunt formae substantiales. Ergo in corpore humano sunt aliae formae substantiales praeter animam intellectivam.</P> 340 <p title="I q. 75 a. 2 arg. 3"><a name="31458"><span class=
325 <P TITLE="I q. 76 a. 4 s. c."><A NAME="31546"><SPAN CLASS="ref">[31546] I&ordf; q. 76 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra, unius rei est unum esse substantiale. Sed forma substantialis dat esse substantiale. Ergo unius rei est una tantum forma substantialis. Anima autem est forma substantialis hominis. Ergo impossibile est quod in homine sit aliqua alia forma substantialis quam anima intellectiva.</P> 341 "ref">[31458] I&ordf; q. 75 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, si
326 <P TITLE="I q. 76 a. 4 co."><A NAME="31547"><SPAN CLASS="ref">[31547] I&ordf; q. 76 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, si poneretur anima intellectiva non uniri corpori ut forma, sed solum ut motor, ut Platonici posuerunt; necesse esset dicere quod in homine esset alia forma substantialis, per quam corpus ab anima mobile in suo esse constitueretur. Sed si anima intellectiva unitur corpori ut forma substantialis, sicut supra iam diximus, impossibile est quod aliqua alia forma substantialis praeter eam inveniatur in homine. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod forma substantialis in hoc a forma accidentali differt quia forma accidentalis non dat esse simpliciter, sed esse tale, sicut calor facit suum subiectum non simpliciter esse, sed esse calidum. Et ideo cum advenit forma accidentalis, non dicitur aliquid fieri vel generari simpliciter, sed fieri tale aut aliquo modo se habens, et similiter cum recedit forma accidentalis, non dicitur aliquid corrumpi simpliciter, sed secundum quid. Forma autem substantialis dat esse simpliciter, et ideo per eius adventum dicitur aliquid simpliciter generari, et per eius recessum simpliciter corrumpi. Et propter hoc antiqui naturales, qui posuerunt materiam primam esse aliquod ens actu, puta ignem aut aerem aut aliquid huiusmodi, dixerunt quod nihil generatur aut corrumpitur simpliciter, sed omne fieri statuerunt alterari, ut dicitur in I Physic. Si igitur ita esset, quod praeter animam intellectivam praeexisteret quaecumque alia forma substantialis in materia, per quam subiectum animae esset ens actu; sequeretur quod anima non daret esse simpliciter; et per consequens quod non esset forma substantialis; et quod per adventum animae non esset generatio simpliciter, neque per eius abscessum corruptio simpliciter, sed solum secundum quid. Quae sunt manifeste falsa. Unde dicendum est quod nulla alia forma substantialis est in homine, nisi sola anima intellectiva; et quod ipsa, sicut virtute continet animam sensitivam et nutritivam, ita virtute continet omnes inferiores formas, et facit ipsa sola quidquid imperfectiores formae in aliis faciunt. Et similiter est dicendum de anima sensitiva in brutis, et de nutritiva in plantis, et universaliter de omnibus formis perfectioribus respectu imperfectiorum.</P> 342 anima esset aliquid subsistens, esset aliqua eius operatio sine
327 <P TITLE="I q. 76 a. 4 ad 1"><A NAME="31548"><SPAN CLASS="ref">[31548] I&ordf; q. 76 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Aristoteles non dicit animam esse actum corporis tantum, sed actum corporis physici organici potentia vitam habentis, et quod talis potentia non abiicit animam. Unde manifestum est quod in eo cuius anima dicitur actus, etiam anima includitur; eo modo loquendi quo dicitur quod calor est actus calidi, et lumen est actus lucidi; non quod seorsum sit lucidum sine luce, sed quia est lucidum per lucem. Et similiter dicitur quod anima est actus corporis etc., quia per animam et est corpus, et est organicum, et est potentia vitam habens. Sed actus primus dicitur in potentia respectu actus secundi, qui est operatio. Talis enim potentia est non abiiciens, idest non excludens, animam.</P> 343 corpore. Sed nulla est eius operatio sine corpore, nec etiam
328 <P TITLE="I q. 76 a. 4 ad 2"><A NAME="31549"><SPAN CLASS="ref">[31549] I&ordf; q. 76 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod anima non movet corpus per esse suum, secundum quod unitur corpori ut forma; sed per potentiam motivam, cuius actus praesupponit iam corpus effectum in actu per animam; ut sic anima secundum vim motivam sit pars movens, et corpus animatum sit pars mota.</P> 344 intelligere, quia non contingit intelligere sine phantasmate,
329 <P TITLE="I q. 76 a. 4 ad 3"><A NAME="31550"><SPAN CLASS="ref">[31550] I&ordf; q. 76 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod in materia considerantur diversi gradus perfectionis, sicut esse, vivere sentire et intelligere. Semper autem secundum superveniens priori, perfectius est. Forma ergo quae dat solum primum gradum perfectionis materiae, est imperfectissima, sed forma quae dat primum et secundum, et tertium, et sic deinceps, est perfectissima; et tamen materiae immediata.</P> 345 phantasma autem non est sine corpore. Ergo anima humana non est
330 <P TITLE="I q. 76 a. 4 ad 4"><A NAME="31551"><SPAN CLASS="ref">[31551] I&ordf; q. 76 a. 4 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod Avicenna posuit formas substantiales elementorum integras remanere in mixto, mixtionem autem fieri secundum quod contrariae qualitates elementorum reducuntur ad medium. Sed hoc est impossibile. Quia diversae formae elementorum non possunt esse nisi in diversis partibus materiae; ad quarum diversitatem oportet intelligi dimensiones, sine quibus materia divisibilis esse non potest. Materia autem dimensioni subiecta non invenitur nisi in corpore. Diversa autem corpora non possunt esse in eodem loco. Unde sequitur quod elementa sint in mixto distincta secundum situm. Et ita non erit vera mixtio, quae est secundum totum, sed mixtio ad sensum, quae est secundum minima iuxta se posita. Averroes autem posuit, in III de caelo, quod formae elementorum, propter sui imperfectionem, sunt mediae inter formas accidentales et substantiales; et ideo recipiunt magis et minus; et ideo remittuntur in mixtione et ad medium reducuntur, et conflatur ex eis una forma. Sed hoc est etiam magis impossibile. Nam esse substantiale cuiuslibet rei in indivisibili consistit; et omnis additio et subtractio variat speciem, sicut in numeris, ut dicitur in VIII Metaphys. Unde impossibile est quod forma substantialis quaecumque recipiat magis et minus. Nec minus est impossibile aliquid esse medium inter substantiam et accidens. Et ideo dicendum est, secundum philosophum in I de Generat., quod formae elementorum manent in mixto non actu, sed virtute. Manent enim qualitates propriae elementorum, licet remissae, in quibus est virtus formarum elementarium. Et huiusmodi qualitas mixtionis est propria dispositio ad formam substantialem corporis mixti, puta formam lapidis, vel animae cuiuscumque.</P> 346 aliquid subsistens.</p>
331 <BR> 347 <p title="I q. 75 a. 2 s. c."><a name="31459"><span class=
332 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 348 "ref">[31459] I&ordf; q. 75 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
333 <P TITLE="I q. 76 a. 5 arg. 1"><A NAME="31552"><SPAN CLASS="ref">[31552] I&ordf; q. 76 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod anima intellectiva inconvenienter tali corpori uniatur. Materia enim debet esse proportionata formae. Sed anima intellectiva est forma incorruptibilis. Non ergo convenienter unitur corpori corruptibili.</P> 349 quod Augustinus dicit, X de Trin. <i>Quisquis videt mentis naturam
334 <P TITLE="I q. 76 a. 5 arg. 2"><A NAME="31553"><SPAN CLASS="ref">[31553] I&ordf; q. 76 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, anima intellectiva est forma maxime immaterialis, cuius signum est, quod habet operationem in qua non communicat materia corporalis. Sed quanto corpus est subtilius, tanto minus habet de materia. Ergo anima deberet subtilissimo corpori uniri, puta igni; et non corpori mixto, et terrestri magis.</P> 350 et esse substantiam, et non esse corpoream, videt eos qui opinantur
335 <P TITLE="I q. 76 a. 5 arg. 3"><A NAME="31554"><SPAN CLASS="ref">[31554] I&ordf; q. 76 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, cum forma sit principium speciei, ab una forma non proveniunt diversae species. Sed anima intellectiva est una forma. Ergo non debet uniri corpori quod componitur ex partibus dissimilium specierum.</P> 351 eam esse corpoream, ob hoc errare, quod adiungunt ei ea sine quibus
336 <P TITLE="I q. 76 a. 5 arg. 4"><A NAME="31555"><SPAN CLASS="ref">[31555] I&ordf; q. 76 a. 5 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, perfectioris formae debet esse perfectius susceptibile. Sed anima intellectiva est perfectissima animarum. Cum igitur aliorum animalium corpora habeant naturaliter insita tegumenta, puta pilorum loco vestium, et unguium loco calceamentorum; habeant etiam arma naturaliter sibi data, sicut ungues, dentes et cornua, ergo videtur quod anima intellectiva non debuerit uniri corpori imperfecto tanquam talibus auxiliis privato.</P> 352 nullam possunt cogitare naturam, scilicet corporum phantasias</i>.
337 <P TITLE="I q. 76 a. 5 s. c."><A NAME="31556"><SPAN CLASS="ref">[31556] I&ordf; q. 76 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicit philosophus, in II de anima, quod <I>anima est actus corporis physici organici potentia vitam habentis</I>.</P> 353 Natura ergo mentis humanae non solum est incorporea, sed etiam
338 <P TITLE="I q. 76 a. 5 co."><A NAME="31557"><SPAN CLASS="ref">[31557] I&ordf; q. 76 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, cum forma non sit propter materiam, sed potius materia propter formam; ex forma oportet rationem accipere quare materia sit talis, et non e converso. Anima autem intellectiva, sicut supra habitum est, secundum naturae ordinem, infimum gradum in substantiis intellectualibus tenet; intantum quod non habet naturaliter sibi inditam notitiam veritatis, sicut Angeli, sed oportet quod eam colligat ex rebus divisibilibus per viam sensus, ut Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom. Natura autem nulli deest in necessariis, unde oportuit quod anima intellectiva non solum haberet virtutem intelligendi, sed etiam virtutem sentiendi. Actio autem sensus non fit sine corporeo instrumento. Oportuit igitur animam intellectivam tali corpori uniri, quod possit esse conveniens organum sensus. Omnes autem alii sensus fundantur supra tactum. Ad organum autem tactus requiritur quod sit medium inter contraria, quae sunt calidum et frigidum, humidum et siccum, et similia, quorum est tactus apprehensivus, sic enim est in potentia ad contraria, et potest ea sentire. Unde quanto organum tactus fuerit magis reductum ad aequalitatem complexionis, tanto perceptibilior erit tactus. Anima autem intellectiva habet completissime virtutem sensitivam, quia quod est inferioris praeexistit perfectius in superiori ut dicit Dionysius in libro de Div. Nom. Unde oportuit corpus cui unitur anima intellectiva, esse corpus mixtum, inter omnia alia magis reductum ad aequalitatem complexionis. Et propter hoc homo inter omnia animalia melioris est tactus. Et inter ipsos homines, qui sunt melioris tactus, sunt melioris intellectus. Cuius signum est, quod molles carne bene aptos mente videmus, ut dicitur in II de anima.</P> 354 substantia, scilicet aliquid subsistens.</p>
339 <P TITLE="I q. 76 a. 5 ad 1"><A NAME="31558"><SPAN CLASS="ref">[31558] I&ordf; q. 76 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod hanc obiectionem aliquis forte vellet evadere per hoc, quod diceret corpus hominis ante peccatum incorruptibile fuisse. Sed haec responsio non videtur sufficiens, quia corpus hominis ante peccatum immortale fuit non per naturam, sed per gratiae divinae donum; alioquin immortalitas eius per peccatum sublata non esset, sicut nec immortalitas Daemonis. Et ideo aliter dicendum est, quod in materia duplex conditio invenitur, una quae eligitur ad hoc quod sit conveniens formae; alia quae ex necessitate consequitur prioris dispositionis. Sicut artifex ad formam serrae eligit materiam ferream, aptam ad secandum dura; sed quod dentes serrae hebetari possint et rubiginem contrahere, sequitur ex necessitate materiae. Sic igitur et animae intellectivae debetur corpus quod sit aequalis complexionis, ex hoc autem de necessitate materiae sequitur quod sit corruptibile. Si quis vero dicat quod Deus potuit hanc necessitatem vitare, dicendum est quod in constitutione rerum naturalium non consideratur quid Deus facere possit, sed quid naturae rerum conveniat, ut Augustinus dicit, II super Gen. ad Litt. Providit tamen Deus adhibendo remedium contra mortem per gratiae donum.</P> 355 <p title="I q. 75 a. 2 co."><a name="31460"><span class=
340 <P TITLE="I q. 76 a. 5 ad 2"><A NAME="31559"><SPAN CLASS="ref">[31559] I&ordf; q. 76 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod animae intellectivae non debetur corpus propter ipsam intellectualem operationem secundum se; sed propter sensitivam virtutem, quae requirit organum aequaliter complexionatum. Et ideo oportuit animam intellectivam tali corpori uniri, et non simplici elemento, vel corpori mixto in quo excederet ignis secundum quantitatem, quia non posset esse aequalitas complexionis, propter excedentem ignis activam virtutem. Habet autem hoc corpus aequaliter complexionatum quandam dignitatem, per hoc quod est remotum a contrariis; in quo quodammodo assimilatur corpori caelesti.</P> 356 "ref">[31460] I&ordf; q. 75 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
341 <P TITLE="I q. 76 a. 5 ad 3"><A NAME="31560"><SPAN CLASS="ref">[31560] I&ordf; q. 76 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod partes animalis, ut oculus, manus, caro et os, et huiusmodi, non sunt in specie, sed totum, et ideo non potest dici, proprie loquendo, quod sint diversarum specierum, sed quod sint diversarum dispositionum. Et hoc competit animae intellectivae, quae quamvis sit una secundum essentiam, tamen propter sui perfectionem est multiplex in virtute; et ideo, ad diversas operationes, indiget diversis dispositionibus in partibus corporis cui unitur. Et propter hoc videmus quod maior est diversitas partium in animalibus perfectis quam in imperfectis, et in his quam in plantis.</P> 357 quod necesse est dicere id quod est principium intellectualis
342 <P TITLE="I q. 76 a. 5 ad 4"><A NAME="31561"><SPAN CLASS="ref">[31561] I&ordf; q. 76 a. 5 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod anima intellectiva, quia est universalium comprehensiva, habet virtutem ad infinita. Et ideo non potuerunt sibi determinari a natura vel determinatae existimationes naturales, vel etiam determinata auxilia vel defensionum vel tegumentorum; sicut aliis animalibus, quorum animae habent apprehensionem et virtutem ad aliqua particularia determinata. Sed loco horum omnium, homo habet naturaliter rationem, et manus, quae sunt organa organorum, quia per eas homo potest sibi praeparare instrumenta infinitorum modorum, et ad infinitos effectus.</P> 358 operationis, quod dicimus animam hominis, esse quoddam principium
343 <BR> 359 incorporeum et subsistens. Manifestum est enim quod homo per
344 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 360 intellectum cognoscere potest naturas omnium corporum. Quod autem
345 <P TITLE="I q. 76 a. 6 arg. 1"><A NAME="31562"><SPAN CLASS="ref">[31562] I&ordf; q. 76 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod anima intellectiva uniatur corpori mediantibus aliquibus dispositionibus accidentalibus. Omnis enim forma est in materia sibi propria et disposita. Sed dispositiones ad formam sunt accidentia quaedam. Ergo oportet praeintelligi accidentia aliqua in materia ante formam substantialem, et ita ante animam, cum anima sit quaedam substantialis forma.</P> 361 potest cognoscere aliqua, oportet ut nihil eorum habeat in sua
346 <P TITLE="I q. 76 a. 6 arg. 2"><A NAME="31563"><SPAN CLASS="ref">[31563] I&ordf; q. 76 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, diversae formae unius speciei requirunt diversas materiae partes. Partes autem materiae diversae non possunt intelligi nisi secundum divisionem dimensivarum quantitatum. Ergo oportet intelligere dimensiones in materia ante formas substantiales, quae sunt multae unius speciei.</P> 362 natura, quia illud quod inesset ei naturaliter impediret
347 <P TITLE="I q. 76 a. 6 arg. 3"><A NAME="31564"><SPAN CLASS="ref">[31564] I&ordf; q. 76 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, spirituale applicatur corporali per contactum virtutis. Virtus autem animae est eius potentia. Ergo videtur quod anima unitur corpori mediante potentia, quae est quoddam accidens.</P> 363 cognitionem aliorum; sicut videmus quod lingua infirmi quae infecta
348 <P TITLE="I q. 76 a. 6 s. c."><A NAME="31565"><SPAN CLASS="ref">[31565] I&ordf; q. 76 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod accidens est posterius substantia et tempore et ratione, ut dicitur in VII Metaphys. Non ergo forma accidentalis aliqua potest intelligi in materia ante animam, quae est forma substantialis.</P> 364 est cholerico et amaro humore, non potest percipere aliquid dulce,
349 <P TITLE="I q. 76 a. 6 co."><A NAME="31566"><SPAN CLASS="ref">[31566] I&ordf; q. 76 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, si anima uniretur corpori solum ut motor, nihil prohiberet, immo magis necessarium esset esse aliquas dispositiones medias inter animam et corpus, potentiam scilicet ex parte animae, per quam moveret corpus; et aliquam habilitatem ex parte corporis, per quam corpus esset ab anima mobile. Sed si anima intellectiva unitur corpori ut forma substantialis, sicut iam supra dictum est, impossibile est quod aliqua dispositio accidentalis cadat media inter corpus et animam, vel inter quamcumque formam substantialem et materiam suam. Et huius ratio est quia, cum materia sit in potentia ad omnes actus ordine quodam, oportet quod id quod est primum simpliciter in actibus, primo in materia intelligatur. Primum autem inter omnes actus est esse. Impossibile est ergo intelligere materiam prius esse calidam vel quantam, quam esse in actu. Esse autem in actu habet per formam substantialem, quae facit esse simpliciter, ut iam dictum est. Unde impossibile est quod quaecumque dispositiones accidentales praeexistant in materia ante formam substantialem; et per consequens neque ante animam.</P> 365 sed omnia videntur ei amara. Si igitur principium intellectuale
350 <P TITLE="I q. 76 a. 6 ad 1"><A NAME="31567"><SPAN CLASS="ref">[31567] I&ordf; q. 76 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut ex praedictis patet, forma perfectior virtute continet quidquid est inferiorum formarum. Et ideo una et eadem existens, perficit materiam secundum diversos perfectionis gradus. Una enim et eadem forma est per essentiam, per quam homo est ens actu, et per quam est corpus, et per quam est vivum, et per quam est animal, et per quam est homo. Manifestum est autem quod unumquodque genus consequuntur propria accidentia. Sicut ergo materia praeintelligitur perfecta secundum esse ante intellectum corporeitatis, et sic de aliis; ita praeintelliguntur accidentia quae sunt propria entis, ante corporeitatem. Et sic praeintelliguntur dispositiones in materia ante formam, non quantum ad omnem eius effectum, sed quantum ad posteriorem.</P> 366 haberet in se naturam alicuius corporis, non posset omnia corpora
351 <P TITLE="I q. 76 a. 6 ad 2"><A NAME="31568"><SPAN CLASS="ref">[31568] I&ordf; q. 76 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod dimensiones quantitativae sunt accidentia consequentia corporeitatem, quae toti materiae convenit. Unde materia iam intellecta sub corporeitate et dimensionibus, potest intelligi ut distincta in diversas partes, ut sic accipiat diversas formas secundum ulteriores perfectionis gradus. Quamvis enim eadem forma sit secundum essentiam quae diversos perfectionis gradus materiae attribuit, ut dictum est; tamen secundum considerationem rationis differt.</P> 367 cognoscere. Omne autem corpus habet aliquam naturam determinatam.
352 <P TITLE="I q. 76 a. 6 ad 3"><A NAME="31569"><SPAN CLASS="ref">[31569] I&ordf; q. 76 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod substantia spiritualis quae unitur corpori solum ut motor, unitur ei per potentiam vel virtutem. Sed anima intellectiva corpori unitur ut forma per suum esse. Administrat tamen ipsum et movet per suam potentiam et virtutem.</P> 368 Impossibile est igitur quod principium intellectuale sit corpus. Et
353 <BR> 369 similiter impossibile est quod intelligat per organum corporeum,
354 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 370 quia etiam natura determinata illius organi corporei prohiberet
355 <P TITLE="I q. 76 a. 7 arg. 1"><A NAME="31570"><SPAN CLASS="ref">[31570] I&ordf; q. 76 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod anima uniatur corpori animalis mediante aliquo corpore. Dicit enim Augustinus, VII super Gen. ad Litt., quod anima per lucem, idest ignem, et aerem, <I>quae sunt similiora spiritui, corpus administrat</I>. Ignis autem et aer sunt corpora. Ergo anima unitur corpori humano mediante aliquo corpore.</P> 371 cognitionem omnium corporum; sicut si aliquis determinatus color
356 <P TITLE="I q. 76 a. 7 arg. 2"><A NAME="31571"><SPAN CLASS="ref">[31571] I&ordf; q. 76 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, id quo subtracto solvitur unio aliquorum unitorum, videtur esse medium inter ea. Sed deficiente spiritu, anima a corpore separatur. Ergo spiritus, qui est quoddam corpus subtile, medium est in unione corporis et animae.</P> 372 sit non solum in pupilla, sed etiam in vase vitreo, liquor infusus
357 <P TITLE="I q. 76 a. 7 arg. 3"><A NAME="31572"><SPAN CLASS="ref">[31572] I&ordf; q. 76 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ea quae sunt multum distantia, non uniuntur nisi per medium. Sed anima intellectiva distat a corpore et quia est incorporea, et quia est incorruptibilis. Ergo videtur quod uniatur ei mediante aliquo quod sit corpus incorruptibile. Et hoc videtur esse aliqua lux caelestis, quae conciliat elementa et redigit in unum.</P> 373 eiusdem coloris videtur. Ipsum igitur intellectuale principium,
358 <P TITLE="I q. 76 a. 7 s. c."><A NAME="31573"><SPAN CLASS="ref">[31573] I&ordf; q. 76 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in II de anima, quod <I>non oportet quaerere si unum est anima et corpus, sicut neque ceram et figuram</I>. Sed figura unitur cerae nullo corpore mediante. Ergo et anima corpori.</P> 374 quod dicitur mens vel intellectus, habet operationem per se, cui
359 <P TITLE="I q. 76 a. 7 co."><A NAME="31574"><SPAN CLASS="ref">[31574] I&ordf; q. 76 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod si anima, secundum Platonicos, corpori uniretur solum ut motor, conveniens esset dicere quod inter animam hominis, vel cuiuscumque animalis, et corpus aliqua alia corpora media intervenirent, convenit enim motori aliquid distans per media magis propinqua movere. Si vero anima unitur corpori ut forma, sicut iam dictum est, impossibile est quod uniatur ei aliquo corpore mediante. Cuius ratio est, quia sic dicitur aliquid unum, quomodo et ens. Forma autem per seipsam facit rem esse in actu, cum per essentiam suam sit actus; nec dat esse per aliquod medium. Unde unitas rei compositae ex materia et forma est per ipsam formam, quae secundum seipsam unitur materiae ut actus eius. Nec est aliquid aliud uniens nisi agens, quod facit materiam esse in actu, ut dicitur in VIII Metaphys. Unde patet esse falsas opiniones eorum qui posuerunt aliqua corpora esse media inter animam et corpus hominis. Quorum quidam Platonici dixerunt quod anima intellectiva habet corpus incorruptibile sibi naturaliter unitum, a quo nunquam separatur, et eo mediante unitur corpori hominis corruptibili. Quidam vero dixerunt quod unitur corpori mediante spiritu corporeo. Alii vero dixerunt quod unitur corpori mediante luce, quam dicunt esse corpus, et de natura quintae essentiae, ita quod anima vegetabilis unitur corpori mediante luce caeli siderei; anima vero sensibilis, mediante luce caeli crystallini; anima vero intellectualis, mediante luce caeli Empyrei. Quod fictitium et derisibile apparet, tum quia lux non est corpus; tum quia quinta essentia non venit materialiter in compositionem corporis mixti, cum sit inalterabilis, sed virtualiter tantum; tum etiam quia anima immediate corpori unitur ut forma materiae.</P> 375 non communicat corpus. Nihil autem potest per se operari, nisi quod
360 <P TITLE="I q. 76 a. 7 ad 1"><A NAME="31575"><SPAN CLASS="ref">[31575] I&ordf; q. 76 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de anima inquantum movet corpus, unde utitur verbo administrationis. Et verum est quod partes grossiores corporis per subtiliores movet. Et primum instrumentum virtutis motivae est spiritus, ut dicit philosophus in libro de causa motus animalium.</P> 376 per se subsistit. Non enim est operari nisi entis in actu, unde eo
361 <P TITLE="I q. 76 a. 7 ad 2"><A NAME="31576"><SPAN CLASS="ref">[31576] I&ordf; q. 76 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, subtracto spiritu, deficit unio animae ad corpus, non quia sit medium; sed quia tollitur dispositio per quam corpus est dispositum ad talem unionem. Est tamen spiritus medium in movendo, sicut primum instrumentum motus.</P> 377 modo aliquid operatur, quo est. Propter quod non dicimus quod calor
362 <P TITLE="I q. 76 a. 7 ad 3"><A NAME="31577"><SPAN CLASS="ref">[31577] I&ordf; q. 76 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod anima distat quidem a corpore plurimum, si utriusque conditiones seorsum considerentur, unde si utrumque ipsorum separatim esse haberet, oporteret quod multa media intervenirent. Sed inquantum anima est forma corporis, non habet esse seorsum ab esse corporis; sed per suum esse corpori unitur immediate. Sic enim et quaelibet forma, si consideretur ut actus, habet magnam distantiam a materia, quae est ens in potentia tantum.</P> 378 calefacit, sed calidum. Relinquitur igitur animam humanam, quae
363 <BR> 379 dicitur intellectus vel mens, esse aliquid incorporeum et
364 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 380 subsistens.</p>
365 <P TITLE="I q. 76 a. 8 arg. 1"><A NAME="31578"><SPAN CLASS="ref">[31578] I&ordf; q. 76 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod anima non sit tota in qualibet parte corporis. Dicit enim philosophus, in libro de causa motus animalium, <I>non opus est in unaquaque corporis parte esse animam; sed in quodam principio corporis existente, alia vivere; eo quod simul nata sunt facere proprium motum per naturam</I>.</P> 381 <p title="I q. 75 a. 2 ad 1"><a name="31461"><span class=
366 <P TITLE="I q. 76 a. 8 arg. 2"><A NAME="31579"><SPAN CLASS="ref">[31579] I&ordf; q. 76 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, anima est in corpore cuius est actus. Sed est actus corporis organici. Ergo non est nisi in corpore organico. Sed non quaelibet pars corporis hominis est corpus organicum. Ergo anima non est in qualibet parte corporis tota.</P> 382 "ref">[31461] I&ordf; q. 75 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
367 <P TITLE="I q. 76 a. 8 arg. 3"><A NAME="31580"><SPAN CLASS="ref">[31580] I&ordf; q. 76 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in II de anima dicitur quod sicut se habet pars animae ad partem corporis, ut visus ad pupillam, ita anima tota ad totum corpus animalis. Si igitur tota anima est in qualibet parte corporis, sequitur quod quaelibet pars corporis sit animal.</P> 383 dicendum quod hoc aliquid potest accipi dupliciter, uno modo, pro
368 <P TITLE="I q. 76 a. 8 arg. 4"><A NAME="31581"><SPAN CLASS="ref">[31581] I&ordf; q. 76 a. 8 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, omnes potentiae animae in ipsa essentia animae fundantur. Si igitur anima tota est in qualibet parte corporis, sequitur quod omnes potentiae animae sint in qualibet corporis parte, et ita visus erit in aure, et auditus in oculo. Quod est inconveniens.</P> 384 quocumque subsistente, alio modo, pro subsistente completo in
369 <P TITLE="I q. 76 a. 8 arg. 5"><A NAME="31582"><SPAN CLASS="ref">[31582] I&ordf; q. 76 a. 8 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, si in qualibet parte corporis esset tota anima, quaelibet pars corporis immediate dependeret ab anima. Non ergo una pars dependeret ab alia, nec una pars esset principalior quam alia, quod est manifeste falsum. Non ergo anima est in qualibet parte corporis tota.</P> 385 natura alicuius speciei. Primo modo, excludit inhaerentiam
370 <P TITLE="I q. 76 a. 8 s. c."><A NAME="31583"><SPAN CLASS="ref">[31583] I&ordf; q. 76 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in VI de Trin., quod <I>anima in quocumque corpore et in toto est tota, et in qualibet eius parte tota est</I>.</P> 386 accidentis et formae materialis, secundo modo, excludit etiam
371 <P TITLE="I q. 76 a. 8 co."><A NAME="31584"><SPAN CLASS="ref">[31584] I&ordf; q. 76 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut in aliis iam dictum est, si anima uniretur corpori solum ut motor, posset dici quod non esset in qualibet parte corporis, sed in una tantum, per quam alias moveret. Sed quia anima unitur corpori ut forma, necesse est quod sit in toto, et in qualibet parte corporis. Non enim est forma corporis accidentalis, sed substantialis. Substantialis autem forma non solum est perfectio totius, sed cuiuslibet partis. Cum enim totum consistat ex partibus, forma totius quae non dat esse singulis partibus corporis, est forma quae est compositio et ordo, sicut forma domus, et talis forma est accidentalis. Anima vero est forma substantialis, unde oportet quod sit forma et actus non solum totius, sed cuiuslibet partis. Et ideo, recedente anima, sicut non dicitur animal et homo nisi aequivoce, quemadmodum et animal pictum vel lapideum; ita est de manu et oculo, aut carne et osse, ut philosophus dicit. Cuius signum est, quod nulla pars corporis habet proprium opus, anima recedente, cum tamen omne quod retinet speciem, retineat operationem speciei. Actus autem est in eo cuius est actus. Unde oportet animam esse in toto corpore, et in qualibet eius parte. Et quod tota sit in qualibet parte eius, hinc considerari potest, quia, cum totum sit quod dividitur in partes, secundum triplicem divisionem est triplex totalitas. Est enim quoddam totum quod dividitur in partes quantitativas, sicut tota linea vel totum corpus. Est etiam quoddam totum quod dividitur in partes rationis et essentiae; sicut definitum in partes definitionis, et compositum resolvitur in materiam et formam. Tertium autem totum est potentiale, quod dividitur in partes virtutis. Primus autem totalitatis modus non convenit formis, nisi forte per accidens; et illis solis formis, quae habent indifferentem habitudinem ad totum quantitativum et partes eius. Sicut albedo, quantum est de sui ratione, aequaliter se habet ut sit in tota superficie et in qualibet superficiei parte; et ideo, divisa superficie, dividitur albedo per accidens. Sed forma quae requirit diversitatem in partibus, sicut est anima, et praecipue animalium perfectorum, non aequaliter se habet ad totum et partes, unde non dividitur per accidens per divisionem quantitatis. Sic ergo totalitas quantitativa non potest attribui animae nec per se nec per accidens. Sed totalitas secunda, quae attenditur secundum rationis et essentiae perfectionem, proprie et per se convenit formis. Similiter autem et totalitas virtutis, quia forma est operationis principium. Si ergo quaereretur de albedine, utrum esset tota in tota superficie et in qualibet eius parte, distinguere oporteret. Quia si fiat mentio de totalitate quantitativa, quam habet albedo per accidens, non tota esset in qualibet parte superficiei. Et similiter dicendum est de totalitate virtutis magis enim potest movere visum albedo quae est in tota superficie, quam albedo quae est in aliqua eius particula. Sed si fiat mentio de totalitate speciei et essentiae, tota albedo est in qualibet superficiei parte. Sed quia anima totalitatem quantitativam non habet, nec per se nec per accidens, ut dictum est; sufficit dicere quod anima tota est in qualibet parte corporis secundum totalitatem perfectionis et essentiae; non autem secundum totalitatem virtutis. Quia non secundum quamlibet suam potentiam est in qualibet parte corporis; sed secundum visum in oculo, secundum auditum in aure, et sic de aliis. Tamen attendendum est quod, quia anima requirit diversitatem in partibus, non eodem modo comparatur ad totum et ad partes, sed ad totum quidem primo et per se, sicut ad proprium et proportionatum perfectibile; ad partes autem per posterius, secundum quod habent ordinem ad totum.</P> 387 imperfectionem partis. Unde manus posset dici hoc aliquid primo
372 <P TITLE="I q. 76 a. 8 ad 1"><A NAME="31585"><SPAN CLASS="ref">[31585] I&ordf; q. 76 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod philosophus loquitur de potentia motiva animae.</P> 388 modo, sed non secundo modo. Sic igitur, cum anima humana sit pars
373 <P TITLE="I q. 76 a. 8 ad 2"><A NAME="31586"><SPAN CLASS="ref">[31586] I&ordf; q. 76 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod anima est actus corporis organici, sicut primi et proportionati perfectibilis.</P> 389 speciei humanae, potest dici hoc aliquid primo modo, quasi
374 <P TITLE="I q. 76 a. 8 ad 3"><A NAME="31587"><SPAN CLASS="ref">[31587] I&ordf; q. 76 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod animal est quod componitur ex anima et corpore toto, quod est primum et proportionatum eius perfectibile. Sic autem anima non est in parte. Unde non oportet quod pars animalis sit animal.</P> 390 subsistens, sed non secundo modo, sic enim compositum ex anima et
375 <P TITLE="I q. 76 a. 8 ad 4"><A NAME="31588"><SPAN CLASS="ref">[31588] I&ordf; q. 76 a. 8 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod potentiarum animae quaedam sunt in ea secundum quod excedit totam corporis capacitatem, scilicet intellectus et voluntas, unde huiusmodi potentiae in nulla parte corporis esse dicuntur. Aliae vero potentiae sunt communes animae et corpori, unde talium potentiarum non oportet quod quaelibet sit in quocumque est anima; sed solum in illa parte corporis quae est proportionata ad talis potentiae operationem.</P> 391 corpore dicitur hoc aliquid.</p>
376 <P TITLE="I q. 76 a. 8 ad 5"><A NAME="31589"><SPAN CLASS="ref">[31589] I&ordf; q. 76 a. 8 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod una pars corporis dicitur esse principalior quam alia, propter potentias diversas quarum sunt organa partes corporis. Quae enim est principalioris potentiae organum, est principalior pars corporis, vel quae etiam eidem potentiae principalius deservit.</P> 392 <p title="I q. 75 a. 2 ad 2"><a name="31462"><span class=
377 <DIV CLASS="centro"> 393 "ref">[31462] I&ordf; q. 75 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
378 <BR> 394 dicendum quod verba illa Aristoteles dicit non secundum propriam
379 <P> 395 sententiam, sed secundum opinionem illorum qui dicebant quod
380 <A HREF="sth1065.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> 396 intelligere est moveri; ut patet ex iis quae ibi praemittit. Vel
381 &nbsp; 397 dicendum quod per se agere convenit per se existenti. Sed per se
382 <A HREF="sth1077.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> 398 existens quandoque potest dici aliquid si non sit inhaerens ut
383 </P> 399 accidens vel ut forma materialis, etiam si sit pars. Sed proprie et
384 <BR><HR><BR> 400 per se subsistens dicitur quod neque est praedicto modo inhaerens,
385 <ADDRESS>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad hanc editionem<BR>Iura omnia asservantur<BR>OCLC nr. <A HREF="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" STYLE="text-decoration=none">49644264</A></ADDRESS> 401 neque est pars. Secundum quem modum oculus aut manus non posset
386 </DIV> 402 dici per se subsistens; et per consequens nec per se operans. Unde
387 </BODY> 403 et operationes partium attribuuntur toti per partes. Dicimus enim
388 </HTML> 404 quod homo videt per oculum, et palpat per manum, aliter quam
405 calidum calefacit per calorem, quia calor nullo modo calefacit,
406 proprie loquendo. Potest igitur dici quod anima intelligit, sicut
407 oculus videt, sed magis proprie dicitur quod homo intelligat per
408 animam.</p>
409 <p title="I q. 75 a. 2 ad 3"><a name="31463"><span class=
410 "ref">[31463] I&ordf; q. 75 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
411 dicendum quod corpus requiritur ad actionem intellectus, non sicut
412 organum quo talis actio exerceatur, sed ratione obiecti, phantasma
413 enim comparatur ad intellectum sicut color ad visum. Sic autem
414 indigere corpore non removet intellectum esse subsistentem,
415 alioquin animal non esset aliquid subsistens, cum indigeat
416 exterioribus sensibilibus ad sentiendum.</p>
417 <br />
418 <div class="E">Articulus 3</div>
419 <p title="I q. 75 a. 3 arg. 1"><a name="31464"><span class=
420 "ref">[31464] I&ordf; q. 75 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
421 proceditur. Videtur quod animae brutorum animalium sint
422 subsistentes. Homo enim convenit in genere cum aliis animalibus.
423 Sed anima hominis est aliquid subsistens, ut ostensum est. Ergo et
424 animae aliorum animalium sunt subsistentes.</p>
425 <p title="I q. 75 a. 3 arg. 2"><a name="31465"><span class=
426 "ref">[31465] I&ordf; q. 75 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
427 similiter se habet sensitivum ad sensibilia, sicut intellectivum et
428 intelligibilia. Sed intellectus intelligit intelligibilia sine
429 corpore. Ergo et sensus apprehendit sensibilia sine corpore. Animae
430 autem brutorum animalium sunt sensitivae. Ergo sunt subsistentes,
431 pari ratione qua et anima hominis, quae est intellectiva.</p>
432 <p title="I q. 75 a. 3 arg. 3"><a name="31466"><span class=
433 "ref">[31466] I&ordf; q. 75 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
434 brutorum animalium anima movet corpus. Corpus autem non movet, sed
435 movetur. Anima ergo bruti animalis habet aliquam operationem sine
436 corpore.</p>
437 <p title="I q. 75 a. 3 s. c."><a name="31467"><span class=
438 "ref">[31467] I&ordf; q. 75 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
439 quod dicitur in libro de Eccl. Dogmat., <i>solum hominem credimus
440 habere animam substantivam; animalium vero animae non sunt
441 substantivae</i>.</p>
442 <p title="I q. 75 a. 3 co."><a name="31468"><span class=
443 "ref">[31468] I&ordf; q. 75 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
444 quod antiqui philosophi nullam distinctionem ponebant inter sensum
445 et intellectum, et utrumque corporeo principio attribuebant, ut
446 dictum est. Plato autem distinxit inter intellectum et sensum;
447 utrumque tamen attribuit principio incorporeo, ponens quod, sicut
448 intelligere, ita et sentire convenit animae secundum seipsam. Et ex
449 hoc sequebatur quod etiam animae brutorum animalium sint
450 subsistentes. Sed Aristoteles posuit quod solum intelligere, inter
451 opera animae, sine organo corporeo exercetur. Sentire vero, et
452 consequentes operationes animae sensitivae, manifeste accidunt cum
453 aliqua corporis immutatione; sicut in videndo immutatur pupilla per
454 speciem coloris; et idem apparet in aliis. Et sic manifestum est
455 quod anima sensitiva non habet aliquam operationem propriam per
456 seipsam, sed omnis operatio sensitivae animae est coniuncti. Ex quo
457 relinquitur quod, cum animae brutorum animalium per se non
458 operentur, non sint subsistentes, similiter enim unumquodque habet
459 esse et operationem.</p>
460 <p title="I q. 75 a. 3 ad 1"><a name="31469"><span class=
461 "ref">[31469] I&ordf; q. 75 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
462 dicendum quod homo, etsi conveniat in genere cum aliis animalibus,
463 specie tamen differt, differentia autem speciei attenditur secundum
464 differentiam formae. Nec oportet quod omnis differentia formae
465 faciat generis diversitatem.</p>
466 <p title="I q. 75 a. 3 ad 2"><a name="31470"><span class=
467 "ref">[31470] I&ordf; q. 75 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
468 dicendum quod sensitivum quodammodo se habet ad sensibilia sicut
469 intellectivum ad intelligibilia, inquantum scilicet utrumque est in
470 potentia ad sua obiecta. Sed quodammodo dissimiliter se habent,
471 inquantum sensitivum patitur a sensibili cum corporis immutatione,
472 unde excellentia sensibilium corrumpit sensum. Quod in intellectu
473 non contingit, nam intellectus intelligens maxima intelligibilium,
474 magis potest postmodum intelligere minora. Si vero in intelligendo
475 fatigetur corpus, hoc est per accidens, in quantum intellectus
476 indiget operatione virium sensitivarum, per quas ei phantasmata
477 praeparantur.</p>
478 <p title="I q. 75 a. 3 ad 3"><a name="31471"><span class=
479 "ref">[31471] I&ordf; q. 75 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
480 dicendum quod vis motiva est duplex. Una quae imperat motum,
481 scilicet appetitiva. Et huius operatio in anima sensitiva non est
482 sine corpore; sed ira et gaudium et omnes huiusmodi passiones sunt
483 cum aliqua corporis immutatione. Alia vis motiva est exequens
484 motum, per quam membra redduntur habilia ad obediendum appetitui,
485 cuius actus non est movere, sed moveri. Unde patet quod movere non
486 est actus animae sensitivae sine corpore.</p>
487 <br />
488 <div class="E">Articulus 4</div>
489 <p title="I q. 75 a. 4 arg. 1"><a name="31472"><span class=
490 "ref">[31472] I&ordf; q. 75 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
491 proceditur. Videtur quod anima sit homo. Dicitur enim II ad Cor.
492 IV, <i>licet is qui foris est noster homo corrumpatur, tamen is qui
493 intus est, renovatur de die in diem</i>. Sed id quod est intus in
494 homine, est anima. Ergo anima est homo interior.</p>
495 <p title="I q. 75 a. 4 arg. 2"><a name="31473"><span class=
496 "ref">[31473] I&ordf; q. 75 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, anima
497 humana est substantia quaedam. Non autem est substantia
498 universalis. Ergo est substantia particularis. Ergo est hypostasis
499 vel persona. Sed non nisi humana. Ergo anima est homo, nam persona
500 humana est homo.</p>
501 <p title="I q. 75 a. 4 s. c."><a name="31474"><span class=
502 "ref">[31474] I&ordf; q. 75 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
503 quod Augustinus, XIX de Civ. Dei, commendat Varronem, <i>qui
504 hominem nec animam solam, nec solum corpus, sed animam simul et
505 corpus esse arbitrabatur</i>.</p>
506 <p title="I q. 75 a. 4 co."><a name="31475"><span class=
507 "ref">[31475] I&ordf; q. 75 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
508 quod animam esse hominem dupliciter potest intelligi. Uno modo,
509 quod homo sit anima, sed hic homo non sit anima, sed compositum ex
510 anima et corpore, puta Socrates. Quod ideo dico, quia quidam
511 posuerunt solam formam esse de ratione speciei, materiam vero esse
512 partem individui, et non speciei. Quod quidem non potest esse
513 verum. Nam ad naturam speciei pertinet id quod significat
514 definitio. Definitio autem in rebus naturalibus non significat
515 formam tantum, sed formam et materiam. Unde materia est pars
516 speciei in rebus naturalibus, non quidem materia signata, quae est
517 principium individuationis; sed materia communis. Sicut enim de
518 ratione huius hominis est quod sit ex hac anima et his carnibus et
519 his ossibus; ita de ratione hominis est quod sit ex anima et
520 carnibus et ossibus. Oportet enim de substantia speciei esse
521 quidquid est communiter de substantia omnium individuorum sub
522 specie contentorum. Alio vero modo potest intelligi sic, quod etiam
523 haec anima sit hic homo. Et hoc quidem sustineri posset, si
524 poneretur quod animae sensitivae operatio esset eius propria sine
525 corpore, quia omnes operationes quae attribuuntur homini,
526 convenirent soli animae; illud autem est unaquaeque res, quod
527 operatur operationes illius rei. Unde illud est homo, quod operatur
528 operationes hominis. Ostensum est autem quod sentire non est
529 operatio animae tantum. Cum igitur sentire sit quaedam operatio
530 hominis, licet non propria, manifestum est quod homo non est anima
531 tantum, sed est aliquid compositum ex anima et corpore. Plato vero,
532 ponens sentire esse proprium animae, ponere potuit quod homo esset
533 anima utens corpore.</p>
534 <p title="I q. 75 a. 4 ad 1"><a name="31476"><span class=
535 "ref">[31476] I&ordf; q. 75 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
536 dicendum quod, secundum philosophum in IX Ethic., illud potissime
537 videtur esse unumquodque, quod est principale in ipso, sicut quod
538 facit rector civitatis, dicitur civitas facere. Et hoc modo
539 aliquando quod est principale in homine, dicitur homo, aliquando
540 quidem pars intellectiva, secundum rei veritatem, quae dicitur homo
541 interior; aliquando vero pars sensitiva cum corpore, secundum
542 aestimationem quorundam, qui solum circa sensibilia detinentur. Et
543 hic dicitur homo exterior.</p>
544 <p title="I q. 75 a. 4 ad 2"><a name="31477"><span class=
545 "ref">[31477] I&ordf; q. 75 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
546 dicendum quod non quaelibet substantia particularis est hypostasis
547 vel persona, sed quae habet completam naturam speciei. Unde manus
548 vel pes non potest dici hypostasis vel persona. Et similiter nec
549 anima, cum sit pars speciei humanae.</p>
550 <br />
551 <div class="E">Articulus 5</div>
552 <p title="I q. 75 a. 5 arg. 1"><a name="31478"><span class=
553 "ref">[31478] I&ordf; q. 75 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
554 proceditur. Videtur quod anima sit composita ex materia et forma.
555 Potentia enim contra actum dividitur. Sed omnia quaecumque sunt in
556 actu, participant primum actum, qui Deus est; per cuius
557 participationem omnia sunt et bona et entia et viventia, ut patet
558 per doctrinam Dionysii in libro de Div. Nom. Ergo quaecumque sunt
559 in potentia, participant primam potentiam. Sed prima potentia est
560 materia prima. Cum ergo anima humana sit quodammodo in potentia,
561 quod apparet ex hoc quod homo quandoque est intelligens in
562 potentia; videtur quod anima humana participet materiam primam
563 tanquam partem sui.</p>
564 <p title="I q. 75 a. 5 arg. 2"><a name="31479"><span class=
565 "ref">[31479] I&ordf; q. 75 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, in
566 quocumque inveniuntur proprietates materiae, ibi invenitur materia.
567 Sed in anima inveniuntur proprietates materiae, quae sunt subiici
568 et transmutari, subiicitur enim scientiae et virtuti, et mutatur de
569 ignorantia ad scientiam, et de vitio ad virtutem. Ergo in anima est
570 materia.</p>
571 <p title="I q. 75 a. 5 arg. 3"><a name="31480"><span class=
572 "ref">[31480] I&ordf; q. 75 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, illa
573 quae non habent materiam, non habent causam sui esse, ut dicitur in
574 VIII Metaphys. Sed anima habet causam sui esse, quia creatur a Deo.
575 Ergo anima habet materiam.</p>
576 <p title="I q. 75 a. 5 arg. 4"><a name="31481"><span class=
577 "ref">[31481] I&ordf; q. 75 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, quod
578 non habet materiam, sed est forma tantum, est actus purus et
579 infinitus. Hoc autem solius Dei est. Ergo anima habet materiam.</p>
580 <p title="I q. 75 a. 5 s. c."><a name="31482"><span class=
581 "ref">[31482] I&ordf; q. 75 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
582 quod Augustinus probat, in VII super Gen. ad Litt., quod anima non
583 est facta nec ex materia corporali, nec ex materia spirituali.</p>
584 <p title="I q. 75 a. 5 co."><a name="31483"><span class=
585 "ref">[31483] I&ordf; q. 75 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
586 quod anima non habet materiam. Et hoc potest considerari
587 dupliciter. Primo quidem, ex ratione animae in communi. Est enim de
588 ratione animae, quod sit forma alicuius corporis. Aut igitur est
589 forma secundum se totam; aut secundum aliquam partem sui. Si
590 secundum se totam, impossibile est quod pars eius sit materia, si
591 dicatur materia aliquod ens in potentia tantum, quia forma,
592 inquantum forma, est actus; id autem quod est in potentia tantum,
593 non potest esse pars actus, cum potentia repugnet actui, utpote
594 contra actum divisa. Si autem sit forma secundum aliquam partem
595 sui, illam partem, dicemus esse animam, et illam materiam cuius
596 primo est actus, dicemus esse primum animatum. Secundo, specialiter
597 ex ratione humanae animae, inquantum est intellectiva. Manifestum
598 est enim quod omne quod recipitur in aliquo, recipitur in eo per
599 modum recipientis. Sic autem cognoscitur unumquodque, sicut forma
600 eius est in cognoscente anima autem intellectiva cognoscit rem
601 aliquam in sua natura absolute, puta lapidem inquantum est lapis
602 absolute. Est igitur forma lapidis absolute, secundum propriam
603 rationem formalem, in anima intellectiva. Anima igitur intellectiva
604 est forma absoluta, non autem aliquid compositum ex materia et
605 forma. Si enim anima intellectiva esset composita ex materia et
606 forma, formae rerum reciperentur in ea ut individuales, et sic non
607 cognosceret nisi singulare, sicut accidit in potentiis sensitivis,
608 quae recipiunt formas rerum in organo corporali, materia enim est
609 principium individuationis formarum. Relinquitur ergo quod anima
610 intellectiva, et omnis intellectualis substantia cognoscens formas
611 absolute, caret compositione formae et materiae.</p>
612 <p title="I q. 75 a. 5 ad 1"><a name="31484"><span class=
613 "ref">[31484] I&ordf; q. 75 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
614 dicendum quod primus actus est universale principium omnium actuum,
615 quia est infinitum, virtualiter in se omnia praehabens, ut dicit
616 Dionysius. Unde participatur a rebus, non sicut pars, sed secundum
617 diffusionem processionis ipsius. Potentia autem, cum sit receptiva
618 actus, oportet quod actui proportionetur. Actus vero recepti, qui
619 procedunt a primo actu infinito et sunt quaedam participationes
620 eius, sunt diversi. Unde non potest esse potentia una quae recipiat
621 omnes actus, sicut est unus actus influens omnes actus
622 participatos, alioquin potentia receptiva adaequaret potentiam
623 activam primi actus. Est autem alia potentia receptiva in anima
624 intellectiva, a potentia receptiva materiae primae, ut patet ex
625 diversitate receptorum, nam materia prima recipit formas
626 individuales, intellectus autem recipit formas absolutas. Unde
627 talis potentia in anima intellectiva existens, non ostendit quod
628 anima sit composita ex materia et forma.</p>
629 <p title="I q. 75 a. 5 ad 2"><a name="31485"><span class=
630 "ref">[31485] I&ordf; q. 75 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
631 dicendum quod subiici et transmutari convenit materiae secundum
632 quod est in potentia. Sicut ergo est alia potentia intellectus, et
633 alia potentia materiae primae, ita est alia ratio subiiciendi et
634 transmutandi. Secundum hoc enim intellectus subiicitur scientiae,
635 et transmutatur de ignorantia ad scientiam, secundum quod est in
636 potentia ad species intelligibiles.</p>
637 <p title="I q. 75 a. 5 ad 3"><a name="31486"><span class=
638 "ref">[31486] I&ordf; q. 75 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
639 dicendum quod forma est causa essendi materiae, et agens, unde
640 agens, inquantum reducit materiam in actum formae transmutando, est
641 ei causa essendi. Si quid autem est forma subsistens, non habet
642 esse per aliquod formale principium, nec habet causam transmutantem
643 de potentia in actum. Unde post verba praemissa, philosophus
644 concludit quod in his quae sunt composita ex materia et forma,
645 <i>nulla est alia causa nisi movens ex potestate ad actum,
646 quaecumque vero non habent materiam, omnia simpliciter sunt quod
647 vere entia aliquid</i>.</p>
648 <p title="I q. 75 a. 5 ad 4"><a name="31487"><span class=
649 "ref">[31487] I&ordf; q. 75 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum
650 dicendum quod omne participatum comparatur ad participans ut actus
651 eius. Quaecumque autem forma creata per se subsistens ponatur,
652 oportet quod participet esse, quia etiam ipsa vita, vel quidquid
653 sic diceretur, participat ipsum esse, ut dicit Dionysius, V cap. de
654 Div. Nom. Esse autem participatum finitur ad capacitatem
655 participantis. Unde solus Deus, qui est ipsum suum esse, est actus
656 purus et infinitus. In substantiis vero intellectualibus est
657 compositio ex actu et potentia; non quidem ex materia et forma, sed
658 ex forma et esse participato. Unde a quibusdam dicuntur componi ex
659 quo est et quod est, ipsum enim esse est quo aliquid est.</p>
660 <br />
661 <div class="E">Articulus 6</div>
662 <p title="I q. 75 a. 6 arg. 1"><a name="31488"><span class=
663 "ref">[31488] I&ordf; q. 75 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
664 proceditur. Videtur quod anima humana sit corruptibilis. Quorum
665 enim est simile principium et similis processus, videtur esse
666 similis finis. Sed simile est principium generationis hominum et
667 iumentorum, quia de terra facta sunt. Similis est etiam vitae
668 processus in utrisque, quia <i>similiter spirant omnia, et nihil
669 habet homo iumento amplius</i>, ut dicitur Eccle. III. Ergo, ut
670 ibidem concluditur, <i>unus est interitus hominis et iumentorum, et
671 aequa utriusque conditio</i>. Sed anima brutorum animalium est
672 corruptibilis. Ergo et anima humana est corruptibilis.</p>
673 <p title="I q. 75 a. 6 arg. 2"><a name="31489"><span class=
674 "ref">[31489] I&ordf; q. 75 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, omne
675 quod est ex nihilo, vertibile est in nihilum, quia finis debet
676 respondere principio. Sed sicut dicitur Sap. II, <i>ex nihilo nati
677 sumus</i>, quod verum est non solum quantum ad corpus, sed etiam
678 quantum ad animam. Ergo ut ibidem concluditur, post hoc erimus
679 tanquam non fuerimus, etiam secundum animam.</p>
680 <p title="I q. 75 a. 6 arg. 3"><a name="31490"><span class=
681 "ref">[31490] I&ordf; q. 75 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, nulla
682 res est sine propria operatione. Sed propria operatio animae, quae
683 est intelligere cum phantasmate, non potest esse sine corpore,
684 nihil enim sine phantasmate intelligit anima; phantasma autem non
685 est sine corpore, ut dicitur in libro de anima. Ergo anima non
686 potest remanere, destructo corpore.</p>
687 <p title="I q. 75 a. 6 s. c."><a name="31491"><span class=
688 "ref">[31491] I&ordf; q. 75 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
689 quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod animae humanae
690 habent ex bonitate divina quod sint intellectuales et quod habeant
691 substantialem vitam inconsumptibilem.</p>
692 <p title="I q. 75 a. 6 co."><a name="31492"><span class=
693 "ref">[31492] I&ordf; q. 75 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
694 quod necesse est dicere animam humanam, quam dicimus intellectivum
695 principium, esse incorruptibilem. Dupliciter enim aliquid
696 corrumpitur, uno modo, per se; alio modo, per accidens. Impossibile
697 est autem aliquid subsistens generari aut corrumpi per accidens,
698 idest aliquo generato vel corrupto. Sic enim competit alicui
699 generari et corrumpi, sicut et esse, quod per generationem
700 acquiritur et per corruptionem amittitur. Unde quod per se habet
701 esse, non potest generari vel corrumpi nisi per se, quae vero non
702 subsistunt, ut accidentia et formae materiales, dicuntur fieri et
703 corrumpi per generationem et corruptionem compositorum. Ostensum
704 est autem supra quod animae brutorum non sunt per se subsistentes,
705 sed sola anima humana. Unde animae brutorum corrumpuntur, corruptis
706 corporibus, anima autem humana non posset corrumpi, nisi per se
707 corrumperetur. Quod quidem omnino est impossibile non solum de
708 ipsa, sed de quolibet subsistente quod est forma tantum. Manifestum
709 est enim quod id quod secundum se convenit alicui, est inseparabile
710 ab ipso. Esse autem per se convenit formae, quae est actus. Unde
711 materia secundum hoc acquirit esse in actu, quod acquirit formam,
712 secundum hoc autem accidit in ea corruptio, quod separatur forma ab
713 ea. Impossibile est autem quod forma separetur a seipsa. Unde
714 impossibile est quod forma subsistens desinat esse. Dato etiam quod
715 anima esset ex materia et forma composita, ut quidam dicunt, adhuc
716 oporteret ponere eam incorruptibilem. Non enim invenitur corruptio
717 nisi ubi invenitur contrarietas, generationes enim et corruptiones
718 ex contrariis et in contraria sunt; unde corpora caelestia, quia
719 non habent materiam contrarietati subiectam, incorruptibilia sunt.
720 In anima autem intellectiva non potest esse aliqua contrarietas.
721 Recipit enim secundum modum sui esse, ea vero quae in ipsa
722 recipiuntur, sunt absque contrarietate; quia etiam rationes
723 contrariorum in intellectu non sunt contrariae, sed est una
724 scientia contrariorum. Impossibile est ergo quod anima intellectiva
725 sit corruptibilis. Potest etiam huius rei accipi signum ex hoc,
726 quod unumquodque naturaliter suo modo esse desiderat. Desiderium
727 autem in rebus cognoscentibus sequitur cognitionem. Sensus autem
728 non cognoscit esse nisi sub hic et nunc, sed intellectus
729 apprehendit esse absolute, et secundum omne tempus. Unde omne
730 habens intellectum naturaliter desiderat esse semper. Naturale
731 autem desiderium non potest esse inane. Omnis igitur intellectualis
732 substantia est incorruptibilis.</p>
733 <p title="I q. 75 a. 6 ad 1"><a name="31493"><span class=
734 "ref">[31493] I&ordf; q. 75 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
735 dicendum quod Salomon inducit rationem illam ex persona
736 insipientium, ut exprimitur Sap. II. Quod ergo dicitur quod homo et
737 alia animalia habent simile generationis principium, verum est
738 quantum ad corpus, similiter enim de terra facta sunt omnia
739 animalia. Non autem quantum ad animam, nam anima brutorum
740 producitur ex virtute aliqua corporea, anima vero humana a Deo. Et
741 ad hoc significandum dicitur Gen., quantum ad alia animalia,
742 producat terra animam viventem, quantum vero ad hominem, dicitur
743 quod inspiravit in faciem eius spiraculum vitae. Et ideo
744 concluditur Eccle. ult., <i>revertatur pulvis in terram suam, unde
745 erat, et spiritus redeat ad Deum qui dedit illum</i>. Similiter
746 processus vitae est similis quantum ad corpus; ad quod pertinet
747 quod dicitur in Eccle., <i>similiter spirant omnia</i>; et Sap. II,
748 <i>fumus et flatus est in naribus nostris</i> et cetera. Sed non
749 est similis processus quantum ad animam, quia homo intelligit, non
750 autem animalia bruta. Unde falsum est quod dicitur, nihil habet
751 homo iumento amplius. Et ideo similis est interitus quantum ad
752 corpus, sed non quantum ad animam.</p>
753 <p title="I q. 75 a. 6 ad 2"><a name="31494"><span class=
754 "ref">[31494] I&ordf; q. 75 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
755 dicendum quod, sicut posse creari dicitur aliquid non per potentiam
756 passivam, sed solum per potentiam activam creantis, qui ex nihilo
757 potest aliquid producere; ita cum dicitur aliquid vertibile in
758 nihil, non importatur in creatura potentia ad non esse, sed in
759 creatore potentia ad hoc quod esse non influat. Dicitur autem
760 aliquid corruptibile per hoc, quod inest ei potentia ad non
761 esse.</p>
762 <p title="I q. 75 a. 6 ad 3"><a name="31495"><span class=
763 "ref">[31495] I&ordf; q. 75 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
764 dicendum quod intelligere cum phantasmate est propria operatio
765 animae secundum quod corpori est unita. Separata autem a corpore
766 habebit alium modum intelligendi, similem aliis substantiis a
767 corpore separatis, ut infra melius patebit.</p>
768 <br />
769 <div class="E">Articulus 7</div>
770 <p title="I q. 75 a. 7 arg. 1"><a name="31496"><span class=
771 "ref">[31496] I&ordf; q. 75 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
772 proceditur. Videtur quod anima et Angelus sint unius speciei.
773 Unumquodque enim ordinatur ad proprium finem per naturam suae
774 speciei, per quam habet inclinationem ad finem. Sed idem est finis
775 animae et Angeli, scilicet beatitudo aeterna. Ergo sunt unius
776 speciei.</p>
777 <p title="I q. 75 a. 7 arg. 2"><a name="31497"><span class=
778 "ref">[31497] I&ordf; q. 75 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
779 ultima differentia specifica est nobilissima, quia complet rationem
780 speciei. Sed nihil est nobilius in Angelo et anima quam
781 intellectuale esse. Ergo conveniunt anima et Angelus in ultima
782 differentia specifica. Ergo sunt unius speciei.</p>
783 <p title="I q. 75 a. 7 arg. 3"><a name="31498"><span class=
784 "ref">[31498] I&ordf; q. 75 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, anima
785 ab Angelo differre non videtur nisi per hoc, quod est corpori
786 unita. Corpus autem, cum sit extra essentiam animae, non videtur ad
787 eius speciem pertinere. Ergo anima et Angelus sunt unius
788 speciei.</p>
789 <p title="I q. 75 a. 7 s. c."><a name="31499"><span class=
790 "ref">[31499] I&ordf; q. 75 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra,
791 quorum sunt diversae operationes naturales, ipsa differunt specie.
792 Sed animae et Angeli sunt diversae operationes naturales, quia ut
793 dicit Dionysius, VII cap. de Div. Nom., <i>mentes angelicae
794 simplices et beatos intellectus habent, non de visibilibus
795 congregantes divinam cognitionem</i>; cuius contrarium postmodum de
796 anima dicit. Anima igitur et Angelus non sunt unius speciei.</p>
797 <p title="I q. 75 a. 7 co."><a name="31500"><span class=
798 "ref">[31500] I&ordf; q. 75 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
799 quod Origenes posuit omnes animas humanas et Angelos esse unius
800 speciei. Et hoc ideo, quia posuit diversitatem gradus in huiusmodi
801 substantiis inventam, accidentalem, utpote ex libero arbitrio
802 provenientem, ut supra dictum est. Quod non potest esse, quia in
803 substantiis incorporeis non potest esse diversitas secundum numerum
804 absque diversitate secundum speciem, et absque naturali
805 inaequalitate. Quia si non sint compositae ex materia et forma, sed
806 sint formae subsistentes, manifestum est quod necesse erit in eis
807 esse diversitatem in specie. Non enim potest intelligi quod aliqua
808 forma separata sit nisi una unius speciei, sicut si esset albedo
809 separata, non posset esse nisi una tantum; haec enim albedo non
810 differt ab illa nisi per hoc, quod est huius vel illius. Diversitas
811 autem secundum speciem semper habet diversitatem naturalem
812 concomitantem, sicut in speciebus colorum unus est perfectior
813 altero, et similiter in aliis. Et hoc ideo, quia differentiae
814 dividentes genus sunt contrariae; contraria autem se habent
815 secundum perfectum et imperfectum, quia principium contrarietatis
816 est privatio et habitus ut dicitur in X Metaphys. Idem etiam
817 sequeretur, si huiusmodi substantiae essent compositae ex materia
818 et forma. Si enim materia huius distinguitur a materia illius,
819 necesse est quod vel forma sit principium distinctionis materiae,
820 ut scilicet materiae sint diversae propter habitudinem ad diversas
821 formas, et tunc sequitur adhuc diversitas secundum speciem et
822 inaequalitas naturalis. Vel materia erit principium distinctionis
823 formarum; nec poterit dici materia haec alia ab illa, nisi secundum
824 divisionem quantitativam, quae non habet locum in substantiis
825 incorporeis, cuiusmodi sunt Angelus et anima. Unde non potest esse
826 quod Angelus et anima sint unius speciei. Quomodo autem sint plures
827 animae unius speciei infra ostendetur.</p>
828 <p title="I q. 75 a. 7 ad 1"><a name="31501"><span class=
829 "ref">[31501] I&ordf; q. 75 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
830 dicendum quod ratio illa procedit de fine proximo et naturali.
831 Beatitudo autem aeterna est finis ultimus et supernaturalis.</p>
832 <p title="I q. 75 a. 7 ad 2"><a name="31502"><span class=
833 "ref">[31502] I&ordf; q. 75 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
834 dicendum quod differentia specifica ultima est nobilissima,
835 inquantum est maxime determinata, per modum quo actus est nobilior
836 potentia. Sic autem intellectuale non est nobilissimum, quia est
837 indeterminatum et commune ad multos intellectualitatis gradus,
838 sicut sensibile ad multos gradus in esse sensibili. Unde sicut non
839 omnia sensibilia sunt unius speciei, ita nec omnia
840 intellectualia.</p>
841 <p title="I q. 75 a. 7 ad 3"><a name="31503"><span class=
842 "ref">[31503] I&ordf; q. 75 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
843 dicendum quod corpus non est de essentia animae, sed anima ex
844 natura suae essentiae habet quod sit corpori unibilis. Unde nec
845 proprie anima est in specie; sed compositum. Et hoc ipsum quod
846 anima quodammodo indiget corpore ad suam operationem, ostendit quod
847 anima tenet inferiorem gradum intellectualitatis quam Angelus, qui
848 corpori non unitur.</p>
849 <br />
850 <div class="D">Quaestio 76</div>
851 <div class="G">Prooemium</div>
852 <p title="I q. 76 pr."><a name="31504"><span class="ref">[31504]
853 I&ordf; q. 76 pr.</span></a> Deinde considerandum est de unione
854 animae ad corpus. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum
855 intellectivum principium uniatur corpori ut forma. Secundo, utrum
856 intellectivum principium numero multiplicetur secundum
857 multiplicationem corporum; vel sit unus intellectus omnium hominum.
858 Tertio, utrum in corpore cuius forma est principium intellectivum,
859 sit aliqua alia anima. Quarto, utrum sit in eo aliqua alia forma
860 substantialis. Quinto, quale debeat esse corpus cuius intellectivum
861 principium est forma. Sexto, utrum tali corpori uniatur mediante
862 aliquo alio corpore. Septimo, utrum mediante aliquo accidente.
863 Octavo, utrum anima sit tota in qualibet parte corporis.</p>
864 <br />
865 <div class="E">Articulus 1</div>
866 <p title="I q. 76 a. 1 arg. 1"><a name="31505"><span class=
867 "ref">[31505] I&ordf; q. 76 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
868 proceditur. Videtur quod intellectivum principium non uniatur
869 corpori ut forma. Dicit enim philosophus, in III de anima, quod
870 intellectus est separatus, et quod nullius corporis est actus. Non
871 ergo unitur corpori ut forma.</p>
872 <p title="I q. 76 a. 1 arg. 2"><a name="31506"><span class=
873 "ref">[31506] I&ordf; q. 76 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis
874 forma determinatur secundum naturam materiae cuius est forma,
875 alioquin non requireretur proportio inter materiam et formam. Si
876 ergo intellectus uniretur corpori ut forma, cum omne corpus habeat
877 determinatam naturam, sequeretur quod intellectus haberet
878 determinatam naturam. Et sic non esset omnium cognoscitivus, ut ex
879 superioribus patet, quod est contra rationem intellectus. Non ergo
880 intellectus unitur corpori ut forma.</p>
881 <p title="I q. 76 a. 1 arg. 3"><a name="31507"><span class=
882 "ref">[31507] I&ordf; q. 76 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
883 quaecumque potentia receptiva est actus alicuius corporis, recipit
884 formam materialiter et individualiter, quia receptum est in
885 recipiente secundum modum recipientis. Sed forma rei intellectae
886 non recipitur in intellectu materialiter et individualiter, sed
887 magis immaterialiter et universaliter, alioquin intellectus non
888 esset cognoscitivus immaterialium et universalium, sed singularium
889 tantum, sicut et sensus. Intellectus ergo non unitur corpori ut
890 forma.</p>
891 <p title="I q. 76 a. 1 arg. 4"><a name="31508"><span class=
892 "ref">[31508] I&ordf; q. 76 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
893 eiusdem est potentia et actio, idem enim est quod potest agere, et
894 quod agit. Sed actio intellectualis non est alicuius corporis, ut
895 ex superioribus patet. Ergo nec potentia intellectiva est alicuius
896 corporis potentia. Sed virtus sive potentia non potest esse
897 abstractior vel simplicior quam essentia a qua virtus vel potentia
898 derivatur. Ergo nec substantia intellectus est corporis forma.</p>
899 <p title="I q. 76 a. 1 arg. 5"><a name="31509"><span class=
900 "ref">[31509] I&ordf; q. 76 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, id
901 quod per se habet esse, non unitur corpori ut forma, quia forma est
902 quo aliquid est; et sic ipsum esse formae non est ipsius formae
903 secundum se. Sed intellectivum principium habet secundum se esse,
904 et est subsistens, ut supra dictum est. Non ergo unitur corpori ut
905 forma.</p>
906 <p title="I q. 76 a. 1 arg. 6"><a name="31510"><span class=
907 "ref">[31510] I&ordf; q. 76 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, id
908 quod inest alicui rei secundum se, semper inest ei. Sed formae
909 secundum se inest uniri materiae, non enim per accidens aliquod,
910 sed per essentiam suam est actus materiae; alioquin ex materia et
911 forma non fieret unum substantialiter, sed accidentaliter. Forma
912 ergo non potest esse sine propria materia. Sed intellectivum
913 principium, cum sit incorruptibile, ut supra ostensum est, remanet
914 corpori non unitum, corpore corrupto. Ergo intellectivum principium
915 non unitur corpori ut forma.</p>
916 <p title="I q. 76 a. 1 s. c."><a name="31511"><span class=
917 "ref">[31511] I&ordf; q. 76 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra,
918 secundum philosophum, in VIII Metaphys., differentia sumitur a
919 forma rei. Sed differentia constitutiva hominis est rationale; quod
920 dicitur de homine ratione intellectivi principii. Intellectivum
921 ergo principium est forma hominis.</p>
922 <p title="I q. 76 a. 1 co."><a name="31512"><span class=
923 "ref">[31512] I&ordf; q. 76 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
924 quod necesse est dicere quod intellectus, qui est intellectualis
925 operationis principium, sit humani corporis forma. Illud enim quo
926 primo aliquid operatur, est forma eius cui operatio attribuitur,
927 sicut quo primo sanatur corpus, est sanitas, et quo primo scit
928 anima, est scientia; unde sanitas est forma corporis, et scientia
929 animae. Et huius ratio est, quia nihil agit nisi secundum quod est
930 actu, unde quo aliquid est actu, eo agit. Manifestum est autem quod
931 primum quo corpus vivit, est anima. Et cum vita manifestetur
932 secundum diversas operationes in diversis gradibus viventium, id
933 quo primo operamur unumquodque horum operum vitae, est anima, anima
934 enim est primum quo nutrimur, et sentimus, et movemur secundum
935 locum; et similiter quo primo intelligimus. Hoc ergo principium quo
936 primo intelligimus, sive dicatur intellectus sive anima
937 intellectiva, est forma corporis. Et haec est demonstratio
938 Aristotelis in II de anima. Si quis autem velit dicere animam
939 intellectivam non esse corporis formam, oportet quod inveniat modum
940 quo ista actio quae est intelligere, sit huius hominis actio,
941 experitur enim unusquisque seipsum esse qui intelligit. Attribuitur
942 autem aliqua actio alicui tripliciter, ut patet per philosophum, V
943 Physic., dicitur enim movere aliquid aut agere vel secundum se
944 totum, sicut medicus sanat; aut secundum partem, sicut homo videt
945 per oculum; aut per accidens, sicut dicitur quod album aedificat,
946 quia accidit aedificatori esse album. Cum igitur dicimus Socratem
947 aut Platonem intelligere, manifestum est quod non attribuitur ei
948 per accidens, attribuitur enim ei inquantum est homo, quod
949 essentialiter praedicatur de ipso. Aut ergo oportet dicere quod
950 Socrates intelligit secundum se totum, sicut Plato posuit, dicens
951 hominem esse animam intellectivam, aut oportet dicere quod
952 intellectus sit aliqua pars Socratis. Et primum quidem stare non
953 potest, ut supra ostensum est, propter hoc quod ipse idem homo est
954 qui percipit se et intelligere et sentire, sentire autem non est
955 sine corpore, unde oportet corpus aliquam esse hominis partem.
956 Relinquitur ergo quod intellectus quo Socrates intelligit, est
957 aliqua pars Socratis ita quod intellectus aliquo modo corpori
958 Socratis uniatur. Hanc autem unionem Commentator, in III de anima,
959 dicit esse per speciem intelligibilem. Quae quidem habet duplex
960 subiectum, unum scilicet intellectum possibilem; et aliud ipsa
961 phantasmata quae sunt in organis corporeis. Et sic per speciem
962 intelligibilem continuatur intellectus possibilis corpori huius vel
963 illius hominis. Sed ista continuatio vel unio non sufficit ad hoc
964 quod actio intellectus sit actio Socratis. Et hoc patet per
965 similitudinem in sensu, ex quo Aristoteles procedit ad
966 considerandum ea quae sunt intellectus. Sic enim se habent
967 phantasmata ad intellectum, ut dicitur in III de anima, sicut
968 colores ad visum. Sicut ergo species colorum sunt in visu, ita
969 species phantasmatum sunt in intellectu possibili. Patet autem quod
970 ex hoc quod colores sunt in pariete, quorum similitudines sunt in
971 visu, actio visus non attribuitur parieti, non enim dicimus quod
972 paries videat, sed magis quod videatur. Ex hoc ergo quod species
973 phantasmatum sunt in intellectu possibili, non sequitur quod
974 Socrates, in quo sunt phantasmata, intelligat; sed quod ipse, vel
975 eius phantasmata intelligantur. Quidam autem dicere voluerunt quod
976 intellectus unitur corpori ut motor; et sic ex intellectu et
977 corpore fit unum, ut actio intellectus toti attribui possit. Sed
978 hoc est multipliciter vanum. Primo quidem, quia intellectus non
979 movet corpus nisi per appetitum, cuius motus praesupponit
980 operationem intellectus. Non ergo quia movetur Socrates ab
981 intellectu, ideo intelligit, sed potius e converso, quia
982 intelligit, ideo ab intellectu movetur Socrates. Secundo quia, cum
983 Socrates sit quoddam individuum in natura cuius essentia est una,
984 composita ex materia et forma; si intellectus non sit forma eius,
985 sequitur quod sit praeter essentiam eius; et sic intellectus
986 comparabitur ad totum Socratem sicut motor ad motum. Intelligere
987 autem est actio quiescens in agente, non autem transiens in
988 alterum, sicut calefactio. Non ergo intelligere potest attribui
989 Socrati propter hoc quod est motus ab intellectu. Tertio, quia
990 actio motoris nunquam attribuitur moto nisi sicut instrumento,
991 sicut actio carpentarii serrae. Si igitur intelligere attribuitur
992 Socrati quia est actio motoris eius, sequitur quod attribuatur ei
993 sicut instrumento. Quod est contra philosophum, qui vult quod
994 intelligere non sit per instrumentum corporeum. Quarto quia, licet
995 actio partis attribuatur toti, ut actio oculi homini; nunquam tamen
996 attribuitur alii parti, nisi forte per accidens, non enim dicimus
997 quod manus videat, propter hoc quod oculus videt. Si ergo ex
998 intellectu et Socrate dicto modo fit unum, actio intellectus non
999 potest attribui Socrati. Si vero Socrates est totum quod componitur
1000 ex unione intellectus ad reliqua quae sunt Socratis, et tamen
1001 intellectus non unitur aliis quae sunt Socratis nisi sicut motor;
1002 sequitur quod Socrates non sit unum simpliciter, et per consequens
1003 nec ens simpliciter; sic enim aliquid est ens, quomodo et unum.
1004 Relinquitur ergo solus modus quem Aristoteles ponit, quod hic homo
1005 intelligit, quia principium intellectivum est forma ipsius. Sic
1006 ergo ex ipsa operatione intellectus apparet quod intellectivum
1007 principium unitur corpori ut forma. Potest etiam idem manifestari
1008 ex ratione speciei humanae. Natura enim uniuscuiusque rei ex eius
1009 operatione ostenditur. Propria autem operatio hominis, inquantum
1010 est homo, est intelligere, per hanc enim omnia animalia
1011 transcendit. Unde et Aristoteles, in libro Ethic., in hac
1012 operatione, sicut in propria hominis, ultimam felicitatem
1013 constituit. Oportet ergo quod homo secundum illud speciem
1014 sortiatur, quod est huius operationis principium. Sortitur autem
1015 unumquodque speciem per propriam formam. Relinquitur ergo quod
1016 intellectivum principium sit propria hominis forma. Sed
1017 considerandum est quod, quanto forma est nobilior, tanto magis
1018 dominatur materiae corporali, et minus ei immergitur, et magis sua
1019 operatione vel virtute excedit eam. Unde videmus quod forma mixti
1020 corporis habet aliquam operationem quae non causatur ex
1021 qualitatibus elementaribus. Et quanto magis proceditur in
1022 nobilitate formarum, tanto magis invenitur virtus formae materiam
1023 elementarem excedere, sicut anima vegetabilis plus quam forma
1024 metalli, et anima sensibilis plus quam anima vegetabilis. Anima
1025 autem humana est ultima in nobilitate formarum. Unde intantum sua
1026 virtute excedit materiam corporalem, quod habet aliquam operationem
1027 et virtutem in qua nullo modo communicat materia corporalis. Et
1028 haec virtus dicitur intellectus. Est autem attendendum quod, si
1029 quis poneret animam componi ex materia et forma, nullo modo posset
1030 dicere animam esse formam corporis. Cum enim forma sit actus,
1031 materia vero sit ens in potentia tantum; nullo modo id quod est ex
1032 materia et forma compositum, potest esse alterius forma secundum se
1033 totum. Si autem secundum aliquid sui sit forma, id quod est forma
1034 dicimus animam, et id cuius est forma dicimus primum animatum, ut
1035 supra dictum est.</p>
1036 <p title="I q. 76 a. 1 ad 1"><a name="31513"><span class=
1037 "ref">[31513] I&ordf; q. 76 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1038 dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Physic., ultima
1039 formarum naturalium, ad quam terminatur consideratio philosophi
1040 naturalis, scilicet anima humana, est quidem separata, sed tamen in
1041 materia; quod ex hoc probat, quia homo ex materia generat hominem,
1042 et sol. Separata quidem est secundum virtutem intellectivam, quia
1043 virtus intellectiva non est virtus alicuius organi corporalis,
1044 sicut virtus visiva est actus oculi intelligere enim est actus qui
1045 non potest exerceri per organum corporale, sicut exercetur visio.
1046 Sed in materia est inquantum ipsa anima cuius est haec virtus, est
1047 corporis forma, et terminus generationis humanae. Sic ergo
1048 philosophus dicit in III de anima quod intellectus est separatus,
1049 quia non est virtus alicuius organi corporalis.</p>
1050 <p title="I q. 76 a. 1 ad 2"><a name="31514"><span class=
1051 "ref">[31514] I&ordf; q. 76 a. 1 ad 2</span></a> Et per hoc patet
1052 responsio ad secundum et tertium. Sufficit enim ad hoc quod homo
1053 possit intelligere omnia per intellectum, et ad hoc quod
1054 intellectus intelligat immaterialia et universalia, quod virtus
1055 intellectiva non est corporis actus.</p>
1056 <p title="I q. 76 a. 1 ad 4"><a name="31515"><span class=
1057 "ref">[31515] I&ordf; q. 76 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
1058 dicendum quod humana anima non est forma in materia corporali
1059 immersa, vel ab ea totaliter comprehensa, propter suam
1060 perfectionem. Et ideo nihil prohibet aliquam eius virtutem non esse
1061 corporis actum; quamvis anima secundum suam essentiam sit corporis
1062 forma.</p>
1063 <p title="I q. 76 a. 1 ad 5"><a name="31516"><span class=
1064 "ref">[31516] I&ordf; q. 76 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum
1065 dicendum quod anima illud esse in quo ipsa subsistit, communicat
1066 materiae corporali, ex qua et anima intellectiva fit unum, ita quod
1067 illud esse quod est totius compositi, est etiam ipsius animae. Quod
1068 non accidit in aliis formis, quae non sunt subsistentes. Et propter
1069 hoc anima humana remanet in suo esse, destructo corpore, non autem
1070 aliae formae.</p>
1071 <p title="I q. 76 a. 1 ad 6"><a name="31517"><span class=
1072 "ref">[31517] I&ordf; q. 76 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum
1073 quod secundum se convenit animae corpori uniri, sicut secundum se
1074 convenit corpori levi esse sursum. Et sicut corpus leve manet
1075 quidem leve cum a loco proprio fuerit separatum, cum aptitudine
1076 tamen et inclinatione ad proprium locum; ita anima humana manet in
1077 suo esse cum fuerit a corpore separata, habens aptitudinem et
1078 inclinationem naturalem ad corporis unionem.</p>
1079 <br />
1080 <div class="E">Articulus 2</div>
1081 <p title="I q. 76 a. 2 arg. 1"><a name="31518"><span class=
1082 "ref">[31518] I&ordf; q. 76 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
1083 proceditur. Videtur quod intellectivum principium non multiplicetur
1084 secundum multiplicationem corporum, sed sit unus intellectus in
1085 omnibus hominibus. Nulla enim substantia immaterialis multiplicatur
1086 secundum numerum in una specie. Anima autem humana est substantia
1087 immaterialis, non enim est composita ex materia et forma, ut supra
1088 ostensum est. Non ergo sunt multae in una specie. Sed omnes homines
1089 sunt unius speciei. Est ergo unus intellectus omnium hominum.</p>
1090 <p title="I q. 76 a. 2 arg. 2"><a name="31519"><span class=
1091 "ref">[31519] I&ordf; q. 76 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
1092 remota causa, removetur effectus. Si ergo secundum multiplicationem
1093 corporum multiplicarentur animae humanae, consequens videretur
1094 quod, remotis corporibus, multitudo animarum non remaneret, sed ex
1095 omnibus animabus remaneret aliquod unum solum. Quod est haereticum,
1096 periret enim differentia praemiorum et poenarum.</p>
1097 <p title="I q. 76 a. 2 arg. 3"><a name="31520"><span class=
1098 "ref">[31520] I&ordf; q. 76 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, si
1099 intellectus meus est alius ab intellectu tuo, intellectus meus est
1100 quoddam individuum, et similiter intellectus tuus, particularia
1101 enim sunt quae differunt numero et conveniunt in una specie. Sed
1102 omne quod recipitur in aliquo, est in eo per modum recipientis.
1103 Ergo species rerum in intellectu meo et tuo reciperentur
1104 individualiter, quod est contra rationem intellectus, qui est
1105 cognoscitivus universalium.</p>
1106 <p title="I q. 76 a. 2 arg. 4"><a name="31521"><span class=
1107 "ref">[31521] I&ordf; q. 76 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
1108 intellectum est in intellectu intelligente. Si ergo intellectus
1109 meus est alius ab intellectu tuo, oportet quod aliud sit
1110 intellectum a me, et aliud sit intellectum a te. Et ita erit
1111 individualiter numeratum, et intellectum in potentia tantum, et
1112 oportebit abstrahere intentionem communem ab utroque, quia a
1113 quibuslibet diversis contingit abstrahere aliquod commune
1114 intelligibile. Quod est contra rationem intellectus, quia sic non
1115 videretur distingui intellectus a virtute imaginativa. Videtur ergo
1116 relinqui quod sit unus intellectus omnium hominum.</p>
1117 <p title="I q. 76 a. 2 arg. 5"><a name="31522"><span class=
1118 "ref">[31522] I&ordf; q. 76 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, cum
1119 discipulus accipit scientiam a magistro, non potest dici quod
1120 scientia magistri generet scientiam in discipulo, quia sic etiam
1121 scientia esset forma activa, sicut calor; quod patet esse falsum.
1122 Videtur ergo quod eadem numero scientia quae est in magistro,
1123 communicetur discipulo. Quod esse non potest, nisi sit unus
1124 intellectus utriusque. Videtur ergo quod sit unus intellectus
1125 discipuli et magistri; et per consequens omnium hominum.</p>
1126 <p title="I q. 76 a. 2 arg. 6"><a name="31523"><span class=
1127 "ref">[31523] I&ordf; q. 76 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea,
1128 Augustinus dicit, in libro de quantitate animae, <i>si plures
1129 tantum animas humanas dixerim, ipse me ridebo</i>. Sed maxime
1130 videtur anima esse una quantum ad intellectum. Ergo est unus
1131 intellectus omnium hominum.</p>
1132 <p title="I q. 76 a. 2 s. c."><a name="31524"><span class=
1133 "ref">[31524] I&ordf; q. 76 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
1134 quod philosophus dicit, in II Physic., quod sicut se habent causae
1135 universales ad universalia, ita se habent causae particulares ad
1136 particularia. Sed impossibile est quod una anima secundum speciem,
1137 sit diversorum animalium secundum speciem. Ergo impossibile est
1138 quod anima intellectiva una numero, sit diversorum secundum
1139 numerum.</p>
1140 <p title="I q. 76 a. 2 co."><a name="31525"><span class=
1141 "ref">[31525] I&ordf; q. 76 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
1142 quod intellectum esse unum omnium hominum, omnino est impossibile.
1143 Et hoc quidem patet, si, secundum Platonis sententiam homo sit ipse
1144 intellectus. Sequeretur enim, si Socratis et Platonis est unus
1145 intellectus tantum, quod Socrates et Plato sint unus homo; et quod
1146 non distinguantur ab invicem nisi per hoc quod est extra essentiam
1147 utriusque. Et erit tunc distinctio Socratis et Platonis non alia
1148 quam hominis tunicati et cappati, quod est omnino absurdum.
1149 Similiter etiam patet hoc esse impossibile, si, secundum sententiam
1150 Aristotelis, intellectus ponatur pars, seu potentia, animae quae
1151 est hominis forma. Impossibile est enim plurium numero diversorum
1152 esse unam formam, sicut impossibile est quod eorum sit unum esse,
1153 nam forma est essendi principium. Similiter etiam patet hoc esse
1154 impossibile quocumque modo quis ponat unionem intellectus ad hunc
1155 et ad illum hominem. Manifestum est enim quod, si sit unum
1156 principale agens et duo instrumenta, dici poterit unum agens
1157 simpliciter, sed plures actiones, sicut si unus homo tangat diversa
1158 duabus manibus, erit unus tangens, sed duo tactus. Si vero e
1159 converso instrumentum sit unum et principales agentes diversi,
1160 dicentur quidem plures agentes, sed una actio, sicut si multi uno
1161 fune trahant navem, erunt multi trahentes, sed unus tractus. Si
1162 vero agens principale sit unum et instrumentum unum, dicetur unum
1163 agens et una actio, sicut cum faber uno martello percutit, est unus
1164 percutiens et una percussio. Manifestum est autem quod,
1165 qualitercumque intellectus seu uniatur seu copuletur huic vel illi
1166 homini, intellectus inter cetera quae ad hominem pertinent,
1167 principalitatem habet, obediunt enim vires sensitivae intellectui,
1168 et ei deserviunt. Si ergo poneretur quod essent plures intellectus
1169 et sensus unus duorum hominum, puta si duo homines haberent unum
1170 oculum; essent quidem plures videntes, sed una visio. Si vero
1171 intellectus est unus, quantumcumque diversificentur alia quibus
1172 omnibus intellectus utitur quasi instrumentis, nullo modo Socrates
1173 et Plato poterunt dici nisi unus intelligens. Et si addamus quod
1174 ipsum intelligere, quod est actio intellectus, non fit per aliquod
1175 aliud organum, nisi per ipsum intellectum; sequetur ulterius quod
1176 sit et agens unum et actio una; idest quod omnes homines sint unus
1177 intelligens, et unum intelligere; dico autem respectu eiusdem
1178 intelligibilis. Posset autem diversificari actio intellectualis mea
1179 et tua per diversitatem phantasmatum, quia scilicet aliud est
1180 phantasma lapidis in me et aliud in te, si ipsum phantasma,
1181 secundum quod est aliud in me et aliud in te, esset forma
1182 intellectus possibilis, quia idem agens secundum diversas formas
1183 producit diversas actiones, sicut secundum diversas formas rerum
1184 respectu eiusdem oculi sunt diversae visiones. Sed ipsum phantasma
1185 non est forma intellectus possibilis, sed species intelligibilis
1186 quae a phantasmatibus abstrahitur. In uno autem intellectu a
1187 phantasmatibus diversis eiusdem speciei non abstrahitur nisi una
1188 species intelligibilis. Sicut in uno homine apparet, in quo possunt
1189 esse diversa phantasmata lapidis, et tamen ab omnibus eis
1190 abstrahitur una species intelligibilis lapidis, per quam
1191 intellectus unius hominis operatione una intelligit naturam
1192 lapidis, non obstante diversitate phantasmatum. Si ergo unus
1193 intellectus esset omnium hominum, diversitas phantasmatum quae sunt
1194 in hoc et in illo, non posset causare diversitatem intellectualis
1195 operationis huius et illius hominis, ut Commentator fingit in III
1196 de anima. Relinquitur ergo quod omnino impossibile et inconveniens
1197 est ponere unum intellectum omnium hominum.</p>
1198 <p title="I q. 76 a. 2 ad 1"><a name="31526"><span class=
1199 "ref">[31526] I&ordf; q. 76 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1200 dicendum quod, licet anima intellectiva non habeat materiam ex qua
1201 sit, sicut nec Angelus, tamen est forma materiae alicuius; quod
1202 Angelo non convenit. Et ideo secundum divisionem materiae sunt
1203 multae animae unius speciei, multi autem Angeli unius speciei
1204 omnino esse non possunt.</p>
1205 <p title="I q. 76 a. 2 ad 2"><a name="31527"><span class=
1206 "ref">[31527] I&ordf; q. 76 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
1207 dicendum quod unumquodque hoc modo habet unitatem, quo habet esse,
1208 et per consequens idem est iudicium de multiplicatione rei, et de
1209 esse ipsius. Manifestum est autem quod anima intellectualis,
1210 secundum suum esse, unitur corpori ut forma; et tamen, destructo
1211 corpore, remanet anima intellectualis in suo esse. Et eadem ratione
1212 multitudo animarum est secundum multitudinem corporum; et tamen,
1213 destructis corporibus, remanent animae in suo esse
1214 multiplicatae.</p>
1215 <p title="I q. 76 a. 2 ad 3"><a name="31528"><span class=
1216 "ref">[31528] I&ordf; q. 76 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
1217 dicendum quod individuatio intelligentis, aut speciei per quam
1218 intelligit, non excludit intelligentiam universalium, alioquin, cum
1219 intellectus separati sint quaedam substantiae subsistentes, et per
1220 consequens particulares, non possent universalia intelligere. Sed
1221 materialitas cognoscentis et speciei per quam cognoscitur,
1222 universalis cognitionem impedit. Sicut enim omnis actio est
1223 secundum modum formae qua agens agit, ut calefactio secundum modum
1224 caloris; ita cognitio est secundum modum speciei qua cognoscens
1225 cognoscit. Manifestum est autem quod natura communis distinguitur
1226 et multiplicatur secundum principia individuantia, quae sunt ex
1227 parte materiae. Si ergo forma per quam fit cognitio, sit
1228 materialis, non abstracta a conditionibus materiae, erit similitudo
1229 naturae speciei aut generis, secundum quod est distincta et
1230 multiplicata per principia individuantia, et ita non poterit
1231 cognosci natura rei in sua communitate. Si vero species sit
1232 abstracta a conditionibus materiae individualis, erit similitudo
1233 naturae absque iis quae ipsam distinguunt et multiplicant, et ita
1234 cognoscetur universale. Nec refert, quantum ad hoc, utrum sit unus
1235 intellectus vel plures, quia si etiam esset unus tantum, oporteret
1236 ipsum esse aliquem quendam, et speciem per quam intelligit esse
1237 aliquam quandam.</p>
1238 <p title="I q. 76 a. 2 ad 4"><a name="31529"><span class=
1239 "ref">[31529] I&ordf; q. 76 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
1240 dicendum quod, sive intellectus sit unus sive plures, id quod
1241 intelligitur est unum. Id enim quod intelligitur non est in
1242 intellectu secundum se, sed secundum suam similitudinem, <i>lapis
1243 enim non est in anima, sed species lapidis</i>, ut dicitur in III
1244 de anima. Et tamen lapis est id quod intelligitur, non autem
1245 species lapidis, nisi per reflexionem intellectus supra seipsum,
1246 alioquin scientiae non essent de rebus, sed de speciebus
1247 intelligibilibus. Contingit autem eidem rei diversa secundum
1248 diversas formas assimilari. Et quia cognitio fit secundum
1249 assimilationem cognoscentis ad rem cognitam, sequitur quod idem a
1250 diversis cognoscentibus cognosci contingit, ut patet in sensu, nam
1251 plures vident eundem colorem, secundum diversas similitudines. Et
1252 similiter plures intellectus intelligunt unam rem intellectam. Sed
1253 hoc tantum interest inter sensum et intellectum, secundum
1254 sententiam Aristotelis, quod res sentitur secundum illam
1255 dispositionem quam extra animam habet, in sua particularitate,
1256 natura autem rei quae intelligitur, est quidem extra animam, sed
1257 non habet illum modum essendi extra animam, secundum quem
1258 intelligitur. Intelligitur enim natura communis seclusis principiis
1259 individuantibus; non autem hunc modum essendi habet extra animam.
1260 Sed secundum sententiam Platonis, res intellecta eo modo est extra
1261 animam quo intelligitur, posuit enim naturas rerum a materia
1262 separatas.</p>
1263 <p title="I q. 76 a. 2 ad 5"><a name="31530"><span class=
1264 "ref">[31530] I&ordf; q. 76 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum
1265 dicendum quod scientia alia est in discipulo, et alia in magistro.
1266 Quomodo autem causetur, in sequentibus ostendetur.</p>
1267 <p title="I q. 76 a. 2 ad 6"><a name="31531"><span class=
1268 "ref">[31531] I&ordf; q. 76 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum
1269 quod Augustinus intelligit animas non esse plures tantum, quin
1270 uniantur in una ratione speciei.</p>
1271 <br />
1272 <div class="E">Articulus 3</div>
1273 <p title="I q. 76 a. 3 arg. 1"><a name="31532"><span class=
1274 "ref">[31532] I&ordf; q. 76 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
1275 proceditur. Videtur quod praeter animam intellectivam sint in
1276 homine aliae animae per essentiam differentes, scilicet sensitiva
1277 et nutritiva. Corruptibile enim et incorruptibile non sunt unius
1278 substantiae. Sed anima intellectiva est incorruptibilis; aliae vero
1279 animae, scilicet sensitiva et nutritiva, sunt corruptibiles, ut ex
1280 superioribus patet. Ergo in homine non potest esse una essentia
1281 animae intellectivae et sensitivae et nutritivae.</p>
1282 <p title="I q. 76 a. 3 arg. 2"><a name="31533"><span class=
1283 "ref">[31533] I&ordf; q. 76 a. 3 arg. 2</span></a> Si dicatur quod
1284 anima sensitiva in homine est incorruptibilis, <i>contra,
1285 corruptibile et incorruptibile differunt secundum genus</i>, ut
1286 dicitur in X Metaphys. Sed anima sensitiva in equo et leone et
1287 aliis brutis animalibus est corruptibilis. Si igitur in homine sit
1288 incorruptibilis, non erit eiusdem generis anima sensitiva in homine
1289 et bruto. Animal autem dicitur ex eo quod habet animam sensitivam.
1290 Neque ergo animal erit unum genus commune hominis et aliorum
1291 animalium. Quod est inconveniens.</p>
1292 <p title="I q. 76 a. 3 arg. 3"><a name="31534"><span class=
1293 "ref">[31534] I&ordf; q. 76 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
1294 philosophus dicit, in libro de Generat. Animal., quod embryo prius
1295 est animal quam homo. Sed hoc esse non posset, si esset eadem
1296 essentia animae sensitivae et intellectivae, est enim animal per
1297 animam sensitivam, homo vero per animam intellectivam. Non ergo in
1298 homine est una essentia animae sensitivae et intellectivae.</p>
1299 <p title="I q. 76 a. 3 arg. 4"><a name="31535"><span class=
1300 "ref">[31535] I&ordf; q. 76 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea,
1301 philosophus dicit, in VIII Metaphys., quod genus sumitur a materia,
1302 differentia vero a forma. Sed rationale, quod est differentia
1303 constitutiva hominis, sumitur ab anima intellectiva; animal vero
1304 dicitur ex hoc quod habet corpus animatum anima sensitiva. Anima
1305 ergo intellectiva comparatur ad corpus animatum anima sensitiva,
1306 sicut forma ad materiam. Non ergo anima intellectiva est eadem per
1307 essentiam cum anima sensitiva in homine; sed praesupponit eam sicut
1308 materiale suppositum.</p>
1309 <p title="I q. 76 a. 3 s. c."><a name="31536"><span class=
1310 "ref">[31536] I&ordf; q. 76 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
1311 quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., <i>neque duas animas esse
1312 dicimus in homine uno, sicut Iacobus et alii Syrorum scribunt, unam
1313 animalem, qua animatur corpus, et immixta sit sanguini, et alteram
1314 spiritualem, quae rationi ministret, sed dicimus unam et eandem
1315 esse animam in homine, quae et corpus sua societate vivificat, et
1316 semetipsam sua ratione disponit</i>.</p>
1317 <p title="I q. 76 a. 3 co."><a name="31537"><span class=
1318 "ref">[31537] I&ordf; q. 76 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
1319 quod Plato posuit diversas animas esse in corpore uno, etiam
1320 secundum organa distinctas, quibus diversa opera vitae attribuebat;
1321 dicens vim nutritivam esse in hepate, concupiscibilem in corde,
1322 cognoscitivam in cerebro. Quam quidem opinionem Aristoteles
1323 reprobat, in libro de anima, quantum ad illas animae partes quae
1324 corporeis organis in suis operibus utuntur, ex hoc quod in
1325 animalibus quae decisa vivunt, in qualibet parte inveniuntur
1326 diversae operationes animae, sicut sensus et appetitus. Hoc autem
1327 non esset, si diversa principia operationum animae, tanquam per
1328 essentiam diversae, diversis partibus corporis distributa essent.
1329 Sed de intellectiva sub dubio videtur relinquere utrum sit separata
1330 ab aliis partibus animae solum ratione, an etiam loco. Opinio autem
1331 Platonis sustineri utique posset, si poneretur quod anima unitur
1332 corpori, non ut forma, sed ut motor, ut posuit Plato. Nihil enim
1333 inconveniens sequitur, si idem mobile a diversis motoribus
1334 moveatur, praecipue secundum diversas partes. Sed si ponamus animam
1335 corpori uniri sicut formam, omnino impossibile videtur plures
1336 animas per essentiam differentes in uno corpore esse. Quod quidem
1337 triplici ratione manifestari potest. Primo quidem, quia animal non
1338 esset simpliciter unum, cuius essent animae plures. Nihil enim est
1339 simpliciter unum nisi per formam unam, per quam habet res esse, ab
1340 eodem enim habet res quod sit ens et quod sit una; et ideo ea quae
1341 denominantur a diversis formis, non sunt unum simpliciter, sicut
1342 homo albus. Si igitur homo ab alia forma haberet quod sit vivum,
1343 scilicet ab anima vegetabili; et ab alia forma quod sit animal,
1344 scilicet ab anima sensibili; et ab alia quod sit homo, scilicet ab
1345 anima rationali; sequeretur quod homo non esset unum simpliciter,
1346 sicut et Aristoteles argumentatur contra Platonem, in VIII
1347 Metaphys., quod si alia esset idea animalis, et alia bipedis, non
1348 esset unum simpliciter animal bipes. Et propter hoc, in I de anima,
1349 contra ponentes diversas animas in corpore, inquirit quid contineat
1350 illas, idest quid faciat ex eis unum. Et non potest dici quod
1351 uniantur per corporis unitatem, quia magis anima continet corpus,
1352 et facit ipsum esse unum, quam e converso. Secundo, hoc apparet
1353 impossibile ex modo praedicationis. Quae enim sumuntur a diversis
1354 formis, praedicantur ad invicem vel per accidens, si formae non
1355 sint ad invicem ordinatae, puta cum dicimus quod album est dulce,
1356 vel, si formae sint ordinatae ad invicem, erit praedicatio per se,
1357 in secundo modo dicendi per se, quia subiectum ponitur in
1358 definitione praedicati. Sicut superficies praeambula est ad
1359 colorem, si ergo dicamus quod corpus superficiatum est coloratum,
1360 erit secundus modus praedicationis per se. Si ergo alia forma sit a
1361 qua aliquid dicitur animal, et a qua aliquid dicitur homo,
1362 sequeretur quod vel unum horum non possit praedicari de altero nisi
1363 per accidens, si istae duae formae ad invicem ordinem non habent;
1364 vel quod sit ibi praedicatio in secundo modo dicendi per se, si una
1365 animarum sit ad aliam praeambula. Utrumque autem horum est
1366 manifeste falsum, quia animal per se de homine praedicatur, non per
1367 accidens; homo autem non ponitur in definitione animalis, sed e
1368 converso. Ergo oportet eandem formam esse per quam aliquid est
1369 animal, et per quam aliquid est homo, alioquin homo non vere esset
1370 id quod est animal, ut sic animal per se de homine praedicetur.
1371 Tertio, apparet hoc esse impossibile per hoc, quod una operatio
1372 animae, cum fuerit intensa, impedit aliam. Quod nullo modo
1373 contingeret, nisi principium actionum esset per essentiam unum. Sic
1374 ergo dicendum quod eadem numero est anima in homine sensitiva et
1375 intellectiva et nutritiva. Quomodo autem hoc contingat, de facili
1376 considerari potest, si quis differentias specierum et formarum
1377 attendat. Inveniuntur enim rerum species et formae differre ab
1378 invicem secundum perfectius et minus perfectum, sicut in rerum
1379 ordine animata perfectiora sunt inanimatis, et animalia plantis, et
1380 homines animalibus brutis, et in singulis horum generum sunt gradus
1381 diversi. Et ideo Aristoteles, in VIII Metaphys., assimilat species
1382 rerum numeris, qui differunt specie secundum additionem vel
1383 subtractionem unitatis. Et in II de anima, comparat diversas animas
1384 speciebus figurarum, quarum una continet aliam; sicut pentagonum
1385 continet tetragonum, et excedit. Sic igitur anima intellectiva
1386 continet in sua virtute quidquid habet anima sensitiva brutorum, et
1387 nutritiva plantarum. Sicut ergo superficies quae habet figuram
1388 pentagonam, non per aliam figuram est tetragona, et per aliam
1389 pentagona; quia superflueret figura tetragona, ex quo in pentagona
1390 continetur; ita nec per aliam animam Socrates est homo, et per
1391 aliam animal, sed per unam et eandem.</p>
1392 <p title="I q. 76 a. 3 ad 1"><a name="31538"><span class=
1393 "ref">[31538] I&ordf; q. 76 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1394 dicendum quod anima sensitiva non habet incorruptibilitatem ex hoc
1395 quod est sensitiva, sed ex hoc quod est intellectiva, ei
1396 incorruptibilitas debetur. Quando ergo anima est sensitiva tantum,
1397 corruptibilis est, quando vero cum sensitivo intellectivum habet,
1398 est incorruptibilis. Licet enim sensitivum incorruptionem non det,
1399 tamen incorruptionem intellectivo auferre non potest.</p>
1400 <p title="I q. 76 a. 3 ad 2"><a name="31539"><span class=
1401 "ref">[31539] I&ordf; q. 76 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
1402 dicendum quod formae non collocantur in genere vel in specie, sed
1403 composita. Homo autem corruptibilis est, sicut et alia animalia.
1404 Unde differentia secundum corruptibile et incorruptibile, quae est
1405 ex parte formarum, non facit hominem secundum genus ab aliis
1406 animalibus differre.</p>
1407 <p title="I q. 76 a. 3 ad 3"><a name="31540"><span class=
1408 "ref">[31540] I&ordf; q. 76 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
1409 dicendum quod prius embryo habet animam quae est sensitiva tantum;
1410 qua abiecta, advenit perfectior anima, quae est simul sensitiva et
1411 intellectiva; ut infra plenius ostendetur.</p>
1412 <p title="I q. 76 a. 3 ad 4"><a name="31541"><span class=
1413 "ref">[31541] I&ordf; q. 76 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum
1414 dicendum quod non oportet secundum diversas rationes vel
1415 intentiones logicas, quae consequuntur modum intelligendi,
1416 diversitatem in rebus naturalibus accipere, quia ratio unum et idem
1417 secundum diversos modos apprehendere potest. Quia igitur, ut dictum
1418 est, anima intellectiva virtute continet id quod sensitiva habet,
1419 et adhuc amplius; potest seorsum ratio considerare quod pertinet ad
1420 virtutem sensitivae, quasi quoddam imperfectum et materiale. Et
1421 quia hoc invenit commune homini et aliis animalibus, ex hoc
1422 rationem generis format. Id vero in quo anima intellectiva
1423 sensitiva excedit, accipit quasi formale et completivum, et ex eo
1424 format differentiam hominis.</p>
1425 <br />
1426 <div class="E">Articulus 4</div>
1427 <p title="I q. 76 a. 4 arg. 1"><a name="31542"><span class=
1428 "ref">[31542] I&ordf; q. 76 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
1429 proceditur. Videtur quod in homine sit alia forma praeter animam
1430 intellectivam. Dicit enim philosophus, in II de anima, quod
1431 <i>anima est actus corporis physici potentia vitam habentis</i>.
1432 Comparatur igitur anima ad corpus, sicut forma ad materiam. Sed
1433 corpus habet aliquam formam substantialem per quam est corpus. Ergo
1434 ante animam praecedit in corpore aliqua forma substantialis.</p>
1435 <p title="I q. 76 a. 4 arg. 2"><a name="31543"><span class=
1436 "ref">[31543] I&ordf; q. 76 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, homo
1437 et quodlibet animal est movens seipsum. Omne autem movens seipsum
1438 dividitur in duas partes, quarum una est movens, et alia est mota,
1439 ut probatur in VIII Physic. Pars autem movens est anima. Ergo
1440 oportet quod alia pars sit talis quae possit esse mota. Sed materia
1441 prima non potest moveri, ut dicitur in V Physic., cum sit ens solum
1442 in potentia, quinimmo omne quod movetur est corpus. Ergo oportet
1443 quod in homine et in quolibet animali sit alia forma substantialis,
1444 per quam constituatur corpus.</p>
1445 <p title="I q. 76 a. 4 arg. 3"><a name="31544"><span class=
1446 "ref">[31544] I&ordf; q. 76 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ordo
1447 in formis attenditur secundum habitudinem ad materiam primam, prius
1448 enim et posterius dicitur per comparationem ad aliquod principium.
1449 Si ergo non esset in homine alia forma substantialis praeter animam
1450 rationalem, sed immediate materiae primae inhaereret; sequeretur
1451 quod esset in ordine imperfectissimarum formarum, quae immediate
1452 inhaerent materiae.</p>
1453 <p title="I q. 76 a. 4 arg. 4"><a name="31545"><span class=
1454 "ref">[31545] I&ordf; q. 76 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea,
1455 corpus humanum est corpus mixtum. Mixtio autem non fit secundum
1456 materiam tantum, quia tunc esset corruptio sola. Oportet ergo quod
1457 remaneant formae elementorum in corpore mixto, quae sunt formae
1458 substantiales. Ergo in corpore humano sunt aliae formae
1459 substantiales praeter animam intellectivam.</p>
1460 <p title="I q. 76 a. 4 s. c."><a name="31546"><span class=
1461 "ref">[31546] I&ordf; q. 76 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, unius
1462 rei est unum esse substantiale. Sed forma substantialis dat esse
1463 substantiale. Ergo unius rei est una tantum forma substantialis.
1464 Anima autem est forma substantialis hominis. Ergo impossibile est
1465 quod in homine sit aliqua alia forma substantialis quam anima
1466 intellectiva.</p>
1467 <p title="I q. 76 a. 4 co."><a name="31547"><span class=
1468 "ref">[31547] I&ordf; q. 76 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
1469 quod, si poneretur anima intellectiva non uniri corpori ut forma,
1470 sed solum ut motor, ut Platonici posuerunt; necesse esset dicere
1471 quod in homine esset alia forma substantialis, per quam corpus ab
1472 anima mobile in suo esse constitueretur. Sed si anima intellectiva
1473 unitur corpori ut forma substantialis, sicut supra iam diximus,
1474 impossibile est quod aliqua alia forma substantialis praeter eam
1475 inveniatur in homine. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod
1476 forma substantialis in hoc a forma accidentali differt quia forma
1477 accidentalis non dat esse simpliciter, sed esse tale, sicut calor
1478 facit suum subiectum non simpliciter esse, sed esse calidum. Et
1479 ideo cum advenit forma accidentalis, non dicitur aliquid fieri vel
1480 generari simpliciter, sed fieri tale aut aliquo modo se habens, et
1481 similiter cum recedit forma accidentalis, non dicitur aliquid
1482 corrumpi simpliciter, sed secundum quid. Forma autem substantialis
1483 dat esse simpliciter, et ideo per eius adventum dicitur aliquid
1484 simpliciter generari, et per eius recessum simpliciter corrumpi. Et
1485 propter hoc antiqui naturales, qui posuerunt materiam primam esse
1486 aliquod ens actu, puta ignem aut aerem aut aliquid huiusmodi,
1487 dixerunt quod nihil generatur aut corrumpitur simpliciter, sed omne
1488 fieri statuerunt alterari, ut dicitur in I Physic. Si igitur ita
1489 esset, quod praeter animam intellectivam praeexisteret quaecumque
1490 alia forma substantialis in materia, per quam subiectum animae
1491 esset ens actu; sequeretur quod anima non daret esse simpliciter;
1492 et per consequens quod non esset forma substantialis; et quod per
1493 adventum animae non esset generatio simpliciter, neque per eius
1494 abscessum corruptio simpliciter, sed solum secundum quid. Quae sunt
1495 manifeste falsa. Unde dicendum est quod nulla alia forma
1496 substantialis est in homine, nisi sola anima intellectiva; et quod
1497 ipsa, sicut virtute continet animam sensitivam et nutritivam, ita
1498 virtute continet omnes inferiores formas, et facit ipsa sola
1499 quidquid imperfectiores formae in aliis faciunt. Et similiter est
1500 dicendum de anima sensitiva in brutis, et de nutritiva in plantis,
1501 et universaliter de omnibus formis perfectioribus respectu
1502 imperfectiorum.</p>
1503 <p title="I q. 76 a. 4 ad 1"><a name="31548"><span class=
1504 "ref">[31548] I&ordf; q. 76 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1505 dicendum quod Aristoteles non dicit animam esse actum corporis
1506 tantum, sed actum corporis physici organici potentia vitam
1507 habentis, et quod talis potentia non abiicit animam. Unde
1508 manifestum est quod in eo cuius anima dicitur actus, etiam anima
1509 includitur; eo modo loquendi quo dicitur quod calor est actus
1510 calidi, et lumen est actus lucidi; non quod seorsum sit lucidum
1511 sine luce, sed quia est lucidum per lucem. Et similiter dicitur
1512 quod anima est actus corporis etc., quia per animam et est corpus,
1513 et est organicum, et est potentia vitam habens. Sed actus primus
1514 dicitur in potentia respectu actus secundi, qui est operatio. Talis
1515 enim potentia est non abiiciens, idest non excludens, animam.</p>
1516 <p title="I q. 76 a. 4 ad 2"><a name="31549"><span class=
1517 "ref">[31549] I&ordf; q. 76 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
1518 dicendum quod anima non movet corpus per esse suum, secundum quod
1519 unitur corpori ut forma; sed per potentiam motivam, cuius actus
1520 praesupponit iam corpus effectum in actu per animam; ut sic anima
1521 secundum vim motivam sit pars movens, et corpus animatum sit pars
1522 mota.</p>
1523 <p title="I q. 76 a. 4 ad 3"><a name="31550"><span class=
1524 "ref">[31550] I&ordf; q. 76 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
1525 dicendum quod in materia considerantur diversi gradus perfectionis,
1526 sicut esse, vivere sentire et intelligere. Semper autem secundum
1527 superveniens priori, perfectius est. Forma ergo quae dat solum
1528 primum gradum perfectionis materiae, est imperfectissima, sed forma
1529 quae dat primum et secundum, et tertium, et sic deinceps, est
1530 perfectissima; et tamen materiae immediata.</p>
1531 <p title="I q. 76 a. 4 ad 4"><a name="31551"><span class=
1532 "ref">[31551] I&ordf; q. 76 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
1533 dicendum quod Avicenna posuit formas substantiales elementorum
1534 integras remanere in mixto, mixtionem autem fieri secundum quod
1535 contrariae qualitates elementorum reducuntur ad medium. Sed hoc est
1536 impossibile. Quia diversae formae elementorum non possunt esse nisi
1537 in diversis partibus materiae; ad quarum diversitatem oportet
1538 intelligi dimensiones, sine quibus materia divisibilis esse non
1539 potest. Materia autem dimensioni subiecta non invenitur nisi in
1540 corpore. Diversa autem corpora non possunt esse in eodem loco. Unde
1541 sequitur quod elementa sint in mixto distincta secundum situm. Et
1542 ita non erit vera mixtio, quae est secundum totum, sed mixtio ad
1543 sensum, quae est secundum minima iuxta se posita. Averroes autem
1544 posuit, in III de caelo, quod formae elementorum, propter sui
1545 imperfectionem, sunt mediae inter formas accidentales et
1546 substantiales; et ideo recipiunt magis et minus; et ideo
1547 remittuntur in mixtione et ad medium reducuntur, et conflatur ex
1548 eis una forma. Sed hoc est etiam magis impossibile. Nam esse
1549 substantiale cuiuslibet rei in indivisibili consistit; et omnis
1550 additio et subtractio variat speciem, sicut in numeris, ut dicitur
1551 in VIII Metaphys. Unde impossibile est quod forma substantialis
1552 quaecumque recipiat magis et minus. Nec minus est impossibile
1553 aliquid esse medium inter substantiam et accidens. Et ideo dicendum
1554 est, secundum philosophum in I de Generat., quod formae elementorum
1555 manent in mixto non actu, sed virtute. Manent enim qualitates
1556 propriae elementorum, licet remissae, in quibus est virtus formarum
1557 elementarium. Et huiusmodi qualitas mixtionis est propria
1558 dispositio ad formam substantialem corporis mixti, puta formam
1559 lapidis, vel animae cuiuscumque.</p>
1560 <br />
1561 <div class="E">Articulus 5</div>
1562 <p title="I q. 76 a. 5 arg. 1"><a name="31552"><span class=
1563 "ref">[31552] I&ordf; q. 76 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
1564 proceditur. Videtur quod anima intellectiva inconvenienter tali
1565 corpori uniatur. Materia enim debet esse proportionata formae. Sed
1566 anima intellectiva est forma incorruptibilis. Non ergo convenienter
1567 unitur corpori corruptibili.</p>
1568 <p title="I q. 76 a. 5 arg. 2"><a name="31553"><span class=
1569 "ref">[31553] I&ordf; q. 76 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, anima
1570 intellectiva est forma maxime immaterialis, cuius signum est, quod
1571 habet operationem in qua non communicat materia corporalis. Sed
1572 quanto corpus est subtilius, tanto minus habet de materia. Ergo
1573 anima deberet subtilissimo corpori uniri, puta igni; et non corpori
1574 mixto, et terrestri magis.</p>
1575 <p title="I q. 76 a. 5 arg. 3"><a name="31554"><span class=
1576 "ref">[31554] I&ordf; q. 76 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, cum
1577 forma sit principium speciei, ab una forma non proveniunt diversae
1578 species. Sed anima intellectiva est una forma. Ergo non debet uniri
1579 corpori quod componitur ex partibus dissimilium specierum.</p>
1580 <p title="I q. 76 a. 5 arg. 4"><a name="31555"><span class=
1581 "ref">[31555] I&ordf; q. 76 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea,
1582 perfectioris formae debet esse perfectius susceptibile. Sed anima
1583 intellectiva est perfectissima animarum. Cum igitur aliorum
1584 animalium corpora habeant naturaliter insita tegumenta, puta
1585 pilorum loco vestium, et unguium loco calceamentorum; habeant etiam
1586 arma naturaliter sibi data, sicut ungues, dentes et cornua, ergo
1587 videtur quod anima intellectiva non debuerit uniri corpori
1588 imperfecto tanquam talibus auxiliis privato.</p>
1589 <p title="I q. 76 a. 5 s. c."><a name="31556"><span class=
1590 "ref">[31556] I&ordf; q. 76 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
1591 quod dicit philosophus, in II de anima, quod <i>anima est actus
1592 corporis physici organici potentia vitam habentis</i>.</p>
1593 <p title="I q. 76 a. 5 co."><a name="31557"><span class=
1594 "ref">[31557] I&ordf; q. 76 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
1595 quod, cum forma non sit propter materiam, sed potius materia
1596 propter formam; ex forma oportet rationem accipere quare materia
1597 sit talis, et non e converso. Anima autem intellectiva, sicut supra
1598 habitum est, secundum naturae ordinem, infimum gradum in
1599 substantiis intellectualibus tenet; intantum quod non habet
1600 naturaliter sibi inditam notitiam veritatis, sicut Angeli, sed
1601 oportet quod eam colligat ex rebus divisibilibus per viam sensus,
1602 ut Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom. Natura autem nulli deest
1603 in necessariis, unde oportuit quod anima intellectiva non solum
1604 haberet virtutem intelligendi, sed etiam virtutem sentiendi. Actio
1605 autem sensus non fit sine corporeo instrumento. Oportuit igitur
1606 animam intellectivam tali corpori uniri, quod possit esse
1607 conveniens organum sensus. Omnes autem alii sensus fundantur supra
1608 tactum. Ad organum autem tactus requiritur quod sit medium inter
1609 contraria, quae sunt calidum et frigidum, humidum et siccum, et
1610 similia, quorum est tactus apprehensivus, sic enim est in potentia
1611 ad contraria, et potest ea sentire. Unde quanto organum tactus
1612 fuerit magis reductum ad aequalitatem complexionis, tanto
1613 perceptibilior erit tactus. Anima autem intellectiva habet
1614 completissime virtutem sensitivam, quia quod est inferioris
1615 praeexistit perfectius in superiori ut dicit Dionysius in libro de
1616 Div. Nom. Unde oportuit corpus cui unitur anima intellectiva, esse
1617 corpus mixtum, inter omnia alia magis reductum ad aequalitatem
1618 complexionis. Et propter hoc homo inter omnia animalia melioris est
1619 tactus. Et inter ipsos homines, qui sunt melioris tactus, sunt
1620 melioris intellectus. Cuius signum est, quod molles carne bene
1621 aptos mente videmus, ut dicitur in II de anima.</p>
1622 <p title="I q. 76 a. 5 ad 1"><a name="31558"><span class=
1623 "ref">[31558] I&ordf; q. 76 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1624 dicendum quod hanc obiectionem aliquis forte vellet evadere per
1625 hoc, quod diceret corpus hominis ante peccatum incorruptibile
1626 fuisse. Sed haec responsio non videtur sufficiens, quia corpus
1627 hominis ante peccatum immortale fuit non per naturam, sed per
1628 gratiae divinae donum; alioquin immortalitas eius per peccatum
1629 sublata non esset, sicut nec immortalitas Daemonis. Et ideo aliter
1630 dicendum est, quod in materia duplex conditio invenitur, una quae
1631 eligitur ad hoc quod sit conveniens formae; alia quae ex
1632 necessitate consequitur prioris dispositionis. Sicut artifex ad
1633 formam serrae eligit materiam ferream, aptam ad secandum dura; sed
1634 quod dentes serrae hebetari possint et rubiginem contrahere,
1635 sequitur ex necessitate materiae. Sic igitur et animae
1636 intellectivae debetur corpus quod sit aequalis complexionis, ex hoc
1637 autem de necessitate materiae sequitur quod sit corruptibile. Si
1638 quis vero dicat quod Deus potuit hanc necessitatem vitare, dicendum
1639 est quod in constitutione rerum naturalium non consideratur quid
1640 Deus facere possit, sed quid naturae rerum conveniat, ut Augustinus
1641 dicit, II super Gen. ad Litt. Providit tamen Deus adhibendo
1642 remedium contra mortem per gratiae donum.</p>
1643 <p title="I q. 76 a. 5 ad 2"><a name="31559"><span class=
1644 "ref">[31559] I&ordf; q. 76 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
1645 dicendum quod animae intellectivae non debetur corpus propter ipsam
1646 intellectualem operationem secundum se; sed propter sensitivam
1647 virtutem, quae requirit organum aequaliter complexionatum. Et ideo
1648 oportuit animam intellectivam tali corpori uniri, et non simplici
1649 elemento, vel corpori mixto in quo excederet ignis secundum
1650 quantitatem, quia non posset esse aequalitas complexionis, propter
1651 excedentem ignis activam virtutem. Habet autem hoc corpus
1652 aequaliter complexionatum quandam dignitatem, per hoc quod est
1653 remotum a contrariis; in quo quodammodo assimilatur corpori
1654 caelesti.</p>
1655 <p title="I q. 76 a. 5 ad 3"><a name="31560"><span class=
1656 "ref">[31560] I&ordf; q. 76 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
1657 dicendum quod partes animalis, ut oculus, manus, caro et os, et
1658 huiusmodi, non sunt in specie, sed totum, et ideo non potest dici,
1659 proprie loquendo, quod sint diversarum specierum, sed quod sint
1660 diversarum dispositionum. Et hoc competit animae intellectivae,
1661 quae quamvis sit una secundum essentiam, tamen propter sui
1662 perfectionem est multiplex in virtute; et ideo, ad diversas
1663 operationes, indiget diversis dispositionibus in partibus corporis
1664 cui unitur. Et propter hoc videmus quod maior est diversitas
1665 partium in animalibus perfectis quam in imperfectis, et in his quam
1666 in plantis.</p>
1667 <p title="I q. 76 a. 5 ad 4"><a name="31561"><span class=
1668 "ref">[31561] I&ordf; q. 76 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum
1669 dicendum quod anima intellectiva, quia est universalium
1670 comprehensiva, habet virtutem ad infinita. Et ideo non potuerunt
1671 sibi determinari a natura vel determinatae existimationes
1672 naturales, vel etiam determinata auxilia vel defensionum vel
1673 tegumentorum; sicut aliis animalibus, quorum animae habent
1674 apprehensionem et virtutem ad aliqua particularia determinata. Sed
1675 loco horum omnium, homo habet naturaliter rationem, et manus, quae
1676 sunt organa organorum, quia per eas homo potest sibi praeparare
1677 instrumenta infinitorum modorum, et ad infinitos effectus.</p>
1678 <br />
1679 <div class="E">Articulus 6</div>
1680 <p title="I q. 76 a. 6 arg. 1"><a name="31562"><span class=
1681 "ref">[31562] I&ordf; q. 76 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
1682 proceditur. Videtur quod anima intellectiva uniatur corpori
1683 mediantibus aliquibus dispositionibus accidentalibus. Omnis enim
1684 forma est in materia sibi propria et disposita. Sed dispositiones
1685 ad formam sunt accidentia quaedam. Ergo oportet praeintelligi
1686 accidentia aliqua in materia ante formam substantialem, et ita ante
1687 animam, cum anima sit quaedam substantialis forma.</p>
1688 <p title="I q. 76 a. 6 arg. 2"><a name="31563"><span class=
1689 "ref">[31563] I&ordf; q. 76 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
1690 diversae formae unius speciei requirunt diversas materiae partes.
1691 Partes autem materiae diversae non possunt intelligi nisi secundum
1692 divisionem dimensivarum quantitatum. Ergo oportet intelligere
1693 dimensiones in materia ante formas substantiales, quae sunt multae
1694 unius speciei.</p>
1695 <p title="I q. 76 a. 6 arg. 3"><a name="31564"><span class=
1696 "ref">[31564] I&ordf; q. 76 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
1697 spirituale applicatur corporali per contactum virtutis. Virtus
1698 autem animae est eius potentia. Ergo videtur quod anima unitur
1699 corpori mediante potentia, quae est quoddam accidens.</p>
1700 <p title="I q. 76 a. 6 s. c."><a name="31565"><span class=
1701 "ref">[31565] I&ordf; q. 76 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
1702 quod accidens est posterius substantia et tempore et ratione, ut
1703 dicitur in VII Metaphys. Non ergo forma accidentalis aliqua potest
1704 intelligi in materia ante animam, quae est forma substantialis.</p>
1705 <p title="I q. 76 a. 6 co."><a name="31566"><span class=
1706 "ref">[31566] I&ordf; q. 76 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
1707 quod, si anima uniretur corpori solum ut motor, nihil prohiberet,
1708 immo magis necessarium esset esse aliquas dispositiones medias
1709 inter animam et corpus, potentiam scilicet ex parte animae, per
1710 quam moveret corpus; et aliquam habilitatem ex parte corporis, per
1711 quam corpus esset ab anima mobile. Sed si anima intellectiva unitur
1712 corpori ut forma substantialis, sicut iam supra dictum est,
1713 impossibile est quod aliqua dispositio accidentalis cadat media
1714 inter corpus et animam, vel inter quamcumque formam substantialem
1715 et materiam suam. Et huius ratio est quia, cum materia sit in
1716 potentia ad omnes actus ordine quodam, oportet quod id quod est
1717 primum simpliciter in actibus, primo in materia intelligatur.
1718 Primum autem inter omnes actus est esse. Impossibile est ergo
1719 intelligere materiam prius esse calidam vel quantam, quam esse in
1720 actu. Esse autem in actu habet per formam substantialem, quae facit
1721 esse simpliciter, ut iam dictum est. Unde impossibile est quod
1722 quaecumque dispositiones accidentales praeexistant in materia ante
1723 formam substantialem; et per consequens neque ante animam.</p>
1724 <p title="I q. 76 a. 6 ad 1"><a name="31567"><span class=
1725 "ref">[31567] I&ordf; q. 76 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1726 dicendum quod, sicut ex praedictis patet, forma perfectior virtute
1727 continet quidquid est inferiorum formarum. Et ideo una et eadem
1728 existens, perficit materiam secundum diversos perfectionis gradus.
1729 Una enim et eadem forma est per essentiam, per quam homo est ens
1730 actu, et per quam est corpus, et per quam est vivum, et per quam
1731 est animal, et per quam est homo. Manifestum est autem quod
1732 unumquodque genus consequuntur propria accidentia. Sicut ergo
1733 materia praeintelligitur perfecta secundum esse ante intellectum
1734 corporeitatis, et sic de aliis; ita praeintelliguntur accidentia
1735 quae sunt propria entis, ante corporeitatem. Et sic
1736 praeintelliguntur dispositiones in materia ante formam, non quantum
1737 ad omnem eius effectum, sed quantum ad posteriorem.</p>
1738 <p title="I q. 76 a. 6 ad 2"><a name="31568"><span class=
1739 "ref">[31568] I&ordf; q. 76 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
1740 dicendum quod dimensiones quantitativae sunt accidentia
1741 consequentia corporeitatem, quae toti materiae convenit. Unde
1742 materia iam intellecta sub corporeitate et dimensionibus, potest
1743 intelligi ut distincta in diversas partes, ut sic accipiat diversas
1744 formas secundum ulteriores perfectionis gradus. Quamvis enim eadem
1745 forma sit secundum essentiam quae diversos perfectionis gradus
1746 materiae attribuit, ut dictum est; tamen secundum considerationem
1747 rationis differt.</p>
1748 <p title="I q. 76 a. 6 ad 3"><a name="31569"><span class=
1749 "ref">[31569] I&ordf; q. 76 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
1750 dicendum quod substantia spiritualis quae unitur corpori solum ut
1751 motor, unitur ei per potentiam vel virtutem. Sed anima intellectiva
1752 corpori unitur ut forma per suum esse. Administrat tamen ipsum et
1753 movet per suam potentiam et virtutem.</p>
1754 <br />
1755 <div class="E">Articulus 7</div>
1756 <p title="I q. 76 a. 7 arg. 1"><a name="31570"><span class=
1757 "ref">[31570] I&ordf; q. 76 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
1758 proceditur. Videtur quod anima uniatur corpori animalis mediante
1759 aliquo corpore. Dicit enim Augustinus, VII super Gen. ad Litt.,
1760 quod anima per lucem, idest ignem, et aerem, <i>quae sunt similiora
1761 spiritui, corpus administrat</i>. Ignis autem et aer sunt corpora.
1762 Ergo anima unitur corpori humano mediante aliquo corpore.</p>
1763 <p title="I q. 76 a. 7 arg. 2"><a name="31571"><span class=
1764 "ref">[31571] I&ordf; q. 76 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, id
1765 quo subtracto solvitur unio aliquorum unitorum, videtur esse medium
1766 inter ea. Sed deficiente spiritu, anima a corpore separatur. Ergo
1767 spiritus, qui est quoddam corpus subtile, medium est in unione
1768 corporis et animae.</p>
1769 <p title="I q. 76 a. 7 arg. 3"><a name="31572"><span class=
1770 "ref">[31572] I&ordf; q. 76 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, ea
1771 quae sunt multum distantia, non uniuntur nisi per medium. Sed anima
1772 intellectiva distat a corpore et quia est incorporea, et quia est
1773 incorruptibilis. Ergo videtur quod uniatur ei mediante aliquo quod
1774 sit corpus incorruptibile. Et hoc videtur esse aliqua lux
1775 caelestis, quae conciliat elementa et redigit in unum.</p>
1776 <p title="I q. 76 a. 7 s. c."><a name="31573"><span class=
1777 "ref">[31573] I&ordf; q. 76 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est
1778 quod philosophus dicit, in II de anima, quod <i>non oportet
1779 quaerere si unum est anima et corpus, sicut neque ceram et
1780 figuram</i>. Sed figura unitur cerae nullo corpore mediante. Ergo
1781 et anima corpori.</p>
1782 <p title="I q. 76 a. 7 co."><a name="31574"><span class=
1783 "ref">[31574] I&ordf; q. 76 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
1784 quod si anima, secundum Platonicos, corpori uniretur solum ut
1785 motor, conveniens esset dicere quod inter animam hominis, vel
1786 cuiuscumque animalis, et corpus aliqua alia corpora media
1787 intervenirent, convenit enim motori aliquid distans per media magis
1788 propinqua movere. Si vero anima unitur corpori ut forma, sicut iam
1789 dictum est, impossibile est quod uniatur ei aliquo corpore
1790 mediante. Cuius ratio est, quia sic dicitur aliquid unum, quomodo
1791 et ens. Forma autem per seipsam facit rem esse in actu, cum per
1792 essentiam suam sit actus; nec dat esse per aliquod medium. Unde
1793 unitas rei compositae ex materia et forma est per ipsam formam,
1794 quae secundum seipsam unitur materiae ut actus eius. Nec est
1795 aliquid aliud uniens nisi agens, quod facit materiam esse in actu,
1796 ut dicitur in VIII Metaphys. Unde patet esse falsas opiniones eorum
1797 qui posuerunt aliqua corpora esse media inter animam et corpus
1798 hominis. Quorum quidam Platonici dixerunt quod anima intellectiva
1799 habet corpus incorruptibile sibi naturaliter unitum, a quo nunquam
1800 separatur, et eo mediante unitur corpori hominis corruptibili.
1801 Quidam vero dixerunt quod unitur corpori mediante spiritu corporeo.
1802 Alii vero dixerunt quod unitur corpori mediante luce, quam dicunt
1803 esse corpus, et de natura quintae essentiae, ita quod anima
1804 vegetabilis unitur corpori mediante luce caeli siderei; anima vero
1805 sensibilis, mediante luce caeli crystallini; anima vero
1806 intellectualis, mediante luce caeli Empyrei. Quod fictitium et
1807 derisibile apparet, tum quia lux non est corpus; tum quia quinta
1808 essentia non venit materialiter in compositionem corporis mixti,
1809 cum sit inalterabilis, sed virtualiter tantum; tum etiam quia anima
1810 immediate corpori unitur ut forma materiae.</p>
1811 <p title="I q. 76 a. 7 ad 1"><a name="31575"><span class=
1812 "ref">[31575] I&ordf; q. 76 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1813 dicendum quod Augustinus loquitur de anima inquantum movet corpus,
1814 unde utitur verbo administrationis. Et verum est quod partes
1815 grossiores corporis per subtiliores movet. Et primum instrumentum
1816 virtutis motivae est spiritus, ut dicit philosophus in libro de
1817 causa motus animalium.</p>
1818 <p title="I q. 76 a. 7 ad 2"><a name="31576"><span class=
1819 "ref">[31576] I&ordf; q. 76 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
1820 dicendum quod, subtracto spiritu, deficit unio animae ad corpus,
1821 non quia sit medium; sed quia tollitur dispositio per quam corpus
1822 est dispositum ad talem unionem. Est tamen spiritus medium in
1823 movendo, sicut primum instrumentum motus.</p>
1824 <p title="I q. 76 a. 7 ad 3"><a name="31577"><span class=
1825 "ref">[31577] I&ordf; q. 76 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
1826 dicendum quod anima distat quidem a corpore plurimum, si utriusque
1827 conditiones seorsum considerentur, unde si utrumque ipsorum
1828 separatim esse haberet, oporteret quod multa media intervenirent.
1829 Sed inquantum anima est forma corporis, non habet esse seorsum ab
1830 esse corporis; sed per suum esse corpori unitur immediate. Sic enim
1831 et quaelibet forma, si consideretur ut actus, habet magnam
1832 distantiam a materia, quae est ens in potentia tantum.</p>
1833 <br />
1834 <div class="E">Articulus 8</div>
1835 <p title="I q. 76 a. 8 arg. 1"><a name="31578"><span class=
1836 "ref">[31578] I&ordf; q. 76 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic
1837 proceditur. Videtur quod anima non sit tota in qualibet parte
1838 corporis. Dicit enim philosophus, in libro de causa motus
1839 animalium, <i>non opus est in unaquaque corporis parte esse animam;
1840 sed in quodam principio corporis existente, alia vivere; eo quod
1841 simul nata sunt facere proprium motum per naturam</i>.</p>
1842 <p title="I q. 76 a. 8 arg. 2"><a name="31579"><span class=
1843 "ref">[31579] I&ordf; q. 76 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, anima
1844 est in corpore cuius est actus. Sed est actus corporis organici.
1845 Ergo non est nisi in corpore organico. Sed non quaelibet pars
1846 corporis hominis est corpus organicum. Ergo anima non est in
1847 qualibet parte corporis tota.</p>
1848 <p title="I q. 76 a. 8 arg. 3"><a name="31580"><span class=
1849 "ref">[31580] I&ordf; q. 76 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, in II
1850 de anima dicitur quod sicut se habet pars animae ad partem
1851 corporis, ut visus ad pupillam, ita anima tota ad totum corpus
1852 animalis. Si igitur tota anima est in qualibet parte corporis,
1853 sequitur quod quaelibet pars corporis sit animal.</p>
1854 <p title="I q. 76 a. 8 arg. 4"><a name="31581"><span class=
1855 "ref">[31581] I&ordf; q. 76 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, omnes
1856 potentiae animae in ipsa essentia animae fundantur. Si igitur anima
1857 tota est in qualibet parte corporis, sequitur quod omnes potentiae
1858 animae sint in qualibet corporis parte, et ita visus erit in aure,
1859 et auditus in oculo. Quod est inconveniens.</p>
1860 <p title="I q. 76 a. 8 arg. 5"><a name="31582"><span class=
1861 "ref">[31582] I&ordf; q. 76 a. 8 arg. 5</span></a> Praeterea, si in
1862 qualibet parte corporis esset tota anima, quaelibet pars corporis
1863 immediate dependeret ab anima. Non ergo una pars dependeret ab
1864 alia, nec una pars esset principalior quam alia, quod est manifeste
1865 falsum. Non ergo anima est in qualibet parte corporis tota.</p>
1866 <p title="I q. 76 a. 8 s. c."><a name="31583"><span class=
1867 "ref">[31583] I&ordf; q. 76 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est
1868 quod Augustinus dicit, in VI de Trin., quod <i>anima in quocumque
1869 corpore et in toto est tota, et in qualibet eius parte tota
1870 est</i>.</p>
1871 <p title="I q. 76 a. 8 co."><a name="31584"><span class=
1872 "ref">[31584] I&ordf; q. 76 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum
1873 quod, sicut in aliis iam dictum est, si anima uniretur corpori
1874 solum ut motor, posset dici quod non esset in qualibet parte
1875 corporis, sed in una tantum, per quam alias moveret. Sed quia anima
1876 unitur corpori ut forma, necesse est quod sit in toto, et in
1877 qualibet parte corporis. Non enim est forma corporis accidentalis,
1878 sed substantialis. Substantialis autem forma non solum est
1879 perfectio totius, sed cuiuslibet partis. Cum enim totum consistat
1880 ex partibus, forma totius quae non dat esse singulis partibus
1881 corporis, est forma quae est compositio et ordo, sicut forma domus,
1882 et talis forma est accidentalis. Anima vero est forma
1883 substantialis, unde oportet quod sit forma et actus non solum
1884 totius, sed cuiuslibet partis. Et ideo, recedente anima, sicut non
1885 dicitur animal et homo nisi aequivoce, quemadmodum et animal pictum
1886 vel lapideum; ita est de manu et oculo, aut carne et osse, ut
1887 philosophus dicit. Cuius signum est, quod nulla pars corporis habet
1888 proprium opus, anima recedente, cum tamen omne quod retinet
1889 speciem, retineat operationem speciei. Actus autem est in eo cuius
1890 est actus. Unde oportet animam esse in toto corpore, et in qualibet
1891 eius parte. Et quod tota sit in qualibet parte eius, hinc
1892 considerari potest, quia, cum totum sit quod dividitur in partes,
1893 secundum triplicem divisionem est triplex totalitas. Est enim
1894 quoddam totum quod dividitur in partes quantitativas, sicut tota
1895 linea vel totum corpus. Est etiam quoddam totum quod dividitur in
1896 partes rationis et essentiae; sicut definitum in partes
1897 definitionis, et compositum resolvitur in materiam et formam.
1898 Tertium autem totum est potentiale, quod dividitur in partes
1899 virtutis. Primus autem totalitatis modus non convenit formis, nisi
1900 forte per accidens; et illis solis formis, quae habent
1901 indifferentem habitudinem ad totum quantitativum et partes eius.
1902 Sicut albedo, quantum est de sui ratione, aequaliter se habet ut
1903 sit in tota superficie et in qualibet superficiei parte; et ideo,
1904 divisa superficie, dividitur albedo per accidens. Sed forma quae
1905 requirit diversitatem in partibus, sicut est anima, et praecipue
1906 animalium perfectorum, non aequaliter se habet ad totum et partes,
1907 unde non dividitur per accidens per divisionem quantitatis. Sic
1908 ergo totalitas quantitativa non potest attribui animae nec per se
1909 nec per accidens. Sed totalitas secunda, quae attenditur secundum
1910 rationis et essentiae perfectionem, proprie et per se convenit
1911 formis. Similiter autem et totalitas virtutis, quia forma est
1912 operationis principium. Si ergo quaereretur de albedine, utrum
1913 esset tota in tota superficie et in qualibet eius parte,
1914 distinguere oporteret. Quia si fiat mentio de totalitate
1915 quantitativa, quam habet albedo per accidens, non tota esset in
1916 qualibet parte superficiei. Et similiter dicendum est de totalitate
1917 virtutis magis enim potest movere visum albedo quae est in tota
1918 superficie, quam albedo quae est in aliqua eius particula. Sed si
1919 fiat mentio de totalitate speciei et essentiae, tota albedo est in
1920 qualibet superficiei parte. Sed quia anima totalitatem
1921 quantitativam non habet, nec per se nec per accidens, ut dictum
1922 est; sufficit dicere quod anima tota est in qualibet parte corporis
1923 secundum totalitatem perfectionis et essentiae; non autem secundum
1924 totalitatem virtutis. Quia non secundum quamlibet suam potentiam
1925 est in qualibet parte corporis; sed secundum visum in oculo,
1926 secundum auditum in aure, et sic de aliis. Tamen attendendum est
1927 quod, quia anima requirit diversitatem in partibus, non eodem modo
1928 comparatur ad totum et ad partes, sed ad totum quidem primo et per
1929 se, sicut ad proprium et proportionatum perfectibile; ad partes
1930 autem per posterius, secundum quod habent ordinem ad totum.</p>
1931 <p title="I q. 76 a. 8 ad 1"><a name="31585"><span class=
1932 "ref">[31585] I&ordf; q. 76 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1933 dicendum quod philosophus loquitur de potentia motiva animae.</p>
1934 <p title="I q. 76 a. 8 ad 2"><a name="31586"><span class=
1935 "ref">[31586] I&ordf; q. 76 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
1936 dicendum quod anima est actus corporis organici, sicut primi et
1937 proportionati perfectibilis.</p>
1938 <p title="I q. 76 a. 8 ad 3"><a name="31587"><span class=
1939 "ref">[31587] I&ordf; q. 76 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
1940 dicendum quod animal est quod componitur ex anima et corpore toto,
1941 quod est primum et proportionatum eius perfectibile. Sic autem
1942 anima non est in parte. Unde non oportet quod pars animalis sit
1943 animal.</p>
1944 <p title="I q. 76 a. 8 ad 4"><a name="31588"><span class=
1945 "ref">[31588] I&ordf; q. 76 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum
1946 dicendum quod potentiarum animae quaedam sunt in ea secundum quod
1947 excedit totam corporis capacitatem, scilicet intellectus et
1948 voluntas, unde huiusmodi potentiae in nulla parte corporis esse
1949 dicuntur. Aliae vero potentiae sunt communes animae et corpori,
1950 unde talium potentiarum non oportet quod quaelibet sit in quocumque
1951 est anima; sed solum in illa parte corporis quae est proportionata
1952 ad talis potentiae operationem.</p>
1953 <p title="I q. 76 a. 8 ad 5"><a name="31589"><span class=
1954 "ref">[31589] I&ordf; q. 76 a. 8 ad 5</span></a> Ad quintum
1955 dicendum quod una pars corporis dicitur esse principalior quam
1956 alia, propter potentias diversas quarum sunt organa partes
1957 corporis. Quae enim est principalioris potentiae organum, est
1958 principalior pars corporis, vel quae etiam eidem potentiae
1959 principalius deservit.</p>
1960 <div class="centro"><br />
1961 <p><a href="sth1065.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
1962 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
1963 <a href="sth1077.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
1964 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
1965 <br />
1966 <hr />
1967 <br />
1968 <address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
1969 hanc editionem<br />
1970 Iura omnia asservantur<br />
1971 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
1972 style="text-decoration=none">49644264</a></address>
1973 </div>
1974 </body>
1975 </html>