Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth3141.html @ 137:de4b1e200500 default tip
from https://archive.org/details/AquinasLexicon/mode/2up
| author | Henry S. Thompson <ht@inf.ed.ac.uk> |
|---|---|
| date | Sat, 03 May 2025 22:47:32 +0100 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. | |
| 28 | 19 141-142</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione CXLI ad |
| 22 CXLII</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1899 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth3123.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth3143.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#44612">II&ordf;-IIae, q. 141 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#44613">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#44614">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#44615">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#44616">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#44617">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#44618">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#44619">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#44620">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#44621">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#44622">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#44623">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#44624">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#44625">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#44626">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#44627">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#44628">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#44629">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#44630">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#44631">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#44632">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#44633">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#44634">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#44635">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#44636">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 3 ad 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#44637">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 4 arg. 1'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#44638">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 4 arg. 2'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#44639">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 4 arg. 3'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#44640">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 4 arg. 4'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#44641">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 4 arg. 5'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#44642">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 4 s. c.'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#44643">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 4 co.'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#44644">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 4 ad 1'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#44645">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 4 ad 2'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#44646">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 4 ad 3'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#44647">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 4 ad 4'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#44648">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 4 ad 5'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#44649">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 5 arg. 1'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#44650">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 5 arg. 2'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#44651">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 5 arg. 3'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#44652">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 5 s. c.'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#44653">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 5 co.'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#44654">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 5 ad 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#44655">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 5 ad 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#44656">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 5 ad 3'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#44657">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 6 arg. 1'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#44658">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 6 arg. 2'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#44659">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 6 arg. 3'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#44660">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 6 s. c.'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#44661">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 6 co.'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#44662">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 6 ad 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#44663">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 6 ad 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#44664">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 6 ad 3'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#44665">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 7 arg. 1'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#44666">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 7 arg. 2'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#44667">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 7 arg. 3'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#44668">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 7 s. c.'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#44669">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 7 co.'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#44670">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 7 ad 1'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#44671">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 7 ad 2'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#44672">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 7 ad 3'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#44673">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 8 arg. 1'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#44674">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 8 arg. 2'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#44675">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 8 arg. 3'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#44676">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 8 s. c.'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#44677">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 8 co.'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#44678">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 8 ad 1'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#44679">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 8 ad 2'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#44680">II&ordf;-IIae, q. 141 a. 8 ad 3'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#44681">II&ordf;-IIae, q. 142 pr.'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#44682">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 1 arg. 1'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#44683">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 1 arg. 2'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#44684">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 1 arg. 3'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#44685">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 1 s. c.'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#44686">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 1 co.'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#44687">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 1 ad 1'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#44688">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 1 ad 2'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#44689">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 1 ad 3'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#44690">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 2 arg. 1'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#44691">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 2 arg. 2'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#44692">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 2 arg. 3'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#44693">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 2 s. c.'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#44694">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 2 co.'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#44695">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 2 ad 1'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#44696">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 2 ad 2'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#44697">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 2 ad 3'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#44698">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 3 arg. 1'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#44699">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 3 arg. 2'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#44700">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 3 arg. 3'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#44701">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 3 s. c.'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#44702">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 3 co.'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#44703">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 3 ad 1'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#44704">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 3 ad 2'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#44705">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 3 ad 3'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#44706">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 4 arg. 1'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#44707">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 4 arg. 2'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#44708">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 4 arg. 3'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#44709">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 4 s. c.'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#44710">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 4 co.'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#44711">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 4 ad 1'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#44712">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 4 ad 2'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#44713">II&ordf;-IIae, q. 142 a. 4 ad 3'); | |
| 152 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 153 document.write('<BR><BR>'); | |
| 154 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 155 document.write('<\/FORM>'); | |
| 156 // --> | |
| 157 // | |
| 158 </script><br/> | |
| 159 <hr/> | |
| 160 <br/></div><div class="q" id="q141"><h2>Quaestio 141</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 141 pr."><a name="44612"><span class="ref">[44612] IIª-IIae, q. 141 pr.</span></a> Consequenter | |
| 28 | 161 considerandum est de temperantia. Et primo quidem, de ipsa |
| 162 temperantia; secundo, de partibus eius; tertio, de praeceptis | |
| 163 ipsius. Circa temperantiam autem, primo considerare oportet de ipsa | |
| 164 temperantia; secundo, de vitiis oppositis. Circa primum quaeruntur | |
| 165 octo. Primo, utrum temperantia sit virtus. Secundo, utrum sit | |
| 166 virtus specialis. Tertio, utrum sit solum circa concupiscentias et | |
| 167 delectationes. Quarto, utrum sit solum circa delectationes tactus. | |
| 168 Quinto, utrum sit circa delectationes gustus inquantum est gustus, | |
| 169 vel solum inquantum est tactus quidam. Sexto, quae sit regula | |
| 170 temperantiae. Septimo, utrum sit virtus cardinalis seu principalis. | |
| 53 | 171 Octavo, utrum sit potissima virtutum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 141 a. 1 arg. 1"><a name="44613"><span class="ref">[44613] IIª-IIae, q. 141 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 172 primum sic proceditur. Videtur quod temperantia non sit virtus. |
| 173 Nulla enim virtus repugnat inclinationi naturae, eo quod <i>in | |
| 174 nobis est naturalis aptitudo ad virtutem</i>, ut dicitur in II | |
| 175 Ethic. Sed temperantia retrahit a delectationibus, ad quas natura | |
| 176 inclinat, ut dicitur in II Ethic. Ergo temperantia non est | |
| 53 | 177 virtus.</p><p title="II-II q. 141 a. 1 arg. 2"><a name="44614"><span class="ref">[44614] IIª-IIae, q. 141 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 178 Praeterea, virtutes sunt connexae ad invicem, ut supra habitum est. |
| 179 Sed aliqui habent temperantiam qui non habent alias virtutes, multi | |
| 180 enim inveniuntur temperati qui tamen sunt avari vel timidi. Ergo | |
| 53 | 181 temperantia non est virtus.</p><p title="II-II q. 141 a. 1 arg. 3"><a name="44615"><span class="ref">[44615] IIª-IIae, q. 141 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 182 Praeterea, cuilibet virtuti respondet aliquod donum, ut ex supra |
| 183 dictis patet. Sed temperantiae non videtur aliquod donum | |
| 184 respondere, quia iam in superioribus dona omnia sunt aliis | |
| 53 | 185 virtutibus attributa. Ergo temperantia non est virtus.</p><p title="II-II q. 141 a. 1 s. c."><a name="44616"><span class="ref">[44616] IIª-IIae, q. 141 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 186 contra est quod Augustinus dicit, in VI musicae, <i>ea est virtus |
| 53 | 187 quae temperantia nominatur</i>.</p><p title="II-II q. 141 a. 1 co."><a name="44617"><span class="ref">[44617] IIª-IIae, q. 141 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 188 dicendum quod, sicut supra dictum est, de ratione virtutis est ut |
| 189 inclinet hominem ad bonum. Bonum autem hominis est secundum | |
| 190 rationem esse, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Et ideo | |
| 191 virtus humana est quae inclinat ad id quod est secundum rationem. | |
| 192 Manifeste autem ad hoc inclinat temperantia, nam in ipso eius | |
| 193 nomine importatur quaedam moderatio seu temperies, quam ratio | |
| 53 | 194 facit. Et ideo temperantia est virtus.</p><p title="II-II q. 141 a. 1 ad 1"><a name="44618"><span class="ref">[44618] IIª-IIae, q. 141 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 195 ergo dicendum quod natura inclinat in id quod est conveniens |
| 196 unicuique. Unde homo naturaliter appetit delectationem sibi | |
| 197 convenientem. Quia vero homo, inquantum huiusmodi, est rationalis, | |
| 198 consequens est quod delectationes sunt homini convenientes quae | |
| 199 sunt secundum rationem. Et ab his non retrahit temperantia, sed | |
| 200 potius ab his quae sunt contra rationem. Unde patet quod | |
| 201 temperantia non contrariatur inclinationi naturae humanae, sed | |
| 202 convenit cum ea. Contrariatur tamen inclinationi naturae bestialis | |
| 53 | 203 non subiectae rationi.</p><p title="II-II q. 141 a. 1 ad 2"><a name="44619"><span class="ref">[44619] IIª-IIae, q. 141 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 204 secundum dicendum quod temperantia, secundum quod perfecte habet |
| 205 rationem virtutis, non est sine prudentia, qua carent quicumque | |
| 206 vitiosi. Et ideo illi qui carent aliis virtutibus, oppositis vitiis | |
| 207 subditi, non habent temperantiam quae est virtus, sed operantur | |
| 208 actus temperantiae ex quadam naturali dispositione, prout virtutes | |
| 209 quaedam imperfectae sunt hominibus naturales, ut supra dictum est; | |
| 210 vel per consuetudinem acquisita, quae sine prudentia non habet | |
| 53 | 211 perfectionem rationis, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 141 a. 1 ad 3"><a name="44620"><span class="ref">[44620] IIª-IIae, q. 141 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 212 dicendum quod temperantiae etiam respondet aliquod donum, scilicet |
| 213 timoris, quo aliquis refrenatur a delectationibus carnis, secundum | |
| 214 illud Psalmi, <i>confige timore tuo carnes meas</i>. Donum autem | |
| 215 timoris principaliter quidem respicit Deum, cuius offensam vitat, | |
| 216 et secundum hoc correspondet virtuti spei, ut supra dictum est. | |
| 217 Secundario autem potest respicere quaecumque aliquis refugit ad | |
| 218 vitandam Dei offensam. Maxime autem homo indiget timore divino ad | |
| 219 fugiendum ea quae maxime alliciunt, circa quae est temperantia. Et | |
| 53 | 220 ideo temperantiae etiam respondet donum timoris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 141 a. 2 arg. 1"><a name="44621"><span class="ref">[44621] IIª-IIae, q. 141 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 221 secundum sic proceditur. Videtur quod temperantia non sit specialis |
| 222 virtus. Dicit enim Augustinus, in libro de moribus Eccle., quod ad | |
| 223 temperantiam pertinet Deo sese integrum incorruptumque servare. Sed | |
| 224 hoc convenit omni virtuti. Ergo temperantia est virtus | |
| 53 | 225 generalis.</p><p title="II-II q. 141 a. 2 arg. 2"><a name="44622"><span class="ref">[44622] IIª-IIae, q. 141 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 226 Praeterea, Ambrosius dicit, in I de Offic., quod <i>in temperantia |
| 227 maxime tranquillitas animi spectatur et quaeritur</i>. Sed hoc | |
| 228 pertinet ad omnem virtutem. Ergo temperantia est generalis | |
| 53 | 229 virtus.</p><p title="II-II q. 141 a. 2 arg. 3"><a name="44623"><span class="ref">[44623] IIª-IIae, q. 141 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 230 Praeterea, Tullius dicit, in I de Offic., quod <i>decorum ab |
| 231 honesto nequit separari, et quod iusta omnia decora sunt</i>. Sed | |
| 232 decorum proprie consideratur in temperantia, ut ibidem dicitur. | |
| 53 | 233 Ergo temperantia non est specialis virtus.</p><p title="II-II q. 141 a. 2 s. c."><a name="44624"><span class="ref">[44624] IIª-IIae, q. 141 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 234 contra est quod philosophus, in II et III Ethic., ponit eam |
| 53 | 235 specialem virtutem.</p><p title="II-II q. 141 a. 2 co."><a name="44625"><span class="ref">[44625] IIª-IIae, q. 141 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 236 dicendum quod, secundum consuetudinem humanae locutionis, aliqua |
| 237 nomina communia restringuntur ad ea quae sunt praecipua inter illa | |
| 238 quae sub tali communitate continentur, sicut nomen urbis accipitur | |
| 239 antonomastice pro Roma. Sic igitur nomen temperantiae dupliciter | |
| 240 accipi potest. Uno modo, secundum communitatem suae | |
| 241 significationis. Et sic temperantia non est virtus specialis, sed | |
| 242 generalis, quia nomen temperantiae significat quandam temperiem, | |
| 243 idest moderationem, quam ratio ponit in humanis operationibus et | |
| 244 passionibus; quod est commune in omni virtute morali. Differt tamen | |
| 245 ratione temperantia a fortitudine etiam secundum quod utraque | |
| 246 sumitur ut virtus communis. Nam temperantia retrahit ab his quae | |
| 247 contra rationem appetitum alliciunt, fortitudo autem impellit ad ea | |
| 248 sustinenda vel aggredienda propter quae homo refugit bonum | |
| 249 rationis. Si vero consideretur antonomastice temperantia, secundum | |
| 250 quod refrenat appetitum ab his quae maxime alliciunt hominem, sic | |
| 251 est specialis virtus, utpote habens specialem materiam, sicut et | |
| 53 | 252 fortitudo.</p><p title="II-II q. 141 a. 2 ad 1"><a name="44626"><span class="ref">[44626] IIª-IIae, q. 141 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 253 ergo dicendum quod appetitus hominis maxime corrumpitur per ea |
| 254 quibus allicitur homo ad recedendum a regula rationis et legis | |
| 255 divinae. Et ideo, sicut ipsum temperantiae nomen dupliciter potest | |
| 256 sumi, uno modo communiter, alio modo excellenter; ita et | |
| 53 | 257 integritas, quam temperantiae Augustinus attribuit.</p><p title="II-II q. 141 a. 2 ad 2"><a name="44627"><span class="ref">[44627] IIª-IIae, q. 141 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 258 secundum dicendum quod ea circa quae est temperantia maxime possunt |
| 259 animum inquietare, propter hoc quod sunt homini essentialia, ut | |
| 260 infra dicetur. Et ideo tranquillitas animi per quandam excellentiam | |
| 261 attribuitur temperantiae, quamvis communiter conveniat omnibus | |
| 53 | 262 virtutibus.</p><p title="II-II q. 141 a. 2 ad 3"><a name="44628"><span class="ref">[44628] IIª-IIae, q. 141 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 263 dicendum quod quamvis pulchritudo conveniat cuilibet virtuti, |
| 264 excellenter tamen attribuitur temperantiae, duplici ratione. Primo | |
| 265 quidem, secundum communem rationem temperantiae, ad quam pertinet | |
| 266 quaedam moderata et conveniens proportio, in qua consistit ratio | |
| 267 pulchritudinis, ut patet per Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Alio | |
| 268 modo, quia ea a quibus refrenat temperantia sunt infima in homine, | |
| 269 convenientia sibi secundum naturam bestialem, ut infra dicetur, et | |
| 270 ideo ex eis maxime natus est homo deturpari. Et per consequens | |
| 271 pulchritudo maxime attribuitur temperantiae, quae praecipue | |
| 272 turpitudinem hominis tollit. Et ex eadem etiam ratione honestum | |
| 273 maxime attribuitur temperantiae. Dicit enim Isidorus, in libro | |
| 274 Etymol., <i>honestus dicitur quod nihil habeat turpitudinis, nam | |
| 275 honestas dicitur quasi honoris status</i>, qui maxime consideratur | |
| 276 in temperantia, quae repellit vitia maxime opprobriosa, ut infra | |
| 53 | 277 dicetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 141 a. 3 arg. 1"><a name="44629"><span class="ref">[44629] IIª-IIae, q. 141 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 278 tertium sic proceditur. Videtur quod temperantia non sit solum |
| 279 circa concupiscentias et delectationes. Dicit enim Tullius, in sua | |
| 280 rhetorica, quod <i>temperantia est rationis in libidinem atque in | |
| 281 alios non rectos impetus animi firma et moderata dominatio</i>. Sed | |
| 282 impetus animi dicuntur omnes animae passiones. Ergo videtur quod | |
| 283 temperantia non sit solum circa concupiscentias et | |
| 53 | 284 delectationes.</p><p title="II-II q. 141 a. 3 arg. 2"><a name="44630"><span class="ref">[44630] IIª-IIae, q. 141 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 285 Praeterea, virtus est circa difficile et bonum. Sed difficilius |
| 286 videtur esse temperare timorem, maxime circa pericula mortis, quam | |
| 287 moderari concupiscentias et delectationes, quae propter dolores et | |
| 288 pericula mortis contemnuntur, ut Augustinus dicit, in libro | |
| 289 octogintatrium quaest. Ergo videtur quod virtus temperantiae non | |
| 53 | 290 sit praecipue circa concupiscentias et delectationes.</p><p title="II-II q. 141 a. 3 arg. 3"><a name="44631"><span class="ref">[44631] IIª-IIae, q. 141 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 291 Praeterea, ad temperantiam pertinet moderationis gratia, ut |
| 292 Ambrosius dicit, in I de Offic. Et Tullius dicit, in I de Offic., | |
| 293 quod <i>ad temperantiam pertinet omnis sedatio perturbationum | |
| 294 animi, et rerum modus</i>. Oportet autem modum ponere non solum in | |
| 295 concupiscentiis et delectationibus, sed etiam in exterioribus | |
| 296 actibus et quibuslibet exterioribus. Ergo temperantia non est solum | |
| 53 | 297 circa concupiscentias et delectationes.</p><p title="II-II q. 141 a. 3 s. c."><a name="44632"><span class="ref">[44632] IIª-IIae, q. 141 a. 3 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 298 contra est quod Isidorus dicit, in libro Etymol., quod temperantia |
| 53 | 299 est qua libido concupiscentiaque refrenatur.</p><p title="II-II q. 141 a. 3 co."><a name="44633"><span class="ref">[44633] IIª-IIae, q. 141 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 300 dicendum quod, sicut supra dictum est, ad virtutem moralem pertinet |
| 301 conservatio boni rationis contra passiones rationi repugnantes. | |
| 302 Motus autem passionum animae est duplex, ut supra dictum est, cum | |
| 303 de passionibus ageretur. Unus quidem secundum quod appetitus | |
| 304 sensitivus prosequitur sensibilia et corporalia bona; alius autem | |
| 305 secundum quod refugit sensibilia et corporalia mala. Primus autem | |
| 306 motus appetitus sensitivi praecipue repugnat rationi per | |
| 307 immoderantiam. Nam bona sensibilia et corporalia, secundum suam | |
| 308 speciem considerata, non repugnant rationi, sed magis serviunt ei, | |
| 309 sicut instrumenta quibus ratio utitur ad consecutionem proprii | |
| 310 finis. Repugnant autem ei praecipue secundum quod appetitus | |
| 311 sensitivus in ea tendit non secundum modum rationis. Et ideo ad | |
| 312 virtutem moralem proprie pertinet moderari huiusmodi passiones quae | |
| 313 important prosecutionem boni. Motus autem appetitus sensitivi | |
| 314 refugientis mala sensibilia, praecipue contrariatur rationi non | |
| 315 quidem secundum suam immoderantiam, sed maxime secundum suum | |
| 316 effectum, prout scilicet aliquis, refugiendo mala sensibilia et | |
| 317 corporalia, quae interdum concomitantur bonum rationis, per | |
| 318 consequens discedit ab ipso bono rationis. Et ideo ad virtutem | |
| 319 moralem pertinet in huiusmodi firmitatem praestare in bono | |
| 320 rationis. Sicut ergo virtus fortitudinis, de cuius ratione est | |
| 321 firmitatem praestare, praecipue consistit circa passionem | |
| 322 pertinentem ad fugam corporalium malorum, scilicet circa timorem; | |
| 323 ex consequenti autem circa audaciam, quae aggreditur terribilia sub | |
| 324 spe alicuius boni, ita etiam temperantia, quae importat | |
| 325 moderationem quandam, praecipue consistit circa passiones tendentes | |
| 326 in bona sensibilia, scilicet circa concupiscentiam et | |
| 327 delectationem; consequenter autem circa tristitias quae contingunt | |
| 328 ex absentia talium delectationum. Nam sicut audacia praesupponit | |
| 329 terribilia, ita etiam tristitia talis provenit ex absentia | |
| 53 | 330 praedictarum delectationum.</p><p title="II-II q. 141 a. 3 ad 1"><a name="44634"><span class="ref">[44634] IIª-IIae, q. 141 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 331 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, cum de passionibus |
| 332 ageretur, passiones quae pertinent ad fugam mali praesupponunt | |
| 333 passiones quae pertinent ad prosecutionem boni, et passiones | |
| 334 irascibilis praesupponunt passiones concupiscibilis. Et sic, dum | |
| 335 temperantia directe modificat passiones concupiscibilis tendentes | |
| 336 in bonum, per quandam consequentiam modificat omnes alias | |
| 337 passiones, inquantum ad moderantiam priorum sequitur moderantia | |
| 338 posteriorum. Qui enim non immoderate concupiscit, consequens est ut | |
| 339 moderate speret, et moderate de absentia concupiscibilium | |
| 53 | 340 tristetur.</p><p title="II-II q. 141 a. 3 ad 2"><a name="44635"><span class="ref">[44635] IIª-IIae, q. 141 a. 3 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 341 secundum dicendum quod concupiscentia importat impetum quendam |
| 342 appetitus in delectabile, qui indiget refrenatione, quod pertinet | |
| 343 ad temperantiam. Sed timor importat retractionem quandam animi ab | |
| 344 aliquibus malis, contra quod indiget homo animi firmitate, quam | |
| 345 praestat fortitudo. Et ideo temperantia proprie est circa | |
| 53 | 346 concupiscentias, fortitudo circa timores.</p><p title="II-II q. 141 a. 3 ad 3"><a name="44636"><span class="ref">[44636] IIª-IIae, q. 141 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 347 dicendum quod exteriores actus procedunt ab interioribus animae |
| 348 passionibus. Et ideo moderatio eorum dependet a moderatione | |
| 53 | 349 interiorum passionum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 141 a. 4 arg. 1"><a name="44637"><span class="ref">[44637] IIª-IIae, q. 141 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 350 quartum sic proceditur. Videtur quod temperantia non solum sit |
| 351 circa concupiscentias et delectationes tactus. Dicit enim | |
| 352 Augustinus, in libro de moribus Eccle., quod <i>munus temperantiae | |
| 353 est in coercendis sedandisque cupiditatibus, quibus inhiamus in ea | |
| 354 quae nos avertunt a legibus Dei et a fructu bonitatis eius</i>. Et | |
| 355 post pauca subdit quod <i>officium temperantiae est contemnere | |
| 356 omnes corporeas illecebras, laudemque popularem</i>. Sed non solum | |
| 357 cupiditates delectationum tactus avertunt nos a legibus Dei, sed | |
| 358 etiam concupiscentiae delectationum aliorum sensuum, quae etiam | |
| 359 pertinent ad illecebras corporales, et similiter cupiditates | |
| 360 divitiarum, vel etiam mundanae gloriae, unde dicitur, I ad Tim. | |
| 361 ult., quod <i>radix omnium malorum est cupiditas</i>. Ergo | |
| 362 temperantia non est solum circa concupiscentias delectationum | |
| 53 | 363 tactus.</p><p title="II-II q. 141 a. 4 arg. 2"><a name="44638"><span class="ref">[44638] IIª-IIae, q. 141 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 364 Praeterea, philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>ille qui est |
| 365 parvis dignus et his dignificat seipsum, est temperatus, non autem | |
| 366 magnanimus</i>. Sed honores parvi vel magni, de quibus ibi | |
| 367 loquitur, non sunt delectabiles secundum tactum, sed secundum | |
| 368 apprehensionem animalem. Ergo temperantia non est solum circa | |
| 53 | 369 concupiscentias delectationum tactus.</p><p title="II-II q. 141 a. 4 arg. 3"><a name="44639"><span class="ref">[44639] IIª-IIae, q. 141 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 370 Praeterea, ea quae sunt unius generis, videntur eadem ratione |
| 371 pertinere ad materiam alicuius virtutis. Sed omnes delectationes | |
| 372 sensuum videntur esse unius generis. Ergo pari ratione pertinent ad | |
| 53 | 373 materiam temperantiae.</p><p title="II-II q. 141 a. 4 arg. 4"><a name="44640"><span class="ref">[44640] IIª-IIae, q. 141 a. 4 arg. 4</span></a> |
| 28 | 374 Praeterea, delectationes spirituales sunt maiores quam corporales, |
| 375 ut supra habitum est, cum de passionibus ageretur. Sed quandoque | |
| 376 propter concupiscentias delectationum spiritualium aliqui discedunt | |
| 377 a legibus Dei et a statu virtutis, sicut propter curiositatem | |
| 378 scientiae. Unde et primo homini Diabolus scientiam promisit, Gen. | |
| 379 III, dicens, <i>eritis sicut dii, scientes bonum et malum</i>. Ergo | |
| 53 | 380 non solum est temperantia circa delectationes tactus.</p><p title="II-II q. 141 a. 4 arg. 5"><a name="44641"><span class="ref">[44641] IIª-IIae, q. 141 a. 4 arg. 5</span></a> |
| 28 | 381 Praeterea, si delectationes tactus essent propria materia |
| 382 temperantiae, oporteret quod circa omnes delectationes tactus | |
| 383 temperantia esset. Non autem est circa omnes, puta circa eas quae | |
| 384 sunt in ludis. Ergo delectationes tactus non sunt propria materia | |
| 53 | 385 temperantiae.</p><p title="II-II q. 141 a. 4 s. c."><a name="44642"><span class="ref">[44642] IIª-IIae, q. 141 a. 4 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 386 contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod temperantia |
| 53 | 387 proprie est circa concupiscentias et delectationes tactus.</p><p title="II-II q. 141 a. 4 co."><a name="44643"><span class="ref">[44643] IIª-IIae, q. 141 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 388 dicendum quod, sicut dictum est, ita est temperantia circa |
| 389 concupiscentias et delectationes sicut fortitudo circa timores et | |
| 390 audacias. Fortitudo autem est circa timores et audacias respectu | |
| 391 maximorum malorum, quibus ipsa natura extinguitur, quae sunt | |
| 392 pericula mortis. Unde similiter temperantia oportet quod sit circa | |
| 393 concupiscentias maximarum delectationum. Et quia delectatio | |
| 394 consequitur operationem connaturalem, tanto aliquae delectationes | |
| 395 sunt vehementiores quanto consequuntur operationes magis naturales. | |
| 396 Maxime autem naturales animalibus sunt operationes quibus | |
| 397 conservatur natura individui per cibum et potum, et natura speciei | |
| 398 per coniunctionem maris et feminae. Et ideo circa delectationes | |
| 399 ciborum et potuum, et circa delectationes venereorum, est proprie | |
| 400 temperantia. Huiusmodi autem delectationes consequuntur sensum | |
| 401 tactus. Unde relinquitur quod temperantia sit circa delectationes | |
| 53 | 402 tactus.</p><p title="II-II q. 141 a. 4 ad 1"><a name="44644"><span class="ref">[44644] IIª-IIae, q. 141 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 403 ergo dicendum quod Augustinus ibi videtur accipere temperantiam non |
| 404 secundum quod est specialis virtus habens determinatam materiam, | |
| 405 sed secundum quod ad eam pertinet moderatio rationis in quacumque | |
| 406 materia, quod pertinet ad generalem conditionem virtutis. Quamvis | |
| 407 etiam dici possit quod ille qui potest refrenare maximas | |
| 408 delectationes, multo etiam magis potest refrenare minores | |
| 409 delectationes. Et ideo ad temperantiam principaliter quidem et | |
| 410 proprie pertinet moderari concupiscentias delectationum tactus, | |
| 53 | 411 secundario autem, alias concupiscentias.</p><p title="II-II q. 141 a. 4 ad 2"><a name="44645"><span class="ref">[44645] IIª-IIae, q. 141 a. 4 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 412 secundum dicendum quod philosophus ibi refert nomen temperantiae ad |
| 413 moderationem exteriorum rerum, dum scilicet aliquis tendit in | |
| 414 aliqua sibi commensurata, non autem prout refertur ad moderationem | |
| 53 | 415 affectionum animae, quae pertinet ad virtutem temperantiae.</p><p title="II-II q. 141 a. 4 ad 3"><a name="44646"><span class="ref">[44646] IIª-IIae, q. 141 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 416 dicendum quod delectationes aliorum sensuum aliter se habent in |
| 417 hominibus, et aliter in aliis animalibus. In aliis enim animalibus | |
| 418 ex aliis sensibus non causantur delectationes nisi in ordine ad | |
| 419 sensibilia tactus, sicut leo delectatur videns cervum vel audiens | |
| 420 vocem eius, propter cibum. Homo autem delectatur secundum alios | |
| 421 sensus non solum propter hoc, sed etiam propter convenientiam | |
| 422 sensibilium. Et sic circa delectationes aliorum sensuum, inquantum | |
| 423 referuntur ad delectationes tactus, est temperantia, non | |
| 424 principaliter, sed ex consequenti. Inquantum autem sensibilia | |
| 425 aliorum sensuum sunt delectabilia propter sui convenientiam, sicut | |
| 426 cum delectatur homo in sono bene harmonizato, ista delectatio non | |
| 427 pertinet ad conservationem naturae. Unde non habent huiusmodi | |
| 428 passiones illam principalitatem ut circa eas antonomastice | |
| 53 | 429 temperantia dicatur.</p><p title="II-II q. 141 a. 4 ad 4"><a name="44647"><span class="ref">[44647] IIª-IIae, q. 141 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 430 dicendum quod delectationes spirituales, etsi secundum suam naturam |
| 431 sint maiores delectationibus corporalibus, tamen non ita | |
| 432 percipiuntur sensu. Et per consequens non ita vehementer afficiunt | |
| 433 appetitum sensitivum, contra cuius impetum bonum rationis | |
| 434 conservatur per moralem virtutem. Vel dicendum quod delectationes | |
| 435 spirituales, per se loquendo, sunt secundum rationem. Unde non sunt | |
| 436 refrenandae, nisi per accidens, inquantum scilicet una delectatio | |
| 53 | 437 spiritualis retrahit ab alia potiori et magis debita.</p><p title="II-II q. 141 a. 4 ad 5"><a name="44648"><span class="ref">[44648] IIª-IIae, q. 141 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 438 dicendum quod non omnes delectationes tactus pertinent ad naturae |
| 439 conservationem. Et ideo non oportet quod circa omnes delectationes | |
| 53 | 440 tactus sit temperantia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 141 a. 5 arg. 1"><a name="44649"><span class="ref">[44649] IIª-IIae, q. 141 a. 5 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 441 quintum sic proceditur. Videtur quod circa proprias delectationes |
| 442 gustus sit temperantia. Delectationes enim gustus sunt in cibis et | |
| 443 potibus, qui sunt magis necessarii ad vitam hominis quam | |
| 444 delectationes venereorum, quae pertinent ad tactum. Sed secundum | |
| 445 praedicta, temperantia est circa delectationes eorum quae sunt | |
| 446 necessaria ad vitam hominis. Ergo temperantia est magis circa | |
| 447 proprias delectationes gustus quam circa proprias delectationes | |
| 53 | 448 tactus.</p><p title="II-II q. 141 a. 5 arg. 2"><a name="44650"><span class="ref">[44650] IIª-IIae, q. 141 a. 5 arg. 2</span></a> |
| 28 | 449 Praeterea, temperantia est circa passiones magis quam circa res |
| 450 ipsas. Sed sicut dicitur in II de anima, tactus videtur esse sensus | |
| 451 alimenti, quantum ad ipsam substantiam alimenti, sapor autem, qui | |
| 452 est proprie obiectum gustus, est sicut delectamentum alimentorum. | |
| 53 | 453 Ergo temperantia magis est circa gustum quam circa tactum.</p><p title="II-II q. 141 a. 5 arg. 3"><a name="44651"><span class="ref">[44651] IIª-IIae, q. 141 a. 5 arg. 3</span></a> |
| 28 | 454 Praeterea, sicut dicitur in VII Ethic., <i>circa eadem sunt |
| 455 temperantia et intemperantia, continentia et incontinentia, | |
| 456 perseverantia et mollities</i>, ad quam pertinent deliciae. Sed ad | |
| 457 delicias videtur pertinere delectatio quae est in saporibus, qui | |
| 458 pertinent ad gustum. Ergo temperantia est circa delectationes | |
| 53 | 459 proprias gustus.</p><p title="II-II q. 141 a. 5 s. c."><a name="44652"><span class="ref">[44652] IIª-IIae, q. 141 a. 5 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 460 contra est quod philosophus dicit quod temperantia et intemperantia |
| 53 | 461 videntur gustu parum vel nihil uti.</p><p title="II-II q. 141 a. 5 co."><a name="44653"><span class="ref">[44653] IIª-IIae, q. 141 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 462 dicendum quod, sicut dictum est, temperantia consistit circa |
| 463 praecipuas delectationes, quae maxime pertinent ad conservationem | |
| 464 humanae vitae, vel in specie vel in individuo. In quibus aliquid | |
| 465 consideratur principaliter, aliquid autem secundario. Principaliter | |
| 466 quidem ipse usus rei necessariae, puta vel feminae, quae est | |
| 467 necessaria ad conservationem speciei; vel cibi vel potus, quae sunt | |
| 468 necessaria ad conservationem individui. Et ipse usus horum | |
| 469 necessariorum habet quandam essentialem delectationem adiunctam. | |
| 470 Secundario autem consideratur circa utrumque usum aliquid quod | |
| 471 facit ad hoc quod usus sit magis delectabilis, sicut pulchritudo et | |
| 472 ornatus feminae, et sapor delectabilis in cibo, et etiam odor. Et | |
| 473 ideo principaliter temperantia est circa delectationem tactus, quae | |
| 474 per se consequitur ipsum usum rerum necessariarum, quarum omnis | |
| 475 usus est in tangendo. Circa delectationes autem vel gustus vel | |
| 476 olfactus vel visus, est temperantia et intemperantia secundario, | |
| 477 inquantum sensibilia horum sensuum conferunt ad delectabilem usum | |
| 478 rerum necessariarum, qui pertinet ad tactum. Quia tamen gustus | |
| 479 propinquior est tactui quam alii sensus, ideo temperantia magis est | |
| 53 | 480 circa gustum quam circa alios sensus.</p><p title="II-II q. 141 a. 5 ad 1"><a name="44654"><span class="ref">[44654] IIª-IIae, q. 141 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 481 ergo dicendum quod etiam ipse usus ciborum, et delectatio |
| 482 essentialiter ipsum consequens, ad tactum pertinet, unde | |
| 483 philosophus dicit, in II de anima, quod <i>tactus est sensus | |
| 484 alimenti, nutrimur enim calido et frigido, humido et sicco</i>. Sed | |
| 485 ad gustum pertinet discretio saporum, qui conferunt ad | |
| 486 delectationem alimenti, inquantum sunt signa convenientis | |
| 53 | 487 nutrimenti.</p><p title="II-II q. 141 a. 5 ad 2"><a name="44655"><span class="ref">[44655] IIª-IIae, q. 141 a. 5 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 488 secundum dicendum quod delectatio saporis est quasi superveniens, |
| 53 | 489 sed delectatio tactus per se consequitur usum cibi et potus.</p><p title="II-II q. 141 a. 5 ad 3"><a name="44656"><span class="ref">[44656] IIª-IIae, q. 141 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 490 dicendum quod deliciae principaliter quidem consistunt in ipsa |
| 491 substantia alimenti, sed secundario in exquisito sapore et | |
| 53 | 492 praeparatione ciborum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 141 a. 6 arg. 1"><a name="44657"><span class="ref">[44657] IIª-IIae, q. 141 a. 6 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 493 sextum sic proceditur. Videtur quod regula temperantiae non sit |
| 494 sumenda secundum necessitatem praesentis vitae. Superius enim non | |
| 495 regulatur ab inferiori. Sed temperantia, cum sit virtus animae, est | |
| 496 superior quam necessitas corporalis. Ergo regula temperantiae non | |
| 53 | 497 debet sumi secundum necessitatem corporalem.</p><p title="II-II q. 141 a. 6 arg. 2"><a name="44658"><span class="ref">[44658] IIª-IIae, q. 141 a. 6 arg. 2</span></a> |
| 28 | 498 Praeterea, quicumque excedit regulam, peccat. Si ergo necessitas |
| 499 corporalis esset regula temperantiae, quicumque aliqua delectatione | |
| 500 uteretur supra necessitatem naturae, quae valde modicis contenta | |
| 501 est, peccaret contra temperantiam. Quod videtur esse | |
| 53 | 502 inconveniens.</p><p title="II-II q. 141 a. 6 arg. 3"><a name="44659"><span class="ref">[44659] IIª-IIae, q. 141 a. 6 arg. 3</span></a> |
| 28 | 503 Praeterea, nullus attingens regulam peccat. Si ergo necessitas |
| 504 corporalis esset regula temperantiae, quicumque uteretur aliqua | |
| 505 delectatione propter necessitatem corporalem, puta propter | |
| 506 sanitatem, esset immunis a peccato. Hoc autem videtur esse falsum. | |
| 53 | 507 Ergo necessitas corporalis non est regula temperantiae.</p><p title="II-II q. 141 a. 6 s. c."><a name="44660"><span class="ref">[44660] IIª-IIae, q. 141 a. 6 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 508 contra est quod Augustinus dicit, in libro de moribus Eccle., |
| 509 <i>habet vir temperans in rebus huius vitae regulam utroque | |
| 510 testamento firmatam, ut eorum nihil diligat, nihil per se | |
| 511 appetendum putet; sed ad vitae huius atque officiorum necessitatem | |
| 512 quantum sat est usurpet, utentis modestia, non amantis | |
| 53 | 513 affectu</i>.</p><p title="II-II q. 141 a. 6 co."><a name="44661"><span class="ref">[44661] IIª-IIae, q. 141 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 514 dicendum quod, sicut ex praedictis patet, bonum virtutis moralis |
| 515 praecipue consistit in ordine rationis, nam bonum hominis est | |
| 516 secundum rationem esse, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. | |
| 517 Praecipuus autem ordo rationis consistit ex hoc quod aliqua in | |
| 518 finem ordinat, et in hoc ordine maxime consistit bonum rationis nam | |
| 519 bonum habet rationem finis, et ipse finis est regula eorum quae | |
| 520 sunt ad finem. Omnia autem delectabilia quae in usum hominis | |
| 521 veniunt, ordinantur ad aliquam vitae huius necessitatem sicut ad | |
| 522 finem. Et ideo temperantia accipit necessitatem huius vitae sicut | |
| 523 regulam delectabilium quibus utitur, ut scilicet tantum eis utatur | |
| 53 | 524 quantum necessitas huius vitae requirit.</p><p title="II-II q. 141 a. 6 ad 1"><a name="44662"><span class="ref">[44662] IIª-IIae, q. 141 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 525 ergo dicendum quod, sicut dictum est, necessitas huius vitae habet |
| 526 rationem regulae inquantum est finis. Considerandum est autem quod | |
| 527 quandoque aliud est finis operantis, et aliud finis operis, sicut | |
| 528 patet quod aedificationis finis est domus, sed aedificatoris finis | |
| 529 quandoque est lucrum. Sic igitur temperantiae ipsius finis et | |
| 530 regula est beatitudo, sed eius rei qua utitur, finis et regula est | |
| 531 necessitas humanae vitae, infra quam est id quod in usum vitae | |
| 53 | 532 venit.</p><p title="II-II q. 141 a. 6 ad 2"><a name="44663"><span class="ref">[44663] IIª-IIae, q. 141 a. 6 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 533 secundum dicendum quod necessitas humanae vitae potest attendi |
| 534 dupliciter, uno modo, secundum quod dicitur necessarium id sine quo | |
| 535 res nullo modo potest esse, sicut cibus est necessarius animali; | |
| 536 alio modo, secundum quod necessarium dicitur id sine quo res non | |
| 537 potest convenienter esse. Temperantia autem non solum attendit | |
| 538 primam necessitatem, sed etiam secundam, unde philosophus dicit, in | |
| 539 III Ethic., quod <i>temperatus appetit delectabilia propter | |
| 540 sanitatem, vel propter bonam habitudinem</i>. Alia vero quae ad hoc | |
| 541 non sunt necessaria, possunt dupliciter se habere. Quaedam enim | |
| 542 sunt impedimenta sanitatis vel bonae habitudinis. Et his nullo modo | |
| 543 temperatus utitur, hoc enim esset peccatum contra temperantiam. | |
| 544 Quaedam vero sunt quae non sunt his impedimenta. Et his moderate | |
| 545 utitur, pro loco et tempore et congruentia eorum quibus convivit. | |
| 546 Et ideo ibidem philosophus dicit quod et temperatus appetit alia | |
| 547 delectabilia, quae scilicet non sunt necessaria ad sanitatem vel ad | |
| 53 | 548 bonam habitudinem, non impedimenta his existentia.</p><p title="II-II q. 141 a. 6 ad 3"><a name="44664"><span class="ref">[44664] IIª-IIae, q. 141 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 549 dicendum quod, sicut dictum est, temperantia respicit necessitatem |
| 550 quantum ad convenientiam vitae. Quae quidem attenditur non solum | |
| 551 secundum convenientiam corporis, sed etiam secundum convenientiam | |
| 552 exteriorum rerum, puta divitiarum et officiorum; et multo magis | |
| 553 secundum convenientiam honestatis. Et ideo philosophus ibidem | |
| 554 subdit quod in delectabilibus quibus temperatus utitur, non solum | |
| 555 considerat ut non sint impeditiva sanitatis et bonae habitudinis | |
| 556 corporalis, sed etiam ut non sint praeter bonum, idest contra | |
| 557 honestatem; et quod non sint supra substantiam, idest supra | |
| 558 facultatem divitiarum. Et Augustinus dicit, in libro de moribus | |
| 559 Eccle., quod temperatus respicit non solum necessitatem huius | |
| 53 | 560 vitae, sed etiam officiorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 141 a. 7 arg. 1"><a name="44665"><span class="ref">[44665] IIª-IIae, q. 141 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 561 septimum sic proceditur. Videtur quod temperantia non sit virtus |
| 562 cardinalis. Bonum enim virtutis moralis a ratione dependet. Sed | |
| 563 temperantia est circa ea quae magis distant a ratione, scilicet | |
| 564 circa delectationes quae sunt nobis et brutis communes, ut dicitur | |
| 565 in III Ethic. Ergo temperantia non videtur esse principalis | |
| 53 | 566 virtus.</p><p title="II-II q. 141 a. 7 arg. 2"><a name="44666"><span class="ref">[44666] IIª-IIae, q. 141 a. 7 arg. 2</span></a> |
| 28 | 567 Praeterea, quanto aliquid est magis impetuosum, tanto difficilius |
| 568 videtur esse ad refrenandum. Sed ira, quam refrenat mansuetudo, | |
| 569 videtur esse impetuosior quam concupiscentia, quam refrenat | |
| 570 temperantia, dicitur enim Prov. XXVII, <i>ira non habet | |
| 571 misericordiam, nec erumpens furor, et impetum concitati spiritus | |
| 572 ferre quis poterit?</i> Ergo mansuetudo est principalior virtus | |
| 53 | 573 quam temperantia.</p><p title="II-II q. 141 a. 7 arg. 3"><a name="44667"><span class="ref">[44667] IIª-IIae, q. 141 a. 7 arg. 3</span></a> |
| 28 | 574 Praeterea, spes est principalior motus animae quam desiderium seu |
| 575 concupiscentia, ut supra habitum est. Sed humilitas refrenat | |
| 576 praesumptionem immoderatae spei. Ergo humilitas videtur esse | |
| 577 principalior virtus quam temperantia, quae refrenat | |
| 53 | 578 concupiscentiam.</p><p title="II-II q. 141 a. 7 s. c."><a name="44668"><span class="ref">[44668] IIª-IIae, q. 141 a. 7 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 579 contra est quod Gregorius, in II Moral., ponit temperantiam inter |
| 53 | 580 virtutes principales.</p><p title="II-II q. 141 a. 7 co."><a name="44669"><span class="ref">[44669] IIª-IIae, q. 141 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 581 dicendum quod, sicut supra dictum est, virtus principalis seu |
| 582 cardinalis dicitur quae principalius laudatur ex aliquo eorum quae | |
| 583 communiter requiruntur ad rationem virtutis. Moderatio autem, quae | |
| 584 in omni virtute requiritur, praecipue laudabilis est in | |
| 585 delectationibus tactus, circa quae est temperantia, tum quia tales | |
| 586 delectationes sunt magis nobis naturales, et ideo difficilius est | |
| 587 ab eis abstinere et concupiscentias earum refrenare; tum etiam quia | |
| 588 earum obiecta magis sunt necessaria praesenti vitae, ut ex dictis | |
| 589 patet. Et ideo temperantia ponitur virtus principalis seu | |
| 53 | 590 cardinalis.</p><p title="II-II q. 141 a. 7 ad 1"><a name="44670"><span class="ref">[44670] IIª-IIae, q. 141 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 591 ergo dicendum quod tanto maior ostenditur agentis virtus, quanto in |
| 592 ea quae sunt magis distantia potest suam operationem extendere. Et | |
| 593 ideo ex hoc ipso ostenditur maior virtus rationis quod potest etiam | |
| 594 concupiscentias et delectationes maxime distantes moderari. Unde | |
| 53 | 595 hoc pertinet ad principalitatem temperantiae.</p><p title="II-II q. 141 a. 7 ad 2"><a name="44671"><span class="ref">[44671] IIª-IIae, q. 141 a. 7 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 596 secundum dicendum quod impetus irae causatur ex quodam accidente, |
| 597 puta ex aliqua laesione contristante, et ideo cito transit, quamvis | |
| 598 magnum impetum habeat. Sed impetus concupiscentiae delectabilium | |
| 599 tactus procedit ex causa naturali, unde est diuturnior et | |
| 600 communior. Et ideo ad principaliorem virtutem pertinet ipsum | |
| 53 | 601 refrenare.</p><p title="II-II q. 141 a. 7 ad 3"><a name="44672"><span class="ref">[44672] IIª-IIae, q. 141 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 602 dicendum quod ea quorum est spes, sunt altiora his quorum est |
| 603 concupiscentia, et propter hoc spes ponitur passio principalis in | |
| 604 irascibili. Sed ea quorum est concupiscentia et delectatio tactus, | |
| 605 vehementius movent appetitum, quia sunt magis naturalia. Et ideo | |
| 53 | 606 temperantia, quae in his modum statuit, est virtus principalis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 141 a. 8 arg. 1"><a name="44673"><span class="ref">[44673] IIª-IIae, q. 141 a. 8 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 607 octavum sic proceditur. Videtur quod temperantia sit maxima |
| 608 virtutum. Dicit enim Ambrosius, in I de Offic., quod <i>in | |
| 609 temperantia maxime honesti cura, decoris consideratio spectatur et | |
| 610 quaeritur</i>. Sed virtus laudabilis est inquantum est honesta et | |
| 53 | 611 decora. Ergo temperantia est maxima virtutum.</p><p title="II-II q. 141 a. 8 arg. 2"><a name="44674"><span class="ref">[44674] IIª-IIae, q. 141 a. 8 arg. 2</span></a> |
| 28 | 612 Praeterea, maioris virtutis est operari id quod est difficilius. |
| 613 Sed difficilius est refrenare concupiscentias et delectationes | |
| 614 tactus quam rectificare actiones exteriores, quorum primum pertinet | |
| 615 ad temperantiam, secundum ad iustitiam. Ergo temperantia est maior | |
| 53 | 616 virtus quam iustitia.</p><p title="II-II q. 141 a. 8 arg. 3"><a name="44675"><span class="ref">[44675] IIª-IIae, q. 141 a. 8 arg. 3</span></a> |
| 28 | 617 Praeterea, quanto aliquid est communius, tanto magis necessarium |
| 618 videtur esse et melius. Sed fortitudo est circa pericula mortis, | |
| 619 quae rarius occurrunt quam delectabilia tactus, quae quotidie | |
| 620 occurrunt, et sic usus temperantiae est communior quam | |
| 621 fortitudinis. Ergo temperantia est nobilior virtus quam | |
| 53 | 622 fortitudo.</p><p title="II-II q. 141 a. 8 s. c."><a name="44676"><span class="ref">[44676] IIª-IIae, q. 141 a. 8 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 623 contra est quod philosophus dicit, in I Rhet., quod <i>maximae |
| 624 virtutes sunt quae aliis maxime sunt utiles, et propter hoc, fortes | |
| 53 | 625 et iustos maxime honoramus</i>.</p><p title="II-II q. 141 a. 8 co."><a name="44677"><span class="ref">[44677] IIª-IIae, q. 141 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 626 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in I Ethic., <i>bonum |
| 627 multitudinis divinius est quam bonum unius</i>. Et ideo quanto | |
| 628 aliqua virtus magis pertinet ad bonum multitudinis tanto melior | |
| 629 est. Iustitia autem et fortitudo magis pertinent ad bonum | |
| 630 multitudinis quam temperantia, quia iustitia consistit in | |
| 631 communicationibus, quae sunt ad alterum; fortitudo autem in | |
| 632 periculis bellorum, quae sustinentur pro salute communi; | |
| 633 temperantia autem moderatur solum concupiscentias et delectationes | |
| 634 eorum quae pertinent ad ipsum hominem. Unde manifestum est quod | |
| 635 iustitia et fortitudo sunt excellentiores virtutes quam | |
| 636 temperantia, quibus prudentia et virtutes theologicae sunt | |
| 53 | 637 potiores.</p><p title="II-II q. 141 a. 8 ad 1"><a name="44678"><span class="ref">[44678] IIª-IIae, q. 141 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 638 ergo dicendum quod honestas et decor maxime attribuuntur |
| 639 temperantiae, non propter principalitatem proprii boni, sed propter | |
| 640 turpitudinem contrarii mali, a quo retrahit, inquantum scilicet | |
| 53 | 641 moderatur delectationes quae sunt nobis et brutis communes.</p><p title="II-II q. 141 a. 8 ad 2"><a name="44679"><span class="ref">[44679] IIª-IIae, q. 141 a. 8 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 642 secundum dicendum quod, cum virtus sit circa difficile et bonum, |
| 643 dignitas virtutis magis attenditur circa rationem boni, in quo | |
| 644 excedit iustitia, quam secundum rationem difficilis, in quo excedit | |
| 53 | 645 temperantia.</p><p title="II-II q. 141 a. 8 ad 3"><a name="44680"><span class="ref">[44680] IIª-IIae, q. 141 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 646 dicendum quod illa communitas qua aliquid pertinet ad multitudinem |
| 647 hominum, magis facit ad excellentiam bonitatis quam illa quae | |
| 648 consideratur secundum quod aliquid frequenter occurrit, in quarum | |
| 649 prima excedit fortitudo, in secunda temperantia. Unde simpliciter | |
| 650 fortitudo est potior, licet quoad aliquid possit dici temperantia | |
| 53 | 651 potior non solum fortitudine, sed etiam iustitia.</p></div></div><div class="q" id="q142"><h2>Quaestio 142</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 142 pr."><a name="44681"><span class="ref">[44681] IIª-IIae, q. 142 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 652 considerandum est de vitiis oppositis temperantiae. Et circa hoc |
| 653 quaeruntur quatuor. Primo, utrum insensibilitas sit peccatum. | |
| 654 Secundo, utrum intemperantia sit vitium puerile. Tertio, de | |
| 655 comparatione intemperantiae ad timiditatem. Quarto, utrum vitium | |
| 53 | 656 intemperantiae sit maxime opprobriosum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 142 a. 1 arg. 1"><a name="44682"><span class="ref">[44682] IIª-IIae, q. 142 a. 1 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 657 primum sic proceditur. Videtur quod insensibilitas non sit vitium. |
| 658 Dicuntur enim insensibiles qui deficiunt circa delectationes | |
| 659 tactus. Sed in his penitus deficere videtur esse laudabile et | |
| 660 virtuosum, dicitur enim Dan. X, <i>in diebus illis ego, Daniel, | |
| 661 lugebam trium hebdomadarum tempus, panem desiderabilem non comedi, | |
| 662 et caro et vinum non introierunt in os meum, sed neque unguento | |
| 53 | 663 unctus sum</i>. Ergo insensibilitas non est peccatum.</p><p title="II-II q. 142 a. 1 arg. 2"><a name="44683"><span class="ref">[44683] IIª-IIae, q. 142 a. 1 arg. 2</span></a> |
| 28 | 664 Praeterea, bonum hominis est secundum rationem esse, secundum |
| 665 Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Sed abstinere ab omnibus | |
| 666 delectabilibus tactus maxime promovet hominem in bono rationis, | |
| 667 dicitur enim Dan. I, quod pueris qui utebantur leguminibus <i>dedit | |
| 668 Deus scientiam et disciplinam in omni libro et sapientia</i>. Ergo | |
| 669 insensibilitas, quae universaliter repellit huiusmodi | |
| 53 | 670 delectationes, non est vitiosa.</p><p title="II-II q. 142 a. 1 arg. 3"><a name="44684"><span class="ref">[44684] IIª-IIae, q. 142 a. 1 arg. 3</span></a> |
| 28 | 671 Praeterea, illud per quod maxime receditur a peccato, non videtur |
| 672 esse vitiosum. Sed hoc est potissimum remedium abstinendi a | |
| 673 peccato, quod aliquis fugiat delectationes, quod pertinet ad | |
| 674 insensibilitatem, dicit enim philosophus, in II Ethic., quod | |
| 675 <i>abiicientes delectationem minus peccabimus</i>. Ergo | |
| 53 | 676 insensibilitas non est aliquid vitiosum.</p><p title="II-II q. 142 a. 1 s. c."><a name="44685"><span class="ref">[44685] IIª-IIae, q. 142 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 677 contra, nihil opponitur virtuti nisi vitium. Sed insensibilitas |
| 678 virtuti temperantiae opponitur, ut patet per philosophum, in II et | |
| 53 | 679 III Ethic. Ergo insensibilitas est vitium.</p><p title="II-II q. 142 a. 1 co."><a name="44686"><span class="ref">[44686] IIª-IIae, q. 142 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 680 dicendum quod omne illud quod contrariatur ordini naturali, est |
| 681 vitiosum. Natura autem delectationem apposuit operationibus | |
| 682 necessariis ad vitam hominis. Et ideo naturalis ordo requirit ut | |
| 683 homo intantum huiusmodi delectationibus utatur, quantum necessarium | |
| 684 est saluti humanae, vel quantum ad conservationem individui vel | |
| 685 quantum ad conservationem speciei. Si quis ergo intantum | |
| 686 delectationem refugeret quod praetermitteret ea quae sunt | |
| 687 necessaria ad conservationem naturae peccaret, quasi ordini | |
| 688 naturali repugnans. Et hoc pertinet ad vitium insensibilitatis. | |
| 689 Sciendum tamen quod ab huiusmodi delectationibus consequentibus | |
| 690 huiusmodi operationes, quandoque laudabile, vel etiam necessarium | |
| 691 est abstinere, propter aliquem finem. Sicut propter sanitatem | |
| 692 corporalem, aliqui abstinent a quibusdam delectationibus, cibis et | |
| 693 potibus et venereis. Et etiam propter alicuius officii executionem, | |
| 694 sicut athletas et milites necesse est a multis delectationibus | |
| 695 abstinere, ut officium proprium exequantur. Et similiter | |
| 696 poenitentes, ad recuperandam animae sanitatem, abstinentia | |
| 697 delectabilium quasi quadam diaeta utuntur. Et homines volentes | |
| 698 contemplationi et rebus divinis vacare, oportet quod se magis a | |
| 699 carnalibus abstrahant. Nec aliquid praedictorum ad insensibilitatis | |
| 53 | 700 vitium pertinet, quia sunt secundum rationem rectam.</p><p title="II-II q. 142 a. 1 ad 1"><a name="44687"><span class="ref">[44687] IIª-IIae, q. 142 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 701 ergo dicendum quod Daniel illa abstinentia a delectabilibus |
| 702 utebatur, non quasi propter se abhorrens delectationes, ut secundum | |
| 703 se malas, sed propter aliquem finem laudabilem, ut scilicet idoneum | |
| 704 se ad altitudinem contemplationis redderet, abstinendo scilicet a | |
| 705 corporalibus delectationibus. Unde et statim ibi subditur de | |
| 53 | 706 revelatione facta.</p><p title="II-II q. 142 a. 1 ad 2"><a name="44688"><span class="ref">[44688] IIª-IIae, q. 142 a. 1 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 707 secundum dicendum quod, quia ratione homo uti non potest sine |
| 708 sensitivis potentiis, quae indigent organo corporali, ut in primo | |
| 709 habitum est; necesse est quod homo sustentet corpus, ad hoc quod | |
| 710 ratione utatur. Sustentatio autem corporis fit per operationes | |
| 711 delectabiles. Unde non potest esse bonum rationis in homine si | |
| 712 abstineat ab omnibus delectabilibus. Secundum tamen quod homo in | |
| 713 exequendo actum rationis plus vel minus indiget corporali virtute, | |
| 714 secundum hoc plus vel minus necesse habet delectabilibus | |
| 715 corporalibus uti. Et ideo homines qui hoc officium assumpserunt ut | |
| 716 contemplationi vacent, et bonum spirituale quasi quadam spirituali | |
| 717 propagatione in alios transmittant, a multis delectabilibus | |
| 718 laudabiliter abstinent, a quibus illi quibus ex officio competit | |
| 719 operibus corporalibus et generationi carnali vacare, laudabiliter | |
| 53 | 720 non abstinerent.</p><p title="II-II q. 142 a. 1 ad 3"><a name="44689"><span class="ref">[44689] IIª-IIae, q. 142 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 721 dicendum quod delectatio fugienda est ad vitandum peccatum, non |
| 53 | 722 totaliter, sed ut non ultra quaeratur quam necessitas requirat.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 142 a. 2 arg. 1"><a name="44690"><span class="ref">[44690] IIª-IIae, q. 142 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 723 secundum sic proceditur. Videtur quod intemperantia non sit puerile |
| 724 peccatum. Quia super illud Matth. XVIII, <i>nisi conversi fueritis | |
| 725 sicut parvuli</i> etc., dicit Hieronymus quod <i>parvulus non | |
| 726 perseverat in iracundia, laesus non meminit, videns pulchram | |
| 727 mulierem non delectatur</i>, quod contrariatur intemperantiae. Ergo | |
| 53 | 728 intemperantia non est puerile peccatum.</p><p title="II-II q. 142 a. 2 arg. 2"><a name="44691"><span class="ref">[44691] IIª-IIae, q. 142 a. 2 arg. 2</span></a> |
| 28 | 729 Praeterea, pueri non habent nisi concupiscentias naturales. Sed |
| 730 circa naturales concupiscentias parum aliqui peccant per | |
| 731 intemperantiam, ut philosophus dicit, in III Ethic. Ergo | |
| 53 | 732 intemperantia non est peccatum puerile.</p><p title="II-II q. 142 a. 2 arg. 3"><a name="44692"><span class="ref">[44692] IIª-IIae, q. 142 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 733 Praeterea, pueri sunt nutriendi et fovendi. Sed concupiscentia et |
| 734 delectatio, circa quae est intemperantia, est semper diminuenda et | |
| 735 extirpanda, secundum illud Coloss. III, <i>mortificate membra | |
| 736 vestra super terram, quae sunt concupiscentia</i>, et cetera. Ergo | |
| 53 | 737 intemperantia non est puerile peccatum.</p><p title="II-II q. 142 a. 2 s. c."><a name="44693"><span class="ref">[44693] IIª-IIae, q. 142 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 738 contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>nomen |
| 53 | 739 intemperantiae ferimus ad puerilia peccata</i>.</p><p title="II-II q. 142 a. 2 co."><a name="44694"><span class="ref">[44694] IIª-IIae, q. 142 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 740 dicendum quod aliquid dicitur esse puerile dupliciter. Uno modo, |
| 741 quia convenit pueris. Et sic non intendit philosophus dicere quod | |
| 742 peccatum intemperantiae sit puerile. Alio modo, secundum quandam | |
| 743 similitudinem. Et hoc modo peccata intemperantiae puerilia | |
| 744 dicuntur. Peccatum enim intemperantiae est peccatum superfluae | |
| 745 concupiscentiae, quae assimilatur puero quantum ad tria primo | |
| 746 quidem, quantum ad id quod uterque appetit. Sicut enim puer, ita et | |
| 747 concupiscentia appetit aliquid turpe. Cuius ratio est quia pulchrum | |
| 748 in rebus humanis attenditur prout aliquid est ordinatum secundum | |
| 749 rationem, unde Tullius dicit, in I de Offic., quod <i>pulchrum est | |
| 750 quod consentaneum est hominis excellentiae in eo in quo natura eius | |
| 751 a reliquis animantibus differt</i>. Puer autem non attendit ad | |
| 752 ordinem rationis. Et similiter concupiscentia non audit rationem, | |
| 753 ut dicitur in VII Ethic. Secundo conveniunt quantum ad eventum. | |
| 754 Puer enim, si suae voluntati dimittatur, crescit in propria | |
| 755 voluntate, unde dicitur Eccli. XXX, <i>equus indomitus evadit | |
| 756 durus, et filius remissus evadet praeceps</i>. Ita etiam et | |
| 757 concupiscentia, si ei satisfiat, maius robur accipit, unde | |
| 758 Augustinus dicit, in VIII Confess., <i>dum servitur libidini, facta | |
| 759 est consuetudo, et dum consuetudini non resistitur, facta est | |
| 760 necessitas</i>. Tertio, quantum ad remedium quod utrique praebetur. | |
| 761 Puer enim emendatur per hoc quod coercetur, unde dicitur Prov. | |
| 762 XXIII, <i>noli subtrahere a puero disciplinam, tu virga percuties | |
| 763 eum, et animam eius de Inferno liberabis</i>. Et similiter, dum | |
| 764 concupiscentiae resistitur, reducitur ad debitum honestatis modum. | |
| 765 Et hoc est quod Augustinus dicit, in VI musicae, quod, <i>mente in | |
| 766 spiritualia suspensa atque ibi fixa et manente, consuetudinis</i>, | |
| 767 scilicet carnalis concupiscentiae. <i>Impetus frangitur, et | |
| 768 paulatim repressus extinguitur. Maior enim erat cum sequeremur, non | |
| 769 omnino nullus, sed certe minor, cum refrenamus</i>. Et ideo | |
| 770 philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>quemadmodum puerum | |
| 771 oportet secundum praeceptum paedagogi vivere, sic et concupiscibile | |
| 53 | 772 consonare rationi</i>.</p><p title="II-II q. 142 a. 2 ad 1"><a name="44695"><span class="ref">[44695] IIª-IIae, q. 142 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 773 ergo dicendum quod ratio illa procedit secundum illum modum quo |
| 774 puerile dicitur id quod in pueris invenitur. Sic autem non dicitur | |
| 775 peccatum intemperantiae puerile, sed secundum similitudinem, ut | |
| 53 | 776 dictum est.</p><p title="II-II q. 142 a. 2 ad 2"><a name="44696"><span class="ref">[44696] IIª-IIae, q. 142 a. 2 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 777 secundum dicendum quod concupiscentia aliqua potest dici naturalis |
| 778 dupliciter. Uno modo, secundum suum genus. Et sic temperantia et | |
| 779 intemperantia sunt circa concupiscentias naturales, sunt enim circa | |
| 780 concupiscentias ciborum et venereorum, quae ordinantur ad | |
| 781 conservationem naturae. Alio modo potest dici concupiscentia | |
| 782 naturalis quantum ad speciem eius quod natura ad sui conservationem | |
| 783 requirit. Et sic non multum contingit peccare circa naturales | |
| 784 concupiscentias. Natura enim non requirit nisi id per quod | |
| 785 subvenitur necessitati naturae, in cuius desiderio non contingit | |
| 786 esse peccatum, nisi solum secundum quantitatis excessum; et | |
| 787 secundum hoc solum peccatur circa naturalem concupiscentiam, ut | |
| 788 philosophus dicit, in III Ethic. Alia vero, circa quae plurimum | |
| 789 peccatur, sunt quaedam concupiscentiae incitamenta, quae hominum | |
| 790 curiositas adinvenit, sicut cibi curiose praeparati, et mulieres | |
| 791 ornatae. Et quamvis ista non multum requirant pueri, nihilominus | |
| 53 | 792 tamen intemperantia dicitur puerile peccatum ratione iam dicta.</p><p title="II-II q. 142 a. 2 ad 3"><a name="44697"><span class="ref">[44697] IIª-IIae, q. 142 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 793 dicendum quod id quod ad naturam pertinet in pueris est |
| 794 augmentandum et fovendum. Quod autem pertinet ad defectum rationis | |
| 53 | 795 in eis non est fovendum, sed emendandum, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 142 a. 3 arg. 1"><a name="44698"><span class="ref">[44698] IIª-IIae, q. 142 a. 3 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 796 tertium sic proceditur. Videtur quod timiditas sit maius vitium |
| 797 quam intemperantia. Ex hoc enim aliquod vitium vituperatur quod | |
| 798 opponitur bono virtutis. Sed timiditas opponitur fortitudini, quae | |
| 799 est nobilior virtus quam temperantia, cui opponitur intemperantia, | |
| 800 ut ex supra dictis patet. Ergo timiditas est maius vitium quam | |
| 53 | 801 intemperantia.</p><p title="II-II q. 142 a. 3 arg. 2"><a name="44699"><span class="ref">[44699] IIª-IIae, q. 142 a. 3 arg. 2</span></a> |
| 28 | 802 Praeterea, quanto aliquis deficit in eo quod difficilius vincitur, |
| 803 tanto minus vituperatur, unde philosophus dicit, in VII Ethic., | |
| 804 quod <i>si quis a fortibus et superexcellentibus delectationibus | |
| 805 vincitur vel tristitiis, non est admirabile, sed condonabile</i>. | |
| 806 Sed difficilius videtur vincere delectationes quam alias passiones, | |
| 807 unde in II Ethic. dicitur quod <i>difficilius est contra voluptatem | |
| 808 pugnare quam contra iram</i>, quae videtur esse fortior quam timor. | |
| 809 Ergo intemperantia, quae vincitur a delectatione, minus peccatum | |
| 53 | 810 est quam timiditas, quae vincitur a timore.</p><p title="II-II q. 142 a. 3 arg. 3"><a name="44700"><span class="ref">[44700] IIª-IIae, q. 142 a. 3 arg. 3</span></a> |
| 28 | 811 Praeterea, de ratione peccati est quod sit voluntarium. Sed |
| 812 timiditas est magis voluntaria quam intemperantia, nullus enim | |
| 813 concupiscit intemperatus esse; aliqui autem concupiscunt fugere | |
| 814 mortis pericula, quod pertinet ad timiditatem. Ergo timiditas est | |
| 53 | 815 gravius peccatum quam intemperantia.</p><p title="II-II q. 142 a. 3 s. c."><a name="44701"><span class="ref">[44701] IIª-IIae, q. 142 a. 3 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 816 contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod |
| 817 <i>intemperantia assimilatur magis voluntario quam timiditas</i>. | |
| 53 | 818 Ergo plus habet de ratione peccati.</p><p title="II-II q. 142 a. 3 co."><a name="44702"><span class="ref">[44702] IIª-IIae, q. 142 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 819 dicendum quod unum vitium potest alteri comparari dupliciter, uno |
| 820 modo, ex parte materiae vel obiecti; alio modo, ex parte ipsius | |
| 821 hominis peccantis. Et utroque modo intemperantia est gravius vitium | |
| 822 quam timiditas. Primo namque ex parte materiae. Nam timiditas | |
| 823 refugit pericula mortis, ad quae vitanda inducit maxima necessitas | |
| 824 conservandae vitae. Intemperantia autem est circa delectationes, | |
| 825 quarum appetitus non est adeo necessarius ad vitae conservationem, | |
| 826 quia, ut dictum est, intemperantia magis est circa quasdam | |
| 827 appositas delectationes seu concupiscentias quam circa | |
| 828 concupiscentias seu delectationes naturales. Quanto autem illud | |
| 829 quod commovet ad peccandum videtur esse magis necessarium, tanto | |
| 830 peccatum levius est. Et ideo intemperantia est gravius vitium quam | |
| 831 timiditas ex parte obiecti sive materiae moventis. Similiter etiam | |
| 832 et ex parte ipsius hominis peccantis. Et hoc triplici ratione. | |
| 833 Primo quidem, quia quanto ille qui peccat magis est compos suae | |
| 834 mentis, tanto gravius peccat, unde alienatis non imputantur | |
| 835 peccata. Timores autem et tristitiae graves, et maxime in periculis | |
| 836 mortis, stupefaciunt mentem hominis. Quod non facit delectatio, | |
| 837 quae movet ad intemperantiam. Secundo, quia quanto aliquod peccatum | |
| 838 est magis voluntarium, tanto est gravius. Intemperantia autem habet | |
| 839 plus de voluntario quam timiditas. Et hoc duplici ratione. Uno | |
| 840 modo, quia ea quae per timorem fiunt principium habent ab exteriori | |
| 841 impellente, unde non sunt simpliciter voluntaria, sed mixta, ut | |
| 842 dicitur in III Ethic. Ea autem quae per delectationem fiunt sunt | |
| 843 simpliciter voluntaria. Alio modo, quia ea quae sunt intemperati | |
| 844 sunt magis voluntaria in particulari, minus autem voluntaria in | |
| 845 universali, nullus enim vellet intemperatus esse; allicitur tamen | |
| 846 homo a singularibus delectabilibus, quae intemperatum faciunt | |
| 847 hominem. Propter quod, ad vitandum intemperantiam maximum remedium | |
| 848 est ut non immoretur homo circa singularium considerationem. Sed in | |
| 849 his quae pertinent ad timiditatem est e converso. Nam singula quae | |
| 850 imminent sunt minus voluntaria, ut abiicere clipeum et alia | |
| 851 huiusmodi, sed ipsum commune est magis voluntarium, puta fugiendo | |
| 852 salvari. Hoc autem est simpliciter magis voluntarium quod est magis | |
| 853 voluntarium in singularibus, in quibus est actus. Et ideo | |
| 854 intemperantia, cum sit simpliciter magis voluntarium quam | |
| 855 timiditas, est maius vitium. Tertio, quia contra intemperantiam | |
| 856 potest magis de facili remedium adhiberi quam contra timiditatem, | |
| 857 eo quod delectationes ciborum et venereorum, circa quas est | |
| 858 intemperantia, per totam vitam occurrunt, et sine periculo potest | |
| 859 homo circa ea exercitari ad hoc quod sit temperatus; sed pericula | |
| 860 mortis et rarius occurrunt, et periculosius in his homo exercitatur | |
| 861 ad timiditatem fugiendam. Et ideo intemperantia est simpliciter | |
| 53 | 862 maius peccatum quam timiditas.</p><p title="II-II q. 142 a. 3 ad 1"><a name="44703"><span class="ref">[44703] IIª-IIae, q. 142 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 863 ergo dicendum quod excellentia fortitudinis supra temperantiam |
| 864 potest considerari dupliciter. Uno modo, ex parte finis, quod | |
| 865 pertinet ad rationem boni, quia scilicet fortitudo magis ordinatur | |
| 866 ad bonum commune quam temperantia. Ex hac etiam parte timiditas | |
| 867 habet quandam excellentiam supra intemperantiam, inquantum scilicet | |
| 868 per timiditatem aliqui desistunt a defensione boni communis. Alio | |
| 869 modo, ex parte difficultatis, inquantum scilicet difficilius est | |
| 870 subire pericula mortis quam abstinere a quibusdam delectabilibus. | |
| 871 Et quantum ad hoc, non oportet quod timiditas praecellat | |
| 872 intemperantiam. Sicut enim maioris virtutis est non vinci a | |
| 873 fortiori, ita etiam e contrario minoris vitii est a fortiori vinci, | |
| 53 | 874 et maioris vitii a debiliori superari.</p><p title="II-II q. 142 a. 3 ad 2"><a name="44704"><span class="ref">[44704] IIª-IIae, q. 142 a. 3 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 875 secundum dicendum quod amor conservationis vitae, propter quam |
| 876 vitantur pericula mortis, est multo magis connaturalis quam | |
| 877 quaecumque delectationes ciborum vel venereorum, quae ad | |
| 878 conservationem vitae ordinantur. Et ideo difficilius est vincere | |
| 879 timorem periculorum mortis quam concupiscentiam delectationum, quae | |
| 880 est in cibis et venereis. Cui tamen difficilius est resistere quam | |
| 53 | 881 irae, tristitiae et timori quorundam aliorum malorum.</p><p title="II-II q. 142 a. 3 ad 3"><a name="44705"><span class="ref">[44705] IIª-IIae, q. 142 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 882 dicendum quod in timiditate consideratur magis voluntarium in |
| 883 universali, minus tamen in particulari. Et ideo in ea est magis | |
| 53 | 884 voluntarium secundum quid, sed non simpliciter.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 142 a. 4 arg. 1"><a name="44706"><span class="ref">[44706] IIª-IIae, q. 142 a. 4 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 885 quartum sic proceditur. Videtur quod peccatum intemperantiae non |
| 886 sit maxime exprobrabile. Sicut enim honor debetur virtuti, ita | |
| 887 exprobratio debetur peccato. Sed quaedam peccata sunt graviora quam | |
| 888 intemperantia, sicut homicidium, blasphemia et alia huiusmodi. Ergo | |
| 53 | 889 peccatum intemperantiae non est maxime exprobrabile.</p><p title="II-II q. 142 a. 4 arg. 2"><a name="44707"><span class="ref">[44707] IIª-IIae, q. 142 a. 4 arg. 2</span></a> |
| 28 | 890 Praeterea, peccata quae sunt magis communia videntur esse minus |
| 891 exprobrabilia, eo quod de his homines minus verecundantur. Sed | |
| 892 peccata intemperantiae sunt maxime communia, quia sunt circa ea | |
| 893 quae communiter in usum humanae vitae veniunt, in quibus etiam | |
| 894 plurimi peccant. Ergo peccata intemperantiae non videntur esse | |
| 53 | 895 maxime exprobrabilia.</p><p title="II-II q. 142 a. 4 arg. 3"><a name="44708"><span class="ref">[44708] IIª-IIae, q. 142 a. 4 arg. 3</span></a> |
| 28 | 896 Praeterea, philosophus dicit, in VII Ethic., quod <i>temperantia et |
| 897 intemperantia sunt circa concupiscentias et delectationes | |
| 898 humanas</i>. Sunt autem quaedam concupiscentiae et delectationes | |
| 899 turpiores concupiscentiis et delectationibus humanis, quae dicuntur | |
| 900 bestiales et aegritudinales, ut in eodem libro philosophus dicit. | |
| 53 | 901 Ergo intemperantia non est maxime exprobrabilis.</p><p title="II-II q. 142 a. 4 s. c."><a name="44709"><span class="ref">[44709] IIª-IIae, q. 142 a. 4 s. c.</span></a> Sed |
| 28 | 902 contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod |
| 903 intemperantia inter alia vitia videtur iuste exprobrabilis | |
| 53 | 904 esse.</p><p title="II-II q. 142 a. 4 co."><a name="44710"><span class="ref">[44710] IIª-IIae, q. 142 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 905 dicendum quod exprobratio opponi videtur honori et gloriae. Honor |
| 906 autem excellentiae debetur, ut supra habitum est, gloria autem | |
| 907 claritatem importat. Est igitur intemperantia maxime exprobrabilis, | |
| 908 propter duo. Primo quidem, quia maxime repugnat excellentiae | |
| 909 hominis, est enim circa delectationes communes nobis et brutis, ut | |
| 910 supra habitum est. Unde et in Psalmo dicitur, <i>homo, cum in | |
| 911 honore esset, non intellexit, comparatus est iumentis | |
| 912 insipientibus, et similis factus est illis</i>. Secundo, quia | |
| 913 maxime repugnat eius claritati vel pulchritudini, inquantum | |
| 914 scilicet in delectationibus circa quas est intemperantia, minus | |
| 915 apparet de lumine rationis, ex qua est tota claritas et pulchritudo | |
| 916 virtutis. Unde et huiusmodi delectationes dicuntur maxime | |
| 53 | 917 serviles.</p><p title="II-II q. 142 a. 4 ad 1"><a name="44711"><span class="ref">[44711] IIª-IIae, q. 142 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 918 ergo dicendum quod, sicut Gregorius dicit, vitia carnalia, quae sub |
| 919 intemperantia continentur, etsi sint minoris culpae, sunt tamen | |
| 920 maioris infamiae. Nam magnitudo culpae respicit deordinationem a | |
| 921 fine, infamia autem respicit turpitudinem, quae maxime consideratur | |
| 53 | 922 secundum indecentiam peccantis.</p><p title="II-II q. 142 a. 4 ad 2"><a name="44712"><span class="ref">[44712] IIª-IIae, q. 142 a. 4 ad 2</span></a> Ad |
| 28 | 923 secundum dicendum quod consuetudo peccandi diminuit turpitudinem et |
| 924 infamiam peccati secundum opinionem hominum, non autem secundum | |
| 53 | 925 naturam ipsorum vitiorum.</p><p title="II-II q. 142 a. 4 ad 3"><a name="44713"><span class="ref">[44713] IIª-IIae, q. 142 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 926 dicendum quod cum dicitur intemperantia maxime esse exprobrabilis, |
| 927 est intelligendum inter vitia humana, quae scilicet attenduntur | |
| 928 secundum passiones humanae naturae aliqualiter conformes. Sed illa | |
| 929 vitia quae excedunt modum humanae naturae, sunt magis | |
| 930 exprobrabilia. Et tamen illa etiam videntur reduci ad genus | |
| 931 intemperantiae secundum quendam excessum, sicut si aliquis | |
| 932 delectaretur in comestione carnium humanarum, aut in coitu | |
| 53 | 933 bestiarum aut masculorum.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 934 <p><a href="sth3123.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 935 <a href="sth3143.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 936 <br/> | |
| 937 <hr/> | |
| 938 <br/> | |
| 939 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 940 hanc editionem<br/> | |
| 941 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 942 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 943 </div></body> | |
| 944 </html> |
