Mercurial > hg > Aquinas
comparison summa/latin/sth1075.html @ 28:544e12f679ad
convert to xml
| author | ht |
|---|---|
| date | Tue, 24 Nov 2009 19:27:32 +0000 |
| parents | 4006eb4882de |
| children | d777cc3962f2 |
comparison
equal
deleted
inserted
replaced
| 27:c16124ac5890 | 28:544e12f679ad |
|---|---|
| 1 <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/REC-html40/loose.dtd"> | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" |
| 2 <HTML LANG="LA"> | 2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> |
| 3 <HEAD> | 3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA"> |
| 4 <META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=ISO-8859-1"> | 4 <head> |
| 5 <META HTTP-EQUIV="Content-Style-Type" CONTENT="text/css"> | 5 <meta name="generator" content= |
| 6 <META HTTP-EQUIV="Content-Script-Type" CONTENT="text/javascript"> | 6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" /> |
| 7 <META NAME="keywords" CONTENT="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"> | 7 <meta http-equiv="Content-Type" content= |
| 8 <META NAME="language" CONTENT="Latin"> | 8 "text/html; charset=us-ascii" /> |
| 9 <META NAME="security" CONTENT="public"> | 9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> |
| 10 <META NAME="owner" CONTENT="ealarcon@unav.es"> | 10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" /> |
| 11 <META NAME="author" CONTENT="Enrique Alarcón"> | 11 <meta name="keywords" content= |
| 12 <META NAME="abstract" CONTENT=""> | 12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" /> |
| 13 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="screen" HREF="vscreen.css" TYPE="text/css"> | 13 <meta name="language" content="Latin" /> |
| 14 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="print" HREF="vprint.css" TYPE="text/css"> | 14 <meta name="security" content="public" /> |
| 15 <TITLE>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 75-76</TITLE> | 15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" /> |
| 16 </HEAD> | 16 <meta name="author" content="Enrique Alarcón" /> |
| 17 <BODY> | 17 <meta name="abstract" content="" /> |
| 18 <A HREF="http://www.corpusthomisticum.org/"><DIV CLASS="tres">CORPUS THOMISTICUM</DIV></A> | 18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type= |
| 19 <DIV CLASS="uno">Sancti Thomae de Aquino</DIV> | 19 "text/css" /> |
| 20 <DIV CLASS="uno">Summa Theologiae</DIV> | 20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type= |
| 21 <DIV CLASS="dos">prima pars a quaestione LXXV ad quaestionem LXXVI</DIV> | 21 "text/css" /> |
| 22 <BR> | 22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 75-76</title> |
| 23 <DIV CLASS="centro"> | 23 </head> |
| 24 <TABLE ALIGN="center" SUMMARY="Imago"> | 24 <body> |
| 25 <TR> | 25 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a> |
| 26 <TH><IMG SRC="icons/ghent190.jpg" WIDTH="120" HEIGHT="190" BORDER="0" ALT="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" ALIGN="middle"></TH> | 26 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div> |
| 27 </TR> | 27 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div> |
| 28 </TABLE> | 28 <div class="uno">Summa Theologiae</div> |
| 29 <BR> | 29 <div class="dos">prima pars a quaestione LXXV ad quaestionem |
| 30 <SPAN CLASS="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<BR>ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<BR>denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<BR><BR></SPAN> | 30 LXXVI</div> |
| 31 <BR><HR><BR> | 31 <br /> |
| 32 <P> | 32 <div class="centro"> |
| 33 <A HREF="sth1065.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> | 33 <table align="center" summary="Imago"> |
| 34 | 34 <tr> |
| 35 <A HREF="sth1077.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> | 35 <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border= |
| 36 </P> | 36 "0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align= |
| 37 <SCRIPT LANGUAGE="JavaScript" TYPE="text/javascript"> | 37 "middle" /></th> |
| 38 </tr> | |
| 39 </table> | |
| 40 <br /> | |
| 41 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<br /> | |
| 42 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias | |
| 43 magneticas<br /> | |
| 44 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br /> | |
| 45 <br /></span><br /> | |
| 46 <hr /> | |
| 47 <br /> | |
| 48 <p><a href="sth1065.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 49 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 50 <a href="sth1077.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 51 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 52 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 53 //<![CDATA[ | |
| 38 <!-- | 54 <!-- |
| 39 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 | 55 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
| 40 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} | 56 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 41 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); | 57 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 42 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | 58 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#31585">Iª q. 76 a. 8 ad 1'); | 202 document.write('<OPTION VALUE="#31585">Iª q. 76 a. 8 ad 1'); |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#31586">Iª q. 76 a. 8 ad 2'); | 203 document.write('<OPTION VALUE="#31586">Iª q. 76 a. 8 ad 2'); |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#31587">Iª q. 76 a. 8 ad 3'); | 204 document.write('<OPTION VALUE="#31587">Iª q. 76 a. 8 ad 3'); |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#31588">Iª q. 76 a. 8 ad 4'); | 205 document.write('<OPTION VALUE="#31588">Iª q. 76 a. 8 ad 4'); |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#31589">Iª q. 76 a. 8 ad 5'); | 206 document.write('<OPTION VALUE="#31589">Iª q. 76 a. 8 ad 5'); |
| 191 document.write('</SELECT>'); | 207 document.write('<\/SELECT>'); |
| 192 document.write('<BR><BR>'); | 208 document.write('<BR><BR>'); |
| 193 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | 209 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); |
| 194 document.write('</FORM>'); | 210 document.write('<\/FORM>'); |
| 195 // --> | 211 // --> |
| 196 </SCRIPT> | 212 //]]> |
| 197 <BR><HR><BR> | 213 </script><br /> |
| 198 </DIV> | 214 <hr /> |
| 199 <DIV CLASS="D">Quaestio 75</DIV> | 215 <br /></div> |
| 200 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 216 <div class="D">Quaestio 75</div> |
| 201 <P TITLE="I q. 75 pr."><A NAME="31447"><SPAN CLASS="ref">[31447] Iª q. 75 pr. </SPAN></A>Post considerationem creaturae spiritualis et corporalis, considerandum est de homine, qui ex spirituali et corporali substantia componitur. Et primo, de natura ipsius hominis; secundo, de eius productione. Naturam autem hominis considerare pertinet ad theologum ex parte animae, non autem ex parte corporis, nisi secundum habitudinem quam habet corpus ad animam. Et ideo prima consideratio circa animam versabitur. Et quia, secundum Dionysium, XI cap. Angel. Hier., tria inveniuntur in substantiis spiritualibus, scilicet essentia, virtus et operatio; primo considerabimus ea quae pertinent ad essentiam animae; secundo, ea quae pertinent ad virtutem sive potentias eius; tertio, ea quae pertinent ad operationem eius. Circa primum duplex occurrit consideratio, quarum prima est de ipsa anima secundum se; secunda, de unione eius ad corpus. Circa primum quaeruntur septem. Primo, utrum anima sit corpus. Secundo, utrum anima humana sit aliquid subsistens. Tertio, utrum animae brutorum sint subsistentes. Quarto, utrum anima sit homo; vel magis homo sit aliquid compositum ex anima et corpore. Quinto, utrum sit composita ex materia et forma. Sexto, utrum anima humana sit incorruptibilis. Septimo, utrum anima sit eiusdem speciei cum Angelo.</P> | 217 <div class="G">Prooemium</div> |
| 202 <BR> | 218 <p title="I q. 75 pr."><a name="31447"><span class="ref">[31447] |
| 203 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 219 Iª q. 75 pr.</span></a> Post considerationem creaturae |
| 204 <P TITLE="I q. 75 a. 1 arg. 1"><A NAME="31448"><SPAN CLASS="ref">[31448] Iª q. 75 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod anima sit corpus. Anima enim est motor corporis. Non autem est movens non motum. Tum quia videtur quod nihil possit movere nisi moveatur, quia nihil dat alteri quod non habet, sicut quod non est calidum non calefacit. Tum quia, si aliquid est movens non motum, causat motum sempiternum et eodem modo se habentem, ut probatur in VIII Physic., quod non apparet in motu animalis, qui est ab anima. Ergo anima est movens motum. Sed omne movens motum est corpus. Ergo anima est corpus.</P> | 220 spiritualis et corporalis, considerandum est de homine, qui ex |
| 205 <P TITLE="I q. 75 a. 1 arg. 2"><A NAME="31449"><SPAN CLASS="ref">[31449] Iª q. 75 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omnis cognitio fit per aliquam similitudinem. Non potest autem esse similitudo corporis ad rem incorpoream. Si igitur anima non esset corpus, non posset cognoscere res corporeas.</P> | 221 spirituali et corporali substantia componitur. Et primo, de natura |
| 206 <P TITLE="I q. 75 a. 1 arg. 3"><A NAME="31450"><SPAN CLASS="ref">[31450] Iª q. 75 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, moventis ad motum oportet esse aliquem contactum. Contactus autem non est nisi corporum. Cum igitur anima moveat corpus, videtur quod anima sit corpus.</P> | 222 ipsius hominis; secundo, de eius productione. Naturam autem hominis |
| 207 <P TITLE="I q. 75 a. 1 s. c."><A NAME="31451"><SPAN CLASS="ref">[31451] Iª q. 75 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod <I>anima simplex dicitur respectu corporis, quia mole non diffunditur per spatium loci</I>.</P> | 223 considerare pertinet ad theologum ex parte animae, non autem ex |
| 208 <P TITLE="I q. 75 a. 1 co."><A NAME="31452"><SPAN CLASS="ref">[31452] Iª q. 75 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ad inquirendum de natura animae, oportet praesupponere quod anima dicitur esse primum principium vitae in his quae apud nos vivunt animata enim viventia dicimus, res vero inanimatas vita carentes. Vita autem maxime manifestatur duplici opere, scilicet cognitionis et motus. Horum autem principium antiqui philosophi, imaginationem transcendere non valentes, aliquod corpus ponebant; sola corpora res esse dicentes, et quod non est corpus, nihil esse. Et secundum hoc, animam aliquod corpus esse dicebant. Huius autem opinionis falsitas licet multipliciter ostendi possit tamen uno utemur, quo et communius et certius patet animam corpus non esse. Manifestum est enim quod non quodcumque vitalis operationis principium est anima, sic enim oculus esset anima, cum sit quoddam principium visionis; et idem esset dicendum de aliis animae instrumentis. Sed primum principium vitae dicimus esse animam. Quamvis autem aliquod corpus possit esse quoddam principium vitae, sicut cor est principium vitae in animali; tamen non potest esse primum principium vitae aliquod corpus. Manifestum est enim quod esse principium vitae, vel vivens, non convenit corpori ex hoc quod est corpus, alioquin omne corpus esset vivens, aut principium vitae. Convenit igitur alicui corpori quod sit vivens, vel etiam principium vitae, per hoc quod est tale corpus. Quod autem est actu tale, habet hoc ab aliquo principio quod dicitur actus eius. Anima igitur, quae est primum principium vitae, non est corpus, sed corporis actus, sicut calor, qui est principium calefactionis, non est corpus, sed quidam corporis actus.</P> | 224 parte corporis, nisi secundum habitudinem quam habet corpus ad |
| 209 <P TITLE="I q. 75 a. 1 ad 1"><A NAME="31453"><SPAN CLASS="ref">[31453] Iª q. 75 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, cum omne quod movetur ab alio moveatur, quod non potest in infinitum procedere, necesse est dicere quod non omne movens movetur. Cum enim moveri sit exire de potentia in actum, movens dat id quod habet mobili, inquantum facit ipsum esse in actu. Sed sicut ostenditur in VIII Physic., est quoddam movens penitus immobile, quod nec per se nec per accidens movetur, et tale movens potest movere motum semper uniformem. Est autem aliud movens, quod non movetur per se, sed movetur per accidens, et propter hoc non movet motum semper uniformem. Et tale movens est anima. Est autem aliud movens, quod per se movetur, scilicet corpus. Et quia antiqui naturales nihil esse credebant nisi corpora, posuerunt quod omne movens movetur, et quod anima per se movetur, et est corpus.</P> | 225 animam. Et ideo prima consideratio circa animam versabitur. Et |
| 210 <P TITLE="I q. 75 a. 1 ad 2"><A NAME="31454"><SPAN CLASS="ref">[31454] Iª q. 75 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod non est necessarium quod similitudo rei cognitae sit actu in natura cognoscentis, sed si aliquid sit quod prius est cognoscens in potentia et postea in actu, oportet quod similitudo cogniti non sit actu in natura cognoscentis, sed in potentia tantum; sicut color non est actu in pupilla, sed in potentia tantum. Unde non oportet quod in natura animae sit similitudo rerum corporearum in actu; sed quod sit in potentia ad huiusmodi similitudines. Sed quia antiqui naturales nesciebant distinguere inter actum et potentiam, ponebant animam esse corpus, ad hoc quod cognosceret corpus; et ad hoc quod cognosceret omnia corpora, quod esset composita ex principiis omnium corporum.</P> | 226 quia, secundum Dionysium, XI cap. Angel. Hier., tria inveniuntur in |
| 211 <P TITLE="I q. 75 a. 1 ad 3"><A NAME="31455"><SPAN CLASS="ref">[31455] Iª q. 75 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod est duplex contactus, quantitatis et virtutis. Primo modo, corpus non tangitur nisi a corpore. Secundo modo, corpus potest tangi a re incorporea quae movet corpus.</P> | 227 substantiis spiritualibus, scilicet essentia, virtus et operatio; |
| 212 <BR> | 228 primo considerabimus ea quae pertinent ad essentiam animae; |
| 213 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 229 secundo, ea quae pertinent ad virtutem sive potentias eius; tertio, |
| 214 <P TITLE="I q. 75 a. 2 arg. 1"><A NAME="31456"><SPAN CLASS="ref">[31456] Iª q. 75 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod anima humana non sit aliquid subsistens. Quod enim est subsistens, dicitur hoc aliquid. Anima autem non est hoc aliquid, sed compositum ex anima et corpore. Ergo anima non est aliquid subsistens.</P> | 230 ea quae pertinent ad operationem eius. Circa primum duplex occurrit |
| 215 <P TITLE="I q. 75 a. 2 arg. 2"><A NAME="31457"><SPAN CLASS="ref">[31457] Iª q. 75 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omne quod est subsistens, potest dici operari. Sed anima non dicitur operari, quia, ut dicitur in I de anima, <I>dicere animam sentire aut intelligere, simile est ac si dicat eam aliquis texere vel aedificare</I>. Ergo anima non est aliquid subsistens.</P> | 231 consideratio, quarum prima est de ipsa anima secundum se; secunda, |
| 216 <P TITLE="I q. 75 a. 2 arg. 3"><A NAME="31458"><SPAN CLASS="ref">[31458] Iª q. 75 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, si anima esset aliquid subsistens, esset aliqua eius operatio sine corpore. Sed nulla est eius operatio sine corpore, nec etiam intelligere, quia non contingit intelligere sine phantasmate, phantasma autem non est sine corpore. Ergo anima humana non est aliquid subsistens.</P> | 232 de unione eius ad corpus. Circa primum quaeruntur septem. Primo, |
| 217 <P TITLE="I q. 75 a. 2 s. c."><A NAME="31459"><SPAN CLASS="ref">[31459] Iª q. 75 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, X de Trin. <I>Quisquis videt mentis naturam et esse substantiam, et non esse corpoream, videt eos qui opinantur eam esse corpoream, ob hoc errare, quod adiungunt ei ea sine quibus nullam possunt cogitare naturam, scilicet corporum phantasias</I>. Natura ergo mentis humanae non solum est incorporea, sed etiam substantia, scilicet aliquid subsistens.</P> | 233 utrum anima sit corpus. Secundo, utrum anima humana sit aliquid |
| 218 <P TITLE="I q. 75 a. 2 co."><A NAME="31460"><SPAN CLASS="ref">[31460] Iª q. 75 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est dicere id quod est principium intellectualis operationis, quod dicimus animam hominis, esse quoddam principium incorporeum et subsistens. Manifestum est enim quod homo per intellectum cognoscere potest naturas omnium corporum. Quod autem potest cognoscere aliqua, oportet ut nihil eorum habeat in sua natura, quia illud quod inesset ei naturaliter impediret cognitionem aliorum; sicut videmus quod lingua infirmi quae infecta est cholerico et amaro humore, non potest percipere aliquid dulce, sed omnia videntur ei amara. Si igitur principium intellectuale haberet in se naturam alicuius corporis, non posset omnia corpora cognoscere. Omne autem corpus habet aliquam naturam determinatam. Impossibile est igitur quod principium intellectuale sit corpus. Et similiter impossibile est quod intelligat per organum corporeum, quia etiam natura determinata illius organi corporei prohiberet cognitionem omnium corporum; sicut si aliquis determinatus color sit non solum in pupilla, sed etiam in vase vitreo, liquor infusus eiusdem coloris videtur. Ipsum igitur intellectuale principium, quod dicitur mens vel intellectus, habet operationem per se, cui non communicat corpus. Nihil autem potest per se operari, nisi quod per se subsistit. Non enim est operari nisi entis in actu, unde eo modo aliquid operatur, quo est. Propter quod non dicimus quod calor calefacit, sed calidum. Relinquitur igitur animam humanam, quae dicitur intellectus vel mens, esse aliquid incorporeum et subsistens.</P> | 234 subsistens. Tertio, utrum animae brutorum sint subsistentes. |
| 219 <P TITLE="I q. 75 a. 2 ad 1"><A NAME="31461"><SPAN CLASS="ref">[31461] Iª q. 75 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod hoc aliquid potest accipi dupliciter, uno modo, pro quocumque subsistente, alio modo, pro subsistente completo in natura alicuius speciei. Primo modo, excludit inhaerentiam accidentis et formae materialis, secundo modo, excludit etiam imperfectionem partis. Unde manus posset dici hoc aliquid primo modo, sed non secundo modo. Sic igitur, cum anima humana sit pars speciei humanae, potest dici hoc aliquid primo modo, quasi subsistens, sed non secundo modo, sic enim compositum ex anima et corpore dicitur hoc aliquid.</P> | 235 Quarto, utrum anima sit homo; vel magis homo sit aliquid compositum |
| 220 <P TITLE="I q. 75 a. 2 ad 2"><A NAME="31462"><SPAN CLASS="ref">[31462] Iª q. 75 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod verba illa Aristoteles dicit non secundum propriam sententiam, sed secundum opinionem illorum qui dicebant quod intelligere est moveri; ut patet ex iis quae ibi praemittit. Vel dicendum quod per se agere convenit per se existenti. Sed per se existens quandoque potest dici aliquid si non sit inhaerens ut accidens vel ut forma materialis, etiam si sit pars. Sed proprie et per se subsistens dicitur quod neque est praedicto modo inhaerens, neque est pars. Secundum quem modum oculus aut manus non posset dici per se subsistens; et per consequens nec per se operans. Unde et operationes partium attribuuntur toti per partes. Dicimus enim quod homo videt per oculum, et palpat per manum, aliter quam calidum calefacit per calorem, quia calor nullo modo calefacit, proprie loquendo. Potest igitur dici quod anima intelligit, sicut oculus videt, sed magis proprie dicitur quod homo intelligat per animam.</P> | 236 ex anima et corpore. Quinto, utrum sit composita ex materia et |
| 221 <P TITLE="I q. 75 a. 2 ad 3"><A NAME="31463"><SPAN CLASS="ref">[31463] Iª q. 75 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod corpus requiritur ad actionem intellectus, non sicut organum quo talis actio exerceatur, sed ratione obiecti, phantasma enim comparatur ad intellectum sicut color ad visum. Sic autem indigere corpore non removet intellectum esse subsistentem, alioquin animal non esset aliquid subsistens, cum indigeat exterioribus sensibilibus ad sentiendum.</P> | 237 forma. Sexto, utrum anima humana sit incorruptibilis. Septimo, |
| 222 <BR> | 238 utrum anima sit eiusdem speciei cum Angelo.</p> |
| 223 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 239 <br /> |
| 224 <P TITLE="I q. 75 a. 3 arg. 1"><A NAME="31464"><SPAN CLASS="ref">[31464] Iª q. 75 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod animae brutorum animalium sint subsistentes. Homo enim convenit in genere cum aliis animalibus. Sed anima hominis est aliquid subsistens, ut ostensum est. Ergo et animae aliorum animalium sunt subsistentes.</P> | 240 <div class="E">Articulus 1</div> |
| 225 <P TITLE="I q. 75 a. 3 arg. 2"><A NAME="31465"><SPAN CLASS="ref">[31465] Iª q. 75 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, similiter se habet sensitivum ad sensibilia, sicut intellectivum et intelligibilia. Sed intellectus intelligit intelligibilia sine corpore. Ergo et sensus apprehendit sensibilia sine corpore. Animae autem brutorum animalium sunt sensitivae. Ergo sunt subsistentes, pari ratione qua et anima hominis, quae est intellectiva.</P> | 241 <p title="I q. 75 a. 1 arg. 1"><a name="31448"><span class= |
| 226 <P TITLE="I q. 75 a. 3 arg. 3"><A NAME="31466"><SPAN CLASS="ref">[31466] Iª q. 75 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, brutorum animalium anima movet corpus. Corpus autem non movet, sed movetur. Anima ergo bruti animalis habet aliquam operationem sine corpore.</P> | 242 "ref">[31448] Iª q. 75 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 227 <P TITLE="I q. 75 a. 3 s. c."><A NAME="31467"><SPAN CLASS="ref">[31467] Iª q. 75 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in libro de Eccl. Dogmat., <I>solum hominem credimus habere animam substantivam; animalium vero animae non sunt substantivae</I>.</P> | 243 proceditur. Videtur quod anima sit corpus. Anima enim est motor |
| 228 <P TITLE="I q. 75 a. 3 co."><A NAME="31468"><SPAN CLASS="ref">[31468] Iª q. 75 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod antiqui philosophi nullam distinctionem ponebant inter sensum et intellectum, et utrumque corporeo principio attribuebant, ut dictum est. Plato autem distinxit inter intellectum et sensum; utrumque tamen attribuit principio incorporeo, ponens quod, sicut intelligere, ita et sentire convenit animae secundum seipsam. Et ex hoc sequebatur quod etiam animae brutorum animalium sint subsistentes. Sed Aristoteles posuit quod solum intelligere, inter opera animae, sine organo corporeo exercetur. Sentire vero, et consequentes operationes animae sensitivae, manifeste accidunt cum aliqua corporis immutatione; sicut in videndo immutatur pupilla per speciem coloris; et idem apparet in aliis. Et sic manifestum est quod anima sensitiva non habet aliquam operationem propriam per seipsam, sed omnis operatio sensitivae animae est coniuncti. Ex quo relinquitur quod, cum animae brutorum animalium per se non operentur, non sint subsistentes, similiter enim unumquodque habet esse et operationem.</P> | 244 corporis. Non autem est movens non motum. Tum quia videtur quod |
| 229 <P TITLE="I q. 75 a. 3 ad 1"><A NAME="31469"><SPAN CLASS="ref">[31469] Iª q. 75 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod homo, etsi conveniat in genere cum aliis animalibus, specie tamen differt, differentia autem speciei attenditur secundum differentiam formae. Nec oportet quod omnis differentia formae faciat generis diversitatem.</P> | 245 nihil possit movere nisi moveatur, quia nihil dat alteri quod non |
| 230 <P TITLE="I q. 75 a. 3 ad 2"><A NAME="31470"><SPAN CLASS="ref">[31470] Iª q. 75 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod sensitivum quodammodo se habet ad sensibilia sicut intellectivum ad intelligibilia, inquantum scilicet utrumque est in potentia ad sua obiecta. Sed quodammodo dissimiliter se habent, inquantum sensitivum patitur a sensibili cum corporis immutatione, unde excellentia sensibilium corrumpit sensum. Quod in intellectu non contingit, nam intellectus intelligens maxima intelligibilium, magis potest postmodum intelligere minora. Si vero in intelligendo fatigetur corpus, hoc est per accidens, in quantum intellectus indiget operatione virium sensitivarum, per quas ei phantasmata praeparantur.</P> | 246 habet, sicut quod non est calidum non calefacit. Tum quia, si |
| 231 <P TITLE="I q. 75 a. 3 ad 3"><A NAME="31471"><SPAN CLASS="ref">[31471] Iª q. 75 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod vis motiva est duplex. Una quae imperat motum, scilicet appetitiva. Et huius operatio in anima sensitiva non est sine corpore; sed ira et gaudium et omnes huiusmodi passiones sunt cum aliqua corporis immutatione. Alia vis motiva est exequens motum, per quam membra redduntur habilia ad obediendum appetitui, cuius actus non est movere, sed moveri. Unde patet quod movere non est actus animae sensitivae sine corpore.</P> | 247 aliquid est movens non motum, causat motum sempiternum et eodem |
| 232 <BR> | 248 modo se habentem, ut probatur in VIII Physic., quod non apparet in |
| 233 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 249 motu animalis, qui est ab anima. Ergo anima est movens motum. Sed |
| 234 <P TITLE="I q. 75 a. 4 arg. 1"><A NAME="31472"><SPAN CLASS="ref">[31472] Iª q. 75 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod anima sit homo. Dicitur enim II ad Cor. IV, <I>licet is qui foris est noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est, renovatur de die in diem</I>. Sed id quod est intus in homine, est anima. Ergo anima est homo interior.</P> | 250 omne movens motum est corpus. Ergo anima est corpus.</p> |
| 235 <P TITLE="I q. 75 a. 4 arg. 2"><A NAME="31473"><SPAN CLASS="ref">[31473] Iª q. 75 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, anima humana est substantia quaedam. Non autem est substantia universalis. Ergo est substantia particularis. Ergo est hypostasis vel persona. Sed non nisi humana. Ergo anima est homo, nam persona humana est homo.</P> | 251 <p title="I q. 75 a. 1 arg. 2"><a name="31449"><span class= |
| 236 <P TITLE="I q. 75 a. 4 s. c."><A NAME="31474"><SPAN CLASS="ref">[31474] Iª q. 75 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus, XIX de Civ. Dei, commendat Varronem, <I>qui hominem nec animam solam, nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitrabatur</I>.</P> | 252 "ref">[31449] Iª q. 75 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis |
| 237 <P TITLE="I q. 75 a. 4 co."><A NAME="31475"><SPAN CLASS="ref">[31475] Iª q. 75 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod animam esse hominem dupliciter potest intelligi. Uno modo, quod homo sit anima, sed hic homo non sit anima, sed compositum ex anima et corpore, puta Socrates. Quod ideo dico, quia quidam posuerunt solam formam esse de ratione speciei, materiam vero esse partem individui, et non speciei. Quod quidem non potest esse verum. Nam ad naturam speciei pertinet id quod significat definitio. Definitio autem in rebus naturalibus non significat formam tantum, sed formam et materiam. Unde materia est pars speciei in rebus naturalibus, non quidem materia signata, quae est principium individuationis; sed materia communis. Sicut enim de ratione huius hominis est quod sit ex hac anima et his carnibus et his ossibus; ita de ratione hominis est quod sit ex anima et carnibus et ossibus. Oportet enim de substantia speciei esse quidquid est communiter de substantia omnium individuorum sub specie contentorum. Alio vero modo potest intelligi sic, quod etiam haec anima sit hic homo. Et hoc quidem sustineri posset, si poneretur quod animae sensitivae operatio esset eius propria sine corpore, quia omnes operationes quae attribuuntur homini, convenirent soli animae; illud autem est unaquaeque res, quod operatur operationes illius rei. Unde illud est homo, quod operatur operationes hominis. Ostensum est autem quod sentire non est operatio animae tantum. Cum igitur sentire sit quaedam operatio hominis, licet non propria, manifestum est quod homo non est anima tantum, sed est aliquid compositum ex anima et corpore. Plato vero, ponens sentire esse proprium animae, ponere potuit quod homo esset anima utens corpore.</P> | 253 cognitio fit per aliquam similitudinem. Non potest autem esse |
| 238 <P TITLE="I q. 75 a. 4 ad 1"><A NAME="31476"><SPAN CLASS="ref">[31476] Iª q. 75 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, secundum philosophum in IX Ethic., illud potissime videtur esse unumquodque, quod est principale in ipso, sicut quod facit rector civitatis, dicitur civitas facere. Et hoc modo aliquando quod est principale in homine, dicitur homo, aliquando quidem pars intellectiva, secundum rei veritatem, quae dicitur homo interior; aliquando vero pars sensitiva cum corpore, secundum aestimationem quorundam, qui solum circa sensibilia detinentur. Et hic dicitur homo exterior.</P> | 254 similitudo corporis ad rem incorpoream. Si igitur anima non esset |
| 239 <P TITLE="I q. 75 a. 4 ad 2"><A NAME="31477"><SPAN CLASS="ref">[31477] Iª q. 75 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod non quaelibet substantia particularis est hypostasis vel persona, sed quae habet completam naturam speciei. Unde manus vel pes non potest dici hypostasis vel persona. Et similiter nec anima, cum sit pars speciei humanae.</P> | 255 corpus, non posset cognoscere res corporeas.</p> |
| 240 <BR> | 256 <p title="I q. 75 a. 1 arg. 3"><a name="31450"><span class= |
| 241 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> | 257 "ref">[31450] Iª q. 75 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 242 <P TITLE="I q. 75 a. 5 arg. 1"><A NAME="31478"><SPAN CLASS="ref">[31478] Iª q. 75 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod anima sit composita ex materia et forma. Potentia enim contra actum dividitur. Sed omnia quaecumque sunt in actu, participant primum actum, qui Deus est; per cuius participationem omnia sunt et bona et entia et viventia, ut patet per doctrinam Dionysii in libro de Div. Nom. Ergo quaecumque sunt in potentia, participant primam potentiam. Sed prima potentia est materia prima. Cum ergo anima humana sit quodammodo in potentia, quod apparet ex hoc quod homo quandoque est intelligens in potentia; videtur quod anima humana participet materiam primam tanquam partem sui.</P> | 258 moventis ad motum oportet esse aliquem contactum. Contactus autem |
| 243 <P TITLE="I q. 75 a. 5 arg. 2"><A NAME="31479"><SPAN CLASS="ref">[31479] Iª q. 75 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in quocumque inveniuntur proprietates materiae, ibi invenitur materia. Sed in anima inveniuntur proprietates materiae, quae sunt subiici et transmutari, subiicitur enim scientiae et virtuti, et mutatur de ignorantia ad scientiam, et de vitio ad virtutem. Ergo in anima est materia.</P> | 259 non est nisi corporum. Cum igitur anima moveat corpus, videtur quod |
| 244 <P TITLE="I q. 75 a. 5 arg. 3"><A NAME="31480"><SPAN CLASS="ref">[31480] Iª q. 75 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illa quae non habent materiam, non habent causam sui esse, ut dicitur in VIII Metaphys. Sed anima habet causam sui esse, quia creatur a Deo. Ergo anima habet materiam.</P> | 260 anima sit corpus.</p> |
| 245 <P TITLE="I q. 75 a. 5 arg. 4"><A NAME="31481"><SPAN CLASS="ref">[31481] Iª q. 75 a. 5 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, quod non habet materiam, sed est forma tantum, est actus purus et infinitus. Hoc autem solius Dei est. Ergo anima habet materiam.</P> | 261 <p title="I q. 75 a. 1 s. c."><a name="31451"><span class= |
| 246 <P TITLE="I q. 75 a. 5 s. c."><A NAME="31482"><SPAN CLASS="ref">[31482] Iª q. 75 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus probat, in VII super Gen. ad Litt., quod anima non est facta nec ex materia corporali, nec ex materia spirituali.</P> | 262 "ref">[31451] Iª q. 75 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 247 <P TITLE="I q. 75 a. 5 co."><A NAME="31483"><SPAN CLASS="ref">[31483] Iª q. 75 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod anima non habet materiam. Et hoc potest considerari dupliciter. Primo quidem, ex ratione animae in communi. Est enim de ratione animae, quod sit forma alicuius corporis. Aut igitur est forma secundum se totam; aut secundum aliquam partem sui. Si secundum se totam, impossibile est quod pars eius sit materia, si dicatur materia aliquod ens in potentia tantum, quia forma, inquantum forma, est actus; id autem quod est in potentia tantum, non potest esse pars actus, cum potentia repugnet actui, utpote contra actum divisa. Si autem sit forma secundum aliquam partem sui, illam partem, dicemus esse animam, et illam materiam cuius primo est actus, dicemus esse primum animatum. Secundo, specialiter ex ratione humanae animae, inquantum est intellectiva. Manifestum est enim quod omne quod recipitur in aliquo, recipitur in eo per modum recipientis. Sic autem cognoscitur unumquodque, sicut forma eius est in cognoscente anima autem intellectiva cognoscit rem aliquam in sua natura absolute, puta lapidem inquantum est lapis absolute. Est igitur forma lapidis absolute, secundum propriam rationem formalem, in anima intellectiva. Anima igitur intellectiva est forma absoluta, non autem aliquid compositum ex materia et forma. Si enim anima intellectiva esset composita ex materia et forma, formae rerum reciperentur in ea ut individuales, et sic non cognosceret nisi singulare, sicut accidit in potentiis sensitivis, quae recipiunt formas rerum in organo corporali, materia enim est principium individuationis formarum. Relinquitur ergo quod anima intellectiva, et omnis intellectualis substantia cognoscens formas absolute, caret compositione formae et materiae.</P> | 263 quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod <i>anima simplex dicitur |
| 248 <P TITLE="I q. 75 a. 5 ad 1"><A NAME="31484"><SPAN CLASS="ref">[31484] Iª q. 75 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod primus actus est universale principium omnium actuum, quia est infinitum, virtualiter in se omnia praehabens, ut dicit Dionysius. Unde participatur a rebus, non sicut pars, sed secundum diffusionem processionis ipsius. Potentia autem, cum sit receptiva actus, oportet quod actui proportionetur. Actus vero recepti, qui procedunt a primo actu infinito et sunt quaedam participationes eius, sunt diversi. Unde non potest esse potentia una quae recipiat omnes actus, sicut est unus actus influens omnes actus participatos, alioquin potentia receptiva adaequaret potentiam activam primi actus. Est autem alia potentia receptiva in anima intellectiva, a potentia receptiva materiae primae, ut patet ex diversitate receptorum, nam materia prima recipit formas individuales, intellectus autem recipit formas absolutas. Unde talis potentia in anima intellectiva existens, non ostendit quod anima sit composita ex materia et forma.</P> | 264 respectu corporis, quia mole non diffunditur per spatium |
| 249 <P TITLE="I q. 75 a. 5 ad 2"><A NAME="31485"><SPAN CLASS="ref">[31485] Iª q. 75 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod subiici et transmutari convenit materiae secundum quod est in potentia. Sicut ergo est alia potentia intellectus, et alia potentia materiae primae, ita est alia ratio subiiciendi et transmutandi. Secundum hoc enim intellectus subiicitur scientiae, et transmutatur de ignorantia ad scientiam, secundum quod est in potentia ad species intelligibiles.</P> | 265 loci</i>.</p> |
| 250 <P TITLE="I q. 75 a. 5 ad 3"><A NAME="31486"><SPAN CLASS="ref">[31486] Iª q. 75 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod forma est causa essendi materiae, et agens, unde agens, inquantum reducit materiam in actum formae transmutando, est ei causa essendi. Si quid autem est forma subsistens, non habet esse per aliquod formale principium, nec habet causam transmutantem de potentia in actum. Unde post verba praemissa, philosophus concludit quod in his quae sunt composita ex materia et forma, <I>nulla est alia causa nisi movens ex potestate ad actum, quaecumque vero non habent materiam, omnia simpliciter sunt quod vere entia aliquid</I>.</P> | 266 <p title="I q. 75 a. 1 co."><a name="31452"><span class= |
| 251 <P TITLE="I q. 75 a. 5 ad 4"><A NAME="31487"><SPAN CLASS="ref">[31487] Iª q. 75 a. 5 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod omne participatum comparatur ad participans ut actus eius. Quaecumque autem forma creata per se subsistens ponatur, oportet quod participet esse, quia etiam ipsa vita, vel quidquid sic diceretur, participat ipsum esse, ut dicit Dionysius, V cap. de Div. Nom. Esse autem participatum finitur ad capacitatem participantis. Unde solus Deus, qui est ipsum suum esse, est actus purus et infinitus. In substantiis vero intellectualibus est compositio ex actu et potentia; non quidem ex materia et forma, sed ex forma et esse participato. Unde a quibusdam dicuntur componi ex quo est et quod est, ipsum enim esse est quo aliquid est.</P> | 267 "ref">[31452] Iª q. 75 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 252 <BR> | 268 quod ad inquirendum de natura animae, oportet praesupponere quod |
| 253 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> | 269 anima dicitur esse primum principium vitae in his quae apud nos |
| 254 <P TITLE="I q. 75 a. 6 arg. 1"><A NAME="31488"><SPAN CLASS="ref">[31488] Iª q. 75 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod anima humana sit corruptibilis. Quorum enim est simile principium et similis processus, videtur esse similis finis. Sed simile est principium generationis hominum et iumentorum, quia de terra facta sunt. Similis est etiam vitae processus in utrisque, quia <I>similiter spirant omnia, et nihil habet homo iumento amplius</I>, ut dicitur Eccle. III. Ergo, ut ibidem concluditur, <I>unus est interitus hominis et iumentorum, et aequa utriusque conditio</I>. Sed anima brutorum animalium est corruptibilis. Ergo et anima humana est corruptibilis.</P> | 270 vivunt animata enim viventia dicimus, res vero inanimatas vita |
| 255 <P TITLE="I q. 75 a. 6 arg. 2"><A NAME="31489"><SPAN CLASS="ref">[31489] Iª q. 75 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omne quod est ex nihilo, vertibile est in nihilum, quia finis debet respondere principio. Sed sicut dicitur Sap. II, <I>ex nihilo nati sumus</I>, quod verum est non solum quantum ad corpus, sed etiam quantum ad animam. Ergo ut ibidem concluditur, post hoc erimus tanquam non fuerimus, etiam secundum animam.</P> | 271 carentes. Vita autem maxime manifestatur duplici opere, scilicet |
| 256 <P TITLE="I q. 75 a. 6 arg. 3"><A NAME="31490"><SPAN CLASS="ref">[31490] Iª q. 75 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nulla res est sine propria operatione. Sed propria operatio animae, quae est intelligere cum phantasmate, non potest esse sine corpore, nihil enim sine phantasmate intelligit anima; phantasma autem non est sine corpore, ut dicitur in libro de anima. Ergo anima non potest remanere, destructo corpore.</P> | 272 cognitionis et motus. Horum autem principium antiqui philosophi, |
| 257 <P TITLE="I q. 75 a. 6 s. c."><A NAME="31491"><SPAN CLASS="ref">[31491] Iª q. 75 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod animae humanae habent ex bonitate divina quod sint intellectuales et quod habeant substantialem vitam inconsumptibilem.</P> | 273 imaginationem transcendere non valentes, aliquod corpus ponebant; |
| 258 <P TITLE="I q. 75 a. 6 co."><A NAME="31492"><SPAN CLASS="ref">[31492] Iª q. 75 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est dicere animam humanam, quam dicimus intellectivum principium, esse incorruptibilem. Dupliciter enim aliquid corrumpitur, uno modo, per se; alio modo, per accidens. Impossibile est autem aliquid subsistens generari aut corrumpi per accidens, idest aliquo generato vel corrupto. Sic enim competit alicui generari et corrumpi, sicut et esse, quod per generationem acquiritur et per corruptionem amittitur. Unde quod per se habet esse, non potest generari vel corrumpi nisi per se, quae vero non subsistunt, ut accidentia et formae materiales, dicuntur fieri et corrumpi per generationem et corruptionem compositorum. Ostensum est autem supra quod animae brutorum non sunt per se subsistentes, sed sola anima humana. Unde animae brutorum corrumpuntur, corruptis corporibus, anima autem humana non posset corrumpi, nisi per se corrumperetur. Quod quidem omnino est impossibile non solum de ipsa, sed de quolibet subsistente quod est forma tantum. Manifestum est enim quod id quod secundum se convenit alicui, est inseparabile ab ipso. Esse autem per se convenit formae, quae est actus. Unde materia secundum hoc acquirit esse in actu, quod acquirit formam, secundum hoc autem accidit in ea corruptio, quod separatur forma ab ea. Impossibile est autem quod forma separetur a seipsa. Unde impossibile est quod forma subsistens desinat esse. Dato etiam quod anima esset ex materia et forma composita, ut quidam dicunt, adhuc oporteret ponere eam incorruptibilem. Non enim invenitur corruptio nisi ubi invenitur contrarietas, generationes enim et corruptiones ex contrariis et in contraria sunt; unde corpora caelestia, quia non habent materiam contrarietati subiectam, incorruptibilia sunt. In anima autem intellectiva non potest esse aliqua contrarietas. Recipit enim secundum modum sui esse, ea vero quae in ipsa recipiuntur, sunt absque contrarietate; quia etiam rationes contrariorum in intellectu non sunt contrariae, sed est una scientia contrariorum. Impossibile est ergo quod anima intellectiva sit corruptibilis. Potest etiam huius rei accipi signum ex hoc, quod unumquodque naturaliter suo modo esse desiderat. Desiderium autem in rebus cognoscentibus sequitur cognitionem. Sensus autem non cognoscit esse nisi sub hic et nunc, sed intellectus apprehendit esse absolute, et secundum omne tempus. Unde omne habens intellectum naturaliter desiderat esse semper. Naturale autem desiderium non potest esse inane. Omnis igitur intellectualis substantia est incorruptibilis.</P> | 274 sola corpora res esse dicentes, et quod non est corpus, nihil esse. |
| 259 <P TITLE="I q. 75 a. 6 ad 1"><A NAME="31493"><SPAN CLASS="ref">[31493] Iª q. 75 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Salomon inducit rationem illam ex persona insipientium, ut exprimitur Sap. II. Quod ergo dicitur quod homo et alia animalia habent simile generationis principium, verum est quantum ad corpus, similiter enim de terra facta sunt omnia animalia. Non autem quantum ad animam, nam anima brutorum producitur ex virtute aliqua corporea, anima vero humana a Deo. Et ad hoc significandum dicitur Gen., quantum ad alia animalia, producat terra animam viventem, quantum vero ad hominem, dicitur quod inspiravit in faciem eius spiraculum vitae. Et ideo concluditur Eccle. ult., <I>revertatur pulvis in terram suam, unde erat, et spiritus redeat ad Deum qui dedit illum</I>. Similiter processus vitae est similis quantum ad corpus; ad quod pertinet quod dicitur in Eccle., <I>similiter spirant omnia</I>; et Sap. II, <I>fumus et flatus est in naribus nostris</I> et cetera. Sed non est similis processus quantum ad animam, quia homo intelligit, non autem animalia bruta. Unde falsum est quod dicitur, nihil habet homo iumento amplius. Et ideo similis est interitus quantum ad corpus, sed non quantum ad animam.</P> | 275 Et secundum hoc, animam aliquod corpus esse dicebant. Huius autem |
| 260 <P TITLE="I q. 75 a. 6 ad 2"><A NAME="31494"><SPAN CLASS="ref">[31494] Iª q. 75 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut posse creari dicitur aliquid non per potentiam passivam, sed solum per potentiam activam creantis, qui ex nihilo potest aliquid producere; ita cum dicitur aliquid vertibile in nihil, non importatur in creatura potentia ad non esse, sed in creatore potentia ad hoc quod esse non influat. Dicitur autem aliquid corruptibile per hoc, quod inest ei potentia ad non esse.</P> | 276 opinionis falsitas licet multipliciter ostendi possit tamen uno |
| 261 <P TITLE="I q. 75 a. 6 ad 3"><A NAME="31495"><SPAN CLASS="ref">[31495] Iª q. 75 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod intelligere cum phantasmate est propria operatio animae secundum quod corpori est unita. Separata autem a corpore habebit alium modum intelligendi, similem aliis substantiis a corpore separatis, ut infra melius patebit.</P> | 277 utemur, quo et communius et certius patet animam corpus non esse. |
| 262 <BR> | 278 Manifestum est enim quod non quodcumque vitalis operationis |
| 263 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> | 279 principium est anima, sic enim oculus esset anima, cum sit quoddam |
| 264 <P TITLE="I q. 75 a. 7 arg. 1"><A NAME="31496"><SPAN CLASS="ref">[31496] Iª q. 75 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod anima et Angelus sint unius speciei. Unumquodque enim ordinatur ad proprium finem per naturam suae speciei, per quam habet inclinationem ad finem. Sed idem est finis animae et Angeli, scilicet beatitudo aeterna. Ergo sunt unius speciei.</P> | 280 principium visionis; et idem esset dicendum de aliis animae |
| 265 <P TITLE="I q. 75 a. 7 arg. 2"><A NAME="31497"><SPAN CLASS="ref">[31497] Iª q. 75 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ultima differentia specifica est nobilissima, quia complet rationem speciei. Sed nihil est nobilius in Angelo et anima quam intellectuale esse. Ergo conveniunt anima et Angelus in ultima differentia specifica. Ergo sunt unius speciei.</P> | 281 instrumentis. Sed primum principium vitae dicimus esse animam. |
| 266 <P TITLE="I q. 75 a. 7 arg. 3"><A NAME="31498"><SPAN CLASS="ref">[31498] Iª q. 75 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, anima ab Angelo differre non videtur nisi per hoc, quod est corpori unita. Corpus autem, cum sit extra essentiam animae, non videtur ad eius speciem pertinere. Ergo anima et Angelus sunt unius speciei.</P> | 282 Quamvis autem aliquod corpus possit esse quoddam principium vitae, |
| 267 <P TITLE="I q. 75 a. 7 s. c."><A NAME="31499"><SPAN CLASS="ref">[31499] Iª q. 75 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra, quorum sunt diversae operationes naturales, ipsa differunt specie. Sed animae et Angeli sunt diversae operationes naturales, quia ut dicit Dionysius, VII cap. de Div. Nom., <I>mentes angelicae simplices et beatos intellectus habent, non de visibilibus congregantes divinam cognitionem</I>; cuius contrarium postmodum de anima dicit. Anima igitur et Angelus non sunt unius speciei.</P> | 283 sicut cor est principium vitae in animali; tamen non potest esse |
| 268 <P TITLE="I q. 75 a. 7 co."><A NAME="31500"><SPAN CLASS="ref">[31500] Iª q. 75 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod Origenes posuit omnes animas humanas et Angelos esse unius speciei. Et hoc ideo, quia posuit diversitatem gradus in huiusmodi substantiis inventam, accidentalem, utpote ex libero arbitrio provenientem, ut supra dictum est. Quod non potest esse, quia in substantiis incorporeis non potest esse diversitas secundum numerum absque diversitate secundum speciem, et absque naturali inaequalitate. Quia si non sint compositae ex materia et forma, sed sint formae subsistentes, manifestum est quod necesse erit in eis esse diversitatem in specie. Non enim potest intelligi quod aliqua forma separata sit nisi una unius speciei, sicut si esset albedo separata, non posset esse nisi una tantum; haec enim albedo non differt ab illa nisi per hoc, quod est huius vel illius. Diversitas autem secundum speciem semper habet diversitatem naturalem concomitantem, sicut in speciebus colorum unus est perfectior altero, et similiter in aliis. Et hoc ideo, quia differentiae dividentes genus sunt contrariae; contraria autem se habent secundum perfectum et imperfectum, quia principium contrarietatis est privatio et habitus ut dicitur in X Metaphys. Idem etiam sequeretur, si huiusmodi substantiae essent compositae ex materia et forma. Si enim materia huius distinguitur a materia illius, necesse est quod vel forma sit principium distinctionis materiae, ut scilicet materiae sint diversae propter habitudinem ad diversas formas, et tunc sequitur adhuc diversitas secundum speciem et inaequalitas naturalis. Vel materia erit principium distinctionis formarum; nec poterit dici materia haec alia ab illa, nisi secundum divisionem quantitativam, quae non habet locum in substantiis incorporeis, cuiusmodi sunt Angelus et anima. Unde non potest esse quod Angelus et anima sint unius speciei. Quomodo autem sint plures animae unius speciei infra ostendetur.</P> | 284 primum principium vitae aliquod corpus. Manifestum est enim quod |
| 269 <P TITLE="I q. 75 a. 7 ad 1"><A NAME="31501"><SPAN CLASS="ref">[31501] Iª q. 75 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ratio illa procedit de fine proximo et naturali. Beatitudo autem aeterna est finis ultimus et supernaturalis.</P> | 285 esse principium vitae, vel vivens, non convenit corpori ex hoc quod |
| 270 <P TITLE="I q. 75 a. 7 ad 2"><A NAME="31502"><SPAN CLASS="ref">[31502] Iª q. 75 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod differentia specifica ultima est nobilissima, inquantum est maxime determinata, per modum quo actus est nobilior potentia. Sic autem intellectuale non est nobilissimum, quia est indeterminatum et commune ad multos intellectualitatis gradus, sicut sensibile ad multos gradus in esse sensibili. Unde sicut non omnia sensibilia sunt unius speciei, ita nec omnia intellectualia.</P> | 286 est corpus, alioquin omne corpus esset vivens, aut principium |
| 271 <P TITLE="I q. 75 a. 7 ad 3"><A NAME="31503"><SPAN CLASS="ref">[31503] Iª q. 75 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod corpus non est de essentia animae, sed anima ex natura suae essentiae habet quod sit corpori unibilis. Unde nec proprie anima est in specie; sed compositum. Et hoc ipsum quod anima quodammodo indiget corpore ad suam operationem, ostendit quod anima tenet inferiorem gradum intellectualitatis quam Angelus, qui corpori non unitur.</P> | 287 vitae. Convenit igitur alicui corpori quod sit vivens, vel etiam |
| 272 <BR> | 288 principium vitae, per hoc quod est tale corpus. Quod autem est actu |
| 273 <DIV CLASS="D">Quaestio 76</DIV> | 289 tale, habet hoc ab aliquo principio quod dicitur actus eius. Anima |
| 274 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 290 igitur, quae est primum principium vitae, non est corpus, sed |
| 275 <P TITLE="I q. 76 pr."><A NAME="31504"><SPAN CLASS="ref">[31504] Iª q. 76 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de unione animae ad corpus. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum intellectivum principium uniatur corpori ut forma. Secundo, utrum intellectivum principium numero multiplicetur secundum multiplicationem corporum; vel sit unus intellectus omnium hominum. Tertio, utrum in corpore cuius forma est principium intellectivum, sit aliqua alia anima. Quarto, utrum sit in eo aliqua alia forma substantialis. Quinto, quale debeat esse corpus cuius intellectivum principium est forma. Sexto, utrum tali corpori uniatur mediante aliquo alio corpore. Septimo, utrum mediante aliquo accidente. Octavo, utrum anima sit tota in qualibet parte corporis.</P> | 291 corporis actus, sicut calor, qui est principium calefactionis, non |
| 276 <BR> | 292 est corpus, sed quidam corporis actus.</p> |
| 277 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 293 <p title="I q. 75 a. 1 ad 1"><a name="31453"><span class= |
| 278 <P TITLE="I q. 76 a. 1 arg. 1"><A NAME="31505"><SPAN CLASS="ref">[31505] Iª q. 76 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod intellectivum principium non uniatur corpori ut forma. Dicit enim philosophus, in III de anima, quod intellectus est separatus, et quod nullius corporis est actus. Non ergo unitur corpori ut forma.</P> | 294 "ref">[31453] Iª q. 75 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 279 <P TITLE="I q. 76 a. 1 arg. 2"><A NAME="31506"><SPAN CLASS="ref">[31506] Iª q. 76 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omnis forma determinatur secundum naturam materiae cuius est forma, alioquin non requireretur proportio inter materiam et formam. Si ergo intellectus uniretur corpori ut forma, cum omne corpus habeat determinatam naturam, sequeretur quod intellectus haberet determinatam naturam. Et sic non esset omnium cognoscitivus, ut ex superioribus patet, quod est contra rationem intellectus. Non ergo intellectus unitur corpori ut forma.</P> | 295 dicendum quod, cum omne quod movetur ab alio moveatur, quod non |
| 280 <P TITLE="I q. 76 a. 1 arg. 3"><A NAME="31507"><SPAN CLASS="ref">[31507] Iª q. 76 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quaecumque potentia receptiva est actus alicuius corporis, recipit formam materialiter et individualiter, quia receptum est in recipiente secundum modum recipientis. Sed forma rei intellectae non recipitur in intellectu materialiter et individualiter, sed magis immaterialiter et universaliter, alioquin intellectus non esset cognoscitivus immaterialium et universalium, sed singularium tantum, sicut et sensus. Intellectus ergo non unitur corpori ut forma.</P> | 296 potest in infinitum procedere, necesse est dicere quod non omne |
| 281 <P TITLE="I q. 76 a. 1 arg. 4"><A NAME="31508"><SPAN CLASS="ref">[31508] Iª q. 76 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, eiusdem est potentia et actio, idem enim est quod potest agere, et quod agit. Sed actio intellectualis non est alicuius corporis, ut ex superioribus patet. Ergo nec potentia intellectiva est alicuius corporis potentia. Sed virtus sive potentia non potest esse abstractior vel simplicior quam essentia a qua virtus vel potentia derivatur. Ergo nec substantia intellectus est corporis forma.</P> | 297 movens movetur. Cum enim moveri sit exire de potentia in actum, |
| 282 <P TITLE="I q. 76 a. 1 arg. 5"><A NAME="31509"><SPAN CLASS="ref">[31509] Iª q. 76 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, id quod per se habet esse, non unitur corpori ut forma, quia forma est quo aliquid est; et sic ipsum esse formae non est ipsius formae secundum se. Sed intellectivum principium habet secundum se esse, et est subsistens, ut supra dictum est. Non ergo unitur corpori ut forma.</P> | 298 movens dat id quod habet mobili, inquantum facit ipsum esse in |
| 283 <P TITLE="I q. 76 a. 1 arg. 6"><A NAME="31510"><SPAN CLASS="ref">[31510] Iª q. 76 a. 1 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, id quod inest alicui rei secundum se, semper inest ei. Sed formae secundum se inest uniri materiae, non enim per accidens aliquod, sed per essentiam suam est actus materiae; alioquin ex materia et forma non fieret unum substantialiter, sed accidentaliter. Forma ergo non potest esse sine propria materia. Sed intellectivum principium, cum sit incorruptibile, ut supra ostensum est, remanet corpori non unitum, corpore corrupto. Ergo intellectivum principium non unitur corpori ut forma.</P> | 299 actu. Sed sicut ostenditur in VIII Physic., est quoddam movens |
| 284 <P TITLE="I q. 76 a. 1 s. c."><A NAME="31511"><SPAN CLASS="ref">[31511] Iª q. 76 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, secundum philosophum, in VIII Metaphys., differentia sumitur a forma rei. Sed differentia constitutiva hominis est rationale; quod dicitur de homine ratione intellectivi principii. Intellectivum ergo principium est forma hominis.</P> | 300 penitus immobile, quod nec per se nec per accidens movetur, et tale |
| 285 <P TITLE="I q. 76 a. 1 co."><A NAME="31512"><SPAN CLASS="ref">[31512] Iª q. 76 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est dicere quod intellectus, qui est intellectualis operationis principium, sit humani corporis forma. Illud enim quo primo aliquid operatur, est forma eius cui operatio attribuitur, sicut quo primo sanatur corpus, est sanitas, et quo primo scit anima, est scientia; unde sanitas est forma corporis, et scientia animae. Et huius ratio est, quia nihil agit nisi secundum quod est actu, unde quo aliquid est actu, eo agit. Manifestum est autem quod primum quo corpus vivit, est anima. Et cum vita manifestetur secundum diversas operationes in diversis gradibus viventium, id quo primo operamur unumquodque horum operum vitae, est anima, anima enim est primum quo nutrimur, et sentimus, et movemur secundum locum; et similiter quo primo intelligimus. Hoc ergo principium quo primo intelligimus, sive dicatur intellectus sive anima intellectiva, est forma corporis. Et haec est demonstratio Aristotelis in II de anima. Si quis autem velit dicere animam intellectivam non esse corporis formam, oportet quod inveniat modum quo ista actio quae est intelligere, sit huius hominis actio, experitur enim unusquisque seipsum esse qui intelligit. Attribuitur autem aliqua actio alicui tripliciter, ut patet per philosophum, V Physic., dicitur enim movere aliquid aut agere vel secundum se totum, sicut medicus sanat; aut secundum partem, sicut homo videt per oculum; aut per accidens, sicut dicitur quod album aedificat, quia accidit aedificatori esse album. Cum igitur dicimus Socratem aut Platonem intelligere, manifestum est quod non attribuitur ei per accidens, attribuitur enim ei inquantum est homo, quod essentialiter praedicatur de ipso. Aut ergo oportet dicere quod Socrates intelligit secundum se totum, sicut Plato posuit, dicens hominem esse animam intellectivam, aut oportet dicere quod intellectus sit aliqua pars Socratis. Et primum quidem stare non potest, ut supra ostensum est, propter hoc quod ipse idem homo est qui percipit se et intelligere et sentire, sentire autem non est sine corpore, unde oportet corpus aliquam esse hominis partem. Relinquitur ergo quod intellectus quo Socrates intelligit, est aliqua pars Socratis ita quod intellectus aliquo modo corpori Socratis uniatur. Hanc autem unionem Commentator, in III de anima, dicit esse per speciem intelligibilem. Quae quidem habet duplex subiectum, unum scilicet intellectum possibilem; et aliud ipsa phantasmata quae sunt in organis corporeis. Et sic per speciem intelligibilem continuatur intellectus possibilis corpori huius vel illius hominis. Sed ista continuatio vel unio non sufficit ad hoc quod actio intellectus sit actio Socratis. Et hoc patet per similitudinem in sensu, ex quo Aristoteles procedit ad considerandum ea quae sunt intellectus. Sic enim se habent phantasmata ad intellectum, ut dicitur in III de anima, sicut colores ad visum. Sicut ergo species colorum sunt in visu, ita species phantasmatum sunt in intellectu possibili. Patet autem quod ex hoc quod colores sunt in pariete, quorum similitudines sunt in visu, actio visus non attribuitur parieti, non enim dicimus quod paries videat, sed magis quod videatur. Ex hoc ergo quod species phantasmatum sunt in intellectu possibili, non sequitur quod Socrates, in quo sunt phantasmata, intelligat; sed quod ipse, vel eius phantasmata intelligantur. Quidam autem dicere voluerunt quod intellectus unitur corpori ut motor; et sic ex intellectu et corpore fit unum, ut actio intellectus toti attribui possit. Sed hoc est multipliciter vanum. Primo quidem, quia intellectus non movet corpus nisi per appetitum, cuius motus praesupponit operationem intellectus. Non ergo quia movetur Socrates ab intellectu, ideo intelligit, sed potius e converso, quia intelligit, ideo ab intellectu movetur Socrates. Secundo quia, cum Socrates sit quoddam individuum in natura cuius essentia est una, composita ex materia et forma; si intellectus non sit forma eius, sequitur quod sit praeter essentiam eius; et sic intellectus comparabitur ad totum Socratem sicut motor ad motum. Intelligere autem est actio quiescens in agente, non autem transiens in alterum, sicut calefactio. Non ergo intelligere potest attribui Socrati propter hoc quod est motus ab intellectu. Tertio, quia actio motoris nunquam attribuitur moto nisi sicut instrumento, sicut actio carpentarii serrae. Si igitur intelligere attribuitur Socrati quia est actio motoris eius, sequitur quod attribuatur ei sicut instrumento. Quod est contra philosophum, qui vult quod intelligere non sit per instrumentum corporeum. Quarto quia, licet actio partis attribuatur toti, ut actio oculi homini; nunquam tamen attribuitur alii parti, nisi forte per accidens, non enim dicimus quod manus videat, propter hoc quod oculus videt. Si ergo ex intellectu et Socrate dicto modo fit unum, actio intellectus non potest attribui Socrati. Si vero Socrates est totum quod componitur ex unione intellectus ad reliqua quae sunt Socratis, et tamen intellectus non unitur aliis quae sunt Socratis nisi sicut motor; sequitur quod Socrates non sit unum simpliciter, et per consequens nec ens simpliciter; sic enim aliquid est ens, quomodo et unum. Relinquitur ergo solus modus quem Aristoteles ponit, quod hic homo intelligit, quia principium intellectivum est forma ipsius. Sic ergo ex ipsa operatione intellectus apparet quod intellectivum principium unitur corpori ut forma. Potest etiam idem manifestari ex ratione speciei humanae. Natura enim uniuscuiusque rei ex eius operatione ostenditur. Propria autem operatio hominis, inquantum est homo, est intelligere, per hanc enim omnia animalia transcendit. Unde et Aristoteles, in libro Ethic., in hac operatione, sicut in propria hominis, ultimam felicitatem constituit. Oportet ergo quod homo secundum illud speciem sortiatur, quod est huius operationis principium. Sortitur autem unumquodque speciem per propriam formam. Relinquitur ergo quod intellectivum principium sit propria hominis forma. Sed considerandum est quod, quanto forma est nobilior, tanto magis dominatur materiae corporali, et minus ei immergitur, et magis sua operatione vel virtute excedit eam. Unde videmus quod forma mixti corporis habet aliquam operationem quae non causatur ex qualitatibus elementaribus. Et quanto magis proceditur in nobilitate formarum, tanto magis invenitur virtus formae materiam elementarem excedere, sicut anima vegetabilis plus quam forma metalli, et anima sensibilis plus quam anima vegetabilis. Anima autem humana est ultima in nobilitate formarum. Unde intantum sua virtute excedit materiam corporalem, quod habet aliquam operationem et virtutem in qua nullo modo communicat materia corporalis. Et haec virtus dicitur intellectus. Est autem attendendum quod, si quis poneret animam componi ex materia et forma, nullo modo posset dicere animam esse formam corporis. Cum enim forma sit actus, materia vero sit ens in potentia tantum; nullo modo id quod est ex materia et forma compositum, potest esse alterius forma secundum se totum. Si autem secundum aliquid sui sit forma, id quod est forma dicimus animam, et id cuius est forma dicimus primum animatum, ut supra dictum est.</P> | 301 movens potest movere motum semper uniformem. Est autem aliud |
| 286 <P TITLE="I q. 76 a. 1 ad 1"><A NAME="31513"><SPAN CLASS="ref">[31513] Iª q. 76 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Physic., ultima formarum naturalium, ad quam terminatur consideratio philosophi naturalis, scilicet anima humana, est quidem separata, sed tamen in materia; quod ex hoc probat, quia homo ex materia generat hominem, et sol. Separata quidem est secundum virtutem intellectivam, quia virtus intellectiva non est virtus alicuius organi corporalis, sicut virtus visiva est actus oculi intelligere enim est actus qui non potest exerceri per organum corporale, sicut exercetur visio. Sed in materia est inquantum ipsa anima cuius est haec virtus, est corporis forma, et terminus generationis humanae. Sic ergo philosophus dicit in III de anima quod intellectus est separatus, quia non est virtus alicuius organi corporalis.</P> | 302 movens, quod non movetur per se, sed movetur per accidens, et |
| 287 <P TITLE="I q. 76 a. 1 ad 2"><A NAME="31514"><SPAN CLASS="ref">[31514] Iª q. 76 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad secundum et tertium. Sufficit enim ad hoc quod homo possit intelligere omnia per intellectum, et ad hoc quod intellectus intelligat immaterialia et universalia, quod virtus intellectiva non est corporis actus.</P> | 303 propter hoc non movet motum semper uniformem. Et tale movens est |
| 288 <P TITLE="I q. 76 a. 1 ad 4"><A NAME="31515"><SPAN CLASS="ref">[31515] Iª q. 76 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod humana anima non est forma in materia corporali immersa, vel ab ea totaliter comprehensa, propter suam perfectionem. Et ideo nihil prohibet aliquam eius virtutem non esse corporis actum; quamvis anima secundum suam essentiam sit corporis forma.</P> | 304 anima. Est autem aliud movens, quod per se movetur, scilicet |
| 289 <P TITLE="I q. 76 a. 1 ad 5"><A NAME="31516"><SPAN CLASS="ref">[31516] Iª q. 76 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod anima illud esse in quo ipsa subsistit, communicat materiae corporali, ex qua et anima intellectiva fit unum, ita quod illud esse quod est totius compositi, est etiam ipsius animae. Quod non accidit in aliis formis, quae non sunt subsistentes. Et propter hoc anima humana remanet in suo esse, destructo corpore, non autem aliae formae.</P> | 305 corpus. Et quia antiqui naturales nihil esse credebant nisi |
| 290 <P TITLE="I q. 76 a. 1 ad 6"><A NAME="31517"><SPAN CLASS="ref">[31517] Iª q. 76 a. 1 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod secundum se convenit animae corpori uniri, sicut secundum se convenit corpori levi esse sursum. Et sicut corpus leve manet quidem leve cum a loco proprio fuerit separatum, cum aptitudine tamen et inclinatione ad proprium locum; ita anima humana manet in suo esse cum fuerit a corpore separata, habens aptitudinem et inclinationem naturalem ad corporis unionem.</P> | 306 corpora, posuerunt quod omne movens movetur, et quod anima per se |
| 291 <BR> | 307 movetur, et est corpus.</p> |
| 292 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 308 <p title="I q. 75 a. 1 ad 2"><a name="31454"><span class= |
| 293 <P TITLE="I q. 76 a. 2 arg. 1"><A NAME="31518"><SPAN CLASS="ref">[31518] Iª q. 76 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod intellectivum principium non multiplicetur secundum multiplicationem corporum, sed sit unus intellectus in omnibus hominibus. Nulla enim substantia immaterialis multiplicatur secundum numerum in una specie. Anima autem humana est substantia immaterialis, non enim est composita ex materia et forma, ut supra ostensum est. Non ergo sunt multae in una specie. Sed omnes homines sunt unius speciei. Est ergo unus intellectus omnium hominum.</P> | 309 "ref">[31454] Iª q. 75 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 294 <P TITLE="I q. 76 a. 2 arg. 2"><A NAME="31519"><SPAN CLASS="ref">[31519] Iª q. 76 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, remota causa, removetur effectus. Si ergo secundum multiplicationem corporum multiplicarentur animae humanae, consequens videretur quod, remotis corporibus, multitudo animarum non remaneret, sed ex omnibus animabus remaneret aliquod unum solum. Quod est haereticum, periret enim differentia praemiorum et poenarum.</P> | 310 dicendum quod non est necessarium quod similitudo rei cognitae sit |
| 295 <P TITLE="I q. 76 a. 2 arg. 3"><A NAME="31520"><SPAN CLASS="ref">[31520] Iª q. 76 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, si intellectus meus est alius ab intellectu tuo, intellectus meus est quoddam individuum, et similiter intellectus tuus, particularia enim sunt quae differunt numero et conveniunt in una specie. Sed omne quod recipitur in aliquo, est in eo per modum recipientis. Ergo species rerum in intellectu meo et tuo reciperentur individualiter, quod est contra rationem intellectus, qui est cognoscitivus universalium.</P> | 311 actu in natura cognoscentis, sed si aliquid sit quod prius est |
| 296 <P TITLE="I q. 76 a. 2 arg. 4"><A NAME="31521"><SPAN CLASS="ref">[31521] Iª q. 76 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, intellectum est in intellectu intelligente. Si ergo intellectus meus est alius ab intellectu tuo, oportet quod aliud sit intellectum a me, et aliud sit intellectum a te. Et ita erit individualiter numeratum, et intellectum in potentia tantum, et oportebit abstrahere intentionem communem ab utroque, quia a quibuslibet diversis contingit abstrahere aliquod commune intelligibile. Quod est contra rationem intellectus, quia sic non videretur distingui intellectus a virtute imaginativa. Videtur ergo relinqui quod sit unus intellectus omnium hominum.</P> | 312 cognoscens in potentia et postea in actu, oportet quod similitudo |
| 297 <P TITLE="I q. 76 a. 2 arg. 5"><A NAME="31522"><SPAN CLASS="ref">[31522] Iª q. 76 a. 2 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, cum discipulus accipit scientiam a magistro, non potest dici quod scientia magistri generet scientiam in discipulo, quia sic etiam scientia esset forma activa, sicut calor; quod patet esse falsum. Videtur ergo quod eadem numero scientia quae est in magistro, communicetur discipulo. Quod esse non potest, nisi sit unus intellectus utriusque. Videtur ergo quod sit unus intellectus discipuli et magistri; et per consequens omnium hominum.</P> | 313 cogniti non sit actu in natura cognoscentis, sed in potentia |
| 298 <P TITLE="I q. 76 a. 2 arg. 6"><A NAME="31523"><SPAN CLASS="ref">[31523] Iª q. 76 a. 2 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus dicit, in libro de quantitate animae, <I>si plures tantum animas humanas dixerim, ipse me ridebo</I>. Sed maxime videtur anima esse una quantum ad intellectum. Ergo est unus intellectus omnium hominum.</P> | 314 tantum; sicut color non est actu in pupilla, sed in potentia |
| 299 <P TITLE="I q. 76 a. 2 s. c."><A NAME="31524"><SPAN CLASS="ref">[31524] Iª q. 76 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in II Physic., quod sicut se habent causae universales ad universalia, ita se habent causae particulares ad particularia. Sed impossibile est quod una anima secundum speciem, sit diversorum animalium secundum speciem. Ergo impossibile est quod anima intellectiva una numero, sit diversorum secundum numerum.</P> | 315 tantum. Unde non oportet quod in natura animae sit similitudo rerum |
| 300 <P TITLE="I q. 76 a. 2 co."><A NAME="31525"><SPAN CLASS="ref">[31525] Iª q. 76 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod intellectum esse unum omnium hominum, omnino est impossibile. Et hoc quidem patet, si, secundum Platonis sententiam homo sit ipse intellectus. Sequeretur enim, si Socratis et Platonis est unus intellectus tantum, quod Socrates et Plato sint unus homo; et quod non distinguantur ab invicem nisi per hoc quod est extra essentiam utriusque. Et erit tunc distinctio Socratis et Platonis non alia quam hominis tunicati et cappati, quod est omnino absurdum. Similiter etiam patet hoc esse impossibile, si, secundum sententiam Aristotelis, intellectus ponatur pars, seu potentia, animae quae est hominis forma. Impossibile est enim plurium numero diversorum esse unam formam, sicut impossibile est quod eorum sit unum esse, nam forma est essendi principium. Similiter etiam patet hoc esse impossibile quocumque modo quis ponat unionem intellectus ad hunc et ad illum hominem. Manifestum est enim quod, si sit unum principale agens et duo instrumenta, dici poterit unum agens simpliciter, sed plures actiones, sicut si unus homo tangat diversa duabus manibus, erit unus tangens, sed duo tactus. Si vero e converso instrumentum sit unum et principales agentes diversi, dicentur quidem plures agentes, sed una actio, sicut si multi uno fune trahant navem, erunt multi trahentes, sed unus tractus. Si vero agens principale sit unum et instrumentum unum, dicetur unum agens et una actio, sicut cum faber uno martello percutit, est unus percutiens et una percussio. Manifestum est autem quod, qualitercumque intellectus seu uniatur seu copuletur huic vel illi homini, intellectus inter cetera quae ad hominem pertinent, principalitatem habet, obediunt enim vires sensitivae intellectui, et ei deserviunt. Si ergo poneretur quod essent plures intellectus et sensus unus duorum hominum, puta si duo homines haberent unum oculum; essent quidem plures videntes, sed una visio. Si vero intellectus est unus, quantumcumque diversificentur alia quibus omnibus intellectus utitur quasi instrumentis, nullo modo Socrates et Plato poterunt dici nisi unus intelligens. Et si addamus quod ipsum intelligere, quod est actio intellectus, non fit per aliquod aliud organum, nisi per ipsum intellectum; sequetur ulterius quod sit et agens unum et actio una; idest quod omnes homines sint unus intelligens, et unum intelligere; dico autem respectu eiusdem intelligibilis. Posset autem diversificari actio intellectualis mea et tua per diversitatem phantasmatum, quia scilicet aliud est phantasma lapidis in me et aliud in te, si ipsum phantasma, secundum quod est aliud in me et aliud in te, esset forma intellectus possibilis, quia idem agens secundum diversas formas producit diversas actiones, sicut secundum diversas formas rerum respectu eiusdem oculi sunt diversae visiones. Sed ipsum phantasma non est forma intellectus possibilis, sed species intelligibilis quae a phantasmatibus abstrahitur. In uno autem intellectu a phantasmatibus diversis eiusdem speciei non abstrahitur nisi una species intelligibilis. Sicut in uno homine apparet, in quo possunt esse diversa phantasmata lapidis, et tamen ab omnibus eis abstrahitur una species intelligibilis lapidis, per quam intellectus unius hominis operatione una intelligit naturam lapidis, non obstante diversitate phantasmatum. Si ergo unus intellectus esset omnium hominum, diversitas phantasmatum quae sunt in hoc et in illo, non posset causare diversitatem intellectualis operationis huius et illius hominis, ut Commentator fingit in III de anima. Relinquitur ergo quod omnino impossibile et inconveniens est ponere unum intellectum omnium hominum.</P> | 316 corporearum in actu; sed quod sit in potentia ad huiusmodi |
| 301 <P TITLE="I q. 76 a. 2 ad 1"><A NAME="31526"><SPAN CLASS="ref">[31526] Iª q. 76 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, licet anima intellectiva non habeat materiam ex qua sit, sicut nec Angelus, tamen est forma materiae alicuius; quod Angelo non convenit. Et ideo secundum divisionem materiae sunt multae animae unius speciei, multi autem Angeli unius speciei omnino esse non possunt.</P> | 317 similitudines. Sed quia antiqui naturales nesciebant distinguere |
| 302 <P TITLE="I q. 76 a. 2 ad 2"><A NAME="31527"><SPAN CLASS="ref">[31527] Iª q. 76 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod unumquodque hoc modo habet unitatem, quo habet esse, et per consequens idem est iudicium de multiplicatione rei, et de esse ipsius. Manifestum est autem quod anima intellectualis, secundum suum esse, unitur corpori ut forma; et tamen, destructo corpore, remanet anima intellectualis in suo esse. Et eadem ratione multitudo animarum est secundum multitudinem corporum; et tamen, destructis corporibus, remanent animae in suo esse multiplicatae.</P> | 318 inter actum et potentiam, ponebant animam esse corpus, ad hoc quod |
| 303 <P TITLE="I q. 76 a. 2 ad 3"><A NAME="31528"><SPAN CLASS="ref">[31528] Iª q. 76 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod individuatio intelligentis, aut speciei per quam intelligit, non excludit intelligentiam universalium, alioquin, cum intellectus separati sint quaedam substantiae subsistentes, et per consequens particulares, non possent universalia intelligere. Sed materialitas cognoscentis et speciei per quam cognoscitur, universalis cognitionem impedit. Sicut enim omnis actio est secundum modum formae qua agens agit, ut calefactio secundum modum caloris; ita cognitio est secundum modum speciei qua cognoscens cognoscit. Manifestum est autem quod natura communis distinguitur et multiplicatur secundum principia individuantia, quae sunt ex parte materiae. Si ergo forma per quam fit cognitio, sit materialis, non abstracta a conditionibus materiae, erit similitudo naturae speciei aut generis, secundum quod est distincta et multiplicata per principia individuantia, et ita non poterit cognosci natura rei in sua communitate. Si vero species sit abstracta a conditionibus materiae individualis, erit similitudo naturae absque iis quae ipsam distinguunt et multiplicant, et ita cognoscetur universale. Nec refert, quantum ad hoc, utrum sit unus intellectus vel plures, quia si etiam esset unus tantum, oporteret ipsum esse aliquem quendam, et speciem per quam intelligit esse aliquam quandam.</P> | 319 cognosceret corpus; et ad hoc quod cognosceret omnia corpora, quod |
| 304 <P TITLE="I q. 76 a. 2 ad 4"><A NAME="31529"><SPAN CLASS="ref">[31529] Iª q. 76 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, sive intellectus sit unus sive plures, id quod intelligitur est unum. Id enim quod intelligitur non est in intellectu secundum se, sed secundum suam similitudinem, <I>lapis enim non est in anima, sed species lapidis</I>, ut dicitur in III de anima. Et tamen lapis est id quod intelligitur, non autem species lapidis, nisi per reflexionem intellectus supra seipsum, alioquin scientiae non essent de rebus, sed de speciebus intelligibilibus. Contingit autem eidem rei diversa secundum diversas formas assimilari. Et quia cognitio fit secundum assimilationem cognoscentis ad rem cognitam, sequitur quod idem a diversis cognoscentibus cognosci contingit, ut patet in sensu, nam plures vident eundem colorem, secundum diversas similitudines. Et similiter plures intellectus intelligunt unam rem intellectam. Sed hoc tantum interest inter sensum et intellectum, secundum sententiam Aristotelis, quod res sentitur secundum illam dispositionem quam extra animam habet, in sua particularitate, natura autem rei quae intelligitur, est quidem extra animam, sed non habet illum modum essendi extra animam, secundum quem intelligitur. Intelligitur enim natura communis seclusis principiis individuantibus; non autem hunc modum essendi habet extra animam. Sed secundum sententiam Platonis, res intellecta eo modo est extra animam quo intelligitur, posuit enim naturas rerum a materia separatas.</P> | 320 esset composita ex principiis omnium corporum.</p> |
| 305 <P TITLE="I q. 76 a. 2 ad 5"><A NAME="31530"><SPAN CLASS="ref">[31530] Iª q. 76 a. 2 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod scientia alia est in discipulo, et alia in magistro. Quomodo autem causetur, in sequentibus ostendetur.</P> | 321 <p title="I q. 75 a. 1 ad 3"><a name="31455"><span class= |
| 306 <P TITLE="I q. 76 a. 2 ad 6"><A NAME="31531"><SPAN CLASS="ref">[31531] Iª q. 76 a. 2 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod Augustinus intelligit animas non esse plures tantum, quin uniantur in una ratione speciei.</P> | 322 "ref">[31455] Iª q. 75 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 307 <BR> | 323 dicendum quod est duplex contactus, quantitatis et virtutis. Primo |
| 308 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 324 modo, corpus non tangitur nisi a corpore. Secundo modo, corpus |
| 309 <P TITLE="I q. 76 a. 3 arg. 1"><A NAME="31532"><SPAN CLASS="ref">[31532] Iª q. 76 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod praeter animam intellectivam sint in homine aliae animae per essentiam differentes, scilicet sensitiva et nutritiva. Corruptibile enim et incorruptibile non sunt unius substantiae. Sed anima intellectiva est incorruptibilis; aliae vero animae, scilicet sensitiva et nutritiva, sunt corruptibiles, ut ex superioribus patet. Ergo in homine non potest esse una essentia animae intellectivae et sensitivae et nutritivae.</P> | 325 potest tangi a re incorporea quae movet corpus.</p> |
| 310 <P TITLE="I q. 76 a. 3 arg. 2"><A NAME="31533"><SPAN CLASS="ref">[31533] Iª q. 76 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Si dicatur quod anima sensitiva in homine est incorruptibilis, <I>contra, corruptibile et incorruptibile differunt secundum genus</I>, ut dicitur in X Metaphys. Sed anima sensitiva in equo et leone et aliis brutis animalibus est corruptibilis. Si igitur in homine sit incorruptibilis, non erit eiusdem generis anima sensitiva in homine et bruto. Animal autem dicitur ex eo quod habet animam sensitivam. Neque ergo animal erit unum genus commune hominis et aliorum animalium. Quod est inconveniens.</P> | 326 <br /> |
| 311 <P TITLE="I q. 76 a. 3 arg. 3"><A NAME="31534"><SPAN CLASS="ref">[31534] Iª q. 76 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in libro de Generat. Animal., quod embryo prius est animal quam homo. Sed hoc esse non posset, si esset eadem essentia animae sensitivae et intellectivae, est enim animal per animam sensitivam, homo vero per animam intellectivam. Non ergo in homine est una essentia animae sensitivae et intellectivae.</P> | 327 <div class="E">Articulus 2</div> |
| 312 <P TITLE="I q. 76 a. 3 arg. 4"><A NAME="31535"><SPAN CLASS="ref">[31535] Iª q. 76 a. 3 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in VIII Metaphys., quod genus sumitur a materia, differentia vero a forma. Sed rationale, quod est differentia constitutiva hominis, sumitur ab anima intellectiva; animal vero dicitur ex hoc quod habet corpus animatum anima sensitiva. Anima ergo intellectiva comparatur ad corpus animatum anima sensitiva, sicut forma ad materiam. Non ergo anima intellectiva est eadem per essentiam cum anima sensitiva in homine; sed praesupponit eam sicut materiale suppositum.</P> | 328 <p title="I q. 75 a. 2 arg. 1"><a name="31456"><span class= |
| 313 <P TITLE="I q. 76 a. 3 s. c."><A NAME="31536"><SPAN CLASS="ref">[31536] Iª q. 76 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., <I>neque duas animas esse dicimus in homine uno, sicut Iacobus et alii Syrorum scribunt, unam animalem, qua animatur corpus, et immixta sit sanguini, et alteram spiritualem, quae rationi ministret, sed dicimus unam et eandem esse animam in homine, quae et corpus sua societate vivificat, et semetipsam sua ratione disponit</I>.</P> | 329 "ref">[31456] Iª q. 75 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 314 <P TITLE="I q. 76 a. 3 co."><A NAME="31537"><SPAN CLASS="ref">[31537] Iª q. 76 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod Plato posuit diversas animas esse in corpore uno, etiam secundum organa distinctas, quibus diversa opera vitae attribuebat; dicens vim nutritivam esse in hepate, concupiscibilem in corde, cognoscitivam in cerebro. Quam quidem opinionem Aristoteles reprobat, in libro de anima, quantum ad illas animae partes quae corporeis organis in suis operibus utuntur, ex hoc quod in animalibus quae decisa vivunt, in qualibet parte inveniuntur diversae operationes animae, sicut sensus et appetitus. Hoc autem non esset, si diversa principia operationum animae, tanquam per essentiam diversae, diversis partibus corporis distributa essent. Sed de intellectiva sub dubio videtur relinquere utrum sit separata ab aliis partibus animae solum ratione, an etiam loco. Opinio autem Platonis sustineri utique posset, si poneretur quod anima unitur corpori, non ut forma, sed ut motor, ut posuit Plato. Nihil enim inconveniens sequitur, si idem mobile a diversis motoribus moveatur, praecipue secundum diversas partes. Sed si ponamus animam corpori uniri sicut formam, omnino impossibile videtur plures animas per essentiam differentes in uno corpore esse. Quod quidem triplici ratione manifestari potest. Primo quidem, quia animal non esset simpliciter unum, cuius essent animae plures. Nihil enim est simpliciter unum nisi per formam unam, per quam habet res esse, ab eodem enim habet res quod sit ens et quod sit una; et ideo ea quae denominantur a diversis formis, non sunt unum simpliciter, sicut homo albus. Si igitur homo ab alia forma haberet quod sit vivum, scilicet ab anima vegetabili; et ab alia forma quod sit animal, scilicet ab anima sensibili; et ab alia quod sit homo, scilicet ab anima rationali; sequeretur quod homo non esset unum simpliciter, sicut et Aristoteles argumentatur contra Platonem, in VIII Metaphys., quod si alia esset idea animalis, et alia bipedis, non esset unum simpliciter animal bipes. Et propter hoc, in I de anima, contra ponentes diversas animas in corpore, inquirit quid contineat illas, idest quid faciat ex eis unum. Et non potest dici quod uniantur per corporis unitatem, quia magis anima continet corpus, et facit ipsum esse unum, quam e converso. Secundo, hoc apparet impossibile ex modo praedicationis. Quae enim sumuntur a diversis formis, praedicantur ad invicem vel per accidens, si formae non sint ad invicem ordinatae, puta cum dicimus quod album est dulce, vel, si formae sint ordinatae ad invicem, erit praedicatio per se, in secundo modo dicendi per se, quia subiectum ponitur in definitione praedicati. Sicut superficies praeambula est ad colorem, si ergo dicamus quod corpus superficiatum est coloratum, erit secundus modus praedicationis per se. Si ergo alia forma sit a qua aliquid dicitur animal, et a qua aliquid dicitur homo, sequeretur quod vel unum horum non possit praedicari de altero nisi per accidens, si istae duae formae ad invicem ordinem non habent; vel quod sit ibi praedicatio in secundo modo dicendi per se, si una animarum sit ad aliam praeambula. Utrumque autem horum est manifeste falsum, quia animal per se de homine praedicatur, non per accidens; homo autem non ponitur in definitione animalis, sed e converso. Ergo oportet eandem formam esse per quam aliquid est animal, et per quam aliquid est homo, alioquin homo non vere esset id quod est animal, ut sic animal per se de homine praedicetur. Tertio, apparet hoc esse impossibile per hoc, quod una operatio animae, cum fuerit intensa, impedit aliam. Quod nullo modo contingeret, nisi principium actionum esset per essentiam unum. Sic ergo dicendum quod eadem numero est anima in homine sensitiva et intellectiva et nutritiva. Quomodo autem hoc contingat, de facili considerari potest, si quis differentias specierum et formarum attendat. Inveniuntur enim rerum species et formae differre ab invicem secundum perfectius et minus perfectum, sicut in rerum ordine animata perfectiora sunt inanimatis, et animalia plantis, et homines animalibus brutis, et in singulis horum generum sunt gradus diversi. Et ideo Aristoteles, in VIII Metaphys., assimilat species rerum numeris, qui differunt specie secundum additionem vel subtractionem unitatis. Et in II de anima, comparat diversas animas speciebus figurarum, quarum una continet aliam; sicut pentagonum continet tetragonum, et excedit. Sic igitur anima intellectiva continet in sua virtute quidquid habet anima sensitiva brutorum, et nutritiva plantarum. Sicut ergo superficies quae habet figuram pentagonam, non per aliam figuram est tetragona, et per aliam pentagona; quia superflueret figura tetragona, ex quo in pentagona continetur; ita nec per aliam animam Socrates est homo, et per aliam animal, sed per unam et eandem.</P> | 330 proceditur. Videtur quod anima humana non sit aliquid subsistens. |
| 315 <P TITLE="I q. 76 a. 3 ad 1"><A NAME="31538"><SPAN CLASS="ref">[31538] Iª q. 76 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod anima sensitiva non habet incorruptibilitatem ex hoc quod est sensitiva, sed ex hoc quod est intellectiva, ei incorruptibilitas debetur. Quando ergo anima est sensitiva tantum, corruptibilis est, quando vero cum sensitivo intellectivum habet, est incorruptibilis. Licet enim sensitivum incorruptionem non det, tamen incorruptionem intellectivo auferre non potest.</P> | 331 Quod enim est subsistens, dicitur hoc aliquid. Anima autem non est |
| 316 <P TITLE="I q. 76 a. 3 ad 2"><A NAME="31539"><SPAN CLASS="ref">[31539] Iª q. 76 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod formae non collocantur in genere vel in specie, sed composita. Homo autem corruptibilis est, sicut et alia animalia. Unde differentia secundum corruptibile et incorruptibile, quae est ex parte formarum, non facit hominem secundum genus ab aliis animalibus differre.</P> | 332 hoc aliquid, sed compositum ex anima et corpore. Ergo anima non est |
| 317 <P TITLE="I q. 76 a. 3 ad 3"><A NAME="31540"><SPAN CLASS="ref">[31540] Iª q. 76 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod prius embryo habet animam quae est sensitiva tantum; qua abiecta, advenit perfectior anima, quae est simul sensitiva et intellectiva; ut infra plenius ostendetur.</P> | 333 aliquid subsistens.</p> |
| 318 <P TITLE="I q. 76 a. 3 ad 4"><A NAME="31541"><SPAN CLASS="ref">[31541] Iª q. 76 a. 3 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod non oportet secundum diversas rationes vel intentiones logicas, quae consequuntur modum intelligendi, diversitatem in rebus naturalibus accipere, quia ratio unum et idem secundum diversos modos apprehendere potest. Quia igitur, ut dictum est, anima intellectiva virtute continet id quod sensitiva habet, et adhuc amplius; potest seorsum ratio considerare quod pertinet ad virtutem sensitivae, quasi quoddam imperfectum et materiale. Et quia hoc invenit commune homini et aliis animalibus, ex hoc rationem generis format. Id vero in quo anima intellectiva sensitiva excedit, accipit quasi formale et completivum, et ex eo format differentiam hominis.</P> | 334 <p title="I q. 75 a. 2 arg. 2"><a name="31457"><span class= |
| 319 <BR> | 335 "ref">[31457] Iª q. 75 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 320 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 336 quod est subsistens, potest dici operari. Sed anima non dicitur |
| 321 <P TITLE="I q. 76 a. 4 arg. 1"><A NAME="31542"><SPAN CLASS="ref">[31542] Iª q. 76 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod in homine sit alia forma praeter animam intellectivam. Dicit enim philosophus, in II de anima, quod <I>anima est actus corporis physici potentia vitam habentis</I>. Comparatur igitur anima ad corpus, sicut forma ad materiam. Sed corpus habet aliquam formam substantialem per quam est corpus. Ergo ante animam praecedit in corpore aliqua forma substantialis.</P> | 337 operari, quia, ut dicitur in I de anima, <i>dicere animam sentire |
| 322 <P TITLE="I q. 76 a. 4 arg. 2"><A NAME="31543"><SPAN CLASS="ref">[31543] Iª q. 76 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, homo et quodlibet animal est movens seipsum. Omne autem movens seipsum dividitur in duas partes, quarum una est movens, et alia est mota, ut probatur in VIII Physic. Pars autem movens est anima. Ergo oportet quod alia pars sit talis quae possit esse mota. Sed materia prima non potest moveri, ut dicitur in V Physic., cum sit ens solum in potentia, quinimmo omne quod movetur est corpus. Ergo oportet quod in homine et in quolibet animali sit alia forma substantialis, per quam constituatur corpus.</P> | 338 aut intelligere, simile est ac si dicat eam aliquis texere vel |
| 323 <P TITLE="I q. 76 a. 4 arg. 3"><A NAME="31544"><SPAN CLASS="ref">[31544] Iª q. 76 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ordo in formis attenditur secundum habitudinem ad materiam primam, prius enim et posterius dicitur per comparationem ad aliquod principium. Si ergo non esset in homine alia forma substantialis praeter animam rationalem, sed immediate materiae primae inhaereret; sequeretur quod esset in ordine imperfectissimarum formarum, quae immediate inhaerent materiae.</P> | 339 aedificare</i>. Ergo anima non est aliquid subsistens.</p> |
| 324 <P TITLE="I q. 76 a. 4 arg. 4"><A NAME="31545"><SPAN CLASS="ref">[31545] Iª q. 76 a. 4 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, corpus humanum est corpus mixtum. Mixtio autem non fit secundum materiam tantum, quia tunc esset corruptio sola. Oportet ergo quod remaneant formae elementorum in corpore mixto, quae sunt formae substantiales. Ergo in corpore humano sunt aliae formae substantiales praeter animam intellectivam.</P> | 340 <p title="I q. 75 a. 2 arg. 3"><a name="31458"><span class= |
| 325 <P TITLE="I q. 76 a. 4 s. c."><A NAME="31546"><SPAN CLASS="ref">[31546] Iª q. 76 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra, unius rei est unum esse substantiale. Sed forma substantialis dat esse substantiale. Ergo unius rei est una tantum forma substantialis. Anima autem est forma substantialis hominis. Ergo impossibile est quod in homine sit aliqua alia forma substantialis quam anima intellectiva.</P> | 341 "ref">[31458] Iª q. 75 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 326 <P TITLE="I q. 76 a. 4 co."><A NAME="31547"><SPAN CLASS="ref">[31547] Iª q. 76 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, si poneretur anima intellectiva non uniri corpori ut forma, sed solum ut motor, ut Platonici posuerunt; necesse esset dicere quod in homine esset alia forma substantialis, per quam corpus ab anima mobile in suo esse constitueretur. Sed si anima intellectiva unitur corpori ut forma substantialis, sicut supra iam diximus, impossibile est quod aliqua alia forma substantialis praeter eam inveniatur in homine. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod forma substantialis in hoc a forma accidentali differt quia forma accidentalis non dat esse simpliciter, sed esse tale, sicut calor facit suum subiectum non simpliciter esse, sed esse calidum. Et ideo cum advenit forma accidentalis, non dicitur aliquid fieri vel generari simpliciter, sed fieri tale aut aliquo modo se habens, et similiter cum recedit forma accidentalis, non dicitur aliquid corrumpi simpliciter, sed secundum quid. Forma autem substantialis dat esse simpliciter, et ideo per eius adventum dicitur aliquid simpliciter generari, et per eius recessum simpliciter corrumpi. Et propter hoc antiqui naturales, qui posuerunt materiam primam esse aliquod ens actu, puta ignem aut aerem aut aliquid huiusmodi, dixerunt quod nihil generatur aut corrumpitur simpliciter, sed omne fieri statuerunt alterari, ut dicitur in I Physic. Si igitur ita esset, quod praeter animam intellectivam praeexisteret quaecumque alia forma substantialis in materia, per quam subiectum animae esset ens actu; sequeretur quod anima non daret esse simpliciter; et per consequens quod non esset forma substantialis; et quod per adventum animae non esset generatio simpliciter, neque per eius abscessum corruptio simpliciter, sed solum secundum quid. Quae sunt manifeste falsa. Unde dicendum est quod nulla alia forma substantialis est in homine, nisi sola anima intellectiva; et quod ipsa, sicut virtute continet animam sensitivam et nutritivam, ita virtute continet omnes inferiores formas, et facit ipsa sola quidquid imperfectiores formae in aliis faciunt. Et similiter est dicendum de anima sensitiva in brutis, et de nutritiva in plantis, et universaliter de omnibus formis perfectioribus respectu imperfectiorum.</P> | 342 anima esset aliquid subsistens, esset aliqua eius operatio sine |
| 327 <P TITLE="I q. 76 a. 4 ad 1"><A NAME="31548"><SPAN CLASS="ref">[31548] Iª q. 76 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Aristoteles non dicit animam esse actum corporis tantum, sed actum corporis physici organici potentia vitam habentis, et quod talis potentia non abiicit animam. Unde manifestum est quod in eo cuius anima dicitur actus, etiam anima includitur; eo modo loquendi quo dicitur quod calor est actus calidi, et lumen est actus lucidi; non quod seorsum sit lucidum sine luce, sed quia est lucidum per lucem. Et similiter dicitur quod anima est actus corporis etc., quia per animam et est corpus, et est organicum, et est potentia vitam habens. Sed actus primus dicitur in potentia respectu actus secundi, qui est operatio. Talis enim potentia est non abiiciens, idest non excludens, animam.</P> | 343 corpore. Sed nulla est eius operatio sine corpore, nec etiam |
| 328 <P TITLE="I q. 76 a. 4 ad 2"><A NAME="31549"><SPAN CLASS="ref">[31549] Iª q. 76 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod anima non movet corpus per esse suum, secundum quod unitur corpori ut forma; sed per potentiam motivam, cuius actus praesupponit iam corpus effectum in actu per animam; ut sic anima secundum vim motivam sit pars movens, et corpus animatum sit pars mota.</P> | 344 intelligere, quia non contingit intelligere sine phantasmate, |
| 329 <P TITLE="I q. 76 a. 4 ad 3"><A NAME="31550"><SPAN CLASS="ref">[31550] Iª q. 76 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod in materia considerantur diversi gradus perfectionis, sicut esse, vivere sentire et intelligere. Semper autem secundum superveniens priori, perfectius est. Forma ergo quae dat solum primum gradum perfectionis materiae, est imperfectissima, sed forma quae dat primum et secundum, et tertium, et sic deinceps, est perfectissima; et tamen materiae immediata.</P> | 345 phantasma autem non est sine corpore. Ergo anima humana non est |
| 330 <P TITLE="I q. 76 a. 4 ad 4"><A NAME="31551"><SPAN CLASS="ref">[31551] Iª q. 76 a. 4 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod Avicenna posuit formas substantiales elementorum integras remanere in mixto, mixtionem autem fieri secundum quod contrariae qualitates elementorum reducuntur ad medium. Sed hoc est impossibile. Quia diversae formae elementorum non possunt esse nisi in diversis partibus materiae; ad quarum diversitatem oportet intelligi dimensiones, sine quibus materia divisibilis esse non potest. Materia autem dimensioni subiecta non invenitur nisi in corpore. Diversa autem corpora non possunt esse in eodem loco. Unde sequitur quod elementa sint in mixto distincta secundum situm. Et ita non erit vera mixtio, quae est secundum totum, sed mixtio ad sensum, quae est secundum minima iuxta se posita. Averroes autem posuit, in III de caelo, quod formae elementorum, propter sui imperfectionem, sunt mediae inter formas accidentales et substantiales; et ideo recipiunt magis et minus; et ideo remittuntur in mixtione et ad medium reducuntur, et conflatur ex eis una forma. Sed hoc est etiam magis impossibile. Nam esse substantiale cuiuslibet rei in indivisibili consistit; et omnis additio et subtractio variat speciem, sicut in numeris, ut dicitur in VIII Metaphys. Unde impossibile est quod forma substantialis quaecumque recipiat magis et minus. Nec minus est impossibile aliquid esse medium inter substantiam et accidens. Et ideo dicendum est, secundum philosophum in I de Generat., quod formae elementorum manent in mixto non actu, sed virtute. Manent enim qualitates propriae elementorum, licet remissae, in quibus est virtus formarum elementarium. Et huiusmodi qualitas mixtionis est propria dispositio ad formam substantialem corporis mixti, puta formam lapidis, vel animae cuiuscumque.</P> | 346 aliquid subsistens.</p> |
| 331 <BR> | 347 <p title="I q. 75 a. 2 s. c."><a name="31459"><span class= |
| 332 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> | 348 "ref">[31459] Iª q. 75 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 333 <P TITLE="I q. 76 a. 5 arg. 1"><A NAME="31552"><SPAN CLASS="ref">[31552] Iª q. 76 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod anima intellectiva inconvenienter tali corpori uniatur. Materia enim debet esse proportionata formae. Sed anima intellectiva est forma incorruptibilis. Non ergo convenienter unitur corpori corruptibili.</P> | 349 quod Augustinus dicit, X de Trin. <i>Quisquis videt mentis naturam |
| 334 <P TITLE="I q. 76 a. 5 arg. 2"><A NAME="31553"><SPAN CLASS="ref">[31553] Iª q. 76 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, anima intellectiva est forma maxime immaterialis, cuius signum est, quod habet operationem in qua non communicat materia corporalis. Sed quanto corpus est subtilius, tanto minus habet de materia. Ergo anima deberet subtilissimo corpori uniri, puta igni; et non corpori mixto, et terrestri magis.</P> | 350 et esse substantiam, et non esse corpoream, videt eos qui opinantur |
| 335 <P TITLE="I q. 76 a. 5 arg. 3"><A NAME="31554"><SPAN CLASS="ref">[31554] Iª q. 76 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, cum forma sit principium speciei, ab una forma non proveniunt diversae species. Sed anima intellectiva est una forma. Ergo non debet uniri corpori quod componitur ex partibus dissimilium specierum.</P> | 351 eam esse corpoream, ob hoc errare, quod adiungunt ei ea sine quibus |
| 336 <P TITLE="I q. 76 a. 5 arg. 4"><A NAME="31555"><SPAN CLASS="ref">[31555] Iª q. 76 a. 5 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, perfectioris formae debet esse perfectius susceptibile. Sed anima intellectiva est perfectissima animarum. Cum igitur aliorum animalium corpora habeant naturaliter insita tegumenta, puta pilorum loco vestium, et unguium loco calceamentorum; habeant etiam arma naturaliter sibi data, sicut ungues, dentes et cornua, ergo videtur quod anima intellectiva non debuerit uniri corpori imperfecto tanquam talibus auxiliis privato.</P> | 352 nullam possunt cogitare naturam, scilicet corporum phantasias</i>. |
| 337 <P TITLE="I q. 76 a. 5 s. c."><A NAME="31556"><SPAN CLASS="ref">[31556] Iª q. 76 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicit philosophus, in II de anima, quod <I>anima est actus corporis physici organici potentia vitam habentis</I>.</P> | 353 Natura ergo mentis humanae non solum est incorporea, sed etiam |
| 338 <P TITLE="I q. 76 a. 5 co."><A NAME="31557"><SPAN CLASS="ref">[31557] Iª q. 76 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, cum forma non sit propter materiam, sed potius materia propter formam; ex forma oportet rationem accipere quare materia sit talis, et non e converso. Anima autem intellectiva, sicut supra habitum est, secundum naturae ordinem, infimum gradum in substantiis intellectualibus tenet; intantum quod non habet naturaliter sibi inditam notitiam veritatis, sicut Angeli, sed oportet quod eam colligat ex rebus divisibilibus per viam sensus, ut Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom. Natura autem nulli deest in necessariis, unde oportuit quod anima intellectiva non solum haberet virtutem intelligendi, sed etiam virtutem sentiendi. Actio autem sensus non fit sine corporeo instrumento. Oportuit igitur animam intellectivam tali corpori uniri, quod possit esse conveniens organum sensus. Omnes autem alii sensus fundantur supra tactum. Ad organum autem tactus requiritur quod sit medium inter contraria, quae sunt calidum et frigidum, humidum et siccum, et similia, quorum est tactus apprehensivus, sic enim est in potentia ad contraria, et potest ea sentire. Unde quanto organum tactus fuerit magis reductum ad aequalitatem complexionis, tanto perceptibilior erit tactus. Anima autem intellectiva habet completissime virtutem sensitivam, quia quod est inferioris praeexistit perfectius in superiori ut dicit Dionysius in libro de Div. Nom. Unde oportuit corpus cui unitur anima intellectiva, esse corpus mixtum, inter omnia alia magis reductum ad aequalitatem complexionis. Et propter hoc homo inter omnia animalia melioris est tactus. Et inter ipsos homines, qui sunt melioris tactus, sunt melioris intellectus. Cuius signum est, quod molles carne bene aptos mente videmus, ut dicitur in II de anima.</P> | 354 substantia, scilicet aliquid subsistens.</p> |
| 339 <P TITLE="I q. 76 a. 5 ad 1"><A NAME="31558"><SPAN CLASS="ref">[31558] Iª q. 76 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod hanc obiectionem aliquis forte vellet evadere per hoc, quod diceret corpus hominis ante peccatum incorruptibile fuisse. Sed haec responsio non videtur sufficiens, quia corpus hominis ante peccatum immortale fuit non per naturam, sed per gratiae divinae donum; alioquin immortalitas eius per peccatum sublata non esset, sicut nec immortalitas Daemonis. Et ideo aliter dicendum est, quod in materia duplex conditio invenitur, una quae eligitur ad hoc quod sit conveniens formae; alia quae ex necessitate consequitur prioris dispositionis. Sicut artifex ad formam serrae eligit materiam ferream, aptam ad secandum dura; sed quod dentes serrae hebetari possint et rubiginem contrahere, sequitur ex necessitate materiae. Sic igitur et animae intellectivae debetur corpus quod sit aequalis complexionis, ex hoc autem de necessitate materiae sequitur quod sit corruptibile. Si quis vero dicat quod Deus potuit hanc necessitatem vitare, dicendum est quod in constitutione rerum naturalium non consideratur quid Deus facere possit, sed quid naturae rerum conveniat, ut Augustinus dicit, II super Gen. ad Litt. Providit tamen Deus adhibendo remedium contra mortem per gratiae donum.</P> | 355 <p title="I q. 75 a. 2 co."><a name="31460"><span class= |
| 340 <P TITLE="I q. 76 a. 5 ad 2"><A NAME="31559"><SPAN CLASS="ref">[31559] Iª q. 76 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod animae intellectivae non debetur corpus propter ipsam intellectualem operationem secundum se; sed propter sensitivam virtutem, quae requirit organum aequaliter complexionatum. Et ideo oportuit animam intellectivam tali corpori uniri, et non simplici elemento, vel corpori mixto in quo excederet ignis secundum quantitatem, quia non posset esse aequalitas complexionis, propter excedentem ignis activam virtutem. Habet autem hoc corpus aequaliter complexionatum quandam dignitatem, per hoc quod est remotum a contrariis; in quo quodammodo assimilatur corpori caelesti.</P> | 356 "ref">[31460] Iª q. 75 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 341 <P TITLE="I q. 76 a. 5 ad 3"><A NAME="31560"><SPAN CLASS="ref">[31560] Iª q. 76 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod partes animalis, ut oculus, manus, caro et os, et huiusmodi, non sunt in specie, sed totum, et ideo non potest dici, proprie loquendo, quod sint diversarum specierum, sed quod sint diversarum dispositionum. Et hoc competit animae intellectivae, quae quamvis sit una secundum essentiam, tamen propter sui perfectionem est multiplex in virtute; et ideo, ad diversas operationes, indiget diversis dispositionibus in partibus corporis cui unitur. Et propter hoc videmus quod maior est diversitas partium in animalibus perfectis quam in imperfectis, et in his quam in plantis.</P> | 357 quod necesse est dicere id quod est principium intellectualis |
| 342 <P TITLE="I q. 76 a. 5 ad 4"><A NAME="31561"><SPAN CLASS="ref">[31561] Iª q. 76 a. 5 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod anima intellectiva, quia est universalium comprehensiva, habet virtutem ad infinita. Et ideo non potuerunt sibi determinari a natura vel determinatae existimationes naturales, vel etiam determinata auxilia vel defensionum vel tegumentorum; sicut aliis animalibus, quorum animae habent apprehensionem et virtutem ad aliqua particularia determinata. Sed loco horum omnium, homo habet naturaliter rationem, et manus, quae sunt organa organorum, quia per eas homo potest sibi praeparare instrumenta infinitorum modorum, et ad infinitos effectus.</P> | 358 operationis, quod dicimus animam hominis, esse quoddam principium |
| 343 <BR> | 359 incorporeum et subsistens. Manifestum est enim quod homo per |
| 344 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> | 360 intellectum cognoscere potest naturas omnium corporum. Quod autem |
| 345 <P TITLE="I q. 76 a. 6 arg. 1"><A NAME="31562"><SPAN CLASS="ref">[31562] Iª q. 76 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod anima intellectiva uniatur corpori mediantibus aliquibus dispositionibus accidentalibus. Omnis enim forma est in materia sibi propria et disposita. Sed dispositiones ad formam sunt accidentia quaedam. Ergo oportet praeintelligi accidentia aliqua in materia ante formam substantialem, et ita ante animam, cum anima sit quaedam substantialis forma.</P> | 361 potest cognoscere aliqua, oportet ut nihil eorum habeat in sua |
| 346 <P TITLE="I q. 76 a. 6 arg. 2"><A NAME="31563"><SPAN CLASS="ref">[31563] Iª q. 76 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, diversae formae unius speciei requirunt diversas materiae partes. Partes autem materiae diversae non possunt intelligi nisi secundum divisionem dimensivarum quantitatum. Ergo oportet intelligere dimensiones in materia ante formas substantiales, quae sunt multae unius speciei.</P> | 362 natura, quia illud quod inesset ei naturaliter impediret |
| 347 <P TITLE="I q. 76 a. 6 arg. 3"><A NAME="31564"><SPAN CLASS="ref">[31564] Iª q. 76 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, spirituale applicatur corporali per contactum virtutis. Virtus autem animae est eius potentia. Ergo videtur quod anima unitur corpori mediante potentia, quae est quoddam accidens.</P> | 363 cognitionem aliorum; sicut videmus quod lingua infirmi quae infecta |
| 348 <P TITLE="I q. 76 a. 6 s. c."><A NAME="31565"><SPAN CLASS="ref">[31565] Iª q. 76 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod accidens est posterius substantia et tempore et ratione, ut dicitur in VII Metaphys. Non ergo forma accidentalis aliqua potest intelligi in materia ante animam, quae est forma substantialis.</P> | 364 est cholerico et amaro humore, non potest percipere aliquid dulce, |
| 349 <P TITLE="I q. 76 a. 6 co."><A NAME="31566"><SPAN CLASS="ref">[31566] Iª q. 76 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, si anima uniretur corpori solum ut motor, nihil prohiberet, immo magis necessarium esset esse aliquas dispositiones medias inter animam et corpus, potentiam scilicet ex parte animae, per quam moveret corpus; et aliquam habilitatem ex parte corporis, per quam corpus esset ab anima mobile. Sed si anima intellectiva unitur corpori ut forma substantialis, sicut iam supra dictum est, impossibile est quod aliqua dispositio accidentalis cadat media inter corpus et animam, vel inter quamcumque formam substantialem et materiam suam. Et huius ratio est quia, cum materia sit in potentia ad omnes actus ordine quodam, oportet quod id quod est primum simpliciter in actibus, primo in materia intelligatur. Primum autem inter omnes actus est esse. Impossibile est ergo intelligere materiam prius esse calidam vel quantam, quam esse in actu. Esse autem in actu habet per formam substantialem, quae facit esse simpliciter, ut iam dictum est. Unde impossibile est quod quaecumque dispositiones accidentales praeexistant in materia ante formam substantialem; et per consequens neque ante animam.</P> | 365 sed omnia videntur ei amara. Si igitur principium intellectuale |
| 350 <P TITLE="I q. 76 a. 6 ad 1"><A NAME="31567"><SPAN CLASS="ref">[31567] Iª q. 76 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut ex praedictis patet, forma perfectior virtute continet quidquid est inferiorum formarum. Et ideo una et eadem existens, perficit materiam secundum diversos perfectionis gradus. Una enim et eadem forma est per essentiam, per quam homo est ens actu, et per quam est corpus, et per quam est vivum, et per quam est animal, et per quam est homo. Manifestum est autem quod unumquodque genus consequuntur propria accidentia. Sicut ergo materia praeintelligitur perfecta secundum esse ante intellectum corporeitatis, et sic de aliis; ita praeintelliguntur accidentia quae sunt propria entis, ante corporeitatem. Et sic praeintelliguntur dispositiones in materia ante formam, non quantum ad omnem eius effectum, sed quantum ad posteriorem.</P> | 366 haberet in se naturam alicuius corporis, non posset omnia corpora |
| 351 <P TITLE="I q. 76 a. 6 ad 2"><A NAME="31568"><SPAN CLASS="ref">[31568] Iª q. 76 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod dimensiones quantitativae sunt accidentia consequentia corporeitatem, quae toti materiae convenit. Unde materia iam intellecta sub corporeitate et dimensionibus, potest intelligi ut distincta in diversas partes, ut sic accipiat diversas formas secundum ulteriores perfectionis gradus. Quamvis enim eadem forma sit secundum essentiam quae diversos perfectionis gradus materiae attribuit, ut dictum est; tamen secundum considerationem rationis differt.</P> | 367 cognoscere. Omne autem corpus habet aliquam naturam determinatam. |
| 352 <P TITLE="I q. 76 a. 6 ad 3"><A NAME="31569"><SPAN CLASS="ref">[31569] Iª q. 76 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod substantia spiritualis quae unitur corpori solum ut motor, unitur ei per potentiam vel virtutem. Sed anima intellectiva corpori unitur ut forma per suum esse. Administrat tamen ipsum et movet per suam potentiam et virtutem.</P> | 368 Impossibile est igitur quod principium intellectuale sit corpus. Et |
| 353 <BR> | 369 similiter impossibile est quod intelligat per organum corporeum, |
| 354 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> | 370 quia etiam natura determinata illius organi corporei prohiberet |
| 355 <P TITLE="I q. 76 a. 7 arg. 1"><A NAME="31570"><SPAN CLASS="ref">[31570] Iª q. 76 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod anima uniatur corpori animalis mediante aliquo corpore. Dicit enim Augustinus, VII super Gen. ad Litt., quod anima per lucem, idest ignem, et aerem, <I>quae sunt similiora spiritui, corpus administrat</I>. Ignis autem et aer sunt corpora. Ergo anima unitur corpori humano mediante aliquo corpore.</P> | 371 cognitionem omnium corporum; sicut si aliquis determinatus color |
| 356 <P TITLE="I q. 76 a. 7 arg. 2"><A NAME="31571"><SPAN CLASS="ref">[31571] Iª q. 76 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, id quo subtracto solvitur unio aliquorum unitorum, videtur esse medium inter ea. Sed deficiente spiritu, anima a corpore separatur. Ergo spiritus, qui est quoddam corpus subtile, medium est in unione corporis et animae.</P> | 372 sit non solum in pupilla, sed etiam in vase vitreo, liquor infusus |
| 357 <P TITLE="I q. 76 a. 7 arg. 3"><A NAME="31572"><SPAN CLASS="ref">[31572] Iª q. 76 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ea quae sunt multum distantia, non uniuntur nisi per medium. Sed anima intellectiva distat a corpore et quia est incorporea, et quia est incorruptibilis. Ergo videtur quod uniatur ei mediante aliquo quod sit corpus incorruptibile. Et hoc videtur esse aliqua lux caelestis, quae conciliat elementa et redigit in unum.</P> | 373 eiusdem coloris videtur. Ipsum igitur intellectuale principium, |
| 358 <P TITLE="I q. 76 a. 7 s. c."><A NAME="31573"><SPAN CLASS="ref">[31573] Iª q. 76 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in II de anima, quod <I>non oportet quaerere si unum est anima et corpus, sicut neque ceram et figuram</I>. Sed figura unitur cerae nullo corpore mediante. Ergo et anima corpori.</P> | 374 quod dicitur mens vel intellectus, habet operationem per se, cui |
| 359 <P TITLE="I q. 76 a. 7 co."><A NAME="31574"><SPAN CLASS="ref">[31574] Iª q. 76 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod si anima, secundum Platonicos, corpori uniretur solum ut motor, conveniens esset dicere quod inter animam hominis, vel cuiuscumque animalis, et corpus aliqua alia corpora media intervenirent, convenit enim motori aliquid distans per media magis propinqua movere. Si vero anima unitur corpori ut forma, sicut iam dictum est, impossibile est quod uniatur ei aliquo corpore mediante. Cuius ratio est, quia sic dicitur aliquid unum, quomodo et ens. Forma autem per seipsam facit rem esse in actu, cum per essentiam suam sit actus; nec dat esse per aliquod medium. Unde unitas rei compositae ex materia et forma est per ipsam formam, quae secundum seipsam unitur materiae ut actus eius. Nec est aliquid aliud uniens nisi agens, quod facit materiam esse in actu, ut dicitur in VIII Metaphys. Unde patet esse falsas opiniones eorum qui posuerunt aliqua corpora esse media inter animam et corpus hominis. Quorum quidam Platonici dixerunt quod anima intellectiva habet corpus incorruptibile sibi naturaliter unitum, a quo nunquam separatur, et eo mediante unitur corpori hominis corruptibili. Quidam vero dixerunt quod unitur corpori mediante spiritu corporeo. Alii vero dixerunt quod unitur corpori mediante luce, quam dicunt esse corpus, et de natura quintae essentiae, ita quod anima vegetabilis unitur corpori mediante luce caeli siderei; anima vero sensibilis, mediante luce caeli crystallini; anima vero intellectualis, mediante luce caeli Empyrei. Quod fictitium et derisibile apparet, tum quia lux non est corpus; tum quia quinta essentia non venit materialiter in compositionem corporis mixti, cum sit inalterabilis, sed virtualiter tantum; tum etiam quia anima immediate corpori unitur ut forma materiae.</P> | 375 non communicat corpus. Nihil autem potest per se operari, nisi quod |
| 360 <P TITLE="I q. 76 a. 7 ad 1"><A NAME="31575"><SPAN CLASS="ref">[31575] Iª q. 76 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de anima inquantum movet corpus, unde utitur verbo administrationis. Et verum est quod partes grossiores corporis per subtiliores movet. Et primum instrumentum virtutis motivae est spiritus, ut dicit philosophus in libro de causa motus animalium.</P> | 376 per se subsistit. Non enim est operari nisi entis in actu, unde eo |
| 361 <P TITLE="I q. 76 a. 7 ad 2"><A NAME="31576"><SPAN CLASS="ref">[31576] Iª q. 76 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, subtracto spiritu, deficit unio animae ad corpus, non quia sit medium; sed quia tollitur dispositio per quam corpus est dispositum ad talem unionem. Est tamen spiritus medium in movendo, sicut primum instrumentum motus.</P> | 377 modo aliquid operatur, quo est. Propter quod non dicimus quod calor |
| 362 <P TITLE="I q. 76 a. 7 ad 3"><A NAME="31577"><SPAN CLASS="ref">[31577] Iª q. 76 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod anima distat quidem a corpore plurimum, si utriusque conditiones seorsum considerentur, unde si utrumque ipsorum separatim esse haberet, oporteret quod multa media intervenirent. Sed inquantum anima est forma corporis, non habet esse seorsum ab esse corporis; sed per suum esse corpori unitur immediate. Sic enim et quaelibet forma, si consideretur ut actus, habet magnam distantiam a materia, quae est ens in potentia tantum.</P> | 378 calefacit, sed calidum. Relinquitur igitur animam humanam, quae |
| 363 <BR> | 379 dicitur intellectus vel mens, esse aliquid incorporeum et |
| 364 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> | 380 subsistens.</p> |
| 365 <P TITLE="I q. 76 a. 8 arg. 1"><A NAME="31578"><SPAN CLASS="ref">[31578] Iª q. 76 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod anima non sit tota in qualibet parte corporis. Dicit enim philosophus, in libro de causa motus animalium, <I>non opus est in unaquaque corporis parte esse animam; sed in quodam principio corporis existente, alia vivere; eo quod simul nata sunt facere proprium motum per naturam</I>.</P> | 381 <p title="I q. 75 a. 2 ad 1"><a name="31461"><span class= |
| 366 <P TITLE="I q. 76 a. 8 arg. 2"><A NAME="31579"><SPAN CLASS="ref">[31579] Iª q. 76 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, anima est in corpore cuius est actus. Sed est actus corporis organici. Ergo non est nisi in corpore organico. Sed non quaelibet pars corporis hominis est corpus organicum. Ergo anima non est in qualibet parte corporis tota.</P> | 382 "ref">[31461] Iª q. 75 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 367 <P TITLE="I q. 76 a. 8 arg. 3"><A NAME="31580"><SPAN CLASS="ref">[31580] Iª q. 76 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in II de anima dicitur quod sicut se habet pars animae ad partem corporis, ut visus ad pupillam, ita anima tota ad totum corpus animalis. Si igitur tota anima est in qualibet parte corporis, sequitur quod quaelibet pars corporis sit animal.</P> | 383 dicendum quod hoc aliquid potest accipi dupliciter, uno modo, pro |
| 368 <P TITLE="I q. 76 a. 8 arg. 4"><A NAME="31581"><SPAN CLASS="ref">[31581] Iª q. 76 a. 8 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, omnes potentiae animae in ipsa essentia animae fundantur. Si igitur anima tota est in qualibet parte corporis, sequitur quod omnes potentiae animae sint in qualibet corporis parte, et ita visus erit in aure, et auditus in oculo. Quod est inconveniens.</P> | 384 quocumque subsistente, alio modo, pro subsistente completo in |
| 369 <P TITLE="I q. 76 a. 8 arg. 5"><A NAME="31582"><SPAN CLASS="ref">[31582] Iª q. 76 a. 8 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, si in qualibet parte corporis esset tota anima, quaelibet pars corporis immediate dependeret ab anima. Non ergo una pars dependeret ab alia, nec una pars esset principalior quam alia, quod est manifeste falsum. Non ergo anima est in qualibet parte corporis tota.</P> | 385 natura alicuius speciei. Primo modo, excludit inhaerentiam |
| 370 <P TITLE="I q. 76 a. 8 s. c."><A NAME="31583"><SPAN CLASS="ref">[31583] Iª q. 76 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in VI de Trin., quod <I>anima in quocumque corpore et in toto est tota, et in qualibet eius parte tota est</I>.</P> | 386 accidentis et formae materialis, secundo modo, excludit etiam |
| 371 <P TITLE="I q. 76 a. 8 co."><A NAME="31584"><SPAN CLASS="ref">[31584] Iª q. 76 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut in aliis iam dictum est, si anima uniretur corpori solum ut motor, posset dici quod non esset in qualibet parte corporis, sed in una tantum, per quam alias moveret. Sed quia anima unitur corpori ut forma, necesse est quod sit in toto, et in qualibet parte corporis. Non enim est forma corporis accidentalis, sed substantialis. Substantialis autem forma non solum est perfectio totius, sed cuiuslibet partis. Cum enim totum consistat ex partibus, forma totius quae non dat esse singulis partibus corporis, est forma quae est compositio et ordo, sicut forma domus, et talis forma est accidentalis. Anima vero est forma substantialis, unde oportet quod sit forma et actus non solum totius, sed cuiuslibet partis. Et ideo, recedente anima, sicut non dicitur animal et homo nisi aequivoce, quemadmodum et animal pictum vel lapideum; ita est de manu et oculo, aut carne et osse, ut philosophus dicit. Cuius signum est, quod nulla pars corporis habet proprium opus, anima recedente, cum tamen omne quod retinet speciem, retineat operationem speciei. Actus autem est in eo cuius est actus. Unde oportet animam esse in toto corpore, et in qualibet eius parte. Et quod tota sit in qualibet parte eius, hinc considerari potest, quia, cum totum sit quod dividitur in partes, secundum triplicem divisionem est triplex totalitas. Est enim quoddam totum quod dividitur in partes quantitativas, sicut tota linea vel totum corpus. Est etiam quoddam totum quod dividitur in partes rationis et essentiae; sicut definitum in partes definitionis, et compositum resolvitur in materiam et formam. Tertium autem totum est potentiale, quod dividitur in partes virtutis. Primus autem totalitatis modus non convenit formis, nisi forte per accidens; et illis solis formis, quae habent indifferentem habitudinem ad totum quantitativum et partes eius. Sicut albedo, quantum est de sui ratione, aequaliter se habet ut sit in tota superficie et in qualibet superficiei parte; et ideo, divisa superficie, dividitur albedo per accidens. Sed forma quae requirit diversitatem in partibus, sicut est anima, et praecipue animalium perfectorum, non aequaliter se habet ad totum et partes, unde non dividitur per accidens per divisionem quantitatis. Sic ergo totalitas quantitativa non potest attribui animae nec per se nec per accidens. Sed totalitas secunda, quae attenditur secundum rationis et essentiae perfectionem, proprie et per se convenit formis. Similiter autem et totalitas virtutis, quia forma est operationis principium. Si ergo quaereretur de albedine, utrum esset tota in tota superficie et in qualibet eius parte, distinguere oporteret. Quia si fiat mentio de totalitate quantitativa, quam habet albedo per accidens, non tota esset in qualibet parte superficiei. Et similiter dicendum est de totalitate virtutis magis enim potest movere visum albedo quae est in tota superficie, quam albedo quae est in aliqua eius particula. Sed si fiat mentio de totalitate speciei et essentiae, tota albedo est in qualibet superficiei parte. Sed quia anima totalitatem quantitativam non habet, nec per se nec per accidens, ut dictum est; sufficit dicere quod anima tota est in qualibet parte corporis secundum totalitatem perfectionis et essentiae; non autem secundum totalitatem virtutis. Quia non secundum quamlibet suam potentiam est in qualibet parte corporis; sed secundum visum in oculo, secundum auditum in aure, et sic de aliis. Tamen attendendum est quod, quia anima requirit diversitatem in partibus, non eodem modo comparatur ad totum et ad partes, sed ad totum quidem primo et per se, sicut ad proprium et proportionatum perfectibile; ad partes autem per posterius, secundum quod habent ordinem ad totum.</P> | 387 imperfectionem partis. Unde manus posset dici hoc aliquid primo |
| 372 <P TITLE="I q. 76 a. 8 ad 1"><A NAME="31585"><SPAN CLASS="ref">[31585] Iª q. 76 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod philosophus loquitur de potentia motiva animae.</P> | 388 modo, sed non secundo modo. Sic igitur, cum anima humana sit pars |
| 373 <P TITLE="I q. 76 a. 8 ad 2"><A NAME="31586"><SPAN CLASS="ref">[31586] Iª q. 76 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod anima est actus corporis organici, sicut primi et proportionati perfectibilis.</P> | 389 speciei humanae, potest dici hoc aliquid primo modo, quasi |
| 374 <P TITLE="I q. 76 a. 8 ad 3"><A NAME="31587"><SPAN CLASS="ref">[31587] Iª q. 76 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod animal est quod componitur ex anima et corpore toto, quod est primum et proportionatum eius perfectibile. Sic autem anima non est in parte. Unde non oportet quod pars animalis sit animal.</P> | 390 subsistens, sed non secundo modo, sic enim compositum ex anima et |
| 375 <P TITLE="I q. 76 a. 8 ad 4"><A NAME="31588"><SPAN CLASS="ref">[31588] Iª q. 76 a. 8 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod potentiarum animae quaedam sunt in ea secundum quod excedit totam corporis capacitatem, scilicet intellectus et voluntas, unde huiusmodi potentiae in nulla parte corporis esse dicuntur. Aliae vero potentiae sunt communes animae et corpori, unde talium potentiarum non oportet quod quaelibet sit in quocumque est anima; sed solum in illa parte corporis quae est proportionata ad talis potentiae operationem.</P> | 391 corpore dicitur hoc aliquid.</p> |
| 376 <P TITLE="I q. 76 a. 8 ad 5"><A NAME="31589"><SPAN CLASS="ref">[31589] Iª q. 76 a. 8 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod una pars corporis dicitur esse principalior quam alia, propter potentias diversas quarum sunt organa partes corporis. Quae enim est principalioris potentiae organum, est principalior pars corporis, vel quae etiam eidem potentiae principalius deservit.</P> | 392 <p title="I q. 75 a. 2 ad 2"><a name="31462"><span class= |
| 377 <DIV CLASS="centro"> | 393 "ref">[31462] Iª q. 75 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 378 <BR> | 394 dicendum quod verba illa Aristoteles dicit non secundum propriam |
| 379 <P> | 395 sententiam, sed secundum opinionem illorum qui dicebant quod |
| 380 <A HREF="sth1065.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> | 396 intelligere est moveri; ut patet ex iis quae ibi praemittit. Vel |
| 381 | 397 dicendum quod per se agere convenit per se existenti. Sed per se |
| 382 <A HREF="sth1077.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> | 398 existens quandoque potest dici aliquid si non sit inhaerens ut |
| 383 </P> | 399 accidens vel ut forma materialis, etiam si sit pars. Sed proprie et |
| 384 <BR><HR><BR> | 400 per se subsistens dicitur quod neque est praedicto modo inhaerens, |
| 385 <ADDRESS>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad hanc editionem<BR>Iura omnia asservantur<BR>OCLC nr. <A HREF="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" STYLE="text-decoration=none">49644264</A></ADDRESS> | 401 neque est pars. Secundum quem modum oculus aut manus non posset |
| 386 </DIV> | 402 dici per se subsistens; et per consequens nec per se operans. Unde |
| 387 </BODY> | 403 et operationes partium attribuuntur toti per partes. Dicimus enim |
| 388 </HTML> | 404 quod homo videt per oculum, et palpat per manum, aliter quam |
| 405 calidum calefacit per calorem, quia calor nullo modo calefacit, | |
| 406 proprie loquendo. Potest igitur dici quod anima intelligit, sicut | |
| 407 oculus videt, sed magis proprie dicitur quod homo intelligat per | |
| 408 animam.</p> | |
| 409 <p title="I q. 75 a. 2 ad 3"><a name="31463"><span class= | |
| 410 "ref">[31463] Iª q. 75 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 411 dicendum quod corpus requiritur ad actionem intellectus, non sicut | |
| 412 organum quo talis actio exerceatur, sed ratione obiecti, phantasma | |
| 413 enim comparatur ad intellectum sicut color ad visum. Sic autem | |
| 414 indigere corpore non removet intellectum esse subsistentem, | |
| 415 alioquin animal non esset aliquid subsistens, cum indigeat | |
| 416 exterioribus sensibilibus ad sentiendum.</p> | |
| 417 <br /> | |
| 418 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 419 <p title="I q. 75 a. 3 arg. 1"><a name="31464"><span class= | |
| 420 "ref">[31464] Iª q. 75 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 421 proceditur. Videtur quod animae brutorum animalium sint | |
| 422 subsistentes. Homo enim convenit in genere cum aliis animalibus. | |
| 423 Sed anima hominis est aliquid subsistens, ut ostensum est. Ergo et | |
| 424 animae aliorum animalium sunt subsistentes.</p> | |
| 425 <p title="I q. 75 a. 3 arg. 2"><a name="31465"><span class= | |
| 426 "ref">[31465] Iª q. 75 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 427 similiter se habet sensitivum ad sensibilia, sicut intellectivum et | |
| 428 intelligibilia. Sed intellectus intelligit intelligibilia sine | |
| 429 corpore. Ergo et sensus apprehendit sensibilia sine corpore. Animae | |
| 430 autem brutorum animalium sunt sensitivae. Ergo sunt subsistentes, | |
| 431 pari ratione qua et anima hominis, quae est intellectiva.</p> | |
| 432 <p title="I q. 75 a. 3 arg. 3"><a name="31466"><span class= | |
| 433 "ref">[31466] Iª q. 75 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 434 brutorum animalium anima movet corpus. Corpus autem non movet, sed | |
| 435 movetur. Anima ergo bruti animalis habet aliquam operationem sine | |
| 436 corpore.</p> | |
| 437 <p title="I q. 75 a. 3 s. c."><a name="31467"><span class= | |
| 438 "ref">[31467] Iª q. 75 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 439 quod dicitur in libro de Eccl. Dogmat., <i>solum hominem credimus | |
| 440 habere animam substantivam; animalium vero animae non sunt | |
| 441 substantivae</i>.</p> | |
| 442 <p title="I q. 75 a. 3 co."><a name="31468"><span class= | |
| 443 "ref">[31468] Iª q. 75 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 444 quod antiqui philosophi nullam distinctionem ponebant inter sensum | |
| 445 et intellectum, et utrumque corporeo principio attribuebant, ut | |
| 446 dictum est. Plato autem distinxit inter intellectum et sensum; | |
| 447 utrumque tamen attribuit principio incorporeo, ponens quod, sicut | |
| 448 intelligere, ita et sentire convenit animae secundum seipsam. Et ex | |
| 449 hoc sequebatur quod etiam animae brutorum animalium sint | |
| 450 subsistentes. Sed Aristoteles posuit quod solum intelligere, inter | |
| 451 opera animae, sine organo corporeo exercetur. Sentire vero, et | |
| 452 consequentes operationes animae sensitivae, manifeste accidunt cum | |
| 453 aliqua corporis immutatione; sicut in videndo immutatur pupilla per | |
| 454 speciem coloris; et idem apparet in aliis. Et sic manifestum est | |
| 455 quod anima sensitiva non habet aliquam operationem propriam per | |
| 456 seipsam, sed omnis operatio sensitivae animae est coniuncti. Ex quo | |
| 457 relinquitur quod, cum animae brutorum animalium per se non | |
| 458 operentur, non sint subsistentes, similiter enim unumquodque habet | |
| 459 esse et operationem.</p> | |
| 460 <p title="I q. 75 a. 3 ad 1"><a name="31469"><span class= | |
| 461 "ref">[31469] Iª q. 75 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 462 dicendum quod homo, etsi conveniat in genere cum aliis animalibus, | |
| 463 specie tamen differt, differentia autem speciei attenditur secundum | |
| 464 differentiam formae. Nec oportet quod omnis differentia formae | |
| 465 faciat generis diversitatem.</p> | |
| 466 <p title="I q. 75 a. 3 ad 2"><a name="31470"><span class= | |
| 467 "ref">[31470] Iª q. 75 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 468 dicendum quod sensitivum quodammodo se habet ad sensibilia sicut | |
| 469 intellectivum ad intelligibilia, inquantum scilicet utrumque est in | |
| 470 potentia ad sua obiecta. Sed quodammodo dissimiliter se habent, | |
| 471 inquantum sensitivum patitur a sensibili cum corporis immutatione, | |
| 472 unde excellentia sensibilium corrumpit sensum. Quod in intellectu | |
| 473 non contingit, nam intellectus intelligens maxima intelligibilium, | |
| 474 magis potest postmodum intelligere minora. Si vero in intelligendo | |
| 475 fatigetur corpus, hoc est per accidens, in quantum intellectus | |
| 476 indiget operatione virium sensitivarum, per quas ei phantasmata | |
| 477 praeparantur.</p> | |
| 478 <p title="I q. 75 a. 3 ad 3"><a name="31471"><span class= | |
| 479 "ref">[31471] Iª q. 75 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 480 dicendum quod vis motiva est duplex. Una quae imperat motum, | |
| 481 scilicet appetitiva. Et huius operatio in anima sensitiva non est | |
| 482 sine corpore; sed ira et gaudium et omnes huiusmodi passiones sunt | |
| 483 cum aliqua corporis immutatione. Alia vis motiva est exequens | |
| 484 motum, per quam membra redduntur habilia ad obediendum appetitui, | |
| 485 cuius actus non est movere, sed moveri. Unde patet quod movere non | |
| 486 est actus animae sensitivae sine corpore.</p> | |
| 487 <br /> | |
| 488 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 489 <p title="I q. 75 a. 4 arg. 1"><a name="31472"><span class= | |
| 490 "ref">[31472] Iª q. 75 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 491 proceditur. Videtur quod anima sit homo. Dicitur enim II ad Cor. | |
| 492 IV, <i>licet is qui foris est noster homo corrumpatur, tamen is qui | |
| 493 intus est, renovatur de die in diem</i>. Sed id quod est intus in | |
| 494 homine, est anima. Ergo anima est homo interior.</p> | |
| 495 <p title="I q. 75 a. 4 arg. 2"><a name="31473"><span class= | |
| 496 "ref">[31473] Iª q. 75 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, anima | |
| 497 humana est substantia quaedam. Non autem est substantia | |
| 498 universalis. Ergo est substantia particularis. Ergo est hypostasis | |
| 499 vel persona. Sed non nisi humana. Ergo anima est homo, nam persona | |
| 500 humana est homo.</p> | |
| 501 <p title="I q. 75 a. 4 s. c."><a name="31474"><span class= | |
| 502 "ref">[31474] Iª q. 75 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 503 quod Augustinus, XIX de Civ. Dei, commendat Varronem, <i>qui | |
| 504 hominem nec animam solam, nec solum corpus, sed animam simul et | |
| 505 corpus esse arbitrabatur</i>.</p> | |
| 506 <p title="I q. 75 a. 4 co."><a name="31475"><span class= | |
| 507 "ref">[31475] Iª q. 75 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 508 quod animam esse hominem dupliciter potest intelligi. Uno modo, | |
| 509 quod homo sit anima, sed hic homo non sit anima, sed compositum ex | |
| 510 anima et corpore, puta Socrates. Quod ideo dico, quia quidam | |
| 511 posuerunt solam formam esse de ratione speciei, materiam vero esse | |
| 512 partem individui, et non speciei. Quod quidem non potest esse | |
| 513 verum. Nam ad naturam speciei pertinet id quod significat | |
| 514 definitio. Definitio autem in rebus naturalibus non significat | |
| 515 formam tantum, sed formam et materiam. Unde materia est pars | |
| 516 speciei in rebus naturalibus, non quidem materia signata, quae est | |
| 517 principium individuationis; sed materia communis. Sicut enim de | |
| 518 ratione huius hominis est quod sit ex hac anima et his carnibus et | |
| 519 his ossibus; ita de ratione hominis est quod sit ex anima et | |
| 520 carnibus et ossibus. Oportet enim de substantia speciei esse | |
| 521 quidquid est communiter de substantia omnium individuorum sub | |
| 522 specie contentorum. Alio vero modo potest intelligi sic, quod etiam | |
| 523 haec anima sit hic homo. Et hoc quidem sustineri posset, si | |
| 524 poneretur quod animae sensitivae operatio esset eius propria sine | |
| 525 corpore, quia omnes operationes quae attribuuntur homini, | |
| 526 convenirent soli animae; illud autem est unaquaeque res, quod | |
| 527 operatur operationes illius rei. Unde illud est homo, quod operatur | |
| 528 operationes hominis. Ostensum est autem quod sentire non est | |
| 529 operatio animae tantum. Cum igitur sentire sit quaedam operatio | |
| 530 hominis, licet non propria, manifestum est quod homo non est anima | |
| 531 tantum, sed est aliquid compositum ex anima et corpore. Plato vero, | |
| 532 ponens sentire esse proprium animae, ponere potuit quod homo esset | |
| 533 anima utens corpore.</p> | |
| 534 <p title="I q. 75 a. 4 ad 1"><a name="31476"><span class= | |
| 535 "ref">[31476] Iª q. 75 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 536 dicendum quod, secundum philosophum in IX Ethic., illud potissime | |
| 537 videtur esse unumquodque, quod est principale in ipso, sicut quod | |
| 538 facit rector civitatis, dicitur civitas facere. Et hoc modo | |
| 539 aliquando quod est principale in homine, dicitur homo, aliquando | |
| 540 quidem pars intellectiva, secundum rei veritatem, quae dicitur homo | |
| 541 interior; aliquando vero pars sensitiva cum corpore, secundum | |
| 542 aestimationem quorundam, qui solum circa sensibilia detinentur. Et | |
| 543 hic dicitur homo exterior.</p> | |
| 544 <p title="I q. 75 a. 4 ad 2"><a name="31477"><span class= | |
| 545 "ref">[31477] Iª q. 75 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 546 dicendum quod non quaelibet substantia particularis est hypostasis | |
| 547 vel persona, sed quae habet completam naturam speciei. Unde manus | |
| 548 vel pes non potest dici hypostasis vel persona. Et similiter nec | |
| 549 anima, cum sit pars speciei humanae.</p> | |
| 550 <br /> | |
| 551 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 552 <p title="I q. 75 a. 5 arg. 1"><a name="31478"><span class= | |
| 553 "ref">[31478] Iª q. 75 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 554 proceditur. Videtur quod anima sit composita ex materia et forma. | |
| 555 Potentia enim contra actum dividitur. Sed omnia quaecumque sunt in | |
| 556 actu, participant primum actum, qui Deus est; per cuius | |
| 557 participationem omnia sunt et bona et entia et viventia, ut patet | |
| 558 per doctrinam Dionysii in libro de Div. Nom. Ergo quaecumque sunt | |
| 559 in potentia, participant primam potentiam. Sed prima potentia est | |
| 560 materia prima. Cum ergo anima humana sit quodammodo in potentia, | |
| 561 quod apparet ex hoc quod homo quandoque est intelligens in | |
| 562 potentia; videtur quod anima humana participet materiam primam | |
| 563 tanquam partem sui.</p> | |
| 564 <p title="I q. 75 a. 5 arg. 2"><a name="31479"><span class= | |
| 565 "ref">[31479] Iª q. 75 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, in | |
| 566 quocumque inveniuntur proprietates materiae, ibi invenitur materia. | |
| 567 Sed in anima inveniuntur proprietates materiae, quae sunt subiici | |
| 568 et transmutari, subiicitur enim scientiae et virtuti, et mutatur de | |
| 569 ignorantia ad scientiam, et de vitio ad virtutem. Ergo in anima est | |
| 570 materia.</p> | |
| 571 <p title="I q. 75 a. 5 arg. 3"><a name="31480"><span class= | |
| 572 "ref">[31480] Iª q. 75 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, illa | |
| 573 quae non habent materiam, non habent causam sui esse, ut dicitur in | |
| 574 VIII Metaphys. Sed anima habet causam sui esse, quia creatur a Deo. | |
| 575 Ergo anima habet materiam.</p> | |
| 576 <p title="I q. 75 a. 5 arg. 4"><a name="31481"><span class= | |
| 577 "ref">[31481] Iª q. 75 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, quod | |
| 578 non habet materiam, sed est forma tantum, est actus purus et | |
| 579 infinitus. Hoc autem solius Dei est. Ergo anima habet materiam.</p> | |
| 580 <p title="I q. 75 a. 5 s. c."><a name="31482"><span class= | |
| 581 "ref">[31482] Iª q. 75 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 582 quod Augustinus probat, in VII super Gen. ad Litt., quod anima non | |
| 583 est facta nec ex materia corporali, nec ex materia spirituali.</p> | |
| 584 <p title="I q. 75 a. 5 co."><a name="31483"><span class= | |
| 585 "ref">[31483] Iª q. 75 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 586 quod anima non habet materiam. Et hoc potest considerari | |
| 587 dupliciter. Primo quidem, ex ratione animae in communi. Est enim de | |
| 588 ratione animae, quod sit forma alicuius corporis. Aut igitur est | |
| 589 forma secundum se totam; aut secundum aliquam partem sui. Si | |
| 590 secundum se totam, impossibile est quod pars eius sit materia, si | |
| 591 dicatur materia aliquod ens in potentia tantum, quia forma, | |
| 592 inquantum forma, est actus; id autem quod est in potentia tantum, | |
| 593 non potest esse pars actus, cum potentia repugnet actui, utpote | |
| 594 contra actum divisa. Si autem sit forma secundum aliquam partem | |
| 595 sui, illam partem, dicemus esse animam, et illam materiam cuius | |
| 596 primo est actus, dicemus esse primum animatum. Secundo, specialiter | |
| 597 ex ratione humanae animae, inquantum est intellectiva. Manifestum | |
| 598 est enim quod omne quod recipitur in aliquo, recipitur in eo per | |
| 599 modum recipientis. Sic autem cognoscitur unumquodque, sicut forma | |
| 600 eius est in cognoscente anima autem intellectiva cognoscit rem | |
| 601 aliquam in sua natura absolute, puta lapidem inquantum est lapis | |
| 602 absolute. Est igitur forma lapidis absolute, secundum propriam | |
| 603 rationem formalem, in anima intellectiva. Anima igitur intellectiva | |
| 604 est forma absoluta, non autem aliquid compositum ex materia et | |
| 605 forma. Si enim anima intellectiva esset composita ex materia et | |
| 606 forma, formae rerum reciperentur in ea ut individuales, et sic non | |
| 607 cognosceret nisi singulare, sicut accidit in potentiis sensitivis, | |
| 608 quae recipiunt formas rerum in organo corporali, materia enim est | |
| 609 principium individuationis formarum. Relinquitur ergo quod anima | |
| 610 intellectiva, et omnis intellectualis substantia cognoscens formas | |
| 611 absolute, caret compositione formae et materiae.</p> | |
| 612 <p title="I q. 75 a. 5 ad 1"><a name="31484"><span class= | |
| 613 "ref">[31484] Iª q. 75 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 614 dicendum quod primus actus est universale principium omnium actuum, | |
| 615 quia est infinitum, virtualiter in se omnia praehabens, ut dicit | |
| 616 Dionysius. Unde participatur a rebus, non sicut pars, sed secundum | |
| 617 diffusionem processionis ipsius. Potentia autem, cum sit receptiva | |
| 618 actus, oportet quod actui proportionetur. Actus vero recepti, qui | |
| 619 procedunt a primo actu infinito et sunt quaedam participationes | |
| 620 eius, sunt diversi. Unde non potest esse potentia una quae recipiat | |
| 621 omnes actus, sicut est unus actus influens omnes actus | |
| 622 participatos, alioquin potentia receptiva adaequaret potentiam | |
| 623 activam primi actus. Est autem alia potentia receptiva in anima | |
| 624 intellectiva, a potentia receptiva materiae primae, ut patet ex | |
| 625 diversitate receptorum, nam materia prima recipit formas | |
| 626 individuales, intellectus autem recipit formas absolutas. Unde | |
| 627 talis potentia in anima intellectiva existens, non ostendit quod | |
| 628 anima sit composita ex materia et forma.</p> | |
| 629 <p title="I q. 75 a. 5 ad 2"><a name="31485"><span class= | |
| 630 "ref">[31485] Iª q. 75 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 631 dicendum quod subiici et transmutari convenit materiae secundum | |
| 632 quod est in potentia. Sicut ergo est alia potentia intellectus, et | |
| 633 alia potentia materiae primae, ita est alia ratio subiiciendi et | |
| 634 transmutandi. Secundum hoc enim intellectus subiicitur scientiae, | |
| 635 et transmutatur de ignorantia ad scientiam, secundum quod est in | |
| 636 potentia ad species intelligibiles.</p> | |
| 637 <p title="I q. 75 a. 5 ad 3"><a name="31486"><span class= | |
| 638 "ref">[31486] Iª q. 75 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 639 dicendum quod forma est causa essendi materiae, et agens, unde | |
| 640 agens, inquantum reducit materiam in actum formae transmutando, est | |
| 641 ei causa essendi. Si quid autem est forma subsistens, non habet | |
| 642 esse per aliquod formale principium, nec habet causam transmutantem | |
| 643 de potentia in actum. Unde post verba praemissa, philosophus | |
| 644 concludit quod in his quae sunt composita ex materia et forma, | |
| 645 <i>nulla est alia causa nisi movens ex potestate ad actum, | |
| 646 quaecumque vero non habent materiam, omnia simpliciter sunt quod | |
| 647 vere entia aliquid</i>.</p> | |
| 648 <p title="I q. 75 a. 5 ad 4"><a name="31487"><span class= | |
| 649 "ref">[31487] Iª q. 75 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 650 dicendum quod omne participatum comparatur ad participans ut actus | |
| 651 eius. Quaecumque autem forma creata per se subsistens ponatur, | |
| 652 oportet quod participet esse, quia etiam ipsa vita, vel quidquid | |
| 653 sic diceretur, participat ipsum esse, ut dicit Dionysius, V cap. de | |
| 654 Div. Nom. Esse autem participatum finitur ad capacitatem | |
| 655 participantis. Unde solus Deus, qui est ipsum suum esse, est actus | |
| 656 purus et infinitus. In substantiis vero intellectualibus est | |
| 657 compositio ex actu et potentia; non quidem ex materia et forma, sed | |
| 658 ex forma et esse participato. Unde a quibusdam dicuntur componi ex | |
| 659 quo est et quod est, ipsum enim esse est quo aliquid est.</p> | |
| 660 <br /> | |
| 661 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 662 <p title="I q. 75 a. 6 arg. 1"><a name="31488"><span class= | |
| 663 "ref">[31488] Iª q. 75 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic | |
| 664 proceditur. Videtur quod anima humana sit corruptibilis. Quorum | |
| 665 enim est simile principium et similis processus, videtur esse | |
| 666 similis finis. Sed simile est principium generationis hominum et | |
| 667 iumentorum, quia de terra facta sunt. Similis est etiam vitae | |
| 668 processus in utrisque, quia <i>similiter spirant omnia, et nihil | |
| 669 habet homo iumento amplius</i>, ut dicitur Eccle. III. Ergo, ut | |
| 670 ibidem concluditur, <i>unus est interitus hominis et iumentorum, et | |
| 671 aequa utriusque conditio</i>. Sed anima brutorum animalium est | |
| 672 corruptibilis. Ergo et anima humana est corruptibilis.</p> | |
| 673 <p title="I q. 75 a. 6 arg. 2"><a name="31489"><span class= | |
| 674 "ref">[31489] Iª q. 75 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, omne | |
| 675 quod est ex nihilo, vertibile est in nihilum, quia finis debet | |
| 676 respondere principio. Sed sicut dicitur Sap. II, <i>ex nihilo nati | |
| 677 sumus</i>, quod verum est non solum quantum ad corpus, sed etiam | |
| 678 quantum ad animam. Ergo ut ibidem concluditur, post hoc erimus | |
| 679 tanquam non fuerimus, etiam secundum animam.</p> | |
| 680 <p title="I q. 75 a. 6 arg. 3"><a name="31490"><span class= | |
| 681 "ref">[31490] Iª q. 75 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, nulla | |
| 682 res est sine propria operatione. Sed propria operatio animae, quae | |
| 683 est intelligere cum phantasmate, non potest esse sine corpore, | |
| 684 nihil enim sine phantasmate intelligit anima; phantasma autem non | |
| 685 est sine corpore, ut dicitur in libro de anima. Ergo anima non | |
| 686 potest remanere, destructo corpore.</p> | |
| 687 <p title="I q. 75 a. 6 s. c."><a name="31491"><span class= | |
| 688 "ref">[31491] Iª q. 75 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 689 quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod animae humanae | |
| 690 habent ex bonitate divina quod sint intellectuales et quod habeant | |
| 691 substantialem vitam inconsumptibilem.</p> | |
| 692 <p title="I q. 75 a. 6 co."><a name="31492"><span class= | |
| 693 "ref">[31492] Iª q. 75 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 694 quod necesse est dicere animam humanam, quam dicimus intellectivum | |
| 695 principium, esse incorruptibilem. Dupliciter enim aliquid | |
| 696 corrumpitur, uno modo, per se; alio modo, per accidens. Impossibile | |
| 697 est autem aliquid subsistens generari aut corrumpi per accidens, | |
| 698 idest aliquo generato vel corrupto. Sic enim competit alicui | |
| 699 generari et corrumpi, sicut et esse, quod per generationem | |
| 700 acquiritur et per corruptionem amittitur. Unde quod per se habet | |
| 701 esse, non potest generari vel corrumpi nisi per se, quae vero non | |
| 702 subsistunt, ut accidentia et formae materiales, dicuntur fieri et | |
| 703 corrumpi per generationem et corruptionem compositorum. Ostensum | |
| 704 est autem supra quod animae brutorum non sunt per se subsistentes, | |
| 705 sed sola anima humana. Unde animae brutorum corrumpuntur, corruptis | |
| 706 corporibus, anima autem humana non posset corrumpi, nisi per se | |
| 707 corrumperetur. Quod quidem omnino est impossibile non solum de | |
| 708 ipsa, sed de quolibet subsistente quod est forma tantum. Manifestum | |
| 709 est enim quod id quod secundum se convenit alicui, est inseparabile | |
| 710 ab ipso. Esse autem per se convenit formae, quae est actus. Unde | |
| 711 materia secundum hoc acquirit esse in actu, quod acquirit formam, | |
| 712 secundum hoc autem accidit in ea corruptio, quod separatur forma ab | |
| 713 ea. Impossibile est autem quod forma separetur a seipsa. Unde | |
| 714 impossibile est quod forma subsistens desinat esse. Dato etiam quod | |
| 715 anima esset ex materia et forma composita, ut quidam dicunt, adhuc | |
| 716 oporteret ponere eam incorruptibilem. Non enim invenitur corruptio | |
| 717 nisi ubi invenitur contrarietas, generationes enim et corruptiones | |
| 718 ex contrariis et in contraria sunt; unde corpora caelestia, quia | |
| 719 non habent materiam contrarietati subiectam, incorruptibilia sunt. | |
| 720 In anima autem intellectiva non potest esse aliqua contrarietas. | |
| 721 Recipit enim secundum modum sui esse, ea vero quae in ipsa | |
| 722 recipiuntur, sunt absque contrarietate; quia etiam rationes | |
| 723 contrariorum in intellectu non sunt contrariae, sed est una | |
| 724 scientia contrariorum. Impossibile est ergo quod anima intellectiva | |
| 725 sit corruptibilis. Potest etiam huius rei accipi signum ex hoc, | |
| 726 quod unumquodque naturaliter suo modo esse desiderat. Desiderium | |
| 727 autem in rebus cognoscentibus sequitur cognitionem. Sensus autem | |
| 728 non cognoscit esse nisi sub hic et nunc, sed intellectus | |
| 729 apprehendit esse absolute, et secundum omne tempus. Unde omne | |
| 730 habens intellectum naturaliter desiderat esse semper. Naturale | |
| 731 autem desiderium non potest esse inane. Omnis igitur intellectualis | |
| 732 substantia est incorruptibilis.</p> | |
| 733 <p title="I q. 75 a. 6 ad 1"><a name="31493"><span class= | |
| 734 "ref">[31493] Iª q. 75 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 735 dicendum quod Salomon inducit rationem illam ex persona | |
| 736 insipientium, ut exprimitur Sap. II. Quod ergo dicitur quod homo et | |
| 737 alia animalia habent simile generationis principium, verum est | |
| 738 quantum ad corpus, similiter enim de terra facta sunt omnia | |
| 739 animalia. Non autem quantum ad animam, nam anima brutorum | |
| 740 producitur ex virtute aliqua corporea, anima vero humana a Deo. Et | |
| 741 ad hoc significandum dicitur Gen., quantum ad alia animalia, | |
| 742 producat terra animam viventem, quantum vero ad hominem, dicitur | |
| 743 quod inspiravit in faciem eius spiraculum vitae. Et ideo | |
| 744 concluditur Eccle. ult., <i>revertatur pulvis in terram suam, unde | |
| 745 erat, et spiritus redeat ad Deum qui dedit illum</i>. Similiter | |
| 746 processus vitae est similis quantum ad corpus; ad quod pertinet | |
| 747 quod dicitur in Eccle., <i>similiter spirant omnia</i>; et Sap. II, | |
| 748 <i>fumus et flatus est in naribus nostris</i> et cetera. Sed non | |
| 749 est similis processus quantum ad animam, quia homo intelligit, non | |
| 750 autem animalia bruta. Unde falsum est quod dicitur, nihil habet | |
| 751 homo iumento amplius. Et ideo similis est interitus quantum ad | |
| 752 corpus, sed non quantum ad animam.</p> | |
| 753 <p title="I q. 75 a. 6 ad 2"><a name="31494"><span class= | |
| 754 "ref">[31494] Iª q. 75 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 755 dicendum quod, sicut posse creari dicitur aliquid non per potentiam | |
| 756 passivam, sed solum per potentiam activam creantis, qui ex nihilo | |
| 757 potest aliquid producere; ita cum dicitur aliquid vertibile in | |
| 758 nihil, non importatur in creatura potentia ad non esse, sed in | |
| 759 creatore potentia ad hoc quod esse non influat. Dicitur autem | |
| 760 aliquid corruptibile per hoc, quod inest ei potentia ad non | |
| 761 esse.</p> | |
| 762 <p title="I q. 75 a. 6 ad 3"><a name="31495"><span class= | |
| 763 "ref">[31495] Iª q. 75 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 764 dicendum quod intelligere cum phantasmate est propria operatio | |
| 765 animae secundum quod corpori est unita. Separata autem a corpore | |
| 766 habebit alium modum intelligendi, similem aliis substantiis a | |
| 767 corpore separatis, ut infra melius patebit.</p> | |
| 768 <br /> | |
| 769 <div class="E">Articulus 7</div> | |
| 770 <p title="I q. 75 a. 7 arg. 1"><a name="31496"><span class= | |
| 771 "ref">[31496] Iª q. 75 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic | |
| 772 proceditur. Videtur quod anima et Angelus sint unius speciei. | |
| 773 Unumquodque enim ordinatur ad proprium finem per naturam suae | |
| 774 speciei, per quam habet inclinationem ad finem. Sed idem est finis | |
| 775 animae et Angeli, scilicet beatitudo aeterna. Ergo sunt unius | |
| 776 speciei.</p> | |
| 777 <p title="I q. 75 a. 7 arg. 2"><a name="31497"><span class= | |
| 778 "ref">[31497] Iª q. 75 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 779 ultima differentia specifica est nobilissima, quia complet rationem | |
| 780 speciei. Sed nihil est nobilius in Angelo et anima quam | |
| 781 intellectuale esse. Ergo conveniunt anima et Angelus in ultima | |
| 782 differentia specifica. Ergo sunt unius speciei.</p> | |
| 783 <p title="I q. 75 a. 7 arg. 3"><a name="31498"><span class= | |
| 784 "ref">[31498] Iª q. 75 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, anima | |
| 785 ab Angelo differre non videtur nisi per hoc, quod est corpori | |
| 786 unita. Corpus autem, cum sit extra essentiam animae, non videtur ad | |
| 787 eius speciem pertinere. Ergo anima et Angelus sunt unius | |
| 788 speciei.</p> | |
| 789 <p title="I q. 75 a. 7 s. c."><a name="31499"><span class= | |
| 790 "ref">[31499] Iª q. 75 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 791 quorum sunt diversae operationes naturales, ipsa differunt specie. | |
| 792 Sed animae et Angeli sunt diversae operationes naturales, quia ut | |
| 793 dicit Dionysius, VII cap. de Div. Nom., <i>mentes angelicae | |
| 794 simplices et beatos intellectus habent, non de visibilibus | |
| 795 congregantes divinam cognitionem</i>; cuius contrarium postmodum de | |
| 796 anima dicit. Anima igitur et Angelus non sunt unius speciei.</p> | |
| 797 <p title="I q. 75 a. 7 co."><a name="31500"><span class= | |
| 798 "ref">[31500] Iª q. 75 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 799 quod Origenes posuit omnes animas humanas et Angelos esse unius | |
| 800 speciei. Et hoc ideo, quia posuit diversitatem gradus in huiusmodi | |
| 801 substantiis inventam, accidentalem, utpote ex libero arbitrio | |
| 802 provenientem, ut supra dictum est. Quod non potest esse, quia in | |
| 803 substantiis incorporeis non potest esse diversitas secundum numerum | |
| 804 absque diversitate secundum speciem, et absque naturali | |
| 805 inaequalitate. Quia si non sint compositae ex materia et forma, sed | |
| 806 sint formae subsistentes, manifestum est quod necesse erit in eis | |
| 807 esse diversitatem in specie. Non enim potest intelligi quod aliqua | |
| 808 forma separata sit nisi una unius speciei, sicut si esset albedo | |
| 809 separata, non posset esse nisi una tantum; haec enim albedo non | |
| 810 differt ab illa nisi per hoc, quod est huius vel illius. Diversitas | |
| 811 autem secundum speciem semper habet diversitatem naturalem | |
| 812 concomitantem, sicut in speciebus colorum unus est perfectior | |
| 813 altero, et similiter in aliis. Et hoc ideo, quia differentiae | |
| 814 dividentes genus sunt contrariae; contraria autem se habent | |
| 815 secundum perfectum et imperfectum, quia principium contrarietatis | |
| 816 est privatio et habitus ut dicitur in X Metaphys. Idem etiam | |
| 817 sequeretur, si huiusmodi substantiae essent compositae ex materia | |
| 818 et forma. Si enim materia huius distinguitur a materia illius, | |
| 819 necesse est quod vel forma sit principium distinctionis materiae, | |
| 820 ut scilicet materiae sint diversae propter habitudinem ad diversas | |
| 821 formas, et tunc sequitur adhuc diversitas secundum speciem et | |
| 822 inaequalitas naturalis. Vel materia erit principium distinctionis | |
| 823 formarum; nec poterit dici materia haec alia ab illa, nisi secundum | |
| 824 divisionem quantitativam, quae non habet locum in substantiis | |
| 825 incorporeis, cuiusmodi sunt Angelus et anima. Unde non potest esse | |
| 826 quod Angelus et anima sint unius speciei. Quomodo autem sint plures | |
| 827 animae unius speciei infra ostendetur.</p> | |
| 828 <p title="I q. 75 a. 7 ad 1"><a name="31501"><span class= | |
| 829 "ref">[31501] Iª q. 75 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 830 dicendum quod ratio illa procedit de fine proximo et naturali. | |
| 831 Beatitudo autem aeterna est finis ultimus et supernaturalis.</p> | |
| 832 <p title="I q. 75 a. 7 ad 2"><a name="31502"><span class= | |
| 833 "ref">[31502] Iª q. 75 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 834 dicendum quod differentia specifica ultima est nobilissima, | |
| 835 inquantum est maxime determinata, per modum quo actus est nobilior | |
| 836 potentia. Sic autem intellectuale non est nobilissimum, quia est | |
| 837 indeterminatum et commune ad multos intellectualitatis gradus, | |
| 838 sicut sensibile ad multos gradus in esse sensibili. Unde sicut non | |
| 839 omnia sensibilia sunt unius speciei, ita nec omnia | |
| 840 intellectualia.</p> | |
| 841 <p title="I q. 75 a. 7 ad 3"><a name="31503"><span class= | |
| 842 "ref">[31503] Iª q. 75 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 843 dicendum quod corpus non est de essentia animae, sed anima ex | |
| 844 natura suae essentiae habet quod sit corpori unibilis. Unde nec | |
| 845 proprie anima est in specie; sed compositum. Et hoc ipsum quod | |
| 846 anima quodammodo indiget corpore ad suam operationem, ostendit quod | |
| 847 anima tenet inferiorem gradum intellectualitatis quam Angelus, qui | |
| 848 corpori non unitur.</p> | |
| 849 <br /> | |
| 850 <div class="D">Quaestio 76</div> | |
| 851 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 852 <p title="I q. 76 pr."><a name="31504"><span class="ref">[31504] | |
| 853 Iª q. 76 pr.</span></a> Deinde considerandum est de unione | |
| 854 animae ad corpus. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum | |
| 855 intellectivum principium uniatur corpori ut forma. Secundo, utrum | |
| 856 intellectivum principium numero multiplicetur secundum | |
| 857 multiplicationem corporum; vel sit unus intellectus omnium hominum. | |
| 858 Tertio, utrum in corpore cuius forma est principium intellectivum, | |
| 859 sit aliqua alia anima. Quarto, utrum sit in eo aliqua alia forma | |
| 860 substantialis. Quinto, quale debeat esse corpus cuius intellectivum | |
| 861 principium est forma. Sexto, utrum tali corpori uniatur mediante | |
| 862 aliquo alio corpore. Septimo, utrum mediante aliquo accidente. | |
| 863 Octavo, utrum anima sit tota in qualibet parte corporis.</p> | |
| 864 <br /> | |
| 865 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 866 <p title="I q. 76 a. 1 arg. 1"><a name="31505"><span class= | |
| 867 "ref">[31505] Iª q. 76 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 868 proceditur. Videtur quod intellectivum principium non uniatur | |
| 869 corpori ut forma. Dicit enim philosophus, in III de anima, quod | |
| 870 intellectus est separatus, et quod nullius corporis est actus. Non | |
| 871 ergo unitur corpori ut forma.</p> | |
| 872 <p title="I q. 76 a. 1 arg. 2"><a name="31506"><span class= | |
| 873 "ref">[31506] Iª q. 76 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis | |
| 874 forma determinatur secundum naturam materiae cuius est forma, | |
| 875 alioquin non requireretur proportio inter materiam et formam. Si | |
| 876 ergo intellectus uniretur corpori ut forma, cum omne corpus habeat | |
| 877 determinatam naturam, sequeretur quod intellectus haberet | |
| 878 determinatam naturam. Et sic non esset omnium cognoscitivus, ut ex | |
| 879 superioribus patet, quod est contra rationem intellectus. Non ergo | |
| 880 intellectus unitur corpori ut forma.</p> | |
| 881 <p title="I q. 76 a. 1 arg. 3"><a name="31507"><span class= | |
| 882 "ref">[31507] Iª q. 76 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 883 quaecumque potentia receptiva est actus alicuius corporis, recipit | |
| 884 formam materialiter et individualiter, quia receptum est in | |
| 885 recipiente secundum modum recipientis. Sed forma rei intellectae | |
| 886 non recipitur in intellectu materialiter et individualiter, sed | |
| 887 magis immaterialiter et universaliter, alioquin intellectus non | |
| 888 esset cognoscitivus immaterialium et universalium, sed singularium | |
| 889 tantum, sicut et sensus. Intellectus ergo non unitur corpori ut | |
| 890 forma.</p> | |
| 891 <p title="I q. 76 a. 1 arg. 4"><a name="31508"><span class= | |
| 892 "ref">[31508] Iª q. 76 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 893 eiusdem est potentia et actio, idem enim est quod potest agere, et | |
| 894 quod agit. Sed actio intellectualis non est alicuius corporis, ut | |
| 895 ex superioribus patet. Ergo nec potentia intellectiva est alicuius | |
| 896 corporis potentia. Sed virtus sive potentia non potest esse | |
| 897 abstractior vel simplicior quam essentia a qua virtus vel potentia | |
| 898 derivatur. Ergo nec substantia intellectus est corporis forma.</p> | |
| 899 <p title="I q. 76 a. 1 arg. 5"><a name="31509"><span class= | |
| 900 "ref">[31509] Iª q. 76 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, id | |
| 901 quod per se habet esse, non unitur corpori ut forma, quia forma est | |
| 902 quo aliquid est; et sic ipsum esse formae non est ipsius formae | |
| 903 secundum se. Sed intellectivum principium habet secundum se esse, | |
| 904 et est subsistens, ut supra dictum est. Non ergo unitur corpori ut | |
| 905 forma.</p> | |
| 906 <p title="I q. 76 a. 1 arg. 6"><a name="31510"><span class= | |
| 907 "ref">[31510] Iª q. 76 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, id | |
| 908 quod inest alicui rei secundum se, semper inest ei. Sed formae | |
| 909 secundum se inest uniri materiae, non enim per accidens aliquod, | |
| 910 sed per essentiam suam est actus materiae; alioquin ex materia et | |
| 911 forma non fieret unum substantialiter, sed accidentaliter. Forma | |
| 912 ergo non potest esse sine propria materia. Sed intellectivum | |
| 913 principium, cum sit incorruptibile, ut supra ostensum est, remanet | |
| 914 corpori non unitum, corpore corrupto. Ergo intellectivum principium | |
| 915 non unitur corpori ut forma.</p> | |
| 916 <p title="I q. 76 a. 1 s. c."><a name="31511"><span class= | |
| 917 "ref">[31511] Iª q. 76 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 918 secundum philosophum, in VIII Metaphys., differentia sumitur a | |
| 919 forma rei. Sed differentia constitutiva hominis est rationale; quod | |
| 920 dicitur de homine ratione intellectivi principii. Intellectivum | |
| 921 ergo principium est forma hominis.</p> | |
| 922 <p title="I q. 76 a. 1 co."><a name="31512"><span class= | |
| 923 "ref">[31512] Iª q. 76 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 924 quod necesse est dicere quod intellectus, qui est intellectualis | |
| 925 operationis principium, sit humani corporis forma. Illud enim quo | |
| 926 primo aliquid operatur, est forma eius cui operatio attribuitur, | |
| 927 sicut quo primo sanatur corpus, est sanitas, et quo primo scit | |
| 928 anima, est scientia; unde sanitas est forma corporis, et scientia | |
| 929 animae. Et huius ratio est, quia nihil agit nisi secundum quod est | |
| 930 actu, unde quo aliquid est actu, eo agit. Manifestum est autem quod | |
| 931 primum quo corpus vivit, est anima. Et cum vita manifestetur | |
| 932 secundum diversas operationes in diversis gradibus viventium, id | |
| 933 quo primo operamur unumquodque horum operum vitae, est anima, anima | |
| 934 enim est primum quo nutrimur, et sentimus, et movemur secundum | |
| 935 locum; et similiter quo primo intelligimus. Hoc ergo principium quo | |
| 936 primo intelligimus, sive dicatur intellectus sive anima | |
| 937 intellectiva, est forma corporis. Et haec est demonstratio | |
| 938 Aristotelis in II de anima. Si quis autem velit dicere animam | |
| 939 intellectivam non esse corporis formam, oportet quod inveniat modum | |
| 940 quo ista actio quae est intelligere, sit huius hominis actio, | |
| 941 experitur enim unusquisque seipsum esse qui intelligit. Attribuitur | |
| 942 autem aliqua actio alicui tripliciter, ut patet per philosophum, V | |
| 943 Physic., dicitur enim movere aliquid aut agere vel secundum se | |
| 944 totum, sicut medicus sanat; aut secundum partem, sicut homo videt | |
| 945 per oculum; aut per accidens, sicut dicitur quod album aedificat, | |
| 946 quia accidit aedificatori esse album. Cum igitur dicimus Socratem | |
| 947 aut Platonem intelligere, manifestum est quod non attribuitur ei | |
| 948 per accidens, attribuitur enim ei inquantum est homo, quod | |
| 949 essentialiter praedicatur de ipso. Aut ergo oportet dicere quod | |
| 950 Socrates intelligit secundum se totum, sicut Plato posuit, dicens | |
| 951 hominem esse animam intellectivam, aut oportet dicere quod | |
| 952 intellectus sit aliqua pars Socratis. Et primum quidem stare non | |
| 953 potest, ut supra ostensum est, propter hoc quod ipse idem homo est | |
| 954 qui percipit se et intelligere et sentire, sentire autem non est | |
| 955 sine corpore, unde oportet corpus aliquam esse hominis partem. | |
| 956 Relinquitur ergo quod intellectus quo Socrates intelligit, est | |
| 957 aliqua pars Socratis ita quod intellectus aliquo modo corpori | |
| 958 Socratis uniatur. Hanc autem unionem Commentator, in III de anima, | |
| 959 dicit esse per speciem intelligibilem. Quae quidem habet duplex | |
| 960 subiectum, unum scilicet intellectum possibilem; et aliud ipsa | |
| 961 phantasmata quae sunt in organis corporeis. Et sic per speciem | |
| 962 intelligibilem continuatur intellectus possibilis corpori huius vel | |
| 963 illius hominis. Sed ista continuatio vel unio non sufficit ad hoc | |
| 964 quod actio intellectus sit actio Socratis. Et hoc patet per | |
| 965 similitudinem in sensu, ex quo Aristoteles procedit ad | |
| 966 considerandum ea quae sunt intellectus. Sic enim se habent | |
| 967 phantasmata ad intellectum, ut dicitur in III de anima, sicut | |
| 968 colores ad visum. Sicut ergo species colorum sunt in visu, ita | |
| 969 species phantasmatum sunt in intellectu possibili. Patet autem quod | |
| 970 ex hoc quod colores sunt in pariete, quorum similitudines sunt in | |
| 971 visu, actio visus non attribuitur parieti, non enim dicimus quod | |
| 972 paries videat, sed magis quod videatur. Ex hoc ergo quod species | |
| 973 phantasmatum sunt in intellectu possibili, non sequitur quod | |
| 974 Socrates, in quo sunt phantasmata, intelligat; sed quod ipse, vel | |
| 975 eius phantasmata intelligantur. Quidam autem dicere voluerunt quod | |
| 976 intellectus unitur corpori ut motor; et sic ex intellectu et | |
| 977 corpore fit unum, ut actio intellectus toti attribui possit. Sed | |
| 978 hoc est multipliciter vanum. Primo quidem, quia intellectus non | |
| 979 movet corpus nisi per appetitum, cuius motus praesupponit | |
| 980 operationem intellectus. Non ergo quia movetur Socrates ab | |
| 981 intellectu, ideo intelligit, sed potius e converso, quia | |
| 982 intelligit, ideo ab intellectu movetur Socrates. Secundo quia, cum | |
| 983 Socrates sit quoddam individuum in natura cuius essentia est una, | |
| 984 composita ex materia et forma; si intellectus non sit forma eius, | |
| 985 sequitur quod sit praeter essentiam eius; et sic intellectus | |
| 986 comparabitur ad totum Socratem sicut motor ad motum. Intelligere | |
| 987 autem est actio quiescens in agente, non autem transiens in | |
| 988 alterum, sicut calefactio. Non ergo intelligere potest attribui | |
| 989 Socrati propter hoc quod est motus ab intellectu. Tertio, quia | |
| 990 actio motoris nunquam attribuitur moto nisi sicut instrumento, | |
| 991 sicut actio carpentarii serrae. Si igitur intelligere attribuitur | |
| 992 Socrati quia est actio motoris eius, sequitur quod attribuatur ei | |
| 993 sicut instrumento. Quod est contra philosophum, qui vult quod | |
| 994 intelligere non sit per instrumentum corporeum. Quarto quia, licet | |
| 995 actio partis attribuatur toti, ut actio oculi homini; nunquam tamen | |
| 996 attribuitur alii parti, nisi forte per accidens, non enim dicimus | |
| 997 quod manus videat, propter hoc quod oculus videt. Si ergo ex | |
| 998 intellectu et Socrate dicto modo fit unum, actio intellectus non | |
| 999 potest attribui Socrati. Si vero Socrates est totum quod componitur | |
| 1000 ex unione intellectus ad reliqua quae sunt Socratis, et tamen | |
| 1001 intellectus non unitur aliis quae sunt Socratis nisi sicut motor; | |
| 1002 sequitur quod Socrates non sit unum simpliciter, et per consequens | |
| 1003 nec ens simpliciter; sic enim aliquid est ens, quomodo et unum. | |
| 1004 Relinquitur ergo solus modus quem Aristoteles ponit, quod hic homo | |
| 1005 intelligit, quia principium intellectivum est forma ipsius. Sic | |
| 1006 ergo ex ipsa operatione intellectus apparet quod intellectivum | |
| 1007 principium unitur corpori ut forma. Potest etiam idem manifestari | |
| 1008 ex ratione speciei humanae. Natura enim uniuscuiusque rei ex eius | |
| 1009 operatione ostenditur. Propria autem operatio hominis, inquantum | |
| 1010 est homo, est intelligere, per hanc enim omnia animalia | |
| 1011 transcendit. Unde et Aristoteles, in libro Ethic., in hac | |
| 1012 operatione, sicut in propria hominis, ultimam felicitatem | |
| 1013 constituit. Oportet ergo quod homo secundum illud speciem | |
| 1014 sortiatur, quod est huius operationis principium. Sortitur autem | |
| 1015 unumquodque speciem per propriam formam. Relinquitur ergo quod | |
| 1016 intellectivum principium sit propria hominis forma. Sed | |
| 1017 considerandum est quod, quanto forma est nobilior, tanto magis | |
| 1018 dominatur materiae corporali, et minus ei immergitur, et magis sua | |
| 1019 operatione vel virtute excedit eam. Unde videmus quod forma mixti | |
| 1020 corporis habet aliquam operationem quae non causatur ex | |
| 1021 qualitatibus elementaribus. Et quanto magis proceditur in | |
| 1022 nobilitate formarum, tanto magis invenitur virtus formae materiam | |
| 1023 elementarem excedere, sicut anima vegetabilis plus quam forma | |
| 1024 metalli, et anima sensibilis plus quam anima vegetabilis. Anima | |
| 1025 autem humana est ultima in nobilitate formarum. Unde intantum sua | |
| 1026 virtute excedit materiam corporalem, quod habet aliquam operationem | |
| 1027 et virtutem in qua nullo modo communicat materia corporalis. Et | |
| 1028 haec virtus dicitur intellectus. Est autem attendendum quod, si | |
| 1029 quis poneret animam componi ex materia et forma, nullo modo posset | |
| 1030 dicere animam esse formam corporis. Cum enim forma sit actus, | |
| 1031 materia vero sit ens in potentia tantum; nullo modo id quod est ex | |
| 1032 materia et forma compositum, potest esse alterius forma secundum se | |
| 1033 totum. Si autem secundum aliquid sui sit forma, id quod est forma | |
| 1034 dicimus animam, et id cuius est forma dicimus primum animatum, ut | |
| 1035 supra dictum est.</p> | |
| 1036 <p title="I q. 76 a. 1 ad 1"><a name="31513"><span class= | |
| 1037 "ref">[31513] Iª q. 76 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1038 dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Physic., ultima | |
| 1039 formarum naturalium, ad quam terminatur consideratio philosophi | |
| 1040 naturalis, scilicet anima humana, est quidem separata, sed tamen in | |
| 1041 materia; quod ex hoc probat, quia homo ex materia generat hominem, | |
| 1042 et sol. Separata quidem est secundum virtutem intellectivam, quia | |
| 1043 virtus intellectiva non est virtus alicuius organi corporalis, | |
| 1044 sicut virtus visiva est actus oculi intelligere enim est actus qui | |
| 1045 non potest exerceri per organum corporale, sicut exercetur visio. | |
| 1046 Sed in materia est inquantum ipsa anima cuius est haec virtus, est | |
| 1047 corporis forma, et terminus generationis humanae. Sic ergo | |
| 1048 philosophus dicit in III de anima quod intellectus est separatus, | |
| 1049 quia non est virtus alicuius organi corporalis.</p> | |
| 1050 <p title="I q. 76 a. 1 ad 2"><a name="31514"><span class= | |
| 1051 "ref">[31514] Iª q. 76 a. 1 ad 2</span></a> Et per hoc patet | |
| 1052 responsio ad secundum et tertium. Sufficit enim ad hoc quod homo | |
| 1053 possit intelligere omnia per intellectum, et ad hoc quod | |
| 1054 intellectus intelligat immaterialia et universalia, quod virtus | |
| 1055 intellectiva non est corporis actus.</p> | |
| 1056 <p title="I q. 76 a. 1 ad 4"><a name="31515"><span class= | |
| 1057 "ref">[31515] Iª q. 76 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1058 dicendum quod humana anima non est forma in materia corporali | |
| 1059 immersa, vel ab ea totaliter comprehensa, propter suam | |
| 1060 perfectionem. Et ideo nihil prohibet aliquam eius virtutem non esse | |
| 1061 corporis actum; quamvis anima secundum suam essentiam sit corporis | |
| 1062 forma.</p> | |
| 1063 <p title="I q. 76 a. 1 ad 5"><a name="31516"><span class= | |
| 1064 "ref">[31516] Iª q. 76 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 1065 dicendum quod anima illud esse in quo ipsa subsistit, communicat | |
| 1066 materiae corporali, ex qua et anima intellectiva fit unum, ita quod | |
| 1067 illud esse quod est totius compositi, est etiam ipsius animae. Quod | |
| 1068 non accidit in aliis formis, quae non sunt subsistentes. Et propter | |
| 1069 hoc anima humana remanet in suo esse, destructo corpore, non autem | |
| 1070 aliae formae.</p> | |
| 1071 <p title="I q. 76 a. 1 ad 6"><a name="31517"><span class= | |
| 1072 "ref">[31517] Iª q. 76 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum | |
| 1073 quod secundum se convenit animae corpori uniri, sicut secundum se | |
| 1074 convenit corpori levi esse sursum. Et sicut corpus leve manet | |
| 1075 quidem leve cum a loco proprio fuerit separatum, cum aptitudine | |
| 1076 tamen et inclinatione ad proprium locum; ita anima humana manet in | |
| 1077 suo esse cum fuerit a corpore separata, habens aptitudinem et | |
| 1078 inclinationem naturalem ad corporis unionem.</p> | |
| 1079 <br /> | |
| 1080 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 1081 <p title="I q. 76 a. 2 arg. 1"><a name="31518"><span class= | |
| 1082 "ref">[31518] Iª q. 76 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 1083 proceditur. Videtur quod intellectivum principium non multiplicetur | |
| 1084 secundum multiplicationem corporum, sed sit unus intellectus in | |
| 1085 omnibus hominibus. Nulla enim substantia immaterialis multiplicatur | |
| 1086 secundum numerum in una specie. Anima autem humana est substantia | |
| 1087 immaterialis, non enim est composita ex materia et forma, ut supra | |
| 1088 ostensum est. Non ergo sunt multae in una specie. Sed omnes homines | |
| 1089 sunt unius speciei. Est ergo unus intellectus omnium hominum.</p> | |
| 1090 <p title="I q. 76 a. 2 arg. 2"><a name="31519"><span class= | |
| 1091 "ref">[31519] Iª q. 76 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1092 remota causa, removetur effectus. Si ergo secundum multiplicationem | |
| 1093 corporum multiplicarentur animae humanae, consequens videretur | |
| 1094 quod, remotis corporibus, multitudo animarum non remaneret, sed ex | |
| 1095 omnibus animabus remaneret aliquod unum solum. Quod est haereticum, | |
| 1096 periret enim differentia praemiorum et poenarum.</p> | |
| 1097 <p title="I q. 76 a. 2 arg. 3"><a name="31520"><span class= | |
| 1098 "ref">[31520] Iª q. 76 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, si | |
| 1099 intellectus meus est alius ab intellectu tuo, intellectus meus est | |
| 1100 quoddam individuum, et similiter intellectus tuus, particularia | |
| 1101 enim sunt quae differunt numero et conveniunt in una specie. Sed | |
| 1102 omne quod recipitur in aliquo, est in eo per modum recipientis. | |
| 1103 Ergo species rerum in intellectu meo et tuo reciperentur | |
| 1104 individualiter, quod est contra rationem intellectus, qui est | |
| 1105 cognoscitivus universalium.</p> | |
| 1106 <p title="I q. 76 a. 2 arg. 4"><a name="31521"><span class= | |
| 1107 "ref">[31521] Iª q. 76 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1108 intellectum est in intellectu intelligente. Si ergo intellectus | |
| 1109 meus est alius ab intellectu tuo, oportet quod aliud sit | |
| 1110 intellectum a me, et aliud sit intellectum a te. Et ita erit | |
| 1111 individualiter numeratum, et intellectum in potentia tantum, et | |
| 1112 oportebit abstrahere intentionem communem ab utroque, quia a | |
| 1113 quibuslibet diversis contingit abstrahere aliquod commune | |
| 1114 intelligibile. Quod est contra rationem intellectus, quia sic non | |
| 1115 videretur distingui intellectus a virtute imaginativa. Videtur ergo | |
| 1116 relinqui quod sit unus intellectus omnium hominum.</p> | |
| 1117 <p title="I q. 76 a. 2 arg. 5"><a name="31522"><span class= | |
| 1118 "ref">[31522] Iª q. 76 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, cum | |
| 1119 discipulus accipit scientiam a magistro, non potest dici quod | |
| 1120 scientia magistri generet scientiam in discipulo, quia sic etiam | |
| 1121 scientia esset forma activa, sicut calor; quod patet esse falsum. | |
| 1122 Videtur ergo quod eadem numero scientia quae est in magistro, | |
| 1123 communicetur discipulo. Quod esse non potest, nisi sit unus | |
| 1124 intellectus utriusque. Videtur ergo quod sit unus intellectus | |
| 1125 discipuli et magistri; et per consequens omnium hominum.</p> | |
| 1126 <p title="I q. 76 a. 2 arg. 6"><a name="31523"><span class= | |
| 1127 "ref">[31523] Iª q. 76 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea, | |
| 1128 Augustinus dicit, in libro de quantitate animae, <i>si plures | |
| 1129 tantum animas humanas dixerim, ipse me ridebo</i>. Sed maxime | |
| 1130 videtur anima esse una quantum ad intellectum. Ergo est unus | |
| 1131 intellectus omnium hominum.</p> | |
| 1132 <p title="I q. 76 a. 2 s. c."><a name="31524"><span class= | |
| 1133 "ref">[31524] Iª q. 76 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1134 quod philosophus dicit, in II Physic., quod sicut se habent causae | |
| 1135 universales ad universalia, ita se habent causae particulares ad | |
| 1136 particularia. Sed impossibile est quod una anima secundum speciem, | |
| 1137 sit diversorum animalium secundum speciem. Ergo impossibile est | |
| 1138 quod anima intellectiva una numero, sit diversorum secundum | |
| 1139 numerum.</p> | |
| 1140 <p title="I q. 76 a. 2 co."><a name="31525"><span class= | |
| 1141 "ref">[31525] Iª q. 76 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1142 quod intellectum esse unum omnium hominum, omnino est impossibile. | |
| 1143 Et hoc quidem patet, si, secundum Platonis sententiam homo sit ipse | |
| 1144 intellectus. Sequeretur enim, si Socratis et Platonis est unus | |
| 1145 intellectus tantum, quod Socrates et Plato sint unus homo; et quod | |
| 1146 non distinguantur ab invicem nisi per hoc quod est extra essentiam | |
| 1147 utriusque. Et erit tunc distinctio Socratis et Platonis non alia | |
| 1148 quam hominis tunicati et cappati, quod est omnino absurdum. | |
| 1149 Similiter etiam patet hoc esse impossibile, si, secundum sententiam | |
| 1150 Aristotelis, intellectus ponatur pars, seu potentia, animae quae | |
| 1151 est hominis forma. Impossibile est enim plurium numero diversorum | |
| 1152 esse unam formam, sicut impossibile est quod eorum sit unum esse, | |
| 1153 nam forma est essendi principium. Similiter etiam patet hoc esse | |
| 1154 impossibile quocumque modo quis ponat unionem intellectus ad hunc | |
| 1155 et ad illum hominem. Manifestum est enim quod, si sit unum | |
| 1156 principale agens et duo instrumenta, dici poterit unum agens | |
| 1157 simpliciter, sed plures actiones, sicut si unus homo tangat diversa | |
| 1158 duabus manibus, erit unus tangens, sed duo tactus. Si vero e | |
| 1159 converso instrumentum sit unum et principales agentes diversi, | |
| 1160 dicentur quidem plures agentes, sed una actio, sicut si multi uno | |
| 1161 fune trahant navem, erunt multi trahentes, sed unus tractus. Si | |
| 1162 vero agens principale sit unum et instrumentum unum, dicetur unum | |
| 1163 agens et una actio, sicut cum faber uno martello percutit, est unus | |
| 1164 percutiens et una percussio. Manifestum est autem quod, | |
| 1165 qualitercumque intellectus seu uniatur seu copuletur huic vel illi | |
| 1166 homini, intellectus inter cetera quae ad hominem pertinent, | |
| 1167 principalitatem habet, obediunt enim vires sensitivae intellectui, | |
| 1168 et ei deserviunt. Si ergo poneretur quod essent plures intellectus | |
| 1169 et sensus unus duorum hominum, puta si duo homines haberent unum | |
| 1170 oculum; essent quidem plures videntes, sed una visio. Si vero | |
| 1171 intellectus est unus, quantumcumque diversificentur alia quibus | |
| 1172 omnibus intellectus utitur quasi instrumentis, nullo modo Socrates | |
| 1173 et Plato poterunt dici nisi unus intelligens. Et si addamus quod | |
| 1174 ipsum intelligere, quod est actio intellectus, non fit per aliquod | |
| 1175 aliud organum, nisi per ipsum intellectum; sequetur ulterius quod | |
| 1176 sit et agens unum et actio una; idest quod omnes homines sint unus | |
| 1177 intelligens, et unum intelligere; dico autem respectu eiusdem | |
| 1178 intelligibilis. Posset autem diversificari actio intellectualis mea | |
| 1179 et tua per diversitatem phantasmatum, quia scilicet aliud est | |
| 1180 phantasma lapidis in me et aliud in te, si ipsum phantasma, | |
| 1181 secundum quod est aliud in me et aliud in te, esset forma | |
| 1182 intellectus possibilis, quia idem agens secundum diversas formas | |
| 1183 producit diversas actiones, sicut secundum diversas formas rerum | |
| 1184 respectu eiusdem oculi sunt diversae visiones. Sed ipsum phantasma | |
| 1185 non est forma intellectus possibilis, sed species intelligibilis | |
| 1186 quae a phantasmatibus abstrahitur. In uno autem intellectu a | |
| 1187 phantasmatibus diversis eiusdem speciei non abstrahitur nisi una | |
| 1188 species intelligibilis. Sicut in uno homine apparet, in quo possunt | |
| 1189 esse diversa phantasmata lapidis, et tamen ab omnibus eis | |
| 1190 abstrahitur una species intelligibilis lapidis, per quam | |
| 1191 intellectus unius hominis operatione una intelligit naturam | |
| 1192 lapidis, non obstante diversitate phantasmatum. Si ergo unus | |
| 1193 intellectus esset omnium hominum, diversitas phantasmatum quae sunt | |
| 1194 in hoc et in illo, non posset causare diversitatem intellectualis | |
| 1195 operationis huius et illius hominis, ut Commentator fingit in III | |
| 1196 de anima. Relinquitur ergo quod omnino impossibile et inconveniens | |
| 1197 est ponere unum intellectum omnium hominum.</p> | |
| 1198 <p title="I q. 76 a. 2 ad 1"><a name="31526"><span class= | |
| 1199 "ref">[31526] Iª q. 76 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1200 dicendum quod, licet anima intellectiva non habeat materiam ex qua | |
| 1201 sit, sicut nec Angelus, tamen est forma materiae alicuius; quod | |
| 1202 Angelo non convenit. Et ideo secundum divisionem materiae sunt | |
| 1203 multae animae unius speciei, multi autem Angeli unius speciei | |
| 1204 omnino esse non possunt.</p> | |
| 1205 <p title="I q. 76 a. 2 ad 2"><a name="31527"><span class= | |
| 1206 "ref">[31527] Iª q. 76 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1207 dicendum quod unumquodque hoc modo habet unitatem, quo habet esse, | |
| 1208 et per consequens idem est iudicium de multiplicatione rei, et de | |
| 1209 esse ipsius. Manifestum est autem quod anima intellectualis, | |
| 1210 secundum suum esse, unitur corpori ut forma; et tamen, destructo | |
| 1211 corpore, remanet anima intellectualis in suo esse. Et eadem ratione | |
| 1212 multitudo animarum est secundum multitudinem corporum; et tamen, | |
| 1213 destructis corporibus, remanent animae in suo esse | |
| 1214 multiplicatae.</p> | |
| 1215 <p title="I q. 76 a. 2 ad 3"><a name="31528"><span class= | |
| 1216 "ref">[31528] Iª q. 76 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1217 dicendum quod individuatio intelligentis, aut speciei per quam | |
| 1218 intelligit, non excludit intelligentiam universalium, alioquin, cum | |
| 1219 intellectus separati sint quaedam substantiae subsistentes, et per | |
| 1220 consequens particulares, non possent universalia intelligere. Sed | |
| 1221 materialitas cognoscentis et speciei per quam cognoscitur, | |
| 1222 universalis cognitionem impedit. Sicut enim omnis actio est | |
| 1223 secundum modum formae qua agens agit, ut calefactio secundum modum | |
| 1224 caloris; ita cognitio est secundum modum speciei qua cognoscens | |
| 1225 cognoscit. Manifestum est autem quod natura communis distinguitur | |
| 1226 et multiplicatur secundum principia individuantia, quae sunt ex | |
| 1227 parte materiae. Si ergo forma per quam fit cognitio, sit | |
| 1228 materialis, non abstracta a conditionibus materiae, erit similitudo | |
| 1229 naturae speciei aut generis, secundum quod est distincta et | |
| 1230 multiplicata per principia individuantia, et ita non poterit | |
| 1231 cognosci natura rei in sua communitate. Si vero species sit | |
| 1232 abstracta a conditionibus materiae individualis, erit similitudo | |
| 1233 naturae absque iis quae ipsam distinguunt et multiplicant, et ita | |
| 1234 cognoscetur universale. Nec refert, quantum ad hoc, utrum sit unus | |
| 1235 intellectus vel plures, quia si etiam esset unus tantum, oporteret | |
| 1236 ipsum esse aliquem quendam, et speciem per quam intelligit esse | |
| 1237 aliquam quandam.</p> | |
| 1238 <p title="I q. 76 a. 2 ad 4"><a name="31529"><span class= | |
| 1239 "ref">[31529] Iª q. 76 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1240 dicendum quod, sive intellectus sit unus sive plures, id quod | |
| 1241 intelligitur est unum. Id enim quod intelligitur non est in | |
| 1242 intellectu secundum se, sed secundum suam similitudinem, <i>lapis | |
| 1243 enim non est in anima, sed species lapidis</i>, ut dicitur in III | |
| 1244 de anima. Et tamen lapis est id quod intelligitur, non autem | |
| 1245 species lapidis, nisi per reflexionem intellectus supra seipsum, | |
| 1246 alioquin scientiae non essent de rebus, sed de speciebus | |
| 1247 intelligibilibus. Contingit autem eidem rei diversa secundum | |
| 1248 diversas formas assimilari. Et quia cognitio fit secundum | |
| 1249 assimilationem cognoscentis ad rem cognitam, sequitur quod idem a | |
| 1250 diversis cognoscentibus cognosci contingit, ut patet in sensu, nam | |
| 1251 plures vident eundem colorem, secundum diversas similitudines. Et | |
| 1252 similiter plures intellectus intelligunt unam rem intellectam. Sed | |
| 1253 hoc tantum interest inter sensum et intellectum, secundum | |
| 1254 sententiam Aristotelis, quod res sentitur secundum illam | |
| 1255 dispositionem quam extra animam habet, in sua particularitate, | |
| 1256 natura autem rei quae intelligitur, est quidem extra animam, sed | |
| 1257 non habet illum modum essendi extra animam, secundum quem | |
| 1258 intelligitur. Intelligitur enim natura communis seclusis principiis | |
| 1259 individuantibus; non autem hunc modum essendi habet extra animam. | |
| 1260 Sed secundum sententiam Platonis, res intellecta eo modo est extra | |
| 1261 animam quo intelligitur, posuit enim naturas rerum a materia | |
| 1262 separatas.</p> | |
| 1263 <p title="I q. 76 a. 2 ad 5"><a name="31530"><span class= | |
| 1264 "ref">[31530] Iª q. 76 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 1265 dicendum quod scientia alia est in discipulo, et alia in magistro. | |
| 1266 Quomodo autem causetur, in sequentibus ostendetur.</p> | |
| 1267 <p title="I q. 76 a. 2 ad 6"><a name="31531"><span class= | |
| 1268 "ref">[31531] Iª q. 76 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum | |
| 1269 quod Augustinus intelligit animas non esse plures tantum, quin | |
| 1270 uniantur in una ratione speciei.</p> | |
| 1271 <br /> | |
| 1272 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 1273 <p title="I q. 76 a. 3 arg. 1"><a name="31532"><span class= | |
| 1274 "ref">[31532] Iª q. 76 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 1275 proceditur. Videtur quod praeter animam intellectivam sint in | |
| 1276 homine aliae animae per essentiam differentes, scilicet sensitiva | |
| 1277 et nutritiva. Corruptibile enim et incorruptibile non sunt unius | |
| 1278 substantiae. Sed anima intellectiva est incorruptibilis; aliae vero | |
| 1279 animae, scilicet sensitiva et nutritiva, sunt corruptibiles, ut ex | |
| 1280 superioribus patet. Ergo in homine non potest esse una essentia | |
| 1281 animae intellectivae et sensitivae et nutritivae.</p> | |
| 1282 <p title="I q. 76 a. 3 arg. 2"><a name="31533"><span class= | |
| 1283 "ref">[31533] Iª q. 76 a. 3 arg. 2</span></a> Si dicatur quod | |
| 1284 anima sensitiva in homine est incorruptibilis, <i>contra, | |
| 1285 corruptibile et incorruptibile differunt secundum genus</i>, ut | |
| 1286 dicitur in X Metaphys. Sed anima sensitiva in equo et leone et | |
| 1287 aliis brutis animalibus est corruptibilis. Si igitur in homine sit | |
| 1288 incorruptibilis, non erit eiusdem generis anima sensitiva in homine | |
| 1289 et bruto. Animal autem dicitur ex eo quod habet animam sensitivam. | |
| 1290 Neque ergo animal erit unum genus commune hominis et aliorum | |
| 1291 animalium. Quod est inconveniens.</p> | |
| 1292 <p title="I q. 76 a. 3 arg. 3"><a name="31534"><span class= | |
| 1293 "ref">[31534] Iª q. 76 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1294 philosophus dicit, in libro de Generat. Animal., quod embryo prius | |
| 1295 est animal quam homo. Sed hoc esse non posset, si esset eadem | |
| 1296 essentia animae sensitivae et intellectivae, est enim animal per | |
| 1297 animam sensitivam, homo vero per animam intellectivam. Non ergo in | |
| 1298 homine est una essentia animae sensitivae et intellectivae.</p> | |
| 1299 <p title="I q. 76 a. 3 arg. 4"><a name="31535"><span class= | |
| 1300 "ref">[31535] Iª q. 76 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1301 philosophus dicit, in VIII Metaphys., quod genus sumitur a materia, | |
| 1302 differentia vero a forma. Sed rationale, quod est differentia | |
| 1303 constitutiva hominis, sumitur ab anima intellectiva; animal vero | |
| 1304 dicitur ex hoc quod habet corpus animatum anima sensitiva. Anima | |
| 1305 ergo intellectiva comparatur ad corpus animatum anima sensitiva, | |
| 1306 sicut forma ad materiam. Non ergo anima intellectiva est eadem per | |
| 1307 essentiam cum anima sensitiva in homine; sed praesupponit eam sicut | |
| 1308 materiale suppositum.</p> | |
| 1309 <p title="I q. 76 a. 3 s. c."><a name="31536"><span class= | |
| 1310 "ref">[31536] Iª q. 76 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1311 quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., <i>neque duas animas esse | |
| 1312 dicimus in homine uno, sicut Iacobus et alii Syrorum scribunt, unam | |
| 1313 animalem, qua animatur corpus, et immixta sit sanguini, et alteram | |
| 1314 spiritualem, quae rationi ministret, sed dicimus unam et eandem | |
| 1315 esse animam in homine, quae et corpus sua societate vivificat, et | |
| 1316 semetipsam sua ratione disponit</i>.</p> | |
| 1317 <p title="I q. 76 a. 3 co."><a name="31537"><span class= | |
| 1318 "ref">[31537] Iª q. 76 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1319 quod Plato posuit diversas animas esse in corpore uno, etiam | |
| 1320 secundum organa distinctas, quibus diversa opera vitae attribuebat; | |
| 1321 dicens vim nutritivam esse in hepate, concupiscibilem in corde, | |
| 1322 cognoscitivam in cerebro. Quam quidem opinionem Aristoteles | |
| 1323 reprobat, in libro de anima, quantum ad illas animae partes quae | |
| 1324 corporeis organis in suis operibus utuntur, ex hoc quod in | |
| 1325 animalibus quae decisa vivunt, in qualibet parte inveniuntur | |
| 1326 diversae operationes animae, sicut sensus et appetitus. Hoc autem | |
| 1327 non esset, si diversa principia operationum animae, tanquam per | |
| 1328 essentiam diversae, diversis partibus corporis distributa essent. | |
| 1329 Sed de intellectiva sub dubio videtur relinquere utrum sit separata | |
| 1330 ab aliis partibus animae solum ratione, an etiam loco. Opinio autem | |
| 1331 Platonis sustineri utique posset, si poneretur quod anima unitur | |
| 1332 corpori, non ut forma, sed ut motor, ut posuit Plato. Nihil enim | |
| 1333 inconveniens sequitur, si idem mobile a diversis motoribus | |
| 1334 moveatur, praecipue secundum diversas partes. Sed si ponamus animam | |
| 1335 corpori uniri sicut formam, omnino impossibile videtur plures | |
| 1336 animas per essentiam differentes in uno corpore esse. Quod quidem | |
| 1337 triplici ratione manifestari potest. Primo quidem, quia animal non | |
| 1338 esset simpliciter unum, cuius essent animae plures. Nihil enim est | |
| 1339 simpliciter unum nisi per formam unam, per quam habet res esse, ab | |
| 1340 eodem enim habet res quod sit ens et quod sit una; et ideo ea quae | |
| 1341 denominantur a diversis formis, non sunt unum simpliciter, sicut | |
| 1342 homo albus. Si igitur homo ab alia forma haberet quod sit vivum, | |
| 1343 scilicet ab anima vegetabili; et ab alia forma quod sit animal, | |
| 1344 scilicet ab anima sensibili; et ab alia quod sit homo, scilicet ab | |
| 1345 anima rationali; sequeretur quod homo non esset unum simpliciter, | |
| 1346 sicut et Aristoteles argumentatur contra Platonem, in VIII | |
| 1347 Metaphys., quod si alia esset idea animalis, et alia bipedis, non | |
| 1348 esset unum simpliciter animal bipes. Et propter hoc, in I de anima, | |
| 1349 contra ponentes diversas animas in corpore, inquirit quid contineat | |
| 1350 illas, idest quid faciat ex eis unum. Et non potest dici quod | |
| 1351 uniantur per corporis unitatem, quia magis anima continet corpus, | |
| 1352 et facit ipsum esse unum, quam e converso. Secundo, hoc apparet | |
| 1353 impossibile ex modo praedicationis. Quae enim sumuntur a diversis | |
| 1354 formis, praedicantur ad invicem vel per accidens, si formae non | |
| 1355 sint ad invicem ordinatae, puta cum dicimus quod album est dulce, | |
| 1356 vel, si formae sint ordinatae ad invicem, erit praedicatio per se, | |
| 1357 in secundo modo dicendi per se, quia subiectum ponitur in | |
| 1358 definitione praedicati. Sicut superficies praeambula est ad | |
| 1359 colorem, si ergo dicamus quod corpus superficiatum est coloratum, | |
| 1360 erit secundus modus praedicationis per se. Si ergo alia forma sit a | |
| 1361 qua aliquid dicitur animal, et a qua aliquid dicitur homo, | |
| 1362 sequeretur quod vel unum horum non possit praedicari de altero nisi | |
| 1363 per accidens, si istae duae formae ad invicem ordinem non habent; | |
| 1364 vel quod sit ibi praedicatio in secundo modo dicendi per se, si una | |
| 1365 animarum sit ad aliam praeambula. Utrumque autem horum est | |
| 1366 manifeste falsum, quia animal per se de homine praedicatur, non per | |
| 1367 accidens; homo autem non ponitur in definitione animalis, sed e | |
| 1368 converso. Ergo oportet eandem formam esse per quam aliquid est | |
| 1369 animal, et per quam aliquid est homo, alioquin homo non vere esset | |
| 1370 id quod est animal, ut sic animal per se de homine praedicetur. | |
| 1371 Tertio, apparet hoc esse impossibile per hoc, quod una operatio | |
| 1372 animae, cum fuerit intensa, impedit aliam. Quod nullo modo | |
| 1373 contingeret, nisi principium actionum esset per essentiam unum. Sic | |
| 1374 ergo dicendum quod eadem numero est anima in homine sensitiva et | |
| 1375 intellectiva et nutritiva. Quomodo autem hoc contingat, de facili | |
| 1376 considerari potest, si quis differentias specierum et formarum | |
| 1377 attendat. Inveniuntur enim rerum species et formae differre ab | |
| 1378 invicem secundum perfectius et minus perfectum, sicut in rerum | |
| 1379 ordine animata perfectiora sunt inanimatis, et animalia plantis, et | |
| 1380 homines animalibus brutis, et in singulis horum generum sunt gradus | |
| 1381 diversi. Et ideo Aristoteles, in VIII Metaphys., assimilat species | |
| 1382 rerum numeris, qui differunt specie secundum additionem vel | |
| 1383 subtractionem unitatis. Et in II de anima, comparat diversas animas | |
| 1384 speciebus figurarum, quarum una continet aliam; sicut pentagonum | |
| 1385 continet tetragonum, et excedit. Sic igitur anima intellectiva | |
| 1386 continet in sua virtute quidquid habet anima sensitiva brutorum, et | |
| 1387 nutritiva plantarum. Sicut ergo superficies quae habet figuram | |
| 1388 pentagonam, non per aliam figuram est tetragona, et per aliam | |
| 1389 pentagona; quia superflueret figura tetragona, ex quo in pentagona | |
| 1390 continetur; ita nec per aliam animam Socrates est homo, et per | |
| 1391 aliam animal, sed per unam et eandem.</p> | |
| 1392 <p title="I q. 76 a. 3 ad 1"><a name="31538"><span class= | |
| 1393 "ref">[31538] Iª q. 76 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1394 dicendum quod anima sensitiva non habet incorruptibilitatem ex hoc | |
| 1395 quod est sensitiva, sed ex hoc quod est intellectiva, ei | |
| 1396 incorruptibilitas debetur. Quando ergo anima est sensitiva tantum, | |
| 1397 corruptibilis est, quando vero cum sensitivo intellectivum habet, | |
| 1398 est incorruptibilis. Licet enim sensitivum incorruptionem non det, | |
| 1399 tamen incorruptionem intellectivo auferre non potest.</p> | |
| 1400 <p title="I q. 76 a. 3 ad 2"><a name="31539"><span class= | |
| 1401 "ref">[31539] Iª q. 76 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1402 dicendum quod formae non collocantur in genere vel in specie, sed | |
| 1403 composita. Homo autem corruptibilis est, sicut et alia animalia. | |
| 1404 Unde differentia secundum corruptibile et incorruptibile, quae est | |
| 1405 ex parte formarum, non facit hominem secundum genus ab aliis | |
| 1406 animalibus differre.</p> | |
| 1407 <p title="I q. 76 a. 3 ad 3"><a name="31540"><span class= | |
| 1408 "ref">[31540] Iª q. 76 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1409 dicendum quod prius embryo habet animam quae est sensitiva tantum; | |
| 1410 qua abiecta, advenit perfectior anima, quae est simul sensitiva et | |
| 1411 intellectiva; ut infra plenius ostendetur.</p> | |
| 1412 <p title="I q. 76 a. 3 ad 4"><a name="31541"><span class= | |
| 1413 "ref">[31541] Iª q. 76 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1414 dicendum quod non oportet secundum diversas rationes vel | |
| 1415 intentiones logicas, quae consequuntur modum intelligendi, | |
| 1416 diversitatem in rebus naturalibus accipere, quia ratio unum et idem | |
| 1417 secundum diversos modos apprehendere potest. Quia igitur, ut dictum | |
| 1418 est, anima intellectiva virtute continet id quod sensitiva habet, | |
| 1419 et adhuc amplius; potest seorsum ratio considerare quod pertinet ad | |
| 1420 virtutem sensitivae, quasi quoddam imperfectum et materiale. Et | |
| 1421 quia hoc invenit commune homini et aliis animalibus, ex hoc | |
| 1422 rationem generis format. Id vero in quo anima intellectiva | |
| 1423 sensitiva excedit, accipit quasi formale et completivum, et ex eo | |
| 1424 format differentiam hominis.</p> | |
| 1425 <br /> | |
| 1426 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 1427 <p title="I q. 76 a. 4 arg. 1"><a name="31542"><span class= | |
| 1428 "ref">[31542] Iª q. 76 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 1429 proceditur. Videtur quod in homine sit alia forma praeter animam | |
| 1430 intellectivam. Dicit enim philosophus, in II de anima, quod | |
| 1431 <i>anima est actus corporis physici potentia vitam habentis</i>. | |
| 1432 Comparatur igitur anima ad corpus, sicut forma ad materiam. Sed | |
| 1433 corpus habet aliquam formam substantialem per quam est corpus. Ergo | |
| 1434 ante animam praecedit in corpore aliqua forma substantialis.</p> | |
| 1435 <p title="I q. 76 a. 4 arg. 2"><a name="31543"><span class= | |
| 1436 "ref">[31543] Iª q. 76 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, homo | |
| 1437 et quodlibet animal est movens seipsum. Omne autem movens seipsum | |
| 1438 dividitur in duas partes, quarum una est movens, et alia est mota, | |
| 1439 ut probatur in VIII Physic. Pars autem movens est anima. Ergo | |
| 1440 oportet quod alia pars sit talis quae possit esse mota. Sed materia | |
| 1441 prima non potest moveri, ut dicitur in V Physic., cum sit ens solum | |
| 1442 in potentia, quinimmo omne quod movetur est corpus. Ergo oportet | |
| 1443 quod in homine et in quolibet animali sit alia forma substantialis, | |
| 1444 per quam constituatur corpus.</p> | |
| 1445 <p title="I q. 76 a. 4 arg. 3"><a name="31544"><span class= | |
| 1446 "ref">[31544] Iª q. 76 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ordo | |
| 1447 in formis attenditur secundum habitudinem ad materiam primam, prius | |
| 1448 enim et posterius dicitur per comparationem ad aliquod principium. | |
| 1449 Si ergo non esset in homine alia forma substantialis praeter animam | |
| 1450 rationalem, sed immediate materiae primae inhaereret; sequeretur | |
| 1451 quod esset in ordine imperfectissimarum formarum, quae immediate | |
| 1452 inhaerent materiae.</p> | |
| 1453 <p title="I q. 76 a. 4 arg. 4"><a name="31545"><span class= | |
| 1454 "ref">[31545] Iª q. 76 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1455 corpus humanum est corpus mixtum. Mixtio autem non fit secundum | |
| 1456 materiam tantum, quia tunc esset corruptio sola. Oportet ergo quod | |
| 1457 remaneant formae elementorum in corpore mixto, quae sunt formae | |
| 1458 substantiales. Ergo in corpore humano sunt aliae formae | |
| 1459 substantiales praeter animam intellectivam.</p> | |
| 1460 <p title="I q. 76 a. 4 s. c."><a name="31546"><span class= | |
| 1461 "ref">[31546] Iª q. 76 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, unius | |
| 1462 rei est unum esse substantiale. Sed forma substantialis dat esse | |
| 1463 substantiale. Ergo unius rei est una tantum forma substantialis. | |
| 1464 Anima autem est forma substantialis hominis. Ergo impossibile est | |
| 1465 quod in homine sit aliqua alia forma substantialis quam anima | |
| 1466 intellectiva.</p> | |
| 1467 <p title="I q. 76 a. 4 co."><a name="31547"><span class= | |
| 1468 "ref">[31547] Iª q. 76 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1469 quod, si poneretur anima intellectiva non uniri corpori ut forma, | |
| 1470 sed solum ut motor, ut Platonici posuerunt; necesse esset dicere | |
| 1471 quod in homine esset alia forma substantialis, per quam corpus ab | |
| 1472 anima mobile in suo esse constitueretur. Sed si anima intellectiva | |
| 1473 unitur corpori ut forma substantialis, sicut supra iam diximus, | |
| 1474 impossibile est quod aliqua alia forma substantialis praeter eam | |
| 1475 inveniatur in homine. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod | |
| 1476 forma substantialis in hoc a forma accidentali differt quia forma | |
| 1477 accidentalis non dat esse simpliciter, sed esse tale, sicut calor | |
| 1478 facit suum subiectum non simpliciter esse, sed esse calidum. Et | |
| 1479 ideo cum advenit forma accidentalis, non dicitur aliquid fieri vel | |
| 1480 generari simpliciter, sed fieri tale aut aliquo modo se habens, et | |
| 1481 similiter cum recedit forma accidentalis, non dicitur aliquid | |
| 1482 corrumpi simpliciter, sed secundum quid. Forma autem substantialis | |
| 1483 dat esse simpliciter, et ideo per eius adventum dicitur aliquid | |
| 1484 simpliciter generari, et per eius recessum simpliciter corrumpi. Et | |
| 1485 propter hoc antiqui naturales, qui posuerunt materiam primam esse | |
| 1486 aliquod ens actu, puta ignem aut aerem aut aliquid huiusmodi, | |
| 1487 dixerunt quod nihil generatur aut corrumpitur simpliciter, sed omne | |
| 1488 fieri statuerunt alterari, ut dicitur in I Physic. Si igitur ita | |
| 1489 esset, quod praeter animam intellectivam praeexisteret quaecumque | |
| 1490 alia forma substantialis in materia, per quam subiectum animae | |
| 1491 esset ens actu; sequeretur quod anima non daret esse simpliciter; | |
| 1492 et per consequens quod non esset forma substantialis; et quod per | |
| 1493 adventum animae non esset generatio simpliciter, neque per eius | |
| 1494 abscessum corruptio simpliciter, sed solum secundum quid. Quae sunt | |
| 1495 manifeste falsa. Unde dicendum est quod nulla alia forma | |
| 1496 substantialis est in homine, nisi sola anima intellectiva; et quod | |
| 1497 ipsa, sicut virtute continet animam sensitivam et nutritivam, ita | |
| 1498 virtute continet omnes inferiores formas, et facit ipsa sola | |
| 1499 quidquid imperfectiores formae in aliis faciunt. Et similiter est | |
| 1500 dicendum de anima sensitiva in brutis, et de nutritiva in plantis, | |
| 1501 et universaliter de omnibus formis perfectioribus respectu | |
| 1502 imperfectiorum.</p> | |
| 1503 <p title="I q. 76 a. 4 ad 1"><a name="31548"><span class= | |
| 1504 "ref">[31548] Iª q. 76 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1505 dicendum quod Aristoteles non dicit animam esse actum corporis | |
| 1506 tantum, sed actum corporis physici organici potentia vitam | |
| 1507 habentis, et quod talis potentia non abiicit animam. Unde | |
| 1508 manifestum est quod in eo cuius anima dicitur actus, etiam anima | |
| 1509 includitur; eo modo loquendi quo dicitur quod calor est actus | |
| 1510 calidi, et lumen est actus lucidi; non quod seorsum sit lucidum | |
| 1511 sine luce, sed quia est lucidum per lucem. Et similiter dicitur | |
| 1512 quod anima est actus corporis etc., quia per animam et est corpus, | |
| 1513 et est organicum, et est potentia vitam habens. Sed actus primus | |
| 1514 dicitur in potentia respectu actus secundi, qui est operatio. Talis | |
| 1515 enim potentia est non abiiciens, idest non excludens, animam.</p> | |
| 1516 <p title="I q. 76 a. 4 ad 2"><a name="31549"><span class= | |
| 1517 "ref">[31549] Iª q. 76 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1518 dicendum quod anima non movet corpus per esse suum, secundum quod | |
| 1519 unitur corpori ut forma; sed per potentiam motivam, cuius actus | |
| 1520 praesupponit iam corpus effectum in actu per animam; ut sic anima | |
| 1521 secundum vim motivam sit pars movens, et corpus animatum sit pars | |
| 1522 mota.</p> | |
| 1523 <p title="I q. 76 a. 4 ad 3"><a name="31550"><span class= | |
| 1524 "ref">[31550] Iª q. 76 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1525 dicendum quod in materia considerantur diversi gradus perfectionis, | |
| 1526 sicut esse, vivere sentire et intelligere. Semper autem secundum | |
| 1527 superveniens priori, perfectius est. Forma ergo quae dat solum | |
| 1528 primum gradum perfectionis materiae, est imperfectissima, sed forma | |
| 1529 quae dat primum et secundum, et tertium, et sic deinceps, est | |
| 1530 perfectissima; et tamen materiae immediata.</p> | |
| 1531 <p title="I q. 76 a. 4 ad 4"><a name="31551"><span class= | |
| 1532 "ref">[31551] Iª q. 76 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1533 dicendum quod Avicenna posuit formas substantiales elementorum | |
| 1534 integras remanere in mixto, mixtionem autem fieri secundum quod | |
| 1535 contrariae qualitates elementorum reducuntur ad medium. Sed hoc est | |
| 1536 impossibile. Quia diversae formae elementorum non possunt esse nisi | |
| 1537 in diversis partibus materiae; ad quarum diversitatem oportet | |
| 1538 intelligi dimensiones, sine quibus materia divisibilis esse non | |
| 1539 potest. Materia autem dimensioni subiecta non invenitur nisi in | |
| 1540 corpore. Diversa autem corpora non possunt esse in eodem loco. Unde | |
| 1541 sequitur quod elementa sint in mixto distincta secundum situm. Et | |
| 1542 ita non erit vera mixtio, quae est secundum totum, sed mixtio ad | |
| 1543 sensum, quae est secundum minima iuxta se posita. Averroes autem | |
| 1544 posuit, in III de caelo, quod formae elementorum, propter sui | |
| 1545 imperfectionem, sunt mediae inter formas accidentales et | |
| 1546 substantiales; et ideo recipiunt magis et minus; et ideo | |
| 1547 remittuntur in mixtione et ad medium reducuntur, et conflatur ex | |
| 1548 eis una forma. Sed hoc est etiam magis impossibile. Nam esse | |
| 1549 substantiale cuiuslibet rei in indivisibili consistit; et omnis | |
| 1550 additio et subtractio variat speciem, sicut in numeris, ut dicitur | |
| 1551 in VIII Metaphys. Unde impossibile est quod forma substantialis | |
| 1552 quaecumque recipiat magis et minus. Nec minus est impossibile | |
| 1553 aliquid esse medium inter substantiam et accidens. Et ideo dicendum | |
| 1554 est, secundum philosophum in I de Generat., quod formae elementorum | |
| 1555 manent in mixto non actu, sed virtute. Manent enim qualitates | |
| 1556 propriae elementorum, licet remissae, in quibus est virtus formarum | |
| 1557 elementarium. Et huiusmodi qualitas mixtionis est propria | |
| 1558 dispositio ad formam substantialem corporis mixti, puta formam | |
| 1559 lapidis, vel animae cuiuscumque.</p> | |
| 1560 <br /> | |
| 1561 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 1562 <p title="I q. 76 a. 5 arg. 1"><a name="31552"><span class= | |
| 1563 "ref">[31552] Iª q. 76 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 1564 proceditur. Videtur quod anima intellectiva inconvenienter tali | |
| 1565 corpori uniatur. Materia enim debet esse proportionata formae. Sed | |
| 1566 anima intellectiva est forma incorruptibilis. Non ergo convenienter | |
| 1567 unitur corpori corruptibili.</p> | |
| 1568 <p title="I q. 76 a. 5 arg. 2"><a name="31553"><span class= | |
| 1569 "ref">[31553] Iª q. 76 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, anima | |
| 1570 intellectiva est forma maxime immaterialis, cuius signum est, quod | |
| 1571 habet operationem in qua non communicat materia corporalis. Sed | |
| 1572 quanto corpus est subtilius, tanto minus habet de materia. Ergo | |
| 1573 anima deberet subtilissimo corpori uniri, puta igni; et non corpori | |
| 1574 mixto, et terrestri magis.</p> | |
| 1575 <p title="I q. 76 a. 5 arg. 3"><a name="31554"><span class= | |
| 1576 "ref">[31554] Iª q. 76 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, cum | |
| 1577 forma sit principium speciei, ab una forma non proveniunt diversae | |
| 1578 species. Sed anima intellectiva est una forma. Ergo non debet uniri | |
| 1579 corpori quod componitur ex partibus dissimilium specierum.</p> | |
| 1580 <p title="I q. 76 a. 5 arg. 4"><a name="31555"><span class= | |
| 1581 "ref">[31555] Iª q. 76 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1582 perfectioris formae debet esse perfectius susceptibile. Sed anima | |
| 1583 intellectiva est perfectissima animarum. Cum igitur aliorum | |
| 1584 animalium corpora habeant naturaliter insita tegumenta, puta | |
| 1585 pilorum loco vestium, et unguium loco calceamentorum; habeant etiam | |
| 1586 arma naturaliter sibi data, sicut ungues, dentes et cornua, ergo | |
| 1587 videtur quod anima intellectiva non debuerit uniri corpori | |
| 1588 imperfecto tanquam talibus auxiliis privato.</p> | |
| 1589 <p title="I q. 76 a. 5 s. c."><a name="31556"><span class= | |
| 1590 "ref">[31556] Iª q. 76 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1591 quod dicit philosophus, in II de anima, quod <i>anima est actus | |
| 1592 corporis physici organici potentia vitam habentis</i>.</p> | |
| 1593 <p title="I q. 76 a. 5 co."><a name="31557"><span class= | |
| 1594 "ref">[31557] Iª q. 76 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1595 quod, cum forma non sit propter materiam, sed potius materia | |
| 1596 propter formam; ex forma oportet rationem accipere quare materia | |
| 1597 sit talis, et non e converso. Anima autem intellectiva, sicut supra | |
| 1598 habitum est, secundum naturae ordinem, infimum gradum in | |
| 1599 substantiis intellectualibus tenet; intantum quod non habet | |
| 1600 naturaliter sibi inditam notitiam veritatis, sicut Angeli, sed | |
| 1601 oportet quod eam colligat ex rebus divisibilibus per viam sensus, | |
| 1602 ut Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom. Natura autem nulli deest | |
| 1603 in necessariis, unde oportuit quod anima intellectiva non solum | |
| 1604 haberet virtutem intelligendi, sed etiam virtutem sentiendi. Actio | |
| 1605 autem sensus non fit sine corporeo instrumento. Oportuit igitur | |
| 1606 animam intellectivam tali corpori uniri, quod possit esse | |
| 1607 conveniens organum sensus. Omnes autem alii sensus fundantur supra | |
| 1608 tactum. Ad organum autem tactus requiritur quod sit medium inter | |
| 1609 contraria, quae sunt calidum et frigidum, humidum et siccum, et | |
| 1610 similia, quorum est tactus apprehensivus, sic enim est in potentia | |
| 1611 ad contraria, et potest ea sentire. Unde quanto organum tactus | |
| 1612 fuerit magis reductum ad aequalitatem complexionis, tanto | |
| 1613 perceptibilior erit tactus. Anima autem intellectiva habet | |
| 1614 completissime virtutem sensitivam, quia quod est inferioris | |
| 1615 praeexistit perfectius in superiori ut dicit Dionysius in libro de | |
| 1616 Div. Nom. Unde oportuit corpus cui unitur anima intellectiva, esse | |
| 1617 corpus mixtum, inter omnia alia magis reductum ad aequalitatem | |
| 1618 complexionis. Et propter hoc homo inter omnia animalia melioris est | |
| 1619 tactus. Et inter ipsos homines, qui sunt melioris tactus, sunt | |
| 1620 melioris intellectus. Cuius signum est, quod molles carne bene | |
| 1621 aptos mente videmus, ut dicitur in II de anima.</p> | |
| 1622 <p title="I q. 76 a. 5 ad 1"><a name="31558"><span class= | |
| 1623 "ref">[31558] Iª q. 76 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1624 dicendum quod hanc obiectionem aliquis forte vellet evadere per | |
| 1625 hoc, quod diceret corpus hominis ante peccatum incorruptibile | |
| 1626 fuisse. Sed haec responsio non videtur sufficiens, quia corpus | |
| 1627 hominis ante peccatum immortale fuit non per naturam, sed per | |
| 1628 gratiae divinae donum; alioquin immortalitas eius per peccatum | |
| 1629 sublata non esset, sicut nec immortalitas Daemonis. Et ideo aliter | |
| 1630 dicendum est, quod in materia duplex conditio invenitur, una quae | |
| 1631 eligitur ad hoc quod sit conveniens formae; alia quae ex | |
| 1632 necessitate consequitur prioris dispositionis. Sicut artifex ad | |
| 1633 formam serrae eligit materiam ferream, aptam ad secandum dura; sed | |
| 1634 quod dentes serrae hebetari possint et rubiginem contrahere, | |
| 1635 sequitur ex necessitate materiae. Sic igitur et animae | |
| 1636 intellectivae debetur corpus quod sit aequalis complexionis, ex hoc | |
| 1637 autem de necessitate materiae sequitur quod sit corruptibile. Si | |
| 1638 quis vero dicat quod Deus potuit hanc necessitatem vitare, dicendum | |
| 1639 est quod in constitutione rerum naturalium non consideratur quid | |
| 1640 Deus facere possit, sed quid naturae rerum conveniat, ut Augustinus | |
| 1641 dicit, II super Gen. ad Litt. Providit tamen Deus adhibendo | |
| 1642 remedium contra mortem per gratiae donum.</p> | |
| 1643 <p title="I q. 76 a. 5 ad 2"><a name="31559"><span class= | |
| 1644 "ref">[31559] Iª q. 76 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1645 dicendum quod animae intellectivae non debetur corpus propter ipsam | |
| 1646 intellectualem operationem secundum se; sed propter sensitivam | |
| 1647 virtutem, quae requirit organum aequaliter complexionatum. Et ideo | |
| 1648 oportuit animam intellectivam tali corpori uniri, et non simplici | |
| 1649 elemento, vel corpori mixto in quo excederet ignis secundum | |
| 1650 quantitatem, quia non posset esse aequalitas complexionis, propter | |
| 1651 excedentem ignis activam virtutem. Habet autem hoc corpus | |
| 1652 aequaliter complexionatum quandam dignitatem, per hoc quod est | |
| 1653 remotum a contrariis; in quo quodammodo assimilatur corpori | |
| 1654 caelesti.</p> | |
| 1655 <p title="I q. 76 a. 5 ad 3"><a name="31560"><span class= | |
| 1656 "ref">[31560] Iª q. 76 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1657 dicendum quod partes animalis, ut oculus, manus, caro et os, et | |
| 1658 huiusmodi, non sunt in specie, sed totum, et ideo non potest dici, | |
| 1659 proprie loquendo, quod sint diversarum specierum, sed quod sint | |
| 1660 diversarum dispositionum. Et hoc competit animae intellectivae, | |
| 1661 quae quamvis sit una secundum essentiam, tamen propter sui | |
| 1662 perfectionem est multiplex in virtute; et ideo, ad diversas | |
| 1663 operationes, indiget diversis dispositionibus in partibus corporis | |
| 1664 cui unitur. Et propter hoc videmus quod maior est diversitas | |
| 1665 partium in animalibus perfectis quam in imperfectis, et in his quam | |
| 1666 in plantis.</p> | |
| 1667 <p title="I q. 76 a. 5 ad 4"><a name="31561"><span class= | |
| 1668 "ref">[31561] Iª q. 76 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1669 dicendum quod anima intellectiva, quia est universalium | |
| 1670 comprehensiva, habet virtutem ad infinita. Et ideo non potuerunt | |
| 1671 sibi determinari a natura vel determinatae existimationes | |
| 1672 naturales, vel etiam determinata auxilia vel defensionum vel | |
| 1673 tegumentorum; sicut aliis animalibus, quorum animae habent | |
| 1674 apprehensionem et virtutem ad aliqua particularia determinata. Sed | |
| 1675 loco horum omnium, homo habet naturaliter rationem, et manus, quae | |
| 1676 sunt organa organorum, quia per eas homo potest sibi praeparare | |
| 1677 instrumenta infinitorum modorum, et ad infinitos effectus.</p> | |
| 1678 <br /> | |
| 1679 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 1680 <p title="I q. 76 a. 6 arg. 1"><a name="31562"><span class= | |
| 1681 "ref">[31562] Iª q. 76 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic | |
| 1682 proceditur. Videtur quod anima intellectiva uniatur corpori | |
| 1683 mediantibus aliquibus dispositionibus accidentalibus. Omnis enim | |
| 1684 forma est in materia sibi propria et disposita. Sed dispositiones | |
| 1685 ad formam sunt accidentia quaedam. Ergo oportet praeintelligi | |
| 1686 accidentia aliqua in materia ante formam substantialem, et ita ante | |
| 1687 animam, cum anima sit quaedam substantialis forma.</p> | |
| 1688 <p title="I q. 76 a. 6 arg. 2"><a name="31563"><span class= | |
| 1689 "ref">[31563] Iª q. 76 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1690 diversae formae unius speciei requirunt diversas materiae partes. | |
| 1691 Partes autem materiae diversae non possunt intelligi nisi secundum | |
| 1692 divisionem dimensivarum quantitatum. Ergo oportet intelligere | |
| 1693 dimensiones in materia ante formas substantiales, quae sunt multae | |
| 1694 unius speciei.</p> | |
| 1695 <p title="I q. 76 a. 6 arg. 3"><a name="31564"><span class= | |
| 1696 "ref">[31564] Iª q. 76 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1697 spirituale applicatur corporali per contactum virtutis. Virtus | |
| 1698 autem animae est eius potentia. Ergo videtur quod anima unitur | |
| 1699 corpori mediante potentia, quae est quoddam accidens.</p> | |
| 1700 <p title="I q. 76 a. 6 s. c."><a name="31565"><span class= | |
| 1701 "ref">[31565] Iª q. 76 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1702 quod accidens est posterius substantia et tempore et ratione, ut | |
| 1703 dicitur in VII Metaphys. Non ergo forma accidentalis aliqua potest | |
| 1704 intelligi in materia ante animam, quae est forma substantialis.</p> | |
| 1705 <p title="I q. 76 a. 6 co."><a name="31566"><span class= | |
| 1706 "ref">[31566] Iª q. 76 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1707 quod, si anima uniretur corpori solum ut motor, nihil prohiberet, | |
| 1708 immo magis necessarium esset esse aliquas dispositiones medias | |
| 1709 inter animam et corpus, potentiam scilicet ex parte animae, per | |
| 1710 quam moveret corpus; et aliquam habilitatem ex parte corporis, per | |
| 1711 quam corpus esset ab anima mobile. Sed si anima intellectiva unitur | |
| 1712 corpori ut forma substantialis, sicut iam supra dictum est, | |
| 1713 impossibile est quod aliqua dispositio accidentalis cadat media | |
| 1714 inter corpus et animam, vel inter quamcumque formam substantialem | |
| 1715 et materiam suam. Et huius ratio est quia, cum materia sit in | |
| 1716 potentia ad omnes actus ordine quodam, oportet quod id quod est | |
| 1717 primum simpliciter in actibus, primo in materia intelligatur. | |
| 1718 Primum autem inter omnes actus est esse. Impossibile est ergo | |
| 1719 intelligere materiam prius esse calidam vel quantam, quam esse in | |
| 1720 actu. Esse autem in actu habet per formam substantialem, quae facit | |
| 1721 esse simpliciter, ut iam dictum est. Unde impossibile est quod | |
| 1722 quaecumque dispositiones accidentales praeexistant in materia ante | |
| 1723 formam substantialem; et per consequens neque ante animam.</p> | |
| 1724 <p title="I q. 76 a. 6 ad 1"><a name="31567"><span class= | |
| 1725 "ref">[31567] Iª q. 76 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1726 dicendum quod, sicut ex praedictis patet, forma perfectior virtute | |
| 1727 continet quidquid est inferiorum formarum. Et ideo una et eadem | |
| 1728 existens, perficit materiam secundum diversos perfectionis gradus. | |
| 1729 Una enim et eadem forma est per essentiam, per quam homo est ens | |
| 1730 actu, et per quam est corpus, et per quam est vivum, et per quam | |
| 1731 est animal, et per quam est homo. Manifestum est autem quod | |
| 1732 unumquodque genus consequuntur propria accidentia. Sicut ergo | |
| 1733 materia praeintelligitur perfecta secundum esse ante intellectum | |
| 1734 corporeitatis, et sic de aliis; ita praeintelliguntur accidentia | |
| 1735 quae sunt propria entis, ante corporeitatem. Et sic | |
| 1736 praeintelliguntur dispositiones in materia ante formam, non quantum | |
| 1737 ad omnem eius effectum, sed quantum ad posteriorem.</p> | |
| 1738 <p title="I q. 76 a. 6 ad 2"><a name="31568"><span class= | |
| 1739 "ref">[31568] Iª q. 76 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1740 dicendum quod dimensiones quantitativae sunt accidentia | |
| 1741 consequentia corporeitatem, quae toti materiae convenit. Unde | |
| 1742 materia iam intellecta sub corporeitate et dimensionibus, potest | |
| 1743 intelligi ut distincta in diversas partes, ut sic accipiat diversas | |
| 1744 formas secundum ulteriores perfectionis gradus. Quamvis enim eadem | |
| 1745 forma sit secundum essentiam quae diversos perfectionis gradus | |
| 1746 materiae attribuit, ut dictum est; tamen secundum considerationem | |
| 1747 rationis differt.</p> | |
| 1748 <p title="I q. 76 a. 6 ad 3"><a name="31569"><span class= | |
| 1749 "ref">[31569] Iª q. 76 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1750 dicendum quod substantia spiritualis quae unitur corpori solum ut | |
| 1751 motor, unitur ei per potentiam vel virtutem. Sed anima intellectiva | |
| 1752 corpori unitur ut forma per suum esse. Administrat tamen ipsum et | |
| 1753 movet per suam potentiam et virtutem.</p> | |
| 1754 <br /> | |
| 1755 <div class="E">Articulus 7</div> | |
| 1756 <p title="I q. 76 a. 7 arg. 1"><a name="31570"><span class= | |
| 1757 "ref">[31570] Iª q. 76 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic | |
| 1758 proceditur. Videtur quod anima uniatur corpori animalis mediante | |
| 1759 aliquo corpore. Dicit enim Augustinus, VII super Gen. ad Litt., | |
| 1760 quod anima per lucem, idest ignem, et aerem, <i>quae sunt similiora | |
| 1761 spiritui, corpus administrat</i>. Ignis autem et aer sunt corpora. | |
| 1762 Ergo anima unitur corpori humano mediante aliquo corpore.</p> | |
| 1763 <p title="I q. 76 a. 7 arg. 2"><a name="31571"><span class= | |
| 1764 "ref">[31571] Iª q. 76 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, id | |
| 1765 quo subtracto solvitur unio aliquorum unitorum, videtur esse medium | |
| 1766 inter ea. Sed deficiente spiritu, anima a corpore separatur. Ergo | |
| 1767 spiritus, qui est quoddam corpus subtile, medium est in unione | |
| 1768 corporis et animae.</p> | |
| 1769 <p title="I q. 76 a. 7 arg. 3"><a name="31572"><span class= | |
| 1770 "ref">[31572] Iª q. 76 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, ea | |
| 1771 quae sunt multum distantia, non uniuntur nisi per medium. Sed anima | |
| 1772 intellectiva distat a corpore et quia est incorporea, et quia est | |
| 1773 incorruptibilis. Ergo videtur quod uniatur ei mediante aliquo quod | |
| 1774 sit corpus incorruptibile. Et hoc videtur esse aliqua lux | |
| 1775 caelestis, quae conciliat elementa et redigit in unum.</p> | |
| 1776 <p title="I q. 76 a. 7 s. c."><a name="31573"><span class= | |
| 1777 "ref">[31573] Iª q. 76 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1778 quod philosophus dicit, in II de anima, quod <i>non oportet | |
| 1779 quaerere si unum est anima et corpus, sicut neque ceram et | |
| 1780 figuram</i>. Sed figura unitur cerae nullo corpore mediante. Ergo | |
| 1781 et anima corpori.</p> | |
| 1782 <p title="I q. 76 a. 7 co."><a name="31574"><span class= | |
| 1783 "ref">[31574] Iª q. 76 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1784 quod si anima, secundum Platonicos, corpori uniretur solum ut | |
| 1785 motor, conveniens esset dicere quod inter animam hominis, vel | |
| 1786 cuiuscumque animalis, et corpus aliqua alia corpora media | |
| 1787 intervenirent, convenit enim motori aliquid distans per media magis | |
| 1788 propinqua movere. Si vero anima unitur corpori ut forma, sicut iam | |
| 1789 dictum est, impossibile est quod uniatur ei aliquo corpore | |
| 1790 mediante. Cuius ratio est, quia sic dicitur aliquid unum, quomodo | |
| 1791 et ens. Forma autem per seipsam facit rem esse in actu, cum per | |
| 1792 essentiam suam sit actus; nec dat esse per aliquod medium. Unde | |
| 1793 unitas rei compositae ex materia et forma est per ipsam formam, | |
| 1794 quae secundum seipsam unitur materiae ut actus eius. Nec est | |
| 1795 aliquid aliud uniens nisi agens, quod facit materiam esse in actu, | |
| 1796 ut dicitur in VIII Metaphys. Unde patet esse falsas opiniones eorum | |
| 1797 qui posuerunt aliqua corpora esse media inter animam et corpus | |
| 1798 hominis. Quorum quidam Platonici dixerunt quod anima intellectiva | |
| 1799 habet corpus incorruptibile sibi naturaliter unitum, a quo nunquam | |
| 1800 separatur, et eo mediante unitur corpori hominis corruptibili. | |
| 1801 Quidam vero dixerunt quod unitur corpori mediante spiritu corporeo. | |
| 1802 Alii vero dixerunt quod unitur corpori mediante luce, quam dicunt | |
| 1803 esse corpus, et de natura quintae essentiae, ita quod anima | |
| 1804 vegetabilis unitur corpori mediante luce caeli siderei; anima vero | |
| 1805 sensibilis, mediante luce caeli crystallini; anima vero | |
| 1806 intellectualis, mediante luce caeli Empyrei. Quod fictitium et | |
| 1807 derisibile apparet, tum quia lux non est corpus; tum quia quinta | |
| 1808 essentia non venit materialiter in compositionem corporis mixti, | |
| 1809 cum sit inalterabilis, sed virtualiter tantum; tum etiam quia anima | |
| 1810 immediate corpori unitur ut forma materiae.</p> | |
| 1811 <p title="I q. 76 a. 7 ad 1"><a name="31575"><span class= | |
| 1812 "ref">[31575] Iª q. 76 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1813 dicendum quod Augustinus loquitur de anima inquantum movet corpus, | |
| 1814 unde utitur verbo administrationis. Et verum est quod partes | |
| 1815 grossiores corporis per subtiliores movet. Et primum instrumentum | |
| 1816 virtutis motivae est spiritus, ut dicit philosophus in libro de | |
| 1817 causa motus animalium.</p> | |
| 1818 <p title="I q. 76 a. 7 ad 2"><a name="31576"><span class= | |
| 1819 "ref">[31576] Iª q. 76 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1820 dicendum quod, subtracto spiritu, deficit unio animae ad corpus, | |
| 1821 non quia sit medium; sed quia tollitur dispositio per quam corpus | |
| 1822 est dispositum ad talem unionem. Est tamen spiritus medium in | |
| 1823 movendo, sicut primum instrumentum motus.</p> | |
| 1824 <p title="I q. 76 a. 7 ad 3"><a name="31577"><span class= | |
| 1825 "ref">[31577] Iª q. 76 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1826 dicendum quod anima distat quidem a corpore plurimum, si utriusque | |
| 1827 conditiones seorsum considerentur, unde si utrumque ipsorum | |
| 1828 separatim esse haberet, oporteret quod multa media intervenirent. | |
| 1829 Sed inquantum anima est forma corporis, non habet esse seorsum ab | |
| 1830 esse corporis; sed per suum esse corpori unitur immediate. Sic enim | |
| 1831 et quaelibet forma, si consideretur ut actus, habet magnam | |
| 1832 distantiam a materia, quae est ens in potentia tantum.</p> | |
| 1833 <br /> | |
| 1834 <div class="E">Articulus 8</div> | |
| 1835 <p title="I q. 76 a. 8 arg. 1"><a name="31578"><span class= | |
| 1836 "ref">[31578] Iª q. 76 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic | |
| 1837 proceditur. Videtur quod anima non sit tota in qualibet parte | |
| 1838 corporis. Dicit enim philosophus, in libro de causa motus | |
| 1839 animalium, <i>non opus est in unaquaque corporis parte esse animam; | |
| 1840 sed in quodam principio corporis existente, alia vivere; eo quod | |
| 1841 simul nata sunt facere proprium motum per naturam</i>.</p> | |
| 1842 <p title="I q. 76 a. 8 arg. 2"><a name="31579"><span class= | |
| 1843 "ref">[31579] Iª q. 76 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, anima | |
| 1844 est in corpore cuius est actus. Sed est actus corporis organici. | |
| 1845 Ergo non est nisi in corpore organico. Sed non quaelibet pars | |
| 1846 corporis hominis est corpus organicum. Ergo anima non est in | |
| 1847 qualibet parte corporis tota.</p> | |
| 1848 <p title="I q. 76 a. 8 arg. 3"><a name="31580"><span class= | |
| 1849 "ref">[31580] Iª q. 76 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, in II | |
| 1850 de anima dicitur quod sicut se habet pars animae ad partem | |
| 1851 corporis, ut visus ad pupillam, ita anima tota ad totum corpus | |
| 1852 animalis. Si igitur tota anima est in qualibet parte corporis, | |
| 1853 sequitur quod quaelibet pars corporis sit animal.</p> | |
| 1854 <p title="I q. 76 a. 8 arg. 4"><a name="31581"><span class= | |
| 1855 "ref">[31581] Iª q. 76 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, omnes | |
| 1856 potentiae animae in ipsa essentia animae fundantur. Si igitur anima | |
| 1857 tota est in qualibet parte corporis, sequitur quod omnes potentiae | |
| 1858 animae sint in qualibet corporis parte, et ita visus erit in aure, | |
| 1859 et auditus in oculo. Quod est inconveniens.</p> | |
| 1860 <p title="I q. 76 a. 8 arg. 5"><a name="31582"><span class= | |
| 1861 "ref">[31582] Iª q. 76 a. 8 arg. 5</span></a> Praeterea, si in | |
| 1862 qualibet parte corporis esset tota anima, quaelibet pars corporis | |
| 1863 immediate dependeret ab anima. Non ergo una pars dependeret ab | |
| 1864 alia, nec una pars esset principalior quam alia, quod est manifeste | |
| 1865 falsum. Non ergo anima est in qualibet parte corporis tota.</p> | |
| 1866 <p title="I q. 76 a. 8 s. c."><a name="31583"><span class= | |
| 1867 "ref">[31583] Iª q. 76 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1868 quod Augustinus dicit, in VI de Trin., quod <i>anima in quocumque | |
| 1869 corpore et in toto est tota, et in qualibet eius parte tota | |
| 1870 est</i>.</p> | |
| 1871 <p title="I q. 76 a. 8 co."><a name="31584"><span class= | |
| 1872 "ref">[31584] Iª q. 76 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1873 quod, sicut in aliis iam dictum est, si anima uniretur corpori | |
| 1874 solum ut motor, posset dici quod non esset in qualibet parte | |
| 1875 corporis, sed in una tantum, per quam alias moveret. Sed quia anima | |
| 1876 unitur corpori ut forma, necesse est quod sit in toto, et in | |
| 1877 qualibet parte corporis. Non enim est forma corporis accidentalis, | |
| 1878 sed substantialis. Substantialis autem forma non solum est | |
| 1879 perfectio totius, sed cuiuslibet partis. Cum enim totum consistat | |
| 1880 ex partibus, forma totius quae non dat esse singulis partibus | |
| 1881 corporis, est forma quae est compositio et ordo, sicut forma domus, | |
| 1882 et talis forma est accidentalis. Anima vero est forma | |
| 1883 substantialis, unde oportet quod sit forma et actus non solum | |
| 1884 totius, sed cuiuslibet partis. Et ideo, recedente anima, sicut non | |
| 1885 dicitur animal et homo nisi aequivoce, quemadmodum et animal pictum | |
| 1886 vel lapideum; ita est de manu et oculo, aut carne et osse, ut | |
| 1887 philosophus dicit. Cuius signum est, quod nulla pars corporis habet | |
| 1888 proprium opus, anima recedente, cum tamen omne quod retinet | |
| 1889 speciem, retineat operationem speciei. Actus autem est in eo cuius | |
| 1890 est actus. Unde oportet animam esse in toto corpore, et in qualibet | |
| 1891 eius parte. Et quod tota sit in qualibet parte eius, hinc | |
| 1892 considerari potest, quia, cum totum sit quod dividitur in partes, | |
| 1893 secundum triplicem divisionem est triplex totalitas. Est enim | |
| 1894 quoddam totum quod dividitur in partes quantitativas, sicut tota | |
| 1895 linea vel totum corpus. Est etiam quoddam totum quod dividitur in | |
| 1896 partes rationis et essentiae; sicut definitum in partes | |
| 1897 definitionis, et compositum resolvitur in materiam et formam. | |
| 1898 Tertium autem totum est potentiale, quod dividitur in partes | |
| 1899 virtutis. Primus autem totalitatis modus non convenit formis, nisi | |
| 1900 forte per accidens; et illis solis formis, quae habent | |
| 1901 indifferentem habitudinem ad totum quantitativum et partes eius. | |
| 1902 Sicut albedo, quantum est de sui ratione, aequaliter se habet ut | |
| 1903 sit in tota superficie et in qualibet superficiei parte; et ideo, | |
| 1904 divisa superficie, dividitur albedo per accidens. Sed forma quae | |
| 1905 requirit diversitatem in partibus, sicut est anima, et praecipue | |
| 1906 animalium perfectorum, non aequaliter se habet ad totum et partes, | |
| 1907 unde non dividitur per accidens per divisionem quantitatis. Sic | |
| 1908 ergo totalitas quantitativa non potest attribui animae nec per se | |
| 1909 nec per accidens. Sed totalitas secunda, quae attenditur secundum | |
| 1910 rationis et essentiae perfectionem, proprie et per se convenit | |
| 1911 formis. Similiter autem et totalitas virtutis, quia forma est | |
| 1912 operationis principium. Si ergo quaereretur de albedine, utrum | |
| 1913 esset tota in tota superficie et in qualibet eius parte, | |
| 1914 distinguere oporteret. Quia si fiat mentio de totalitate | |
| 1915 quantitativa, quam habet albedo per accidens, non tota esset in | |
| 1916 qualibet parte superficiei. Et similiter dicendum est de totalitate | |
| 1917 virtutis magis enim potest movere visum albedo quae est in tota | |
| 1918 superficie, quam albedo quae est in aliqua eius particula. Sed si | |
| 1919 fiat mentio de totalitate speciei et essentiae, tota albedo est in | |
| 1920 qualibet superficiei parte. Sed quia anima totalitatem | |
| 1921 quantitativam non habet, nec per se nec per accidens, ut dictum | |
| 1922 est; sufficit dicere quod anima tota est in qualibet parte corporis | |
| 1923 secundum totalitatem perfectionis et essentiae; non autem secundum | |
| 1924 totalitatem virtutis. Quia non secundum quamlibet suam potentiam | |
| 1925 est in qualibet parte corporis; sed secundum visum in oculo, | |
| 1926 secundum auditum in aure, et sic de aliis. Tamen attendendum est | |
| 1927 quod, quia anima requirit diversitatem in partibus, non eodem modo | |
| 1928 comparatur ad totum et ad partes, sed ad totum quidem primo et per | |
| 1929 se, sicut ad proprium et proportionatum perfectibile; ad partes | |
| 1930 autem per posterius, secundum quod habent ordinem ad totum.</p> | |
| 1931 <p title="I q. 76 a. 8 ad 1"><a name="31585"><span class= | |
| 1932 "ref">[31585] Iª q. 76 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1933 dicendum quod philosophus loquitur de potentia motiva animae.</p> | |
| 1934 <p title="I q. 76 a. 8 ad 2"><a name="31586"><span class= | |
| 1935 "ref">[31586] Iª q. 76 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1936 dicendum quod anima est actus corporis organici, sicut primi et | |
| 1937 proportionati perfectibilis.</p> | |
| 1938 <p title="I q. 76 a. 8 ad 3"><a name="31587"><span class= | |
| 1939 "ref">[31587] Iª q. 76 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1940 dicendum quod animal est quod componitur ex anima et corpore toto, | |
| 1941 quod est primum et proportionatum eius perfectibile. Sic autem | |
| 1942 anima non est in parte. Unde non oportet quod pars animalis sit | |
| 1943 animal.</p> | |
| 1944 <p title="I q. 76 a. 8 ad 4"><a name="31588"><span class= | |
| 1945 "ref">[31588] Iª q. 76 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1946 dicendum quod potentiarum animae quaedam sunt in ea secundum quod | |
| 1947 excedit totam corporis capacitatem, scilicet intellectus et | |
| 1948 voluntas, unde huiusmodi potentiae in nulla parte corporis esse | |
| 1949 dicuntur. Aliae vero potentiae sunt communes animae et corpori, | |
| 1950 unde talium potentiarum non oportet quod quaelibet sit in quocumque | |
| 1951 est anima; sed solum in illa parte corporis quae est proportionata | |
| 1952 ad talis potentiae operationem.</p> | |
| 1953 <p title="I q. 76 a. 8 ad 5"><a name="31589"><span class= | |
| 1954 "ref">[31589] Iª q. 76 a. 8 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 1955 dicendum quod una pars corporis dicitur esse principalior quam | |
| 1956 alia, propter potentias diversas quarum sunt organa partes | |
| 1957 corporis. Quae enim est principalioris potentiae organum, est | |
| 1958 principalior pars corporis, vel quae etiam eidem potentiae | |
| 1959 principalius deservit.</p> | |
| 1960 <div class="centro"><br /> | |
| 1961 <p><a href="sth1065.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 1962 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 1963 <a href="sth1077.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 1964 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 1965 <br /> | |
| 1966 <hr /> | |
| 1967 <br /> | |
| 1968 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 1969 hanc editionem<br /> | |
| 1970 Iura omnia asservantur<br /> | |
| 1971 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" | |
| 1972 style="text-decoration=none">49644264</a></address> | |
| 1973 </div> | |
| 1974 </body> | |
| 1975 </html> |
