Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth1050.html @ 137:de4b1e200500 default tip
from https://archive.org/details/AquinasLexicon/mode/2up
| author | Henry S. Thompson <ht@inf.ed.ac.uk> |
|---|---|
| date | Sat, 03 May 2025 22:47:32 +0100 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 50-64</title> | |
| 28 | 19 </head> |
| 53 | 20 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione L ad quaestionem |
| 21 LXIV</div><div class="centro"> | |
| 22 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 23 <tr> |
| 53 | 24 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" border="0" height="190" width="120" src="icons/ghent190.jpg"/></th> |
| 28 | 25 </tr> |
| 26 </table> | |
| 53 | 27 <br/> |
| 28 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<br/> | |
| 28 | 29 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 30 magneticas<br/> |
| 31 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 32 <br/></span><br/> | |
| 33 <hr/> | |
| 34 <br/> | |
| 35 <p><a href="sth1044.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 36 <a href="sth1065.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 37 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 38 // | |
| 39 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
40 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 42 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 43 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="#30551">I&ordf; q. 50 pr.'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#30552">I&ordf; q. 50 a. 1 arg. 1'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#30553">I&ordf; q. 50 a. 1 arg. 2'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#30554">I&ordf; q. 50 a. 1 arg. 3'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#30555">I&ordf; q. 50 a. 1 s. c.'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#30556">I&ordf; q. 50 a. 1 co.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#30557">I&ordf; q. 50 a. 1 ad 1'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#30558">I&ordf; q. 50 a. 1 ad 2'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#30559">I&ordf; q. 50 a. 1 ad 3'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#30560">I&ordf; q. 50 a. 2 arg. 1'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#30561">I&ordf; q. 50 a. 2 arg. 2'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#30562">I&ordf; q. 50 a. 2 arg. 3'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#30563">I&ordf; q. 50 a. 2 arg. 4'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#30564">I&ordf; q. 50 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#30565">I&ordf; q. 50 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#30566">I&ordf; q. 50 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#30567">I&ordf; q. 50 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#30568">I&ordf; q. 50 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#30569">I&ordf; q. 50 a. 2 ad 4'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#30570">I&ordf; q. 50 a. 3 arg. 1'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#30571">I&ordf; q. 50 a. 3 arg. 2'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#30572">I&ordf; q. 50 a. 3 arg. 3'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#30573">I&ordf; q. 50 a. 3 arg. 4'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#30574">I&ordf; q. 50 a. 3 s. c.'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#30575">I&ordf; q. 50 a. 3 co.'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#30576">I&ordf; q. 50 a. 3 ad 1'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#30577">I&ordf; q. 50 a. 3 ad 2'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#30578">I&ordf; q. 50 a. 3 ad 3'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#30579">I&ordf; q. 50 a. 3 ad 4'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#30580">I&ordf; q. 50 a. 4 arg. 1'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#30581">I&ordf; q. 50 a. 4 arg. 2'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#30582">I&ordf; q. 50 a. 4 arg. 3'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#30583">I&ordf; q. 50 a. 4 arg. 4'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#30584">I&ordf; q. 50 a. 4 s. c.'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#30585">I&ordf; q. 50 a. 4 co.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#30586">I&ordf; q. 50 a. 4 ad 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#30587">I&ordf; q. 50 a. 4 ad 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#30588">I&ordf; q. 50 a. 4 ad 3'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#30589">I&ordf; q. 50 a. 4 ad 4'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#30590">I&ordf; q. 50 a. 5 arg. 1'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#30591">I&ordf; q. 50 a. 5 arg. 2'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#30592">I&ordf; q. 50 a. 5 arg. 3'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#30593">I&ordf; q. 50 a. 5 s. c.'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#30594">I&ordf; q. 50 a. 5 co.'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#30595">I&ordf; q. 50 a. 5 ad 1'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#30596">I&ordf; q. 50 a. 5 ad 2'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#30597">I&ordf; q. 50 a. 5 ad 3'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#30598">I&ordf; q. 51 pr.'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#30599">I&ordf; q. 51 a. 1 arg. 1'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#30600">I&ordf; q. 51 a. 1 arg. 2'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#30601">I&ordf; q. 51 a. 1 arg. 3'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#30602">I&ordf; q. 51 a. 1 s. c.'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#30603">I&ordf; q. 51 a. 1 co.'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#30604">I&ordf; q. 51 a. 1 ad 1'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#30605">I&ordf; q. 51 a. 1 ad 2'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#30606">I&ordf; q. 51 a. 1 ad 3'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#30607">I&ordf; q. 51 a. 2 arg. 1'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#30608">I&ordf; q. 51 a. 2 arg. 2'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#30609">I&ordf; q. 51 a. 2 arg. 3'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#30610">I&ordf; q. 51 a. 2 s. c.'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#30611">I&ordf; q. 51 a. 2 co.'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#30612">I&ordf; q. 51 a. 2 ad 1'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#30613">I&ordf; q. 51 a. 2 ad 2'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#30614">I&ordf; q. 51 a. 2 ad 3'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#30615">I&ordf; q. 51 a. 3 arg. 1'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#30616">I&ordf; q. 51 a. 3 arg. 2'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#30617">I&ordf; q. 51 a. 3 arg. 3'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#30618">I&ordf; q. 51 a. 3 arg. 4'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#30619">I&ordf; q. 51 a. 3 arg. 5'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#30620">I&ordf; q. 51 a. 3 arg. 6'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#30621">I&ordf; q. 51 a. 3 s. c.'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#30622">I&ordf; q. 51 a. 3 co.'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#30623">I&ordf; q. 51 a. 3 ad 1'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#30624">I&ordf; q. 51 a. 3 ad 2'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#30625">I&ordf; q. 51 a. 3 ad 3'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#30626">I&ordf; q. 51 a. 3 ad 4'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#30627">I&ordf; q. 51 a. 3 ad 5'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#30628">I&ordf; q. 51 a. 3 ad 6'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#30629">I&ordf; q. 52 pr.'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#30630">I&ordf; q. 52 a. 1 arg. 1'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#30631">I&ordf; q. 52 a. 1 arg. 2'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#30632">I&ordf; q. 52 a. 1 arg. 3'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#30633">I&ordf; q. 52 a. 1 s. c.'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#30634">I&ordf; q. 52 a. 1 co.'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#30635">I&ordf; q. 52 a. 1 ad'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#30636">I&ordf; q. 52 a. 2 arg. 1'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#30637">I&ordf; q. 52 a. 2 arg. 2'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#30638">I&ordf; q. 52 a. 2 arg. 3'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#30639">I&ordf; q. 52 a. 2 s. c.'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#30640">I&ordf; q. 52 a. 2 co.'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#30641">I&ordf; q. 52 a. 2 ad 1'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#30642">I&ordf; q. 52 a. 3 arg. 1'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#30643">I&ordf; q. 52 a. 3 arg. 2'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#30644">I&ordf; q. 52 a. 3 arg. 3'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#30645">I&ordf; q. 52 a. 3 s. c.'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#30646">I&ordf; q. 52 a. 3 co.'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#30647">I&ordf; q. 52 a. 3 ad 1'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#30648">I&ordf; q. 52 a. 3 ad 2'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#30649">I&ordf; q. 52 a. 3 ad 3'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#30650">I&ordf; q. 53 pr.'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#30651">I&ordf; q. 53 a. 1 arg. 1'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#30652">I&ordf; q. 53 a. 1 arg. 2'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#30653">I&ordf; q. 53 a. 1 arg. 3'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#30654">I&ordf; q. 53 a. 1 s. c.'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#30655">I&ordf; q. 53 a. 1 co.'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#30656">I&ordf; q. 53 a. 1 ad 1'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#30657">I&ordf; q. 53 a. 1 ad 2'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#30658">I&ordf; q. 53 a. 1 ad 3'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#30659">I&ordf; q. 53 a. 2 arg. 1'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#30660">I&ordf; q. 53 a. 2 arg. 2'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#30661">I&ordf; q. 53 a. 2 s. c.'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#30662">I&ordf; q. 53 a. 2 co.'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#30663">I&ordf; q. 53 a. 2 ad 1'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#30664">I&ordf; q. 53 a. 2 ad 2'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#30665">I&ordf; q. 53 a. 2 ad 3'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#30666">I&ordf; q. 53 a. 3 arg. 1'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#30667">I&ordf; q. 53 a. 3 arg. 2'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#30668">I&ordf; q. 53 a. 3 arg. 3'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#30669">I&ordf; q. 53 a. 3 s. c.'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#30670">I&ordf; q. 53 a. 3 co.'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#30671">I&ordf; q. 53 a. 3 ad 1'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#30672">I&ordf; q. 53 a. 3 ad 2'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#30673">I&ordf; q. 53 a. 3 ad 3'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#30674">I&ordf; q. 54 pr.'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#30675">I&ordf; q. 54 a. 1 arg. 1'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#30676">I&ordf; q. 54 a. 1 arg. 2'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#30677">I&ordf; q. 54 a. 1 arg. 3'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#30678">I&ordf; q. 54 a. 1 s. c.'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#30679">I&ordf; q. 54 a. 1 co.'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#30680">I&ordf; q. 54 a. 1 ad 1'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#30681">I&ordf; q. 54 a. 1 ad 2'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#30682">I&ordf; q. 54 a. 1 ad 3'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#30683">I&ordf; q. 54 a. 2 arg. 1'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#30684">I&ordf; q. 54 a. 2 arg. 2'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#30685">I&ordf; q. 54 a. 2 s. c.'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#30686">I&ordf; q. 54 a. 2 co.'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#30687">I&ordf; q. 54 a. 2 ad 1'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#30688">I&ordf; q. 54 a. 2 ad 2'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#30689">I&ordf; q. 54 a. 3 arg. 1'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#30690">I&ordf; q. 54 a. 3 arg. 2'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#30691">I&ordf; q. 54 a. 3 arg. 3'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#30692">I&ordf; q. 54 a. 3 s. c.'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#30693">I&ordf; q. 54 a. 3 co.'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#30694">I&ordf; q. 54 a. 3 ad 1'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#30695">I&ordf; q. 54 a. 3 ad 2'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#30696">I&ordf; q. 54 a. 3 ad 3'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#30697">I&ordf; q. 54 a. 4 arg. 1'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#30698">I&ordf; q. 54 a. 4 arg. 2'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#30699">I&ordf; q. 54 a. 4 s. c.'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#30700">I&ordf; q. 54 a. 4 co.'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#30701">I&ordf; q. 54 a. 4 ad 1'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#30702">I&ordf; q. 54 a. 4 ad 2'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#30703">I&ordf; q. 54 a. 5 arg. 1'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#30704">I&ordf; q. 54 a. 5 arg. 2'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#30705">I&ordf; q. 54 a. 5 arg. 3'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#30706">I&ordf; q. 54 a. 5 s. c.'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#30707">I&ordf; q. 54 a. 5 co.'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#30708">I&ordf; q. 54 a. 5 ad 1'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#30709">I&ordf; q. 55 pr.'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#30710">I&ordf; q. 55 a. 1 arg. 1'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#30711">I&ordf; q. 55 a. 1 arg. 2'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#30712">I&ordf; q. 55 a. 1 arg. 3'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#30713">I&ordf; q. 55 a. 1 s. c.'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#30714">I&ordf; q. 55 a. 1 co.'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#30715">I&ordf; q. 55 a. 1 ad 1'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#30716">I&ordf; q. 55 a. 1 ad 2'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#30717">I&ordf; q. 55 a. 1 ad 3'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#30718">I&ordf; q. 55 a. 2 arg. 1'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#30719">I&ordf; q. 55 a. 2 arg. 2'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#30720">I&ordf; q. 55 a. 2 arg. 3'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#30721">I&ordf; q. 55 a. 2 s. c.'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#30722">I&ordf; q. 55 a. 2 co.'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#30723">I&ordf; q. 55 a. 2 ad 1'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#30724">I&ordf; q. 55 a. 2 ad 2'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#30725">I&ordf; q. 55 a. 2 ad 3'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#30726">I&ordf; q. 55 a. 3 arg. 1'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#30727">I&ordf; q. 55 a. 3 arg. 2'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#30728">I&ordf; q. 55 a. 3 arg. 3'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#30729">I&ordf; q. 55 a. 3 s. c.'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#30730">I&ordf; q. 55 a. 3 co.'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#30731">I&ordf; q. 55 a. 3 ad 1'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#30732">I&ordf; q. 55 a. 3 ad 2'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#30733">I&ordf; q. 55 a. 3 ad 3'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#30734">I&ordf; q. 56 pr.'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#30735">I&ordf; q. 56 a. 1 arg. 1'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#30736">I&ordf; q. 56 a. 1 arg. 2'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#30737">I&ordf; q. 56 a. 1 arg. 3'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#30738">I&ordf; q. 56 a. 1 s. c.'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#30739">I&ordf; q. 56 a. 1 co.'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#30740">I&ordf; q. 56 a. 1 ad 1'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#30741">I&ordf; q. 56 a. 1 ad 2'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#30742">I&ordf; q. 56 a. 1 ad 3'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#30743">I&ordf; q. 56 a. 2 arg. 1'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#30744">I&ordf; q. 56 a. 2 arg. 2'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#30745">I&ordf; q. 56 a. 2 arg. 3'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#30746">I&ordf; q. 56 a. 2 arg. 4'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#30747">I&ordf; q. 56 a. 2 s. c.'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#30748">I&ordf; q. 56 a. 2 co.'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#30749">I&ordf; q. 56 a. 2 ad 1'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#30750">I&ordf; q. 56 a. 2 ad 2'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#30751">I&ordf; q. 56 a. 2 ad 3'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#30752">I&ordf; q. 56 a. 2 ad 4'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#30753">I&ordf; q. 56 a. 3 arg. 1'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#30754">I&ordf; q. 56 a. 3 arg. 2'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#30755">I&ordf; q. 56 a. 3 arg. 3'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#30756">I&ordf; q. 56 a. 3 s. c.'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#30757">I&ordf; q. 56 a. 3 co.'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#30758">I&ordf; q. 56 a. 3 ad 1'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#30759">I&ordf; q. 56 a. 3 ad 2'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#30760">I&ordf; q. 56 a. 3 ad 3'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#30761">I&ordf; q. 57 pr.'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#30762">I&ordf; q. 57 a. 1 arg. 1'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#30763">I&ordf; q. 57 a. 1 arg. 2'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#30764">I&ordf; q. 57 a. 1 arg. 3'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#30765">I&ordf; q. 57 a. 1 s. c.'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#30766">I&ordf; q. 57 a. 1 co.'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#30767">I&ordf; q. 57 a. 1 ad 1'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#30768">I&ordf; q. 57 a. 1 ad 2'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#30769">I&ordf; q. 57 a. 1 ad 3'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#30770">I&ordf; q. 57 a. 2 arg. 1'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#30771">I&ordf; q. 57 a. 2 arg. 2'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#30772">I&ordf; q. 57 a. 2 arg. 3'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#30773">I&ordf; q. 57 a. 2 s. c.'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#30774">I&ordf; q. 57 a. 2 co.'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#30775">I&ordf; q. 57 a. 2 ad 1'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#30776">I&ordf; q. 57 a. 2 ad 2'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#30777">I&ordf; q. 57 a. 2 ad 3'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#30778">I&ordf; q. 57 a. 3 arg. 1'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#30779">I&ordf; q. 57 a. 3 arg. 2'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#30780">I&ordf; q. 57 a. 3 arg. 3'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#30781">I&ordf; q. 57 a. 3 arg. 4'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#30782">I&ordf; q. 57 a. 3 s. c.'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#30783">I&ordf; q. 57 a. 3 co.'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#30784">I&ordf; q. 57 a. 3 ad 1'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#30785">I&ordf; q. 57 a. 3 ad 2'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#30786">I&ordf; q. 57 a. 3 ad 3'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#30787">I&ordf; q. 57 a. 3 ad 4'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#30788">I&ordf; q. 57 a. 4 arg. 1'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#30789">I&ordf; q. 57 a. 4 arg. 2'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#30790">I&ordf; q. 57 a. 4 arg. 3'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#30791">I&ordf; q. 57 a. 4 s. c.'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#30792">I&ordf; q. 57 a. 4 co.'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#30793">I&ordf; q. 57 a. 4 ad 1'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#30794">I&ordf; q. 57 a. 4 ad 2'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#30795">I&ordf; q. 57 a. 4 ad 3'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#30796">I&ordf; q. 57 a. 5 arg. 1'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#30797">I&ordf; q. 57 a. 5 arg. 2'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#30798">I&ordf; q. 57 a. 5 arg. 3'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#30799">I&ordf; q. 57 a. 5 s. c.'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#30800">I&ordf; q. 57 a. 5 co.'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#30801">I&ordf; q. 57 a. 5 ad 1'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#30802">I&ordf; q. 57 a. 5 ad 2'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#30803">I&ordf; q. 57 a. 5 ad 3'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#30804">I&ordf; q. 58 pr.'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#30805">I&ordf; q. 58 a. 1 arg. 1'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#30806">I&ordf; q. 58 a. 1 arg. 2'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#30807">I&ordf; q. 58 a. 1 arg. 3'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#30808">I&ordf; q. 58 a. 1 s. c.'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#30809">I&ordf; q. 58 a. 1 co.'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#30810">I&ordf; q. 58 a. 1 ad 1'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#30811">I&ordf; q. 58 a. 1 ad 2'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#30812">I&ordf; q. 58 a. 1 ad 3'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#30813">I&ordf; q. 58 a. 2 arg. 1'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#30814">I&ordf; q. 58 a. 2 arg. 2'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#30815">I&ordf; q. 58 a. 2 arg. 3'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#30816">I&ordf; q. 58 a. 2 s. c.'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#30817">I&ordf; q. 58 a. 2 co.'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#30818">I&ordf; q. 58 a. 2 ad 1'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#30819">I&ordf; q. 58 a. 2 ad 2'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#30820">I&ordf; q. 58 a. 2 ad 3'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#30821">I&ordf; q. 58 a. 3 arg. 1'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#30822">I&ordf; q. 58 a. 3 arg. 2'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#30823">I&ordf; q. 58 a. 3 arg. 3'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#30824">I&ordf; q. 58 a. 3 s. c.'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#30825">I&ordf; q. 58 a. 3 co.'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#30826">I&ordf; q. 58 a. 3 ad 1'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#30827">I&ordf; q. 58 a. 3 ad 2'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#30828">I&ordf; q. 58 a. 3 ad 3'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#30829">I&ordf; q. 58 a. 4 arg. 1'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#30830">I&ordf; q. 58 a. 4 arg. 2'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#30831">I&ordf; q. 58 a. 4 arg. 3'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#30832">I&ordf; q. 58 a. 4 s. c.'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#30833">I&ordf; q. 58 a. 4 co.'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#30834">I&ordf; q. 58 a. 4 ad 1'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#30835">I&ordf; q. 58 a. 4 ad 2'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#30836">I&ordf; q. 58 a. 4 ad 3'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#30837">I&ordf; q. 58 a. 5 arg. 1'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#30838">I&ordf; q. 58 a. 5 arg. 2'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#30839">I&ordf; q. 58 a. 5 arg. 3'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#30840">I&ordf; q. 58 a. 5 s. c.'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#30841">I&ordf; q. 58 a. 5 co.'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#30842">I&ordf; q. 58 a. 5 ad 1'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#30843">I&ordf; q. 58 a. 6 arg. 1'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#30844">I&ordf; q. 58 a. 6 arg. 2'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#30845">I&ordf; q. 58 a. 6 arg. 3'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#30846">I&ordf; q. 58 a. 6 s. c.'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#30847">I&ordf; q. 58 a. 6 co.'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#30848">I&ordf; q. 58 a. 6 ad 1'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#30849">I&ordf; q. 58 a. 6 ad 2'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#30850">I&ordf; q. 58 a. 6 ad 3'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#30851">I&ordf; q. 58 a. 7 arg. 1'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#30852">I&ordf; q. 58 a. 7 arg. 2'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#30853">I&ordf; q. 58 a. 7 arg. 3'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#30854">I&ordf; q. 58 a. 7 s. c.'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#30855">I&ordf; q. 58 a. 7 co.'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#30856">I&ordf; q. 58 a. 7 ad 1'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#30857">I&ordf; q. 58 a. 7 ad 2'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#30858">I&ordf; q. 58 a. 7 ad 3'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#30859">I&ordf; q. 59 pr.'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#30860">I&ordf; q. 59 a. 1 arg. 1'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#30861">I&ordf; q. 59 a. 1 arg. 2'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#30862">I&ordf; q. 59 a. 1 arg. 3'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#30863">I&ordf; q. 59 a. 1 s. c.'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#30864">I&ordf; q. 59 a. 1 co.'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#30865">I&ordf; q. 59 a. 1 ad 1'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#30866">I&ordf; q. 59 a. 1 ad 2'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#30867">I&ordf; q. 59 a. 1 ad 3'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#30868">I&ordf; q. 59 a. 2 arg. 1'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#30869">I&ordf; q. 59 a. 2 arg. 2'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#30870">I&ordf; q. 59 a. 2 arg. 3'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#30871">I&ordf; q. 59 a. 2 s. c.'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#30872">I&ordf; q. 59 a. 2 co.'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#30873">I&ordf; q. 59 a. 2 ad 1'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#30874">I&ordf; q. 59 a. 2 ad 2'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#30875">I&ordf; q. 59 a. 2 ad 3'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#30876">I&ordf; q. 59 a. 3 arg. 1'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#30877">I&ordf; q. 59 a. 3 arg. 2'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#30878">I&ordf; q. 59 a. 3 arg. 3'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#30879">I&ordf; q. 59 a. 3 s. c.'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#30880">I&ordf; q. 59 a. 3 co.'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#30881">I&ordf; q. 59 a. 3 ad 1'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#30882">I&ordf; q. 59 a. 3 ad 2'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#30883">I&ordf; q. 59 a. 3 ad 3'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#30884">I&ordf; q. 59 a. 4 arg. 1'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#30885">I&ordf; q. 59 a. 4 arg. 2'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#30886">I&ordf; q. 59 a. 4 arg. 3'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#30887">I&ordf; q. 59 a. 4 s. c.'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#30888">I&ordf; q. 59 a. 4 co.'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#30889">I&ordf; q. 59 a. 4 ad 1'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#30890">I&ordf; q. 59 a. 4 ad 2'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#30891">I&ordf; q. 59 a. 4 ad 3'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#30892">I&ordf; q. 60 pr.'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#30893">I&ordf; q. 60 a. 1 arg. 1'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#30894">I&ordf; q. 60 a. 1 arg. 2'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#30895">I&ordf; q. 60 a. 1 arg. 3'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#30896">I&ordf; q. 60 a. 1 s. c.'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#30897">I&ordf; q. 60 a. 1 co.'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#30898">I&ordf; q. 60 a. 1 ad 1'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#30899">I&ordf; q. 60 a. 1 ad 2'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#30900">I&ordf; q. 60 a. 1 ad 3'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#30901">I&ordf; q. 60 a. 2 arg. 1'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#30902">I&ordf; q. 60 a. 2 arg. 2'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#30903">I&ordf; q. 60 a. 2 s. c.'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#30904">I&ordf; q. 60 a. 2 co.'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#30905">I&ordf; q. 60 a. 2 ad 1'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#30906">I&ordf; q. 60 a. 2 ad 2'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#30907">I&ordf; q. 60 a. 3 arg. 1'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#30908">I&ordf; q. 60 a. 3 arg. 2'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#30909">I&ordf; q. 60 a. 3 arg. 3'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#30910">I&ordf; q. 60 a. 3 s. c.'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#30911">I&ordf; q. 60 a. 3 co.'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#30912">I&ordf; q. 60 a. 3 ad 1'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#30913">I&ordf; q. 60 a. 3 ad 2'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#30914">I&ordf; q. 60 a. 3 ad 3'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#30915">I&ordf; q. 60 a. 4 arg. 1'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#30916">I&ordf; q. 60 a. 4 arg. 2'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#30917">I&ordf; q. 60 a. 4 arg. 3'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#30918">I&ordf; q. 60 a. 4 s. c.'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#30919">I&ordf; q. 60 a. 4 co.'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#30920">I&ordf; q. 60 a. 4 ad 1'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#30921">I&ordf; q. 60 a. 4 ad 2'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#30922">I&ordf; q. 60 a. 4 ad 3'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#30923">I&ordf; q. 60 a. 5 arg. 1'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#30924">I&ordf; q. 60 a. 5 arg. 2'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#30925">I&ordf; q. 60 a. 5 arg. 3'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#30926">I&ordf; q. 60 a. 5 arg. 4'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#30927">I&ordf; q. 60 a. 5 arg. 5'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#30928">I&ordf; q. 60 a. 5 s. c.'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#30929">I&ordf; q. 60 a. 5 co.'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#30930">I&ordf; q. 60 a. 5 ad 1'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#30931">I&ordf; q. 60 a. 5 ad 2'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#30932">I&ordf; q. 60 a. 5 ad 3'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#30933">I&ordf; q. 60 a. 5 ad 4'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#30934">I&ordf; q. 60 a. 5 ad 5'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#30935">I&ordf; q. 61 pr.'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#30936">I&ordf; q. 61 a. 1 arg. 1'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#30937">I&ordf; q. 61 a. 1 arg. 2'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#30938">I&ordf; q. 61 a. 1 arg. 3'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#30939">I&ordf; q. 61 a. 1 s. c.'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#30940">I&ordf; q. 61 a. 1 co.'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#30941">I&ordf; q. 61 a. 1 ad 1'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#30942">I&ordf; q. 61 a. 1 ad 2'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#30943">I&ordf; q. 61 a. 1 ad 3'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#30944">I&ordf; q. 61 a. 2 arg. 1'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#30945">I&ordf; q. 61 a. 2 arg. 2'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#30946">I&ordf; q. 61 a. 2 arg. 3'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#30947">I&ordf; q. 61 a. 2 s. c.'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#30948">I&ordf; q. 61 a. 2 co.'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#30949">I&ordf; q. 61 a. 2 ad 1'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#30950">I&ordf; q. 61 a. 2 ad 2'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#30951">I&ordf; q. 61 a. 2 ad 3'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#30952">I&ordf; q. 61 a. 3 arg. 1'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#30953">I&ordf; q. 61 a. 3 arg. 2'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#30954">I&ordf; q. 61 a. 3 arg. 3'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#30955">I&ordf; q. 61 a. 3 s. c.'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#30956">I&ordf; q. 61 a. 3 co.'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#30957">I&ordf; q. 61 a. 3 ad 1'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#30958">I&ordf; q. 61 a. 3 ad 2'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#30959">I&ordf; q. 61 a. 3 ad 3'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#30960">I&ordf; q. 61 a. 4 arg. 1'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#30961">I&ordf; q. 61 a. 4 arg. 2'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#30962">I&ordf; q. 61 a. 4 arg. 3'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#30963">I&ordf; q. 61 a. 4 s. c.'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#30964">I&ordf; q. 61 a. 4 co.'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#30965">I&ordf; q. 61 a. 4 ad 1'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#30966">I&ordf; q. 61 a. 4 ad 2'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#30967">I&ordf; q. 61 a. 4 ad 3'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#30968">I&ordf; q. 62 pr.'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#30969">I&ordf; q. 62 a. 1 arg. 1'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#30970">I&ordf; q. 62 a. 1 arg. 2'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#30971">I&ordf; q. 62 a. 1 arg. 3'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#30972">I&ordf; q. 62 a. 1 s. c.'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#30973">I&ordf; q. 62 a. 1 co.'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#30974">I&ordf; q. 62 a. 1 ad 1'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#30975">I&ordf; q. 62 a. 1 ad 2'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#30976">I&ordf; q. 62 a. 1 ad 3'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#30977">I&ordf; q. 62 a. 2 arg. 1'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#30978">I&ordf; q. 62 a. 2 arg. 2'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#30979">I&ordf; q. 62 a. 2 arg. 3'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#30980">I&ordf; q. 62 a. 2 s. c.'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#30981">I&ordf; q. 62 a. 2 co.'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#30982">I&ordf; q. 62 a. 2 ad 1'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#30983">I&ordf; q. 62 a. 2 ad 2'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#30984">I&ordf; q. 62 a. 2 ad 3'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#30985">I&ordf; q. 62 a. 3 arg. 1'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#30986">I&ordf; q. 62 a. 3 arg. 2'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#30987">I&ordf; q. 62 a. 3 arg. 3'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#30988">I&ordf; q. 62 a. 3 s. c.'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#30989">I&ordf; q. 62 a. 3 co.'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#30990">I&ordf; q. 62 a. 3 ad 1'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#30991">I&ordf; q. 62 a. 3 ad 2'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#30992">I&ordf; q. 62 a. 3 ad 3'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#30993">I&ordf; q. 62 a. 4 arg. 1'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#30994">I&ordf; q. 62 a. 4 arg. 2'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#30995">I&ordf; q. 62 a. 4 arg. 3'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#30996">I&ordf; q. 62 a. 4 s. c.'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#30997">I&ordf; q. 62 a. 4 co.'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#30998">I&ordf; q. 62 a. 4 ad 1'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#30999">I&ordf; q. 62 a. 4 ad 2'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#31000">I&ordf; q. 62 a. 4 ad 3'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#31001">I&ordf; q. 62 a. 5 arg. 1'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#31002">I&ordf; q. 62 a. 5 arg. 2'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#31003">I&ordf; q. 62 a. 5 arg. 3'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#31004">I&ordf; q. 62 a. 5 s. c.'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#31005">I&ordf; q. 62 a. 5 co.'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#31006">I&ordf; q. 62 a. 5 ad 1'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#31007">I&ordf; q. 62 a. 5 ad 2'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#31008">I&ordf; q. 62 a. 5 ad 3'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#31009">I&ordf; q. 62 a. 6 arg. 1'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#31010">I&ordf; q. 62 a. 6 arg. 2'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#31011">I&ordf; q. 62 a. 6 arg. 3'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#31012">I&ordf; q. 62 a. 6 s. c.'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#31013">I&ordf; q. 62 a. 6 co.'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#31014">I&ordf; q. 62 a. 6 ad 1'); | |
| 513 document.write('<OPTION VALUE="#31015">I&ordf; q. 62 a. 6 ad 2'); | |
| 514 document.write('<OPTION VALUE="#31016">I&ordf; q. 62 a. 6 ad 3'); | |
| 515 document.write('<OPTION VALUE="#31017">I&ordf; q. 62 a. 7 arg. 1'); | |
| 516 document.write('<OPTION VALUE="#31018">I&ordf; q. 62 a. 7 arg. 2'); | |
| 517 document.write('<OPTION VALUE="#31019">I&ordf; q. 62 a. 7 arg. 3'); | |
| 518 document.write('<OPTION VALUE="#31020">I&ordf; q. 62 a. 7 s. c.'); | |
| 519 document.write('<OPTION VALUE="#31021">I&ordf; q. 62 a. 7 co.'); | |
| 520 document.write('<OPTION VALUE="#31022">I&ordf; q. 62 a. 7 ad 1'); | |
| 521 document.write('<OPTION VALUE="#31023">I&ordf; q. 62 a. 7 ad 2'); | |
| 522 document.write('<OPTION VALUE="#31024">I&ordf; q. 62 a. 7 ad 3'); | |
| 523 document.write('<OPTION VALUE="#31025">I&ordf; q. 62 a. 8 arg. 1'); | |
| 524 document.write('<OPTION VALUE="#31026">I&ordf; q. 62 a. 8 arg. 2'); | |
| 525 document.write('<OPTION VALUE="#31027">I&ordf; q. 62 a. 8 arg. 3'); | |
| 526 document.write('<OPTION VALUE="#31028">I&ordf; q. 62 a. 8 s. c.'); | |
| 527 document.write('<OPTION VALUE="#31029">I&ordf; q. 62 a. 8 co.'); | |
| 528 document.write('<OPTION VALUE="#31030">I&ordf; q. 62 a. 8 ad 1'); | |
| 529 document.write('<OPTION VALUE="#31031">I&ordf; q. 62 a. 8 ad 2'); | |
| 530 document.write('<OPTION VALUE="#31032">I&ordf; q. 62 a. 8 ad 3'); | |
| 531 document.write('<OPTION VALUE="#31033">I&ordf; q. 62 a. 9 arg. 1'); | |
| 532 document.write('<OPTION VALUE="#31034">I&ordf; q. 62 a. 9 arg. 2'); | |
| 533 document.write('<OPTION VALUE="#31035">I&ordf; q. 62 a. 9 arg. 3'); | |
| 534 document.write('<OPTION VALUE="#31036">I&ordf; q. 62 a. 9 s. c.'); | |
| 535 document.write('<OPTION VALUE="#31037">I&ordf; q. 62 a. 9 co.'); | |
| 536 document.write('<OPTION VALUE="#31038">I&ordf; q. 62 a. 9 ad 1'); | |
| 537 document.write('<OPTION VALUE="#31039">I&ordf; q. 62 a. 9 ad 2'); | |
| 538 document.write('<OPTION VALUE="#31040">I&ordf; q. 62 a. 9 ad 3'); | |
| 539 document.write('<OPTION VALUE="#31041">I&ordf; q. 63 pr.'); | |
| 540 document.write('<OPTION VALUE="#31042">I&ordf; q. 63 a. 1 arg. 1'); | |
| 541 document.write('<OPTION VALUE="#31043">I&ordf; q. 63 a. 1 arg. 2'); | |
| 542 document.write('<OPTION VALUE="#31044">I&ordf; q. 63 a. 1 arg. 3'); | |
| 543 document.write('<OPTION VALUE="#31045">I&ordf; q. 63 a. 1 arg. 4'); | |
| 544 document.write('<OPTION VALUE="#31046">I&ordf; q. 63 a. 1 s. c.'); | |
| 545 document.write('<OPTION VALUE="#31047">I&ordf; q. 63 a. 1 co.'); | |
| 546 document.write('<OPTION VALUE="#31048">I&ordf; q. 63 a. 1 ad 1'); | |
| 547 document.write('<OPTION VALUE="#31049">I&ordf; q. 63 a. 1 ad 2'); | |
| 548 document.write('<OPTION VALUE="#31050">I&ordf; q. 63 a. 1 ad 3'); | |
| 549 document.write('<OPTION VALUE="#31051">I&ordf; q. 63 a. 1 ad 4'); | |
| 550 document.write('<OPTION VALUE="#31052">I&ordf; q. 63 a. 2 arg. 1'); | |
| 551 document.write('<OPTION VALUE="#31053">I&ordf; q. 63 a. 2 arg. 2'); | |
| 552 document.write('<OPTION VALUE="#31054">I&ordf; q. 63 a. 2 arg. 3'); | |
| 553 document.write('<OPTION VALUE="#31055">I&ordf; q. 63 a. 2 s. c.'); | |
| 554 document.write('<OPTION VALUE="#31056">I&ordf; q. 63 a. 2 co.'); | |
| 555 document.write('<OPTION VALUE="#31057">I&ordf; q. 63 a. 2 ad 1'); | |
| 556 document.write('<OPTION VALUE="#31058">I&ordf; q. 63 a. 2 ad 2'); | |
| 557 document.write('<OPTION VALUE="#31059">I&ordf; q. 63 a. 2 ad 3'); | |
| 558 document.write('<OPTION VALUE="#31060">I&ordf; q. 63 a. 3 arg. 1'); | |
| 559 document.write('<OPTION VALUE="#31061">I&ordf; q. 63 a. 3 arg. 2'); | |
| 560 document.write('<OPTION VALUE="#31062">I&ordf; q. 63 a. 3 arg. 3'); | |
| 561 document.write('<OPTION VALUE="#31063">I&ordf; q. 63 a. 3 s. c.'); | |
| 562 document.write('<OPTION VALUE="#31064">I&ordf; q. 63 a. 3 co.'); | |
| 563 document.write('<OPTION VALUE="#31065">I&ordf; q. 63 a. 3 ad'); | |
| 564 document.write('<OPTION VALUE="#31066">I&ordf; q. 63 a. 4 arg. 1'); | |
| 565 document.write('<OPTION VALUE="#31067">I&ordf; q. 63 a. 4 arg. 2'); | |
| 566 document.write('<OPTION VALUE="#31068">I&ordf; q. 63 a. 4 arg. 3'); | |
| 567 document.write('<OPTION VALUE="#31069">I&ordf; q. 63 a. 4 s. c.'); | |
| 568 document.write('<OPTION VALUE="#31070">I&ordf; q. 63 a. 4 co.'); | |
| 569 document.write('<OPTION VALUE="#31071">I&ordf; q. 63 a. 4 ad 1'); | |
| 570 document.write('<OPTION VALUE="#31072">I&ordf; q. 63 a. 4 ad 2'); | |
| 571 document.write('<OPTION VALUE="#31073">I&ordf; q. 63 a. 4 ad 3'); | |
| 572 document.write('<OPTION VALUE="#31074">I&ordf; q. 63 a. 5 arg. 1'); | |
| 573 document.write('<OPTION VALUE="#31075">I&ordf; q. 63 a. 5 arg. 2'); | |
| 574 document.write('<OPTION VALUE="#31076">I&ordf; q. 63 a. 5 arg. 3'); | |
| 575 document.write('<OPTION VALUE="#31077">I&ordf; q. 63 a. 5 arg. 4'); | |
| 576 document.write('<OPTION VALUE="#31078">I&ordf; q. 63 a. 5 s. c.'); | |
| 577 document.write('<OPTION VALUE="#31079">I&ordf; q. 63 a. 5 co.'); | |
| 578 document.write('<OPTION VALUE="#31080">I&ordf; q. 63 a. 5 ad 1'); | |
| 579 document.write('<OPTION VALUE="#31081">I&ordf; q. 63 a. 5 ad 2'); | |
| 580 document.write('<OPTION VALUE="#31082">I&ordf; q. 63 a. 5 ad 3'); | |
| 581 document.write('<OPTION VALUE="#31083">I&ordf; q. 63 a. 5 ad 4'); | |
| 582 document.write('<OPTION VALUE="#31084">I&ordf; q. 63 a. 6 arg. 1'); | |
| 583 document.write('<OPTION VALUE="#31085">I&ordf; q. 63 a. 6 arg. 2'); | |
| 584 document.write('<OPTION VALUE="#31086">I&ordf; q. 63 a. 6 arg. 3'); | |
| 585 document.write('<OPTION VALUE="#31087">I&ordf; q. 63 a. 6 arg. 4'); | |
| 586 document.write('<OPTION VALUE="#31088">I&ordf; q. 63 a. 6 s. c.'); | |
| 587 document.write('<OPTION VALUE="#31089">I&ordf; q. 63 a. 6 co.'); | |
| 588 document.write('<OPTION VALUE="#31090">I&ordf; q. 63 a. 6 ad 1'); | |
| 589 document.write('<OPTION VALUE="#31091">I&ordf; q. 63 a. 6 ad 2'); | |
| 590 document.write('<OPTION VALUE="#31092">I&ordf; q. 63 a. 6 ad 3'); | |
| 591 document.write('<OPTION VALUE="#31093">I&ordf; q. 63 a. 6 ad 4'); | |
| 592 document.write('<OPTION VALUE="#31094">I&ordf; q. 63 a. 7 arg. 1'); | |
| 593 document.write('<OPTION VALUE="#31095">I&ordf; q. 63 a. 7 arg. 2'); | |
| 594 document.write('<OPTION VALUE="#31096">I&ordf; q. 63 a. 7 arg. 3'); | |
| 595 document.write('<OPTION VALUE="#31097">I&ordf; q. 63 a. 7 s. c.'); | |
| 596 document.write('<OPTION VALUE="#31098">I&ordf; q. 63 a. 7 co.'); | |
| 597 document.write('<OPTION VALUE="#31099">I&ordf; q. 63 a. 7 ad 1'); | |
| 598 document.write('<OPTION VALUE="#31100">I&ordf; q. 63 a. 7 ad 2'); | |
| 599 document.write('<OPTION VALUE="#31101">I&ordf; q. 63 a. 7 ad 3'); | |
| 600 document.write('<OPTION VALUE="#31102">I&ordf; q. 63 a. 8 arg. 1'); | |
| 601 document.write('<OPTION VALUE="#31103">I&ordf; q. 63 a. 8 arg. 2'); | |
| 602 document.write('<OPTION VALUE="#31104">I&ordf; q. 63 a. 8 arg. 3'); | |
| 603 document.write('<OPTION VALUE="#31105">I&ordf; q. 63 a. 8 s. c.'); | |
| 604 document.write('<OPTION VALUE="#31106">I&ordf; q. 63 a. 8 co.'); | |
| 605 document.write('<OPTION VALUE="#31107">I&ordf; q. 63 a. 8 ad 1'); | |
| 606 document.write('<OPTION VALUE="#31108">I&ordf; q. 63 a. 8 ad 2'); | |
| 607 document.write('<OPTION VALUE="#31109">I&ordf; q. 63 a. 8 ad 3'); | |
| 608 document.write('<OPTION VALUE="#31110">I&ordf; q. 63 a. 9 arg. 1'); | |
| 609 document.write('<OPTION VALUE="#31111">I&ordf; q. 63 a. 9 arg. 2'); | |
| 610 document.write('<OPTION VALUE="#31112">I&ordf; q. 63 a. 9 arg. 3'); | |
| 611 document.write('<OPTION VALUE="#31113">I&ordf; q. 63 a. 9 s. c.'); | |
| 612 document.write('<OPTION VALUE="#31114">I&ordf; q. 63 a. 9 co.'); | |
| 613 document.write('<OPTION VALUE="#31115">I&ordf; q. 63 a. 9 ad 1'); | |
| 614 document.write('<OPTION VALUE="#31116">I&ordf; q. 63 a. 9 ad 2'); | |
| 615 document.write('<OPTION VALUE="#31117">I&ordf; q. 63 a. 9 ad 3'); | |
| 616 document.write('<OPTION VALUE="#31118">I&ordf; q. 64 pr.'); | |
| 617 document.write('<OPTION VALUE="#31119">I&ordf; q. 64 a. 1 arg. 1'); | |
| 618 document.write('<OPTION VALUE="#31120">I&ordf; q. 64 a. 1 arg. 2'); | |
| 619 document.write('<OPTION VALUE="#31121">I&ordf; q. 64 a. 1 arg. 3'); | |
| 620 document.write('<OPTION VALUE="#31122">I&ordf; q. 64 a. 1 arg. 4'); | |
| 621 document.write('<OPTION VALUE="#31123">I&ordf; q. 64 a. 1 arg. 5'); | |
| 622 document.write('<OPTION VALUE="#31124">I&ordf; q. 64 a. 1 s. c.'); | |
| 623 document.write('<OPTION VALUE="#31125">I&ordf; q. 64 a. 1 co.'); | |
| 624 document.write('<OPTION VALUE="#31126">I&ordf; q. 64 a. 1 ad 1'); | |
| 625 document.write('<OPTION VALUE="#31127">I&ordf; q. 64 a. 1 ad 2'); | |
| 626 document.write('<OPTION VALUE="#31128">I&ordf; q. 64 a. 1 ad 3'); | |
| 627 document.write('<OPTION VALUE="#31129">I&ordf; q. 64 a. 1 ad 4'); | |
| 628 document.write('<OPTION VALUE="#31130">I&ordf; q. 64 a. 1 ad 5'); | |
| 629 document.write('<OPTION VALUE="#31131">I&ordf; q. 64 a. 2 arg. 1'); | |
| 630 document.write('<OPTION VALUE="#31132">I&ordf; q. 64 a. 2 arg. 2'); | |
| 631 document.write('<OPTION VALUE="#31133">I&ordf; q. 64 a. 2 arg. 3'); | |
| 632 document.write('<OPTION VALUE="#31134">I&ordf; q. 64 a. 2 arg. 4'); | |
| 633 document.write('<OPTION VALUE="#31135">I&ordf; q. 64 a. 2 arg. 5'); | |
| 634 document.write('<OPTION VALUE="#31136">I&ordf; q. 64 a. 2 s. c.'); | |
| 635 document.write('<OPTION VALUE="#31137">I&ordf; q. 64 a. 2 co.'); | |
| 636 document.write('<OPTION VALUE="#31138">I&ordf; q. 64 a. 2 ad 1'); | |
| 637 document.write('<OPTION VALUE="#31139">I&ordf; q. 64 a. 2 ad 2'); | |
| 638 document.write('<OPTION VALUE="#31140">I&ordf; q. 64 a. 2 ad 3'); | |
| 639 document.write('<OPTION VALUE="#31141">I&ordf; q. 64 a. 2 ad 4'); | |
| 640 document.write('<OPTION VALUE="#31142">I&ordf; q. 64 a. 2 ad 5'); | |
| 641 document.write('<OPTION VALUE="#31143">I&ordf; q. 64 a. 3 arg. 1'); | |
| 642 document.write('<OPTION VALUE="#31144">I&ordf; q. 64 a. 3 arg. 2'); | |
| 643 document.write('<OPTION VALUE="#31145">I&ordf; q. 64 a. 3 arg. 3'); | |
| 644 document.write('<OPTION VALUE="#31146">I&ordf; q. 64 a. 3 s. c.'); | |
| 645 document.write('<OPTION VALUE="#31147">I&ordf; q. 64 a. 3 co.'); | |
| 646 document.write('<OPTION VALUE="#31148">I&ordf; q. 64 a. 3 ad 1'); | |
| 647 document.write('<OPTION VALUE="#31149">I&ordf; q. 64 a. 3 ad 2'); | |
| 648 document.write('<OPTION VALUE="#31150">I&ordf; q. 64 a. 3 ad 3'); | |
| 649 document.write('<OPTION VALUE="#31151">I&ordf; q. 64 a. 4 arg. 1'); | |
| 650 document.write('<OPTION VALUE="#31152">I&ordf; q. 64 a. 4 arg. 2'); | |
| 651 document.write('<OPTION VALUE="#31153">I&ordf; q. 64 a. 4 arg. 3'); | |
| 652 document.write('<OPTION VALUE="#31154">I&ordf; q. 64 a. 4 s. c.'); | |
| 653 document.write('<OPTION VALUE="#31155">I&ordf; q. 64 a. 4 co.'); | |
| 654 document.write('<OPTION VALUE="#31156">I&ordf; q. 64 a. 4 ad 1'); | |
| 655 document.write('<OPTION VALUE="#31157">I&ordf; q. 64 a. 4 ad 2'); | |
| 656 document.write('<OPTION VALUE="#31158">I&ordf; q. 64 a. 4 ad 3'); | |
| 657 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 658 document.write('<BR><BR>'); | |
| 659 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 660 document.write('<\/FORM>'); | |
| 661 // --> | |
| 662 // | |
| 663 </script><br/> | |
| 664 <hr/> | |
| 665 <br/></div><div class="q" id="q50"><h2>Quaestio 50</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 50 pr."><a name="30551"><span class="ref">[30551] | |
| 666 Iª q. 50 pr.</span></a> Post haec considerandum est de | |
| 28 | 667 distinctione corporalis et spiritualis creaturae. Et primo, de |
| 668 creatura pure spirituali, quae in Scriptura sacra Angelus | |
| 669 nominatur; secundo, de creatura pure corporali; tertio, de creatura | |
| 670 composita ex corporali et spirituali, quae est homo. Circa vero | |
| 671 Angelos, considerandum est primo de his quae pertinent ad eorum | |
| 672 substantiam; secundo, de his quae pertinent ad eorum intellectum; | |
| 673 tertio, de his quae pertinent ad eorum voluntatem; quarto, de his | |
| 674 quae pertinent ad eorum creationem. De substantia autem eorum | |
| 675 considerandum est et absolute, et per comparationem ad corporalia. | |
| 676 Circa substantiam vero eorum absolute, quinque quaeruntur. Primo, | |
| 677 utrum sit aliqua creatura omnino spiritualis, et penitus | |
| 678 incorporea. Secundo, supposito quod Angelus sit talis, quaeritur | |
| 679 utrum Angelus sit compositus ex materia et forma. Tertio, quaeritur | |
| 680 de multitudine eorum. Quarto, de differentia ipsorum ab invicem. | |
| 53 | 681 Quinto, de immortalitate, seu incorruptibilitate ipsorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 50 a. 1 arg. 1"><a name="30552"><span class="ref">[30552] Iª q. 50 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 682 proceditur. Videtur quod Angelus non sit omnino incorporeus. Illud |
| 683 enim quod est incorporeum solum quoad nos, et non quoad Deum, non | |
| 684 est incorporeum simpliciter. Sed Damascenus dicit, in libro II, | |
| 685 quod <i>Angelus incorporeus et immaterialis dicitur quantum ad nos, | |
| 686 sed comparatus ad Deum, corporeus et materialis invenitur</i>. Non | |
| 53 | 687 ergo est incorporeus simpliciter.</p><p title="I q. 50 a. 1 arg. 2"><a name="30553"><span class="ref">[30553] Iª q. 50 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 688 movetur nisi corpus, ut probatur in VI Physic. Sed Damascenus dicit |
| 689 ibidem quod Angelus est substantia intellectualis semper mobilis. | |
| 53 | 690 Angelus ergo est substantia corporea.</p><p title="I q. 50 a. 1 arg. 3"><a name="30554"><span class="ref">[30554] Iª q. 50 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 691 Ambrosius dicit, in libro de spiritu sancto, <i>omnis creatura |
| 692 certis suae naturae circumscripta est limitibus</i>. Circumscribi | |
| 693 autem proprium est corporum. Ergo omnis creatura est corporea. | |
| 694 Angeli autem sunt Dei creaturae, ut patet in Psalmo CXLVIII, | |
| 695 laudate dominum, omnes Angeli eius; et postea subditur, <i>quoniam | |
| 696 ipse dixit, et facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt</i>. Ergo | |
| 53 | 697 Angeli sunt corporei.</p><p title="I q. 50 a. 1 s. c."><a name="30555"><span class="ref">[30555] Iª q. 50 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 698 quod dicitur in Psalmo CIII, <i>qui facit Angelos suos |
| 53 | 699 spiritus</i>.</p><p title="I q. 50 a. 1 co."><a name="30556"><span class="ref">[30556] Iª q. 50 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 700 quod necesse est ponere aliquas creaturas incorporeas. Id enim quod |
| 701 praecipue in rebus creatis Deus intendit est bonum quod consistit | |
| 702 in assimilatione ad Deum. Perfecta autem assimilatio effectus ad | |
| 703 causam attenditur, quando effectus imitatur causam secundum illud | |
| 704 per quod causa producit effectum; sicut calidum facit calidum. Deus | |
| 705 autem creaturam producit per intellectum et voluntatem, ut supra | |
| 706 ostensum est. Unde ad perfectionem universi requiritur quod sint | |
| 707 aliquae creaturae intellectuales. Intelligere autem non potest esse | |
| 708 actus corporis, nec alicuius virtutis corporeae, quia omne corpus | |
| 709 determinatur ad hic et nunc. Unde necesse est ponere, ad hoc quod | |
| 710 universum sit perfectum, quod sit aliqua incorporea creatura. | |
| 711 Antiqui autem, ignorantes vim intelligendi, et non distinguentes | |
| 712 inter sensum et intellectum, nihil esse existimaverunt in mundo, | |
| 713 nisi quod sensu et imaginatione apprehendi potest. Et quia sub | |
| 714 imaginatione non cadit nisi corpus, existimaverunt quod nullum ens | |
| 715 esset nisi corpus; ut philosophus dicit in IV Physic. Et ex his | |
| 716 processit Sadducaeorum error, dicentium non esse spiritum. Sed hoc | |
| 717 ipsum quod intellectus est altior sensu, rationabiliter ostendit | |
| 718 esse aliquas res incorporeas, a solo intellectu | |
| 53 | 719 comprehensibiles.</p><p title="I q. 50 a. 1 ad 1"><a name="30557"><span class="ref">[30557] Iª q. 50 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 720 dicendum quod substantiae incorporeae medium sunt inter Deum et |
| 721 creaturas corporeas. Medium autem comparatum ad unum extremum, | |
| 722 videtur alterum extremum; sicut tepidum comparatum calido, videtur | |
| 723 frigidum. Et hac ratione dicitur quod Angeli, Deo comparati, sunt | |
| 724 materiales et corporei, non quod in eis sit aliquid de natura | |
| 53 | 725 corporea.</p><p title="I q. 50 a. 1 ad 2"><a name="30558"><span class="ref">[30558] Iª q. 50 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 726 dicendum quod motus ibi accipitur prout intelligere et velle motus |
| 727 quidam dicuntur. Dicitur ergo Angelus substantia semper mobilis, | |
| 728 quia semper est actu intelligens, non quandoque actu et quandoque | |
| 729 potentia, sicut nos. Unde patet quod ratio procedit ex | |
| 53 | 730 aequivoco.</p><p title="I q. 50 a. 1 ad 3"><a name="30559"><span class="ref">[30559] Iª q. 50 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 731 dicendum quod circumscribi terminis localibus est proprium |
| 732 corporum, sed circumscribi terminis essentialibus est commune | |
| 733 cuilibet creaturae, tam corporali quam spirituali. Unde dicit | |
| 734 Ambrosius, in libro de Spir. Sanct., quod licet quaedam locis | |
| 735 corporalibus non contineantur, circumscriptione tamen substantiae | |
| 53 | 736 non carent.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 50 a. 2 arg. 1"><a name="30560"><span class="ref">[30560] Iª q. 50 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 737 proceditur. Videtur quod Angelus sit compositus ex materia et |
| 738 forma. Omne enim quod continetur sub aliquo genere, est compositum | |
| 739 ex genere et differentia, quae, adveniens generi, constituit | |
| 740 speciem. Sed genus sumitur ex materia, differentia vero ex forma, | |
| 741 ut patet in VIII Metaphys. Ergo omne quod est in genere, est | |
| 742 compositum ex materia et forma. Sed Angelus est in genere | |
| 53 | 743 substantiae. Ergo est compositus ex materia et forma.</p><p title="I q. 50 a. 2 arg. 2"><a name="30561"><span class="ref">[30561] Iª q. 50 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 744 quocumque inveniuntur proprietates materiae, ibi invenitur materia. |
| 745 Proprietates autem materiae sunt recipere et substare; unde dicit | |
| 746 Boetius, in libro de Trin., quod <i>forma simplex subiectum esse | |
| 747 non potest</i>. Haec autem inveniuntur in Angelo. Ergo Angelus est | |
| 53 | 748 compositus ex materia et forma.</p><p title="I q. 50 a. 2 arg. 3"><a name="30562"><span class="ref">[30562] Iª q. 50 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, forma |
| 28 | 749 est actus. Quod ergo est forma tantum, est actus purus. Sed Angelus |
| 750 non est actus purus, hoc enim solius Dei est. Ergo non est forma | |
| 53 | 751 tantum, sed habet formam in materia.</p><p title="I q. 50 a. 2 arg. 4"><a name="30563"><span class="ref">[30563] Iª q. 50 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, forma |
| 28 | 752 proprie limitatur et finitur per materiam. Forma ergo quae non est |
| 753 in materia, est forma infinita. Sed forma Angeli non est infinita, | |
| 754 quia omnis creatura finita est. Ergo forma Angeli est in | |
| 53 | 755 materia.</p><p title="I q. 50 a. 2 s. c."><a name="30564"><span class="ref">[30564] Iª q. 50 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 756 quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod <i>primae |
| 53 | 757 creaturae sicut incorporales et immateriales intelliguntur</i>.</p><p title="I q. 50 a. 2 co."><a name="30565"><span class="ref">[30565] Iª q. 50 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 758 quod quidam ponunt Angelos esse compositos ex materia et forma. Et |
| 759 hanc opinionem astruere nititur Avicebron in libro fontis vitae. | |
| 760 Supponit enim quod quaecumque distinguuntur secundum intellectum, | |
| 761 sint etiam in rebus distincta. In substantia autem incorporea | |
| 762 intellectus apprehendit aliquid per quod distinguitur a substantia | |
| 763 corporea, et aliquid per quod cum ea convenit. Unde ex hoc vult | |
| 764 concludere quod illud per quod differt substantia incorporea a | |
| 765 corporea, sit ei quasi forma, et illud quod subiicitur huic formae | |
| 766 distinguenti quasi commune, sit materia eius. Et propter hoc ponit | |
| 767 quod eadem est materia universalis spiritualium et corporalium, ut | |
| 768 intelligatur quod forma incorporeae substantiae sic sit impressa in | |
| 769 materia spiritualium, sicut forma quantitatis est impressa in | |
| 770 materia corporalium. Sed primo aspectu apparet esse impossibile | |
| 771 unam esse materiam spiritualium et corporalium. Non enim est | |
| 772 possibile quod forma spiritualis et corporalis recipiatur in una | |
| 773 parte materiae, quia sic una et eadem res numero esset corporalis | |
| 774 et spiritualis. Unde relinquitur quod alia pars materiae sit quae | |
| 775 recipit formam corporalem, et alia quae recipit formam spiritualem. | |
| 776 Materiam autem dividi in partes non contingit nisi secundum quod | |
| 777 intelligitur sub quantitate, qua remota, remanet substantia | |
| 778 indivisibilis, ut dicitur in I Physic. Sic igitur relinquitur quod | |
| 779 materia spiritualium sit subiecta quantitati, quod est impossibile. | |
| 780 Impossibile est ergo quod una sit materia corporalium et | |
| 781 spiritualium. Sed adhuc ulterius impossibile est quod substantia | |
| 782 intellectualis habeat qualemcumque materiam. Operatio enim | |
| 783 cuiuslibet rei est secundum modum substantiae eius. Intelligere | |
| 784 autem est operatio penitus immaterialis. Quod ex eius obiecto | |
| 785 apparet, a quo actus quilibet recipit speciem et rationem, sic enim | |
| 786 unumquodque intelligitur, inquantum a materia abstrahitur; quia | |
| 787 formae in materia sunt individuales formae, quas intellectus non | |
| 788 apprehendit secundum quod huiusmodi. Unde relinquitur quod omnis | |
| 789 substantia intellectualis est omnino immaterialis. Non est autem | |
| 790 necessarium quod ea quae distinguuntur secundum intellectum, sint | |
| 791 distincta in rebus, quia intellectus non apprehendit res secundum | |
| 792 modum rerum, sed secundum modum suum. Unde res materiales, quae | |
| 793 sunt infra intellectum nostrum, simpliciori modo sunt in intellectu | |
| 794 nostro, quam sint in seipsis. Substantiae autem angelicae sunt | |
| 795 supra intellectum nostrum. Unde intellectus noster non potest | |
| 796 attingere ad apprehendendum eas secundum quod sunt in seipsis; sed | |
| 797 per modum suum, secundum quod apprehendit res compositas. Et sic | |
| 53 | 798 etiam apprehendit Deum, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 50 a. 2 ad 1"><a name="30566"><span class="ref">[30566] Iª q. 50 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 799 dicendum quod differentia est quae constituit speciem. Unumquodque |
| 800 autem constituitur in specie, secundum quod determinatur ad aliquem | |
| 801 specialem gradum in entibus, quia species rerum sunt sicut numeri, | |
| 802 qui differunt per additionem et subtractionem unitatis, ut dicitur | |
| 803 in VIII Metaphys. In rebus autem materialibus aliud est quod | |
| 804 determinat ad specialem gradum, scilicet forma, et aliud quod | |
| 805 determinatur, scilicet materia, unde ab alio sumitur genus, et ab | |
| 806 alio differentia. Sed in rebus immaterialibus non est aliud | |
| 807 determinans et determinatum, sed unaquaeque earum secundum seipsam | |
| 808 tenet determinatum gradum in entibus. Et ideo genus et differentia | |
| 809 in eis non accipitur secundum aliud et aliud, sed secundum unum et | |
| 810 idem. Quod tamen differt secundum considerationem nostram, | |
| 811 inquantum enim intellectus noster considerat illam rem ut | |
| 812 indeterminate, accipitur in eis ratio generis; inquantum vero | |
| 53 | 813 considerat ut determinate, accipitur ratio differentiae.</p><p title="I q. 50 a. 2 ad 2"><a name="30567"><span class="ref">[30567] Iª q. 50 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 814 dicendum quod ratio illa ponitur in libro fontis vitae. Et esset |
| 815 necessaria, si idem esset modus quo recipit intellectus, et quo | |
| 816 recipit materia. Sed hoc patet esse falsum. Materia enim recipit | |
| 817 formam, ut secundum ipsam constituatur in esse alicuius speciei, | |
| 818 vel aeris, vel ignis, vel cuiuscumque alterius. Sic autem | |
| 819 intellectus non recipit formam, alioquin verificaretur opinio | |
| 820 Empedoclis, qui posuit quod terram terra cognoscimus, et ignem | |
| 821 igne. Sed forma intelligibilis est in intellectu secundum ipsam | |
| 822 rationem formae, sic enim cognoscitur ab intellectu. Unde talis | |
| 823 receptio non est receptio materiae, sed est receptio substantiae | |
| 53 | 824 immaterialis.</p><p title="I q. 50 a. 2 ad 3"><a name="30568"><span class="ref">[30568] Iª q. 50 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 825 dicendum quod, licet in Angelo non sit compositio formae et |
| 826 materiae, est tamen in eo actus et potentia. Quod quidem manifestum | |
| 827 potest esse ex consideratione rerum materialium, in quibus | |
| 828 invenitur duplex compositio. Prima quidem formae et materiae, ex | |
| 829 quibus constituitur natura aliqua. Natura autem sic composita non | |
| 830 est suum esse, sed esse est actus eius. Unde ipsa natura comparatur | |
| 831 ad suum esse sicut potentia ad actum. Subtracta ergo materia, et | |
| 832 posito quod ipsa forma subsistat non in materia, adhuc remanet | |
| 833 comparatio formae ad ipsum esse ut potentiae ad actum. Et talis | |
| 834 compositio intelligenda est in Angelis. Et hoc est quod a quibusdam | |
| 835 dicitur, quod Angelus est compositus ex quo est et quod est, vel ex | |
| 836 esse et quod est, ut Boetius dicit, nam quod est est ipsa forma | |
| 837 subsistens; ipsum autem esse est quo substantia est, sicut cursus | |
| 838 est quo currens currit. Sed in Deo non est aliud esse et quod est, | |
| 53 | 839 ut supra ostensum est. Unde solus Deus est actus purus.</p><p title="I q. 50 a. 2 ad 4"><a name="30569"><span class="ref">[30569] Iª q. 50 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 840 dicendum quod omnis creatura est finita simpliciter, inquantum esse |
| 841 eius non est absolutum subsistens, sed limitatur ad naturam aliquam | |
| 842 cui advenit. Sed nihil prohibet aliquam creaturam esse secundum | |
| 843 quid infinitam. Creaturae autem materiales habent infinitatem ex | |
| 844 parte materiae, sed finitatem ex parte formae, quae limitatur per | |
| 845 materiam in qua recipitur. Substantiae autem immateriales creatae | |
| 846 sunt finitae secundum suum esse, sed infinitae secundum quod eorum | |
| 847 formae non sunt receptae in alio. Sicut si diceremus albedinem | |
| 848 separatam existentem esse infinitam quantum ad rationem albedinis, | |
| 849 quia non contrahitur ad aliquod subiectum; esse tamen eius esset | |
| 850 finitum, quia determinatur ad aliquam naturam specialem. Et propter | |
| 851 hoc dicitur in libro de causis, quod intelligentia est finita | |
| 852 superius, inquantum scilicet recipit esse a suo superiori; sed est | |
| 53 | 853 infinita inferius, inquantum non recipitur in aliqua materia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 50 a. 3 arg. 1"><a name="30570"><span class="ref">[30570] Iª q. 50 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 854 proceditur. Videtur quod Angeli non sint in aliquo magno numero. |
| 855 Numerus enim species quantitatis est, et sequitur divisionem | |
| 856 continui. Hoc autem non potest esse in Angelis cum sint incorporei, | |
| 857 ut supra ostensum est. Ergo Angeli non possunt esse in aliquo magno | |
| 53 | 858 numero.</p><p title="I q. 50 a. 3 arg. 2"><a name="30571"><span class="ref">[30571] Iª q. 50 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 859 quanto aliquid est magis propinquum uni, tanto minus est |
| 860 multiplicatum, ut in numeris apparet. Natura autem angelica inter | |
| 861 alias naturas creatas est Deo propinquior. Cum ergo Deus sit maxime | |
| 862 unus, videtur quod in natura angelica inveniatur minimum de | |
| 53 | 863 multitudine.</p><p title="I q. 50 a. 3 arg. 3"><a name="30572"><span class="ref">[30572] Iª q. 50 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 864 proprius effectus separatarum substantiarum videtur esse motus |
| 865 corporum caelestium. Sed motus corporum caelestium sunt secundum | |
| 866 aliquem determinatum numerum paucum, qui a nobis comprehendi | |
| 867 potest. Ergo Angeli non sunt in maiori multitudine, quam motus | |
| 53 | 868 corporum caelestium.</p><p title="I q. 50 a. 3 arg. 4"><a name="30573"><span class="ref">[30573] Iª q. 50 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 869 Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod <i>propter radios |
| 870 divinae bonitatis subsistunt intelligibiles et intellectuales omnes | |
| 871 substantiae</i>. Sed radius non multiplicatur nisi secundum | |
| 872 diversitatem recipientium. Non autem potest dici quod materia sit | |
| 873 receptiva intelligibilis radii, cum substantiae intellectuales sint | |
| 874 immateriales, ut supra ostensum est. Ergo videtur quod | |
| 875 multiplicatio substantiarum intellectualium non possit esse nisi | |
| 876 secundum exigentiam primorum corporum, scilicet caelestium, ut ad | |
| 877 ea quodammodo processus praedictorum radiorum terminetur. Et sic | |
| 53 | 878 idem quod prius.</p><p title="I q. 50 a. 3 s. c."><a name="30574"><span class="ref">[30574] Iª q. 50 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 879 quod dicitur Dan. VII, <i>millia millium ministrabant ei, et decies |
| 53 | 880 millies centena millia assistebant ei</i>.</p><p title="I q. 50 a. 3 co."><a name="30575"><span class="ref">[30575] Iª q. 50 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 881 quod circa numerum substantiarum separatarum, diversi diversis viis |
| 882 processerunt. Plato enim posuit substantias separatas esse species | |
| 883 rerum sensibilium, utpote si poneremus ipsam naturam humanam esse | |
| 884 separatam. Et secundum hoc oportebat dicere quod substantiae | |
| 885 separatae sint secundum numerum specierum sensibilium. Sed hanc | |
| 886 positionem improbat Aristoteles, ex eo quod materia est de ratione | |
| 887 speciei horum sensibilium. Unde substantiae separatae non possunt | |
| 888 esse species exemplares horum sensibilium, sed habent quasdam | |
| 889 naturas altiores naturis rerum sensibilium. Posuit tamen | |
| 890 Aristoteles quod illae naturae perfectiores habent ordinem ad | |
| 891 sensibilia ista, secundum rationem moventis et finis. Et ideo | |
| 892 secundum numerum primorum motuum, conatus est adinvenire numerum | |
| 893 substantiarum separatarum. Sed quia hoc videtur repugnare | |
| 894 documentis sacrae Scripturae, Rabbi Moyses, Iudaeus, volens | |
| 895 utrumque concordare, posuit quod Angeli, secundum quod dicuntur | |
| 896 substantiae immateriales, multiplicantur secundum numerum motuum | |
| 897 vel corporum caelestium, secundum Aristotelem. Sed posuit quod | |
| 898 Angeli in Scriptura dicuntur etiam homines divina annuntiantes; et | |
| 899 iterum virtutes rerum naturalium, quae Dei omnipotentiam | |
| 900 manifestant. Sed hoc est alienum a consuetudine Scripturae, quod | |
| 901 virtutes rerum irrationabilium Angeli nominentur. Unde dicendum est | |
| 902 quod etiam Angeli secundum quod sunt immateriales substantiae, in | |
| 903 quadam multitudine maxima sunt, omnem materialem multitudinem | |
| 904 excedentes. Et hoc est quod dicit Dionysius, XIV cap. Caelest. | |
| 905 Hierarch., <i>multi sunt beati exercitus supernarum mentium, | |
| 906 infirmam et constrictam excedentes nostrorum materialium numerorum | |
| 907 commensurationem</i>. Et huius ratio est quia, cum perfectio | |
| 908 universi sit illud quod praecipue Deus intendit in creatione rerum, | |
| 909 quanto aliqua sunt magis perfecta tanto in maiori excessu sunt | |
| 910 creata a Deo. Sicut autem in corporibus attenditur excessus | |
| 911 secundum magnitudinem, ita in rebus incorporeis potest attendi | |
| 912 excessus secundum multitudinem. Videmus autem quod corpora | |
| 913 incorruptibilia, quae sunt perfectiora inter corpora, excedunt | |
| 914 quasi incomparabiliter secundum magnitudinem corpora corruptibilia, | |
| 915 nam tota sphaera activorum et passivorum est aliquid modicum | |
| 916 respectu corporum caelestium. Unde rationabile est quod substantiae | |
| 917 immateriales excedant secundum multitudinem substantias materiales, | |
| 53 | 918 quasi incomparabiliter.</p><p title="I q. 50 a. 3 ad 1"><a name="30576"><span class="ref">[30576] Iª q. 50 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 919 dicendum quod in Angelis non est numerus qui est quantitas |
| 920 discreta, causatus ex divisione continui, sed causatus ex | |
| 921 distinctione formarum, prout multitudo est de transcendentibus, ut | |
| 53 | 922 supra dictum est.</p><p title="I q. 50 a. 3 ad 2"><a name="30577"><span class="ref">[30577] Iª q. 50 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 923 dicendum quod ex hoc quod natura angelica est Deo propinqua, |
| 924 oportet quod habeat minimum de multitudine in sui compositione, non | |
| 53 | 925 autem ita quod in paucis salvetur.</p><p title="I q. 50 a. 3 ad 3"><a name="30578"><span class="ref">[30578] Iª q. 50 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 926 dicendum quod ratio illa est Aristotelis in XII Metaphys. Et ex |
| 927 necessitate concluderet, si substantiae separatae essent propter | |
| 928 substantias corporales, sic enim frustra essent immateriales | |
| 929 substantiae, nisi ex eis aliquis motus in rebus corporalibus | |
| 930 appareret. Non est autem hoc verum, quod substantiae immateriales | |
| 931 sint propter corporales, quia finis nobilior est his quae sunt ad | |
| 932 finem. Unde etiam Aristoteles dicit ibidem quod haec ratio non est | |
| 933 necessaria, sed probabilis. Coactus autem fuit hac ratione uti, | |
| 934 quia ad cognoscendum intelligibilia non possumus pervenire nisi per | |
| 53 | 935 sensibilia.</p><p title="I q. 50 a. 3 ad 4"><a name="30579"><span class="ref">[30579] Iª q. 50 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 936 dicendum quod ratio illa procedit secundum opinionem eorum qui |
| 937 causam distinctionis rerum ponebant esse materiam. Hoc autem | |
| 938 improbatum est. Unde multiplicatio Angelorum neque secundum | |
| 939 materiam, neque secundum corpora est accipienda, sed secundum | |
| 940 divinam sapientiam, diversos ordines immaterialium substantiarum | |
| 53 | 941 excogitantem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 50 a. 4 arg. 1"><a name="30580"><span class="ref">[30580] Iª q. 50 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 942 proceditur. Videtur quod Angeli non differant specie. Cum enim |
| 943 differentia sit nobilior genere, quaecumque conveniunt secundum id | |
| 944 quod est nobilissimum in eis, conveniunt in ultima differentia | |
| 945 constitutiva; et ita sunt eadem secundum speciem. Sed omnes Angeli | |
| 946 conveniunt in eo quod est nobilissimum in eis, scilicet in | |
| 53 | 947 intellectualitate. Ergo omnes Angeli sunt unius speciei.</p><p title="I q. 50 a. 4 arg. 2"><a name="30581"><span class="ref">[30581] Iª q. 50 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, magis |
| 28 | 948 et minus non diversificant speciem. Sed Angeli non videntur |
| 949 differre ad invicem nisi secundum magis et minus; prout scilicet | |
| 950 unus alio est simplicior, et perspicacioris intellectus. Ergo | |
| 53 | 951 Angeli non differunt specie.</p><p title="I q. 50 a. 4 arg. 3"><a name="30582"><span class="ref">[30582] Iª q. 50 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, anima |
| 28 | 952 et Angelus ex opposito dividuntur. Sed omnes animae sunt unius |
| 53 | 953 speciei. Ergo et Angeli.</p><p title="I q. 50 a. 4 arg. 4"><a name="30583"><span class="ref">[30583] Iª q. 50 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 954 quanto aliquid est perfectius in natura, tanto magis debet |
| 955 multiplicari. Hoc autem non esset, si in una specie esset unum | |
| 53 | 956 tantum individuum. Ergo multi Angeli sunt unius speciei.</p><p title="I q. 50 a. 4 s. c."><a name="30584"><span class="ref">[30584] Iª q. 50 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 957 quod in his quae sunt unius speciei, non est invenire prius et |
| 958 posterius, ut dicitur in III Metaphys. Sed in Angelis, etiam unius | |
| 959 ordinis, sunt primi et medii et ultimi, ut dicit Dionysius, X cap. | |
| 53 | 960 Ang. Hier. Ergo Angeli non sunt eiusdem speciei.</p><p title="I q. 50 a. 4 co."><a name="30585"><span class="ref">[30585] Iª q. 50 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 961 quod quidam dixerunt omnes substantias spirituales esse unius |
| 962 speciei, etiam animas. Alii vero quod omnes Angeli sunt unius | |
| 963 speciei, sed non animae. Quidam vero quod omnes Angeli unius | |
| 964 hierarchiae, aut etiam unius ordinis. Sed hoc est impossibile. Ea | |
| 965 enim quae conveniunt specie et differunt numero, conveniunt in | |
| 966 forma, et distinguuntur materialiter. Si ergo Angeli non sunt | |
| 967 compositi ex materia et forma, ut dictum est supra, sequitur quod | |
| 968 impossibile sit esse duos Angelos unius speciei. Sicut etiam | |
| 969 impossibile esset dicere quod essent plures albedines separatae, | |
| 970 aut plures humanitates; cum albedines non sint plures nisi secundum | |
| 971 quod sunt in pluribus substantiis. Si tamen Angeli haberent | |
| 972 materiam, nec sic possent esse plures Angeli unius speciei. Sic | |
| 973 enim oporteret quod principium distinctionis unius ab alio esset | |
| 974 materia, non quidem secundum divisionem quantitatis, cum sint | |
| 975 incorporei, sed secundum diversitatem potentiarum. Quae quidem | |
| 976 diversitas materiae causat diversitatem non solum speciei, sed | |
| 53 | 977 generis.</p><p title="I q. 50 a. 4 ad 1"><a name="30586"><span class="ref">[30586] Iª q. 50 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 978 dicendum quod differentia est nobilior genere, sicut determinatum |
| 979 indeterminato et proprium communi; non autem sicut alia et alia | |
| 980 natura. Alioquin oporteret quod omnia animalia irrationalia essent | |
| 981 unius speciei; vel quod esset in eis aliqua alia perfectior forma | |
| 982 quam anima sensibilis. Differunt ergo specie animalia irrationalia | |
| 983 secundum diversos gradus determinatos naturae sensitivae. Et | |
| 984 similiter omnes Angeli differunt specie secundum diversos gradus | |
| 53 | 985 naturae intellectivae.</p><p title="I q. 50 a. 4 ad 2"><a name="30587"><span class="ref">[30587] Iª q. 50 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 986 dicendum quod magis et minus, secundum quod causantur ex intensione |
| 987 et remissione unius formae, non diversificant speciem. Sed secundum | |
| 988 quod causantur ex formis diversorum graduum, sic diversificant | |
| 989 speciem, sicut si dicamus quod ignis est perfectior aere. Et hoc | |
| 53 | 990 modo Angeli diversificantur secundum magis et minus.</p><p title="I q. 50 a. 4 ad 3"><a name="30588"><span class="ref">[30588] Iª q. 50 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 991 dicendum quod bonum speciei praeponderat bono individui. Unde multo |
| 992 melius est quod multiplicentur species in Angelis, quam quod | |
| 53 | 993 multiplicentur individua in una specie.</p><p title="I q. 50 a. 4 ad 4"><a name="30589"><span class="ref">[30589] Iª q. 50 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 994 dicendum quod multiplicatio secundum numerum, cum in infinitum |
| 995 protendi possit, non intenditur ab agente, sed sola multiplicatio | |
| 996 secundum speciem, ut supra dictum est. Unde perfectio naturae | |
| 997 angelicae requirit multiplicationem specierum, non autem | |
| 53 | 998 multiplicationem individuorum in una specie.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 50 a. 5 arg. 1"><a name="30590"><span class="ref">[30590] Iª q. 50 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 999 proceditur. Videtur quod Angeli non sint incorruptibiles. Dicit |
| 1000 enim Damascenus de Angelo, quod <i>est substantia intellectualis, | |
| 53 | 1001 gratia et non natura immortalitatem suscipiens</i>.</p><p title="I q. 50 a. 5 arg. 2"><a name="30591"><span class="ref">[30591] Iª q. 50 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, Plato |
| 28 | 1002 dicit, in Timaeo, <i>o dii deorum, quorum opifex idem paterque ego, |
| 1003 opera siquidem vos mea, dissolubilia natura, me tamen ita volente | |
| 1004 indissolubilia</i>. Hos autem deos non aliud quam Angelos | |
| 53 | 1005 intelligere potest. Ergo Angeli natura sua sunt corruptibiles.</p><p title="I q. 50 a. 5 arg. 3"><a name="30592"><span class="ref">[30592] Iª q. 50 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1006 secundum Gregorium, <i>omnia in nihilum deciderent, nisi ea manus |
| 1007 omnipotentis conservaret</i>. Sed quod in nihilum redigi potest, | |
| 1008 est corruptibile. Ergo, cum Angeli sint a Deo facti, videtur quod | |
| 53 | 1009 sint corruptibiles secundum suam naturam.</p><p title="I q. 50 a. 5 s. c."><a name="30593"><span class="ref">[30593] Iª q. 50 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1010 quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod intellectuales |
| 1011 substantiae <i>vitam habent indeficientem, ab universa corruptione, | |
| 53 | 1012 morte et materia et generatione mundae existentes</i>.</p><p title="I q. 50 a. 5 co."><a name="30594"><span class="ref">[30594] Iª q. 50 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1013 quod necesse est dicere Angelos secundum suam naturam esse |
| 1014 incorruptibiles. Cuius ratio est, quia nihil corrumpitur nisi per | |
| 1015 hoc, quod forma eius a materia separatur, unde, cum Angelus sit | |
| 1016 ipsa forma subsistens, ut ex dictis patet, impossibile est quod | |
| 1017 eius substantia sit corruptibilis. Quod enim convenit alicui | |
| 1018 secundum se, nunquam ab eo separari potest, ab eo autem cui | |
| 1019 convenit per aliud, potest separari, separato eo secundum quod ei | |
| 1020 conveniebat. Rotunditas enim a circulo separari non potest, quia | |
| 1021 convenit ei secundum seipsum, sed aeneus circulus potest amittere | |
| 1022 rotunditatem per hoc, quod circularis figura separatur ab aere. | |
| 1023 Esse autem secundum se competit formae, unumquodque enim est ens | |
| 1024 actu secundum quod habet formam. Materia vero est ens actu per | |
| 1025 formam. Compositum igitur ex materia et forma desinit esse actu per | |
| 1026 hoc, quod forma separatur a materia. Sed si ipsa forma subsistat in | |
| 1027 suo esse, sicut est in Angelis, ut dictum est, non potest amittere | |
| 1028 esse. Ipsa igitur immaterialitas Angeli est ratio quare Angelus est | |
| 1029 incorruptibilis secundum suam naturam. Et huius incorruptibilitatis | |
| 1030 signum accipi potest ex eius intellectuali operatione, quia enim | |
| 1031 unumquodque operatur secundum quod est actu, operatio rei indicat | |
| 1032 modum esse ipsius. Species autem et ratio operationis ex obiecto | |
| 1033 comprehenditur. Obiectum autem intelligibile, cum sit supra tempus, | |
| 1034 est sempiternum. Unde omnis substantia intellectualis est | |
| 53 | 1035 incorruptibilis secundum suam naturam.</p><p title="I q. 50 a. 5 ad 1"><a name="30595"><span class="ref">[30595] Iª q. 50 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1036 dicendum quod Damascenus accipit immortalitatem perfectam, quae |
| 1037 includit omnimodam immutabilitatem, quia omnis mutatio est quaedam | |
| 1038 mors, ut Augustinus dicit. Perfectam autem immutabilitatem Angeli | |
| 53 | 1039 non nisi per gratiam assequuntur, ut infra patebit.</p><p title="I q. 50 a. 5 ad 2"><a name="30596"><span class="ref">[30596] Iª q. 50 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1040 dicendum quod Plato per deos intelligit corpora caelestia, quae |
| 1041 existimabat esse ex elementis composita, et ideo secundum suam | |
| 1042 naturam dissolubilia, sed voluntate divina semper conservantur in | |
| 53 | 1043 esse.</p><p title="I q. 50 a. 5 ad 3"><a name="30597"><span class="ref">[30597] Iª q. 50 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1044 dicendum quod, sicut supra dictum est, quoddam necessarium est quod |
| 1045 habet causam suae necessitatis. Unde non repugnat necessario nec | |
| 1046 incorruptibili, quod esse eius dependeat ab alio sicut a causa. Per | |
| 1047 hoc ergo quod dicitur quod omnia deciderent in nihilum nisi | |
| 1048 continerentur a Deo, et etiam Angeli, non datur intelligi quod in | |
| 1049 Angelis sit aliquod corruptionis principium, sed quod esse Angeli | |
| 1050 dependeat a Deo sicut a causa. Non autem dicitur aliquid esse | |
| 1051 corruptibile, per hoc quod Deus possit illud in non esse redigere, | |
| 1052 subtrahendo suam conservationem, sed per hoc quod in seipso aliquod | |
| 1053 principium corruptionis habet, vel contrarietatem vel saltem | |
| 53 | 1054 potentiam materiae.</p></div></div><div class="q" id="q51"><h2>Quaestio 51</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 51 pr."><a name="30598"><span class="ref">[30598] |
| 1055 Iª q. 51 pr.</span></a> Deinde quaeritur de Angelis per | |
| 28 | 1056 comparationem ad corporalia. Et primo, de comparatione Angelorum ad |
| 1057 corpora; secundo, de comparatione Angelorum ad loca corporalia; | |
| 1058 tertio, de comparatione Angelorum ad motum localem. Circa primum | |
| 1059 quaeruntur tria. Primo, utrum Angeli habeant corpora naturaliter | |
| 1060 sibi unita. Secundo, utrum assumant corpora. Tertio, utrum in | |
| 53 | 1061 corporibus assumptis exerceant opera vitae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 51 a. 1 arg. 1"><a name="30599"><span class="ref">[30599] Iª q. 51 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1062 proceditur. Videtur quod Angeli habeant corpora naturaliter sibi |
| 1063 unita. Dicit enim Origenes, in libro peri archon, <i>solius Dei, | |
| 1064 idest patris et filii et spiritus sancti, naturae illud proprium | |
| 1065 est, ut sine materiali substantia et absque ulla corporeae | |
| 1066 adiectionis societate, intelligatur existere</i>. Bernardus etiam | |
| 1067 dicit, in VI homilia super Cant., <i>demus Deo soli, sicut | |
| 1068 immortalitatem sic incorporeitatem, cuius natura sola neque propter | |
| 1069 se neque propter alium, solatio indiget instrumenti corporei. | |
| 1070 Liquet autem omnem spiritum creatum corporeo indigere solatio</i>. | |
| 1071 Augustinus etiam dicit, super Gen. ad Litt., <i>Daemones aerea | |
| 1072 dicuntur animalia, quia corporum aereorum natura vigent</i>. Eadem | |
| 1073 autem est natura Daemonis et Angeli. Ergo Angeli habent corpora | |
| 53 | 1074 naturaliter sibi unita.</p><p title="I q. 51 a. 1 arg. 2"><a name="30600"><span class="ref">[30600] Iª q. 51 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1075 Gregorius, in homilia Epiphaniae, nominat Angelum rationale animal. |
| 1076 Omne autem animal componitur ex corpore et anima. Ergo Angeli | |
| 53 | 1077 habent corpora naturaliter sibi unita.</p><p title="I q. 51 a. 1 arg. 3"><a name="30601"><span class="ref">[30601] Iª q. 51 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1078 perfectior est vita in Angelis quam in animabus. Sed anima non |
| 1079 solum vivit, sed etiam vivificat corpus. Ergo Angeli vivificant | |
| 53 | 1080 corpora naturaliter sibi unita.</p><p title="I q. 51 a. 1 s. c."><a name="30602"><span class="ref">[30602] Iª q. 51 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1081 quod dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod <i>Angeli sicut |
| 53 | 1082 incorporales intelliguntur</i>.</p><p title="I q. 51 a. 1 co."><a name="30603"><span class="ref">[30603] Iª q. 51 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1083 quod Angeli non habent corpora sibi naturaliter unita. Quod enim |
| 1084 accidit alicui naturae, non invenitur universaliter in natura illa, | |
| 1085 sicut habere alas, quia non est de ratione animalis, non convenit | |
| 1086 omni animali. Cum autem intelligere non sit actus corporis nec | |
| 1087 alicuius virtutis corporeae, ut infra patebit, habere corpus unitum | |
| 1088 non est de ratione substantiae intellectualis inquantum huiusmodi, | |
| 1089 sed accidit alicui substantiae intellectuali propter aliquid aliud; | |
| 1090 sicut humanae animae competit uniri corpori, quia est imperfecta et | |
| 1091 in potentia existens in genere intellectualium substantiarum, non | |
| 1092 habens in sui natura plenitudinem scientiae, sed acquirens eam per | |
| 1093 sensus corporeos a sensibilibus rebus, ut infra dicetur. In | |
| 1094 quocumque autem genere invenitur aliquid imperfectum, oportet | |
| 1095 praeexistere aliquid perfectum in genere illo. Sunt igitur aliquae | |
| 1096 substantiae perfectae intellectuales in natura intellectuali, non | |
| 1097 indigentes acquirere scientiam a sensibilibus rebus. Non igitur | |
| 1098 omnes substantiae intellectuales sunt unitae corporibus; sed | |
| 53 | 1099 aliquae sunt a corporibus separatae. Et has dicimus Angelos.</p><p title="I q. 51 a. 1 ad 1"><a name="30604"><span class="ref">[30604] Iª q. 51 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1100 dicendum quod, sicut supra dictum est, quorundam opinio fuit quod |
| 1101 omne ens esset corpus. Et ex hac existimatione derivatum videtur, | |
| 1102 quod aliqui existimaverunt nullas substantias incorporeas esse nisi | |
| 1103 corporibus unitas; adeo quod quidam etiam posuerunt Deum esse | |
| 1104 animam mundi, ut Augustinus narrat in VII de Civ. Dei. Sed quia hoc | |
| 1105 fidei Catholicae repugnat, quae ponit Deum super omnia exaltatum, | |
| 1106 secundum illud Psalmi VIII, <i>elevata est magnificentia tua super | |
| 1107 caelos</i>, Origenes, hoc de Deo dicere recusans, de aliis secutus | |
| 1108 est aliorum opinionem; sicut et in multis aliis deceptus fuit, | |
| 1109 sequens antiquorum philosophorum opiniones. Verbum autem Bernardi | |
| 1110 potest exponi, quod spiritus creati indigeant corporali | |
| 1111 instrumento, non naturaliter unito, sed ad aliquid assumpto, ut | |
| 1112 infra dicetur. Augustinus autem loquitur non asserendo, sed | |
| 1113 opinione Platonicorum utens, qui ponebant esse quaedam animalia | |
| 53 | 1114 aerea, quae Daemones nominabant.</p><p title="I q. 51 a. 1 ad 2"><a name="30605"><span class="ref">[30605] Iª q. 51 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1115 dicendum quod Gregorius nominat Angelum rationale animal |
| 53 | 1116 metaphorice, propter similitudinem rationis.</p><p title="I q. 51 a. 1 ad 3"><a name="30606"><span class="ref">[30606] Iª q. 51 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1117 dicendum quod vivificare effective simpliciter perfectionis est. |
| 1118 Unde et Deo convenit secundum illud I Reg. II, <i>dominus | |
| 1119 mortificat et vivificat</i>. Sed vivificare formaliter est | |
| 1120 substantiae quae est pars alicuius naturae, et non habentis in se | |
| 1121 integram naturam speciei. Unde substantia intellectualis quae non | |
| 1122 est unita corpori, est perfectior quam ea quae est corpori | |
| 53 | 1123 unita.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 51 a. 2 arg. 1"><a name="30607"><span class="ref">[30607] Iª q. 51 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1124 proceditur. Videtur quod Angeli non assumant corpora. In opere enim |
| 1125 Angeli nihil est superfluum; sicut neque in opere naturae. Sed | |
| 1126 superfluum esset quod Angeli corpora assumerent, Angelus enim non | |
| 1127 indiget corpore, cum eius virtus omnem virtutem corporis excedat. | |
| 53 | 1128 Ergo Angelus non assumit corpus.</p><p title="I q. 51 a. 2 arg. 2"><a name="30608"><span class="ref">[30608] Iª q. 51 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 1129 assumptio ad aliquam unionem terminatur, quia assumere dicitur |
| 1130 quasi ad se sumere. Sed corpus non unitur Angelo ut formae, sicut | |
| 1131 dictum est. Ex eo autem quod unitur sibi ut motori, non dicitur | |
| 1132 assumi, alioquin sequeretur quod omnia corpora mota ab Angelis, | |
| 53 | 1133 essent ab eis assumpta. Ergo Angeli non assumunt corpora.</p><p title="I q. 51 a. 2 arg. 3"><a name="30609"><span class="ref">[30609] Iª q. 51 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1134 Angeli non assumunt corpora de terra vel aqua, quia non subito |
| 1135 disparerent; neque iterum de igne, quia comburerent ea quae | |
| 1136 contingerent; neque iterum ex aere, quia aer infigurabilis est et | |
| 53 | 1137 incolorabilis. Ergo Angeli corpora non assumunt.</p><p title="I q. 51 a. 2 s. c."><a name="30610"><span class="ref">[30610] Iª q. 51 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1138 quod Augustinus dicit, XVI de Civ. Dei, quod Angeli in assumptis |
| 53 | 1139 corporibus Abrahae apparuerunt.</p><p title="I q. 51 a. 2 co."><a name="30611"><span class="ref">[30611] Iª q. 51 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1140 quod quidam dixerunt Angelos nunquam corpora assumere, sed omnia |
| 1141 quae in Scripturis divinis leguntur de apparitionibus Angelorum, | |
| 1142 contigisse in visione prophetiae, hoc est secundum imaginationem. | |
| 1143 Sed hoc repugnat intentioni Scripturae. Illud enim quod imaginaria | |
| 1144 visione videtur, est in sola imaginatione videntis, unde non | |
| 1145 videtur indifferenter ab omnibus. Scriptura autem divina sic | |
| 1146 introducit interdum Angelos apparentes, ut communiter ab omnibus | |
| 1147 viderentur; sicut Angeli apparentes Abrahae, visi sunt ab eo et | |
| 1148 tota familia eius, et a Loth, et a civibus Sodomorum. Similiter | |
| 1149 Angelus qui apparuit Tobiae, ab omnibus videbatur. Ex quo | |
| 1150 manifestum fit huiusmodi contigisse secundum corpoream visionem, | |
| 1151 qua videtur id quod positum est extra videntem, unde ab omnibus | |
| 1152 videri potest. Tali autem visione non videtur nisi corpus. Cum | |
| 1153 igitur Angeli neque corpora sint, neque habeant corpora naturaliter | |
| 1154 sibi unita, ut ex dictis patet, relinquitur quod interdum corpora | |
| 53 | 1155 assumant.</p><p title="I q. 51 a. 2 ad 1"><a name="30612"><span class="ref">[30612] Iª q. 51 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1156 dicendum quod Angeli non indigent corpore assumpto propter seipsos, |
| 1157 sed propter nos; ut familiariter cum hominibus conversando, | |
| 1158 demonstrent intelligibilem societatem quam homines expectant cum | |
| 1159 eis habendam in futura vita. Hoc etiam quod Angeli corpora | |
| 1160 assumpserunt in veteri testamento, fuit quoddam figurale indicium | |
| 1161 quod verbum Dei assumpturum esset corpus humanum, omnes enim | |
| 1162 apparitiones veteris testamenti ad illam apparitionem ordinatae | |
| 53 | 1163 fuerunt, qua filius Dei apparuit in carne.</p><p title="I q. 51 a. 2 ad 2"><a name="30613"><span class="ref">[30613] Iª q. 51 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1164 dicendum quod corpus assumptum unitur Angelo, non quidem ut formae, |
| 1165 neque solum ut motori; sed sicut motori repraesentato per corpus | |
| 1166 mobile assumptum. Sicut enim in sacra Scriptura proprietates rerum | |
| 1167 intelligibilium sub similitudinibus rerum sensibilium describuntur, | |
| 1168 ita corpora sensibilia divina virtute sic formantur ab Angelis, ut | |
| 1169 congruant ad repraesentandum Angeli intelligibiles proprietates. Et | |
| 53 | 1170 hoc est Angelum assumere corpus.</p><p title="I q. 51 a. 2 ad 3"><a name="30614"><span class="ref">[30614] Iª q. 51 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1171 dicendum quod, licet aer, in sua raritate manens, non retineat |
| 1172 figuram neque colorem; quando tamen condensatur, et figurari et | |
| 1173 colorari potest, sicut patet in nubibus. Et sic Angeli assumunt | |
| 1174 corpora ex aere, condensando ipsum virtute divina, quantum necesse | |
| 53 | 1175 est ad corporis assumendi formationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 51 a. 3 arg. 1"><a name="30615"><span class="ref">[30615] Iª q. 51 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1176 proceditur. Videtur quod Angeli in corporibus assumptis opera vitae |
| 1177 exerceant. Angelos enim veritatis non decet aliqua fictio. Esset | |
| 1178 autem fictio, si corpus ab eis assumptum, quod vivum videtur et | |
| 1179 opera vitae habens, non haberet huiusmodi. Ergo Angeli in assumpto | |
| 53 | 1180 corpore opera vitae exercent.</p><p title="I q. 51 a. 3 arg. 2"><a name="30616"><span class="ref">[30616] Iª q. 51 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 1181 operibus Angeli non sunt aliqua frustra. Frustra autem in corpore |
| 1182 assumpto per Angelum formarentur oculi et nares et alia sensuum | |
| 1183 instrumenta, nisi per ea Angelus sentiret. Ergo Angelus sentit per | |
| 53 | 1184 corpus assumptum. Quod est propriissimum opus vitae.</p><p title="I q. 51 a. 3 arg. 3"><a name="30617"><span class="ref">[30617] Iª q. 51 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1185 moveri motu processivo est unum de operibus vitae, ut patet in II |
| 1186 de anima. Manifeste autem Angeli apparent in assumptis corporibus | |
| 1187 moveri. Dicitur enim Gen. XVIII, quod Abraham simul gradiebatur, | |
| 1188 deducens Angelos qui ei apparuerant. Et Angelus Tobiae quaerenti, | |
| 1189 nosti viam quae ducit in civitatem Medorum? Respondit, <i>novi, et | |
| 1190 omnia itinera eius frequenter ambulavi</i>. Ergo Angeli in | |
| 53 | 1191 corporibus assumptis frequenter exercent opera vitae.</p><p title="I q. 51 a. 3 arg. 4"><a name="30618"><span class="ref">[30618] Iª q. 51 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1192 locutio est opus viventis, fit enim per vocem, quae est sonus ab |
| 1193 ore animalis prolatus ut dicitur in II de anima. Manifestum est | |
| 1194 autem ex multis locis Scripturae, Angelos in assumptis corporibus | |
| 1195 locutos fuisse. Ergo in corporibus assumptis exercent opera | |
| 53 | 1196 vitae.</p><p title="I q. 51 a. 3 arg. 5"><a name="30619"><span class="ref">[30619] Iª q. 51 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1197 comedere est proprium opus animalis, unde dominus post |
| 1198 resurrectionem, in argumentum resumptae vitae, cum discipulis | |
| 1199 manducavit, ut habetur Lucae ultimo. Sed Angeli in assumptis | |
| 1200 corporibus apparentes comederunt, et Abraham eis cibos obtulit, | |
| 1201 quos tamen prius adoraverat, ut habetur Gen. XVIII. Ergo Angeli in | |
| 53 | 1202 assumptis corporibus exercent opera vitae.</p><p title="I q. 51 a. 3 arg. 6"><a name="30620"><span class="ref">[30620] Iª q. 51 a. 3 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1203 generare hominem est actus vitae. Sed hoc competit Angelis in |
| 1204 assumptis corporibus dicitur enim Gen. VI, <i>postquam ingressi | |
| 1205 sunt filii Dei ad filias hominum, illaeque genuerunt, isti sunt | |
| 1206 potentes a saeculo viri famosi</i>. Ergo Angeli exercent opera | |
| 53 | 1207 vitae in corporibus assumptis.</p><p title="I q. 51 a. 3 s. c."><a name="30621"><span class="ref">[30621] Iª q. 51 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1208 corpora assumpta ab Angelis non vivunt, ut supra dictum est. Ergo |
| 53 | 1209 nec opera vitae per ea exerceri possunt.</p><p title="I q. 51 a. 3 co."><a name="30622"><span class="ref">[30622] Iª q. 51 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1210 quod quaedam opera viventium habent aliquid commune cum aliis |
| 1211 operibus, ut locutio, quae est opus viventis, convenit cum aliis | |
| 1212 sonis inanimatorum, inquantum est sonus; et progressio cum aliis | |
| 1213 motibus, inquantum est motus. Quantum ergo ad id quod est commune | |
| 1214 utrisque operibus, possunt opera vitae fieri ab Angelis per corpora | |
| 1215 assumpta. Non autem quantum ad id quod est proprium viventium, quia | |
| 1216 secundum philosophum, in libro de Somn. et Vig., cuius est | |
| 1217 potentia, eius est actio; unde nihil potest habere opus vitae, quod | |
| 53 | 1218 non habet vitam, quae est potentiale principium talis actionis.</p><p title="I q. 51 a. 3 ad 1"><a name="30623"><span class="ref">[30623] Iª q. 51 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1219 dicendum quod, sicut non est contra veritatem quod in Scriptura |
| 1220 intelligibilia sub figuris sensibilibus describuntur, quia hoc non | |
| 1221 dicitur ad adstruendum quod intelligibilia sint sensibilia, sed per | |
| 1222 figuras sensibilium proprietates intelligibilium secundum | |
| 1223 similitudinem quandam dantur intelligi; ita non repugnat veritati | |
| 1224 sanctorum Angelorum quod corpora ab eis assumpta videntur homines | |
| 1225 viventes, licet non sint. Non enim assumuntur nisi ut per | |
| 1226 proprietates hominis et operum hominis. Spirituales proprietates | |
| 1227 Angelorum et eorum spiritualia opera designentur. Quod non ita | |
| 1228 congrue fieret, si veros homines assumerent, quia proprietates | |
| 53 | 1229 eorum ducerent in ipsos homines, non in Angelos.</p><p title="I q. 51 a. 3 ad 2"><a name="30624"><span class="ref">[30624] Iª q. 51 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1230 dicendum quod sentire est totaliter opus vitae, unde nullo modo est |
| 1231 dicendum quod Angeli per organa assumptorum corporum sentiant. Nec | |
| 1232 tamen superflue sunt formata. Non enim ad hoc sunt formata, ut per | |
| 1233 ea sentiatur, sed ad hoc ut per huiusmodi organa virtutes | |
| 1234 spirituales Angelorum designentur; sicut per oculum designatur | |
| 1235 virtus cognitiva Angeli, et per alia membra aliae eius virtutes, ut | |
| 53 | 1236 Dionysius docet, ult. cap. Cael. Hier.</p><p title="I q. 51 a. 3 ad 3"><a name="30625"><span class="ref">[30625] Iª q. 51 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1237 dicendum quod motus qui est a motore coniuncto, est proprium opus |
| 1238 vitae. Sic autem non moventur corpora assumpta ab eis, quia Angeli | |
| 1239 non sunt eorum formae. Moventur tamen Angeli per accidens, motis | |
| 1240 huiusmodi corporibus, cum sint in eis sicut motores in mobilibus, | |
| 1241 et ita sunt hic quod non alibi, quod de Deo dici non potest. Unde | |
| 1242 licet Deus non moveatur, motis his in quibus est, quia ubique est; | |
| 1243 Angeli tamen moventur per accidens ad motum corporum assumptorum. | |
| 1244 Non autem ad motum corporum caelestium, etiamsi sint in eis sicut | |
| 1245 motores in mobilibus, quia corpora caelestia non recedunt de loco | |
| 1246 secundum totum; nec determinatur spiritui moventi orbem locus | |
| 1247 secundum aliquam determinatam partem substantiae orbis, quae nunc | |
| 1248 est in oriente, nunc in occidente; sed secundum determinatum situm, | |
| 1249 quia semper est in oriente virtus movens, ut dicitur in VIII | |
| 53 | 1250 Physic.</p><p title="I q. 51 a. 3 ad 4"><a name="30626"><span class="ref">[30626] Iª q. 51 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1251 dicendum quod Angeli proprie non loquuntur per corpora assumpta, |
| 1252 sed est aliquid simile locutioni, inquantum formant sonos in aere | |
| 53 | 1253 similes vocibus humanis.</p><p title="I q. 51 a. 3 ad 5"><a name="30627"><span class="ref">[30627] Iª q. 51 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1254 dicendum quod nec etiam comedere, proprie loquendo, Angelis |
| 1255 convenit, quia comestio importat sumptionem cibi convertibilis in | |
| 1256 substantiam comedentis. Et quamvis in corpus Christi post | |
| 1257 resurrectionem cibus non converteretur, sed resolveretur in | |
| 1258 praeiacentem materiam, tamen Christus habebat corpus talis naturae | |
| 1259 in quod posset cibus converti, unde fuit vera comestio. Sed cibus | |
| 1260 assumptus ab Angelis neque convertebatur in corpus assumptum, neque | |
| 1261 corpus illud talis erat naturae in quod posset alimentum converti, | |
| 1262 unde non fuit vera comestio, sed figurativa spiritualis | |
| 1263 comestionis. Et hoc est quod Angelus dixit, Tob. XII, <i>cum essem | |
| 1264 vobiscum, videbar quidem manducare et bibere, sed ego potu | |
| 1265 invisibili et cibo utor</i>. Abraham autem obtulit eis cibos, | |
| 1266 existimans eos homines esse; in quibus tamen Deum venerabatur, | |
| 1267 sicut solet Deus esse in prophetis, ut Augustinus dicit, XVI de | |
| 53 | 1268 Civ. Dei.</p><p title="I q. 51 a. 3 ad 6"><a name="30628"><span class="ref">[30628] Iª q. 51 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 1269 quod, sicut Augustinus dicit, XV de Civ. Dei, <i>multi se expertos, |
| 1270 vel ab expertis audisse confirmant, Silvanos et Faunos, quos vulgus | |
| 1271 incubos vocat, improbos saepe extitisse mulieribus et earum | |
| 1272 expetisse atque peregisse concubitum. Unde hoc negare impudentiae | |
| 1273 videtur. Sed Angeli Dei sancti nullo modo sic labi ante diluvium | |
| 1274 potuerunt. Unde per filios Dei intelliguntur filii Seth, qui boni | |
| 1275 erant, filias autem hominum nominat Scriptura eas quae natae erant | |
| 1276 de stirpe Cain. Neque mirandum est quod de eis gigantes nasci | |
| 1277 potuerunt, neque enim omnes gigantes fuerunt, sed multo plures ante | |
| 1278 diluvium quam post</i>. Si tamen ex coitu Daemonum aliqui interdum | |
| 1279 nascuntur, hoc non est per semen ab eis decisum, aut a corporibus | |
| 1280 assumptis, sed per semen alicuius hominis ad hoc acceptum, utpote | |
| 1281 quod idem Daemon qui est succubus ad virum, fiat incubus ad | |
| 1282 mulierem; sicut et aliarum rerum semina assumunt ad aliquarum rerum | |
| 1283 generationem, ut Augustinus dicit, III de Trin.; ut sic ille qui | |
| 1284 nascitur non sit filius Daemonis, sed illius hominis cuius est | |
| 53 | 1285 semen acceptum.</p></div></div><div class="q" id="q52"><h2>Quaestio 52</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 52 pr."><a name="30629"><span class="ref">[30629] |
| 1286 Iª q. 52 pr.</span></a> Deinde quaeritur de loco Angeli. Et | |
| 28 | 1287 circa hoc quaeruntur tria. Primo, utrum Angelus sit in loco. |
| 1288 Secundo, utrum possit esse in pluribus locis simul. Tertio, utrum | |
| 53 | 1289 plures Angeli possint esse in eodem loco.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 52 a. 1 arg. 1"><a name="30630"><span class="ref">[30630] Iª q. 52 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1290 proceditur. Videtur quod Angelus non sit in loco. Dicit enim |
| 1291 Boetius, in libro de Hebd., <i>communis animi conceptio apud | |
| 1292 sapientes est, incorporalia in loco non esse</i>. Et Aristoteles, | |
| 1293 in IV Physic., dicit quod <i>non omne quod est, est in loco, sed | |
| 1294 mobile corpus</i>. Sed Angelus non est corpus, ut supra ostensum | |
| 53 | 1295 est. Ergo Angelus non est in loco.</p><p title="I q. 52 a. 1 arg. 2"><a name="30631"><span class="ref">[30631] Iª q. 52 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, locus |
| 28 | 1296 est quantitas positionem habens. Omne ergo quod est in loco, habet |
| 1297 aliquem situm. Sed habere situm non potest convenire Angelo, cum | |
| 1298 substantia sua sit immunis a quantitate, cuius propria differentia | |
| 53 | 1299 est positionem habere. Ergo Angelus non est in loco.</p><p title="I q. 52 a. 1 arg. 3"><a name="30632"><span class="ref">[30632] Iª q. 52 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, esse |
| 28 | 1300 in loco est mensurari loco et contineri a loco, ut patet per |
| 1301 philosophum in IV Physic. Sed Angelus non potest mensurari neque | |
| 1302 contineri a loco, quia continens est formalius contento, sicut aer | |
| 53 | 1303 aqua, ut dicitur in IV Physic. Ergo Angelus non est in loco.</p><p title="I q. 52 a. 1 s. c."><a name="30633"><span class="ref">[30633] Iª q. 52 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1304 quod in collecta dicitur, <i>Angeli tui sancti, habitantes in ea, |
| 53 | 1305 nos in pace custodiant</i>.</p><p title="I q. 52 a. 1 co."><a name="30634"><span class="ref">[30634] Iª q. 52 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1306 quod Angelo convenit esse in loco, aequivoce tamen dicitur Angelus |
| 1307 esse in loco, et corpus. Corpus enim est in loco per hoc, quod | |
| 1308 applicatur loco secundum contactum dimensivae quantitatis. Quae | |
| 1309 quidem in Angelis non est; sed est in eis quantitas virtualis. Per | |
| 1310 applicationem igitur virtutis angelicae ad aliquem locum | |
| 1311 qualitercumque, dicitur Angelus esse in loco corporeo. Et secundum | |
| 1312 hoc patet quod non oportet dicere quod Angelus commensuretur loco; | |
| 1313 vel quod habeat situm in continuo. Haec enim conveniunt corpori | |
| 1314 locato, prout est quantum quantitate dimensiva. Similiter etiam non | |
| 1315 oportet propter hoc, quod contineatur a loco. Nam substantia | |
| 1316 incorporea sua virtute contingens rem corpoream, continet ipsam, et | |
| 1317 non continetur ab ea, anima enim est in corpore ut continens, et | |
| 1318 non ut contenta. Et similiter Angelus dicitur esse in loco | |
| 53 | 1319 corporeo, non ut contentum, sed ut continens aliquo modo.</p><p title="I q. 52 a. 1 ad arg."><a name="30635"><span class="ref">[30635] Iª q. 52 a. 1 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 1320 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 52 a. 2 arg. 1"><a name="30636"><span class="ref">[30636] Iª q. 52 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 28 | 1321 proceditur. Videtur quod Angelus possit esse in pluribus locis |
| 1322 simul. Angelus enim non est minoris virtutis quam anima. Sed anima | |
| 1323 est simul in pluribus locis, quia est tota in qualibet parte | |
| 1324 corporis, ut Augustinus dicit. Ergo Angelus potest esse in pluribus | |
| 53 | 1325 locis simul.</p><p title="I q. 52 a. 2 arg. 2"><a name="30637"><span class="ref">[30637] Iª q. 52 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1326 Angelus est in corpore assumpto; et cum assumat corpus continuum, |
| 1327 videtur quod sit in qualibet eius parte. Sed secundum partes eius | |
| 1328 considerantur diversa loca. Ergo Angelus est simul in pluribus | |
| 53 | 1329 locis.</p><p title="I q. 52 a. 2 arg. 3"><a name="30638"><span class="ref">[30638] Iª q. 52 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1330 Damascenus dicit quod ubi Angelus operatur, ibi est. Sed aliquando |
| 1331 operatur simul in pluribus locis, ut patet de Angelo subvertente | |
| 1332 Sodomam, Gen. XIX. Ergo Angelus potest esse in pluribus locis | |
| 53 | 1333 simul.</p><p title="I q. 52 a. 2 s. c."><a name="30639"><span class="ref">[30639] Iª q. 52 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1334 quod Damascenus dicit, quod <i>Angeli, dum sunt in caelo, non sunt |
| 53 | 1335 in terra</i>.</p><p title="I q. 52 a. 2 co."><a name="30640"><span class="ref">[30640] Iª q. 52 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1336 quod Angelus est virtutis et essentiae finitae. Divina autem virtus |
| 1337 et essentia infinita est, et est universalis causa omnium, et ideo | |
| 1338 sua virtute omnia contingit, et non solum in pluribus locis est, | |
| 1339 sed ubique. Virtus autem Angeli, quia finita est, non se extendit | |
| 1340 ad omnia, sed ad aliquid unum determinatum. Oportet enim quidquid | |
| 1341 comparatur ad unam virtutem, ut unum aliquid comparari ad ipsam. | |
| 1342 Sicut igitur universum ens comparatur ut unum aliquid ad | |
| 1343 universalem Dei virtutem, ita et aliquod particulare ens comparatur | |
| 1344 ut aliquid unum ad Angeli virtutem. Unde cum Angelus sit in loco | |
| 1345 per applicationem virtutis suae ad locum, sequitur quod non sit | |
| 1346 ubique, nec in pluribus locis, sed in uno loco tantum. Circa hoc | |
| 1347 tamen aliqui decepti sunt. Quidam enim, imaginationem transcendere | |
| 1348 non valentes, cogitaverunt indivisibilitatem Angeli ad modum | |
| 1349 indivisibilitatis puncti, et inde crediderunt quod Angelus non | |
| 1350 posset esse nisi in loco punctali. Sed manifeste decepti sunt. Nam | |
| 1351 punctum est indivisibile habens situm, sed Angelus est indivisibile | |
| 1352 extra genus quantitatis et situs existens. Unde non est necesse | |
| 1353 quod determinetur ei unus locus indivisibilis secundum situm; sed | |
| 1354 vel divisibilis vel indivisibilis, vel maior vel minor, secundum | |
| 1355 quod voluntarie applicat suam virtutem ad corpus maius vel minus. | |
| 1356 Et sic totum corpus cui per suam virtutem applicatur, correspondet | |
| 1357 ei ut unus locus. Nec tamen oportet quod si aliquis Angelus movet | |
| 1358 caelum, quod sit ubique. Primo quidem, quia non applicatur virtus | |
| 1359 eius nisi ad id quod primo ab ipso movetur, una autem pars caeli | |
| 1360 est in qua primo est motus, scilicet pars orientis, unde etiam | |
| 1361 philosophus, in VIII Physic., virtutem motoris caelorum attribuit | |
| 1362 parti orientis. Secundo, quia non ponitur a philosophis quod una | |
| 1363 substantia separata moveat omnes orbes immediate. Unde non oportet | |
| 1364 quod sit ubique. Sic igitur patet quod diversimode esse in loco | |
| 1365 convenit corpori, et Angelo, et Deo. Nam corpus est in loco | |
| 1366 circumscriptive, quia commensuratur loco. Angelus autem non | |
| 1367 circumscriptive, cum non commensuretur loco, sed definitive, quia | |
| 1368 ita est in uno loco, quod non in alio. Deus autem neque | |
| 53 | 1369 circumscriptive neque definitive, quia est ubique.</p><p title="I q. 52 a. 2 ad 1"><a name="30641"><span class="ref">[30641] Iª q. 52 a. 2 ad 1</span></a> Et per hoc patet |
| 28 | 1370 de facili responsio ad obiecta, quia totum illud cui immediate |
| 1371 applicatur virtus Angeli, reputatur ut unus locus eius, licet sit | |
| 53 | 1372 continuum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 52 a. 3 arg. 1"><a name="30642"><span class="ref">[30642] Iª q. 52 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1373 proceditur. Videtur quod plures Angeli possint simul esse in eodem |
| 1374 loco. Plura enim corpora non possunt esse simul in eodem loco, quia | |
| 1375 replent locum. Sed Angeli non replent locum, quia solum corpus | |
| 1376 replet locum, ut non sit vacuum, ut patet per philosophum, in IV | |
| 53 | 1377 Physic. Ergo plures Angeli possunt esse in uno loco.</p><p title="I q. 52 a. 3 arg. 2"><a name="30643"><span class="ref">[30643] Iª q. 52 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, plus |
| 28 | 1378 differt Angelus et corpus quam duo Angeli. Sed Angelus et corpus |
| 1379 sunt simul in eodem loco, quia nullus locus est qui non sit plenus | |
| 1380 sensibili corpore, ut probatur in IV Physic. Ergo multo magis duo | |
| 53 | 1381 Angeli possunt esse in eodem loco.</p><p title="I q. 52 a. 3 arg. 3"><a name="30644"><span class="ref">[30644] Iª q. 52 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, anima |
| 28 | 1382 est in qualibet parte corporis, secundum Augustinum. Sed Daemones, |
| 1383 licet non illabantur mentibus, illabuntur tamen interdum | |
| 1384 corporibus, et sic anima et Daemon sunt simul in eodem loco. Ergo, | |
| 53 | 1385 eadem ratione, quaecumque aliae spirituales substantiae.</p><p title="I q. 52 a. 3 s. c."><a name="30645"><span class="ref">[30645] Iª q. 52 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, duae |
| 28 | 1386 animae non sunt in eodem corpore. Ergo, pari ratione, neque duo |
| 53 | 1387 Angeli in eodem loco.</p><p title="I q. 52 a. 3 co."><a name="30646"><span class="ref">[30646] Iª q. 52 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1388 quod duo Angeli non sunt simul in eodem loco. Et ratio huius est, |
| 1389 quia impossibile est quod duae causae completae sint immediatae | |
| 1390 unius et eiusdem rei. Quod patet in omni genere causarum, una enim | |
| 1391 est forma proxima unius rei, et unum est proximum movens, licet | |
| 1392 possint esse plures motores remoti. Nec habet instantiam de | |
| 1393 pluribus trahentibus navem, quia nullus eorum est perfectus motor, | |
| 1394 cum virtus uniuscuiusque sit insufficiens ad movendum; sed omnes | |
| 1395 simul sunt in loco unius motoris, inquantum omnes virtutes eorum | |
| 1396 aggregantur ad unum motum faciendum. Unde cum Angelus dicatur esse | |
| 1397 in loco per hoc quod virtus eius immediate contingit locum per | |
| 1398 modum continentis perfecti, ut dictum est, non potest esse nisi | |
| 53 | 1399 unus Angelus in uno loco.</p><p title="I q. 52 a. 3 ad 1"><a name="30647"><span class="ref">[30647] Iª q. 52 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1400 dicendum quod plures Angelos esse in uno loco non impeditur propter |
| 53 | 1401 impletionem loci, sed propter aliam causam, ut dictum est.</p><p title="I q. 52 a. 3 ad 2"><a name="30648"><span class="ref">[30648] Iª q. 52 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1402 dicendum quod Angelus et corpus non eodem modo sunt in loco, unde |
| 53 | 1403 ratio non sequitur.</p><p title="I q. 52 a. 3 ad 3"><a name="30649"><span class="ref">[30649] Iª q. 52 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1404 dicendum quod nec etiam Daemon et anima comparantur ad corpus |
| 1405 secundum eandem habitudinem causae; cum anima sit forma, non autem | |
| 53 | 1406 Daemon. Unde ratio non sequitur.</p></div></div><div class="q" id="q53"><h2>Quaestio 53</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 53 pr."><a name="30650"><span class="ref">[30650] |
| 1407 Iª q. 53 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de motu | |
| 28 | 1408 locali Angelorum. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, utrum |
| 1409 Angelus possit moveri localiter. Secundo, utrum moveatur de loco ad | |
| 1410 locum, pertranseundo medium. Tertio, utrum motus Angeli sit in | |
| 53 | 1411 tempore vel in instanti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 53 a. 1 arg. 1"><a name="30651"><span class="ref">[30651] Iª q. 53 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1412 proceditur. Videtur quod Angelus non possit moveri localiter. Ut |
| 1413 enim probat philosophus in VI Physic., nullum impartibile movetur, | |
| 1414 quia dum aliquid est in termino a quo, non movetur; nec etiam dum | |
| 1415 est in termino ad quem, sed tunc mutatum est, unde relinquitur quod | |
| 1416 omne quod movetur, dum movetur, partim est in termino a quo, et | |
| 1417 partim in termino ad quem. Sed Angelus est impartibilis. Ergo | |
| 53 | 1418 Angelus non potest moveri localiter.</p><p title="I q. 53 a. 1 arg. 2"><a name="30652"><span class="ref">[30652] Iª q. 53 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, motus |
| 28 | 1419 est actus imperfecti, ut dicitur in III Physic. Sed Angelus beatus |
| 53 | 1420 non est imperfectus. Ergo Angelus beatus non movetur localiter.</p><p title="I q. 53 a. 1 arg. 3"><a name="30653"><span class="ref">[30653] Iª q. 53 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, motus |
| 28 | 1421 non est nisi propter indigentiam. Sed sanctorum Angelorum nulla est |
| 53 | 1422 indigentia. Ergo sancti Angeli localiter non moventur.</p><p title="I q. 53 a. 1 s. c."><a name="30654"><span class="ref">[30654] Iª q. 53 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1423 eiusdem rationis est Angelum beatum moveri, et animam beatam |
| 1424 moveri. Sed necesse est dicere animam beatam localiter moveri, cum | |
| 1425 sit articulus fidei quod Christus secundum animam, descendit ad | |
| 53 | 1426 Inferos. Ergo Angelus beatus movetur localiter.</p><p title="I q. 53 a. 1 co."><a name="30655"><span class="ref">[30655] Iª q. 53 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1427 quod Angelus beatus potest moveri localiter. Sed sicut esse in loco |
| 1428 aequivoce convenit corpori et Angelo, ita etiam et moveri secundum | |
| 1429 locum. Corpus enim est in loco, inquantum continetur sub loco, et | |
| 1430 commensuratur loco. Unde oportet quod etiam motus corporis secundum | |
| 1431 locum, commensuretur loco, et sit secundum exigentiam eius. Et inde | |
| 1432 est quod secundum continuitatem magnitudinis est continuitas motus; | |
| 1433 et secundum prius et posterius in magnitudine, est prius et | |
| 1434 posterius in motu locali corporis, ut dicitur in IV Physic. Sed | |
| 1435 Angelus non est in loco ut commensuratus et contentus, sed magis ut | |
| 1436 continens. Unde motus Angeli in loco, non oportet quod | |
| 1437 commensuretur loco, nec quod sit secundum exigentiam eius, ut | |
| 1438 habeat continuitatem ex loco; sed est motus non continuus. Quia | |
| 1439 enim Angelus non est in loco nisi secundum contactum virtutis, ut | |
| 1440 dictum est, necesse est quod motus Angeli in loco nihil aliud sit | |
| 1441 quam diversi contactus diversorum locorum successive et non simul, | |
| 1442 quia Angelus non potest simul esse in pluribus locis, ut supra | |
| 1443 dictum est. Huiusmodi autem contactus non est necessarium esse | |
| 1444 continuos. Potest tamen in huiusmodi contactibus continuitas | |
| 1445 quaedam inveniri. Quia, ut dictum est, nihil prohibet Angelo | |
| 1446 assignare locum divisibilem, per contactum suae virtutis; sicut | |
| 1447 corpori assignatur locus divisibilis, per contactum suae | |
| 1448 magnitudinis. Unde sicut corpus successive, et non simul, dimittit | |
| 1449 locum in quo prius erat, et ex hoc causatur continuitas in motu | |
| 1450 locali eius; ita etiam Angelus potest dimittere successive locum | |
| 1451 divisibilem in quo prius erat, et sic motus eius erit continuus. Et | |
| 1452 potest etiam totum locum simul dimittere, et toti alteri loco simul | |
| 53 | 1453 se applicare, et sic motus eius non erit continuus.</p><p title="I q. 53 a. 1 ad 1"><a name="30656"><span class="ref">[30656] Iª q. 53 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1454 dicendum quod illa ratio dupliciter deficit in proposito. Primo |
| 1455 quidem, quia demonstratio Aristotelis procedit de indivisibili | |
| 1456 secundum quantitatem, cui respondet locus de necessitate | |
| 1457 indivisibilis. Quod non potest dici de Angelo. Secundo, quia | |
| 1458 demonstratio Aristotelis procedit de motu continuo. Si enim motus | |
| 1459 non esset continuus, posset dici quod aliquid movetur dum est in | |
| 1460 termino a quo, et dum est in termino ad quem, quia ipsa successio | |
| 1461 diversorum ubi circa eandem rem, motus diceretur; unde in quolibet | |
| 1462 illorum ubi res esset, illa posset dici moveri. Sed continuitas | |
| 1463 motus hoc impedit, quia nullum continuum est in termino suo, ut | |
| 1464 patet, quia linea non est in puncto. Et ideo oportet quod illud | |
| 1465 quod movetur, non sit totaliter in altero terminorum, dum movetur; | |
| 1466 sed partim in uno, et partim in altero. Secundum ergo quod motus | |
| 1467 Angeli non est continuus, demonstratio Aristotelis non procedit in | |
| 1468 proposito. Sed secundum quod motus Angeli ponitur continuus, sic | |
| 1469 concedi potest quod Angelus, dum movetur, partim est in termino a | |
| 1470 quo, et partim in termino ad quem (ut tamen partialitas non | |
| 1471 referatur ad substantiam Angeli, sed ad locum), quia in principio | |
| 1472 sui motus continui, Angelus est in toto loco divisibili a quo | |
| 1473 incipit moveri; sed dum est in ipso moveri, est in parte primi loci | |
| 1474 quem deserit, et in parte secundi loci quem occupat. Et hoc quidem | |
| 1475 quod possit occupare partes duorum locorum, competit Angelo ex hoc | |
| 1476 quod potest occupare locum divisibilem per applicationem suae | |
| 1477 virtutis sicut corpus per applicationem magnitudinis. Unde sequitur | |
| 1478 de corpore mobili secundum locum, quod sit divisibile secundum | |
| 1479 magnitudinem de Angelo autem, quod virtus eius possit applicari | |
| 53 | 1480 alicui divisibili.</p><p title="I q. 53 a. 1 ad 2"><a name="30657"><span class="ref">[30657] Iª q. 53 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1481 dicendum quod motus existentis in potentia, est actus imperfecti. |
| 1482 Sed motus qui est secundum applicationem virtutis, est existentis | |
| 53 | 1483 in actu, quia virtus rei est secundum quod actu est.</p><p title="I q. 53 a. 1 ad 3"><a name="30658"><span class="ref">[30658] Iª q. 53 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1484 dicendum quod motus existentis in potentia, est propter indigentiam |
| 1485 suam, sed motus existentis in actu, non est propter indigentiam | |
| 1486 suam, sed propter indigentiam alterius. Et hoc modo Angelus, | |
| 1487 propter indigentiam nostram, localiter movetur, secundum illud Heb. | |
| 1488 I, <i>omnes sunt administratorii spiritus, in ministerium missi | |
| 53 | 1489 propter eos qui haereditatem capiunt salutis</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 53 a. 2 arg. 1"><a name="30659"><span class="ref">[30659] Iª q. 53 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1490 proceditur. Videtur quod Angelus non transeat per medium. Omne enim |
| 1491 quod pertransit medium, prius pertransit locum sibi aequalem, quam | |
| 1492 maiorem. Locus autem aequalis Angeli, qui est indivisibilis, est | |
| 1493 locus punctalis. Si ergo Angelus in suo motu pertransit medium, | |
| 1494 oportet quod numeret puncta infinita suo motu, quod est | |
| 53 | 1495 impossibile.</p><p title="I q. 53 a. 2 arg. 2"><a name="30660"><span class="ref">[30660] Iª q. 53 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1496 Angelus est simplicioris substantiae quam anima nostra. Sed anima |
| 1497 nostra sua cogitatione potest transire de uno extremo in aliud, non | |
| 1498 pertranseundo medium, possum enim cogitare Galliam et postea | |
| 1499 Syriam, nihil cogitando de Italia, quae est in medio. Ergo multo | |
| 1500 magis Angelus potest de uno extremo transire ad aliud, non per | |
| 53 | 1501 medium.</p><p title="I q. 53 a. 2 s. c."><a name="30661"><span class="ref">[30661] Iª q. 53 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, si |
| 28 | 1502 Angelus movetur de uno loco ad alium, quando est in termino ad |
| 1503 quem, non movetur, sed mutatus est. Sed ante omne mutatum esse | |
| 1504 praecedit mutari, ergo alicubi existens movebatur. Sed non | |
| 1505 movebatur dum erat in termino a quo. Movebatur ergo dum erat in | |
| 53 | 1506 medio. Et ita oportet quod pertranseat medium.</p><p title="I q. 53 a. 2 co."><a name="30662"><span class="ref">[30662] Iª q. 53 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1507 quod, sicut supra dictum est, motus localis Angeli potest esse |
| 1508 continuus, et non continuus. Si ergo sit continuus, non potest | |
| 1509 Angelus moveri de uno extremo in alterum, quin transeat per medium, | |
| 1510 quia, ut dicitur in V Physic., medium est in quod prius venit quod | |
| 1511 continue mutatur, quam in quod mutatur ultimum; ordo enim prioris | |
| 1512 et posterioris in motu continuo, est secundum ordinem prioris et | |
| 1513 posterioris in magnitudine, ut dicitur in IV Physic. Si autem motus | |
| 1514 Angeli non sit continuus, possibile est quod pertranseat de aliquo | |
| 1515 extremo in aliud, non pertransito medio. Quod sic patet. Inter | |
| 1516 quaelibet enim duo extrema loca sunt infinita loca media; sive | |
| 1517 accipiantur loca divisibilia, sive indivisibilia. Et de | |
| 1518 indivisibilibus quidem manifestum est, quia inter quaelibet duo | |
| 1519 puncta sunt infinita puncta media, cum nulla duo puncta | |
| 1520 consequantur se invicem sine medio, ut in VI Physic. probatur. De | |
| 1521 locis autem divisibilibus necesse est etiam hoc dicere. Et hoc | |
| 1522 demonstratur ex motu continuo alicuius corporis. Corpus enim non | |
| 1523 movetur de loco ad locum nisi in tempore. In toto autem tempore | |
| 1524 mensurante motum corporis, non est accipere duo nunc, in quibus | |
| 1525 corpus quod movetur non sit in alio et alio loco, quia si in uno et | |
| 1526 eodem loco esset in duobus nunc, sequeretur quod ibi quiesceret; | |
| 1527 cum nihil aliud sit quiescere quam in loco eodem esse nunc et | |
| 1528 prius. Cum igitur inter primum nunc et ultimum temporis mensurantis | |
| 1529 motum, sint infinita nunc, oportet quod inter primum locum, a quo | |
| 1530 incipit moveri, et ultimum locum, ad quem terminatur motus, sint | |
| 1531 infinita loca. Et hoc sic etiam sensibiliter apparet. Sit enim unum | |
| 1532 corpus unius palmi, et sit via per quam transit, duorum palmorum, | |
| 1533 manifestum est quod locus primus, a quo incipit motus, est unius | |
| 1534 palmi; et locus, ad quem terminatur motus, est alterius palmi. | |
| 1535 Manifestum est autem quod, quando incipit moveri, paulatim deserit | |
| 1536 primum palmum, et subintrat secundum. Secundum ergo quod dividitur | |
| 1537 magnitudo palmi, secundum hoc multiplicantur loca media, quia | |
| 1538 quodlibet punctum signatum in magnitudine primi palmi, est | |
| 1539 principium unius loci; et punctum signatum in magnitudine alterius | |
| 1540 palmi, est terminus eiusdem. Unde cum magnitudo sit divisibilis in | |
| 1541 infinitum, et puncta sint etiam infinita in potentia in qualibet | |
| 1542 magnitudine; sequitur quod inter quaelibet duo loca sint infinita | |
| 1543 loca media. Mobile autem infinitatem mediorum locorum non consumit | |
| 1544 nisi per continuitatem motus, quia sicut loca media sunt infinita | |
| 1545 in potentia, ita et in motu continuo est accipere infinita quaedam | |
| 1546 in potentia. Si ergo motus non sit continuus, omnes partes motus | |
| 1547 erunt numeratae in actu. Si ergo mobile quodcumque moveatur motu | |
| 1548 non continuo, sequitur quod vel non transeat omnia media, vel quod | |
| 1549 actu numeret media infinita, quod est impossibile. Sic igitur | |
| 1550 secundum quod motus Angeli non est continuus, non pertransit omnia | |
| 1551 media. Hoc autem, scilicet moveri de extremo in extremum et non per | |
| 1552 medium, potest convenire Angelo sed non corpori. Quia corpus | |
| 1553 mensuratur et continetur sub loco, unde oportet quod sequatur leges | |
| 1554 loci in suo motu. Sed substantia Angeli non est subdita loco ut | |
| 1555 contenta, sed est superior eo ut continens, unde in potestate eius | |
| 1556 est applicare se loco prout vult, vel per medium vel sine | |
| 53 | 1557 medio.</p><p title="I q. 53 a. 2 ad 1"><a name="30663"><span class="ref">[30663] Iª q. 53 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1558 dicendum quod locus Angeli non accipitur ei aequalis secundum |
| 1559 magnitudinem, sed secundum contactum virtutis, et sic locus Angeli | |
| 1560 potest esse divisibilis, et non semper punctalis. Sed tamen loca | |
| 1561 media etiam divisibilia, sunt infinita, ut dictum est, sed | |
| 53 | 1562 consumuntur per continuitatem motus, ut patet ex praedictis.</p><p title="I q. 53 a. 2 ad 2"><a name="30664"><span class="ref">[30664] Iª q. 53 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1563 dicendum quod Angelus dum movetur localiter, applicatur eius |
| 1564 essentia diversis locis, animae autem essentia non applicatur rebus | |
| 1565 quas cogitat, sed potius res cogitatae sunt in ipsa. Et ideo non | |
| 53 | 1566 est simile.</p><p title="I q. 53 a. 2 ad 3"><a name="30665"><span class="ref">[30665] Iª q. 53 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1567 dicendum quod in motu continuo mutatum esse non est pars moveri, |
| 1568 sed terminus unde oportet quod moveri sit ante mutatum esse. Et | |
| 1569 ideo oportet quod talis motus sit per medium. Sed in motu non | |
| 1570 continuo mutatum esse est pars, sicut unitas est pars numeri, unde | |
| 1571 successio diversorum locorum, etiam sine medio, constituit talem | |
| 53 | 1572 motum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 53 a. 3 arg. 1"><a name="30666"><span class="ref">[30666] Iª q. 53 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1573 proceditur. Videtur quod motus Angeli sit in instanti. Quanto enim |
| 1574 virtus motoris fuerit fortior, et mobile minus resistens motori, | |
| 1575 tanto motus est velocior. Sed virtus Angeli moventis seipsum, | |
| 1576 improportionabiliter excedit virtutem moventem aliquod corpus. | |
| 1577 Proportio autem velocitatum est secundum minorationem temporis. | |
| 1578 Omne autem tempus omni tempori proportionabile est. Si igitur | |
| 53 | 1579 aliquod corpus movetur in tempore, Angelus movetur in instanti.</p><p title="I q. 53 a. 3 arg. 2"><a name="30667"><span class="ref">[30667] Iª q. 53 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, motus |
| 28 | 1580 Angeli simplicior est quam aliqua mutatio corporalis. Sed aliqua |
| 1581 mutatio corporalis est in instanti, ut illuminatio, tum quia non | |
| 1582 illuminatur aliquid successive, sicut calefit successive; tum quia | |
| 1583 radius non prius pertingit ad propinquum quam ad remotum. Ergo | |
| 53 | 1584 multo magis motus Angeli est in instanti.</p><p title="I q. 53 a. 3 arg. 3"><a name="30668"><span class="ref">[30668] Iª q. 53 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1585 Angelus movetur in tempore de loco ad locum, manifestum est quod in |
| 1586 ultimo instanti illius temporis est in termino ad quem, in toto | |
| 1587 autem tempore praecedenti, aut est in loco immediate praecedenti, | |
| 1588 qui accipitur ut terminus a quo; aut partim in uno et partim in | |
| 1589 alio. Si autem partim in uno et partim in alio, sequitur quod sit | |
| 1590 partibilis, quod est impossibile. Ergo in toto tempore praecedenti | |
| 1591 est in termino a quo. Ergo quiescit ibi, cum quiescere sit in eodem | |
| 1592 esse nunc et prius, ut dictum est. Et sic sequitur quod non | |
| 53 | 1593 moveatur nisi in ultimo instanti temporis.</p><p title="I q. 53 a. 3 s. c."><a name="30669"><span class="ref">[30669] Iª q. 53 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, in |
| 28 | 1594 omni mutatione est prius et posterius. Sed prius et posterius motus |
| 1595 numeratur secundum tempus. Ergo omnis motus est in tempore, etiam | |
| 53 | 1596 motus Angeli; cum in eo sit prius et posterius.</p><p title="I q. 53 a. 3 co."><a name="30670"><span class="ref">[30670] Iª q. 53 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1597 quod quidam dixerunt motum localem Angeli esse in instanti. |
| 1598 Dicebant enim quod, cum Angelus movetur de uno loco ad alium, in | |
| 1599 toto tempore praecedenti Angelus est in termino a quo in ultimo | |
| 1600 autem instanti illius temporis est in termino ad quem. Nec oportet | |
| 1601 esse aliquod medium inter duos terminos; sicut non est aliquod | |
| 1602 medium inter tempus et terminum temporis. Inter duo autem nunc | |
| 1603 temporis, est tempus medium, unde dicunt quod non est dare ultimum | |
| 1604 nunc in quo fuit in termino a quo. Sicut in illuminatione, et in | |
| 1605 generatione substantiali ignis, non est dare ultimum instans in quo | |
| 1606 aer fuit tenebrosus, vel in quo materia fuit sub privatione formae | |
| 1607 ignis, sed est dare ultimum tempus, ita quod in ultimo illius | |
| 1608 temporis est vel lumen in aere, vel forma ignis in materia. Et sic | |
| 1609 illuminatio et generatio substantialis dicuntur motus instantanei. | |
| 1610 Sed hoc non habet locum in proposito. Quod sic ostenditur. De | |
| 1611 ratione enim quietis est quod quiescens non aliter se habeat nunc | |
| 1612 et prius, et ideo in quolibet nunc temporis mensurantis quietem, | |
| 1613 quiescens est in eodem et in primo, et in medio, et in ultimo. Sed | |
| 1614 de ratione motus est quod id quod movetur, aliter se habeat nunc et | |
| 1615 prius, et ideo in quolibet nunc temporis mensurantis motum, mobile | |
| 1616 se habet in alia et alia dispositione, unde oportet quod in ultimo | |
| 1617 nunc habeat formam quam prius non habebat. Et sic patet quod | |
| 1618 quiescere in toto tempore in aliquo, puta in albedine, est esse in | |
| 1619 illo in quolibet instanti illius temporis, unde non est possibile | |
| 1620 ut aliquid in toto tempore praecedenti quiescat in uno termino et | |
| 1621 postea in ultimo instanti illius temporis sit in alio termino. Sed | |
| 1622 hoc est possibile in motu, quia moveri in toto aliquo tempore, non | |
| 1623 est esse in eadem dispositione in quolibet instanti illius | |
| 1624 temporis. Igitur omnes huiusmodi mutationes instantaneae sunt | |
| 1625 termini motus continui, sicut generatio est terminus alterationis | |
| 1626 materiae, et illuminatio terminus motus localis corporis | |
| 1627 illuminantis. Motus autem localis Angeli non est terminus alicuius | |
| 1628 alterius motus continui, sed est per seipsum, a nullo alio motu | |
| 1629 dependens. Unde impossibile est dicere quod in toto tempore sit in | |
| 1630 aliquo loco, et in ultimo nunc sit in alio loco. Sed oportet | |
| 1631 assignare nunc in quo ultimo fuit in loco praecedenti. Ubi autem | |
| 1632 sunt multa nunc sibi succedentia, ibi de necessitate est tempus, | |
| 1633 cum tempus nihil aliud sit quam numeratio prioris et posterioris in | |
| 1634 motu. Unde relinquitur quod motus Angeli sit in tempore. In | |
| 1635 continuo quidem tempore, si sit motus eius continuus; in non | |
| 1636 continuo autem, si motus sit non continuus (utroque enim modo | |
| 1637 contingit esse motum Angeli, ut dictum est), continuitas enim | |
| 1638 temporis est ex continuitate motus, ut dicitur in IV Physic. Sed | |
| 1639 istud tempus, sive sit tempus continuum sive non, non est idem cum | |
| 1640 tempore quod mensurat motum caeli, et quo mensurantur omnia | |
| 1641 corporalia, quae habent mutabilitatem ex motu caeli. Motus enim | |
| 53 | 1642 Angeli non dependet ex motu caeli.</p><p title="I q. 53 a. 3 ad 1"><a name="30671"><span class="ref">[30671] Iª q. 53 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1643 dicendum quod, si tempus motus Angeli non sit continuum, sed |
| 1644 successio quaedam ipsorum nunc, non habebit proportionem ad tempus | |
| 1645 quod mensurat motum corporalium, quod est continuum, cum non sit | |
| 1646 eiusdem rationis. Si vero sit continuum, est quidem | |
| 1647 proportionabile, non quidem propter proportionem moventis et | |
| 1648 mobilis sed propter proportionem magnitudinum in quibus est motus. | |
| 1649 Et praeterea, velocitas motus Angeli non est secundum quantitatem | |
| 53 | 1650 suae virtutis; sed secundum determinationem suae voluntatis.</p><p title="I q. 53 a. 3 ad 2"><a name="30672"><span class="ref">[30672] Iª q. 53 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1651 dicendum quod illuminatio est terminus motus; et est alteratio, non |
| 1652 motus localis ut intelligatur lumen moveri prius ad propinquum, | |
| 1653 quam ad remotum. Motus autem Angeli est localis, et non est | |
| 53 | 1654 terminus motus. Unde non est simile.</p><p title="I q. 53 a. 3 ad 3"><a name="30673"><span class="ref">[30673] Iª q. 53 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1655 dicendum quod obiectio illa procedit de tempore continuo. Tempus |
| 1656 autem motus Angeli potest esse non continuum. Et sic Angelus in uno | |
| 1657 instanti potest esse in uno loco, et in alio instanti in alio loco, | |
| 1658 nullo tempore intermedio existente. Si autem tempus motus Angeli | |
| 1659 sit continuum, Angelus in toto tempore praecedenti ultimum nunc, | |
| 1660 variatur per infinita loca, ut prius expositum est. Est tamen | |
| 1661 partim in uno locorum continuorum et partim in alio, non quod | |
| 1662 substantia illius sit partibilis; sed quia virtus sua applicatur ad | |
| 1663 partem primi loci et ad partem secundi, ut etiam supra dictum | |
| 53 | 1664 est.</p></div></div><div class="q" id="q54"><h2>Quaestio 54</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 54 pr."><a name="30674"><span class="ref">[30674] |
| 1665 Iª q. 54 pr.</span></a> Consideratis his quae ad substantiam | |
| 28 | 1666 Angeli pertinent, procedendum est ad cognitionem ipsius. Haec autem |
| 1667 consideratio erit quadripartita, nam primo considerandum est de his | |
| 1668 quae pertinent ad virtutem cognoscitivam Angeli; secundo, de his | |
| 1669 quae pertinent ad medium cognoscendi ipsius; tertio, de his quae ab | |
| 1670 eo cognoscuntur; quarto, de modo cognitionis ipsorum. Circa primum | |
| 1671 quaeruntur quinque. Primo, utrum intelligere Angeli sit sua | |
| 1672 substantia. Secundo, utrum eius esse sit suum intelligere. Tertio, | |
| 1673 utrum eius substantia sit sua virtus intellectiva. Quarto, utrum in | |
| 1674 Angelis sit intellectus agens et possibilis. Quinto, utrum in eis | |
| 53 | 1675 sit aliqua alia potentia cognoscitiva quam intellectus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 54 a. 1 arg. 1"><a name="30675"><span class="ref">[30675] Iª q. 54 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1676 proceditur. Videtur quod intelligere Angeli sit eius substantia. |
| 1677 Angelus enim est sublimior et simplicior quam intellectus agens | |
| 1678 animae. Sed substantia intellectus agentis est sua actio; ut patet | |
| 1679 in III de anima per Aristotelem, et eius Commentatorem. Ergo, multo | |
| 53 | 1680 fortius, substantia Angeli est sua actio, quae est intelligere.</p><p title="I q. 54 a. 1 arg. 2"><a name="30676"><span class="ref">[30676] Iª q. 54 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1681 philosophus dicit, in XII Metaphys., quod actio intellectus est |
| 1682 vita. Sed cum vivere sit esse viventibus, ut dicitur in II de | |
| 1683 anima, videtur quod vita sit essentia. Ergo actio intellectus est | |
| 53 | 1684 essentia intelligentis Angeli.</p><p title="I q. 54 a. 1 arg. 3"><a name="30677"><span class="ref">[30677] Iª q. 54 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1685 extrema sunt unum, medium non differt ab eis, quia extremum magis |
| 1686 distat ab extremo, quam medium. Sed in Angelo idem est intellectus | |
| 1687 et intellectum, ad minus inquantum intelligit essentiam suam. Ergo | |
| 1688 intelligere, quod cadit medium inter intellectum et rem | |
| 53 | 1689 intellectam, est idem cum substantia Angeli intelligentis.</p><p title="I q. 54 a. 1 s. c."><a name="30678"><span class="ref">[30678] Iª q. 54 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, plus |
| 28 | 1690 differt actio rei a substantia eius, quam ipsum esse eius. Sed |
| 1691 nullius creati suum esse est sua substantia, hoc enim solius Dei | |
| 1692 proprium est, ut ex superioribus patet. Ergo neque Angeli, neque | |
| 53 | 1693 alterius creaturae, sua actio est eius substantia.</p><p title="I q. 54 a. 1 co."><a name="30679"><span class="ref">[30679] Iª q. 54 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1694 quod impossibile est quod actio Angeli, vel cuiuscumque alterius |
| 1695 creaturae, sit eius substantia. Actio enim est proprie actualitas | |
| 1696 virtutis; sicut esse est actualitas substantiae vel essentiae. | |
| 1697 Impossibile est autem quod aliquid quod non est purus actus, sed | |
| 1698 aliquid habet de potentia admixtum, sit sua actualitas, quia | |
| 1699 actualitas potentialitati repugnat. Solus autem Deus est actus | |
| 1700 purus. Unde in solo Deo sua substantia est suum esse et suum agere. | |
| 1701 Praeterea, si intelligere Angeli esset sua substantia, oporteret | |
| 1702 quod intelligere Angeli esset subsistens. Intelligere autem | |
| 1703 subsistens non potest esse nisi unum; sicut nec aliquod abstractum | |
| 1704 subsistens. Unde unius Angeli substantia non distingueretur neque a | |
| 1705 substantia Dei, quae est ipsum intelligere subsistens; neque a | |
| 1706 substantia alterius Angeli. Si etiam Angelus ipse esset suum | |
| 1707 intelligere, non possent esse gradus in intelligendo perfectius et | |
| 1708 minus perfecte, cum hoc contingat propter diversam participationem | |
| 53 | 1709 ipsius intelligere.</p><p title="I q. 54 a. 1 ad 1"><a name="30680"><span class="ref">[30680] Iª q. 54 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1710 dicendum quod, cum dicitur quod intellectus agens est sua actio, |
| 1711 est praedicatio non per essentiam, sed per concomitantiam, quia cum | |
| 1712 sit in actu eius substantia, statim quantum est in se, concomitatur | |
| 1713 ipsam actio. Quod non est de intellectu possibili, qui non habet | |
| 53 | 1714 actiones nisi postquam fuerit factus in actu.</p><p title="I q. 54 a. 1 ad 2"><a name="30681"><span class="ref">[30681] Iª q. 54 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1715 dicendum quod vita non hoc modo se habet ad vivere, sicut essentia |
| 1716 ad esse; sed sicut cursus ad currere, quorum unum significat actum | |
| 1717 in abstracto, aliud in concreto. Unde non sequitur si vivere sit | |
| 1718 esse, quod vita sit essentia. Quamvis etiam quandoque vita pro | |
| 1719 essentia ponatur; secundum quod Augustinus dicit, in libro de | |
| 1720 Trin., quod <i>memoria et intelligentia et voluntas sunt una | |
| 1721 essentia, una vita</i>. Sed sic non accipitur a philosopho cum | |
| 53 | 1722 dicit quod <i>actio intellectus est vita</i>.</p><p title="I q. 54 a. 1 ad 3"><a name="30682"><span class="ref">[30682] Iª q. 54 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1723 dicendum quod actio quae transit in aliquid extrinsecum, est |
| 1724 realiter media inter agens et subiectum recipiens actionem. Sed | |
| 1725 actio quae manet in agente, non est realiter medium inter agens et | |
| 1726 obiectum, sed secundum modum significandi tantum, realiter vero | |
| 1727 consequitur unionem obiecti cum agente. Ex hoc enim quod | |
| 1728 intellectum fit unum cum intelligente, consequitur intelligere, | |
| 53 | 1729 quasi quidam effectus differens ab utroque.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 54 a. 2 arg. 1"><a name="30683"><span class="ref">[30683] Iª q. 54 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1730 proceditur. Videtur quod intelligere Angeli sit eius esse. Vivere |
| 1731 enim viventibus est esse, ut dicitur in II de anima. Sed | |
| 1732 intelligere est quoddam vivere, ut in eodem dicitur. Ergo | |
| 53 | 1733 intelligere Angeli est eius esse.</p><p title="I q. 54 a. 2 arg. 2"><a name="30684"><span class="ref">[30684] Iª q. 54 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 1734 se habet causa ad causam, ita effectus ad effectum. Sed forma per |
| 1735 quam Angelus est, est eadem cum forma per quam intelligit ad minus | |
| 53 | 1736 seipsum. Ergo eius intelligere est idem cum suo esse.</p><p title="I q. 54 a. 2 s. c."><a name="30685"><span class="ref">[30685] Iª q. 54 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1737 intelligere Angeli est motus eius; ut patet per Dionysium, IV cap. |
| 1738 de Div. Nom. Sed esse non est motus. Ergo esse Angeli non est | |
| 53 | 1739 intelligere eius.</p><p title="I q. 54 a. 2 co."><a name="30686"><span class="ref">[30686] Iª q. 54 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1740 quod actio Angeli non est eius esse, neque actio alicuius |
| 1741 creaturae. Duplex enim est actionis genus, ut dicitur IX Metaphys. | |
| 1742 Una scilicet actio est quae transit in aliquid exterius, inferens | |
| 1743 ei passionem, sicut urere et secare. Alia vero actio est quae non | |
| 1744 transit in rem exteriorem, sed manet in ipso agente, sicut sentire, | |
| 1745 intelligere et velle, per huiusmodi enim actionem non immutatur | |
| 1746 aliquid extrinsecum, sed totum in ipso agente agitur. De prima ergo | |
| 1747 actione manifestum est quod non potest esse ipsum esse agentis, nam | |
| 1748 esse agentis significatur intra ipsum, actio autem talis est | |
| 1749 effluxus in actum ab agente. Secunda autem actio de sui ratione | |
| 1750 habet infinitatem, vel simpliciter, vel secundum quid. Simpliciter | |
| 1751 quidem, sicut intelligere, cuius obiectum est verum, et velle, | |
| 1752 cuius obiectum est bonum, quorum utrumque convertitur cum ente; et | |
| 1753 ita intelligere et velle, quantum est de se, habent se ad omnia; et | |
| 1754 utrumque recipit speciem ab obiecto. Secundum quid autem infinitum | |
| 1755 est sentire, quod se habet ad omnia sensibilia, sicut visus ad | |
| 1756 omnia visibilia. Esse autem cuiuslibet creaturae est determinatum | |
| 1757 ad unum secundum genus et speciem, esse autem solius Dei est | |
| 1758 simpliciter infinitum, in se omnia comprehendens, ut dicit | |
| 1759 Dionysius, V cap. de Div. Nom. Unde solum esse divinum est suum | |
| 53 | 1760 intelligere et suum velle.</p><p title="I q. 54 a. 2 ad 1"><a name="30687"><span class="ref">[30687] Iª q. 54 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1761 dicendum quod vivere quandoque sumitur pro ipso esse viventis, |
| 1762 quandoque vero pro operatione vitae, idest per quam demonstratur | |
| 1763 aliquid esse vivens. Et hoc modo philosophus dicit quod intelligere | |
| 1764 est vivere quoddam, ibi enim distinguit diversos gradus viventium | |
| 53 | 1765 secundum diversa opera vitae.</p><p title="I q. 54 a. 2 ad 2"><a name="30688"><span class="ref">[30688] Iª q. 54 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1766 dicendum quod ipsa essentia Angeli est ratio totius sui esse, non |
| 1767 autem est ratio totius sui intelligere, quia non omnia intelligere | |
| 1768 potest per suam essentiam. Et ideo secundum propriam rationem, | |
| 1769 inquantum est talis essentia, comparatur ad ipsum esse Angeli. Sed | |
| 1770 ad eius intelligere comparatur secundum rationem universalioris | |
| 1771 obiecti, scilicet veri vel entis. Et sic patet quod, licet sit | |
| 1772 eadem forma, non tamen secundum eandem rationem est principium | |
| 1773 essendi et intelligendi. Et propter hoc non sequitur quod in Angelo | |
| 53 | 1774 sit idem esse et intelligere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 54 a. 3 arg. 1"><a name="30689"><span class="ref">[30689] Iª q. 54 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1775 proceditur. Videtur quod virtus vel potentia intellectiva in Angelo |
| 1776 non sit aliud quam sua essentia. Mens enim et intellectus nominant | |
| 1777 potentiam intellectivam. Sed Dionysius in pluribus locis suorum | |
| 1778 librorum, nominat ipsos Angelos intellectus et mentes. Ergo Angelus | |
| 53 | 1779 est sua potentia intellectiva.</p><p title="I q. 54 a. 3 arg. 2"><a name="30690"><span class="ref">[30690] Iª q. 54 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1780 potentia intellectiva in Angelo est aliquid praeter eius essentiam, |
| 1781 oportet quod sit accidens, hoc enim dicimus esse accidens alicuius, | |
| 1782 quod est praeter eius essentiam. <i>Sed forma simplex subiectum | |
| 1783 esse non potest</i>, ut Boetius dicit, in libro de Trin. Ergo | |
| 53 | 1784 Angelus non esset forma simplex, quod est contra praemissa.</p><p title="I q. 54 a. 3 arg. 3"><a name="30691"><span class="ref">[30691] Iª q. 54 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1785 Augustinus dicit, XII Confess., quod Deus fecit angelicam naturam |
| 1786 prope se, materiam autem primam prope nihil, ex quo videtur quod | |
| 1787 Angelus sit simplicior quam materia prima, utpote Deo propinquior. | |
| 1788 Sed materia prima est sua potentia. Ergo multo magis Angelus est | |
| 53 | 1789 sua potentia intellectiva.</p><p title="I q. 54 a. 3 s. c."><a name="30692"><span class="ref">[30692] Iª q. 54 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1790 quod Dionysius dicit, XI cap. Angel. Hier., quod <i>Angeli |
| 1791 dividuntur in substantiam, virtutem et operationem</i>. Ergo aliud | |
| 53 | 1792 est in eis substantia, et aliud virtus, et aliud operatio.</p><p title="I q. 54 a. 3 co."><a name="30693"><span class="ref">[30693] Iª q. 54 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1793 quod nec in Angelo nec in aliqua creatura, virtus vel potentia |
| 1794 operativa est idem quod sua essentia. Quod sic patet. Cum enim | |
| 1795 potentia dicatur ad actum, oportet quod secundum diversitatem | |
| 1796 actuum sit diversitas potentiarum, propter quod dicitur quod | |
| 1797 proprius actus respondet propriae potentiae. In omni autem creato | |
| 1798 essentia differt a suo esse, et comparatur ad ipsum sicut potentia | |
| 1799 ad actum, ut ex supra dictis patet. Actus autem ad quem comparatur | |
| 1800 potentia operativa, est operatio. In Angelo autem non est idem | |
| 1801 intelligere et esse, nec aliqua alia operatio aut in ipso aut in | |
| 1802 quocumque alio creato, est idem quod eius esse. Unde essentia | |
| 1803 Angeli non est eius potentia intellectiva, nec alicuius creati | |
| 53 | 1804 essentia est eius operativa potentia.</p><p title="I q. 54 a. 3 ad 1"><a name="30694"><span class="ref">[30694] Iª q. 54 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1805 dicendum quod Angelus dicitur intellectus et mens, quia tota eius |
| 1806 cognitio est intellectualis. Cognitio autem animae partim est | |
| 53 | 1807 intellectualis, et partim sensitiva.</p><p title="I q. 54 a. 3 ad 2"><a name="30695"><span class="ref">[30695] Iª q. 54 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1808 dicendum quod forma simplex quae est actus purus, nullius |
| 1809 accidentis potest esse subiectum, quia subiectum comparatur ad | |
| 1810 accidens ut potentia ad actum. Et huiusmodi est solus Deus. Et de | |
| 1811 tali forma loquitur ibi Boetius. Forma autem simplex quae non est | |
| 1812 suum esse, sed comparatur ad ipsum ut potentia ad actum, potest | |
| 1813 esse subiectum accidentis, et praecipue eius quod consequitur | |
| 1814 speciem, huiusmodi enim accidens pertinet ad formam (accidens vero | |
| 1815 quod est individui, non consequens totam speciem, consequitur | |
| 1816 materiam, quae est individuationis principium). Et talis forma | |
| 53 | 1817 simplex est Angelus.</p><p title="I q. 54 a. 3 ad 3"><a name="30696"><span class="ref">[30696] Iª q. 54 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1818 dicendum quod potentia materiae est ad ipsum esse substantiale, et |
| 1819 non potentia operativa, sed ad esse accidentale. Unde non est | |
| 53 | 1820 simile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 54 a. 4 arg. 1"><a name="30697"><span class="ref">[30697] Iª q. 54 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1821 proceditur. Videtur quod in Angelo sit intellectus agens et |
| 1822 possibilis. Dicit enim philosophus, in III de anima, quod <i>sicut | |
| 1823 in omni natura est aliquid quo est omnia fieri, et aliquid quo est | |
| 1824 omnia facere, ita etiam in anima</i>. Sed Angelus est natura | |
| 53 | 1825 quaedam. Ergo in eo est intellectus agens et possibilis.</p><p title="I q. 54 a. 4 arg. 2"><a name="30698"><span class="ref">[30698] Iª q. 54 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1826 recipere est proprium intellectus possibilis, illuminare autem est |
| 1827 proprium intellectus agentis, ut patet in III de anima. Sed Angelus | |
| 1828 recipit illuminationem a superiori, et illuminat inferiorem. Ergo | |
| 53 | 1829 in eo est intellectus agens et possibilis.</p><p title="I q. 54 a. 4 s. c."><a name="30699"><span class="ref">[30699] Iª q. 54 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1830 quod in nobis intellectus agens et possibilis est per comparationem |
| 1831 ad phantasmata; quae quidem comparantur ad intellectum possibilem | |
| 1832 ut colores ad visum, ad intellectum autem agentem ut colores ad | |
| 1833 lumen, ut patet ex III de anima. Sed hoc non est in Angelo. Ergo in | |
| 53 | 1834 Angelo non est intellectus agens et possibilis.</p><p title="I q. 54 a. 4 co."><a name="30700"><span class="ref">[30700] Iª q. 54 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1835 quod necessitas ponendi intellectum possibilem in nobis, fuit |
| 1836 propter hoc, quod nos invenimur quandoque intelligentes in potentia | |
| 1837 et non in actu, unde oportet esse quandam virtutem, quae sit in | |
| 1838 potentia ad intelligibilia ante ipsum intelligere, sed reducitur in | |
| 1839 actum eorum cum fit sciens, et ulterius cum fit considerans. Et | |
| 1840 haec virtus vocatur intellectus possibilis. Necessitas autem | |
| 1841 ponendi intellectum agentem fuit, quia naturae rerum materialium, | |
| 1842 quas nos intelligimus, non subsistunt extra animam immateriales et | |
| 1843 intelligibiles in actu, sed sunt solum intelligibiles in potentia, | |
| 1844 extra animam existentes, et ideo oportuit esse aliquam virtutem, | |
| 1845 quae faceret illas naturas intelligibiles actu. Et haec virtus | |
| 1846 dicitur intellectus agens in nobis. Utraque autem necessitas deest | |
| 1847 in Angelis. Quia neque sunt quandoque intelligentes in potentia | |
| 1848 tantum, respectu eorum quae naturaliter intelligunt, neque | |
| 1849 intelligibilia eorum sunt intelligibilia in potentia, sed in actu; | |
| 1850 intelligunt enim primo et principaliter res immateriales, ut infra | |
| 1851 patebit. Et ideo non potest in eis esse intellectus agens et | |
| 53 | 1852 possibilis, nisi aequivoce.</p><p title="I q. 54 a. 4 ad 1"><a name="30701"><span class="ref">[30701] Iª q. 54 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1853 dicendum quod philosophus intelligit ista duo esse in omni natura |
| 1854 in qua contingit esse generari vel fieri, ut ipsa verba | |
| 1855 demonstrant. In Angelo autem non generatur scientia, sed | |
| 1856 naturaliter adest. Unde non oportet ponere in eis agens et | |
| 53 | 1857 possibile.</p><p title="I q. 54 a. 4 ad 2"><a name="30702"><span class="ref">[30702] Iª q. 54 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1858 dicendum quod intellectus agentis est illuminare non quidem alium |
| 1859 intelligentem, sed intelligibilia in potentia, inquantum per | |
| 1860 abstractionem facit ea intelligibilia actu. Ad intellectum autem | |
| 1861 possibilem pertinet esse in potentia respectu naturalium | |
| 1862 cognoscibilium, et quandoque fieri actu. Unde quod Angelus | |
| 1863 illuminat Angelum, non pertinet ad rationem intellectus agentis. | |
| 1864 Neque ad rationem intellectus possibilis pertinet, quod illuminatur | |
| 1865 de supernaturalibus mysteriis, ad quae cognoscenda quandoque est in | |
| 1866 potentia. Si quis autem velit haec vocare intellectum agentem et | |
| 53 | 1867 possibilem, aequivoce dicet, nec de nominibus est curandum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 54 a. 5 arg. 1"><a name="30703"><span class="ref">[30703] Iª q. 54 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 1868 proceditur. Videtur quod in Angelis non sit sola intellectiva |
| 1869 cognitio. Dicit enim Augustinus, VIII de Civ. Dei, quod in Angelis | |
| 1870 est vita quae intelligit et sentit. Ergo in eis est potentia | |
| 53 | 1871 sensitiva.</p><p title="I q. 54 a. 5 arg. 2"><a name="30704"><span class="ref">[30704] Iª q. 54 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1872 Isidorus dicit quod Angeli multa noverunt per experientiam. |
| 1873 Experientia autem fit ex multis memoriis, ut dicitur in I Metaphys. | |
| 53 | 1874 Ergo in eis est etiam memorativa potentia.</p><p title="I q. 54 a. 5 arg. 3"><a name="30705"><span class="ref">[30705] Iª q. 54 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1875 Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod in Daemonibus est |
| 1876 phantasia proterva. Phantasia autem ad vim imaginativam pertinet. | |
| 1877 Ergo in Daemonibus est vis imaginativa. Et eadem ratione in | |
| 53 | 1878 Angelis, quia sunt eiusdem naturae.</p><p title="I q. 54 a. 5 s. c."><a name="30706"><span class="ref">[30706] Iª q. 54 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1879 quod Gregorius dicit, in homilia de ascensione, quod <i>homo sentit |
| 53 | 1880 cum pecoribus, et intelligit cum Angelis</i>.</p><p title="I q. 54 a. 5 co."><a name="30707"><span class="ref">[30707] Iª q. 54 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1881 quod in anima nostra sunt quaedam vires, quarum operationes per |
| 1882 organa corporea exercentur, et huiusmodi vires sunt actus quarundam | |
| 1883 partium corporis, sicut est visus in oculo, et auditus in aure. | |
| 1884 Quaedam vero vires animae nostrae sunt, quarum operationes per | |
| 1885 organa corporea non exercentur, ut intellectus et voluntas, et | |
| 1886 huiusmodi non sunt actus aliquarum partium corporis. Angeli autem | |
| 1887 non habent corpora sibi naturaliter unita, ut ex supra dictis | |
| 1888 patet. Unde de viribus animae non possunt eis competere nisi | |
| 1889 intellectus et voluntas. Et hoc etiam Commentator dicit, XII | |
| 1890 Metaphys., quod substantiae separatae dividuntur in intellectum et | |
| 1891 voluntatem. Et hoc convenit ordini universi, ut suprema creatura | |
| 1892 intellectualis sit totaliter intellectiva; et non secundum partem, | |
| 1893 ut anima nostra. Et propter hoc etiam Angeli vocantur intellectus | |
| 53 | 1894 et mentes, ut supra dictum est.</p><p title="I q. 54 a. 5 ad 1"><a name="30708"><span class="ref">[30708] Iª q. 54 a. 5 ad 1</span></a> Ad ea vero quae in |
| 28 | 1895 contrarium obiiciuntur, potest dupliciter responderi. Uno modo, |
| 1896 quod auctoritates illae loquuntur secundum opinionem illorum qui | |
| 1897 posuerunt Angelos et Daemones habere corpora naturaliter sibi | |
| 1898 unita. Qua opinione frequenter Augustinus in libris suis utitur, | |
| 1899 licet eam asserere non intendat, unde dicit, XXI de Civ. Dei, quod | |
| 1900 <i>super hac inquisitione non est multum laborandum</i>. Alio modo | |
| 1901 potest dici, quod auctoritates illae, et consimiles, sunt | |
| 1902 intelligendae per quandam similitudinem. Quia cum sensus certam | |
| 1903 apprehensionem habeat de proprio sensibili, est in usu loquentium | |
| 1904 ut etiam secundum certam apprehensionem intellectus aliquid sentire | |
| 1905 dicamur. Unde etiam sententia nominatur. Experientia vero Angelis | |
| 1906 attribui potest per similitudinem cognitorum, etsi non per | |
| 1907 similitudinem virtutis cognoscitivae. Est enim in nobis | |
| 1908 experientia, dum singularia per sensum cognoscimus, Angeli autem | |
| 1909 singularia cognoscunt, ut infra patebit, sed non per sensum. Sed | |
| 1910 tamen memoria in Angelis potest poni, secundum quod ab Augustino | |
| 1911 ponitur in mente; licet non possit eis competere secundum quod | |
| 1912 ponitur pars animae sensitivae. Similiter dicendum quod phantasia | |
| 1913 proterva attribuitur Daemonibus, ex eo quod habent falsam practicam | |
| 1914 existimationem de vero bono, deceptio autem in nobis proprie fit | |
| 1915 secundum phantasiam, per quam interdum similitudinibus rerum | |
| 1916 inhaeremus sicut rebus ipsis, ut patet in dormientibus et | |
| 53 | 1917 amentibus.</p></div></div><div class="q" id="q55"><h2>Quaestio 55</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 55 pr."><a name="30709"><span class="ref">[30709] |
| 1918 Iª q. 55 pr.</span></a> Consequenter quaeritur de medio | |
| 28 | 1919 cognitionis angelicae. Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, utrum |
| 1920 Angeli cognoscant omnia per suam substantiam, vel per aliquas | |
| 1921 species. Secundo, si per species, utrum per species connaturales, | |
| 1922 vel per species a rebus acceptas. Tertio, utrum Angeli superiores | |
| 53 | 1923 cognoscant per species magis universales, quam inferiores.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 55 a. 1 arg. 1"><a name="30710"><span class="ref">[30710] Iª q. 55 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1924 proceditur. Videtur quod Angeli cognoscant omnia per suam |
| 1925 substantiam. Dicit enim Dionysius, VII cap. de Div. Nom., quod | |
| 1926 <i>Angeli sciunt ea quae sunt in terra, secundum propriam naturam | |
| 1927 mentis</i>. Sed natura Angeli est eius essentia. Ergo Angelus per | |
| 53 | 1928 suam essentiam res cognoscit.</p><p title="I q. 55 a. 1 arg. 2"><a name="30711"><span class="ref">[30711] Iª q. 55 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1929 secundum philosophum, in XII Metaphys., et in III de anima, <i>in |
| 1930 his quae sunt sine materia, idem est intellectus et quod | |
| 1931 intelligitur</i>. Id autem quod intelligitur est idem intelligenti | |
| 1932 ratione eius quo intelligitur. Ergo in his quae sunt sine materia, | |
| 1933 sicut sunt Angeli, id quo intelligitur est ipsa substantia | |
| 53 | 1934 intelligentis.</p><p title="I q. 55 a. 1 arg. 3"><a name="30712"><span class="ref">[30712] Iª q. 55 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 1935 quod est in altero, est in eo per modum eius in quo est. Sed |
| 1936 Angelus habet naturam intellectualem. Ergo quidquid est in ipso, | |
| 1937 est in eo per modum intelligibilem. Sed omnia sunt in eo, quia | |
| 1938 inferiora in entibus sunt in superioribus essentialiter, superiora | |
| 1939 vero sunt in inferioribus participative; et ideo dicit Dionysius, | |
| 1940 IV cap. de Div. Nom., quod Deus tota in totis congregat, idest | |
| 1941 omnia in omnibus. Ergo Angelus omnia in sua substantia | |
| 53 | 1942 cognoscit.</p><p title="I q. 55 a. 1 s. c."><a name="30713"><span class="ref">[30713] Iª q. 55 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1943 quod Dionysius dicit, in eodem capite, quod Angeli illuminantur |
| 1944 rationibus rerum. Ergo cognoscunt per rationes rerum, et non per | |
| 53 | 1945 propriam substantiam.</p><p title="I q. 55 a. 1 co."><a name="30714"><span class="ref">[30714] Iª q. 55 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1946 quod illud quo intellectus intelligit, comparatur ad intellectum |
| 1947 intelligentem ut forma eius, quia forma est quo agens agit. Oportet | |
| 1948 autem, ad hoc quod potentia perfecte compleatur per formam, quod | |
| 1949 omnia contineantur sub forma, ad quae potentia se extendit. Et inde | |
| 1950 est quod in rebus corruptibilibus forma non perfecte complet | |
| 1951 potentiam materiae, quia potentia materiae ad plura se extendit | |
| 1952 quam sit continentia formae huius vel illius. Potentia autem | |
| 1953 intellectiva Angeli se extendit ad intelligendum omnia, quia | |
| 1954 obiectum intellectus est ens vel verum commune. Ipsa autem essentia | |
| 1955 Angeli non comprehendit in se omnia, cum sit essentia determinata | |
| 1956 ad genus et ad speciem. Hoc autem proprium est essentiae divinae, | |
| 1957 quae infinita est, ut in se simpliciter omnia comprehendat | |
| 1958 perfecte. Et ideo solus Deus cognoscit omnia per suam essentiam. | |
| 1959 Angelus autem per suam essentiam non potest omnia cognoscere; sed | |
| 1960 oportet intellectum eius aliquibus speciebus perfici ad res | |
| 53 | 1961 cognoscendas.</p><p title="I q. 55 a. 1 ad 1"><a name="30715"><span class="ref">[30715] Iª q. 55 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1962 dicendum quod, cum dicitur Angelum secundum suam naturam res |
| 1963 cognoscere, ly secundum non determinat medium cognitionis, quod est | |
| 1964 similitudo cogniti; sed virtutem cognoscitivam, quae convenit | |
| 53 | 1965 Angelo secundum suam naturam.</p><p title="I q. 55 a. 1 ad 2"><a name="30716"><span class="ref">[30716] Iª q. 55 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1966 dicendum quod, sicut sensus in actu est sensibile in actu, ut |
| 1967 dicitur in III de anima, non ita quod ipsa vis sensitiva sit ipsa | |
| 1968 similitudo sensibilis quae est in sensu, sed quia ex utroque fit | |
| 1969 unum sicut ex actu et potentia; ita et intellectus in actu dicitur | |
| 1970 esse intellectum in actu, non quod substantia intellectus sit ipsa | |
| 1971 similitudo per quam intelligit, sed quia illa similitudo est forma | |
| 1972 eius. Idem est autem quod dicitur, in his quae sunt sine materia, | |
| 1973 idem est intellectus et quod intelligitur, ac si diceretur quod | |
| 1974 intellectus in actu est intellectum in actu, ex hoc enim aliquid | |
| 53 | 1975 est intellectum in actu quod est immateriale.</p><p title="I q. 55 a. 1 ad 3"><a name="30717"><span class="ref">[30717] Iª q. 55 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1976 dicendum quod ea quae sunt infra Angelum, et ea quae sunt supra |
| 1977 ipsum, sunt quodammodo in substantia eius, non quidem perfecte, | |
| 1978 neque secundum propriam rationem, cum Angeli essentia, finita | |
| 1979 existens, secundum propriam rationem ab aliis distinguatur; sed | |
| 1980 secundum quandam rationem communem. In essentia autem Dei sunt | |
| 1981 omnia perfecte et secundum propriam rationem, sicut in prima et | |
| 1982 universali virtute operativa, a qua procedit quidquid est in | |
| 1983 quacumque re vel proprium vel commune. Et ideo Deus per essentiam | |
| 1984 suam habet propriam cognitionem de rebus omnibus, non autem | |
| 53 | 1985 Angelus, sed solam communem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 55 a. 2 arg. 1"><a name="30718"><span class="ref">[30718] Iª q. 55 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1986 proceditur. Videtur quod Angeli intelligant per species a rebus |
| 1987 acceptas. Omne enim quod intelligitur, per aliquam sui | |
| 1988 similitudinem in intelligente intelligitur. Similitudo autem | |
| 1989 alicuius in altero existens, aut est ibi per modum exemplaris, ita | |
| 1990 quod illa similitudo sit causa rei, aut est ibi per modum imaginis, | |
| 1991 ita quod sit causata a re. Oportet igitur quod omnis scientia | |
| 1992 intelligentis vel sit causa rei intellectae, vel causata a re. Sed | |
| 1993 scientia Angeli non est causa rerum existentium in natura, sed sola | |
| 1994 divina scientia. Ergo oportet quod species per quas intelligit | |
| 53 | 1995 intellectus angelicus, sint a rebus acceptae.</p><p title="I q. 55 a. 2 arg. 2"><a name="30719"><span class="ref">[30719] Iª q. 55 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, lumen |
| 28 | 1996 angelicum est fortius quam lumen intellectus agentis in anima. Sed |
| 1997 lumen intellectus agentis abstrahit species intelligibiles a | |
| 1998 phantasmatibus. Ergo lumen intellectus angelici potest abstrahere | |
| 1999 species etiam ab ipsis rebus sensibilibus. Et ita nihil prohibet | |
| 53 | 2000 dicere quod Angelus intelligat per species a rebus acceptas.</p><p title="I q. 55 a. 2 arg. 3"><a name="30720"><span class="ref">[30720] Iª q. 55 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2001 species quae sunt in intellectu, indifferenter se habent ad |
| 2002 praesens et distans, nisi quatenus a rebus sensibilibus | |
| 2003 accipiuntur. Si ergo Angelus non intelligit per species a rebus | |
| 2004 acceptas, eius cognitio indifferenter se haberet ad propinqua et | |
| 53 | 2005 distantia, et ita frustra secundum locum moveretur.</p><p title="I q. 55 a. 2 s. c."><a name="30721"><span class="ref">[30721] Iª q. 55 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2006 quod Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom., quod <i>Angeli non |
| 2007 congregant divinam cognitionem a rebus divisibilibus, aut a | |
| 53 | 2008 sensibilibus</i>.</p><p title="I q. 55 a. 2 co."><a name="30722"><span class="ref">[30722] Iª q. 55 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2009 quod species per quas Angeli intelligunt, non sunt a rebus |
| 2010 acceptae, sed eis connaturales. Sic enim oportet intelligere | |
| 2011 distinctionem et ordinem spiritualium substantiarum, sicut est | |
| 2012 distinctio et ordo corporalium. Suprema autem corpora habent | |
| 2013 potentiam in sui natura totaliter perfectam per formam, in | |
| 2014 corporibus autem inferioribus potentia materiae non totaliter | |
| 2015 perficitur per formam, sed accipit nunc unam, nunc aliam formam, ab | |
| 2016 aliquo agente. Similiter et inferiores substantiae intellectivae, | |
| 2017 scilicet animae humanae, habent potentiam intellectivam non | |
| 2018 completam naturaliter; sed completur in eis successive, per hoc | |
| 2019 quod accipiunt species intelligibiles a rebus. Potentia vero | |
| 2020 intellectiva in substantiis spiritualibus superioribus, idest in | |
| 2021 Angelis, naturaliter completa est per species intelligibiles, | |
| 2022 inquantum habent species intelligibiles connaturales ad omnia | |
| 2023 intelligenda quae naturaliter cognoscere possunt. Et hoc etiam ex | |
| 2024 ipso modo essendi huiusmodi substantiarum apparet. Substantiae enim | |
| 2025 spirituales inferiores, scilicet animae, habent esse affine | |
| 2026 corpori, inquantum sunt corporum formae, et ideo ex ipso modo | |
| 2027 essendi competit eis ut a corporibus, et per corpora suam | |
| 2028 perfectionem intelligibilem consequantur, alioquin frustra | |
| 2029 corporibus unirentur. Substantiae vero superiores, idest Angeli, | |
| 2030 sunt a corporibus totaliter absolutae, immaterialiter et in esse | |
| 2031 intelligibili subsistentes, et ideo suam perfectionem | |
| 2032 intelligibilem consequuntur per intelligibilem effluxum, quo a Deo | |
| 2033 species rerum cognitarum acceperunt simul cum intellectuali natura. | |
| 2034 Unde Augustinus dicit, II super Gen. ad Litt., quod <i>cetera, quae | |
| 2035 infra Angelos sunt, ita creantur, ut prius fiant in cognitione | |
| 53 | 2036 rationalis creaturae, ac deinde in genere suo</i>.</p><p title="I q. 55 a. 2 ad 1"><a name="30723"><span class="ref">[30723] Iª q. 55 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2037 dicendum quod in mente Angeli sunt similitudines creaturarum, non |
| 2038 quidem ab ipsis creaturis acceptae, sed a Deo, qui est creaturarum | |
| 2039 causa, et in quo primo similitudines rerum existunt. Unde | |
| 2040 Augustinus dicit, in eodem libro, quod <i>sicut ratio qua creatura | |
| 2041 conditur, prius est in verbo Dei quam ipsa creatura quae conditur, | |
| 2042 sic et eiusdem rationis cognitio prius fit in creatura | |
| 53 | 2043 intellectuali, ac deinde est ipsa conditio creaturae</i>.</p><p title="I q. 55 a. 2 ad 2"><a name="30724"><span class="ref">[30724] Iª q. 55 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2044 dicendum quod de extremo ad extremum non pervenitur nisi per |
| 2045 medium. Esse autem formae in imaginatione, quod est quidem sine | |
| 2046 materia, non tamen sine materialibus conditionibus, medium est | |
| 2047 inter esse formae quae est in materia, et esse formae quae est in | |
| 2048 intellectu per abstractionem a materia et a conditionibus | |
| 2049 materialibus. Unde quantumcumque sit potens intellectus angelicus, | |
| 2050 non posset formas materiales reducere ad esse intelligibile, nisi | |
| 2051 prius reduceret eas ad esse formarum imaginatarum. Quod est | |
| 2052 impossibile, cum careat imaginatione, ut dictum est. Dato etiam | |
| 2053 quod posset abstrahere species intelligibiles a rebus materialibus, | |
| 2054 non tamen abstraheret, quia non indigeret eis, cum habeat species | |
| 53 | 2055 intelligibiles connaturales.</p><p title="I q. 55 a. 2 ad 3"><a name="30725"><span class="ref">[30725] Iª q. 55 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2056 dicendum quod cognitio Angeli indifferenter se habet ad distans et |
| 2057 propinquum secundum locum. Non tamen propter hoc motus eius localis | |
| 2058 est frustra, non enim movetur localiter ad cognitionem accipiendam, | |
| 53 | 2059 sed ad operandum aliquid in loco.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 55 a. 3 arg. 1"><a name="30726"><span class="ref">[30726] Iª q. 55 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2060 proceditur. Videtur quod superiores Angeli non intelligant per |
| 2061 species magis universales quam inferiores. Universale enim esse | |
| 2062 videtur quod a particularibus abstrahitur. Sed Angeli non | |
| 2063 intelligunt per species a rebus abstractas. Ergo non potest dici | |
| 2064 quod species intellectus angelici sint magis vel minus | |
| 53 | 2065 universales.</p><p title="I q. 55 a. 3 arg. 2"><a name="30727"><span class="ref">[30727] Iª q. 55 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 2066 cognoscitur in speciali, perfectius cognoscitur quam quod |
| 2067 cognoscitur in universali, quia cognoscere aliquid in universali | |
| 2068 est quodammodo medium inter potentiam et actum. Si ergo Angeli | |
| 2069 superiores cognoscunt per formas magis universales quam inferiores, | |
| 2070 sequitur quod Angeli superiores habeant scientiam magis imperfectam | |
| 53 | 2071 quam inferiores. Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 55 a. 3 arg. 3"><a name="30728"><span class="ref">[30728] Iª q. 55 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, idem |
| 28 | 2072 non potest esse propria ratio multorum. Sed si Angelus superior |
| 2073 cognoscat per unam formam universalem diversa, quae inferior | |
| 2074 Angelus cognoscit per plures formas speciales, sequitur quod | |
| 2075 Angelus superior utitur una forma universali ad cognoscendum | |
| 2076 diversa. Ergo non poterit habere propriam cognitionem de utroque. | |
| 53 | 2077 Quod videtur inconveniens.</p><p title="I q. 55 a. 3 s. c."><a name="30729"><span class="ref">[30729] Iª q. 55 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2078 quod dicit Dionysius, XII cap. Angel. Hier., quod superiores Angeli |
| 2079 participant scientiam magis in universali quam inferiores. Et in | |
| 2080 libro de causis dicitur quod Angeli superiores habent formas magis | |
| 53 | 2081 universales.</p><p title="I q. 55 a. 3 co."><a name="30730"><span class="ref">[30730] Iª q. 55 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2082 quod ex hoc sunt in rebus aliqua superiora, quod sunt uni primo, |
| 2083 quod est Deus, propinquiora et similiora. In Deo autem tota | |
| 2084 plenitudo intellectualis cognitionis continetur in uno, scilicet in | |
| 2085 essentia divina, per quam Deus omnia cognoscit. Quae quidem | |
| 2086 intelligibilis plenitudo in intellectibus creatis inferiori modo et | |
| 2087 minus simpliciter invenitur. Unde oportet quod ea quae Deus | |
| 2088 cognoscit per unum, inferiores intellectus cognoscant per multa, et | |
| 2089 tanto amplius per plura, quanto amplius intellectus inferior | |
| 2090 fuerit. Sic igitur quanto Angelus fuerit superior, tanto per | |
| 2091 pauciores species universitatem intelligibilium apprehendere | |
| 2092 poterit. Et ideo oportet quod eius formae sint universaliores, | |
| 2093 quasi ad plura se extendentes unaquaeque earum. Et de hoc exemplum | |
| 2094 aliqualiter in nobis perspici potest. Sunt enim quidam, qui | |
| 2095 veritatem intelligibilem capere non possunt, nisi eis particulatim | |
| 2096 per singula explicetur, et hoc quidem ex debilitate intellectus | |
| 2097 eorum contingit. Alii vero, qui sunt fortioris intellectus, ex | |
| 53 | 2098 paucis multa capere possunt.</p><p title="I q. 55 a. 3 ad 1"><a name="30731"><span class="ref">[30731] Iª q. 55 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2099 dicendum quod accidit universali ut a singularibus abstrahatur, |
| 2100 inquantum intellectus illud cognoscens a rebus cognitionem accipit. | |
| 2101 Si vero sit aliquis intellectus a rebus cognitionem non accipiens, | |
| 2102 universale ab eo cognitum non erit abstractum a rebus, sed | |
| 2103 quodammodo ante res praeexistens, vel secundum ordinem causae, | |
| 2104 sicut universales rerum rationes sunt in verbo Dei; vel saltem | |
| 2105 ordine naturae, sicut universales rerum rationes sunt in intellectu | |
| 53 | 2106 angelico.</p><p title="I q. 55 a. 3 ad 2"><a name="30732"><span class="ref">[30732] Iª q. 55 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2107 dicendum quod cognoscere aliquid in universali, dicitur dupliciter. |
| 2108 Uno modo, ex parte rei cognitae, ut scilicet cognoscatur solum | |
| 2109 universalis natura rei. Et sic cognoscere aliquid in universali est | |
| 2110 imperfectius, imperfecte enim cognosceret hominem, qui cognosceret | |
| 2111 de eo solum quod est animal. Alio modo, ex parte medii cognoscendi. | |
| 2112 Et sic perfectius est cognoscere aliquid in universali, perfectior | |
| 2113 enim est intellectus qui per unum universale medium potest singula | |
| 53 | 2114 propria cognoscere, quam qui non potest.</p><p title="I q. 55 a. 3 ad 3"><a name="30733"><span class="ref">[30733] Iª q. 55 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2115 dicendum quod idem non potest esse plurium propria ratio adaequata. |
| 2116 Sed si sit excellens, potest idem accipi ut propria ratio et | |
| 2117 similitudo diversorum. Sicut in homine est universalis prudentia | |
| 2118 quantum ad omnes actus virtutum; et potest accipi ut propria ratio | |
| 2119 et similitudo particularis prudentiae quae est in leone ad actus | |
| 2120 magnanimitatis, et eius quae est in vulpe ad actus cautelae, et sic | |
| 2121 de aliis. Similiter essentia divina accipitur, propter sui | |
| 2122 excellentiam, ut propria ratio singulorum, quia est in ea unde sibi | |
| 2123 singula similentur secundum proprias rationes. Et eodem modo | |
| 2124 dicendum est de ratione universali quae est in mente Angeli, quod | |
| 2125 per eam, propter eius excellentiam, multa cognosci possunt propria | |
| 53 | 2126 cognitione.</p></div></div><div class="q" id="q56"><h2>Quaestio 56</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 56 pr."><a name="30734"><span class="ref">[30734] |
| 2127 Iª q. 56 pr.</span></a> Deinde quaeritur de cognitione | |
| 28 | 2128 Angelorum ex parte rerum quas cognoscunt. Et primo, de cognitione |
| 2129 rerum immaterialium; secundo, de cognitione rerum materialium. | |
| 2130 Circa primum quaeruntur tria. Primo, utrum Angelus cognoscat | |
| 2131 seipsum. Secundo, utrum unus cognoscat alium. Tertio, utrum Angelus | |
| 53 | 2132 per sua naturalia cognoscat Deum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 56 a. 1 arg. 1"><a name="30735"><span class="ref">[30735] Iª q. 56 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2133 proceditur. Videtur quod Angelus seipsum non cognoscat. Dicit enim |
| 2134 Dionysius, VI cap. Angel. Hier., quod Angeli ignorant proprias | |
| 2135 virtutes. Cognita autem substantia, cognoscitur virtus. Ergo | |
| 53 | 2136 Angelus non cognoscit suam essentiam.</p><p title="I q. 56 a. 1 arg. 2"><a name="30736"><span class="ref">[30736] Iª q. 56 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2137 Angelus est quaedam substantia singularis, alioquin non ageret, cum |
| 2138 actus sint singularium subsistentium. Sed nullum singulare est | |
| 2139 intelligibile. Ergo non potest intelligi. Et ita, cum Angelo non | |
| 2140 adsit nisi intellectiva cognitio, non poterit aliquis Angelus | |
| 53 | 2141 cognoscere seipsum.</p><p title="I q. 56 a. 1 arg. 3"><a name="30737"><span class="ref">[30737] Iª q. 56 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2142 intellectus movetur ab intelligibili, quia intelligere est quoddam |
| 2143 pati, ut dicitur in III de anima. Sed nihil movetur aut patitur a | |
| 2144 seipso; ut in rebus corporalibus apparet. Ergo Angelus non potest | |
| 53 | 2145 intelligere seipsum.</p><p title="I q. 56 a. 1 s. c."><a name="30738"><span class="ref">[30738] Iª q. 56 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2146 quod Augustinus dicit, II super Gen. ad Litt., quod <i>Angelus in |
| 2147 ipsa sua conformatione, hoc est illustratione veritatis, cognovit | |
| 53 | 2148 seipsum</i>.</p><p title="I q. 56 a. 1 co."><a name="30739"><span class="ref">[30739] Iª q. 56 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2149 quod, sicut ex supra dictis patet, obiectum aliter se habet in |
| 2150 actione quae manet in agente, et in actione quae transit in aliquid | |
| 2151 exterius. Nam in actione quae transit in aliquid exterius, obiectum | |
| 2152 sive materia in quam transit actus, est separata ab agente, sicut | |
| 2153 calefactum a calefaciente, et aedificatum ab aedificante. Sed in | |
| 2154 actione quae manet in agente, oportet ad hoc quod procedat actio, | |
| 2155 quod obiectum uniatur agenti, sicut oportet quod sensibile uniatur | |
| 2156 sensui, ad hoc quod sentiat actu. Et ita se habet obiectum unitum | |
| 2157 potentiae ad huiusmodi actionem, sicut forma quae est principium | |
| 2158 actionis in aliis agentibus, sicut enim calor est principium | |
| 2159 formale calefactionis in igne, ita species rei visae est principium | |
| 2160 formale visionis in oculo. Sed considerandum est quod huiusmodi | |
| 2161 species obiecti quandoque est in potentia tantum in cognoscitiva | |
| 2162 virtute, et tunc est cognoscens in potentia tantum; et ad hoc quod | |
| 2163 actu cognoscat, requiritur quod potentia cognoscitiva reducatur in | |
| 2164 actum speciei. Si autem semper eam actu habeat, nihilominus per eam | |
| 2165 cognoscere potest absque aliqua mutatione vel receptione | |
| 2166 praecedenti. Ex quo patet quod moveri ab obiecto non est de ratione | |
| 2167 cognoscentis inquantum est cognoscens, sed inquantum est potentia | |
| 2168 cognoscens. Nihil autem differt, ad hoc quod forma sit principium | |
| 2169 actionis, quod ipsa forma sit alii inhaerens, et quod sit per se | |
| 2170 subsistens, non enim minus calor calefaceret si esset per se | |
| 2171 subsistens, quam calefacit inhaerens. Sic igitur et si aliquid in | |
| 2172 genere intelligibilium se habeat ut forma intelligibilis | |
| 2173 subsistens, intelliget seipsum. Angelus autem, cum sit | |
| 2174 immaterialis, est quaedam forma subsistens, et per hoc | |
| 2175 intelligibilis actu. Unde sequitur quod per suam formam, quae est | |
| 53 | 2176 sua substantia, seipsum intelligat.</p><p title="I q. 56 a. 1 ad 1"><a name="30740"><span class="ref">[30740] Iª q. 56 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2177 dicendum quod littera illa est antiquae translationis, quae |
| 2178 corrigitur per novam, in qua dicitur, praeterea et ipsos, scilicet | |
| 2179 Angelos, cognovisse proprias virtutes; loco cuius habebatur in alia | |
| 2180 translatione, et adhuc et eos ignorare proprias virtutes. Quamvis | |
| 2181 etiam littera antiquae translationis salvari possit quantum ad hoc, | |
| 2182 quod Angeli non perfecte cognoscunt suam virtutem, secundum quod | |
| 2183 procedit ab ordine divinae sapientiae, quae est Angelis | |
| 53 | 2184 incomprehensibilis.</p><p title="I q. 56 a. 1 ad 2"><a name="30741"><span class="ref">[30741] Iª q. 56 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2185 dicendum quod singularium quae sunt in rebus corporalibus, non est |
| 2186 intellectus, apud nos, non ratione singularitatis, sed ratione | |
| 2187 materiae, quae est in eis individuationis principium. Unde si | |
| 2188 aliqua singularia sunt sine materia subsistentia, sicut sunt | |
| 53 | 2189 Angeli, illa nihil prohibet intelligibilia esse actu.</p><p title="I q. 56 a. 1 ad 3"><a name="30742"><span class="ref">[30742] Iª q. 56 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2190 dicendum quod moveri et pati convenit intellectui secundum quod est |
| 2191 in potentia. Unde non habet locum in intellectu angelico; maxime | |
| 2192 quantum ad hoc quod intelligit seipsum. Actio etiam intellectus non | |
| 2193 est eiusdem rationis cum actione quae in corporalibus invenitur, in | |
| 53 | 2194 aliam materiam transeunte.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 56 a. 2 arg. 1"><a name="30743"><span class="ref">[30743] Iª q. 56 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2195 proceditur. Videtur quod unus Angelus alium non cognoscat. Dicit |
| 2196 enim philosophus, in III de anima, quod si intellectus humanus | |
| 2197 haberet in se aliquam naturam de numero naturarum rerum | |
| 2198 sensibilium, illa natura interius existens prohiberet apparere | |
| 2199 extranea, sicut etiam si pupilla esset colorata aliquo colore, non | |
| 2200 posset videre omnem colorem. Sed sicut se habet intellectus humanus | |
| 2201 ad cognoscendas res corporeas, ita se habet intellectus angelicus | |
| 2202 ad cognoscendas res immateriales. Cum igitur intellectus angelicus | |
| 2203 habeat in se aliquam naturam determinatam de numero illarum | |
| 53 | 2204 naturarum, videtur quod alias cognoscere non possit.</p><p title="I q. 56 a. 2 arg. 2"><a name="30744"><span class="ref">[30744] Iª q. 56 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 2205 libro de causis dicitur quod <i>omnis intelligentia sit quod est |
| 2206 supra se, inquantum est causata ab eo; et quod est sub se, | |
| 2207 inquantum est causa eius</i>. Sed unus Angelus non est causa | |
| 53 | 2208 alterius. Ergo unus Angelus non cognoscit alium.</p><p title="I q. 56 a. 2 arg. 3"><a name="30745"><span class="ref">[30745] Iª q. 56 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, unus |
| 28 | 2209 Angelus non potest cognoscere alium per essentiam ipsius Angeli |
| 2210 cognoscentis, cum omnis cognitio sit secundum rationem | |
| 2211 similitudinis, essentia autem Angeli cognoscentis non est similis | |
| 2212 essentiae Angeli cogniti nisi in genere, ut ex supra dictis patet; | |
| 2213 unde sequeretur quod unus Angelus non haberet de alio cognitionem | |
| 2214 propriam, sed generalem tantum. Similiter etiam non potest dici | |
| 2215 quod unus Angelus cognoscat alium per essentiam Angeli cogniti, | |
| 2216 quia illud quo intellectus intelligit, est intrinsecum intellectui; | |
| 2217 sola autem Trinitas illabitur menti. Similiter etiam dici non | |
| 2218 potest quod unus cognoscat alium per speciem, quia illa species non | |
| 2219 differret ab Angelo intellecto, cum utrumque sit immateriale. Nullo | |
| 53 | 2220 igitur modo videtur quod unus Angelus possit intelligere alium.</p><p title="I q. 56 a. 2 arg. 4"><a name="30746"><span class="ref">[30746] Iª q. 56 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 2221 unus Angelus intelligit alium, aut hoc esset per speciem innatam, |
| 2222 et sic sequeretur quod, si Deus nunc de novo crearet aliquem | |
| 2223 Angelum, quod non posset cognosci ab his qui nunc sunt. Aut per | |
| 2224 speciem acquisitam a rebus, et sic sequeretur quod Angeli | |
| 2225 superiores non possent cognoscere inferiores, a quibus nihil | |
| 2226 accipiunt. Nullo igitur modo videtur quod unus Angelus alium | |
| 53 | 2227 cognoscat.</p><p title="I q. 56 a. 2 s. c."><a name="30747"><span class="ref">[30747] Iª q. 56 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2228 quod dicitur in libro de causis, quod <i>omnis intelligentia scit |
| 53 | 2229 res quae non corrumpuntur</i>.</p><p title="I q. 56 a. 2 co."><a name="30748"><span class="ref">[30748] Iª q. 56 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2230 quod, sicut Augustinus dicit, II super Gen. ad Litt., ea quae in |
| 2231 verbo Dei ab aeterno praeextiterunt, dupliciter ab eo effluxerunt, | |
| 2232 uno modo, in intellectum angelicum; alio modo, ut subsisterent in | |
| 2233 propriis naturis. In intellectum autem angelicum processerunt per | |
| 2234 hoc, quod Deus menti angelicae impressit rerum similitudines, quas | |
| 2235 in esse naturali produxit. In verbo autem Dei ab aeterno extiterunt | |
| 2236 non solum rationes rerum corporalium, sed etiam rationes omnium | |
| 2237 spiritualium creaturarum. Sic igitur unicuique spiritualium | |
| 2238 creaturarum a verbo Dei impressae sunt omnes rationes rerum omnium, | |
| 2239 tam corporalium quam spiritualium. Ita tamen quod unicuique Angelo | |
| 2240 impressa est ratio suae speciei secundum esse naturale et | |
| 2241 intelligibile simul, ita scilicet quod in natura suae speciei | |
| 2242 subsisteret, et per eam se intelligeret, aliarum vero naturarum, | |
| 2243 tam spiritualium quam corporalium, rationes sunt ei impressae | |
| 2244 secundum esse intelligibile tantum, ut videlicet per huiusmodi | |
| 2245 species impressas, tam creaturas corporales quam spirituales | |
| 53 | 2246 cognosceret.</p><p title="I q. 56 a. 2 ad 1"><a name="30749"><span class="ref">[30749] Iª q. 56 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2247 dicendum quod naturae spirituales Angelorum ab invicem |
| 2248 distinguuntur ordine quodam, sicut supra dictum est. Et sic natura | |
| 2249 unius Angeli non prohibet intellectum ipsius a cognoscendis aliis | |
| 2250 naturis Angelorum, cum tam superiores quam inferiores habeant | |
| 2251 affinitatem cum natura eius, differentia existente tantum secundum | |
| 53 | 2252 diversos gradus perfectionis.</p><p title="I q. 56 a. 2 ad 2"><a name="30750"><span class="ref">[30750] Iª q. 56 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2253 dicendum quod ratio causae et causati non facit ad hoc quod unus |
| 2254 Angelus alium cognoscat, nisi ratione similitudinis, inquantum | |
| 2255 causa et causatum sunt similia. Et ideo, si inter Angelos ponatur | |
| 2256 similitudo absque causalitate, remanebit in uno cognitio | |
| 53 | 2257 alterius.</p><p title="I q. 56 a. 2 ad 3"><a name="30751"><span class="ref">[30751] Iª q. 56 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2258 dicendum quod unus Angelus cognoscit alium per speciem eius in |
| 2259 intellectu suo existentem, quae differt ab Angelo cuius similitudo | |
| 2260 est, non secundum esse materiale et immateriale, sed secundum esse | |
| 2261 naturale et intentionale. Nam ipse Angelus est forma subsistens in | |
| 2262 esse naturali, non autem species eius quae est in intellectu | |
| 2263 alterius Angeli, sed habet ibi esse intelligibile tantum. Sicut | |
| 2264 etiam et forma coloris in pariete habet esse naturale, in medio | |
| 53 | 2265 autem deferente habet esse intentionale tantum.</p><p title="I q. 56 a. 2 ad 4"><a name="30752"><span class="ref">[30752] Iª q. 56 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2266 dicendum quod Deus unamquamque creaturam fecit proportionatam |
| 2267 universo quod facere disposuit. Et ideo, si Deus instituisset | |
| 2268 facere plures Angelos vel plures naturas rerum, plures species | |
| 2269 intelligibiles mentibus angelicis impressisset. Sicut si | |
| 2270 aedificator voluisset facere maiorem domum, fecisset maius | |
| 2271 fundamentum. Unde eiusdem rationis est quod Deus adderet aliquam | |
| 53 | 2272 creaturam universo, et aliquam speciem intelligibilem Angelo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 56 a. 3 arg. 1"><a name="30753"><span class="ref">[30753] Iª q. 56 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2273 proceditur. Videtur quod Angeli per sua naturalia Deum cognoscere |
| 2274 non possint. Dicit enim Dionysius, I cap. de Div. Nom., quod | |
| 2275 <i>Deus est super omnes caelestes mentes incomprehensibili virtute | |
| 2276 collocatus</i>. Et postea subdit quod, <i>quia est supra omnem | |
| 53 | 2277 substantiam, ab omni cognitione est segregatus</i>.</p><p title="I q. 56 a. 3 arg. 2"><a name="30754"><span class="ref">[30754] Iª q. 56 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 2278 in infinitum distat ab intellectu Angeli. Sed in infinitum |
| 2279 distantia non possunt attingi. Ergo videtur quod Angelus per sua | |
| 53 | 2280 naturalia non possit Deum cognoscere.</p><p title="I q. 56 a. 3 arg. 3"><a name="30755"><span class="ref">[30755] Iª q. 56 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, I |
| 28 | 2281 Cor. XIII dicitur, <i>videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc |
| 2282 autem facie ad faciem</i>. Ex quo videtur quod sit duplex Dei | |
| 2283 cognitio, una, qua videtur per sui essentiam, secundum quam dicitur | |
| 2284 videri facie ad faciem; alia, secundum quod videtur in speculo | |
| 2285 creaturarum. Sed primam Dei cognitionem Angelus habere non potuit | |
| 2286 per sua naturalia, ut supra ostensum est. Visio autem specularis | |
| 2287 Angelis non convenit, quia non accipiunt divinam cognitionem e | |
| 2288 rebus sensibilibus, ut dicit Dionysius, VII cap. de Div. Nom. Ergo | |
| 53 | 2289 Angeli per sua naturalia Deum cognoscere non possunt.</p><p title="I q. 56 a. 3 s. c."><a name="30756"><span class="ref">[30756] Iª q. 56 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2290 Angeli sunt potentiores in cognoscendo quam homines. Sed homines |
| 2291 per sua naturalia Deum cognoscere possunt; secundum illud Rom. I, | |
| 2292 <i>quod notum est Dei, manifestum est in illis</i>. Ergo multo | |
| 53 | 2293 magis Angeli.</p><p title="I q. 56 a. 3 co."><a name="30757"><span class="ref">[30757] Iª q. 56 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2294 quod Angeli aliquam cognitionem de Deo habere possunt per sua |
| 2295 naturalia. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod aliquid | |
| 2296 tripliciter cognoscitur. Uno modo, per praesentiam suae essentiae | |
| 2297 in cognoscente, sicut si lux videatur in oculo, et sic dictum est | |
| 2298 quod Angelus intelligit seipsum. Alio modo, per praesentiam suae | |
| 2299 similitudinis in potentia cognoscitiva, sicut lapis videtur ab | |
| 2300 oculo per hoc quod similitudo eius resultat in oculo. Tertio modo, | |
| 2301 per hoc quod similitudo rei cognitae non accipitur immediate ab | |
| 2302 ipsa re cognita, sed a re alia, in qua resultat, sicut cum videmus | |
| 2303 hominem in speculo. Primae igitur cognitioni assimilatur divina | |
| 2304 cognitio, qua per essentiam suam videtur. Et haec cognitio Dei non | |
| 2305 potest adesse creaturae alicui per sua naturalia, ut supra dictum | |
| 2306 est. Tertiae autem cognitioni assimilatur cognitio qua nos | |
| 2307 cognoscimus Deum in via, per similitudinem eius in creaturis | |
| 2308 resultantem; secundum illud Rom. I, <i>invisibilia Dei per ea quae | |
| 2309 facta sunt, intellecta, conspiciuntur</i>. Unde et dicimur Deum | |
| 2310 videre in speculo. Cognitio autem qua Angelus per sua naturalia | |
| 2311 cognoscit Deum, media est inter has duas; et similatur illi | |
| 2312 cognitioni qua videtur res per speciem ab ea acceptam. Quia enim | |
| 2313 imago Dei est in ipsa natura Angeli impressa per suam essentiam, | |
| 2314 Angelus Deum cognoscit, inquantum est similitudo Dei. Non tamen | |
| 2315 ipsam essentiam Dei videt, quia nulla similitudo creata est | |
| 2316 sufficiens ad repraesentandam divinam essentiam. Unde magis ista | |
| 2317 cognitio tenet se cum speculari, quia et ipsa natura angelica est | |
| 53 | 2318 quoddam speculum divinam similitudinem repraesentans.</p><p title="I q. 56 a. 3 ad 1"><a name="30758"><span class="ref">[30758] Iª q. 56 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2319 dicendum quod Dionysius loquitur de cognitione comprehensionis, ut |
| 2320 expresse eius verba ostendunt. Et sic a nullo intellectu creato | |
| 53 | 2321 cognoscitur.</p><p title="I q. 56 a. 3 ad 2"><a name="30759"><span class="ref">[30759] Iª q. 56 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2322 dicendum quod propter hoc quod intellectus et essentia Angeli in |
| 2323 infinitum distant a Deo, sequitur quod non possit ipsum | |
| 2324 comprehendere, nec per suam naturam eius essentiam videre. Non | |
| 2325 tamen sequitur propter hoc, quod nullam eius cognitionem habere | |
| 2326 possit, quia sicut Deus in infinitum distat ab Angelo, ita cognitio | |
| 2327 quam Deus habet de seipso, in infinitum distat a cognitione quam | |
| 53 | 2328 Angelus habet de eo.</p><p title="I q. 56 a. 3 ad 3"><a name="30760"><span class="ref">[30760] Iª q. 56 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2329 dicendum quod cognitio quam naturaliter Angelus habet de Deo, est |
| 2330 media inter utramque cognitionem, et tamen magis se tenet cum una, | |
| 53 | 2331 ut supra dictum est.</p></div></div><div class="q" id="q57"><h2>Quaestio 57</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 57 pr."><a name="30761"><span class="ref">[30761] |
| 2332 Iª q. 57 pr.</span></a> Deinde quaeritur de his materialibus | |
| 28 | 2333 quae ab Angelis cognoscuntur. Et circa hoc quaeruntur quinque. |
| 2334 Primo, utrum Angeli cognoscant naturas rerum materialium. Secundo, | |
| 2335 utrum cognoscant singularia. Tertio, utrum cognoscant futura. | |
| 2336 Quarto, utrum cognoscant cogitationes cordium. Quinto, utrum | |
| 53 | 2337 cognoscant omnia mysteria gratiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 57 a. 1 arg. 1"><a name="30762"><span class="ref">[30762] Iª q. 57 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2338 proceditur. Videtur quod Angeli non cognoscant res materiales. |
| 2339 Intellectum enim est perfectio intelligentis. Res autem materiales | |
| 2340 non possunt esse perfectiones Angelorum, cum sint infra ipsos. Ergo | |
| 53 | 2341 Angeli non cognoscunt res materiales.</p><p title="I q. 57 a. 1 arg. 2"><a name="30763"><span class="ref">[30763] Iª q. 57 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, visio |
| 28 | 2342 intellectualis est eorum quae sunt in anima per sui essentiam, ut |
| 2343 dicitur in Glossa, II ad Cor. XII. Sed res materiales non possunt | |
| 2344 esse in anima hominis, vel in mente Angeli, per suas essentias. | |
| 2345 Ergo non possunt intellectuali visione cognosci, sed solum | |
| 2346 imaginaria, qua apprehenduntur similitudines corporum; et | |
| 2347 sensibili, quae est de ipsis corporibus. In Angelis autem non est | |
| 2348 visio imaginaria et sensibilis, sed solum intellectualis. Ergo | |
| 53 | 2349 Angeli materialia cognoscere non possunt.</p><p title="I q. 57 a. 1 arg. 3"><a name="30764"><span class="ref">[30764] Iª q. 57 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, res |
| 28 | 2350 materiales non sunt intelligibiles in actu, sed sunt cognoscibiles |
| 2351 apprehensione sensus et imaginationis; quae non est in Angelis. | |
| 53 | 2352 Ergo Angeli materialia non cognoscunt.</p><p title="I q. 57 a. 1 s. c."><a name="30765"><span class="ref">[30765] Iª q. 57 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2353 quidquid potest inferior virtus, potest virtus superior. Sed |
| 2354 intellectus hominis, qui est ordine naturae infra intellectum | |
| 2355 Angeli, potest cognoscere res materiales. Ergo multo fortius | |
| 53 | 2356 intellectus Angeli.</p><p title="I q. 57 a. 1 co."><a name="30766"><span class="ref">[30766] Iª q. 57 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2357 quod talis est ordo in rebus, quod superiora in entibus sunt |
| 2358 perfectiora inferioribus, et quod in inferioribus continetur | |
| 2359 deficienter et partialiter et multipliciter, in superioribus | |
| 2360 continetur eminenter et per quandam totalitatem et simplicitatem. | |
| 2361 Et ideo in Deo, sicut in summo rerum vertice, omnia | |
| 2362 supersubstantialiter praeexistunt secundum ipsum suum simplex esse, | |
| 2363 ut Dionysius dicit, in libro de Div. Nom. Angeli autem inter | |
| 2364 ceteras creaturas sunt Deo propinquiores et similiores, unde et | |
| 2365 plura participant ex bonitate divina, et perfectius, ut Dionysius | |
| 2366 dicit, IV cap. Cael. Hier. Sic igitur omnia materialia in ipsis | |
| 2367 Angelis praeexistunt, simplicius quidem et immaterialius quam in | |
| 2368 ipsis rebus; multiplicius autem et imperfectius quam in Deo. Omne | |
| 2369 autem quod est in aliquo; est in eo per modum eius in quo est. | |
| 2370 Angeli autem secundum suam naturam sunt intellectuales. Et ideo, | |
| 2371 sicut Deus per suam essentiam materialia cognoscit, ita Angeli ea | |
| 2372 cognoscunt per hoc quod sunt in eis per suas intelligibiles | |
| 53 | 2373 species.</p><p title="I q. 57 a. 1 ad 1"><a name="30767"><span class="ref">[30767] Iª q. 57 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2374 dicendum quod intellectum est perfectio intelligentis secundum |
| 2375 speciem intelligibilem quam habet in intellectu. Et sic species | |
| 2376 intelligibiles quae sunt in intellectu Angeli, sunt perfectiones et | |
| 53 | 2377 actus intellectus angelici.</p><p title="I q. 57 a. 1 ad 2"><a name="30768"><span class="ref">[30768] Iª q. 57 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2378 dicendum quod sensus non apprehendit essentias rerum, sed exteriora |
| 2379 accidentia tantum. Similiter neque imaginatio, sed apprehendit | |
| 2380 solas similitudines corporum. Intellectus autem solus apprehendit | |
| 2381 essentias rerum. Unde in III de anima dicitur quod obiectum | |
| 2382 intellectus est quod quid est, circa quod non errat, sicut neque | |
| 2383 sensus circa proprium sensibile. Sic ergo essentiae rerum | |
| 2384 materialium sunt in intellectu hominis vel Angeli, ut intellectum | |
| 2385 est in intelligente, et non secundum esse suum reale. Quaedam vero | |
| 2386 sunt quae sunt in intellectu vel in anima secundum utrumque esse. | |
| 53 | 2387 Et utrorumque est visio intellectualis.</p><p title="I q. 57 a. 1 ad 3"><a name="30769"><span class="ref">[30769] Iª q. 57 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2388 dicendum quod, si Angelus acciperet cognitionem rerum materialium |
| 2389 ab ipsis rebus materialibus, oporteret quod faceret eas | |
| 2390 intelligibiles actu, abstrahendo eas. Non autem accipit cognitionem | |
| 2391 earum a rebus materialibus, sed per species actu intelligibiles | |
| 2392 rerum sibi connaturales, rerum materialium notitiam habet; sicut | |
| 2393 intellectus noster secundum species quas intelligibiles facit | |
| 53 | 2394 abstrahendo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 57 a. 2 arg. 1"><a name="30770"><span class="ref">[30770] Iª q. 57 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2395 proceditur. Videtur quod Angelus singularia non cognoscat. Dicit |
| 2396 enim philosophus, in I Physic., quod sensus est singularium, ratio | |
| 2397 vero (vel intellectus) universalium. In Angelis autem non est vis | |
| 2398 cognoscitiva nisi intellectiva, ut ex superioribus patet. Ergo | |
| 53 | 2399 singularia non cognoscunt.</p><p title="I q. 57 a. 2 arg. 2"><a name="30771"><span class="ref">[30771] Iª q. 57 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 2400 cognitio est per assimilationem aliquam cognoscentis ad cognitum. |
| 2401 Sed non videtur quod possit esse aliqua assimilatio Angeli ad | |
| 2402 singulare inquantum est singulare, cum Angelus sit immaterialis, ut | |
| 2403 supra dictum est, singularitatis vero principium sit materia. Ergo | |
| 53 | 2404 Angelus non potest cognoscere singularia.</p><p title="I q. 57 a. 2 arg. 3"><a name="30772"><span class="ref">[30772] Iª q. 57 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 2405 Angelus scit singularia, aut per species singulares, aut per |
| 2406 species universales. Non per singulares, quia sic oporteret quod | |
| 2407 haberet species infinitas. Neque per universales, quia universale | |
| 2408 non est sufficiens principium cognoscendi singulare inquantum est | |
| 2409 singulare, cum in universali singularia non cognoscantur nisi in | |
| 53 | 2410 potentia. Ergo Angelus non cognoscit singularia.</p><p title="I q. 57 a. 2 s. c."><a name="30773"><span class="ref">[30773] Iª q. 57 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2411 nullus potest custodire quod non cognoscit. Sed Angeli custodiunt |
| 2412 homines singulares, secundum illud Psalmi XC, <i>Angelis suis | |
| 2413 mandavit de te,</i> et cetera. Ergo Angeli cognoscunt | |
| 53 | 2414 singularia.</p><p title="I q. 57 a. 2 co."><a name="30774"><span class="ref">[30774] Iª q. 57 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2415 quod quidam totaliter subtraxerunt Angelis singularium cognitionem. |
| 2416 Sed hoc primo quidem derogat Catholicae fidei, quae ponit haec | |
| 2417 inferiora administrari per Angelos, secundum illud Heb. I, <i>omnes | |
| 2418 sunt administratorii spiritus</i>. Si autem singularium notitiam | |
| 2419 non haberent, nullam providentiam habere possent de his quae in hoc | |
| 2420 mundo aguntur; cum actus singularium sint. Et hoc est contra illud | |
| 2421 quod dicitur Eccle. V, <i>ne dicas coram Angelo, non est | |
| 2422 providentia</i>. Secundo, etiam derogat philosophiae documentis, | |
| 2423 secundum quae ponuntur Angeli motores caelestium orbium, et quod | |
| 2424 eos moveant secundum intellectum et voluntatem. Et ideo alii | |
| 2425 dixerunt quod Angelus habet quidem cognitionem singularium, sed in | |
| 2426 causis universalibus, ad quas reducuntur particulares omnes | |
| 2427 effectus, sicut si astrologus iudicet de aliqua eclipsi futura, per | |
| 2428 dispositiones caelestium motuum. Sed haec positio praedicta | |
| 2429 inconvenientia non evadit, quia sic cognoscere singulare in causis | |
| 2430 universalibus, non est cognoscere ipsum ut est singulare, hoc est | |
| 2431 ut est hic et nunc. Astrologus enim cognoscens eclipsim futuram per | |
| 2432 computationem caelestium motuum, scit eam in universali; et non | |
| 2433 prout est hic et nunc, nisi per sensum accipiat. Administratio | |
| 2434 autem et providentia et motus sunt singularium, prout sunt hic et | |
| 2435 nunc. Et ideo aliter dicendum est quod, sicut homo cognoscit | |
| 2436 diversis viribus cognitivis omnia rerum genera, intellectu quidem | |
| 2437 universalia et immaterialia, sensu autem singularia et corporalia; | |
| 2438 ita Angelus per unam intellectivam virtutem utraque cognoscit. Hoc | |
| 2439 enim rerum ordo habet, quod quanto aliquid est superius, tanto | |
| 2440 habeat virtutem magis unitam et ad plura se extendentem, sicut in | |
| 2441 ipso homine patet quod sensus communis, qui est superior quam | |
| 2442 sensus proprius, licet sit unica potentia, omnia cognoscit quae | |
| 2443 quinque sensibus exterioribus cognoscuntur, et quaedam alia quae | |
| 2444 nullus sensus exterior cognoscit, scilicet differentiam albi et | |
| 2445 dulcis. Et simile etiam est in aliis considerare. Unde cum Angelus | |
| 2446 naturae ordine sit supra hominem, inconveniens est dicere quod homo | |
| 2447 quacumque sua potentia cognoscat aliquid, quod Angelus per unam vim | |
| 2448 suam cognoscitivam, scilicet intellectum, non cognoscat. Unde | |
| 2449 Aristoteles pro inconvenienti habet ut litem, quam nos scimus, Deus | |
| 2450 ignoret; ut patet in I de anima, et in III Metaphys. Modus autem | |
| 2451 quo intellectus Angeli singularia cognoscit, ex hoc considerari | |
| 2452 potest quod, sicut a Deo effluunt res ut subsistant in propriis | |
| 2453 naturis, ita etiam ut sint in cognitione angelica. Manifestum est | |
| 2454 autem quod a Deo effluit in rebus non solum illud quod ad naturam | |
| 2455 universalem pertinet, sed etiam ea quae sunt individuationis | |
| 2456 principia, est enim causa totius substantiae rei, et quantum ad | |
| 2457 materiam et quantum ad formam. Et secundum quod causat, sic et | |
| 2458 cognoscit, quia scientia eius est causa rei, ut supra ostensum est. | |
| 2459 Sicut igitur Deus per essentiam suam, per quam omnia causat, est | |
| 2460 similitudo omnium, et per eam omnia cognoscit non solum quantum ad | |
| 2461 naturas universales, sed etiam quantum ad singularitatem; ita | |
| 2462 Angeli per species a Deo inditas, res cognoscunt non solum quantum | |
| 2463 ad naturam universalem, sed etiam secundum earum singularitatem, | |
| 2464 inquantum sunt quaedam repraesentationes multiplicatae illius | |
| 53 | 2465 unicae et simplicis essentiae.</p><p title="I q. 57 a. 2 ad 1"><a name="30775"><span class="ref">[30775] Iª q. 57 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2466 dicendum quod philosophus loquitur de intellectu nostro, qui non |
| 2467 intelligit res nisi abstrahendo; et per ipsam abstractionem a | |
| 2468 materialibus conditionibus, id quod abstrahitur, fit universale. | |
| 2469 Hic autem modus intelligendi non convenit Angelis, ut supra dictum | |
| 53 | 2470 est, et ideo non est eadem ratio.</p><p title="I q. 57 a. 2 ad 2"><a name="30776"><span class="ref">[30776] Iª q. 57 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2471 dicendum quod secundum suam naturam Angeli non assimilantur rebus |
| 2472 materialibus sicut assimilatur aliquid alicui secundum | |
| 2473 convenientiam in genere vel in specie, aut in accidente; sed sicut | |
| 2474 superius habet similitudinem cum inferiori, ut sol cum igne. Et per | |
| 2475 hunc etiam modum in Deo est similitudo omnium, et quantum ad formam | |
| 2476 et quantum ad materiam, inquantum in ipso praeexistit ut in causa | |
| 2477 quidquid in rebus invenitur. Et eadem ratione species intellectus | |
| 2478 Angeli, quae sunt quaedam derivatae similitudines a divina | |
| 2479 essentia, sunt similitudines rerum non solum quantum ad formam, sed | |
| 53 | 2480 etiam quantum ad materiam.</p><p title="I q. 57 a. 2 ad 3"><a name="30777"><span class="ref">[30777] Iª q. 57 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2481 dicendum quod Angeli cognoscunt singularia per formas universales, |
| 2482 quae tamen sunt similitudines rerum et quantum ad principia | |
| 2483 universalia, et quantum ad individuationis principia. Quomodo autem | |
| 53 | 2484 per eandem speciem possint multa cognosci iam supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 57 a. 3 arg. 1"><a name="30778"><span class="ref">[30778] Iª q. 57 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2485 proceditur. Videtur quod Angeli cognoscant futura. Angeli enim |
| 2486 potentiores sunt in cognoscendo quam homines. Sed homines aliqui | |
| 53 | 2487 cognoscunt multa futura. Ergo multo fortius Angeli.</p><p title="I q. 57 a. 3 arg. 2"><a name="30779"><span class="ref">[30779] Iª q. 57 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2488 praesens et futurum sunt differentiae temporis. Sed intellectus |
| 2489 Angeli est supra tempus, parificatur enim intelligentia | |
| 2490 aeternitati, idest aevo, ut dicitur in libro de causis. Ergo | |
| 2491 quantum ad intellectum Angeli, non differunt praeteritum et | |
| 53 | 2492 futurum; sed indifferenter cognoscit utrumque.</p><p title="I q. 57 a. 3 arg. 3"><a name="30780"><span class="ref">[30780] Iª q. 57 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2493 Angelus non cognoscit per species acceptas a rebus, sed per species |
| 2494 innatas universales. Sed species universales aequaliter se habent | |
| 2495 ad praesens, praeteritum et futurum. Ergo videtur quod Angeli | |
| 53 | 2496 indifferenter cognoscant praeterita et praesentia et futura.</p><p title="I q. 57 a. 3 arg. 4"><a name="30781"><span class="ref">[30781] Iª q. 57 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2497 aliquid dicitur distans secundum tempus, ita secundum locum. Sed |
| 2498 Angeli cognoscunt distantia secundum locum. Ergo etiam cognoscunt | |
| 53 | 2499 distantia secundum tempus futurum.</p><p title="I q. 57 a. 3 s. c."><a name="30782"><span class="ref">[30782] Iª q. 57 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, id |
| 28 | 2500 quod est proprium signum divinitatis, non convenit Angelis. Sed |
| 2501 cognoscere futura est proprium signum divinitatis; secundum illud | |
| 2502 Isaiae XLI, <i>annuntiate quae ventura sunt in futurum, et sciemus | |
| 53 | 2503 quod dii estis vos</i>. Ergo Angeli non cognoscunt futura.</p><p title="I q. 57 a. 3 co."><a name="30783"><span class="ref">[30783] Iª q. 57 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2504 quod futurum dupliciter potest cognosci. Uno modo, in causa sua. Et |
| 2505 sic futura quae ex necessitate ex causis suis proveniunt, per | |
| 2506 certam scientiam cognoscuntur, ut solem oriri cras. Quae vero ex | |
| 2507 suis causis proveniunt ut in pluribus, cognoscuntur non per | |
| 2508 certitudinem, sed per coniecturam; sicut medicus praecognoscit | |
| 2509 sanitatem infirmi. Et iste modus cognoscendi futura adest Angelis; | |
| 2510 et tanto magis quam nobis, quanto magis rerum causas et | |
| 2511 universalius et perfectius cognoscunt; sicut medici qui acutius | |
| 2512 vident causas, melius de futuro statu aegritudinis prognosticantur. | |
| 2513 Quae vero proveniunt ex causis suis ut in paucioribus, penitus sunt | |
| 2514 ignota, sicut casualia et fortuita. Alio modo cognoscuntur futura | |
| 2515 in seipsis. Et sic solius Dei est futura cognoscere, non solum quae | |
| 2516 ex necessitate proveniunt, vel ut in pluribus, sed etiam casualia | |
| 2517 et fortuita, quia Deus videt omnia in sua aeternitate, quae, cum | |
| 2518 sit simplex, toti tempori adest, et ipsum concludit. Et ideo unus | |
| 2519 Dei intuitus fertur in omnia quae aguntur per totum tempus sicut in | |
| 2520 praesentia, et videt omnia ut in seipsis sunt; sicut supra dictum | |
| 2521 est cum de Dei scientia ageretur. Angelicus autem intellectus, et | |
| 2522 quilibet intellectus creatus, deficit ab aeternitate divina. Unde | |
| 2523 non potest ab aliquo intellectu creato cognosci futurum, ut est in | |
| 53 | 2524 suo esse.</p><p title="I q. 57 a. 3 ad 1"><a name="30784"><span class="ref">[30784] Iª q. 57 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2525 dicendum quod homines non cognoscunt futura nisi in causis suis, |
| 2526 vel Deo revelante. Et sic Angeli multo subtilius futura | |
| 53 | 2527 cognoscunt.</p><p title="I q. 57 a. 3 ad 2"><a name="30785"><span class="ref">[30785] Iª q. 57 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2528 dicendum quod, licet intellectus Angeli sit supra tempus quo |
| 2529 mensurantur corporales motus, est tamen in intellectu Angeli tempus | |
| 2530 secundum successionem intelligibilium conceptionum; secundum quod | |
| 2531 dicit Augustinus, VIII super Gen. ad Litt., quod <i>Deus movet | |
| 2532 spiritualem creaturam per tempus</i>. Et ita, cum sit successio in | |
| 2533 intellectu Angeli, non omnia quae aguntur per totum tempus, sunt ei | |
| 53 | 2534 praesentia.</p><p title="I q. 57 a. 3 ad 3"><a name="30786"><span class="ref">[30786] Iª q. 57 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2535 dicendum quod, licet species quae sunt in intellectu Angeli, |
| 2536 quantum est de se, aequaliter se habeant ad praesentia, praeterita | |
| 2537 et futura; tamen praesentia, praeterita et futura non aequaliter se | |
| 2538 habent ad rationes. Quia ea quae praesentia sunt, habent naturam | |
| 2539 per quam assimilantur speciebus quae sunt in mente Angeli, et sic | |
| 2540 per eas cognosci possunt. Sed quae futura sunt, nondum habent | |
| 2541 naturam per quam illis assimilentur, unde per eas cognosci non | |
| 53 | 2542 possunt.</p><p title="I q. 57 a. 3 ad 4"><a name="30787"><span class="ref">[30787] Iª q. 57 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2543 dicendum quod distantia secundum locum sunt iam in rerum natura, et |
| 2544 participant aliquam speciem, cuius similitudo est in Angelo, quod | |
| 2545 non est verum de futuris, ut dictum est. Et ideo non est | |
| 53 | 2546 simile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 57 a. 4 arg. 1"><a name="30788"><span class="ref">[30788] Iª q. 57 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2547 proceditur. Videtur quod Angeli cognoscant cogitationes cordium. |
| 2548 Dicit enim Gregorius, in moralibus, super illud Iob XXVIII, <i>non | |
| 2549 aequabitur ei aurum vel vitrum</i>, quod tunc, scilicet in | |
| 2550 beatitudine resurgentium, unus <i>erit perspicabilis alteri sicut | |
| 2551 ipse sibi, et cum uniuscuiusque intellectus attenditur, simul | |
| 2552 conscientia penetratur</i>. Sed resurgentes erunt similes Angelis, | |
| 2553 sicut habetur Matth. XXII. Ergo unus Angelus potest videre id quod | |
| 53 | 2554 est in conscientia alterius.</p><p title="I q. 57 a. 4 arg. 2"><a name="30789"><span class="ref">[30789] Iª q. 57 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2555 se habent figurae ad corpora, ita se habent species intelligibiles |
| 2556 ad intellectum. Sed viso corpore, videtur eius figura. Ergo visa | |
| 2557 substantia intellectuali, videtur species intelligibilis quae est | |
| 2558 in ipsa. Ergo, cum Angelus videat alium Angelum, et etiam animam, | |
| 53 | 2559 videtur quod possit videre cogitationem utriusque.</p><p title="I q. 57 a. 4 arg. 3"><a name="30790"><span class="ref">[30790] Iª q. 57 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, ea |
| 28 | 2560 quae sunt in intellectu nostro, sunt similiora Angelo quam ea quae |
| 2561 sunt in phantasia, cum haec sint intellecta in actu, illa vero in | |
| 2562 potentia tantum. Sed ea quae sunt in phantasia, possunt cognosci ab | |
| 2563 Angelo sicut corporalia, cum phantasia sit virtus corporis. Ergo | |
| 2564 videtur quod Angelus possit cognoscere cogitationes | |
| 53 | 2565 intellectus.</p><p title="I q. 57 a. 4 s. c."><a name="30791"><span class="ref">[30791] Iª q. 57 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, quod |
| 28 | 2566 est proprium Dei, non convenit Angelis. Sed cognoscere cogitationes |
| 2567 cordium est proprium Dei, secundum illud Ierem. XVII, <i>pravum est | |
| 2568 cor hominis et inscrutabile, quis cognoscet illud? Ego, dominus, | |
| 53 | 2569 scrutans corda</i>. Ergo Angeli non cognoscunt secreta cordium.</p><p title="I q. 57 a. 4 co."><a name="30792"><span class="ref">[30792] Iª q. 57 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2570 quod cogitatio cordis dupliciter potest cognosci. Uno modo, in suo |
| 2571 effectu. Et sic non solum ab Angelo, sed etiam ab homine cognosci | |
| 2572 potest; et tanto subtilius, quanto effectus huiusmodi fuerit magis | |
| 2573 occultus. Cognoscitur enim cogitatio interdum non solum per actum | |
| 2574 exteriorem, sed etiam per immutationem vultus, et etiam medici | |
| 2575 aliquas affectiones animi per pulsum cognoscere possunt. Et multo | |
| 2576 magis Angeli, vel etiam Daemones, quanto subtilius huiusmodi | |
| 2577 immutationes occultas corporales perpendunt. Unde Augustinus dicit, | |
| 2578 in libro de divinatione Daemonum, quod <i>aliquando hominum | |
| 2579 dispositiones, non solum voce prolatas, verum etiam cogitatione | |
| 2580 conceptas, cum signa quaedam in corpore exprimuntur ex animo, tota | |
| 2581 facilitate perdiscunt</i>, quamvis in libro Retract. hoc dicat non | |
| 2582 esse asserendum quomodo fiat. Alio modo possunt cognosci | |
| 2583 cogitationes, prout sunt in intellectu; et affectiones, prout sunt | |
| 2584 in voluntate. Et sic solus Deus cogitationes cordium et affectiones | |
| 2585 voluntatum cognoscere potest. Cuius ratio est, quia voluntas | |
| 2586 rationalis creaturae soli Deo subiacet; et ipse solus in eam | |
| 2587 operari potest, qui est principale eius obiectum, ut ultimus finis; | |
| 2588 et hoc magis infra patebit. Et ideo ea quae in voluntate sunt, vel | |
| 2589 quae ex voluntate sola dependent, soli Deo sunt nota. Manifestum | |
| 2590 est autem quod ex sola voluntate dependet quod aliquis actu aliqua | |
| 2591 consideret, quia cum aliquis habet habitum scientiae, vel species | |
| 2592 intelligibiles in eo existentes, utitur eis cum vult. Et ideo dicit | |
| 2593 apostolus, I Cor. II, quod <i>quae sunt hominis, nemo novit nisi | |
| 53 | 2594 spiritus hominis, qui in ipso est</i>.</p><p title="I q. 57 a. 4 ad 1"><a name="30793"><span class="ref">[30793] Iª q. 57 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2595 dicendum quod modo cogitatio unius hominis non cognoscitur ab alio, |
| 2596 propter duplex impedimentum, scilicet propter grossitiem corporis, | |
| 2597 et propter voluntatem claudentem sua secreta. Primum autem | |
| 2598 obstaculum tolletur in resurrectione, nec est in Angelis. Sed | |
| 2599 secundum impedimentum manebit post resurrectionem, et est modo in | |
| 2600 Angelis. Et tamen qualitatem mentis, quantum ad quantitatem gratiae | |
| 2601 et gloriae, repraesentabit claritas corporis. Et sic unus mentem | |
| 53 | 2602 alterius videre poterit.</p><p title="I q. 57 a. 4 ad 2"><a name="30794"><span class="ref">[30794] Iª q. 57 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2603 dicendum quod, etsi unus Angelus, species intelligibiles alterius |
| 2604 videat, per hoc quod modus intelligibilium specierum, secundum | |
| 2605 maiorem et minorem universalitatem, proportionatur nobilitati | |
| 2606 substantiarum; non tamen sequitur quod unus cognoscat quomodo alius | |
| 2607 illis intelligibilibus speciebus utitur actualiter | |
| 53 | 2608 considerando.</p><p title="I q. 57 a. 4 ad 3"><a name="30795"><span class="ref">[30795] Iª q. 57 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2609 dicendum quod appetitus brutalis non est dominus sui actus, sed |
| 2610 sequitur impressionem alterius causae corporalis vel spiritualis. | |
| 2611 Quia igitur Angeli cognoscunt res corporales et dispositiones | |
| 2612 earum, possunt per haec cognoscere quod est in appetitu et in | |
| 2613 apprehensione phantastica brutorum animalium; et etiam hominum, | |
| 2614 secundum quod in eis quandoque appetitus sensitivus procedit in | |
| 2615 actum, sequens aliquam impressionem corporalem, sicut in brutis | |
| 2616 semper est. Non tamen oportet quod Angeli cognoscant motum | |
| 2617 appetitus sensitivi et apprehensionem phantasticam hominis, | |
| 2618 secundum quod moventur a voluntate et ratione, quia etiam inferior | |
| 2619 pars animae participat aliqualiter rationem, sicut obediens | |
| 2620 imperanti, ut dicitur in I Ethic. Nec tamen sequitur quod, si | |
| 2621 Angelus cognoscit quod est in appetitu sensitivo vel phantasia | |
| 2622 hominis, quod cognoscat id quod est in cogitatione vel voluntate, | |
| 2623 quia intellectus vel voluntas non subiacet appetitui sensitivo et | |
| 53 | 2624 phantasiae, sed potest eis diversimode uti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 57 a. 5 arg. 1"><a name="30796"><span class="ref">[30796] Iª q. 57 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 2625 proceditur. Videtur quod Angeli mysteria gratiae cognoscant. Quia |
| 2626 inter omnia mysteria excellentius est mysterium incarnationis | |
| 2627 Christi. Sed hoc Angeli cognoverunt a principio, dicit enim | |
| 2628 Augustinus, V super Gen. ad Litt., quod <i>sic fuit hoc mysterium | |
| 2629 absconditum a saeculis in Deo, ut tamen innotesceret principibus et | |
| 2630 potestatibus in caelestibus</i>. Et dicit apostolus, I ad Tim. III, | |
| 2631 quod <i>apparuit Angelis illud magnum sacramentum pietatis</i>. | |
| 53 | 2632 Ergo Angeli mysteria gratiae cognoscunt.</p><p title="I q. 57 a. 5 arg. 2"><a name="30797"><span class="ref">[30797] Iª q. 57 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2633 rationes omnium mysteriorum gratiae in divina sapientia |
| 2634 continentur. Sed Angeli vident ipsam Dei sapientiam, quae est eius | |
| 53 | 2635 essentia. Ergo Angeli mysteria gratiae cognoscunt.</p><p title="I q. 57 a. 5 arg. 3"><a name="30798"><span class="ref">[30798] Iª q. 57 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2636 prophetae per Angelos instruuntur, ut patet per Dionysium, IV cap. |
| 2637 Angel. Hier. Sed prophetae mysteria gratiae cognoverunt, dicitur | |
| 2638 enim Amos III, <i>non faciet dominus verbum, nisi revelaverit | |
| 2639 secretum ad servos suos, prophetas</i>. Ergo Angeli mysteria | |
| 53 | 2640 gratiae cognoscunt.</p><p title="I q. 57 a. 5 s. c."><a name="30799"><span class="ref">[30799] Iª q. 57 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2641 quod nullus discit illud quod cognoscit. Sed Angeli, etiam supremi, |
| 2642 quaerunt de divinis mysteriis gratiae, et ea discunt, dicitur enim | |
| 2643 VII cap. Cael. Hier., quod <i>sacra Scriptura inducit quasdam | |
| 2644 caelestes essentias ad ipsum Iesum quaestionem facientes, et | |
| 2645 addiscentes scientiam divinae eius operationis pro nobis, et Iesum | |
| 2646 eas sine medio docentem</i>; ut patet Isaiae LXIII, ubi | |
| 2647 quaerentibus Angelis, quis est iste qui venit de Edom? Respondit | |
| 2648 Iesus, ego, qui loquor iustitiam. Ergo Angeli non cognoscunt | |
| 53 | 2649 mysteria gratiae.</p><p title="I q. 57 a. 5 co."><a name="30800"><span class="ref">[30800] Iª q. 57 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2650 quod in Angelis est cognitio duplex. Una quidem naturalis, secundum |
| 2651 quam cognoscunt res tum per essentiam suam, tum etiam per species | |
| 2652 innatas. Et hac cognitione mysteria gratiae Angeli cognoscere non | |
| 2653 possunt. Haec enim mysteria ex pura Dei voluntate dependent, si | |
| 2654 autem unus Angelus non potest cognoscere cogitationes alterius ex | |
| 2655 voluntate eius dependentes, multo minus potest cognoscere ea quae | |
| 2656 ex sola Dei voluntate dependent. Et sic argumentatur apostolus, I | |
| 2657 Cor. II, <i>quae sunt hominis, nemo novit nisi spiritus hominis, | |
| 2658 qui in ipso est. Ita et quae sunt Dei, nemo novit nisi spiritus | |
| 2659 Dei</i>. Est autem alia Angelorum cognitio, quae eos beatos facit, | |
| 2660 qua vident verbum et res in verbo. Et hac quidem visione cognoscunt | |
| 2661 mysteria gratiae, non quidem omnia, nec aequaliter omnes sed | |
| 2662 secundum quod Deus voluerit eis revelare; secundum illud apostoli, | |
| 2663 I Cor. II, <i>nobis autem revelavit Deus per spiritum suum</i>. Ita | |
| 2664 tamen quod superiores Angeli, perspicacius divinam sapientiam | |
| 2665 contemplantes, plura mysteria et altiora in ipsa Dei visione | |
| 2666 cognoscunt, quae inferioribus manifestant, eos illuminando. Et | |
| 2667 horum etiam mysteriorum quaedam a principio suae creationis | |
| 2668 cognoverunt; quaedam vero postmodum, secundum quod eorum officiis | |
| 53 | 2669 congruit, edocentur.</p><p title="I q. 57 a. 5 ad 1"><a name="30801"><span class="ref">[30801] Iª q. 57 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2670 dicendum quod de mysterio incarnationis Christi dupliciter |
| 2671 contingit loqui. Uno modo, in generali, et sic omnibus revelatum | |
| 2672 est a principio suae beatitudinis. Cuius ratio est, quia hoc est | |
| 2673 quoddam generale principium, ad quod omnia eorum officia | |
| 2674 ordinantur, <i>omnes enim sunt administratorii spiritus</i>, ut | |
| 2675 dicitur Heb. I, <i>in ministerium missi propter eos qui | |
| 2676 haereditatem capiunt salutis</i>; quod quidem fit per incarnationis | |
| 2677 mysterium. Unde oportuit de hoc mysterio omnes a principio | |
| 2678 communiter edoceri. Alio modo possumus loqui de mysterio | |
| 2679 incarnationis quantum ad speciales conditiones. Et sic non omnes | |
| 2680 Angeli a principio de omnibus sunt edocti, immo quidam, etiam | |
| 2681 superiores Angeli, postmodum didicerunt, ut patet per auctoritatem | |
| 53 | 2682 Dionysii inductam.</p><p title="I q. 57 a. 5 ad 2"><a name="30802"><span class="ref">[30802] Iª q. 57 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2683 dicendum quod, licet Angeli beati divinam sapientiam contemplentur, |
| 2684 non tamen eam comprehendunt. Et ideo non oportet quod cognoscant | |
| 53 | 2685 quidquid in ea latet.</p><p title="I q. 57 a. 5 ad 3"><a name="30803"><span class="ref">[30803] Iª q. 57 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2686 dicendum quod quidquid prophetae cognoverunt de mysteriis gratiae |
| 2687 per revelationem divinam, multo excellentius est Angelis revelatum. | |
| 2688 Et licet prophetis ea quae Deus facturus erat circa salutem humani | |
| 2689 generis, in generali revelaverit; quaedam tamen specialia apostoli | |
| 2690 circa hoc cognoverunt, quae prophetae non cognoverant; secundum | |
| 2691 illud Ephes. III, <i>potestis, legentes, intelligere prudentiam | |
| 2692 meam in mysterio Christi, quod aliis generationibus non est | |
| 2693 agnitum, sicut nunc revelatum est sanctis apostolis eius</i>. Inter | |
| 2694 ipsos etiam prophetas, posteriores cognoverunt quod priores non | |
| 2695 cognoverant; secundum illud Psalmi CXVIII, <i>super senes | |
| 2696 intellexi</i>. Et Gregorius dicit quod per successiones temporum, | |
| 53 | 2697 crevit divinae cognitionis augmentum.</p></div></div><div class="q" id="q58"><h2>Quaestio 58</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 58 pr."><a name="30804"><span class="ref">[30804] |
| 2698 Iª q. 58 pr.</span></a> Post haec considerandum est de modo | |
| 28 | 2699 angelicae cognitionis. Et circa hoc quaeruntur septem. Primo, utrum |
| 2700 intellectus Angeli quandoque sit in potentia, quandoque in actu. | |
| 2701 Secundo, utrum Angelus possit simul intelligere multa. Tertio, | |
| 2702 utrum intelligat discurrendo. Quarto, utrum intelligat componendo | |
| 2703 et dividendo. Quinto, utrum in intellectu Angeli possit esse | |
| 2704 falsitas. Sexto, utrum cognitio Angeli possit dici matutina et | |
| 2705 vespertina. Septimo, utrum sit eadem cognitio matutina et | |
| 53 | 2706 vespertina, vel diversae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 58 a. 1 arg. 1"><a name="30805"><span class="ref">[30805] Iª q. 58 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2707 proceditur. Videtur quod intellectus Angeli quandoque sit in |
| 2708 potentia. Motus enim est actus existentis in potentia, ut dicitur | |
| 2709 III Physic. Sed mentes angelicae intelligendo moventur, ut dicit | |
| 2710 Dionysius, IV cap. de Div. Nom. Ergo mentes angelicae quandoque | |
| 53 | 2711 sunt in potentia.</p><p title="I q. 58 a. 1 arg. 2"><a name="30806"><span class="ref">[30806] Iª q. 58 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, cum |
| 28 | 2712 desiderium sit rei non habitae, possibilis tamen haberi, quicumque |
| 2713 desiderat aliquid intelligere, est in potentia ad illud. Sed I | |
| 2714 Petri I, dicitur, <i>in quem desiderant Angeli prospicere</i>. Ergo | |
| 53 | 2715 intellectus Angeli quandoque est in potentia.</p><p title="I q. 58 a. 1 arg. 3"><a name="30807"><span class="ref">[30807] Iª q. 58 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 2716 libro de causis dicitur quod intelligentia intelligit secundum |
| 2717 modum suae substantiae. Sed substantia Angeli habet aliquid de | |
| 53 | 2718 potentia permixtum. Ergo quandoque intelligit in potentia.</p><p title="I q. 58 a. 1 s. c."><a name="30808"><span class="ref">[30808] Iª q. 58 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2719 quod Augustinus dicit, II super Gen. ad Litt., quod <i>Angeli, ex |
| 2720 quo creati sunt, ipsa verbi aeternitate, sancta et pia | |
| 2721 contemplatione perfruuntur</i>. Sed intellectus contemplans non est | |
| 2722 in potentia, sed in actu. Ergo intellectus Angeli non est in | |
| 53 | 2723 potentia.</p><p title="I q. 58 a. 1 co."><a name="30809"><span class="ref">[30809] Iª q. 58 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2724 quod, sicut philosophus dicit, in III de anima et in VIII Physic., |
| 2725 intellectus dupliciter est in potentia, uno modo, sicut ante | |
| 2726 addiscere vel invenire, idest antequam habeat habitum scientiae; | |
| 2727 alio modo dicitur esse in potentia, sicut cum iam habet habitum | |
| 2728 scientiae, sed non considerat. Primo igitur modo, intellectus | |
| 2729 Angeli nunquam est in potentia respectu eorum ad quae eius cognitio | |
| 2730 naturalis se extendere potest. Sicut enim corpora superiora, | |
| 2731 scilicet caelestia, non habent potentiam ad esse, quae non sit | |
| 2732 completa per actum; ita caelestes intellectus, scilicet Angeli, non | |
| 2733 habent aliquam intelligibilem potentiam, quae non sit totaliter | |
| 2734 completa per species intelligibiles connaturales eis. Sed quantum | |
| 2735 ad ea quae eis divinitus revelantur, nihil prohibet intellectus | |
| 2736 eorum esse in potentia, quia sic etiam corpora caelestia sunt in | |
| 2737 potentia quandoque ut illuminentur a sole. Secundo vero modo, | |
| 2738 intellectus Angeli potest esse in potentia ad ea quae cognoscit | |
| 2739 naturali cognitione, non enim omnia quae naturali cognitione | |
| 2740 cognoscit, semper actu considerat. Sed ad cognitionem verbi, et | |
| 2741 eorum quae in verbo videt, nunquam hoc modo est in potentia, quia | |
| 2742 semper actu intuetur verbum, et ea quae in verbo videt. In hac enim | |
| 2743 visione eorum beatitudo consistit, beatitudo autem non consistit in | |
| 53 | 2744 habitu, sed in actu, ut dicit philosophus, in I Ethic.</p><p title="I q. 58 a. 1 ad 1"><a name="30810"><span class="ref">[30810] Iª q. 58 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2745 dicendum quod motus ibi non sumitur secundum quod est actus |
| 2746 imperfecti, idest existentis in potentia; sed secundum quod est | |
| 2747 actus perfecti, idest existentis in actu. Sic enim intelligere et | |
| 53 | 2748 sentire dicuntur motus, ut dicitur in III de anima.</p><p title="I q. 58 a. 1 ad 2"><a name="30811"><span class="ref">[30811] Iª q. 58 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2749 dicendum quod desiderium illud Angelorum non excludit rem |
| 2750 desideratam, sed eius fastidium. Vel dicuntur desiderare Dei | |
| 2751 visionem, quantum ad novas revelationes, quas pro opportunitate | |
| 53 | 2752 negotiorum a Deo recipiunt.</p><p title="I q. 58 a. 1 ad 3"><a name="30812"><span class="ref">[30812] Iª q. 58 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2753 dicendum quod in substantia Angeli non est aliqua potentia denudata |
| 2754 ab actu. Et similiter nec intellectus Angeli sic est in potentia, | |
| 53 | 2755 quod sit absque actu.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 58 a. 2 arg. 1"><a name="30813"><span class="ref">[30813] Iª q. 58 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2756 proceditur. Videtur quod Angelus non possit simul multa |
| 2757 intelligere. Dicit enim philosophus, II Topic., quod <i>contingit | |
| 53 | 2758 multa scire, sed unum tantum intelligere</i>.</p><p title="I q. 58 a. 2 arg. 2"><a name="30814"><span class="ref">[30814] Iª q. 58 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 2759 intelligitur nisi secundum quod intellectus formatur per speciem |
| 2760 intelligibilem, sicut corpus formatur per figuram. Sed unum corpus | |
| 2761 non potest formari diversis figuris. Ergo unus intellectus non | |
| 53 | 2762 potest simul intelligere diversa intelligibilia.</p><p title="I q. 58 a. 2 arg. 3"><a name="30815"><span class="ref">[30815] Iª q. 58 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2763 intelligere est motus quidam. Nullus autem motus terminatur ad |
| 53 | 2764 diversos terminos. Ergo non contingit simul multa intelligere.</p><p title="I q. 58 a. 2 s. c."><a name="30816"><span class="ref">[30816] Iª q. 58 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2765 quod dicit Augustinus, IV Sup. Gen. ad Litt., <i>potentia |
| 2766 spiritualis mentis angelicae cuncta quae voluerit, facillime simul | |
| 53 | 2767 comprehendit</i>.</p><p title="I q. 58 a. 2 co."><a name="30817"><span class="ref">[30817] Iª q. 58 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2768 quod, sicut ad unitatem motus requiritur unitas termini, ita ad |
| 2769 unitatem operationis requiritur unitas obiecti. Contingit autem | |
| 2770 aliqua accipi ut plura, et ut unum; sicut partes alicuius continui. | |
| 2771 Si enim unaquaeque per se accipiatur, plures sunt, unde et non una | |
| 2772 operatione, nec simul accipiuntur per sensum et intellectum. Alio | |
| 2773 modo accipiuntur secundum quod sunt unum in toto, et sic simul et | |
| 2774 una operatione cognoscuntur tam per sensum quam per intellectum, | |
| 2775 dum totum continuum consideratur, ut dicitur in III de anima. Et | |
| 2776 sic etiam intellectus noster simul intelligit subiectum et | |
| 2777 praedicatum, prout sunt partes unius propositionis; et duo | |
| 2778 comparata, secundum quod conveniunt in una comparatione. Ex quo | |
| 2779 patet quod multa, secundum quod sunt distincta, non possunt simul | |
| 2780 intelligi; sed secundum quod uniuntur in uno intelligibili, sic | |
| 2781 simul intelliguntur. Unumquodque autem est intelligibile in actu, | |
| 2782 secundum quod eius similitudo est in intellectu. Quaecumque igitur | |
| 2783 per unam speciem intelligibilem cognosci possunt, cognoscuntur ut | |
| 2784 unum intelligibile; et ideo simul cognoscuntur. Quae vero per | |
| 2785 diversas species intelligibiles cognoscuntur, ut diversa | |
| 2786 intelligibilia capiuntur. Angeli igitur ea cognitione qua | |
| 2787 cognoscunt res per verbum, omnia cognoscunt una intelligibili | |
| 2788 specie, quae est essentia divina. Et ideo quantum ad talem | |
| 2789 cognitionem, omnia simul cognoscunt, sicut et in patria <i>non | |
| 2790 erunt volubiles nostrae cogitationes, ab aliis in alia euntes atque | |
| 2791 redeuntes, sed omnem scientiam nostram simul uno conspectu | |
| 2792 videbimus</i>, ut Augustinus dicit in XV de Trin. Ea vero | |
| 2793 cognitione qua cognoscunt res per species innatas, omnia illa simul | |
| 2794 possunt intelligere, quae una specie cognoscuntur; non autem illa | |
| 53 | 2795 quae diversis.</p><p title="I q. 58 a. 2 ad 1"><a name="30818"><span class="ref">[30818] Iª q. 58 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2796 dicendum quod intelligere multa ut unum, est quodammodo unum |
| 53 | 2797 intelligere.</p><p title="I q. 58 a. 2 ad 2"><a name="30819"><span class="ref">[30819] Iª q. 58 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2798 dicendum quod intellectus formatur per intelligibilem speciem quam |
| 2799 apud se habet. Et ideo sic potest una specie intelligibili multa | |
| 2800 simul intelligibilia intueri, sicut unum corpus per unam figuram | |
| 53 | 2801 potest simul multis corporibus assimilari.</p><p title="I q. 58 a. 2 ad 3"><a name="30820"><span class="ref">[30820] Iª q. 58 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 2802 dicendum sicut ad primum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 58 a. 3 arg. 1"><a name="30821"><span class="ref">[30821] Iª q. 58 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 28 | 2803 proceditur. Videtur quod Angelus cognoscat discurrendo. Discursus |
| 2804 enim intellectus attenditur secundum hoc, quod unum per aliud | |
| 2805 cognoscitur. Sed Angeli cognoscunt unum per aliud, cognoscunt enim | |
| 2806 creaturas per verbum. Ergo intellectus Angeli cognoscit | |
| 53 | 2807 discurrendo.</p><p title="I q. 58 a. 3 arg. 2"><a name="30822"><span class="ref">[30822] Iª q. 58 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2808 quidquid potest virtus inferior, potest et virtus superior. Sed |
| 2809 intellectus humanus potest syllogizare, et in effectibus causas | |
| 2810 cognoscere, secundum quae discursus attenditur. Ergo intellectus | |
| 2811 Angeli, qui superior est ordine naturae, multo magis hoc | |
| 53 | 2812 potest.</p><p title="I q. 58 a. 3 arg. 3"><a name="30823"><span class="ref">[30823] Iª q. 58 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2813 Isidorus dicit quod Daemones per experientiam multa cognoscunt. Sed |
| 2814 experimentalis cognitio est discursiva, <i>ex multis enim memoriis | |
| 2815 fit unum experimentum, et ex multis experimentis fit unum | |
| 2816 universale</i>, ut dicitur in fine Poster., et in principio | |
| 53 | 2817 Metaphys. Ergo cognitio Angelorum est discursiva.</p><p title="I q. 58 a. 3 s. c."><a name="30824"><span class="ref">[30824] Iª q. 58 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2818 quod Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom., quod <i>Angeli non |
| 2819 congregant divinam cognitionem a sermonibus diffusis, neque ab | |
| 53 | 2820 aliquo communi ad ista specialia simul aguntur</i>.</p><p title="I q. 58 a. 3 co."><a name="30825"><span class="ref">[30825] Iª q. 58 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2821 quod, sicut saepius dictum est, Angeli illum gradum tenent in |
| 2822 substantiis spiritualibus, quem corpora caelestia in substantiis | |
| 2823 corporeis, nam et caelestes mentes a Dionysio dicuntur. Est autem | |
| 2824 haec differentia inter caelestia et terrena corpora, quod corpora | |
| 2825 terrena per mutationem et motum adipiscuntur suam ultimam | |
| 2826 perfectionem, corpora vero caelestia statim, ex ipsa sua natura, | |
| 2827 suam ultimam perfectionem habent. Sic igitur et inferiores | |
| 2828 intellectus, scilicet hominum, per quendam motum et discursum | |
| 2829 intellectualis operationis perfectionem in cognitione veritatis | |
| 2830 adipiscuntur; dum scilicet ex uno cognito in aliud cognitum | |
| 2831 procedunt. Si autem statim in ipsa cognitione principii noti, | |
| 2832 inspicerent quasi notas omnes conclusiones consequentes, in eis | |
| 2833 discursus locum non haberet. Et hoc est in Angelis, quia statim in | |
| 2834 illis quae primo naturaliter cognoscunt, inspiciunt omnia | |
| 2835 quaecumque in eis cognosci possunt. Et ideo dicuntur | |
| 2836 intellectuales, quia etiam apud nos, ea quae statim naturaliter | |
| 2837 apprehenduntur, intelligi dicuntur; unde intellectus dicitur | |
| 2838 habitus primorum principiorum. Animae vero humanae, quae veritatis | |
| 2839 notitiam per quendam discursum acquirunt, rationales vocantur. Quod | |
| 2840 quidem contingit ex debilitate intellectualis luminis in eis. Si | |
| 2841 enim haberent plenitudinem intellectualis luminis, sicut Angeli, | |
| 2842 statim in primo aspectu principiorum totam virtutem eorum | |
| 53 | 2843 comprehenderent, intuendo quidquid ex eis syllogizari posset.</p><p title="I q. 58 a. 3 ad 1"><a name="30826"><span class="ref">[30826] Iª q. 58 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2844 dicendum quod discursus quendam motum nominat. Omnis autem motus |
| 2845 est de uno priori in aliud posterius. Unde discursiva cognitio | |
| 2846 attenditur secundum quod ex aliquo prius noto devenitur in | |
| 2847 cognitionem alterius posterius noti, quod prius erat ignotum. Si | |
| 2848 autem in uno inspecto simul aliud inspiciatur, sicut in speculo | |
| 2849 inspicitur simul imago rei et res; non est propter hoc cognitio | |
| 53 | 2850 discursiva. Et hoc modo cognoscunt Angeli res in verbo.</p><p title="I q. 58 a. 3 ad 2"><a name="30827"><span class="ref">[30827] Iª q. 58 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2851 dicendum quod Angeli syllogizare possunt, tanquam syllogismum |
| 2852 cognoscentes; et in causis effectus vident, et in effectibus | |
| 2853 causas, non tamen ita quod cognitionem veritatis ignotae acquirant | |
| 53 | 2854 syllogizando ex causis in causata, et ex causatis in causas.</p><p title="I q. 58 a. 3 ad 3"><a name="30828"><span class="ref">[30828] Iª q. 58 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2855 dicendum quod experientia in Angelis et Daemonibus dicitur secundum |
| 2856 quandam similitudinem, prout scilicet cognoscunt sensibilia | |
| 53 | 2857 praesentia; tamen absque omni discursu.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 58 a. 4 arg. 1"><a name="30829"><span class="ref">[30829] Iª q. 58 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 2858 proceditur. Videtur quod Angeli intelligant componendo et |
| 2859 dividendo. Ubi enim est multitudo intellectuum, ibi est compositio | |
| 2860 intellectuum, ut dicitur in III de anima. Sed in intellectu Angeli | |
| 2861 est multitudo intellectuum, cum per diversas species diversa | |
| 2862 intelligat, et non omnia simul. Ergo in intellectu Angeli est | |
| 53 | 2863 compositio et divisio.</p><p title="I q. 58 a. 4 arg. 2"><a name="30830"><span class="ref">[30830] Iª q. 58 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, plus |
| 28 | 2864 distat negatio ab affirmatione, quam quaecumque duae naturae |
| 2865 oppositae, quia prima distinctio est per affirmationem et | |
| 2866 negationem. Sed aliquas naturas distantes Angelus non cognoscit per | |
| 2867 unum, sed per diversas species, ut ex dictis patet. Ergo oportet | |
| 2868 quod affirmationem et negationem cognoscat per diversa. Et ita | |
| 53 | 2869 videtur quod Angelus intelligat componendo et dividendo.</p><p title="I q. 58 a. 4 arg. 3"><a name="30831"><span class="ref">[30831] Iª q. 58 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2870 locutio est signum intellectus. Sed Angeli hominibus loquentes, |
| 2871 proferunt affirmativas et negativas enuntiationes, quae sunt signa | |
| 2872 compositionis et divisionis in intellectu; ut ex multis locis | |
| 2873 sacrae Scripturae apparet. Ergo videtur quod Angelus intelligat | |
| 53 | 2874 componendo et dividendo.</p><p title="I q. 58 a. 4 s. c."><a name="30832"><span class="ref">[30832] Iª q. 58 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2875 quod Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom., quod <i>virtus |
| 2876 intellectualis Angelorum resplendet conspicaci divinorum | |
| 2877 intellectuum simplicitate</i>. Sed simplex intelligentia est sine | |
| 2878 compositione et divisione, ut dicitur in III de anima. Ergo Angelus | |
| 53 | 2879 intelligit sine compositione et divisione.</p><p title="I q. 58 a. 4 co."><a name="30833"><span class="ref">[30833] Iª q. 58 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2880 quod, sicut in intellectu ratiocinante comparatur conclusio ad |
| 2881 principium, ita in intellectu componente et dividente comparatur | |
| 2882 praedicatum ad subiectum. Si enim intellectus statim in ipso | |
| 2883 principio videret conclusionis veritatem, nunquam intelligeret | |
| 2884 discurrendo vel ratiocinando. Similiter si intellectus statim in | |
| 2885 apprehensione quidditatis subiecti, haberet notitiam de omnibus | |
| 2886 quae possunt attribui subiecto vel removeri ab eo, nunquam | |
| 2887 intelligeret componendo et dividendo, sed solum intelligendo quod | |
| 2888 quid est. Sic igitur patet quod ex eodem provenit quod intellectus | |
| 2889 noster intelligit discurrendo, et componendo et dividendo, ex hoc | |
| 2890 scilicet, quod non statim in prima apprehensione alicuius primi | |
| 2891 apprehensi, potest inspicere quidquid in eo virtute continetur. | |
| 2892 Quod contingit ex debilitate luminis intellectualis in nobis, sicut | |
| 2893 dictum est. Unde cum in Angelo sit lumen intellectuale perfectum, | |
| 2894 cum sit speculum purum et clarissimum, ut dicit Dionysius, IV cap. | |
| 2895 de Div. Nom.; relinquitur quod Angelus, sicut non intelligit | |
| 2896 ratiocinando, ita non intelligit componendo et dividendo. | |
| 2897 Nihilominus tamen compositionem et divisionem enuntiationum | |
| 2898 intelligit, sicut et ratiocinationem syllogismorum, intelligit enim | |
| 2899 composita simpliciter, et mobilia immobiliter, et materialia | |
| 53 | 2900 immaterialiter.</p><p title="I q. 58 a. 4 ad 1"><a name="30834"><span class="ref">[30834] Iª q. 58 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2901 dicendum quod non qualiscumque multitudo intellectuum compositionem |
| 2902 causat, sed multitudo illorum intellectuum quorum unum attribuitur | |
| 2903 alteri, vel removetur ab altero. Angelus autem, intelligendo | |
| 2904 quidditatem alicuius rei, simul intelligit quidquid ei attribui | |
| 2905 potest vel removeri ab ea. Unde intelligendo quod quid est, | |
| 2906 intelligit quidquid nos intelligere possumus et componendo et | |
| 53 | 2907 dividendo, per unum suum simplicem intellectum.</p><p title="I q. 58 a. 4 ad 2"><a name="30835"><span class="ref">[30835] Iª q. 58 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2908 dicendum quod diversae quidditates rerum minus differunt, quantum |
| 2909 ad rationem existendi, quam affirmatio et negatio. Tamen quantum ad | |
| 2910 rationem cognoscendi, affirmatio et negatio magis conveniunt, quia | |
| 2911 statim per hoc quod cognoscitur veritas affirmationis, cognoscitur | |
| 53 | 2912 falsitas negationis oppositae.</p><p title="I q. 58 a. 4 ad 3"><a name="30836"><span class="ref">[30836] Iª q. 58 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2913 dicendum quod hoc quod Angeli loquuntur enuntiationes affirmativas |
| 2914 et negativas, manifestat quod Angeli cognoscunt compositionem et | |
| 2915 divisionem, non autem quod cognoscant componendo et dividendo, sed | |
| 53 | 2916 simpliciter cognoscendo quod quid est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 58 a. 5 arg. 1"><a name="30837"><span class="ref">[30837] Iª q. 58 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 2917 proceditur. Videtur quod in intellectu Angeli possit esse falsitas. |
| 2918 Protervitas enim ad falsitatem pertinet. Sed in Daemonibus est | |
| 2919 phantasia proterva, ut dicit Dionysius, IV cap. de Div. Nom. Ergo | |
| 53 | 2920 videtur quod in Angelorum intellectu possit esse falsitas.</p><p title="I q. 58 a. 5 arg. 2"><a name="30838"><span class="ref">[30838] Iª q. 58 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2921 nescientia est causa falsae aestimationis. Sed in Angelis potest |
| 2922 esse nescientia, ut Dionysius dicit, VI cap. Eccles. Hier. Ergo | |
| 53 | 2923 videtur quod in eis possit esse falsitas.</p><p title="I q. 58 a. 5 arg. 3"><a name="30839"><span class="ref">[30839] Iª q. 58 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 2924 quod cadit a veritate sapientiae, et habet rationem depravatam, |
| 2925 habet falsitatem vel errorem in suo intellectu. Sed hoc Dionysius | |
| 2926 dicit de Daemonibus, VII cap. de Div. Nom. Ergo videtur quod in | |
| 53 | 2927 intellectu Angelorum possit esse falsitas.</p><p title="I q. 58 a. 5 s. c."><a name="30840"><span class="ref">[30840] Iª q. 58 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2928 philosophus dicit, III de anima, quod <i>intellectus semper verus |
| 2929 est</i>. Augustinus etiam dicit, in libro octoginta trium quaest., | |
| 2930 quod <i>nihil intelligitur nisi verum</i>. Sed Angeli non | |
| 2931 cognoscunt aliquid nisi intelligendo. Ergo in Angeli cognitione non | |
| 53 | 2932 potest esse deceptio et falsitas.</p><p title="I q. 58 a. 5 co."><a name="30841"><span class="ref">[30841] Iª q. 58 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2933 quod huius quaestionis veritas aliquatenus ex praemissa dependet. |
| 2934 Dictum est enim quod Angelus non intelligit componendo et | |
| 2935 dividendo, sed intelligendo quod quid est. Intellectus autem circa | |
| 2936 quod quid est semper verus est, sicut et sensus circa proprium | |
| 2937 obiectum, ut dicitur in III de anima. Sed per accidens in nobis | |
| 2938 accidit deceptio et falsitas intelligendo quod quid est, scilicet | |
| 2939 secundum rationem alicuius compositionis, vel cum definitionem | |
| 2940 unius rei accipimus ut definitionem alterius; vel cum partes | |
| 2941 definitionis sibi non cohaerent, sicut si accipiatur pro | |
| 2942 definitione alicuius rei, animal quadrupes volatile (nullum enim | |
| 2943 animal tale est); et hoc quidem accidit in compositis, quorum | |
| 2944 definitio ex diversis sumitur, quorum unum est materiale ad aliud. | |
| 2945 Sed intelligendo quidditates simplices, ut dicitur in IX Metaphys., | |
| 2946 non est falsitas, quia vel totaliter non attinguntur, et nihil | |
| 2947 intelligimus de eis; vel cognoscuntur ut sunt. Sic igitur per se | |
| 2948 non potest esse falsitas aut error aut deceptio in intellectu | |
| 2949 alicuius Angeli; sed per accidens contingit. Alio tamen modo quam | |
| 2950 in nobis. Nam nos componendo et dividendo quandoque ad intellectum | |
| 2951 quidditatis pervenimus, sicut cum dividendo vel demonstrando | |
| 2952 definitionem investigamus. Quod quidem in Angelis non contingit; | |
| 2953 sed per quod quid est rei cognoscunt omnes enuntiationes ad illam | |
| 2954 rem pertinentes. Manifestum est autem quod quidditas rei potest | |
| 2955 esse principium cognoscendi respectu eorum quae naturaliter | |
| 2956 conveniunt rei vel ab ea removentur, non autem eorum quae a | |
| 2957 supernaturali Dei ordinatione dependent. Angeli igitur boni, | |
| 2958 habentes rectam voluntatem, per cognitionem quidditatis rei non | |
| 2959 iudicant de his quae naturaliter ad rem pertinent, nisi salva | |
| 2960 ordinatione divina. Unde in eis non potest esse falsitas aut error. | |
| 2961 Daemones vero, per voluntatem perversam subducentes intellectum a | |
| 2962 divina sapientia, absolute interdum de rebus iudicant secundum | |
| 2963 naturalem conditionem. Et in his quae naturaliter ad rem pertinent, | |
| 2964 non decipiuntur. Sed decipi possunt quantum ad ea quae | |
| 2965 supernaturalia sunt, sicut si considerans hominem mortuum, iudicet | |
| 2966 eum non resurrecturum; et si videns hominem Christum, iudicet eum | |
| 53 | 2967 non esse Deum.</p><p title="I q. 58 a. 5 ad 1"><a name="30842"><span class="ref">[30842] Iª q. 58 a. 5 ad 1</span></a> Et per hoc patet |
| 28 | 2968 responsio ad ea quae utrinque obiiciuntur. Nam protervitas Daemonum |
| 2969 est secundum quod non subduntur divinae sapientiae. Nescientia | |
| 2970 autem est in Angelis, non respectu naturalium cognoscibilium, sed | |
| 2971 supernaturalium. Patet etiam quod intellectus eius quod quid est | |
| 2972 semper est verus, nisi per accidens, secundum quod indebite | |
| 53 | 2973 ordinatur ad aliquam compositionem vel divisionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 58 a. 6 arg. 1"><a name="30843"><span class="ref">[30843] Iª q. 58 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 2974 proceditur. Videtur quod in Angelis non sit vespertina neque |
| 2975 matutina cognitio. Vespere enim et mane admixtionem tenebrarum | |
| 2976 habent. Sed in cognitione Angeli non est aliqua tenebrositas; cum | |
| 2977 non sit ibi error vel falsitas. Ergo cognitio Angeli non debet dici | |
| 53 | 2978 matutina vel vespertina.</p><p title="I q. 58 a. 6 arg. 2"><a name="30844"><span class="ref">[30844] Iª q. 58 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, inter |
| 28 | 2979 vespere et mane cadit nox; et inter mane et vespere cadit meridies. |
| 2980 Si igitur in Angelis cadit cognitio matutina et vespertina, pari | |
| 2981 ratione videtur quod in eis debeat esse meridiana et nocturna | |
| 53 | 2982 cognitio.</p><p title="I q. 58 a. 6 arg. 3"><a name="30845"><span class="ref">[30845] Iª q. 58 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2983 cognitio distinguitur secundum differentiam cognitorum, unde in III |
| 2984 de anima dicit philosophus quod <i>scientiae secantur quemadmodum | |
| 2985 et res</i>. Triplex autem est esse rerum, scilicet in verbo, in | |
| 2986 propria natura, et in intelligentia angelica, ut Augustinus dicit, | |
| 2987 II super Gen. ad Litt. Ergo, si ponatur cognitio matutina in | |
| 2988 Angelis et vespertina, propter esse rerum in verbo et in propria | |
| 2989 natura; debet etiam in eis poni tertia cognitio, propter esse rerum | |
| 53 | 2990 in intelligentia angelica.</p><p title="I q. 58 a. 6 s. c."><a name="30846"><span class="ref">[30846] Iª q. 58 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2991 quod Augustinus, IV super Gen. ad Litt., et XI de Civ. Dei, |
| 53 | 2992 distinguit cognitionem Angelorum per matutinam et vespertinam.</p><p title="I q. 58 a. 6 co."><a name="30847"><span class="ref">[30847] Iª q. 58 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2993 quod hoc quod dicitur de cognitione matutina et vespertina in |
| 2994 Angelis, introductum est ab Augustino, qui sex dies in quibus Deus | |
| 2995 legitur fecisse cuncta, Gen. I, intelligi vult non hos usitatos | |
| 2996 dies qui solis circuitu peraguntur, cum sol quarto die factus | |
| 2997 legatur; sed unum diem, scilicet cognitionem angelicam sex rerum | |
| 2998 generibus praesentatam. Sicut autem in die consueto mane est | |
| 2999 principium diei, vespere autem terminus, ita cognitio ipsius | |
| 3000 primordialis esse rerum, dicitur cognitio matutina, et haec est | |
| 3001 secundum quod res sunt in verbo. Cognitio autem ipsius esse rei | |
| 3002 creatae secundum quod in propria natura consistit, dicitur cognitio | |
| 3003 vespertina, nam esse rerum fluit a verbo sicut a quodam primordiali | |
| 3004 principio, et hic effluxus terminatur ad esse rerum quod in propria | |
| 53 | 3005 natura habent.</p><p title="I q. 58 a. 6 ad 1"><a name="30848"><span class="ref">[30848] Iª q. 58 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3006 dicendum quod vespere et mane non accipiuntur in cognitione |
| 3007 angelica secundum similitudinem ad admixtionem tenebrarum; sed | |
| 3008 secundum similitudinem principii et termini. Vel dicendum quod | |
| 3009 nihil prohibet, ut dicit Augustinus IV super Gen. ad Litt., aliquid | |
| 3010 in comparatione ad unum dici lux, et in comparatione ad aliud dici | |
| 3011 tenebra. Sicut vita fidelium et iustorum, in comparatione ad | |
| 3012 impios, dicitur lux, secundum illud Ephes. V, <i>fuistis aliquando | |
| 3013 tenebrae, nunc autem lux in domino</i>; quae tamen vita fidelium, | |
| 3014 in comparatione ad vitam gloriae, tenebrosa dicitur, secundum illud | |
| 3015 II Petri I, <i>habetis propheticum sermonem, cui bene facitis | |
| 3016 attendentes quasi lucernae lucenti in caliginoso loco</i>. Sic | |
| 3017 igitur cognitio Angeli qua cognoscit res in propria natura, dies | |
| 3018 est per comparationem ad ignorantiam vel errorem, sed obscura est | |
| 53 | 3019 per comparationem ad visionem verbi.</p><p title="I q. 58 a. 6 ad 2"><a name="30849"><span class="ref">[30849] Iª q. 58 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3020 dicendum quod matutina et vespertina cognitio ad diem pertinet, |
| 3021 idest ad Angelos illuminatos, qui sunt distincti a tenebris, idest | |
| 3022 a malis Angelis. Angeli autem boni, cognoscentes creaturam, non in | |
| 3023 ea figuntur, quod esset tenebrescere et noctem fieri; sed hoc ipsum | |
| 3024 referunt ad laudem Dei, in quo sicut in principio omnia cognoscunt. | |
| 3025 Et ideo post vesperam non ponitur nox, sed mane, ita quod mane sit | |
| 3026 finis praecedentis diei et principium sequentis, inquantum Angeli | |
| 3027 cognitionem praecedentis operis ad laudem Dei referunt. Meridies | |
| 3028 autem sub nomine diei comprehenditur, quasi medium inter duo | |
| 3029 extrema. Vel potest meridies referri ad cognitionem ipsius Dei, qui | |
| 53 | 3030 non habet principium nec finem.</p><p title="I q. 58 a. 6 ad 3"><a name="30850"><span class="ref">[30850] Iª q. 58 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3031 dicendum quod etiam ipsi Angeli creaturae sunt. Unde esse rerum in |
| 3032 intelligentia angelica comprehenditur sub vespertina cognitione, | |
| 53 | 3033 sicut et esse rerum in propria natura.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 58 a. 7 arg. 1"><a name="30851"><span class="ref">[30851] Iª q. 58 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 3034 proceditur. Videtur quod una sit cognitio vespertina et matutina. |
| 3035 Dicitur enim Gen. I, <i>factum est vespere et mane dies unus</i>. | |
| 3036 Sed per diem intelligitur cognitio angelica, ut Augustinus dicit. | |
| 3037 Ergo una et eadem est cognitio in Angelis matutina et | |
| 53 | 3038 vespertina.</p><p title="I q. 58 a. 7 arg. 2"><a name="30852"><span class="ref">[30852] Iª q. 58 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3039 impossibile est unam potentiam simul duas operationes habere. Sed |
| 3040 Angeli semper sunt in actu cognitionis matutinae, quia semper | |
| 3041 vident Deum et res in Deo, secundum illud Matth. XVIII, <i>Angeli | |
| 3042 eorum semper vident faciem patris mei</i> et cetera. Ergo, si | |
| 3043 cognitio vespertina esset alia a matutina, nullo modo Angelus | |
| 53 | 3044 posset esse in actu cognitionis vespertinae.</p><p title="I q. 58 a. 7 arg. 3"><a name="30853"><span class="ref">[30853] Iª q. 58 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3045 apostolus dicit, I Cor. XIII, <i>cum venerit quod perfectum est, |
| 3046 evacuabitur quod ex parte est</i>. Sed si cognitio vespertina sit | |
| 3047 alia a matutina, comparatur ad ipsam sicut imperfectum ad | |
| 3048 perfectum. Ergo non poterit simul vespertina cognitio esse cum | |
| 53 | 3049 matutina.</p><p title="I q. 58 a. 7 s. c."><a name="30854"><span class="ref">[30854] Iª q. 58 a. 7 s. c.</span></a> In contrarium est |
| 28 | 3050 quod dicit Augustinus, IV super Gen. ad Litt., <i>quod multum |
| 3051 interest inter cognitionem rei cuiuscumque in verbo Dei, et | |
| 3052 cognitionem eius in natura eius, ut illud merito pertineat ad diem, | |
| 53 | 3053 hoc ad vesperam</i>.</p><p title="I q. 58 a. 7 co."><a name="30855"><span class="ref">[30855] Iª q. 58 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3054 quod, sicut dictum est, cognitio vespertina dicitur, qua Angeli |
| 3055 cognoscunt res in propria natura. Quod non potest ita intelligi | |
| 3056 quasi ex propria rerum natura cognitionem accipiant, ut haec | |
| 3057 praepositio in indicet habitudinem principii, quia non accipiunt | |
| 3058 Angeli cognitionem a rebus, ut supra habitum est. Relinquitur | |
| 3059 igitur quod hoc quod dicitur in propria natura, accipiatur secundum | |
| 3060 rationem cogniti, secundum quod subest cognitioni; ut scilicet | |
| 3061 cognitio vespertina in Angelis dicatur secundum quod cognoscunt | |
| 3062 esse rerum quod habent res in propria natura. Quod quidem per | |
| 3063 duplex medium cognoscunt, scilicet per species innatas, et per | |
| 3064 rationes rerum in verbo existentes. Non enim, videndo verbum, | |
| 3065 cognoscunt solum illud esse rerum quod habent in verbo; sed illud | |
| 3066 esse quod habent in propria natura; sicut Deus per hoc quod videt | |
| 3067 se, cognoscit esse rerum quod habent in propria natura. Si ergo | |
| 3068 dicatur cognitio vespertina secundum quod cognoscunt esse rerum | |
| 3069 quod habent in propria natura, videndo verbum; sic una et eadem | |
| 3070 secundum essentiam est cognitio vespertina et matutina, differens | |
| 3071 solum secundum cognita. Si vero cognitio vespertina dicatur | |
| 3072 secundum quod Angeli cognoscunt esse rerum quod habent in propria | |
| 3073 natura, per formas innatas; sic alia est cognitio vespertina et | |
| 3074 matutina. Et ita videtur intelligere Augustinus, cum unam ponat | |
| 53 | 3075 imperfectam respectu alterius.</p><p title="I q. 58 a. 7 ad 1"><a name="30856"><span class="ref">[30856] Iª q. 58 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3076 dicendum quod, sicut numerus sex dierum, secundum intellectum |
| 3077 Augustini, accipitur secundum sex genera rerum quae cognoscuntur ab | |
| 3078 Angelis; ita unitas diei accipitur secundum unitatem rei cognitae, | |
| 53 | 3079 quae tamen diversis cognitionibus cognosci potest.</p><p title="I q. 58 a. 7 ad 2"><a name="30857"><span class="ref">[30857] Iª q. 58 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3080 dicendum quod duae operationes possunt simul esse unius potentiae, |
| 3081 quarum una ad aliam refertur; ut patet cum voluntas simul vult et | |
| 3082 finem et ea quae sunt ad finem, et intellectus simul intelligit | |
| 3083 principia et conclusiones per principia, quando iam scientiam | |
| 3084 acquisivit. Cognitio autem vespertina in Angelis refertur ad | |
| 3085 matutinam, ut Augustinus dicit. Unde nihil prohibet utramque simul | |
| 53 | 3086 esse in Angelis.</p><p title="I q. 58 a. 7 ad 3"><a name="30858"><span class="ref">[30858] Iª q. 58 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3087 dicendum quod, veniente perfecto, evacuatur imperfectum quod ei |
| 3088 opponitur, sicut fides, quae est eorum quae non videntur, evacuatur | |
| 3089 visione veniente. Sed imperfectio vespertinae cognitionis non | |
| 3090 opponitur perfectioni matutinae. Quod enim cognoscatur aliquid in | |
| 3091 seipso, non est oppositum ei quod cognoscatur in sua causa. Nec | |
| 3092 iterum quod aliquid cognoscatur per duo media, quorum unum est | |
| 3093 perfectius et aliud imperfectius, aliquid repugnans habet, sicut ad | |
| 3094 eandem conclusionem habere possumus et medium demonstrativum et | |
| 3095 dialecticum. Et similiter eadem res potest sciri ab Angelo per | |
| 53 | 3096 verbum increatum, et per speciem innatam.</p></div></div><div class="q" id="q59"><h2>Quaestio 59</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 59 pr."><a name="30859"><span class="ref">[30859] |
| 3097 Iª q. 59 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de his | |
| 28 | 3098 quae pertinent ad voluntatem Angelorum. Et primo considerabimus de |
| 3099 ipsa voluntate secundo, de motu eius, qui est amor sive dilectio. | |
| 3100 Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum in Angelis sit | |
| 3101 voluntas. Secundo, utrum voluntas Angeli sit ipsa natura eorum, vel | |
| 3102 etiam ipse intellectus eorum. Tertio, utrum in Angelis sit liberum | |
| 3103 arbitrium. Quarto, utrum in eis sit irascibilis et | |
| 53 | 3104 concupiscibilis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 59 a. 1 arg. 1"><a name="30860"><span class="ref">[30860] Iª q. 59 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3105 proceditur. Videtur quod in Angelis non sit voluntas. Quia, ut |
| 3106 dicit philosophus, in III de anima, <i>voluntas in ratione est</i>. | |
| 3107 Sed in Angelis non est ratio, sed aliquid superius ratione. Ergo in | |
| 53 | 3108 Angelis non est voluntas, sed aliquid superius voluntate.</p><p title="I q. 59 a. 1 arg. 2"><a name="30861"><span class="ref">[30861] Iª q. 59 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3109 voluntas sub appetitu continetur, ut patet per philosophum, in III |
| 3110 de anima. Sed appetitus est imperfecti, est enim eius quod nondum | |
| 3111 habetur. Cum igitur in Angelis, maxime in beatis, non sit aliqua | |
| 53 | 3112 imperfectio, videtur quod non sit in eis voluntas.</p><p title="I q. 59 a. 1 arg. 3"><a name="30862"><span class="ref">[30862] Iª q. 59 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3113 philosophus dicit, in III de anima, quod voluntas est movens motum, |
| 3114 movetur enim ab appetibili intellecto. Sed Angeli sunt immobiles; | |
| 53 | 3115 cum sint incorporei. Ergo in Angelis non est voluntas.</p><p title="I q. 59 a. 1 s. c."><a name="30863"><span class="ref">[30863] Iª q. 59 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3116 quod Augustinus dicit, X Lib. de Trin., quod imago Trinitatis |
| 3117 invenitur in mente secundum memoriam, intelligentiam et voluntatem. | |
| 3118 Imago autem Dei invenitur non solum in mente humana, sed etiam in | |
| 3119 mente angelica; cum etiam mens angelica sit capax Dei. Ergo in | |
| 53 | 3120 Angelis est voluntas.</p><p title="I q. 59 a. 1 co."><a name="30864"><span class="ref">[30864] Iª q. 59 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3121 quod necesse est ponere in Angelis voluntatem. Ad cuius evidentiam, |
| 3122 considerandum est quod, cum omnia procedant ex voluntate divina, | |
| 3123 omnia suo modo per appetitum inclinantur in bonum, sed diversimode. | |
| 3124 Quaedam enim inclinantur in bonum, per solam naturalem habitudinem, | |
| 3125 absque cognitione, sicut plantae et corpora inanimata. Et talis | |
| 3126 inclinatio ad bonum vocatur appetitus naturalis. Quaedam vero ad | |
| 3127 bonum inclinantur cum aliqua cognitione; non quidem sic quod | |
| 3128 cognoscant ipsam rationem boni, sed cognoscunt aliquod bonum | |
| 3129 particulare; sicut sensus, qui cognoscit dulce et album et aliquid | |
| 3130 huiusmodi. Inclinatio autem hanc cognitionem sequens, dicitur | |
| 3131 appetitus sensitivus. Quaedam vero inclinantur ad bonum cum | |
| 3132 cognitione qua cognoscunt ipsam boni rationem; quod est proprium | |
| 3133 intellectus. Et haec perfectissime inclinantur in bonum; non quidem | |
| 3134 quasi ab alio solummodo directa in bonum, sicut ea quae cognitione | |
| 3135 carent; neque in bonum particulariter tantum, sicut ea in quibus | |
| 3136 est sola sensitiva cognitio; sed quasi inclinata in ipsum | |
| 3137 universale bonum. Et haec inclinatio dicitur voluntas. Unde cum | |
| 3138 Angeli per intellectum cognoscant ipsam universalem rationem boni, | |
| 53 | 3139 manifestum est quod in eis sit voluntas.</p><p title="I q. 59 a. 1 ad 1"><a name="30865"><span class="ref">[30865] Iª q. 59 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3140 dicendum quod aliter ratio transcendit sensum, et aliter |
| 3141 intellectus rationem. Ratio enim transcendit sensum, secundum | |
| 3142 diversitatem cognitorum, nam sensus est particularium, ratio vero | |
| 3143 universalium. Et ideo oportet quod sit alius appetitus tendens in | |
| 3144 bonum universale, qui debetur rationi; et alius tendens in bonum | |
| 3145 particulare, qui debetur sensui. Sed intellectus et ratio differunt | |
| 3146 quantum ad modum cognoscendi, quia scilicet intellectus cognoscit | |
| 3147 simplici intuitu, ratio vero discurrendo de uno in aliud. Sed tamen | |
| 3148 ratio per discursum pervenit ad cognoscendum illud, quod | |
| 3149 intellectus sine discursu cognoscit, scilicet universale. Idem est | |
| 3150 ergo obiectum quod appetitivae proponitur et ex parte rationis, et | |
| 3151 ex parte intellectus. Unde in Angelis, qui sunt intellectuales | |
| 53 | 3152 tantum, non est appetitus superior voluntate.</p><p title="I q. 59 a. 1 ad 2"><a name="30866"><span class="ref">[30866] Iª q. 59 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3153 dicendum quod, licet nomen appetitivae partis sit sumptum ab |
| 3154 appetendo ea quae non habentur, tamen appetitiva pars non solum ad | |
| 3155 haec se extendit, sed etiam ad multa alia. Sicut et nomen lapidis | |
| 3156 sumptum est a laesione pedis, cum tamen lapidi non hoc solum | |
| 3157 conveniat. Similiter irascibilis potentia denominatur ab ira; cum | |
| 3158 tamen in ea sint plures aliae passiones, ut spes et audacia et | |
| 53 | 3159 huiusmodi.</p><p title="I q. 59 a. 1 ad 3"><a name="30867"><span class="ref">[30867] Iª q. 59 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3160 dicendum quod voluntas dicitur movens motum, secundum quod velle |
| 3161 est motus quidam, et intelligere; cuiusmodi motum nihil prohibet in | |
| 3162 Angelis esse, quia talis motus est actus perfecti, ut dicitur in | |
| 53 | 3163 III de anima.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 59 a. 2 arg. 1"><a name="30868"><span class="ref">[30868] Iª q. 59 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3164 proceditur. Videtur quod in Angelis non differat voluntas ab |
| 3165 intellectu et natura. Angelus enim est simplicior quam corpus | |
| 3166 naturale. Sed corpus naturale per suam formam inclinatur in suum | |
| 3167 finem, qui est eius bonum. Ergo multo magis Angelus. Forma autem | |
| 3168 Angeli est vel natura ipsa in qua subsistit, vel species quae est | |
| 3169 in intellectu eius. Ergo Angelus inclinatur in bonum per naturam | |
| 3170 suam, et per speciem intelligibilem. Haec autem inclinatio ad bonum | |
| 3171 pertinet ad voluntatem. Voluntas igitur Angeli non est aliud quam | |
| 53 | 3172 eius natura vel intellectus.</p><p title="I q. 59 a. 2 arg. 2"><a name="30869"><span class="ref">[30869] Iª q. 59 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3173 obiectum intellectus est verum, voluntatis autem bonum. Bonum autem |
| 3174 et verum non differunt realiter, sed secundum rationem tantum. Ergo | |
| 53 | 3175 voluntas et intellectus non differunt realiter.</p><p title="I q. 59 a. 2 arg. 3"><a name="30870"><span class="ref">[30870] Iª q. 59 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3176 distinctio communis et proprii non diversificat potentias, eadem |
| 3177 enim potentia visiva est coloris et albedinis. Sed bonum et verum | |
| 3178 videntur se habere sicut commune et proprium, nam verum est quoddam | |
| 3179 bonum, scilicet intellectus. Ergo voluntas, cuius obiectum est | |
| 53 | 3180 bonum, non differt ab intellectu, cuius obiectum est verum.</p><p title="I q. 59 a. 2 s. c."><a name="30871"><span class="ref">[30871] Iª q. 59 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3181 voluntas in Angelis est bonorum tantum. Intellectus autem est |
| 3182 bonorum et malorum, cognoscunt enim utrumque. Ergo voluntas in | |
| 53 | 3183 Angelis est aliud quam eius intellectus.</p><p title="I q. 59 a. 2 co."><a name="30872"><span class="ref">[30872] Iª q. 59 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3184 quod voluntas in Angelis est quaedam virtus vel potentia, quae nec |
| 3185 est ipsa eorum natura, nec eorum intellectus. Et quod non sit eorum | |
| 3186 natura, apparet ex hoc, quod natura vel essentia alicuius rei intra | |
| 3187 ipsam rem comprehenditur, quidquid ergo se extendit ad id quod est | |
| 3188 extra rem, non est rei essentia. Unde videmus in corporibus | |
| 3189 naturalibus, quod inclinatio quae est ad esse rei, non est per | |
| 3190 aliquid superadditum essentiae; sed per materiam, quae appetit esse | |
| 3191 antequam illud habeat, et per formam, quae tenet rem in esse | |
| 3192 postquam fuerit. Sed inclinatio ad aliquid extrinsecum, est per | |
| 3193 aliquid essentiae superadditum, sicut inclinatio ad locum est per | |
| 3194 gravitatem vel levitatem, inclinatio autem ad faciendum sibi simile | |
| 3195 est per qualitates activas. Voluntas autem habet inclinationem in | |
| 3196 bonum naturaliter. Unde ibi solum est idem essentia et voluntas, | |
| 3197 ubi totaliter bonum continetur in essentia volentis; scilicet in | |
| 3198 Deo, qui nihil vult extra se nisi ratione suae bonitatis. Quod de | |
| 3199 nulla creatura potest dici; cum bonum infinitum sit extra essentiam | |
| 3200 cuiuslibet creati. Unde nec voluntas Angeli, nec alterius | |
| 3201 creaturae, potest esse idem quod eius essentia. Similiter nec | |
| 3202 potest esse idem quod intellectus Angeli vel hominis. Nam cognitio | |
| 3203 fit per hoc quod cognitum est in cognoscente, unde ea ratione se | |
| 3204 extendit eius intellectus in id quod est extra se, secundum quod | |
| 3205 illud quod extra ipsum est per essentiam, natum est aliquo modo in | |
| 3206 eo esse. Voluntas vero se extendit in id quod extra se est, | |
| 3207 secundum quod quadam inclinatione quodammodo tendit in rem | |
| 3208 exteriorem. Alterius autem virtutis est, quod aliquid habeat in se | |
| 3209 quod est extra se, et quod ipsum tendat in rem exteriorem. Et ideo | |
| 3210 oportet quod in qualibet creatura sit aliud intellectus et | |
| 3211 voluntas. Non autem in Deo, qui habet et ens universale et bonum | |
| 3212 universale in seipso. Unde tam voluntas quam intellectus est eius | |
| 53 | 3213 essentia.</p><p title="I q. 59 a. 2 ad 1"><a name="30873"><span class="ref">[30873] Iª q. 59 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3214 dicendum quod corpus naturale per formam substantialem inclinatur |
| 3215 in esse suum, sed in exterius inclinatur per aliquid additum, ut | |
| 53 | 3216 dictum est.</p><p title="I q. 59 a. 2 ad 2"><a name="30874"><span class="ref">[30874] Iª q. 59 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3217 dicendum quod potentiae non diversificantur secundum materialem |
| 3218 distinctionem obiectorum, sed secundum formalem distinctionem, quae | |
| 3219 attenditur secundum rationem obiecti. Et ideo diversitas secundum | |
| 3220 rationem boni et veri, sufficit ad diversitatem intellectus et | |
| 53 | 3221 voluntatis.</p><p title="I q. 59 a. 2 ad 3"><a name="30875"><span class="ref">[30875] Iª q. 59 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3222 dicendum quod, quia bonum et verum convertuntur secundum rem, inde |
| 3223 est quod et bonum ab intellectu intelligitur sub ratione veri, et | |
| 3224 verum a voluntate appetitur sub ratione boni. Sed tamen diversitas | |
| 53 | 3225 rationum ad diversificandum potentias sufficit, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 59 a. 3 arg. 1"><a name="30876"><span class="ref">[30876] Iª q. 59 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3226 proceditur. Videtur quod in Angelis non sit liberum arbitrium. |
| 3227 Actus enim liberi arbitrii est eligere. Sed electio non potest esse | |
| 3228 in Angelis, cum electio sit appetitus praeconsiliati, consilium | |
| 3229 autem est inquisitio quaedam ut dicitur in III Ethic.; Angeli autem | |
| 3230 non cognoscunt inquirendo, quia hoc pertinet ad discursum rationis. | |
| 53 | 3231 Ergo videtur quod in Angelis non sit liberum arbitrium.</p><p title="I q. 59 a. 3 arg. 2"><a name="30877"><span class="ref">[30877] Iª q. 59 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3232 liberum arbitrium se habet ad utrumlibet. Sed ex parte intellectus |
| 3233 non est aliquid se habens ad utrumlibet in Angelis, quia | |
| 3234 intellectus eorum non fallitur in naturalibus intelligibilibus, ut | |
| 3235 dictum est. Ergo nec ex parte appetitus liberum arbitrium in eis | |
| 53 | 3236 esse potest.</p><p title="I q. 59 a. 3 arg. 3"><a name="30878"><span class="ref">[30878] Iª q. 59 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ea |
| 28 | 3237 quae sunt naturalia in Angelis, conveniunt eis secundum magis et |
| 3238 minus, quia in superioribus Angelis natura intellectualis est | |
| 3239 perfectior quam in inferioribus. Liberum autem arbitrium non | |
| 3240 recipit magis et minus. Ergo in Angelis non est liberum | |
| 53 | 3241 arbitrium.</p><p title="I q. 59 a. 3 s. c."><a name="30879"><span class="ref">[30879] Iª q. 59 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3242 libertas arbitrii ad dignitatem hominis pertinet. Sed Angeli |
| 3243 digniores sunt hominibus. Ergo libertas arbitrii, cum sit in | |
| 53 | 3244 hominibus, multo magis est in Angelis.</p><p title="I q. 59 a. 3 co."><a name="30880"><span class="ref">[30880] Iª q. 59 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3245 quod quaedam sunt quae non agunt ex aliquo arbitrio, sed quasi ab |
| 3246 aliis acta et mota, sicut sagitta a sagittante movetur ad finem. | |
| 3247 Quaedam vero agunt quodam arbitrio, sed non libero, sicut animalia | |
| 3248 irrationalia, ovis enim fugit lupum ex quodam iudicio, quo | |
| 3249 existimat eum sibi noxium; sed hoc iudicium non est sibi liberum, | |
| 3250 sed a natura inditum. Sed solum id quod habet intellectum, potest | |
| 3251 agere iudicio libero, inquantum cognoscit universalem rationem | |
| 3252 boni, ex qua potest iudicare hoc vel illud esse bonum. Unde | |
| 3253 ubicumque est intellectus, est liberum arbitrium. Et sic patet | |
| 3254 liberum arbitrium esse in Angelis etiam excellentius quam in | |
| 53 | 3255 hominibus, sicut et intellectum.</p><p title="I q. 59 a. 3 ad 1"><a name="30881"><span class="ref">[30881] Iª q. 59 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3256 dicendum quod philosophus loquitur de electione secundum quod est |
| 3257 hominis. Sicut autem aestimatio hominis in speculativis differt ab | |
| 3258 aestimatione Angeli in hoc, quod una est absque inquisitione, alia | |
| 3259 vero per inquisitionem; ita et in operativis. Unde in Angelis est | |
| 3260 electio; non tamen cum inquisitiva deliberatione consilii, sed per | |
| 53 | 3261 subitam acceptionem veritatis.</p><p title="I q. 59 a. 3 ad 2"><a name="30882"><span class="ref">[30882] Iª q. 59 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3262 dicendum quod, sicut dictum est, cognitio fit per hoc quod cognita |
| 3263 sunt in cognoscente. Ad imperfectionem autem alicuius rei pertinet, | |
| 3264 si non sit in ea id quod natum est in ea esse. Unde Angelus non | |
| 3265 esset perfectus in sua natura, si intellectus eius non esset | |
| 3266 determinatus ad omnem veritatem quam naturaliter cognoscere potest. | |
| 3267 Sed actus appetitivae virtutis est per hoc quod affectus inclinatur | |
| 3268 ad rem exteriorem. Non autem dependet perfectio rei ex omni re ad | |
| 3269 quam inclinatur, sed solum ex superiori. Et ideo non pertinet ad | |
| 3270 imperfectionem Angeli, si non habet voluntatem determinatam | |
| 3271 respectu eorum quae infra ipsum sunt. Pertineret autem ad | |
| 3272 imperfectionem eius, si indeterminate se haberet ad illud quod | |
| 53 | 3273 supra ipsum est.</p><p title="I q. 59 a. 3 ad 3"><a name="30883"><span class="ref">[30883] Iª q. 59 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3274 dicendum quod liberum arbitrium nobiliori modo est in superioribus |
| 3275 Angelis, quam in inferioribus, sicut et iudicium intellectus. Tamen | |
| 3276 verum est quod ipsa libertas, secundum quod in ea consideratur | |
| 3277 quaedam remotio coactionis, non suscipit magis et minus, quia | |
| 3278 privationes et negationes non remittuntur nec intenduntur per se, | |
| 3279 sed solum per suam causam, vel secundum aliquam affirmationem | |
| 53 | 3280 adiunctam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 59 a. 4 arg. 1"><a name="30884"><span class="ref">[30884] Iª q. 59 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3281 proceditur. Videtur quod in Angelis sit irascibilis et |
| 3282 concupiscibilis. Dicit enim Dionysius, IV cap. de Div. Nom., quod | |
| 3283 in Daemonibus est furor irrationabilis et concupiscentia amens. Sed | |
| 3284 Daemones eiusdem naturae sunt cum Angelis, quia peccatum non | |
| 3285 mutavit in eis naturam. Ergo in Angelis est irascibilis et | |
| 53 | 3286 concupiscibilis.</p><p title="I q. 59 a. 4 arg. 2"><a name="30885"><span class="ref">[30885] Iª q. 59 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, amor |
| 28 | 3287 et gaudium in concupiscibili sunt; ira vero, spes et timor in |
| 3288 irascibili. Sed haec attribuuntur Angelis bonis et malis in | |
| 53 | 3289 Scripturis. Ergo in Angelis est irascibilis et concupiscibilis.</p><p title="I q. 59 a. 4 arg. 3"><a name="30886"><span class="ref">[30886] Iª q. 59 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3290 virtutes quaedam dicuntur esse in irascibili et concupiscibili; |
| 3291 sicut caritas et temperantia videntur esse in concupiscibili, spes | |
| 3292 autem et fortitudo in irascibili. Sed virtutes hae sunt in Angelis. | |
| 53 | 3293 Ergo in Angelis est concupiscibilis et irascibilis.</p><p title="I q. 59 a. 4 s. c."><a name="30887"><span class="ref">[30887] Iª q. 59 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3294 quod philosophus dicit, in III de anima, quod irascibilis et |
| 3295 concupiscibilis sunt in parte sensitiva; quae non est in Angelis. | |
| 53 | 3296 Ergo in eis non est irascibilis et concupiscibilis.</p><p title="I q. 59 a. 4 co."><a name="30888"><span class="ref">[30888] Iª q. 59 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3297 quod intellectivus appetitus non dividitur per irascibilem et |
| 3298 concupiscibilem, sed solum appetitus sensitivus. Cuius ratio est | |
| 3299 quia cum potentiae non distinguantur secundum distinctionem | |
| 3300 materialem obiectorum, sed solum secundum rationem formalem | |
| 3301 obiecti; si alicui potentiae respondeat aliquod obiectum secundum | |
| 3302 rationem communem, non erit distinctio potentiarum secundum | |
| 3303 diversitatem propriorum quae sub illo communi continentur. Sicut si | |
| 3304 proprium obiectum potentiae visivae est color secundum rationem | |
| 3305 coloris, non distinguuntur plures potentiae visivae secundum | |
| 3306 differentiam albi et nigri, sed si proprium obiectum alicuius | |
| 3307 potentiae esset album inquantum album, distingueretur potentia | |
| 3308 visiva albi a potentia visiva nigri. Manifestum est autem ex dictis | |
| 3309 quod obiectum appetitus intellectivi, qui voluntas dicitur, est | |
| 3310 bonum secundum communem boni rationem, nec potest esse aliquis | |
| 3311 appetitus nisi boni. Unde in parte intellectiva appetitus non | |
| 3312 dividitur secundum distinctionem aliquorum particularium bonorum; | |
| 3313 sicut dividitur appetitus sensitivus, qui non respicit bonum | |
| 3314 secundum communem rationem, sed quoddam particulare bonum. Unde, | |
| 3315 cum in Angelis non sit nisi appetitus intellectivus, eorum | |
| 3316 appetitus non distinguitur per irascibilem et concupiscibilem, sed | |
| 53 | 3317 remanet indivisus; et vocatur voluntas.</p><p title="I q. 59 a. 4 ad 1"><a name="30889"><span class="ref">[30889] Iª q. 59 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3318 dicendum quod furor et concupiscentia metaphorice dicuntur esse in |
| 3319 Daemonibus, sicut et ira quandoque Deo attribuitur, propter | |
| 53 | 3320 similitudinem effectus.</p><p title="I q. 59 a. 4 ad 2"><a name="30890"><span class="ref">[30890] Iª q. 59 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3321 dicendum quod amor et gaudium, secundum quod sunt passiones, sunt |
| 3322 in concupiscibili, sed secundum quod nominant simplicem voluntatis | |
| 3323 actum, sic sunt in intellectiva parte; prout amare est velle bonum | |
| 3324 alicui, et gaudere est quiescere voluntatem in aliquo bono habito. | |
| 3325 Et universaliter nihil horum dicitur de Angelis secundum passionem, | |
| 53 | 3326 ut Augustinus dicit, IX de Civ. Dei.</p><p title="I q. 59 a. 4 ad 3"><a name="30891"><span class="ref">[30891] Iª q. 59 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3327 dicendum quod caritas, secundum quod est virtus, non est in |
| 3328 concupiscibili, sed in voluntate. Nam obiectum concupiscibilis est | |
| 3329 bonum delectabile secundum sensum, huiusmodi autem non est bonum | |
| 3330 divinum, quod est obiectum caritatis. Et eadem ratione dicendum est | |
| 3331 quod spes non est in irascibili, quia obiectum irascibilis est | |
| 3332 quoddam arduum quod est sensibile, circa quod non est spes quae est | |
| 3333 virtus, sed circa arduum divinum. Temperantia autem, secundum quod | |
| 3334 est virtus humana, est circa concupiscentias delectabilium | |
| 3335 sensibilium, quae pertinent ad vim concupiscibilem. Et similiter | |
| 3336 fortitudo est circa audacias et timores quae sunt in irascibili. Et | |
| 3337 ideo temperantia, secundum quod est virtus humana, est in | |
| 3338 concupiscibili, et fortitudo in irascibili. Sed hoc modo non sunt | |
| 3339 in Angelis. Non enim in eis sunt passiones concupiscentiarum, vel | |
| 3340 timoris et audaciae, quas oporteat per temperantiam et fortitudinem | |
| 3341 regulare. Sed temperantia in eis dicitur, secundum quod moderate | |
| 3342 suam voluntatem exhibent secundum regulam divinae voluntatis. Et | |
| 3343 fortitudo in eis dicitur, secundum quod voluntatem divinam firmiter | |
| 3344 exequuntur. Quod totum fit per voluntatem; et non per irascibilem | |
| 53 | 3345 et concupiscibilem.</p></div></div><div class="q" id="q60"><h2>Quaestio 60</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 60 pr."><a name="30892"><span class="ref">[30892] |
| 3346 Iª q. 60 pr.</span></a> Deinde considerandum est de actu | |
| 28 | 3347 voluntatis, qui est amor sive dilectio, nam omnis actus appetitivae |
| 3348 virtutis ex amore seu dilectione derivatur. Et circa hoc quaeruntur | |
| 3349 quinque. Primo, utrum in Angelis sit dilectio naturalis. Secundo, | |
| 3350 utrum in eis sit dilectio electiva. Tertio, utrum Angelus diligat | |
| 3351 seipsum dilectione naturali an electiva. Quarto, utrum unus Angelus | |
| 3352 diligat alium dilectione naturali sicut seipsum. Quinto, utrum | |
| 53 | 3353 Angelus naturali dilectione diligat Deum plus quam seipsum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 60 a. 1 arg. 1"><a name="30893"><span class="ref">[30893] Iª q. 60 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3354 proceditur. Videtur quod in Angelis non sit amor vel dilectio |
| 3355 naturalis. Amor enim naturalis dividitur contra intellectualem; ut | |
| 3356 patet per Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Sed amor Angeli est | |
| 53 | 3357 intellectualis. Ergo non est naturalis.</p><p title="I q. 60 a. 1 arg. 2"><a name="30894"><span class="ref">[30894] Iª q. 60 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, ea |
| 28 | 3358 quae amant amore naturali, magis aguntur quam agant, nihil enim |
| 3359 habet dominium suae naturae. Sed Angeli non aguntur, sed agunt; cum | |
| 3360 sint liberi arbitrii, ut ostensum est. Ergo in Angelis non est amor | |
| 53 | 3361 seu dilectio naturalis.</p><p title="I q. 60 a. 1 arg. 3"><a name="30895"><span class="ref">[30895] Iª q. 60 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 3362 dilectio aut est recta, aut non recta. Dilectio autem recta |
| 3363 pertinet ad caritatem, dilectio autem non recta pertinet ad | |
| 3364 iniquitatem. Neutrum autem horum pertinet ad naturam, quia caritas | |
| 3365 est supra naturam, iniquitas autem est contra naturam. Ergo nulla | |
| 53 | 3366 dilectio naturalis est in Angelis.</p><p title="I q. 60 a. 1 s. c."><a name="30896"><span class="ref">[30896] Iª q. 60 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3367 quod dilectio sequitur cognitionem, nihil enim amatur nisi |
| 3368 cognitum, ut Augustinus dicit, X de Trin. Sed in Angelis est | |
| 53 | 3369 cognitio naturalis. Ergo et dilectio naturalis.</p><p title="I q. 60 a. 1 co."><a name="30897"><span class="ref">[30897] Iª q. 60 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3370 quod necesse est in Angelis ponere dilectionem naturalem. Ad cuius |
| 3371 evidentiam, considerandum est quod semper prius salvatur in | |
| 3372 posteriori. Natura autem prior est quam intellectus, quia natura | |
| 3373 cuiuscumque rei est essentia eius. Unde id quod est naturae, | |
| 3374 oportet salvari etiam in habentibus intellectum. Est autem hoc | |
| 3375 commune omni naturae, ut habeat aliquam inclinationem, quae est | |
| 3376 appetitus naturalis vel amor. Quae tamen inclinatio diversimode | |
| 3377 invenitur in diversis naturis, in unaquaque secundum modum eius. | |
| 3378 Unde in natura intellectuali invenitur inclinatio naturalis | |
| 3379 secundum voluntatem; in natura autem sensitiva, secundum appetitum | |
| 3380 sensitivum, in natura vero carente cognitione, secundum solum | |
| 3381 ordinem naturae in aliquid. Unde cum Angelus sit natura | |
| 3382 intellectualis, oportet quod in voluntate eius sit naturalis | |
| 53 | 3383 dilectio.</p><p title="I q. 60 a. 1 ad 1"><a name="30898"><span class="ref">[30898] Iª q. 60 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3384 dicendum quod intellectualis amor dividitur contra naturalem qui |
| 3385 est solum naturalis, inquantum est naturae quae non addit supra | |
| 53 | 3386 rationem naturae perfectionem sensus aut intellectus.</p><p title="I q. 60 a. 1 ad 2"><a name="30899"><span class="ref">[30899] Iª q. 60 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3387 dicendum quod omnia quae sunt in toto mundo, aguntur ab aliquo, |
| 3388 praeter primum agens, quod ita agit quod nullo modo ab alio agitur, | |
| 3389 in quo est idem natura et voluntas. Et ideo non est inconveniens si | |
| 3390 Angelus agatur, inquantum inclinatio naturalis est sibi indita ab | |
| 3391 auctore suae naturae. Non tamen sic agitur quod non agat; cum | |
| 53 | 3392 habeat liberam voluntatem.</p><p title="I q. 60 a. 1 ad 3"><a name="30900"><span class="ref">[30900] Iª q. 60 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3393 dicendum quod, sicut cognitio naturalis semper est vera ita |
| 3394 dilectio naturalis semper est recta, cum amor naturalis nihil aliud | |
| 3395 sit quam inclinatio naturae indita ab auctore naturae. Dicere ergo | |
| 3396 quod inclinatio naturalis non sit recta, est derogare auctori | |
| 3397 naturae. Alia tamen est rectitudo naturalis dilectionis, et alia | |
| 3398 est rectitudo caritatis et virtutis, quia una rectitudo est | |
| 3399 perfectiva alterius. Sicut etiam alia est veritas naturalis | |
| 3400 cognitionis; et alia est veritas cognitionis infusae vel | |
| 53 | 3401 acquisitae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 60 a. 2 arg. 1"><a name="30901"><span class="ref">[30901] Iª q. 60 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3402 proceditur. Videtur quod in Angelis non sit dilectio electiva. |
| 3403 Dilectio enim electiva videtur esse amor rationalis, cum electio | |
| 3404 sequatur consilium, quod in inquisitione consistit, ut dicitur in | |
| 3405 III Ethic. Sed rationalis amor dividitur contra intellectualem (qui | |
| 3406 est proprius Angelorum); ut dicitur IV cap. de Div. Nom. Ergo in | |
| 53 | 3407 Angelis non est dilectio electiva.</p><p title="I q. 60 a. 2 arg. 2"><a name="30902"><span class="ref">[30902] Iª q. 60 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 3408 Angelis non est nisi cognitio naturalis, praeter cognitionem |
| 3409 infusam, quia non discurrunt de principiis ad acquirendum | |
| 3410 conclusiones. Et sic ad omnia quae naturaliter cognoscere possunt, | |
| 3411 sic se habent sicut intellectus noster ad prima principia quae | |
| 3412 naturaliter cognoscere potest. Sed dilectio sequitur cognitionem, | |
| 3413 ut dictum est. Ergo in Angelis, praeter dilectionem gratuitam, non | |
| 53 | 3414 est nisi dilectio naturalis. Non ergo electiva.</p><p title="I q. 60 a. 2 s. c."><a name="30903"><span class="ref">[30903] Iª q. 60 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3415 naturalibus neque meremur neque demeremur. Sed Angeli sua |
| 3416 dilectione aliqua merentur, vel demerentur. Ergo in eis est aliqua | |
| 53 | 3417 dilectio electiva.</p><p title="I q. 60 a. 2 co."><a name="30904"><span class="ref">[30904] Iª q. 60 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3418 quod in Angelis est quaedam dilectio naturalis et quaedam electiva. |
| 3419 Et naturalis dilectio in eis est principium electivae, quia semper | |
| 3420 id quod pertinet ad prius, habet rationem principii; unde, cum | |
| 3421 natura sit primum quod est in unoquoque, oportet quod id quod ad | |
| 3422 naturam pertinet, sit principium in quolibet. Et hoc apparet in | |
| 3423 homine et quantum ad intellectum, et quantum ad voluntatem. | |
| 3424 Intellectus enim cognoscit principia naturaliter, et ex hac | |
| 3425 cognitione causatur in homine scientia conclusionum, quae non | |
| 3426 cognoscuntur naturaliter ab homine, sed per inventionem vel | |
| 3427 doctrinam. Similiter in voluntate finis hoc modo se habet, sicut | |
| 3428 principium in intellectu, ut dicitur in II Physic. Unde voluntas | |
| 3429 naturaliter tendit in suum finem ultimum, omnis enim homo | |
| 3430 naturaliter vult beatitudinem. Et ex hac naturali voluntate | |
| 3431 causantur omnes aliae voluntates, cum quidquid homo vult, velit | |
| 3432 propter finem. Dilectio igitur boni quod homo naturaliter vult | |
| 3433 sicut finem, est dilectio naturalis, dilectio autem ab hac | |
| 3434 derivata, quae est boni quod diligitur propter finem, est dilectio | |
| 3435 electiva. Hoc tamen differenter se habet ex parte intellectus, et | |
| 3436 voluntatis. Quia, sicut supra dictum est, cognitio intellectus fit | |
| 3437 secundum quod res cognitae sunt in cognoscente. Est autem ex | |
| 3438 imperfectione intellectualis naturae in homine, quod non statim | |
| 3439 eius intellectus naturaliter habet omnia intelligibilia, sed | |
| 3440 quaedam, a quibus in alia quodammodo movetur. Sed actus appetitivae | |
| 3441 virtutis est, e converso, secundum ordinem appetentis ad res. | |
| 3442 Quarum quaedam sunt secundum se bona, et ideo secundum se | |
| 3443 appetibilia, quaedam vero habent rationem bonitatis ex ordine ad | |
| 3444 aliud, et sunt appetibilia propter aliud. Unde non est ex | |
| 3445 imperfectione appetentis, quod aliquid appetat naturaliter ut | |
| 3446 finem, et aliquid per electionem, ut ordinatur in finem. Quia | |
| 3447 igitur natura intellectualis in Angelis perfecta est, invenitur in | |
| 3448 eis sola cognitio naturalis, non autem ratiocinativa, sed invenitur | |
| 3449 in eis dilectio et naturalis et electiva. Haec autem dicta sunt, | |
| 3450 praetermissis his quae supra naturam sunt, horum enim natura non | |
| 53 | 3451 est principium sufficiens. De his autem infra dicetur.</p><p title="I q. 60 a. 2 ad 1"><a name="30905"><span class="ref">[30905] Iª q. 60 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3452 dicendum quod non omnis dilectio electiva est amor rationalis, |
| 3453 secundum quod rationalis amor dividitur contra intellectualem. | |
| 3454 Dicitur enim sic amor rationalis, qui sequitur cognitionem | |
| 3455 ratiocinativam, non omnis autem electio consequitur discursum | |
| 3456 rationis, ut supra dictum est, cum de libero arbitrio ageretur; sed | |
| 53 | 3457 solum electio hominis. Unde ratio non sequitur.</p><p title="I q. 60 a. 2 ad 2"><a name="30906"><span class="ref">[30906] Iª q. 60 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum patet |
| 3458 responsio ex dictis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 60 a. 3 arg. 1"><a name="30907"><span class="ref">[30907] Iª q. 60 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 28 | 3459 proceditur. Videtur quod Angelus non diligat seipsum dilectione |
| 3460 naturali et electiva. Dilectio enim naturalis est ipsius finis, | |
| 3461 sicut dictum est; dilectio autem electiva, eorum quae sunt ad | |
| 3462 finem. Sed idem non potest esse finis et ad finem, respectu | |
| 3463 eiusdem. Ergo non potest esse eiusdem dilectio naturalis et | |
| 53 | 3464 electiva.</p><p title="I q. 60 a. 3 arg. 2"><a name="30908"><span class="ref">[30908] Iª q. 60 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, amor |
| 28 | 3465 est virtus unitiva et concretiva, ut Dionysius dicit, IV cap. de |
| 3466 Div. Nom. Sed unitio et concretio est diversorum in unum | |
| 53 | 3467 reductorum. Ergo non potest Angelus diligere seipsum.</p><p title="I q. 60 a. 3 arg. 3"><a name="30909"><span class="ref">[30909] Iª q. 60 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3468 dilectio est quidam motus. Sed omnis motus in alterum tendit. Ergo |
| 3469 videtur quod Angelus non possit amare seipsum dilectione naturali, | |
| 53 | 3470 nec electiva.</p><p title="I q. 60 a. 3 s. c."><a name="30910"><span class="ref">[30910] Iª q. 60 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3471 quod philosophus dicit, IX Ethic., quod <i>amicabilia quae sunt ad |
| 53 | 3472 alterum, veniunt ex amicabilibus quae sunt ad seipsum</i>.</p><p title="I q. 60 a. 3 co."><a name="30911"><span class="ref">[30911] Iª q. 60 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3473 quod, cum amor sit boni, bonum autem sit et in substantia et in |
| 3474 accidente, ut patet I Ethic., dupliciter aliquid amatur, uno modo, | |
| 3475 ut bonum subsistens; alio modo, ut bonum accidentale sive | |
| 3476 inhaerens. Illud quidem amatur ut bonum subsistens, quod sic amatur | |
| 3477 ut ei aliquis velit bonum. Ut bonum vero accidentale seu inhaerens | |
| 3478 amatur id quod desideratur alteri, sicut amatur scientia, non ut | |
| 3479 ipsa sit bona, sed ut habeatur. Et hunc modum amoris quidam | |
| 3480 nominaverunt concupiscentiam, primum vero amicitiam. Manifestum est | |
| 3481 autem quod in rebus cognitione carentibus, unumquodque naturaliter | |
| 3482 appetit consequi id quod est sibi bonum; sicut ignis locum sursum. | |
| 3483 Unde et Angelus et homo naturaliter appetunt suum bonum et suam | |
| 3484 perfectionem. Et hoc est amare seipsum. Unde naturaliter tam | |
| 3485 Angelus quam homo diligit seipsum, inquantum aliquod bonum naturali | |
| 3486 appetitu sibi desiderat. Inquantum vero sibi desiderat aliquod | |
| 3487 bonum per electionem, intantum amat seipsum dilectione | |
| 53 | 3488 electiva.</p><p title="I q. 60 a. 3 ad 1"><a name="30912"><span class="ref">[30912] Iª q. 60 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3489 dicendum quod Angelus aut homo non diligit se dilectione naturali |
| 53 | 3490 et electiva secundum idem; sed secundum diversa, ut dictum est.</p><p title="I q. 60 a. 3 ad 2"><a name="30913"><span class="ref">[30913] Iª q. 60 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3491 dicendum quod, sicut plus est esse unum quam uniri, ita amor magis |
| 3492 est unus ad seipsum, quam ad diversa quae ei uniuntur. Sed ideo | |
| 3493 Dionysius usus fuit nomine unitionis et concretionis, ut ostenderet | |
| 3494 derivationem amoris a se in alia, sicut ab uno derivatur | |
| 53 | 3495 unitio.</p><p title="I q. 60 a. 3 ad 3"><a name="30914"><span class="ref">[30914] Iª q. 60 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3496 dicendum quod, sicut amor est actio manens in agente, ita est motus |
| 3497 manens in amante, non autem tendens in aliquid aliud ex | |
| 3498 necessitate; sed potest reflecti super amantem, ut amet seipsum, | |
| 3499 sicut et cognitio reflectitur in cognoscentem, ut cognoscat | |
| 53 | 3500 seipsum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 60 a. 4 arg. 1"><a name="30915"><span class="ref">[30915] Iª q. 60 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3501 proceditur. Videtur quod unus Angelus non diligat naturali |
| 3502 dilectione alium sicut seipsum. Dilectio enim sequitur cognitionem. | |
| 3503 Sed unus Angelus non cognoscit alium sicut seipsum, quia seipsum | |
| 3504 cognoscit per suam essentiam, alium vero per eius similitudinem, ut | |
| 3505 supra dictum est. Ergo videtur quod unus Angelus non diligat alium | |
| 53 | 3506 sicut seipsum.</p><p title="I q. 60 a. 4 arg. 2"><a name="30916"><span class="ref">[30916] Iª q. 60 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, causa |
| 28 | 3507 est potior causato, et principium eo quod ex principio derivatur. |
| 3508 Sed dilectio quae est ad alium, derivatur ab ea quae est ad | |
| 3509 seipsum; sicut dicit philosophus, IX Ethic. Ergo Angelus non | |
| 53 | 3510 diligit alium sicut seipsum, sed seipsum magis.</p><p title="I q. 60 a. 4 arg. 3"><a name="30917"><span class="ref">[30917] Iª q. 60 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3511 dilectio naturalis est alicuius tanquam finis; et non potest |
| 3512 removeri. Sed unus Angelus non est finis alterius; et iterum haec | |
| 3513 dilectio potest removeri, ut patet in Daemonibus, qui non diligunt | |
| 3514 bonos Angelos. Ergo unus Angelus non diligit alium naturali | |
| 53 | 3515 dilectione sicut seipsum.</p><p title="I q. 60 a. 4 s. c."><a name="30918"><span class="ref">[30918] Iª q. 60 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est, |
| 28 | 3516 quia illud quod invenitur in omnibus, etiam ratione carentibus, |
| 3517 videtur esse naturale. Sed sicut dicitur Eccli. XIII, omne animal | |
| 3518 diligit sibi simile. Ergo Angelus diligit naturaliter alium sicut | |
| 53 | 3519 seipsum.</p><p title="I q. 60 a. 4 co."><a name="30919"><span class="ref">[30919] Iª q. 60 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3520 quod, sicut dictum est, Angelus et homo naturaliter seipsum |
| 3521 diligit. Illud autem quod est unum cum aliquo, est ipsummet, unde | |
| 3522 unumquodque diligit id quod est unum sibi. Et si quidem sit unum | |
| 3523 sibi unione naturali, diligit illud dilectione naturali, si vero | |
| 3524 sit unum secum unione non naturali, diligit ipsum dilectione non | |
| 3525 naturali. Sicut homo diligit civem suum dilectione politicae | |
| 3526 virtutis; consanguineum autem suum dilectione naturali, inquantum | |
| 3527 est unum cum eo in principio generationis naturalis. Manifestum est | |
| 3528 autem quod id quod est unum cum aliquo, genere vel specie, est unum | |
| 3529 per naturam. Et ideo dilectione naturali quaelibet res diligit id | |
| 3530 quod est secum unum secundum speciem, inquantum diligit speciem | |
| 3531 suam. Et hoc etiam apparet in his quae cognitione carent, nam ignis | |
| 3532 naturalem inclinationem habet ut communicet alteri suam formam, | |
| 3533 quod est bonum eius; sicut naturaliter inclinatur ad hoc quod | |
| 3534 quaerat bonum suum, ut esse sursum. Sic ergo dicendum est quod unus | |
| 3535 Angelus diligit alium naturali dilectione, inquantum convenit cum | |
| 3536 eo in natura. Sed inquantum convenit cum eo in aliquibus aliis vel | |
| 3537 etiam inquantum differt ab eo secundum quaedam alia, non diligit | |
| 53 | 3538 eum naturali dilectione.</p><p title="I q. 60 a. 4 ad 1"><a name="30920"><span class="ref">[30920] Iª q. 60 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3539 dicendum quod hoc quod dico sicut seipsum, potest uno modo |
| 3540 determinare cognitionem seu dilectionem ex parte cogniti et | |
| 3541 dilecti. Et sic cognoscit alium sicut seipsum, quia cognoscit alium | |
| 3542 esse, sicut cognoscit seipsum esse. Alio modo potest determinare | |
| 3543 cognitionem et dilectionem ex parte diligentis et cognoscentis. Et | |
| 3544 sic non cognoscit alium sicut seipsum, quia se cognoscit per suam | |
| 3545 essentiam, alium autem non per eius essentiam. Et similiter non | |
| 3546 diligit alium sicut seipsum, quia seipsum diligit per suam | |
| 53 | 3547 voluntatem, alium autem non diligit per eius voluntatem.</p><p title="I q. 60 a. 4 ad 2"><a name="30921"><span class="ref">[30921] Iª q. 60 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3548 dicendum quod ly sicut non designat aequalitatem, sed |
| 3549 similitudinem. Cum enim dilectio naturalis super unitatem naturalem | |
| 3550 fundetur, illud quod est minus unum cum eo, naturaliter minus | |
| 3551 diligit. Unde naturaliter plus diligit quod est unum numero, quam | |
| 3552 quod est unum specie vel genere. Sed naturale est quod similem | |
| 3553 dilectionem habeat ad alium sicut ad seipsum, quantum ad hoc, quod | |
| 3554 sicut seipsum diligit inquantum vult sibi bonum, ita alium diligat | |
| 53 | 3555 inquantum vult eius bonum.</p><p title="I q. 60 a. 4 ad 3"><a name="30922"><span class="ref">[30922] Iª q. 60 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3556 dicendum quod dilectio naturalis dicitur esse ipsius finis, non |
| 3557 tanquam cui aliquis velit bonum; sed tanquam bonum quod quis vult | |
| 3558 sibi, et per consequens alii, inquantum est unum sibi. Nec ista | |
| 3559 dilectio naturalis removeri potest etiam ab Angelis malis, quin | |
| 3560 dilectionem naturalem habeant ad alios Angelos, inquantum cum eis | |
| 3561 communicant in natura. Sed odiunt eos, inquantum diversificantur | |
| 53 | 3562 secundum iustitiam et iniustitiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 60 a. 5 arg. 1"><a name="30923"><span class="ref">[30923] Iª q. 60 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 3563 proceditur. Videtur quod Angelus naturali dilectione non diligat |
| 3564 Deum plus quam seipsum. Quia, ut dictum est, dilectio naturalis | |
| 3565 fundatur super unione naturali. Sed natura divina maxime distat a | |
| 3566 natura Angeli. Ergo naturali dilectione Angelus minus diligit Deum | |
| 53 | 3567 quam se, vel etiam alium Angelum.</p><p title="I q. 60 a. 5 arg. 2"><a name="30924"><span class="ref">[30924] Iª q. 60 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3568 propter quod unumquodque, et illud magis. Sed naturali dilectione |
| 3569 quilibet diligit alium propter se, unumquodque enim diligit aliquid | |
| 3570 inquantum est bonum sibi. Ergo dilectione naturali Angelus non | |
| 53 | 3571 diligit Deum plus quam seipsum.</p><p title="I q. 60 a. 5 arg. 3"><a name="30925"><span class="ref">[30925] Iª q. 60 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3572 natura reflectitur in seipsam, videmus enim quod omne agens |
| 3573 naturaliter agit ad conservationem sui. Non autem reflecteretur in | |
| 3574 seipsam natura, si tenderet in aliud plus quam in seipsam. Non ergo | |
| 53 | 3575 naturali dilectione diligit Angelus Deum plus quam se.</p><p title="I q. 60 a. 5 arg. 4"><a name="30926"><span class="ref">[30926] Iª q. 60 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, hoc |
| 28 | 3576 videtur esse proprium caritatis, ut aliquis Deum plus quam seipsum |
| 3577 diligat. Sed dilectio caritatis non est naturalis in Angelis, sed | |
| 3578 diffunditur in cordibus eorum per spiritum sanctum, qui datus est | |
| 3579 eis, ut dicit Augustinus, XII de Civ. Dei. Ergo non diligunt Deum | |
| 53 | 3580 Angeli dilectione naturali plus quam seipsos.</p><p title="I q. 60 a. 5 arg. 5"><a name="30927"><span class="ref">[30927] Iª q. 60 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3581 dilectio naturalis semper manet, manente natura. Sed diligere Deum |
| 3582 plus quam seipsum non manet in peccante Angelo vel homine, quia, ut | |
| 3583 Augustinus dicit, XIV de Civ. Dei, <i>fecerunt civitates duas | |
| 3584 amores duo, terrenam scilicet amor sui usque ad Dei contemptum, | |
| 3585 caelestem vero amor Dei usque ad contemptum sui</i>. Ergo diligere | |
| 53 | 3586 Deum supra seipsum non est naturale.</p><p title="I q. 60 a. 5 s. c."><a name="30928"><span class="ref">[30928] Iª q. 60 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, omnia |
| 28 | 3587 moralia legis praecepta sunt de lege naturae. Sed praeceptum de |
| 3588 diligendo Deum supra seipsum, est praeceptum morale legis. Ergo est | |
| 3589 de lege naturae. Ergo dilectione naturali Angelus diligit Deum | |
| 53 | 3590 supra seipsum.</p><p title="I q. 60 a. 5 co."><a name="30929"><span class="ref">[30929] Iª q. 60 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3591 quod quidam dixerunt quod Angelus naturali dilectione diligit Deum |
| 3592 plus quam se, amore concupiscentiae, quia scilicet plus appetit | |
| 3593 sibi bonum divinum quam bonum suum. Et quodammodo amore amicitiae, | |
| 3594 inquantum scilicet Deo vult naturaliter Angelus maius bonum quam | |
| 3595 sibi, vult enim naturaliter Deum esse Deum, se autem vult habere | |
| 3596 naturam propriam. Sed simpliciter loquendo, naturali dilectione | |
| 3597 plus diligit se quam Deum, quia intensius et principalius | |
| 3598 naturaliter diligit se quam Deum. Sed falsitas huius opinionis | |
| 3599 manifeste apparet, si quis in rebus naturalibus consideret ad quid | |
| 3600 res naturaliter moveatur, inclinatio enim naturalis in his quae | |
| 3601 sunt sine ratione, demonstrat inclinationem naturalem in voluntate | |
| 3602 intellectualis naturae. Unumquodque autem in rebus naturalibus, | |
| 3603 quod secundum naturam hoc ipsum quod est, alterius est, | |
| 3604 principalius et magis inclinatur in id cuius est, quam in seipsum. | |
| 3605 Et haec inclinatio naturalis demonstratur ex his quae naturaliter | |
| 3606 aguntur, quia <i>unumquodque, sicut agitur naturaliter, sic aptum | |
| 3607 natum est agi</i>, ut dicitur in II Physic. Videmus enim quod | |
| 3608 naturaliter pars se exponit, ad conservationem totius, sicut manus | |
| 3609 exponitur ictui, absque deliberatione, ad conservationem totius | |
| 3610 corporis. Et quia ratio imitatur naturam, huiusmodi inclinationem | |
| 3611 invenimus in virtutibus politicis, est enim virtuosi civis, ut se | |
| 3612 exponat mortis periculo pro totius reipublicae conservatione; et si | |
| 3613 homo esset naturalis pars huius civitatis, haec inclinatio esset ei | |
| 3614 naturalis. Quia igitur bonum universale est ipse Deus, et sub hoc | |
| 3615 bono continetur etiam Angelus et homo et omnis creatura, quia omnis | |
| 3616 creatura naturaliter, secundum id quod est, Dei est; sequitur quod | |
| 3617 naturali dilectione etiam Angelus et homo plus et principalius | |
| 3618 diligat Deum quam seipsum. Alioquin, si naturaliter plus seipsum | |
| 3619 diligeret quam Deum, sequeretur quod naturalis dilectio esset | |
| 3620 perversa; et quod non perficeretur per caritatem, sed | |
| 53 | 3621 destrueretur.</p><p title="I q. 60 a. 5 ad 1"><a name="30930"><span class="ref">[30930] Iª q. 60 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3622 dicendum quod ratio illa procedit in his quae ex aequo dividuntur, |
| 3623 quorum unum non est alteri ratio existendi et bonitatis, in talibus | |
| 3624 enim unumquodque diligit naturaliter magis seipsum quam alterum, | |
| 3625 inquantum est magis sibi ipsi unum quam alteri. Sed in illis quorum | |
| 3626 unum est tota ratio existendi et bonitatis alii, magis diligitur | |
| 3627 naturaliter tale alterum quam ipsum; sicut dictum est quod | |
| 3628 unaquaeque pars diligit naturaliter totum plus quam se. Et | |
| 3629 quodlibet singulare naturaliter diligit plus bonum suae speciei, | |
| 3630 quam bonum suum singulare. Deus autem non solum est bonum unius | |
| 3631 speciei, sed est ipsum universale bonum simpliciter. Unde | |
| 3632 unumquodque suo modo naturaliter diligit Deum plus quam | |
| 53 | 3633 seipsum.</p><p title="I q. 60 a. 5 ad 2"><a name="30931"><span class="ref">[30931] Iª q. 60 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3634 dicendum quod, cum dicitur quod Deus diligitur ab Angelo inquantum |
| 3635 est ei bonus, si ly inquantum dicat finem, sic falsum est, non enim | |
| 3636 diligit naturaliter Deum propter bonum suum, sed propter ipsum | |
| 3637 Deum. Si vero dicat rationem amoris ex parte amantis, sic verum | |
| 3638 est, non enim esset in natura alicuius quod amaret Deum, nisi ex eo | |
| 53 | 3639 quod unumquodque dependet a bono quod est Deus.</p><p title="I q. 60 a. 5 ad 3"><a name="30932"><span class="ref">[30932] Iª q. 60 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3640 dicendum quod natura reflectitur in seipsam non solum quantum ad id |
| 3641 quod est ei singulare, sed multo magis quantum ad commune, | |
| 3642 inclinatur enim unumquodque ad conservandum non solum suum | |
| 3643 individuum, sed etiam suam speciem. Et multo magis habet naturalem | |
| 3644 inclinationem unumquodque in id quod est bonum universale | |
| 53 | 3645 simpliciter.</p><p title="I q. 60 a. 5 ad 4"><a name="30933"><span class="ref">[30933] Iª q. 60 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3646 dicendum quod Deus, secundum quod est universale bonum, a quo |
| 3647 dependet omne bonum naturale, diligitur naturali dilectione ab | |
| 3648 unoquoque. Inquantum vero est bonum beatificans naturaliter omnes | |
| 53 | 3649 supernaturali beatitudine, sic diligitur dilectione caritatis.</p><p title="I q. 60 a. 5 ad 5"><a name="30934"><span class="ref">[30934] Iª q. 60 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3650 dicendum quod, cum in Deo sit unum et idem eius substantia et bonum |
| 3651 commune, omnes qui vident ipsam Dei essentiam, eodem motu | |
| 3652 dilectionis moventur in ipsam Dei essentiam prout est ab aliis | |
| 3653 distincta, et secundum quod est quoddam bonum commune. Et quia | |
| 3654 inquantum est bonum commune, naturaliter amatur ab omnibus; | |
| 3655 quicumque videt eum per essentiam, impossibile est quin diligat | |
| 3656 ipsum. Sed illi qui non vident essentiam eius, cognoscunt eum per | |
| 3657 aliquos particulares effectus, qui interdum eorum voluntati | |
| 3658 contrariantur. Et sic hoc modo dicuntur odio habere Deum, cum | |
| 3659 tamen, inquantum est bonum commune omnium, unumquodque naturaliter | |
| 53 | 3660 diligat plus Deum quam seipsum.</p></div></div><div class="q" id="q61"><h2>Quaestio 61</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 61 pr."><a name="30935"><span class="ref">[30935] |
| 3661 Iª q. 61 pr.</span></a> Post ea quae praemissa sunt de natura | |
| 28 | 3662 Angelorum, et cognitione et voluntate eorum, restat considerandum |
| 3663 de eorum creatione, sive universaliter de eorum exordio. Et haec | |
| 3664 consideratio est tripartita. Nam primo considerabimus quomodo | |
| 3665 producti sunt in esse naturae; secundo, quomodo perfecti sunt in | |
| 3666 gratia vel gloria; tertio, quomodo aliqui ex eis facti sunt mali. | |
| 3667 Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum Angelus habeat causam | |
| 3668 sui esse. Secundo, utrum Angelus sit ab aeterno. Tertio, utrum | |
| 3669 Angelus sit creatus ante corporalem creaturam. Quarto, utrum Angeli | |
| 53 | 3670 fuerint creati in caelo Empyreo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 61 a. 1 arg. 1"><a name="30936"><span class="ref">[30936] Iª q. 61 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3671 proceditur. Videtur quod Angeli non habeant causam sui esse. De his |
| 3672 enim quae sunt a Deo creata, agitur Genesis I. Sed nulla mentio fit | |
| 53 | 3673 ibi de Angelis. Ergo Angeli non sunt creati a Deo.</p><p title="I q. 61 a. 1 arg. 2"><a name="30937"><span class="ref">[30937] Iª q. 61 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3674 philosophus dicit, in VIII Metaphys., quod si aliqua substantia sit |
| 3675 forma sine materia, <i>statim per seipsam est ens et unum, et non | |
| 3676 habet causam quae faciat eam ens et unum</i>. Sed Angeli sunt | |
| 3677 formae immateriales, ut supra ostensum est. Ergo non habent causam | |
| 53 | 3678 sui esse.</p><p title="I q. 61 a. 1 arg. 3"><a name="30938"><span class="ref">[30938] Iª q. 61 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 3679 quod fit ab aliquo agente, per hoc quod fit, accipit formam ab eo. |
| 3680 Sed Angeli, cum sint formae, non accipiunt formam ab aliquo agente. | |
| 53 | 3681 Ergo Angeli non habent causam agentem.</p><p title="I q. 61 a. 1 s. c."><a name="30939"><span class="ref">[30939] Iª q. 61 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3682 quod dicitur in Psalmo CXLVIII, <i>laudate eum, omnes Angeli |
| 3683 eius</i>. Et postea subdit, <i>quoniam ipse dixit, et facta | |
| 53 | 3684 sunt</i>.</p><p title="I q. 61 a. 1 co."><a name="30940"><span class="ref">[30940] Iª q. 61 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3685 quod necesse est dicere et Angelos, et omne id quod praeter Deum |
| 3686 est, a Deo factum esse. Solus enim Deus est suum esse, in omnibus | |
| 3687 autem aliis differt essentia rei et esse eius, ut ex superioribus | |
| 3688 patet. Et ex hoc manifestum est quod solus Deus est ens per suam | |
| 3689 essentiam, omnia vero alia sunt entia per participationem. Omne | |
| 3690 autem quod est per participationem causatur ab eo quod est per | |
| 3691 essentiam, sicut omne ignitum causatur ab igne. Unde necesse est | |
| 53 | 3692 Angelos a Deo creatos esse.</p><p title="I q. 61 a. 1 ad 1"><a name="30941"><span class="ref">[30941] Iª q. 61 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3693 dicendum quod Augustinus dicit, in XI de Civ. Dei, quod Angeli non |
| 3694 sunt praetermissi in illa prima rerum creatione, sed significantur | |
| 3695 nomine caeli, aut etiam lucis. Ideo autem vel praetermissi sunt, | |
| 3696 vel nominibus rerum corporalium significati, quia Moyses rudi | |
| 3697 populo loquebatur, qui nondum capere poterat incorpoream naturam; | |
| 3698 et si eis fuisset expressum aliquas res esse super omnem naturam | |
| 3699 corpoream, fuisset eis occasio idololatriae, ad quam proni erant, | |
| 53 | 3700 et a qua Moyses eos praecipue revocare intendebat.</p><p title="I q. 61 a. 1 ad 2"><a name="30942"><span class="ref">[30942] Iª q. 61 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3701 dicendum quod substantiae quae sunt formae subsistentes, non habent |
| 3702 causam aliquam formalem sui esse et suae unitatis, nec causam | |
| 3703 agentem per transmutationem materiae de potentia in actum, sed | |
| 53 | 3704 habent causam producentem totam substantiam.</p><p title="I q. 61 a. 1 ad 3"><a name="30943"><span class="ref">[30943] Iª q. 61 a. 1 ad 3</span></a> Et per hoc patet |
| 3705 solutio ad tertium.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 61 a. 2 arg. 1"><a name="30944"><span class="ref">[30944] Iª q. 61 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 28 | 3706 proceditur. Videtur quod Angelus sit productus a Deo ab aeterno. |
| 3707 Deus enim est causa Angeli per suum esse, non enim agit per aliquid | |
| 3708 additum suae essentiae. Sed esse eius est aeternum. Ergo ab aeterno | |
| 53 | 3709 Angelos produxit.</p><p title="I q. 61 a. 2 arg. 2"><a name="30945"><span class="ref">[30945] Iª q. 61 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 3710 quod quandoque est et quandoque non est, subiacet tempori. Sed |
| 3711 Angelus est supra tempus, ut dicitur in libro de causis. Ergo | |
| 53 | 3712 Angelus non quandoque est, et quandoque non est, sed semper.</p><p title="I q. 61 a. 2 arg. 3"><a name="30946"><span class="ref">[30946] Iª q. 61 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3713 Augustinus probat incorruptibilitatem animae per hoc, quod per |
| 3714 intellectum est capax veritatis. Sed sicut veritas est | |
| 3715 incorruptibilis, ita est aeterna. Ergo natura intellectualis et | |
| 3716 animae et Angeli, non solum est incorruptibilis, sed etiam | |
| 53 | 3717 aeterna.</p><p title="I q. 61 a. 2 s. c."><a name="30947"><span class="ref">[30947] Iª q. 61 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3718 quod dicitur Prov. VIII, ex persona sapientiae genitae, <i>dominus |
| 3719 possedit me ab initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a | |
| 3720 principio</i>. Sed Angeli sunt facti a Deo, ut ostensum est. Ergo | |
| 53 | 3721 Angeli aliquando non fuerunt.</p><p title="I q. 61 a. 2 co."><a name="30948"><span class="ref">[30948] Iª q. 61 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3722 quod solus Deus, pater et filius et spiritus sanctus, est ab |
| 3723 aeterno. Hoc enim fides Catholica indubitanter tenet; et omne | |
| 3724 contrarium est sicut haereticum refutandum. Sic enim Deus creaturas | |
| 3725 produxit, quod eas ex nihilo fecit, idest postquam nihil | |
| 53 | 3726 fuerat.</p><p title="I q. 61 a. 2 ad 1"><a name="30949"><span class="ref">[30949] Iª q. 61 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3727 dicendum quod esse Dei est ipsum eius velle. Per hoc ergo quod Deus |
| 3728 produxit Angelos et alias creaturas per suum esse, non excluditur | |
| 3729 quin eas produxerit per suam voluntatem. Voluntas autem Dei non de | |
| 3730 necessitate se habet ad productionem creaturarum, ut supra dictum | |
| 53 | 3731 est. Et ideo produxit et quae voluit, et quando voluit.</p><p title="I q. 61 a. 2 ad 2"><a name="30950"><span class="ref">[30950] Iª q. 61 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3732 dicendum quod Angelus est supra tempus quod est numerus motus |
| 3733 caeli, quia est supra omnem motum corporalis naturae. Non tamen est | |
| 3734 supra tempus quod est numerus successionis esse eius post non esse, | |
| 3735 et etiam quod est numerus successionis quae est in operationibus | |
| 3736 eius. Unde Augustinus dicit, VIII super Gen. ad Litt., quod <i>Deus | |
| 53 | 3737 movet creaturam spiritualem per tempus</i>.</p><p title="I q. 61 a. 2 ad 3"><a name="30951"><span class="ref">[30951] Iª q. 61 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3738 dicendum quod Angeli et animae intellectivae, ex hoc ipso quod |
| 3739 habent naturam per quam sunt capaces veritatis, sunt | |
| 3740 incorruptibiles. Sed hanc naturam non habuerunt ab aeterno; sed | |
| 3741 data fuit eis a Deo quando ipse voluit. Unde non sequitur quod | |
| 53 | 3742 Angeli sint ab aeterno.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 61 a. 3 arg. 1"><a name="30952"><span class="ref">[30952] Iª q. 61 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3743 proceditur. Videtur quod Angeli fuerint creati ante mundum |
| 3744 corporeum. Dicit enim Hieronymus, super epistolam ad Titum, <i>sex | |
| 3745 millia nondum nostri temporis complentur annorum; et quanta | |
| 3746 tempora, quantasque saeculorum origines fuisse arbitrandum est, in | |
| 3747 quibus Angeli, throni, dominationes, ceterique ordines Deo | |
| 3748 servierunt?</i> Damascenus etiam dicit, in II libro, <i>quidam | |
| 3749 dicunt quod ante omnem creationem geniti sunt Angeli; ut theologus | |
| 3750 dicit Gregorius, primum quidem excogitavit angelicas virtutes et | |
| 53 | 3751 caelestes, et excogitatio opus eius fuit</i>.</p><p title="I q. 61 a. 3 arg. 2"><a name="30953"><span class="ref">[30953] Iª q. 61 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3752 angelica natura est media inter naturam divinam et naturam |
| 3753 corpoream. Sed natura divina est ab aeterno, natura autem corporea | |
| 3754 ex tempore. Ergo natura angelica facta est ante creationem | |
| 53 | 3755 temporis, et post aeternitatem.</p><p title="I q. 61 a. 3 arg. 3"><a name="30954"><span class="ref">[30954] Iª q. 61 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, plus |
| 28 | 3756 distat natura angelica a natura corporali, quam una natura |
| 3757 corporalis ab alia. Sed una natura corporalis fuit facta ante | |
| 3758 aliam, unde et sex dies productionis rerum in principio Genesis | |
| 3759 describuntur. Ergo multo magis natura angelica facta est ante omnem | |
| 53 | 3760 naturam corporalem.</p><p title="I q. 61 a. 3 s. c."><a name="30955"><span class="ref">[30955] Iª q. 61 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3761 quod dicitur Gen. I, <i>in principio creavit Deus caelum et |
| 3762 terram</i>. Non autem hoc esset verum, si aliquid creasset antea. | |
| 53 | 3763 Ergo Angeli non sunt ante naturam corpoream creati.</p><p title="I q. 61 a. 3 co."><a name="30956"><span class="ref">[30956] Iª q. 61 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3764 quod circa hoc invenitur duplex sanctorum doctorum sententia, illa |
| 3765 tamen probabilior videtur, quod Angeli simul cum creatura corporea | |
| 3766 sunt creati. Angeli enim sunt quaedam pars universi, non enim | |
| 3767 constituunt per se unum universum, sed tam ipsi quam creatura | |
| 3768 corporea in constitutionem unius universi conveniunt. Quod apparet | |
| 3769 ex ordine unius creaturae ad aliam, ordo enim rerum ad invicem est | |
| 3770 bonum universi. Nulla autem pars perfecta est a suo toto separata. | |
| 3771 Non est igitur probabile ut Deus, cuius perfecta sunt opera, ut | |
| 3772 dicitur Deut. XXXII, creaturam angelicam seorsum ante alias | |
| 3773 creaturas creaverit. Quamvis contrarium non sit reputandum | |
| 3774 erroneum; praecipue propter sententiam Gregorii Nazianzeni, cuius | |
| 3775 tanta est in doctrina Christiana auctoritas, ut nullus unquam eius | |
| 3776 dictis calumniam inferre praesumpserit, sicut nec Athanasii | |
| 53 | 3777 documentis, ut Hieronymus dicit.</p><p title="I q. 61 a. 3 ad 1"><a name="30957"><span class="ref">[30957] Iª q. 61 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3778 dicendum quod Hieronymus loquitur secundum sententiam doctorum |
| 3779 Graecorum, qui omnes hoc concorditer sentiunt, quod Angeli sunt | |
| 53 | 3780 ante mundum corporeum creati.</p><p title="I q. 61 a. 3 ad 2"><a name="30958"><span class="ref">[30958] Iª q. 61 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3781 dicendum quod Deus non est aliqua pars universi, sed est supra |
| 3782 totum universum, praehabens in se eminentiori modo totam universi | |
| 3783 perfectionem. Angelus autem est pars universi. Unde non est eadem | |
| 53 | 3784 ratio.</p><p title="I q. 61 a. 3 ad 3"><a name="30959"><span class="ref">[30959] Iª q. 61 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3785 dicendum quod creaturae corporeae omnes sunt unum in materia, sed |
| 3786 Angeli non conveniunt in materia cum creatura corporea. Unde, | |
| 3787 creata materia corporalis creaturae, omnia quodammodo sunt creata, | |
| 3788 non autem, creatis Angelis, esset ipsum universum creatum. Si vero | |
| 3789 contrarium teneatur, quod dicitur Gen. I, <i>in principio creavit | |
| 3790 Deus caelum et terram</i> exponendum est, in principio, idest in | |
| 3791 filio, vel in principio temporis, non autem in principio, idest | |
| 3792 ante quod nihil, nisi dicatur, ante quod nihil in genere | |
| 53 | 3793 corporalium creaturarum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 61 a. 4 arg. 1"><a name="30960"><span class="ref">[30960] Iª q. 61 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 3794 proceditur. Videtur quod Angeli non sint creati in caelo Empyreo. |
| 3795 Angeli enim sunt substantiae incorporeae. Sed substantia incorporea | |
| 3796 non dependet a corpore secundum suum esse, et per consequens neque | |
| 3797 secundum suum fieri. Ergo Angeli non sunt creati in loco | |
| 53 | 3798 corporeo.</p><p title="I q. 61 a. 4 arg. 2"><a name="30961"><span class="ref">[30961] Iª q. 61 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3799 Augustinus dicit, III super Gen. ad Litt., quod Angeli fuerunt |
| 53 | 3800 creati in superiori parte aeris. Non ergo in caelo Empyreo.</p><p title="I q. 61 a. 4 arg. 3"><a name="30962"><span class="ref">[30962] Iª q. 61 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3801 caelum Empyreum dicitur esse caelum supremum. Si igitur Angeli |
| 3802 creati fuissent in caelo Empyreo, non convenisset eis in superius | |
| 3803 caelum ascendere. Quod est contra id quod ex persona Angeli | |
| 53 | 3804 peccantis dicitur Isaiae XIV, <i>ascendam in caelum</i>.</p><p title="I q. 61 a. 4 s. c."><a name="30963"><span class="ref">[30963] Iª q. 61 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3805 quod Strabus dicit, super illud, <i>in principio creavit Deus |
| 3806 caelum et terram, caelum non visibile firmamentum hic appellat, sed | |
| 3807 Empyreum, idest igneum vel intellectuale, quod non ab ardore, sed a | |
| 3808 splendore dicitur, quod statim factum, Angelis est | |
| 53 | 3809 repletum</i>.</p><p title="I q. 61 a. 4 co."><a name="30964"><span class="ref">[30964] Iª q. 61 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3810 quod, sicut dictum est, ex creaturis corporalibus et spiritualibus |
| 3811 unum universum constituitur. Unde sic creatae sunt spirituales | |
| 3812 creaturae, quod ad creaturam corporalem aliquem ordinem habent, et | |
| 3813 toti creaturae corporali praesident. Unde conveniens fuit quod | |
| 3814 Angeli in supremo corpore crearentur, tanquam toti naturae | |
| 3815 corporeae praesidentes; sive id dicatur caelum Empyreum, sive | |
| 3816 qualitercumque nominetur. Unde Isidorus dicit quod supremum caelum | |
| 3817 est caelum Angelorum, super illud Deut. X, <i>domini Dei tui est | |
| 53 | 3818 caelum, et caelum caeli</i>.</p><p title="I q. 61 a. 4 ad 1"><a name="30965"><span class="ref">[30965] Iª q. 61 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3819 dicendum quod Angeli non sunt creati in loco corporeo, quasi |
| 3820 dependentes a corpore secundum suum esse vel secundum suum fieri, | |
| 3821 potuisset enim Deus Angelos ante totam creaturam corporalem | |
| 3822 creasse, ut multi sancti doctores tenent. Sed facti sunt in loco | |
| 3823 corporeo, ad ostendendum ordinem eorum ad naturam corpoream, et | |
| 53 | 3824 quod sua virtute corpora contingunt.</p><p title="I q. 61 a. 4 ad 2"><a name="30966"><span class="ref">[30966] Iª q. 61 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3825 dicendum quod Augustinus forte per supremam partem aeris intelligit |
| 3826 supremam partem caeli, cum quo aer quandam convenientiam habet | |
| 3827 propter suam subtilitatem et diaphaneitatem. Vel loquitur non de | |
| 3828 omnibus Angelis, sed de illis qui peccaverunt, qui secundum quosdam | |
| 3829 fuerunt de inferioribus ordinibus. Nihil autem prohibet dicere quod | |
| 3830 superiores Angeli, habentes virtutem elevatam et universalem supra | |
| 3831 omnia corpora, sint in supremo creaturae corporeae creati; alii | |
| 3832 vero, habentes virtutes magis particulares, sint creati in | |
| 53 | 3833 inferioribus corporibus.</p><p title="I q. 61 a. 4 ad 3"><a name="30967"><span class="ref">[30967] Iª q. 61 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3834 dicendum quod loquitur ibi non de caelo aliquo corporeo, sed de |
| 3835 caelo sanctae Trinitatis, in quod Angelus peccans ascendere voluit, | |
| 53 | 3836 dum voluit aliquo modo Deo aequiparari, ut infra patebit.</p></div></div><div class="q" id="q62"><h2>Quaestio 62</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 62 pr."><a name="30968"><span class="ref">[30968] |
| 3837 Iª q. 62 pr.</span></a> Consequenter investigandum est quomodo | |
| 28 | 3838 Angeli facti sunt in esse gratiae vel gloriae. Et circa hoc |
| 3839 quaeruntur novem. Primo, utrum Angeli fuerint in sua creatione | |
| 3840 beati. Secundo, utrum indiguerint gratia ad hoc quod ad Deum | |
| 3841 converterentur. Tertio, utrum fuerint creati in gratia. Quarto, | |
| 3842 utrum suam beatitudinem meruerint. Quinto, utrum statim post | |
| 3843 meritum beatitudinem adepti fuerint. Sexto, utrum gratiam et | |
| 3844 gloriam secundum capacitatem suorum naturalium receperint. Septimo, | |
| 3845 utrum post consecutionem gloriae remanserit in eis dilectio et | |
| 3846 cognitio naturalis. Octavo, utrum postmodum potuerint peccare. | |
| 53 | 3847 Nono, utrum post adeptionem gloriae potuerint proficere.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 62 a. 1 arg. 1"><a name="30969"><span class="ref">[30969] Iª q. 62 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 3848 proceditur. Videtur quod Angeli fuerint creati beati. Dicitur enim |
| 3849 in libro de ecclesiasticis dogmatibus, quod <i>Angeli qui in illa | |
| 3850 in qua creati sunt beatitudine perseverant, non natura possident | |
| 53 | 3851 bonum quod habent</i>. Sunt ergo Angeli creati in beatitudine.</p><p title="I q. 62 a. 1 arg. 2"><a name="30970"><span class="ref">[30970] Iª q. 62 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3852 natura angelica est nobilior quam creatura corporalis. Sed creatura |
| 3853 corporalis statim in principio suae creationis fuit creata formata | |
| 3854 et perfecta; nec informitas praecessit in ea formationem tempore, | |
| 3855 sed natura tantum, ut Augustinus dicit, I super Gen. ad Litt. Ergo | |
| 3856 nec naturam angelicam creavit Deus informem et imperfectam. Sed | |
| 3857 eius formatio et perfectio est per beatitudinem, secundum quod | |
| 53 | 3858 fruitur Deo. Ergo fuit creata beata.</p><p title="I q. 62 a. 1 arg. 3"><a name="30971"><span class="ref">[30971] Iª q. 62 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3859 secundum Augustinum, super Gen. ad Litt., ea quae leguntur facta in |
| 3860 operibus sex dierum, simul facta fuerunt, et sic oportet quod | |
| 3861 statim a principio creationis rerum fuerint omnes illi sex dies. | |
| 3862 Sed in illis sex diebus, secundum eius expositionem, mane fuit | |
| 3863 cognitio angelica secundum quam cognoverunt verbum et res in verbo. | |
| 3864 Ergo statim a principio creationis cognoverunt verbum et res in | |
| 3865 verbo. Sed Angeli beati sunt per hoc quod verbum vident. Ergo | |
| 53 | 3866 statim a principio suae creationis Angeli fuerunt beati.</p><p title="I q. 62 a. 1 s. c."><a name="30972"><span class="ref">[30972] Iª q. 62 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, de |
| 28 | 3867 ratione beatitudinis est stabilitas sive confirmatio in bono. Sed |
| 3868 Angeli non statim ut creati sunt, fuerunt confirmati in bono, quod | |
| 3869 casus quorundam ostendit. Non ergo Angeli in sua creatione fuerunt | |
| 53 | 3870 beati.</p><p title="I q. 62 a. 1 co."><a name="30973"><span class="ref">[30973] Iª q. 62 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3871 quod nomine beatitudinis intelligitur ultima perfectio rationalis |
| 3872 seu intellectualis naturae, et inde est quod naturaliter | |
| 3873 desideratur, quia unumquodque naturaliter desiderat suam ultimam | |
| 3874 perfectionem. Ultima autem perfectio rationalis seu intellectualis | |
| 3875 naturae est duplex. Una quidem, quam potest assequi virtute suae | |
| 3876 naturae, et haec quodammodo beatitudo vel felicitas dicitur. Unde | |
| 3877 et Aristoteles perfectissimam hominis contemplationem, qua optimum | |
| 3878 intelligibile, quod est Deus, contemplari potest in hac vita, dicit | |
| 3879 esse ultimam hominis felicitatem. Sed super hanc felicitatem est | |
| 3880 alia felicitas, quam in futuro expectamus, qua videbimus Deum | |
| 3881 sicuti est. Quod quidem est supra cuiuslibet intellectus creati | |
| 3882 naturam, ut supra ostensum est. Sic igitur dicendum est quod, | |
| 3883 quantum ad primam beatitudinem, quam Angelus assequi virtute suae | |
| 3884 naturae potuit, fuit creatus beatus. Quia perfectionem huiusmodi | |
| 3885 Angelus non acquirit per aliquem motum discursivum, sicut homo, sed | |
| 3886 statim ei adest propter suae naturae dignitatem, ut supra dictum | |
| 3887 est. Sed ultimam beatitudinem, quae facultatem naturae excedit, | |
| 3888 Angeli non statim in principio suae creationis habuerunt, quia haec | |
| 3889 beatitudo non est aliquid naturae, sed naturae finis; et ideo non | |
| 53 | 3890 statim eam a principio debuerunt habere.</p><p title="I q. 62 a. 1 ad 1"><a name="30974"><span class="ref">[30974] Iª q. 62 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3891 dicendum quod beatitudo ibi accipitur pro illa perfectione naturali |
| 53 | 3892 quam Angelus habuit in statu innocentiae.</p><p title="I q. 62 a. 1 ad 2"><a name="30975"><span class="ref">[30975] Iª q. 62 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3893 dicendum quod creatura corporalis statim in principio suae |
| 3894 creationis habere non potuit perfectionem ad quam per suam | |
| 3895 operationem perducitur, unde, secundum Augustinum, germinatio | |
| 3896 plantarum ex terra non statim fuit in primis operibus, in quibus | |
| 3897 virtus sola germinativa plantarum data est terrae. Et similiter | |
| 3898 creatura angelica in principio suae creationis habuit perfectionem | |
| 3899 suae naturae; non autem perfectionem ad quam per suam operationem | |
| 53 | 3900 pervenire debebat.</p><p title="I q. 62 a. 1 ad 3"><a name="30976"><span class="ref">[30976] Iª q. 62 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3901 dicendum quod Angelus duplicem habet verbi cognitionem, unam |
| 3902 naturalem, et aliam gloriae, naturalem quidem, qua cognoscit verbum | |
| 3903 per eius similitudinem in sua natura relucentem; cognitionem vero | |
| 3904 gloriae, qua cognoscit verbum per suam essentiam. Et utraque | |
| 3905 cognoscit Angelus res in verbo, sed naturali quidem cognitione | |
| 3906 imperfecte, cognitione vero gloriae perfecte. Prima ergo cognitio | |
| 3907 rerum in verbo affuit Angelo a principio suae creationis, secunda | |
| 3908 vero non, sed quando facti sunt beati per conversionem ad bonum. Et | |
| 53 | 3909 haec proprie dicitur cognitio matutina.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 62 a. 2 arg. 1"><a name="30977"><span class="ref">[30977] Iª q. 62 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 3910 proceditur. Videtur quod Angelus non indiguerit gratia ad hoc quod |
| 3911 converteretur in Deum. Ad ea enim quae naturaliter possumus, gratia | |
| 3912 non indigemus. Sed naturaliter Angelus convertitur in Deum, quia | |
| 3913 naturaliter Deum diligit, ut ex supra dictis patet. Ergo Angelus | |
| 53 | 3914 non indiguit gratia ad hoc quod converteretur in Deum.</p><p title="I q. 62 a. 2 arg. 2"><a name="30978"><span class="ref">[30978] Iª q. 62 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ad ea |
| 28 | 3915 tantum videmur indigere auxilio, quae sunt difficilia. Sed converti |
| 3916 ad Deum non erat difficile Angelo; cum nihil esset in eo quod huic | |
| 3917 conversioni repugnaret. Ergo Angelus non indiguit auxilio gratiae | |
| 53 | 3918 ad hoc quod converteretur in Deum.</p><p title="I q. 62 a. 2 arg. 3"><a name="30979"><span class="ref">[30979] Iª q. 62 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3919 converti ad Deum est se ad gratiam praeparare, unde Zach. I, |
| 3920 dicitur, <i>convertimini ad me, et ego convertar ad vos</i>. Sed | |
| 3921 nos non indigemus gratia ad hoc quod nos ad gratiam praeparemus, | |
| 3922 quia sic esset abire in infinitum. Ergo non indiguit gratia Angelus | |
| 53 | 3923 ad hoc quod converteretur in Deum.</p><p title="I q. 62 a. 2 s. c."><a name="30980"><span class="ref">[30980] Iª q. 62 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, per |
| 28 | 3924 conversionem ad Deum Angelus pervenit ad beatitudinem. Si igitur |
| 3925 non indiguisset gratia ad hoc quod converteretur in Deum, | |
| 3926 sequeretur quod non indigeret gratia ad habendam vitam aeternam. | |
| 3927 Quod est contra illud apostoli, Rom. VI, <i>gratia Dei vita | |
| 53 | 3928 aeterna</i>.</p><p title="I q. 62 a. 2 co."><a name="30981"><span class="ref">[30981] Iª q. 62 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3929 quod Angeli indiguerunt gratia ad hoc quod converterentur in Deum, |
| 3930 prout est obiectum beatitudinis. Sicut enim superius dictum est, | |
| 3931 naturalis motus voluntatis est principium omnium eorum quae | |
| 3932 volumus. Naturalis autem inclinatio voluntatis est ad id quod est | |
| 3933 conveniens secundum naturam. Et ideo, si aliquid sit supra naturam, | |
| 3934 voluntas in id ferri non potest, nisi ab aliquo alio supernaturali | |
| 3935 principio adiuta. Sicut patet quod ignis habet naturalem | |
| 3936 inclinationem ad calefaciendum, et ad generandum ignem, sed | |
| 3937 generare carnem est supra naturalem virtutem ignis, unde ignis ad | |
| 3938 hoc nullam inclinationem habet, nisi secundum quod movetur ut | |
| 3939 instrumentum ab anima nutritiva. Ostensum est autem supra, cum de | |
| 3940 Dei cognitione ageretur, quod videre Deum per essentiam, in quo | |
| 3941 ultima beatitudo rationalis creaturae consistit, est supra naturam | |
| 3942 cuiuslibet intellectus creati. Unde nulla creatura rationalis | |
| 3943 potest habere motum voluntatis ordinatum ad illam beatitudinem, | |
| 3944 nisi mota a supernaturali agente. Et hoc dicimus auxilium gratiae. | |
| 3945 Et ideo dicendum est quod Angelus in illam beatitudinem voluntate | |
| 53 | 3946 converti non potuit, nisi per auxilium gratiae.</p><p title="I q. 62 a. 2 ad 1"><a name="30982"><span class="ref">[30982] Iª q. 62 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 3947 dicendum quod Angelus naturaliter diligit Deum, inquantum est |
| 3948 principium naturalis esse. Hic autem loquimur de conversione ad | |
| 53 | 3949 Deum, inquantum est beatificans per suae essentiae visionem.</p><p title="I q. 62 a. 2 ad 2"><a name="30983"><span class="ref">[30983] Iª q. 62 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3950 dicendum quod difficile est quod transcendit potentiam. Sed hoc |
| 3951 contingit esse dupliciter. Uno modo, quia transcendit potentiam | |
| 3952 secundum suum naturalem ordinem. Et tunc, si ad hoc possit | |
| 3953 pervenire aliquo auxilio, dicitur difficile; si autem nullo modo, | |
| 3954 dicitur impossibile, sicut impossibile est hominem volare. Alio | |
| 3955 modo transcendit aliquid potentiam, non secundum ordinem naturalem | |
| 3956 potentiae, sed propter aliquod impedimentum potentiae adiunctum. | |
| 3957 Sicut ascendere non est contra naturalem ordinem potentiae animae | |
| 3958 motivae, quia anima, quantum est de se, nata est movere in | |
| 3959 quamlibet partem, sed impeditur ab hoc propter corporis gravitatem; | |
| 3960 unde difficile est homini ascendere. Converti autem ad beatitudinem | |
| 3961 ultimam, homini quidem est difficile et quia est supra naturam, et | |
| 3962 quia habet impedimentum ex corruptione corporis et infectione | |
| 3963 peccati. Sed Angelo est difficile propter hoc solum quod est | |
| 53 | 3964 supernaturale.</p><p title="I q. 62 a. 2 ad 3"><a name="30984"><span class="ref">[30984] Iª q. 62 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3965 dicendum quod quilibet motus voluntatis in Deum, potest dici |
| 3966 conversio in ipsum. Et ideo triplex est conversio in Deum. Una | |
| 3967 quidem per dilectionem perfectam, quae est creaturae iam Deo | |
| 3968 fruentis. Et ad hanc conversionem requiritur gratia consummata. | |
| 3969 Alia conversio est, quae est meritum beatitudinis. Et ad hanc | |
| 3970 requiritur habitualis gratia, quae est merendi principium. Tertia | |
| 3971 conversio est, per quam aliquis praeparat se ad gratiam habendam. | |
| 3972 Et ad hanc non exigitur aliqua habitualis gratia, sed operatio Dei | |
| 3973 ad se animam convertentis, secundum illud Thren. ult., <i>converte | |
| 3974 nos, domine, ad te, et convertemur</i>. Unde patet quod non est | |
| 53 | 3975 procedere in infinitum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 62 a. 3 arg. 1"><a name="30985"><span class="ref">[30985] Iª q. 62 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 3976 proceditur. Videtur quod Angeli non sint creati in gratia. Dicit |
| 3977 enim Augustinus, II super Gen. ad Litt., quod angelica natura primo | |
| 3978 erat informiter creata, et caelum dicta, postmodum vero formata | |
| 3979 est, et lux appellata. Sed haec formatio est per gratiam. Ergo non | |
| 53 | 3980 sunt creati in gratia.</p><p title="I q. 62 a. 3 arg. 2"><a name="30986"><span class="ref">[30986] Iª q. 62 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3981 gratia inclinat creaturam rationalem in Deum. Si igitur Angelus in |
| 53 | 3982 gratia creatus fuisset nullus Angelus fuisset a Deo aversus.</p><p title="I q. 62 a. 3 arg. 3"><a name="30987"><span class="ref">[30987] Iª q. 62 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3983 gratia medium est inter naturam et gloriam. Sed Angeli non fuerunt |
| 3984 beati in sua creatione. Ergo videtur quod nec etiam creati sint in | |
| 3985 gratia, sed primo in natura tantum; postea autem adepti sunt | |
| 53 | 3986 gratiam; et ultimo facti sunt beati.</p><p title="I q. 62 a. 3 s. c."><a name="30988"><span class="ref">[30988] Iª q. 62 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 3987 quod Augustinus dicit, XII de Civ. Dei, <i>bonam voluntatem quis |
| 3988 fecit in Angelis, nisi ille qui eos cum sua voluntate, idest cum | |
| 3989 amore casto quo illi adhaerent, creavit, simul in eis condens | |
| 53 | 3990 naturam et largiens gratiam?</i></p><p title="I q. 62 a. 3 co."><a name="30989"><span class="ref">[30989] Iª q. 62 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 3991 quod, quamvis super hoc sint diversae opiniones, quibusdam |
| 3992 dicentibus quod creati sunt Angeli in naturalibus tantum, aliis | |
| 3993 vero quod sunt creati in gratia; hoc tamen probabilius videtur | |
| 3994 tenendum, et magis dictis sanctorum consonum est, quod fuerunt | |
| 3995 creati in gratia gratum faciente. Sic enim videmus quod omnia quae | |
| 3996 processu temporis per opus divinae providentiae, creatura sub Deo | |
| 3997 operante, sunt producta, in prima rerum conditione producta sunt | |
| 3998 secundum quasdam seminales rationes, ut Augustinus dicit, super | |
| 3999 Gen. ad Litt.; sicut arbores et animalia et alia huiusmodi. | |
| 4000 Manifestum est autem quod gratia gratum faciens hoc modo comparatur | |
| 4001 ad beatitudinem, sicut ratio seminalis in natura ad effectum | |
| 4002 naturalem, unde I Ioan. III, gratia semen Dei nominatur. Sicut | |
| 4003 igitur, secundum opinionem Augustini, ponitur quod statim in prima | |
| 4004 creatione corporalis creaturae inditae sunt ei seminales rationes | |
| 4005 omnium naturalium effectuum, ita statim a principio sunt Angeli | |
| 53 | 4006 creati in gratia.</p><p title="I q. 62 a. 3 ad 1"><a name="30990"><span class="ref">[30990] Iª q. 62 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4007 dicendum quod informitas illa Angeli potest intelligi vel per |
| 4008 comparationem ad formationem gloriae, et sic praecessit tempore | |
| 4009 informitas formationem. Vel per comparationem ad formationem | |
| 4010 gratiae, et sic non praecessit ordine temporis, sed ordine naturae; | |
| 53 | 4011 sicut etiam de formatione corporali Augustinus ponit.</p><p title="I q. 62 a. 3 ad 2"><a name="30991"><span class="ref">[30991] Iª q. 62 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4012 dicendum quod omnis forma inclinat suum subiectum secundum modum |
| 4013 naturae eius. Modus autem naturalis intellectualis naturae est, ut | |
| 4014 libere feratur in ea quae vult. Et ideo inclinatio gratiae non | |
| 4015 imponit necessitatem, sed habens gratiam potest ea non uti, et | |
| 53 | 4016 peccare.</p><p title="I q. 62 a. 3 ad 3"><a name="30992"><span class="ref">[30992] Iª q. 62 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4017 dicendum quod, quamvis gratia sit medium inter naturam et gloriam |
| 4018 ordine naturae tamen ordine temporis in natura creata non debuit | |
| 4019 simul esse gloria cum natura, quia est finis operationis ipsius | |
| 4020 naturae per gratiam adiutae. Gratia autem non se habet ut finis | |
| 4021 operationis, quia non est ex operibus; sed ut principium bene | |
| 4022 operandi. Et ideo statim cum natura gratiam dare conveniens | |
| 53 | 4023 fuit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 62 a. 4 arg. 1"><a name="30993"><span class="ref">[30993] Iª q. 62 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 4024 proceditur. Videtur quod Angelus beatus suam beatitudinem non |
| 4025 meruerit. Meritum enim est ex difficultate actus meritorii. Sed | |
| 4026 nullam difficultatem Angelus habuit ad bene operandum. Ergo bona | |
| 53 | 4027 operatio non fuit ei meritoria.</p><p title="I q. 62 a. 4 arg. 2"><a name="30994"><span class="ref">[30994] Iª q. 62 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4028 naturalibus non meremur. Sed naturale fuit Angelo quod |
| 53 | 4029 converteretur ad Deum. Ergo per hoc non meruit beatitudinem.</p><p title="I q. 62 a. 4 arg. 3"><a name="30995"><span class="ref">[30995] Iª q. 62 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 4030 Angelus beatus beatitudinem suam meruit, aut ergo antequam eam |
| 4031 haberet, aut post. Sed non ante, quia, ut multis videtur, ante non | |
| 4032 habuit gratiam, sine qua nullum est meritum. Nec etiam post, quia | |
| 4033 sic etiam modo mereretur, quod videtur esse falsum, quia sic minor | |
| 4034 Angelus merendo ad superioris Angeli gradum posset pertingere, et | |
| 4035 non essent stabiles distinctiones graduum gratiae; quod est | |
| 53 | 4036 inconveniens. Non ergo Angelus beatus suam beatitudinem meruit.</p><p title="I q. 62 a. 4 s. c."><a name="30996"><span class="ref">[30996] Iª q. 62 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, Apoc. |
| 28 | 4037 XXI, dicitur quod mensura Angeli, in illa caelesti Ierusalem, est |
| 4038 mensura hominis. Sed homo ad beatitudinem pertingere non potest | |
| 53 | 4039 nisi per meritum. Ergo neque Angelus.</p><p title="I q. 62 a. 4 co."><a name="30997"><span class="ref">[30997] Iª q. 62 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4040 quod soli Deo beatitudo perfecta est naturalis quia idem est sibi |
| 4041 esse et beatum esse. Cuiuslibet autem creaturae esse beatum non est | |
| 4042 natura, sed ultimus finis. Quaelibet autem res ad ultimum finem per | |
| 4043 suam operationem pertingit. Quae quidem operatio in finem ducens, | |
| 4044 vel est factiva finis, quando finis non excedit virtutem eius quod | |
| 4045 operatur propter finem, sicut medicatio est factiva sanitatis, vel | |
| 4046 est meritoria finis, quando finis excedit virtutem operantis | |
| 4047 propter finem, unde expectatur finis ex dono alterius. Beatitudo | |
| 4048 autem ultima excedit et naturam angelicam et humanam, ut ex dictis | |
| 4049 patet. Unde relinquitur quod tam homo quam Angelus suam | |
| 4050 beatitudinem meruerit. Et si quidem Angelus in gratia creatus fuit, | |
| 4051 sine qua nullum est meritum, absque difficultate dicere possumus | |
| 4052 quod suam beatitudinem meruerit. Et similiter si quis diceret quod | |
| 4053 qualitercumque gratiam habuerit antequam gloriam. Si vero gratiam | |
| 4054 non habuit antequam esset beatus, sic oportet dicere quod | |
| 4055 beatitudinem absque merito habuit, sicut nos gratiam. Quod tamen | |
| 4056 est contra rationem beatitudinis, quae habet rationem finis, et est | |
| 4057 praemium virtutis, ut etiam philosophus dicit, in I Ethic. Vel | |
| 4058 oportet dicere quod Angeli merentur beatitudinem per ea quae iam | |
| 4059 beati operantur in divinis ministeriis, ut alii dixerunt. Quod | |
| 4060 tamen est contra rationem meriti, nam meritum habet rationem viae | |
| 4061 ad finem, ei autem qui iam est in termino, non convenit moveri ad | |
| 4062 terminum; et sic nullus meretur quod iam habet. Vel oportet dicere | |
| 4063 quod unus et idem actus conversionis in Deum, inquantum est ex | |
| 4064 libero arbitrio, est meritorius; et inquantum pertingit ad finem, | |
| 4065 est fruitio beata. Sed nec hoc etiam videtur esse conveniens, quia | |
| 4066 liberum arbitrium non est sufficiens causa meriti unde actus non | |
| 4067 potest esse meritorius secundum quod est ex libero arbitrio, nisi | |
| 4068 inquantum est gratia informatus; non autem simul potest informari | |
| 4069 gratia imperfecta, quae est principium merendi, et gratia perfecta, | |
| 4070 quae est principium fruendi. Unde non videtur esse possibile quod | |
| 4071 simul fruatur, et suam fruitionem mereatur. Et ideo melius dicendum | |
| 4072 est quod gratiam habuit Angelus antequam esset beatus, per quam | |
| 53 | 4073 beatitudinem meruit.</p><p title="I q. 62 a. 4 ad 1"><a name="30998"><span class="ref">[30998] Iª q. 62 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4074 dicendum quod difficultas bene operandi non est in Angelis ex |
| 4075 aliqua contrarietate, vel impedimento naturalis virtutis; sed ex | |
| 53 | 4076 hoc quod opus aliquod bonum est supra virtutem naturae.</p><p title="I q. 62 a. 4 ad 2"><a name="30999"><span class="ref">[30999] Iª q. 62 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4077 dicendum quod conversione naturali Angelus non meruit beatitudinem, |
| 53 | 4078 sed conversione caritatis, quae est per gratiam.</p><p title="I q. 62 a. 4 ad 3"><a name="31000"><span class="ref">[31000] Iª q. 62 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium patet |
| 4079 responsio ex dictis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 62 a. 5 arg. 1"><a name="31001"><span class="ref">[31001] Iª q. 62 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 28 | 4080 proceditur. Videtur quod Angelus non statim post unum actum |
| 4081 meritorium beatitudinem habuerit. Difficilius enim est homini bene | |
| 4082 operari quam Angelo. Sed homo non praemiatur statim post unum | |
| 53 | 4083 actum. Ergo neque Angelus.</p><p title="I q. 62 a. 5 arg. 2"><a name="31002"><span class="ref">[31002] Iª q. 62 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4084 Angelus statim in principio suae creationis, et in instanti, actum |
| 4085 aliquem habere potuit, cum etiam corpora naturalia in ipso instanti | |
| 4086 suae creationis moveri incipiant, et si motus corporis in instanti | |
| 4087 esse posset, sicut opera intellectus et voluntatis, in primo | |
| 4088 instanti suae generationis motum haberent. Si ergo Angelus per unum | |
| 4089 motum suae voluntatis beatitudinem meruit, in primo instanti suae | |
| 4090 creationis meruit beatitudinem. Si ergo eorum beatitudo non | |
| 53 | 4091 retardatur, statim in primo instanti fuerunt beati.</p><p title="I q. 62 a. 5 arg. 3"><a name="31003"><span class="ref">[31003] Iª q. 62 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, inter |
| 28 | 4092 multum distantia oportet esse multa media. Sed status beatitudinis |
| 4093 Angelorum multum distat a statu naturae eorum, medium autem inter | |
| 4094 utrumque est meritum. Oportuit igitur quod per multa media Angelus | |
| 53 | 4095 ad beatitudinem perveniret.</p><p title="I q. 62 a. 5 s. c."><a name="31004"><span class="ref">[31004] Iª q. 62 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, anima |
| 28 | 4096 hominis et Angelus similiter ad beatitudinem ordinantur, unde |
| 4097 sanctis promittitur aequalitas Angelorum Luc. XX. Sed anima a | |
| 4098 corpore separata, si habeat meritum beatitudinis, statim | |
| 4099 beatitudinem consequitur, nisi aliud sit impedimentum. Ergo pari | |
| 4100 ratione et Angelus. Sed statim in primo actu caritatis habuit | |
| 4101 meritum beatitudinis. Ergo, cum in eo non esset aliquod | |
| 4102 impedimentum, statim ad beatitudinem pervenit per solum unum actum | |
| 53 | 4103 meritorium.</p><p title="I q. 62 a. 5 co."><a name="31005"><span class="ref">[31005] Iª q. 62 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4104 quod Angelus post primum actum caritatis quo beatitudinem meruit, |
| 4105 statim beatus fuit. Cuius ratio est, quia gratia perficit naturam | |
| 4106 secundum modum naturae, sicut et omnis perfectio recipitur in | |
| 4107 perfectibili secundum modum eius. Est autem hoc proprium naturae | |
| 4108 angelicae, quod naturalem perfectionem non per discursum acquirat, | |
| 4109 sed statim per naturam habeat, sicut supra ostensum est. Sicut | |
| 4110 autem ex sua natura Angelus habet ordinem ad perfectionem | |
| 4111 naturalem, ita ex merito habet ordinem ad gloriam. Et ita statim | |
| 4112 post meritum in Angelo fuit beatitudo consecuta. Meritum autem | |
| 4113 beatitudinis, non solum in Angelo, sed etiam in homine esse potest | |
| 4114 per unicum actum, quia quolibet actu caritate informato homo | |
| 4115 beatitudinem meretur. Unde relinquitur quod statim post unum actum | |
| 53 | 4116 caritate informatum, Angelus beatus fuit.</p><p title="I q. 62 a. 5 ad 1"><a name="31006"><span class="ref">[31006] Iª q. 62 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4117 dicendum quod homo secundum suam naturam non statim natus est |
| 4118 ultimam perfectionem adipisci, sicut Angelus. Et ideo homini | |
| 53 | 4119 longior via data est ad merendum beatitudinem, quam Angelo.</p><p title="I q. 62 a. 5 ad 2"><a name="31007"><span class="ref">[31007] Iª q. 62 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4120 dicendum quod Angelus est supra tempus rerum corporalium, unde |
| 4121 instantia diversa in his quae ad Angelos pertinent, non accipiuntur | |
| 4122 nisi secundum successionem in ipsorum actibus. Non autem potuit | |
| 4123 simul in eis esse actus meritorius beatitudinis, et actus | |
| 4124 beatitudinis, qui est fruitio; cum unus sit gratiae imperfectae, et | |
| 4125 alius gratiae consummatae. Unde relinquitur quod oportet diversa | |
| 4126 instantia accipi, in quorum uno meruerit beatitudinem, et in alio | |
| 53 | 4127 fuerit beatus.</p><p title="I q. 62 a. 5 ad 3"><a name="31008"><span class="ref">[31008] Iª q. 62 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4128 dicendum quod de natura Angeli est, quod statim suam perfectionem |
| 4129 consequatur ad quam ordinatur. Et ideo non requiritur nisi unus | |
| 4130 actus meritorius; qui ea ratione medium dici potest, quia secundum | |
| 53 | 4131 ipsum Angelus ad beatitudinem ordinatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 62 a. 6 arg. 1"><a name="31009"><span class="ref">[31009] Iª q. 62 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 4132 proceditur. Videtur quod Angeli non sint consecuti gratiam et |
| 4133 gloriam secundum quantitatem suorum naturalium. Gratia enim ex mera | |
| 4134 Dei voluntate datur. Ergo et quantitas gratiae dependet ex | |
| 53 | 4135 voluntate Dei, et non ex quantitate naturalium.</p><p title="I q. 62 a. 6 arg. 2"><a name="31010"><span class="ref">[31010] Iª q. 62 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, magis |
| 28 | 4136 propinquum videtur ad gratiam actus humanus quam natura, quia actus |
| 4137 humanus praeparatorius est ad gratiam. Sed gratia non est ex | |
| 4138 operibus, ut dicitur Rom. XI. Multo igitur minus quantitas gratiae | |
| 53 | 4139 in Angelis est secundum quantitatem naturalium.</p><p title="I q. 62 a. 6 arg. 3"><a name="31011"><span class="ref">[31011] Iª q. 62 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, homo |
| 28 | 4140 et Angelus pariter ordinantur ad beatitudinem vel gratiam. Sed |
| 4141 homini non datur plus de gratia secundum gradum naturalium. Ergo | |
| 53 | 4142 nec Angelo.</p><p title="I q. 62 a. 6 s. c."><a name="31012"><span class="ref">[31012] Iª q. 62 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4143 quod Magister dicit, III dist. II Sent., quod <i>Angeli qui natura |
| 4144 magis subtiles, et sapientia amplius perspicaces creati sunt, hi | |
| 53 | 4145 etiam maioribus gratiae muneribus praediti sunt</i>.</p><p title="I q. 62 a. 6 co."><a name="31013"><span class="ref">[31013] Iª q. 62 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4146 quod rationabile est quod secundum gradum naturalium Angelis data |
| 4147 sint dona gratiarum et perfectio beatitudinis. Cuius quidem ratio | |
| 4148 ex duobus accipi potest. Primo quidem ex parte ipsius Dei, qui per | |
| 4149 ordinem suae sapientiae diversos gradus in angelica natura | |
| 4150 constituit. Sicut autem natura angelica facta est a Deo ad gratiam | |
| 4151 et beatitudinem consequendam, ita etiam gradus naturae angelicae ad | |
| 4152 diversos gradus gratiae et gloriae ordinari videntur, ut puta, si | |
| 4153 aedificator lapides polit ad construendam domum, ex hoc ipso quod | |
| 4154 aliquos pulchrius et decentius aptat, videtur eos ad honoratiorem | |
| 4155 partem domus ordinare. Sic igitur videtur quod Deus Angelos quos | |
| 4156 altioris naturae fecit, ad maiora gratiarum dona et ampliorem | |
| 4157 beatitudinem ordinaverit. Secundo apparet idem ex parte ipsius | |
| 4158 Angeli. Non enim Angelus est compositus ex diversis naturis, ut | |
| 4159 inclinatio unius naturae impetum alterius impediat aut retardet; | |
| 4160 sicut in homine accidit, in quo motus intellectivae partis aut | |
| 4161 retardatur aut impeditur ex inclinatione partis sensitivae. Quando | |
| 4162 autem non est aliquid quod retardet aut impediat, natura secundum | |
| 4163 totam suam virtutem movetur. Et ideo rationabile est quod Angeli | |
| 4164 qui meliorem naturam habuerunt, etiam fortius et efficacius ad Deum | |
| 4165 sint conversi. Hoc autem etiam in hominibus contingit, quod | |
| 4166 secundum intensionem conversionis in Deum datur maior gratia et | |
| 4167 gloria. Unde videtur quod Angeli qui habuerunt meliora naturalia, | |
| 53 | 4168 habuerunt plus de gratia et gloria.</p><p title="I q. 62 a. 6 ad 1"><a name="31014"><span class="ref">[31014] Iª q. 62 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4169 dicendum quod, sicut gratia est ex mera Dei voluntate, ita etiam et |
| 4170 natura Angeli. Et sicut naturam Dei voluntas ordinavit ad gratiam | |
| 53 | 4171 ita et gradus naturae ad gradus gratiae.</p><p title="I q. 62 a. 6 ad 2"><a name="31015"><span class="ref">[31015] Iª q. 62 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4172 dicendum quod actus rationalis creaturae sunt ab ipsa; sed natura |
| 4173 est immediate a Deo. Unde magis videtur quod gratia detur secundum | |
| 53 | 4174 gradum naturae, quam ex operibus.</p><p title="I q. 62 a. 6 ad 3"><a name="31016"><span class="ref">[31016] Iª q. 62 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4175 dicendum quod diversitas naturalium aliter est in Angelis, qui |
| 4176 differunt specie; et aliter in hominibus, qui differunt solo | |
| 4177 numero. Differentia enim secundum speciem est propter finem, sed | |
| 4178 differentia secundum numerum est propter materiam. In homine etiam | |
| 4179 est aliquid quod potest impedire vel retardare motum intellectivae | |
| 4180 naturae, non autem in Angelis. Unde non est eadem ratio de | |
| 53 | 4181 utroque.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 62 a. 7 arg. 1"><a name="31017"><span class="ref">[31017] Iª q. 62 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 4182 proceditur. Videtur quod in Angelis beatis non remaneat cognitio et |
| 4183 dilectio naturalis. Quia, ut dicitur I Cor. XIII, <i>cum venerit | |
| 4184 quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est</i>. Sed dilectio | |
| 4185 et cognitio naturalis est imperfecta respectu cognitionis et | |
| 4186 dilectionis beatae. Ergo adveniente beatitudine, naturalis cognitio | |
| 53 | 4187 et dilectio cessat.</p><p title="I q. 62 a. 7 arg. 2"><a name="31018"><span class="ref">[31018] Iª q. 62 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, ubi |
| 28 | 4188 unum sufficit, aliud superflue existit. Sed sufficit in Angelis |
| 4189 beatis cognitio et dilectio gloriae. Superfluum ergo esset quod | |
| 53 | 4190 remaneret in eis cognitio et dilectio naturalis.</p><p title="I q. 62 a. 7 arg. 3"><a name="31019"><span class="ref">[31019] Iª q. 62 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, eadem |
| 28 | 4191 potentia non habet simul duos actus; sicut nec una linea terminatur |
| 4192 ex eadem parte ad duo puncta. Sed Angeli beati sunt semper in actu | |
| 4193 cognitionis et dilectionis beatae, felicitas enim non est secundum | |
| 4194 habitum, sed secundum actum, ut dicitur in I Ethic. Ergo nunquam in | |
| 53 | 4195 Angelis potest esse cognitio et dilectio naturalis.</p><p title="I q. 62 a. 7 s. c."><a name="31020"><span class="ref">[31020] Iª q. 62 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 4196 quandiu manet natura aliqua, manet operatio eius. Sed beatitudo non |
| 4197 tollit naturam; cum sit perfectio eius. Ergo non tollit naturalem | |
| 53 | 4198 cognitionem et dilectionem.</p><p title="I q. 62 a. 7 co."><a name="31021"><span class="ref">[31021] Iª q. 62 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4199 quod in Angelis beatis remanet cognitio et dilectio naturalis. |
| 4200 Sicut enim se habent principia operationum ad invicem, ita se | |
| 4201 habent et operationes ipsae. Manifestum est autem quod natura ad | |
| 4202 beatitudinem comparatur sicut primum ad secundum, quia beatitudo | |
| 4203 naturae additur. Semper autem oportet salvari primum in secundo. | |
| 4204 Unde oportet quod natura salvetur in beatitudine. Et similiter | |
| 53 | 4205 oportet quod in actu beatitudinis salvetur actus naturae.</p><p title="I q. 62 a. 7 ad 1"><a name="31022"><span class="ref">[31022] Iª q. 62 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4206 dicendum quod perfectio adveniens tollit imperfectionem sibi |
| 4207 oppositam. Imperfectio autem naturae non opponitur perfectioni | |
| 4208 beatitudinis, sed substernitur ei, sicut imperfectio potentiae | |
| 4209 substernitur perfectioni formae, et non tollitur potentia per | |
| 4210 formam, sed tollitur privatio, quae opponitur formae. Et similiter | |
| 4211 etiam imperfectio cognitionis naturalis non opponitur perfectioni | |
| 4212 cognitionis gloriae, nihil enim prohibet simul aliquid cognoscere | |
| 4213 per diversa media, sicut simul potest aliquid cognosci per medium | |
| 4214 probabile, et demonstrativum. Et similiter potest Angelus simul | |
| 4215 Deum cognoscere per essentiam Dei, quod pertinet ad cognitionem | |
| 4216 gloriae, et per essentiam propriam, quod pertinet ad cognitionem | |
| 53 | 4217 naturae.</p><p title="I q. 62 a. 7 ad 2"><a name="31023"><span class="ref">[31023] Iª q. 62 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4218 dicendum quod ea quae sunt beatitudinis, per se sufficiunt. Sed ad |
| 4219 hoc quod sint, praeexigunt ea quae sunt naturae, quia nulla | |
| 53 | 4220 beatitudo est per se subsistens, nisi beatitudo increata.</p><p title="I q. 62 a. 7 ad 3"><a name="31024"><span class="ref">[31024] Iª q. 62 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4221 dicendum quod duae operationes non possunt esse simul unius |
| 4222 potentiae, nisi una ad aliam ordinetur. Cognitio autem et dilectio | |
| 4223 naturalis ordinantur ad cognitionem et dilectionem gloriae. Unde | |
| 4224 nihil prohibet in Angelo simul esse et cognitionem et dilectionem | |
| 53 | 4225 naturalem, et cognitionem et dilectionem gloriae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 62 a. 8 arg. 1"><a name="31025"><span class="ref">[31025] Iª q. 62 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 4226 proceditur. Videtur quod Angelus beatus peccare possit. Beatitudo |
| 4227 enim non tollit naturam, ut dictum est. Sed de ratione naturae | |
| 4228 creatae est quod possit deficere. Ergo Angelus beatus potest | |
| 53 | 4229 peccare.</p><p title="I q. 62 a. 8 arg. 2"><a name="31026"><span class="ref">[31026] Iª q. 62 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4230 potestates rationales sunt ad opposita, ut philosophus dicit. Sed |
| 4231 voluntas Angeli beati non desinit esse rationalis. Ergo se habet ad | |
| 53 | 4232 bonum et malum.</p><p title="I q. 62 a. 8 arg. 3"><a name="31027"><span class="ref">[31027] Iª q. 62 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 4233 libertatem arbitrii pertinet quod homo possit eligere bonum et |
| 4234 malum. Sed libertas arbitrii non minuitur in Angelis beatis. Ergo | |
| 53 | 4235 possunt peccare.</p><p title="I q. 62 a. 8 s. c."><a name="31028"><span class="ref">[31028] Iª q. 62 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4236 quod Augustinus dicit, XI super Gen. ad Litt., quod illa natura |
| 4237 quae peccare non potest in sanctis Angelis est. Ergo sancti Angeli | |
| 53 | 4238 peccare non possunt.</p><p title="I q. 62 a. 8 co."><a name="31029"><span class="ref">[31029] Iª q. 62 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4239 quod Angeli beati peccare non possunt. Cuius ratio est, quia eorum |
| 4240 beatitudo in hoc consistit, quod per essentiam Deum vident. | |
| 4241 Essentia autem Dei est ipsa essentia bonitatis. Unde hoc modo se | |
| 4242 habet Angelus videns Deum ad ipsum Deum, sicut se habet quicumque | |
| 4243 non videns Deum ad communem rationem boni. Impossibile est autem | |
| 4244 quod aliquis quidquam velit vel operetur, nisi attendens ad bonum; | |
| 4245 vel quod velit divertere a bono, inquantum huiusmodi. Angelus | |
| 4246 igitur beatus non potest velle vel agere, nisi attendens ad Deum. | |
| 4247 Sic autem volens vel agens non potest peccare. Unde Angelus beatus | |
| 53 | 4248 nullo modo peccare potest.</p><p title="I q. 62 a. 8 ad 1"><a name="31030"><span class="ref">[31030] Iª q. 62 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4249 dicendum quod bonum creatum, in se consideratum, deficere potest. |
| 4250 Sed ex coniunctione perfecta ad bonum increatum, qualis est | |
| 4251 coniunctio beatitudinis, adipiscitur quod peccare non possit, | |
| 53 | 4252 ratione iam dicta.</p><p title="I q. 62 a. 8 ad 2"><a name="31031"><span class="ref">[31031] Iª q. 62 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4253 dicendum quod virtutes rationales se habent ad opposita in illis ad |
| 4254 quae non ordinantur naturaliter, sed quantum ad illa ad quae | |
| 4255 naturaliter ordinantur, non se habent ad opposita. Intellectus enim | |
| 4256 non potest non assentire principiis naturaliter notis, et similiter | |
| 4257 voluntas non potest non adhaerere bono inquantum est bonum, quia in | |
| 4258 bonum naturaliter ordinatur sicut in suum obiectum. Voluntas igitur | |
| 4259 Angeli se habet ad opposita, quantum ad multa facienda vel non | |
| 4260 facienda. Sed quantum ad ipsum Deum, quem vident esse ipsam | |
| 4261 essentiam bonitatis, non se habent ad opposita; sed secundum ipsum | |
| 4262 ad omnia diriguntur, quodcumque oppositorum eligant. Quod sine | |
| 53 | 4263 peccato est.</p><p title="I q. 62 a. 8 ad 3"><a name="31032"><span class="ref">[31032] Iª q. 62 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4264 dicendum quod liberum arbitrium sic se habet ad eligendum ea quae |
| 4265 sunt ad finem, sicut se habet intellectus ad conclusiones. | |
| 4266 Manifestum est autem quod ad virtutem intellectus pertinet, ut in | |
| 4267 diversas conclusiones procedere possit secundum principia data, sed | |
| 4268 quod in aliquam conclusionem procedat praetermittendo ordinem | |
| 4269 principiorum, hoc est ex defectu ipsius. Unde quod liberum | |
| 4270 arbitrium diversa eligere possit servato ordine finis, hoc pertinet | |
| 4271 ad perfectionem libertatis eius, sed quod eligat aliquid divertendo | |
| 4272 ab ordine finis, quod est peccare, hoc pertinet ad defectum | |
| 4273 libertatis. Unde maior libertas arbitrii est in Angelis, qui | |
| 53 | 4274 peccare non possunt, quam in nobis, qui peccare possumus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I q. 62 a. 9 arg. 1"><a name="31033"><span class="ref">[31033] Iª q. 62 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic |
| 28 | 4275 proceditur. Videtur quod Angeli beati in beatitudine proficere |
| 4276 possint. Caritas enim est principium merendi. Sed in Angelis est | |
| 4277 perfecta caritas. Ergo Angeli beati possunt mereri. Crescente autem | |
| 4278 merito, et praemium beatitudinis crescit. Ergo Angeli beati in | |
| 53 | 4279 beatitudine proficere possunt.</p><p title="I q. 62 a. 9 arg. 2"><a name="31034"><span class="ref">[31034] Iª q. 62 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4280 Augustinus dicit, in libro de Doctr. Christ., quod <i>Deus utitur |
| 4281 nobis ad nostram utilitatem, et ad suam bonitatem</i>. Et similiter | |
| 4282 Angelis, quibus utitur in ministeriis spiritualibus; <i>cum sint | |
| 4283 administratorii spiritus, in ministerium missi propter eos qui | |
| 4284 haereditatem capiunt salutis</i>, ut dicitur Heb. I. Non autem hoc | |
| 4285 esset ad eorum utilitatem, si per hoc non mererentur nec in | |
| 4286 beatitudine proficerent. Relinquitur ergo quod Angeli beati et | |
| 53 | 4287 mereri, et in beatitudine proficere possunt.</p><p title="I q. 62 a. 9 arg. 3"><a name="31035"><span class="ref">[31035] Iª q. 62 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 4288 imperfectionem pertinet quod ille qui non est in summo, non possit |
| 4289 proficere. Sed Angeli non sunt in summo. Si ergo ad maius proficere | |
| 4290 non possunt, videtur quod in eis sit imperfectio et defectus. Quod | |
| 53 | 4291 est inconveniens.</p><p title="I q. 62 a. 9 s. c."><a name="31036"><span class="ref">[31036] Iª q. 62 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4292 quod mereri et proficere pertinent ad statum viae. Sed Angeli non |
| 4293 sunt viatores, sed comprehensores. Ergo Angeli beati non possunt | |
| 53 | 4294 mereri, nec in beatitudine proficere.</p><p title="I q. 62 a. 9 co."><a name="31037"><span class="ref">[31037] Iª q. 62 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4295 quod in unoquoque motu motoris intentio fertur in aliquid |
| 4296 determinatum, ad quod mobile perducere intendit, intentio enim est | |
| 4297 de fine cui repugnat infinitum. Manifestum est autem quod, cum | |
| 4298 creatura rationalis per suam virtutem consequi non possit suam | |
| 4299 beatitudinem, quae in visione Dei consistit, ut ex superioribus | |
| 4300 patet; indiget ut ad beatitudinem a Deo moveatur. Oportet igitur | |
| 4301 quod sit aliquid determinatum, ad quod quaelibet creatura | |
| 4302 rationalis dirigatur sicut in ultimum finem. Et hoc quidem | |
| 4303 determinatum non potest esse, in divina visione, quantum ad ipsum | |
| 4304 quod videtur, quia summa veritas ab omnibus beatis secundum | |
| 4305 diversos gradus conspicitur. Sed quantum ad modum visionis, | |
| 4306 praefigitur diversimode terminus ex intentione dirigentis in finem. | |
| 4307 Non enim possibile est quod, sicut rationalis creatura producitur | |
| 4308 ad videndum summam essentiam, ita producatur ad summum modum | |
| 4309 visionis, qui est comprehensio, hic enim modus soli Deo competere | |
| 4310 potest, ut ex supra dictis patet. Sed cum infinita efficacia | |
| 4311 requiratur ad Deum comprehendendum, creaturae vero efficacia in | |
| 4312 videndo non possit esse nisi finita; ab infinito autem finitum | |
| 4313 quodlibet infinitis gradibus distet; infinitis modis contingit | |
| 4314 creaturam rationalem intelligere Deum vel clarius vel minus clare. | |
| 4315 Et sicut beatitudo consistit in ipsa visione, ita gradus | |
| 4316 beatitudinis in certo modo visionis. Sic igitur unaquaeque creatura | |
| 4317 rationalis a Deo perducitur ad finem beatitudinis, ut etiam ad | |
| 4318 determinatum gradum beatitudinis perducatur ex praedestinatione | |
| 4319 Dei. Unde consecuto illo gradu, ad altiorem transire non | |
| 53 | 4320 potest.</p><p title="I q. 62 a. 9 ad 1"><a name="31038"><span class="ref">[31038] Iª q. 62 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4321 dicendum quod mereri est eius quod movetur ad finem. Movetur autem |
| 4322 ad finem creatura rationalis, non solum patiendo, sed etiam | |
| 4323 operando. Et si quidem finis ille subsit virtuti rationalis | |
| 4324 creaturae, operatio illa dicetur acquisitiva illius finis, sicut | |
| 4325 homo meditando acquirit scientiam, si vero finis non sit in | |
| 4326 potestate eius, sed ab alio expectetur, operatio, erit meritoria | |
| 4327 finis. Ei autem quod est in ultimo termino, non convenit moveri, | |
| 4328 sed mutatum esse. Unde caritatis imperfectae, quae est viae, est | |
| 4329 mereri, caritatis autem perfectae non est mereri, sed potius | |
| 4330 praemio frui. Sicut et in habitibus acquisitis, operatio praecedens | |
| 4331 habitum est acquisitiva habitus, quae vero est ex habitu iam | |
| 4332 acquisito, est operatio iam perfecta cum delectatione. Et similiter | |
| 4333 actus caritatis perfectae non habet rationem meriti, sed magis est | |
| 53 | 4334 de perfectione praemii.</p><p title="I q. 62 a. 9 ad 2"><a name="31039"><span class="ref">[31039] Iª q. 62 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4335 dicendum quod aliquid dicitur utile dupliciter. Uno modo, sicut |
| 4336 quod est in via ad finem, et sic utile est meritum beatitudinis. | |
| 4337 Alio modo, sicut pars est utilis ad totum, ut paries ad domum. Et | |
| 4338 hoc modo ministeria Angelorum sunt utilia Angelis beatis, inquantum | |
| 4339 sunt quaedam pars beatitudinis ipsorum, diffundere enim | |
| 4340 perfectionem habitam in alia, hoc est de ratione perfecti inquantum | |
| 53 | 4341 est perfectum.</p><p title="I q. 62 a. 9 ad 3"><a name="31040"><span class="ref">[31040] Iª q. 62 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4342 dicendum quod, licet Angelus beatus non sit in summo gradu |
| 4343 beatitudinis simpliciter, est tamen in ultimo quantum ad seipsum, | |
| 4344 secundum praedestinationem divinam. Potest tamen augeri Angelorum | |
| 4345 gaudium de salute eorum qui per ipsorum ministerium salvantur; | |
| 4346 secundum illud Luc. XV, <i>gaudium est Angelis Dei super uno | |
| 4347 peccatore poenitentiam agente</i>. Sed hoc gaudium ad praemium | |
| 4348 accidentale pertinet, quod quidem augeri potest usque ad diem | |
| 4349 iudicii. Unde quidam dicunt quod, quantum ad praemium accidentale, | |
| 4350 etiam mereri possunt. Sed melius est ut dicatur quod nullo modo | |
| 4351 aliquis beatus mereri potest, nisi sit simul viator et | |
| 4352 comprehensor, ut Christus, qui solus fuit viator et comprehensor. | |
| 4353 Praedictum enim gaudium magis acquirunt ex virtute beatitudinis, | |
| 53 | 4354 quam illud mereantur.</p></div></div><div class="q" id="q63"><h2>Quaestio 63</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 63 pr."><a name="31041"><span class="ref">[31041] |
| 4355 Iª q. 63 pr.</span></a> Deinde considerandum est quomodo | |
| 28 | 4356 Angeli facti sunt mali. Et primo, quantum ad malum culpae; secundo, |
| 4357 quantum ad malum poenae. Circa primum quaeruntur novem. Primo, | |
| 4358 utrum malum culpae in Angelo esse possit. Secundo, cuiusmodi | |
| 4359 peccata in eis esse possunt. Tertio, quid appetendo Angelus | |
| 4360 peccavit. Quarto, supposito quod aliqui peccato propriae voluntatis | |
| 4361 facti sunt mali, utrum aliqui naturaliter sint mali. Quinto, | |
| 4362 supposito quod non, utrum aliquis eorum in primo instanti suae | |
| 4363 creationis potuerit esse malus per actum propriae voluntatis. | |
| 4364 Sexto, supposito quod non, utrum aliqua mora fuerit inter | |
| 4365 creationem et lapsum. Septimo, utrum supremus inter cadentes, | |
| 4366 fuerit simpliciter inter omnes Angelos summus. Octavo, utrum | |
| 4367 peccatum primi Angeli fuerit aliis aliqua causa peccandi. Nono, | |
| 53 | 4368 utrum tot ceciderint, quot remanserunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 63 a. 1 arg. 1"><a name="31042"><span class="ref">[31042] Iª q. 63 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 4369 proceditur. Videtur quod malum culpae in Angelis esse non possit. |
| 4370 Quia malum non potest esse nisi in his quae sunt in potentia, ut | |
| 4371 dicitur in IX Metaphys., subiectum enim privationis est ens in | |
| 4372 potentia. Sed Angeli, cum sint formae subsistentes, non habent esse | |
| 53 | 4373 in potentia. Ergo in eis non potest esse malum.</p><p title="I q. 63 a. 1 arg. 2"><a name="31043"><span class="ref">[31043] Iª q. 63 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4374 Angeli sunt digniores quam corpora caelestia. Sed in corporibus |
| 4375 caelestibus non potest esse malum, ut philosophi dicunt. Ergo neque | |
| 53 | 4376 in Angelis.</p><p title="I q. 63 a. 1 arg. 3"><a name="31044"><span class="ref">[31044] Iª q. 63 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 4377 quod est naturale, semper inest. Sed naturale est Angelis quod |
| 4378 moveantur motu dilectionis in Deum. Ergo hoc ab eis removeri non | |
| 4379 potest. Sed diligendo Deum non peccant. Ergo Angeli peccare non | |
| 53 | 4380 possunt.</p><p title="I q. 63 a. 1 arg. 4"><a name="31045"><span class="ref">[31045] Iª q. 63 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4381 appetitus non est nisi boni, vel apparentis boni. Sed in Angelis |
| 4382 non potest esse apparens bonum, quod non sit verum bonum, quia in | |
| 4383 eis vel omnino error esse non potest, vel saltem non potest | |
| 4384 praecedere culpam. Ergo Angeli non possunt appetere nisi id quod | |
| 4385 est vere bonum. Sed nullus, appetendo id quod est vere bonum, | |
| 53 | 4386 peccat. Ergo Angelus appetendo non peccat.</p><p title="I q. 63 a. 1 s. c."><a name="31046"><span class="ref">[31046] Iª q. 63 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 4387 quod dicitur Iob IV, <i>in Angelis suis reperit pravitatem</i>.</p><p title="I q. 63 a. 1 co."><a name="31047"><span class="ref">[31047] Iª q. 63 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 28 | 4388 quod tam Angelus quam quaecumque creatura rationalis, si in sua |
| 4389 sola natura consideretur, potest peccare, et cuicumque creaturae | |
| 4390 hoc convenit ut peccare non possit, hoc habet ex dono gratiae, non | |
| 4391 ex conditione naturae. Cuius ratio est, quia peccare nihil est | |
| 4392 aliud quam declinare a rectitudine actus quam debet habere; sive | |
| 4393 accipiatur peccatum in naturalibus, sive in artificialibus, sive in | |
| 4394 moralibus. Solum autem illum actum a rectitudine declinare non | |
| 4395 contingit, cuius regula est ipsa virtus agentis. Si enim manus | |
| 4396 artificis esset ipsa regula incisionis, nunquam posset artifex nisi | |
| 4397 recte lignum incidere, sed si rectitudo incisionis sit ab alia | |
| 4398 regula, contingit incisionem esse rectam et non rectam. Divina | |
| 4399 autem voluntas sola est regula sui actus, quia non ad superiorem | |
| 4400 finem ordinatur. Omnis autem voluntas cuiuslibet creaturae | |
| 4401 rectitudinem in suo actu non habet, nisi secundum quod regulatur a | |
| 4402 voluntate divina, ad quam pertinet ultimus finis, sicut quaelibet | |
| 4403 voluntas inferioris debet regulari secundum voluntatem superioris, | |
| 4404 ut voluntas militis secundum voluntatem ducis exercitus. Sic igitur | |
| 4405 in sola voluntate divina peccatum esse non potest, in qualibet | |
| 4406 autem voluntate creaturae potest esse peccatum, secundum | |
| 53 | 4407 conditionem suae naturae.</p><p title="I q. 63 a. 1 ad 1"><a name="31048"><span class="ref">[31048] Iª q. 63 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4408 dicendum quod in Angelis non est potentia ad esse naturale. Est |
| 4409 tamen in eis potentia secundum intellectivam partem, ad hoc quod | |
| 4410 convertantur in hoc vel in illud. Et quantum ad hoc, potest in eis | |
| 53 | 4411 esse malum.</p><p title="I q. 63 a. 1 ad 2"><a name="31049"><span class="ref">[31049] Iª q. 63 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4412 dicendum quod corpora caelestia non habent operationem nisi |
| 4413 naturalem. Et ideo sicut in natura eorum non potest esse | |
| 4414 corruptionis malum, ita nec in actione naturali eorum potest esse | |
| 4415 malum inordinationis. Sed supra actionem naturalem in Angelis est | |
| 4416 actio liberi arbitrii, secundum quam contingit in eis esse | |
| 53 | 4417 malum.</p><p title="I q. 63 a. 1 ad 3"><a name="31050"><span class="ref">[31050] Iª q. 63 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4418 dicendum quod naturale est Angelo quod convertatur motu dilectionis |
| 4419 in Deum, secundum quod est principium naturalis esse. Sed quod | |
| 4420 convertatur in ipsum secundum quod est obiectum beatitudinis | |
| 4421 supernaturalis, hoc est ex amore gratuito, a quo averti potuit | |
| 53 | 4422 peccando.</p><p title="I q. 63 a. 1 ad 4"><a name="31051"><span class="ref">[31051] Iª q. 63 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4423 dicendum quod peccatum in actu liberi arbitrii contingit esse |
| 4424 dupliciter. Uno modo, ex hoc quod aliquod malum eligitur, sicut | |
| 4425 homo peccat eligendo adulterium, quod secundum se est malum. Et | |
| 4426 tale peccatum semper procedit ex aliqua ignorantia vel errore, | |
| 4427 alioquin id quod est malum, non eligeretur ut bonum. Errat quidem | |
| 4428 adulter in particulari, eligens hanc delectationem inordinati actus | |
| 4429 quasi aliquod bonum ad nunc agendum, propter inclinationem | |
| 4430 passionis aut habitus; etiam si in universali non erret, sed veram | |
| 4431 de hoc sententiam teneat. Hoc autem modo in Angelo peccatum esse | |
| 4432 non potuit, quia nec in Angelis sunt passiones, quibus ratio aut | |
| 4433 intellectus ligetur, ut ex supra dictis patet; nec iterum primum | |
| 4434 peccatum habitus praecedere potuit ad peccatum inclinans. Alio modo | |
| 4435 contingit peccare per liberum arbitrium, eligendo aliquid quod | |
| 4436 secundum se est bonum, sed non cum ordine debitae mensurae aut | |
| 4437 regulae; ita quod defectus inducens peccatum sit solum ex parte | |
| 4438 electionis, quae non habet debitum ordinem, non ex parte rei | |
| 4439 electae; sicut si aliquis eligeret orare, non attendens ad ordinem | |
| 4440 ab Ecclesia institutum. Et huiusmodi peccatum non praeexigit | |
| 4441 ignorantiam, sed absentiam solum considerationis eorum quae | |
| 4442 considerari debent. Et hoc modo Angelus peccavit, convertendo se | |
| 4443 per liberum arbitrium ad proprium bonum, absque ordine ad regulam | |
| 53 | 4444 divinae voluntatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 63 a. 2 arg. 1"><a name="31052"><span class="ref">[31052] Iª q. 63 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 4445 proceditur. Videtur quod in Angelis non possit esse solum peccatum |
| 4446 superbiae et invidiae. In quemcumque enim cadit delectatio alicuius | |
| 4447 peccati, potest cadere peccatum illud. Sed Daemones delectantur | |
| 4448 etiam in obscenitatibus carnalium peccatorum, ut Augustinus dicit, | |
| 4449 II de Civ. Dei. Ergo in Daemonibus etiam peccata carnalia possunt | |
| 53 | 4450 esse.</p><p title="I q. 63 a. 2 arg. 2"><a name="31053"><span class="ref">[31053] Iª q. 63 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 4451 superbia et invidia sunt peccata spiritualia, ita acedia et |
| 4452 avaritia et ira. Sed spiritui conveniunt peccata spiritualia, sicut | |
| 4453 et carni peccata carnalia. Ergo non solum superbia et invidia in | |
| 53 | 4454 Angelis esse possunt, sed etiam acedia et avaritia.</p><p title="I q. 63 a. 2 arg. 3"><a name="31054"><span class="ref">[31054] Iª q. 63 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4455 secundum Gregorium, in moralibus, ex superbia nascuntur plura |
| 4456 vitia, et similiter ex invidia. Posita autem causa, ponitur | |
| 4457 effectus. Si ergo superbia et invidia in Angelis esse possunt, pari | |
| 53 | 4458 ratione et alia vitia in eis esse possunt.</p><p title="I q. 63 a. 2 s. c."><a name="31055"><span class="ref">[31055] Iª q. 63 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4459 quod Augustinus dicit, XIV libro de Civ. Dei, quod <i>Diabolus non |
| 4460 est fornicator aut ebriosus, neque aliquid huiusmodi, est tamen | |
| 53 | 4461 superbus et invidus</i>.</p><p title="I q. 63 a. 2 co."><a name="31056"><span class="ref">[31056] Iª q. 63 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4462 quod peccatum aliquod in aliquo esse potest dupliciter, uno modo, |
| 4463 secundum reatum; alio modo, secundum affectum. Secundum reatum | |
| 4464 quidem omnia peccata in Daemonibus esse contingit, quia dum homines | |
| 4465 ad omnia peccata inducunt, omnium peccatorum reatum incurrunt. | |
| 4466 Secundum affectum vero illa solum peccata in malis Angelis esse | |
| 4467 possunt, ad quae contingit affici spiritualem naturam. Spiritualem | |
| 4468 autem naturam affici non contingit ad bona quae sunt propria | |
| 4469 corpori, sed ad ea quae in rebus spiritualibus inveniri possunt, | |
| 4470 nihil enim afficitur nisi ad id quod suae naturae potest esse | |
| 4471 quodam modo conveniens. In spiritualibus autem bonis non potest | |
| 4472 esse peccatum dum aliquis ad ea afficitur, nisi per hoc quod in | |
| 4473 tali affectu superioris regula non servatur. Et hoc est peccatum | |
| 4474 superbiae, non subdi superiori in eo quo debet. Unde peccatum | |
| 4475 primum Angeli non potest esse aliud quam superbia. Sed consequenter | |
| 4476 potuit in eis esse etiam invidia. Eiusdem enim rationis est quod | |
| 4477 affectus tendat in aliquid appetendum, et quod renitatur opposito. | |
| 4478 Invidus autem ex hoc de bono alterius dolet, inquantum bonum | |
| 4479 alterius aestimat sui boni impedimentum. Non autem bonum alterius | |
| 4480 poterat aestimari impedimentum boni affectati per Angelum malum, | |
| 4481 nisi inquantum affectavit excellentiam singularem, quae quidem | |
| 4482 singularitas per alterius excellentiam cessat. Et ideo post | |
| 4483 peccatum superbiae consecutum est in Angelo peccante malum | |
| 4484 invidiae, secundum quod de bono hominis doluit; et etiam de | |
| 4485 excellentia divina, secundum quod eo Deus contra voluntatem ipsius | |
| 53 | 4486 Diaboli utitur in gloriam divinam.</p><p title="I q. 63 a. 2 ad 1"><a name="31057"><span class="ref">[31057] Iª q. 63 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4487 dicendum quod Daemones non delectantur in obscenitatibus carnalium |
| 4488 peccatorum; quasi ipsi afficiantur ad delectationes carnales, sed | |
| 4489 hoc totum ex invidia procedit, quod in peccatis hominum | |
| 4490 quibuscumque delectantur, inquantum sunt impedimenta humani | |
| 53 | 4491 boni.</p><p title="I q. 63 a. 2 ad 2"><a name="31058"><span class="ref">[31058] Iª q. 63 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4492 dicendum quod avaritia, secundum quod est speciale peccatum, est |
| 4493 immoderatus appetitus rerum temporalium quae veniunt in usum vitae | |
| 4494 humanae, quaecumque pecunia aestimari possunt, et ad ista non | |
| 4495 afficiuntur Daemones, sicut nec ad delectationes carnales. Unde | |
| 4496 avaritia proprie sumpta in eis esse non potest. Sed si avaritia | |
| 4497 dicatur omnis immoderata cupiditas habendi quodcumque bonum | |
| 4498 creatum, sic avaritia continetur in superbia quae est in | |
| 4499 Daemonibus. Ira vero cum quadam passione est, sicut et | |
| 4500 concupiscentia. Unde ipsa in Daemonibus esse non potest nisi | |
| 4501 metaphorice. Acedia vero est quaedam tristitia, qua homo redditur | |
| 4502 tardus ad spirituales actus propter corporalem laborem; qui | |
| 4503 Daemonibus non competit. Et sic patet quod sola superbia et invidia | |
| 4504 sunt pure spiritualia peccata, quae Daemonibus competere possunt, | |
| 4505 ita tamen quod invidia non sumatur pro passione, sed pro voluntate | |
| 53 | 4506 renitente bono alterius.</p><p title="I q. 63 a. 2 ad 3"><a name="31059"><span class="ref">[31059] Iª q. 63 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4507 dicendum quod sub invidia et superbia, prout in Daemonibus |
| 4508 ponuntur, comprehenduntur omnia peccata quae ab illis | |
| 53 | 4509 derivantur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 63 a. 3 arg. 1"><a name="31060"><span class="ref">[31060] Iª q. 63 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 4510 proceditur. Videtur quod Diabolus non appetierit esse ut Deus. |
| 4511 Illud enim quod non cadit in apprehensione, non cadit in appetitu, | |
| 4512 cum bonum apprehensum moveat appetitum vel sensibilem vel | |
| 4513 rationalem, vel intellectualem (in solo enim huiusmodi appetitu | |
| 4514 contingit esse peccatum). Sed creaturam aliquam esse aequalem Deo, | |
| 4515 non cadit in apprehensione, implicat enim contradictionem, quia | |
| 4516 necesse est finitum esse infinitum, si aequatur infinito. Ergo | |
| 53 | 4517 Angelus non potuit appetere esse ut Deus.</p><p title="I q. 63 a. 3 arg. 2"><a name="31061"><span class="ref">[31061] Iª q. 63 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 4518 quod est finis naturae, absque peccato appeti potest. Sed |
| 4519 assimilari Deo est finis in quem tendit naturaliter quaelibet | |
| 4520 creatura. Si ergo Angelus appetiit esse ut Deus, non per | |
| 4521 aequalitatem, sed per similitudinem, videtur quod in hoc non | |
| 53 | 4522 peccaverit.</p><p title="I q. 63 a. 3 arg. 3"><a name="31062"><span class="ref">[31062] Iª q. 63 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4523 Angelus in maiori plenitudine sapientiae conditus est quam homo. |
| 4524 Sed nullus homo, nisi omnino amens, eligit esse aequalis Angelo, | |
| 4525 nedum Deo, quia electio non est nisi possibilium, de quibus est | |
| 4526 consilium. Ergo multo minus peccavit Angelus appetendo esse ut | |
| 53 | 4527 Deus.</p><p title="I q. 63 a. 3 s. c."><a name="31063"><span class="ref">[31063] Iª q. 63 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4528 quod dicitur Isaiae XIV, ex persona Diaboli, <i>ascendam in caelum, |
| 4529 et ero similis altissimo</i>. Et Augustinus dicit in libro de | |
| 4530 quaestionibus Vet. Test., quod elatione inflatus, voluit dici | |
| 53 | 4531 Deus.</p><p title="I q. 63 a. 3 co."><a name="31064"><span class="ref">[31064] Iª q. 63 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4532 quod Angelus, absque omni dubio, peccavit appetendo esse ut Deus. |
| 4533 Sed hoc potest intelligi dupliciter, uno modo, per aequiparantiam; | |
| 4534 alio modo, per similitudinem. Primo quidem modo, non potuit | |
| 4535 appetere esse ut Deus, quia scivit hoc esse impossibile, naturali | |
| 4536 cognitione; nec primum actum peccandi in ipso praecessit vel | |
| 4537 habitus vel passio ligans cognoscitivam ipsius virtutem, ut in | |
| 4538 particulari deficiens eligeret impossibile, sicut in nobis interdum | |
| 4539 accidit. Et tamen, dato quod esset possibile, hoc esset contra | |
| 4540 naturale desiderium. Inest enim unicuique naturale desiderium ad | |
| 4541 conservandum suum esse, quod non conservaretur, si transmutaretur | |
| 4542 in alteram naturam. Unde nulla res quae est in inferiori gradu | |
| 4543 naturae, potest appetere superioris naturae gradum, sicut asinus | |
| 4544 non appetit esse equus, quia si transferretur in gradum superioris | |
| 4545 naturae, iam ipsum non esset. Sed in hoc imaginatio decipitur, quia | |
| 4546 enim homo appetit esse in altiori gradu quantum ad aliqua | |
| 4547 accidentalia, quae possunt crescere absque corruptione subiecti, | |
| 4548 aestimatur quod possit appetere altiorem gradum naturae, in quem | |
| 4549 pervenire non posset nisi esse desineret. Manifestum est autem quod | |
| 4550 Deus excedit Angelum, non secundum aliqua accidentalia, sed | |
| 4551 secundum gradum naturae, et etiam unus Angelus alium. Unde | |
| 4552 impossibile est quod Angelus inferior appetat esse aequalis | |
| 4553 superiori; nedum quod appetat esse aequalis Deo. Appetere autem | |
| 4554 esse ut Deus per similitudinem, contingit dupliciter. Uno modo, | |
| 4555 quantum ad id in quo aliquid natum est Deo assimilari. Et sic, si | |
| 4556 aliquis quantum ad hoc appetat esse Deo similis, non peccat, | |
| 4557 dummodo similitudinem Dei debito ordine appetat adipisci, ut | |
| 4558 scilicet eam a Deo habeat. Peccaret vero si quis etiam appeteret | |
| 4559 secundum iustitiam esse similis Deo, quasi propria virtute, et non | |
| 4560 ex virtute Dei. Alio vero modo potest aliquis appetere similis esse | |
| 4561 Deo, quantum ad hoc in quo non natus est assimilari; sicut si quis | |
| 4562 appeteret creare caelum et terram, quod est proprium Dei; in quo | |
| 4563 appetitu esset peccatum. Et hoc modo Diabolus appetiit esse ut | |
| 4564 Deus. Non ut ei assimilaretur quantum ad hoc quod est nulli subesse | |
| 4565 simpliciter, quia sic etiam suum non esse appeteret, cum nulla | |
| 4566 creatura esse possit nisi per hoc quod sub Deo esse participat. Sed | |
| 4567 in hoc appetiit esse similis Deo, quia appetiit ut finem ultimum | |
| 4568 beatitudinis id ad quod virtute suae naturae poterat pervenire, | |
| 4569 avertens suum appetitum a beatitudine supernaturali, quae est ex | |
| 4570 gratia Dei. Vel si appetiit ut ultimum finem illam Dei | |
| 4571 similitudinem quae datur ex gratia, voluit hoc habere per virtutem | |
| 4572 suae naturae, non ex divino auxilio secundum Dei dispositionem. Et | |
| 4573 hoc consonat dictis Anselmi, qui dicit quod appetiit illud ad quod | |
| 4574 pervenisset si stetisset. Et haec duo quodammodo in idem redeunt, | |
| 4575 quia secundum utrumque appetiit finalem beatitudinem per suam | |
| 4576 virtutem habere, quod est proprium Dei. Quia vero quod est per se, | |
| 4577 est principium et causa eius quod est per aliud, ex hoc etiam | |
| 4578 consecutum est quod appetiit aliquem principatum super alia habere. | |
| 53 | 4579 In quo etiam perverse voluit Deo assimilari.</p><p title="I q. 63 a. 3 ad arg."><a name="31065"><span class="ref">[31065] Iª q. 63 a. 3 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 4580 patet responsio ad omnia obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 63 a. 4 arg. 1"><a name="31066"><span class="ref">[31066] Iª q. 63 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 28 | 4581 proceditur. Videtur quod aliqui Daemones sint naturaliter mali. |
| 4582 Dicit enim Porphyrius, ut Augustinus introducit X de Civ. Dei, quod | |
| 4583 <i>est quoddam genus Daemonum natura fallax, simulans deos et | |
| 4584 animas defunctorum</i>. Sed esse fallacem est esse malum. Ergo | |
| 53 | 4585 aliqui Daemones sunt naturaliter mali.</p><p title="I q. 63 a. 4 arg. 2"><a name="31067"><span class="ref">[31067] Iª q. 63 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 4586 Angeli sunt creati a Deo, ita et homines. Sed aliqui homines sunt |
| 4587 naturaliter mali, de quibus dicitur Sap. XII, <i>erat eorum malitia | |
| 4588 naturalis</i>. Ergo et Angeli aliqui possunt esse naturaliter | |
| 53 | 4589 mali.</p><p title="I q. 63 a. 4 arg. 3"><a name="31068"><span class="ref">[31068] Iª q. 63 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4590 aliqua animalia irrationalia habent quasdam naturales malitias, |
| 4591 sicut vulpes naturaliter est subdola, et lupus naturaliter est | |
| 4592 rapax, et tamen sunt creaturae Dei. Ergo et Daemones, licet sint | |
| 53 | 4593 creaturae Dei, possunt esse naturaliter mali.</p><p title="I q. 63 a. 4 s. c."><a name="31069"><span class="ref">[31069] Iª q. 63 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4594 quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod <i>Daemones non |
| 53 | 4595 sunt natura mali</i>.</p><p title="I q. 63 a. 4 co."><a name="31070"><span class="ref">[31070] Iª q. 63 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4596 quod omne quod est, inquantum est et naturam habet aliquam, in |
| 4597 bonum aliquod naturaliter tendit, utpote ex principio bono | |
| 4598 existens, quia semper effectus convertitur in suum principium. | |
| 4599 Contingit autem alicui bono particulari aliquod malum esse | |
| 4600 adiunctum, sicut igni coniungitur hoc malum quod est esse | |
| 4601 consumptivum aliorum, sed bono universali nullum malum potest esse | |
| 4602 adiunctum. Si ergo aliquid sit cuius natura ordinetur in aliquod | |
| 4603 bonum particulare, potest naturaliter tendere in aliquod malum, non | |
| 4604 inquantum malum, sed per accidens, inquantum est coniunctum cuidam | |
| 4605 bono. Si vero aliquid sit cuius natura ordinetur in aliquod bonum | |
| 4606 secundum communem boni rationem hoc secundum suam naturam non | |
| 4607 potest tendere in aliquod malum. Manifestum est autem quod | |
| 4608 quaelibet natura intellectualis habet ordinem in bonum universale, | |
| 4609 quod potest apprehendere, et quod est obiectum voluntatis. Unde cum | |
| 4610 Daemones sint substantiae intellectuales, nullo modo possunt habere | |
| 4611 inclinationem naturalem in aliquod quodcumque malum. Et ideo non | |
| 53 | 4612 possunt esse naturaliter mali.</p><p title="I q. 63 a. 4 ad 1"><a name="31071"><span class="ref">[31071] Iª q. 63 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4613 dicendum quod Augustinus ibidem reprehendit Porphyrium de hoc quod |
| 4614 dixit quod Daemones erant naturaliter fallaces, dicens eos non esse | |
| 4615 naturaliter fallaces, sed propria voluntate. Porphyrius autem hac | |
| 4616 ratione posuit Daemones esse natura fallaces, quia ponebat Daemones | |
| 4617 esse animalia habentia naturam sensitivam. Natura autem sensitiva | |
| 4618 ordinatur ad aliquod bonum particulare, cui potest esse coniunctum | |
| 4619 malum. Et secundum hoc, aliquam inclinationem naturalem habere | |
| 4620 possunt ad malum; per accidens tamen, inquantum malum est | |
| 53 | 4621 coniunctum bono.</p><p title="I q. 63 a. 4 ad 2"><a name="31072"><span class="ref">[31072] Iª q. 63 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4622 dicendum quod malitia aliquorum hominum potest dici naturalis, vel |
| 4623 propter consuetudinem, quae est altera natura; vel propter | |
| 4624 naturalem inclinationem ex parte naturae sensitivae, ad aliquam | |
| 4625 inordinatam passionem, sicut quidam dicuntur naturaliter iracundi | |
| 53 | 4626 vel concupiscentes; non autem ex parte naturae intellectualis.</p><p title="I q. 63 a. 4 ad 3"><a name="31073"><span class="ref">[31073] Iª q. 63 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4627 dicendum quod animalia bruta secundum naturam sensitivam habent |
| 4628 naturalem inclinationem ad quaedam particularia bona, quibus | |
| 4629 coniuncta sunt aliqua mala; sicut vulpes ad quaerendum victum | |
| 4630 sagaciter, cui adiungitur dolositas. Unde esse dolosum non est | |
| 4631 malum vulpi, cum sit ei naturale; sicut nec esse furiosum est malum | |
| 53 | 4632 cani, sicut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 63 a. 5 arg. 1"><a name="31074"><span class="ref">[31074] Iª q. 63 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 4633 proceditur. Videtur quod Diabolus in primo instanti suae creationis |
| 4634 fuerit malus per culpam propriae voluntatis. Dicitur enim Ioan. | |
| 53 | 4635 VIII, de Diabolo, <i>ille homicida erat ab initio</i>.</p><p title="I q. 63 a. 5 arg. 2"><a name="31075"><span class="ref">[31075] Iª q. 63 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4636 secundum Augustinum, I super Gen. ad Litt., informitas creaturae |
| 4637 non praecessit formationem tempore, sed origine tantum. Per caelum | |
| 4638 autem quod legitur primo creatum, ut ipse dicit in II libro, | |
| 4639 intelligitur natura angelica informis; per hoc autem quod dicitur | |
| 4640 quod Deus dixit, fiat lux, et facta est lux, intelligitur formatio | |
| 4641 eius per conversionem ad verbum; simul ergo natura Angeli creata | |
| 4642 est, et facta est lux. Sed simul dum facta est lux, distincta est a | |
| 4643 tenebris, per quas intelliguntur Angeli peccantes. Ergo in primo | |
| 4644 instanti suae creationis quidam Angeli fuerunt beati, et quidam | |
| 53 | 4645 peccaverunt.</p><p title="I q. 63 a. 5 arg. 3"><a name="31076"><span class="ref">[31076] Iª q. 63 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4646 peccatum opponitur merito. Sed in primo instanti suae creationis |
| 4647 aliqua natura intellectualis potest mereri; sicut anima Christi, | |
| 4648 vel etiam ipsi boni Angeli. Ergo et Daemones in primo instanti suae | |
| 53 | 4649 creationis potuerunt peccare.</p><p title="I q. 63 a. 5 arg. 4"><a name="31077"><span class="ref">[31077] Iª q. 63 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4650 natura angelica virtuosior est quam natura corporea. Sed res |
| 4651 corporalis statim in primo instanti suae creationis incipit habere | |
| 4652 suam operationem; sicut ignis in primo instanti quo generatus est, | |
| 4653 incipit moveri sursum. Ergo et Angelus in primo instanti suae | |
| 4654 creationis potuit operari. Aut ergo habuit operationem rectam, aut | |
| 4655 non rectam. Si rectam, cum gratiam habuerint, per eam meruerunt | |
| 4656 beatitudinem. In Angelis autem statim ad meritum sequitur praemium, | |
| 4657 ut supra dictum est. Ergo fuissent statim beati, et ita nunquam | |
| 4658 peccassent, quod est falsum. Relinquitur ergo quod in primo | |
| 53 | 4659 instanti, non recte operando, peccaverunt.</p><p title="I q. 63 a. 5 s. c."><a name="31078"><span class="ref">[31078] Iª q. 63 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4660 quod dicitur Gen. I, <i>vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant |
| 4661 valde bona</i>. Inter ea autem erant etiam Daemones. Ergo et | |
| 53 | 4662 Daemones aliquando fuerunt boni.</p><p title="I q. 63 a. 5 co."><a name="31079"><span class="ref">[31079] Iª q. 63 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4663 quod quidam posuerunt quod statim Daemones in primo instanti suae |
| 4664 creationis mali fuerunt, non quidem per naturam, sed per peccatum | |
| 4665 propriae voluntatis, quia <i>ex quo est factus Diabolus, iustitiam | |
| 4666 recusavit. Cui sententiae</i>, ut Augustinus dicit, XI de Civ. Dei, | |
| 4667 <i>quisquis acquiescit, non cum illis haereticis sapit, idest | |
| 4668 Manichaeis, qui dicunt quod Diabolus habet naturam mali</i>. Sed | |
| 4669 quia haec opinio auctoritati Scripturae contradicit (dicitur enim, | |
| 4670 sub figura principis Babylonis, de Diabolo, Isaiae XIV, <i>quomodo | |
| 4671 cecidisti, Lucifer, qui mane oriebaris?</i> Et Ezech. XXVIII, <i>in | |
| 4672 deliciis Paradisi Dei fuisti</i> dicitur ad Diabolum sub persona | |
| 4673 regis Tyri), ideo a magistris haec opinio tanquam erronea | |
| 4674 rationabiliter reprobata est. Unde aliqui dixerunt quod Angeli in | |
| 4675 primo instanti suae creationis peccare potuerunt, sed non | |
| 4676 peccaverunt. Sed haec opinio etiam a quibusdam improbatur ea | |
| 4677 ratione quia, cum duae operationes se consequuntur, impossibile | |
| 4678 videtur quod in eodem nunc utraque operatio terminetur. Manifestum | |
| 4679 est autem quod peccatum Angeli fuit operatio creatione posterior. | |
| 4680 Terminus autem creationis est ipsum esse Angeli; terminus vero | |
| 4681 operationis peccati est quod sunt mali. Impossibile ergo videtur | |
| 4682 quod in primo instanti quo Angelus esse coepit, fuerit malus. Sed | |
| 4683 haec ratio non videtur sufficiens. Habet enim solum locum in | |
| 4684 motibus temporalibus, qui successive aguntur; sicut si motus | |
| 4685 localis sequitur ad alterationem, non potest in eodem instanti | |
| 4686 terminari alteratio et localis motus. Sed si sunt mutationes | |
| 4687 instantaneae, simul et in eodem instanti potest esse terminus | |
| 4688 primae et secundae mutationis; sicut in eodem instanti in quo | |
| 4689 illuminatur luna a sole, illuminatur aer a luna. Manifestum est | |
| 4690 autem quod creatio est instantanea; et similiter motus liberi | |
| 4691 arbitrii in Angelis; non enim indigent collatione et discursu | |
| 4692 rationis, ut ex supra dictis patet. Unde nihil prohibet simul et in | |
| 4693 eodem instanti esse terminum creationis, et terminum liberi | |
| 4694 arbitrii. Et ideo aliter dicendum est, quod impossibile fuit | |
| 4695 Angelum in primo instanti peccasse per inordinatum actum liberi | |
| 4696 arbitrii. Quamvis enim res aliqua in primo instanti quo esse | |
| 4697 incipit, simul incipere possit operari; tamen illa operatio quae | |
| 4698 simul incipit cum esse rei, est ei ab agente a quo habet esse; | |
| 4699 sicut moveri sursum inest igni a generante. Unde si aliqua res | |
| 4700 habeat esse ab agente deficiente, quod possit esse causa defectivae | |
| 4701 actionis, poterit in primo instanti in quo incipit esse, habere | |
| 4702 defectivam operationem; sicut si tibia quae nascitur clauda ex | |
| 4703 debilitate seminis, statim incipiat claudicare. Agens autem quod | |
| 4704 Angelos in esse produxit, scilicet Deus, non potest esse causa | |
| 4705 peccati. Unde non potest dici quod Diabolus in primo instanti suae | |
| 53 | 4706 creationis fuerit malus.</p><p title="I q. 63 a. 5 ad 1"><a name="31080"><span class="ref">[31080] Iª q. 63 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4707 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, XI de Civ. Dei, <i>cum |
| 4708 dicitur quod Diabolus ab initio peccat non ab initio ex quo creatus | |
| 4709 est, peccare putandus est, sed ab initio peccati</i>; scilicet quia | |
| 53 | 4710 nunquam a peccato suo recessit.</p><p title="I q. 63 a. 5 ad 2"><a name="31081"><span class="ref">[31081] Iª q. 63 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4711 dicendum quod illa distinctio lucis et tenebrarum, secundum quod |
| 4712 per tenebras peccata Daemonum intelliguntur, accipienda est | |
| 4713 secundum Dei praescientiam. Unde Augustinus dicit, XI de Civ. Dei, | |
| 4714 quod <i>solus lucem ac tenebras discernere potuit, qui potuit | |
| 53 | 4715 etiam, priusquam caderent, praescire casuros</i>.</p><p title="I q. 63 a. 5 ad 3"><a name="31082"><span class="ref">[31082] Iª q. 63 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4716 dicendum quod quidquid est in merito, est a Deo, et ideo in primo |
| 4717 instanti suae creationis Angelus mereri potuit. Sed non est similis | |
| 53 | 4718 ratio de peccato, ut dictum est.</p><p title="I q. 63 a. 5 ad 4"><a name="31083"><span class="ref">[31083] Iª q. 63 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4719 dicendum quod Deus non discrevit inter Angelos ante aversionem |
| 4720 quorundam et conversionem aliorum, ut Augustinus dicit, XI de Civ. | |
| 4721 Dei, et ideo omnes, in gratia creati in primo instanti meruerunt. | |
| 4722 Sed quidam eorum statim impedimentum praestiterunt suae | |
| 4723 beatitudinis, praecedens meritum mortificantes. Et ideo beatitudine | |
| 53 | 4724 quam meruerunt, sunt privati.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 63 a. 6 arg. 1"><a name="31084"><span class="ref">[31084] Iª q. 63 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 4725 proceditur. Videtur quod aliqua mora fuerit inter creationem et |
| 4726 lapsum Angeli. Dicitur enim Ezech. XXVIII, <i>ambulasti perfectus | |
| 4727 in viis tuis a die conceptionis tuae, donec inventa est iniquitas | |
| 4728 in te</i>. Sed ambulatio, cum sit motus continuus, requirit aliquam | |
| 4729 moram. Ergo aliqua mora fuit inter creationem Diaboli et eius | |
| 53 | 4730 lapsum.</p><p title="I q. 63 a. 6 arg. 2"><a name="31085"><span class="ref">[31085] Iª q. 63 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4731 Origenes dicit quod <i>serpens antiquus non statim supra pectus et |
| 4732 ventrem suum ambulavit</i>; per quod intelligitur eius peccatum. | |
| 4733 Ergo Diabolus non statim post primum instans suae creationis | |
| 53 | 4734 peccavit.</p><p title="I q. 63 a. 6 arg. 3"><a name="31086"><span class="ref">[31086] Iª q. 63 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, posse |
| 28 | 4735 peccare commune est homini et Angelo. Fuit autem aliqua mora inter |
| 4736 formationem hominis et eius peccatum. Ergo, pari ratione, fuit | |
| 53 | 4737 aliqua mora inter formationem Diaboli et eius peccatum.</p><p title="I q. 63 a. 6 arg. 4"><a name="31087"><span class="ref">[31087] Iª q. 63 a. 6 arg. 4</span></a> Praeterea, aliud |
| 28 | 4738 instans fuit in quo Diabolus peccavit, ab instanti in quo creatus |
| 4739 fuit. Sed inter quaelibet duo instantia cadit tempus medium. Ergo | |
| 53 | 4740 aliqua mora fuit inter creationem eius et lapsum.</p><p title="I q. 63 a. 6 s. c."><a name="31088"><span class="ref">[31088] Iª q. 63 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4741 quod dicitur Ioan. VIII, de Diabolo, quod <i>in veritate non |
| 4742 stetit</i>. Et sicut Augustinus dicit, XI de Civ. Dei, <i>oportet | |
| 4743 ut hoc sic accipiamus, quod in veritate fuerit, sed non | |
| 53 | 4744 permanserit</i>.</p><p title="I q. 63 a. 6 co."><a name="31089"><span class="ref">[31089] Iª q. 63 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4745 quod circa hoc est duplex opinio. Sed probabilior, et sanctorum |
| 4746 dictis magis consona est, quod statim post primum instans suae | |
| 4747 creationis Diabolus peccaverit. Et hoc necesse est dicere, si | |
| 4748 ponatur quod in primo instanti suae creationis in actum liberi | |
| 4749 arbitrii proruperit, et cum gratia fuerit creatus, ut supra | |
| 4750 diximus. Cum enim Angeli per unum actum meritorium ad beatitudinem | |
| 4751 perveniant, ut supra dictum est; si Diabolus in primo instanti, in | |
| 4752 gratia creatus, meruit, statim post primum instans beatitudinem | |
| 4753 accepisset, nisi statim impedimentum praestitisset peccando. Si | |
| 4754 vero ponatur quod Angelus in gratia creatus non fuerit; vel quod in | |
| 4755 primo instanti actum liberi arbitrii non potuerit habere; nihil | |
| 53 | 4756 prohibet aliquam moram fuisse inter creationem et lapsum.</p><p title="I q. 63 a. 6 ad 1"><a name="31090"><span class="ref">[31090] Iª q. 63 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4757 dicendum quod per motus corporales, qui per tempus mensurantur, |
| 4758 quandoque in sacra Scriptura intelliguntur metaphorice motus | |
| 4759 spirituales instantanei. Et sic per ambulationem intelligitur motus | |
| 53 | 4760 liberi arbitrii tendentis in bonum.</p><p title="I q. 63 a. 6 ad 2"><a name="31091"><span class="ref">[31091] Iª q. 63 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4761 dicendum quod Origenes dicit quod <i>serpens antiquus non a |
| 4762 principio, nec statim supra pectus</i> ambulavit, propter primum | |
| 53 | 4763 instans, in quo malus non fuit.</p><p title="I q. 63 a. 6 ad 3"><a name="31092"><span class="ref">[31092] Iª q. 63 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4764 dicendum quod Angelus habet liberum arbitrium inflexibile post |
| 4765 electionem, et ideo nisi statim post primum instans, in quo | |
| 4766 naturalem motum habuit ad bonum, impedimentum beatitudini | |
| 4767 praestitisset, fuisset firmatus in bono. Sed non est simile de | |
| 53 | 4768 homine. Et ideo ratio non sequitur.</p><p title="I q. 63 a. 6 ad 4"><a name="31093"><span class="ref">[31093] Iª q. 63 a. 6 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 4769 dicendum quod inter quaelibet duo instantia esse tempus medium, |
| 4770 habet veritatem inquantum tempus est continuum, ut probatur in VI | |
| 4771 Physic. Sed in Angelis, qui non sunt subiecti caelesti motui, qui | |
| 4772 primo per tempus continuum mensuratur, tempus accipitur pro ipsa | |
| 4773 successione operationum intellectus, vel etiam affectus. Sic igitur | |
| 4774 instans primum in Angelis intelligitur respondere operationi mentis | |
| 4775 angelicae, qua se in seipsam convertit per vespertinam cognitionem, | |
| 4776 quia in primo die commemoratur vespere, sed non mane. Et haec | |
| 4777 quidem operatio in omnibus bona fuit. Sed ab hac operatione quidam | |
| 4778 per matutinam cognitionem ad laudem verbi sunt conversi, quidam | |
| 4779 vero, in seipsis remanentes, facti sunt nox, per superbiam | |
| 4780 intumescentes, ut Augustinus dicit, IV super Gen. ad Litt. Et sic | |
| 4781 prima operatio fuit omnibus communis; sed in secunda sunt discreti. | |
| 4782 Et ideo in primo instanti omnes fuerunt boni; sed in secundo | |
| 53 | 4783 fuerunt boni a malis distincti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 63 a. 7 arg. 1"><a name="31094"><span class="ref">[31094] Iª q. 63 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 4784 proceditur. Videtur quod ille Angelus qui fuit supremus inter |
| 4785 peccantes, non fuerit supremus inter omnes. Dicitur enim de eo | |
| 4786 Ezech. XXVIII, <i>tu Cherub extentus et protegens, posui te in | |
| 4787 monte sancto Dei</i>. Sed ordo Cherubim est sub ordine Seraphim, ut | |
| 4788 Dionysius dicit, VII cap. Ang. Hier. Ergo Angelus qui fuit supremus | |
| 53 | 4789 inter peccantes, non fuit supremus inter omnes.</p><p title="I q. 63 a. 7 arg. 2"><a name="31095"><span class="ref">[31095] Iª q. 63 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 4790 fecit naturam intellectualem propter beatitudinem consequendam. Si |
| 4791 igitur Angelus qui fuit supremus inter omnes, peccavit, sequitur | |
| 4792 quod ordinatio divina fuerit frustrata in nobilissima creatura. | |
| 53 | 4793 Quod est inconveniens.</p><p title="I q. 63 a. 7 arg. 3"><a name="31096"><span class="ref">[31096] Iª q. 63 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4794 quanto aliquid magis inclinatur in aliquid, tanto minus potest ab |
| 4795 illo deficere. Sed Angelus quanto est superior, tanto magis | |
| 4796 inclinatur in Deum. Ergo minus potest a Deo peccando deficere. Et | |
| 4797 sic videtur quod Angelus qui peccavit, non fuerit supremus inter | |
| 53 | 4798 omnes, sed de inferioribus.</p><p title="I q. 63 a. 7 s. c."><a name="31097"><span class="ref">[31097] Iª q. 63 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4799 quod dicit Gregorius, in homilia de centum ovibus, <i>quod primus |
| 4800 Angelus qui peccavit, dum cunctis agminibus Angelorum praelatus, | |
| 4801 eorum claritatem transcenderet, ex eorum comparatione clarior | |
| 53 | 4802 fuit</i>.</p><p title="I q. 63 a. 7 co."><a name="31098"><span class="ref">[31098] Iª q. 63 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4803 quod in peccato est duo considerare, scilicet pronitatem ad |
| 4804 peccandum; et motivum ad peccandum. Si ergo consideremus in Angelis | |
| 4805 pronitatem ad peccandum, minus videtur quod peccaverint superiores | |
| 4806 Angeli, quam inferiores. Et propter hoc Damascenus dicit quod maior | |
| 4807 eorum qui peccaverunt, fuit terrestri ordini praelatus. Et videtur | |
| 4808 haec opinio consonare positioni Platonicorum, quam Augustinus | |
| 4809 recitat in Lib. de Civ. Dei VIII et X. Dicebant enim quod omnes dii | |
| 4810 erant boni, sed Daemonum quidam boni, quidam mali; deos nominantes | |
| 4811 substantias intellectuales quae sunt a globo lunari superius, | |
| 4812 Daemones vero substantias intellectuales quae sunt a globo lunari | |
| 4813 inferius, superiores hominibus ordine naturae. Nec est abiicienda | |
| 4814 haec opinio tanquam a fide aliena, quia tota creatura corporalis | |
| 4815 administratur a Deo per Angelos, ut Augustinus dicit, III de Trin.; | |
| 4816 unde nihil prohibet dicere inferiores Angelos divinitus distributos | |
| 4817 esse ad administrandum inferiora corpora, superiores vero ad | |
| 4818 administrandum corpora superiora, supremos vero ad assistendum Deo. | |
| 4819 Et secundum hoc Damascenus dicit quod illi qui ceciderunt, fuerunt | |
| 4820 de inferioribus, in quorum etiam ordine aliqui boni Angeli | |
| 4821 permanserunt. Si vero consideretur motivum ad peccandum, maius | |
| 4822 invenitur in superioribus quam in inferioribus. Fuit enim Daemonum | |
| 4823 peccatum superbia, ut supra dictum est; cuius motivum est | |
| 4824 excellentia, quae fuit maior in superioribus. Et ideo Gregorius | |
| 4825 dicit quod ille qui peccavit, fuit superior inter omnes. Et hoc | |
| 4826 videtur probabilius. Quia peccatum Angeli non processit ex aliqua | |
| 4827 pronitate, sed ex solo libero arbitrio, unde magis videtur | |
| 4828 consideranda esse ratio quae sumitur a motivo ad peccandum. Non est | |
| 4829 tamen inde alii opinioni praeiudicandum, quia etiam in principe | |
| 53 | 4830 inferiorum Angelorum potuit esse aliquod motivum ad peccandum.</p><p title="I q. 63 a. 7 ad 1"><a name="31099"><span class="ref">[31099] Iª q. 63 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4831 dicendum quod Cherubim interpretatur plenitudo scientiae; Seraphim |
| 4832 autem interpretatur ardentes sive incedentes. Et sic patet quod | |
| 4833 Cherubim denominatur a scientia, quae potest esse cum mortali | |
| 4834 peccato; Seraphim vero denominatur ab ardore caritatis, quae cum | |
| 4835 peccato mortali esse non potest. Et ideo primus Angelus peccans non | |
| 53 | 4836 est denominatus Seraphim, sed Cherubim.</p><p title="I q. 63 a. 7 ad 2"><a name="31100"><span class="ref">[31100] Iª q. 63 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4837 dicendum quod divina intentio non frustratur nec in his qui |
| 4838 peccant, nec in his qui salvantur, utrorumque enim eventum Deus | |
| 4839 praecognoscit, et ex utroque habet gloriam, dum hos ex sua bonitate | |
| 4840 salvat, illos ex sua iustitia punit. Ipsa vero creatura | |
| 4841 intellectualis, dum peccat, a fine debito deficit. Nec hoc est | |
| 4842 inconveniens in quacumque creatura sublimi, sic enim creatura | |
| 4843 intellectualis instituta est a Deo, ut in eius arbitrio positum sit | |
| 53 | 4844 agere propter finem.</p><p title="I q. 63 a. 7 ad 3"><a name="31101"><span class="ref">[31101] Iª q. 63 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4845 dicendum quod quantacumque inclinatio ad bonum fuerit in supremo |
| 4846 Angelo, tamen ei necessitatem non inducebat. Unde potuit per | |
| 53 | 4847 liberum arbitrium eam non sequi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 63 a. 8 arg. 1"><a name="31102"><span class="ref">[31102] Iª q. 63 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 4848 proceditur. Videtur quod peccatum primi Angeli peccantis non fuit |
| 4849 aliis causa peccandi. Causa enim prior est causato. Sed omnes simul | |
| 4850 peccaverunt, ut Damascenus dicit. Ergo peccatum unius non fuit | |
| 53 | 4851 aliis causa peccandi.</p><p title="I q. 63 a. 8 arg. 2"><a name="31103"><span class="ref">[31103] Iª q. 63 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4852 primum peccatum Angeli non potest esse nisi superbia, ut supra |
| 4853 dictum est. Sed superbia excellentiam quaerit. Magis autem | |
| 4854 excellentiae repugnat quod aliquis inferiori subdatur, quam | |
| 4855 superiori, et sic non videtur quod Daemones peccaverint per hoc | |
| 4856 quod voluerunt subesse alicui superiorum Angelorum, potius quam | |
| 4857 Deo. Sic autem peccatum unius Angeli fuisset aliis causa peccandi, | |
| 4858 si eos ad hoc induxisset ut sibi subiicerentur. Non ergo videtur | |
| 53 | 4859 quod peccatum primi Angeli fuerit causa peccandi aliis.</p><p title="I q. 63 a. 8 arg. 3"><a name="31104"><span class="ref">[31104] Iª q. 63 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, maius |
| 28 | 4860 peccatum est velle subesse alteri contra Deum, quam contra Deum |
| 4861 alteri velle praeesse, quia minus habet de motivo ad peccandum. Si | |
| 4862 ergo peccatum primi Angeli fuit aliis causa peccandi in hoc, quod | |
| 4863 eos ut sibi subiicerentur induxit, gravius peccassent inferiores | |
| 4864 Angeli quam supremus, quod est contra hoc quod super illud Psalmi | |
| 4865 CIII, <i>draco iste quem formasti</i>, dicit Glossa, <i>qui ceteris | |
| 4866 in esse erat excellentior, factus est in malitia maior</i>. Non | |
| 53 | 4867 ergo peccatum primi Angeli fuit aliis causa peccandi.</p><p title="I q. 63 a. 8 s. c."><a name="31105"><span class="ref">[31105] Iª q. 63 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4868 quod dicitur Apoc. XII, quod draco traxit secum tertiam partem |
| 53 | 4869 stellarum.</p><p title="I q. 63 a. 8 co."><a name="31106"><span class="ref">[31106] Iª q. 63 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4870 quod peccatum primi Angeli fuit aliis causa peccandi, non quidem |
| 4871 cogens, sed quadam quasi exhortatione inducens. Cuius signum ex hoc | |
| 4872 apparet, quod omnes Daemones illi supremo subduntur; ut manifeste | |
| 4873 apparet per illud quod dicit dominus, Matth. XXV, <i>ite, | |
| 4874 maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est Diabolo et Angelis | |
| 4875 eius</i>. Habet enim hoc ordo divinae iustitiae, ut cuius | |
| 4876 suggestioni aliquis consentit in culpa, eius potestati subdatur in | |
| 4877 poena; secundum illud II Petr. II, a quo quis superatus est, huic | |
| 53 | 4878 servus addictus est.</p><p title="I q. 63 a. 8 ad 1"><a name="31107"><span class="ref">[31107] Iª q. 63 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4879 dicendum quod, licet simul Daemones peccaverint, tamen peccatum |
| 4880 unius potuit esse aliis causa peccandi. Angelus enim non indiget ad | |
| 4881 eligendum vel exhortandum vel etiam consentiendum, temporis mora; | |
| 4882 sicut homo, qui deliberatione indiget ad eligendum et ad | |
| 4883 consentiendum, et locutione vocali ad exhortandum, quorum utrumque | |
| 4884 tempore agitur. Manifestum est autem quod etiam homo simul dum | |
| 4885 aliquid iam corde concepit, in eodem instanti incipit loqui. Et in | |
| 4886 ultimo instanti locutionis, in quo aliquis sensum loquentis capit, | |
| 4887 potest assentire ei quod dicitur, ut patet maxime in primis | |
| 4888 conceptionibus, quas quisque probat auditas. Sublato ergo tempore | |
| 4889 locutionis et deliberationis quod in nobis requiritur, in eodem | |
| 4890 instanti in quo primus Angelus suam affectionem intelligibili | |
| 53 | 4891 locutione expressit, possibile fuit aliis in eam consentire.</p><p title="I q. 63 a. 8 ad 2"><a name="31108"><span class="ref">[31108] Iª q. 63 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 4892 dicendum quod superbus, ceteris paribus, magis vult subesse |
| 4893 superiori quam inferiori. Sed si aliquam excellentiam consequatur | |
| 4894 sub inferiori, quam sub superiori consequi non possit, magis eligit | |
| 4895 inferiori subesse quam superiori. Sic igitur non fuit contra | |
| 4896 superbiam Daemonum quod subesse inferiori voluerunt, in eius | |
| 4897 principatum consentientes; ad hoc eum principem et ducem habere | |
| 4898 volentes, ut virtute naturali suam ultimam beatitudinem | |
| 4899 consequerentur; praesertim quia supremo Angelo naturae ordine etiam | |
| 53 | 4900 tunc subiecti erant.</p><p title="I q. 63 a. 8 ad 3"><a name="31109"><span class="ref">[31109] Iª q. 63 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 4901 dicendum quod, sicut supra dictum est, Angelus non habet aliquid |
| 4902 retardans, sed secundum suam totam virtutem movetur in illud ad | |
| 4903 quod movetur, sive in bonum sive in malum. Quia igitur supremus | |
| 4904 Angelus maiorem habuit naturalem virtutem quam inferiores, | |
| 4905 intensiori motu in peccatum prolapsus est. Et ideo factus est etiam | |
| 53 | 4906 in malitia maior.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="I q. 63 a. 9 arg. 1"><a name="31110"><span class="ref">[31110] Iª q. 63 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic |
| 28 | 4907 proceditur. Videtur quod plures peccaverunt de Angelis, quam |
| 4908 permanserunt. Quia, ut dicit philosophus, <i>malum est ut in | |
| 53 | 4909 pluribus, bonum ut in paucioribus</i>.</p><p title="I q. 63 a. 9 arg. 2"><a name="31111"><span class="ref">[31111] Iª q. 63 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4910 iustitia et peccatum eadem ratione inveniuntur in Angelis et |
| 4911 hominibus. Sed in hominibus plures inveniuntur mali quam boni; | |
| 4912 secundum illud Eccle. I, <i>stultorum infinitus est numerus</i>. | |
| 53 | 4913 Ergo pari ratione in Angelis.</p><p title="I q. 63 a. 9 arg. 3"><a name="31112"><span class="ref">[31112] Iª q. 63 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4914 Angeli distinguuntur secundum personas, et secundum ordines. Si |
| 4915 igitur plures personae angelicae remanserunt, videtur etiam quod | |
| 53 | 4916 non de omnibus ordinibus aliqui peccaverunt.</p><p title="I q. 63 a. 9 s. c."><a name="31113"><span class="ref">[31113] Iª q. 63 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4917 quod dicitur IV Reg. VI, <i>plures nobiscum sunt quam cum |
| 4918 illis</i>; quod exponitur de bonis Angelis qui sunt nobiscum in | |
| 53 | 4919 auxilium, et de malis qui nobis adversantur.</p><p title="I q. 63 a. 9 co."><a name="31114"><span class="ref">[31114] Iª q. 63 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4920 quod plures Angeli permanserunt quam peccaverunt. Quia peccatum est |
| 4921 contra naturalem inclinationem, ea vero quae contra naturam fiunt, | |
| 4922 ut in paucioribus accidunt; natura enim consequitur suum effectum | |
| 53 | 4923 vel semper, vel ut in pluribus.</p><p title="I q. 63 a. 9 ad 1"><a name="31115"><span class="ref">[31115] Iª q. 63 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 4924 dicendum quod philosophus loquitur quantum ad homines, in quibus |
| 4925 malum contingit ex hoc quod sequuntur bona sensibilia, quae sunt | |
| 4926 pluribus nota, deserto bono rationis, quod paucioribus notum est. | |
| 4927 In Angelis autem non est nisi natura intellectualis. Unde non est | |
| 53 | 4928 similis ratio.</p><p title="I q. 63 a. 9 ad 2"><a name="31116"><span class="ref">[31116] Iª q. 63 a. 9 ad 2</span></a> Et per hoc patet |
| 4929 responsio ad secundum.</p><p title="I q. 63 a. 9 ad 3"><a name="31117"><span class="ref">[31117] Iª q. 63 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 4930 dicendum quod secundum illos qui dicunt quod Diabolus maior fuit de |
| 4931 inferiori ordine Angelorum, qui praesunt terrestribus, manifestum | |
| 4932 est quod non de quolibet ordine ceciderunt, sed de infimo tantum. | |
| 4933 Secundum vero illos qui ponunt maiorem Diabolum de supremo fuisse | |
| 4934 ordine, probabile est quod de quolibet ordine aliqui ceciderunt; | |
| 4935 sicut et in quemlibet ordinem homines assumuntur in supplementum | |
| 4936 ruinae angelicae. In quo etiam magis comprobatur libertas liberi | |
| 4937 arbitrii, quae secundum quemlibet gradum creaturae in malum flecti | |
| 4938 potest. In sacra Scriptura tamen nomina quorundam ordinum, ut | |
| 4939 Seraphim et thronorum, Daemonibus non attribuuntur; quia haec | |
| 4940 nomina sumuntur ab ardore caritatis et ab inhabitatione Dei, quae | |
| 4941 non possunt esse cum peccato mortali. Attribuuntur autem eis nomina | |
| 4942 Cherubim, potestatum et principatuum, quia haec nomina sumuntur a | |
| 4943 scientia et potentia, quae bonis malisque possunt esse | |
| 53 | 4944 communia.</p></div></div><div class="q" id="q64"><h2>Quaestio 64</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 64 pr."><a name="31118"><span class="ref">[31118] |
| 4945 Iª q. 64 pr.</span></a> Consequenter quaeritur de poena | |
| 28 | 4946 Daemonum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, de obtenebratione |
| 4947 intellectus. Secundo, de obstinatione voluntatis. Tertio, de dolore | |
| 53 | 4948 ipsorum. Quarto, de loco poenali ipsorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 64 a. 1 arg. 1"><a name="31119"><span class="ref">[31119] Iª q. 64 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 4949 proceditur. Videtur quod intellectus Daemonis sit obtenebratus per |
| 4950 privationem cognitionis omnis veritatis. Si enim aliquam veritatem | |
| 4951 cognoscerent, maxime cognoscerent seipsos, quod est cognoscere | |
| 4952 substantias separatas. Hoc autem eorum miseriae non convenit, cum | |
| 4953 ad magnam beatitudinem pertinere videatur, intantum quod quidam | |
| 4954 ultimam beatitudinem hominis posuerunt in cognoscendo substantias | |
| 53 | 4955 separatas. Ergo Daemones privantur omni cognitione veritatis.</p><p title="I q. 64 a. 1 arg. 2"><a name="31120"><span class="ref">[31120] Iª q. 64 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, id |
| 28 | 4956 quod est manifestissimum in natura, videtur esse maxime manifestum |
| 4957 Angelis, sive bonis sive malis. Quod enim non sit nobis maxime | |
| 4958 manifestum, contingit ex debilitate intellectus nostri a | |
| 4959 phantasmatibus accipientis, sicut ex debilitate oculi noctuae | |
| 4960 contingit quod non possit videre lumen solis. Sed Daemones non | |
| 4961 possunt cognoscere Deum, qui est secundum se manifestissimus, cum | |
| 4962 sit in summo veritatis, eo quod non habent mundum cor, quo solo | |
| 53 | 4963 videtur Deus. Ergo nec alia cognoscere possunt.</p><p title="I q. 64 a. 1 arg. 3"><a name="31121"><span class="ref">[31121] Iª q. 64 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4964 cognitio rerum Angelis conveniens est duplex, secundum Augustinum, |
| 4965 scilicet matutina, et vespertina. Sed cognitio matutina non | |
| 4966 competit Daemonibus, quia non vident res in verbo, nec etiam | |
| 4967 cognitio vespertina, quia cognitio vespertina refert res cognitas | |
| 4968 ad laudem creatoris (unde post vespere fit mane, ut dicitur Gen. | |
| 53 | 4969 I). Ergo Daemones non possunt cognitionem de rebus habere.</p><p title="I q. 64 a. 1 arg. 4"><a name="31122"><span class="ref">[31122] Iª q. 64 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4970 Angeli in sua conditione cognoverunt mysterium regni Dei, ut |
| 4971 Augustinus dicit, V super Gen. ad Litt. Sed Daemones hac cognitione | |
| 4972 privati sunt, quia <i>si cognovissent, nequaquam dominum gloriae | |
| 4973 crucifixissent</i>, ut dicitur I Cor. II. Ergo, pari ratione, omni | |
| 53 | 4974 alia cognitione veritatis sunt privati.</p><p title="I q. 64 a. 1 arg. 5"><a name="31123"><span class="ref">[31123] Iª q. 64 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 4975 quamcumque veritatem aliquis scit, aut cognoscit eam naturaliter, |
| 4976 sicut nos cognoscimus prima principia; aut accipiendo ab alio, | |
| 4977 sicut quae scimus addiscendo; aut per experientiam longi temporis, | |
| 4978 sicut quae scimus inveniendo. Sed Daemones non possunt cognoscere | |
| 4979 veritatem per suam naturam, quia ab eis divisi sunt boni Angeli | |
| 4980 sicut lux a tenebris, ut Augustinus dicit; omnis autem manifestatio | |
| 4981 fit per lumen, ut dicitur Ephes. V. Similiter etiam neque per | |
| 4982 revelationem, neque addiscendo a bonis Angelis, quia non est | |
| 4983 conventio lucis ad tenebras, ut dicitur II Cor. VI. Neque etiam per | |
| 4984 experientiam longi temporis, quia experientia a sensu oritur. Ergo | |
| 53 | 4985 nulla in eis est cognitio veritatis.</p><p title="I q. 64 a. 1 s. c."><a name="31124"><span class="ref">[31124] Iª q. 64 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 4986 quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod <i>data Daemonibus |
| 4987 angelica dona nequaquam mutata esse dicimus, sed sunt integra et | |
| 4988 splendidissima</i>. Inter ista autem naturalia dona est cognitio | |
| 53 | 4989 veritatis. Ergo in eis est aliqua veritatis cognitio.</p><p title="I q. 64 a. 1 co."><a name="31125"><span class="ref">[31125] Iª q. 64 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 4990 quod duplex est cognitio veritatis, una quidem quae habetur per |
| 4991 gratiam; alia vero quae habetur per naturam. Et ista quae habetur | |
| 4992 per gratiam, est duplex, una quae est speculativa tantum, sicut cum | |
| 4993 alicui aliqua secreta divinorum revelantur; alia vero quae est | |
| 4994 affectiva, producens amorem Dei; et haec proprie pertinet ad donum | |
| 4995 sapientiae. Harum autem trium cognitionum prima in Daemonibus nec | |
| 4996 est ablata, nec diminuta. Consequitur enim ipsam naturam Angeli, | |
| 4997 qui secundum suam naturam est quidam intellectus vel mens, propter | |
| 4998 simplicitatem autem suae substantiae, a natura eius aliquid | |
| 4999 subtrahi non potest, ut sic per subtractionem naturalium puniatur, | |
| 5000 sicut homo punitur per subtractionem manus aut pedis aut alicuius | |
| 5001 huiusmodi. Et ideo dicit Dionysius quod dona naturalia in eis | |
| 5002 integra manent. Unde naturalis cognitio in eis non est diminuta. | |
| 5003 Secunda autem cognitio, quae est per gratiam, in speculatione | |
| 5004 consistens, non est in eis totaliter ablata, sed diminuta, quia de | |
| 5005 huiusmodi secretis divinis tantum revelatur eis quantum oportet, | |
| 5006 vel mediantibus Angelis, vel per aliqua temporalia divinae virtutis | |
| 5007 effecta, ut dicit Augustinus, IX de Civ. Dei; non autem sicut ipsis | |
| 5008 sanctis Angelis, quibus plura et clarius revelantur in ipso verbo. | |
| 5009 A tertia vero cognitione sunt totaliter privati, sicut et a | |
| 53 | 5010 caritate.</p><p title="I q. 64 a. 1 ad 1"><a name="31126"><span class="ref">[31126] Iª q. 64 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5011 dicendum quod felicitas consistit in applicatione ad id quod |
| 5012 superius est. Substantiae autem separatae sunt ordine naturae supra | |
| 5013 nos, unde aliqualis ratio felicitatis esse potest homini si | |
| 5014 cognoscat substantias separatas; licet perfecta eius felicitas sit | |
| 5015 in cognoscendo primam substantiam, scilicet Deum. Sed substantiae | |
| 5016 separatae cognoscere substantiam separatam est connaturale, sicut | |
| 5017 et nobis cognoscere naturas sensibiles. Unde sicut in hoc non est | |
| 5018 felicitas hominis, quod cognoscat naturas sensibiles; ita non est | |
| 53 | 5019 felicitas Angeli in hoc, quod cognoscat substantias separatas.</p><p title="I q. 64 a. 1 ad 2"><a name="31127"><span class="ref">[31127] Iª q. 64 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5020 dicendum quod illud quod est manifestissimum in natura, est nobis |
| 5021 occultum propter hoc quod excedit proportionem intellectus nostri; | |
| 5022 et non solum propter hoc quod intellectus noster accipit a | |
| 5023 phantasmatibus. Excedit autem divina substantia non solum | |
| 5024 proportionem intellectus humani, sed etiam intellectus angelici. | |
| 5025 Unde nec ipse Angelus secundum suam naturam, potest cognoscere Dei | |
| 5026 substantiam. Potest tamen altiorem cognitionem de Deo habere per | |
| 5027 suam naturam quam homo, propter perfectionem sui intellectus. Et | |
| 5028 talis cognitio Dei remanet etiam in Daemonibus. Licet enim non | |
| 5029 habeant puritatem quae est per gratiam, habent tamen puritatem | |
| 5030 naturae, quae sufficit ad cognitionem Dei quae eis competit ex | |
| 53 | 5031 natura.</p><p title="I q. 64 a. 1 ad 3"><a name="31128"><span class="ref">[31128] Iª q. 64 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5032 dicendum quod creatura tenebra est, comparata excellentiae divini |
| 5033 luminis, et ideo cognitio creaturae in propria natura, vespertina | |
| 5034 dicitur. Vespere enim est tenebris adiunctum, habet tamen aliquid | |
| 5035 de luce, cum autem totaliter deficit lux, est nox. Sic igitur et | |
| 5036 cognitio rerum in propria natura, quando refertur ad laudem | |
| 5037 creatoris, ut in bonis Angelis, habet aliquid de luce divina, et | |
| 5038 potest dici vespertina, si autem non referatur in Deum, sicut in | |
| 5039 Daemonibus, non dicitur vespertina, sed nocturna. Unde et in Genesi | |
| 5040 I, legitur quod tenebras quas Deus a luce separavit, vocavit | |
| 53 | 5041 noctem.</p><p title="I q. 64 a. 1 ad 4"><a name="31129"><span class="ref">[31129] Iª q. 64 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5042 dicendum quod mysterium regni Dei, quod est impletum per Christum, |
| 5043 omnes quidem Angeli a principio aliquo modo cognoverunt; maxime ex | |
| 5044 quo beatificati sunt visione verbi, quam Daemones nunquam | |
| 5045 habuerunt. Non tamen omnes Angeli cognoverunt perfecte, neque | |
| 5046 aequaliter. Unde Daemones multo minus, Christo existente in mundo, | |
| 5047 perfecte mysterium incarnationis cognoverunt. Non enim innotuit | |
| 5048 eis, ut Augustinus dicit sicut Angelis sanctis, qui verbi | |
| 5049 participata aeternitate perfruuntur, sed sicut eis terrendis | |
| 5050 innotescendum fuit per quaedam temporalia effecta. Si autem | |
| 5051 perfecte et per certitudinem cognovissent ipsum esse filium Dei, et | |
| 5052 effectum passionis eius, nunquam dominum gloriae crucifigi | |
| 53 | 5053 procurassent.</p><p title="I q. 64 a. 1 ad 5"><a name="31130"><span class="ref">[31130] Iª q. 64 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 5054 dicendum quod Daemones tribus modis cognoscunt veritatem aliquam. |
| 5055 Uno modo, subtilitate suae naturae, quia licet sint obtenebrati per | |
| 5056 privationem luminis gratiae, sunt tamen lucidi lumine | |
| 5057 intellectualis naturae. Secundo, per revelationem a sanctis | |
| 5058 Angelis; cum quibus non conveniunt quidem per conformitatem | |
| 5059 voluntatis; conveniunt autem similitudine intellectualis naturae, | |
| 5060 secundum quam possunt accipere quod ab aliis manifestatur. Tertio | |
| 5061 modo cognoscunt per experientiam longi temporis; non quasi a sensu | |
| 5062 accipientes; sed dum in rebus singularibus completur similitudo | |
| 5063 eius speciei intelligibilis quam sibi naturaliter habent inditam, | |
| 5064 aliqua cognoscunt praesentia, quae non praecognoverunt futura, ut | |
| 53 | 5065 supra de cognitione Angelorum dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 64 a. 2 arg. 1"><a name="31131"><span class="ref">[31131] Iª q. 64 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 5066 proceditur. Videtur quod voluntas Daemonum non sit obstinata in |
| 5067 malo. Libertas enim arbitrii ad naturam intellectualis naturae | |
| 5068 pertinet, quae manet in Daemonibus, ut dictum est. Sed libertas | |
| 5069 arbitrii per se et prius ordinatur ad bonum quam ad malum. Ergo | |
| 5070 voluntas Daemonis non est ita obstinata in malo, quin possit redire | |
| 53 | 5071 ad bonum.</p><p title="I q. 64 a. 2 arg. 2"><a name="31132"><span class="ref">[31132] Iª q. 64 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, maior |
| 28 | 5072 est misericordia Dei, quae est infinita, quam Daemonis malitia, |
| 5073 quae est finita. A malitia autem culpae ad bonitatem iustitiae | |
| 5074 nullus redit nisi per Dei misericordiam. Ergo etiam Daemones a | |
| 53 | 5075 statu malitiae possunt redire ad statum iustitiae.</p><p title="I q. 64 a. 2 arg. 3"><a name="31133"><span class="ref">[31133] Iª q. 64 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 5076 Daemones habent voluntatem obstinatam in malo, maxime haberent eam |
| 5077 obstinatam in peccato quo peccaverunt. Sed illud peccatum in eis | |
| 5078 nunc non manet, scilicet superbia quia nec motivum manet, scilicet | |
| 53 | 5079 excellentia. Ergo Daemon non est obstinatus in malitia.</p><p title="I q. 64 a. 2 arg. 4"><a name="31134"><span class="ref">[31134] Iª q. 64 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5080 Gregorius dicit quod homo per alium reparari potuit, quia per alium |
| 5081 cecidit. Sed Daemones inferiores per primum ceciderunt, ut supra | |
| 5082 dictum est. Ergo eorum casus per alium reparari potest. Ergo non | |
| 53 | 5083 sunt in malitia obstinati.</p><p title="I q. 64 a. 2 arg. 5"><a name="31135"><span class="ref">[31135] Iª q. 64 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5084 quicumque est in malitia obstinatus, nunquam aliquod bonum opus |
| 5085 operatur. Sed Daemon aliqua bona opera facit, confitetur enim | |
| 5086 veritatem, dicens Christo, scio quia sis sanctus Dei, Marc. I, | |
| 5087 Daemones etiam credunt et contremiscunt, ut dicitur Iacob. II; | |
| 5088 Dionysius etiam dicit, IV cap. de Div. Nom., quod <i>bonum et | |
| 5089 optimum concupiscunt, esse, vivere et intelligere</i>. Ergo non | |
| 53 | 5090 sunt obstinati in malitia.</p><p title="I q. 64 a. 2 s. c."><a name="31136"><span class="ref">[31136] Iª q. 64 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5091 quod dicitur in Psalmo LXXIII, <i>superbia eorum qui te oderunt, |
| 5092 ascendit semper</i>; quod de Daemonibus exponitur. Ergo semper | |
| 53 | 5093 obstinati in malitia perseverant.</p><p title="I q. 64 a. 2 co."><a name="31137"><span class="ref">[31137] Iª q. 64 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5094 quod Origenis positio fuit quod omnis voluntas creaturae, propter |
| 5095 libertatem arbitrii, potest flecti et in bonum et in malum, excepta | |
| 5096 anima Christi propter unionem verbi. Sed haec positio tollit | |
| 5097 veritatem beatitudinis a sanctis Angelis et hominibus, quia | |
| 5098 stabilitas sempiterna est de ratione verae beatitudinis; unde et | |
| 5099 vita aeterna nominatur. Repugnat etiam auctoritati Scripturae | |
| 5100 sacrae, quae Daemones et homines malos in supplicium aeternum | |
| 5101 mittendos, bonos autem in vitam aeternam transferendos pronuntiat, | |
| 5102 Matth. XXV. Unde haec positio est tanquam erronea reputanda; et | |
| 5103 tenendum est firmiter, secundum fidem Catholicam, quod et voluntas | |
| 5104 bonorum Angelorum confirmata est in bono, et voluntas Daemonum | |
| 5105 obstinata est in malo. Causam autem huius obstinationis oportet | |
| 5106 accipere, non ex gravitate culpae, sed ex conditione naturae | |
| 5107 status. <i>Hoc enim est hominibus mors, quod Angelis casus</i>, ut | |
| 5108 Damascenus dicit. Manifestum est autem quod omnia mortalia peccata | |
| 5109 hominum, sive sint magna sive sint parva, ante mortem sunt | |
| 5110 remissibilia; post mortem vero, irremissibilia, et perpetuo | |
| 5111 manentia. Ad inquirendum ergo causam huiusmodi obstinationis, | |
| 5112 considerandum est quod vis appetitiva in omnibus proportionatur | |
| 5113 apprehensivae a qua movetur, sicut mobile motori. Appetitus enim | |
| 5114 sensitivus est boni particularis, voluntas vero universalis, ut | |
| 5115 supra dictum est; sicut etiam sensus apprehensivus est singularium, | |
| 5116 intellectus vero universalium. Differt autem apprehensio Angeli ab | |
| 5117 apprehensione hominis in hoc, quod Angelus apprehendit immobiliter | |
| 5118 per intellectum, sicut et nos immobiliter apprehendimus prima | |
| 5119 principia, quorum est intellectus, homo vero per rationem | |
| 5120 apprehendit mobiliter, discurrendo de uno ad aliud, habens viam | |
| 5121 procedendi ad utrumque oppositorum. Unde et voluntas hominis | |
| 5122 adhaeret alicui mobiliter, quasi potens etiam ab eo discedere et | |
| 5123 contrario adhaerere, voluntas autem Angeli adhaeret fixe et | |
| 5124 immobiliter. Et ideo, si consideretur ante adhaesionem, potest | |
| 5125 libere adhaerere et huic et opposito (in his scilicet quae non | |
| 5126 naturaliter vult), sed postquam iam adhaesit, immobiliter adhaeret. | |
| 5127 Et ideo consuevit dici quod liberum arbitrium hominis flexibile est | |
| 5128 ad oppositum et ante electionem, et post; liberum autem arbitrium | |
| 5129 Angeli est flexibile ad utrumque oppositum ante electionem, sed non | |
| 5130 post. Sic igitur et boni Angeli, semper adhaerentes iustitiae, sunt | |
| 5131 in illa confirmati, mali vero, peccantes, sunt in peccato | |
| 5132 obstinati. De obstinatione vero hominum damnatorum infra | |
| 53 | 5133 dicetur.</p><p title="I q. 64 a. 2 ad 1"><a name="31138"><span class="ref">[31138] Iª q. 64 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5134 dicendum quod boni et mali Angeli habent liberum arbitrium, sed |
| 53 | 5135 secundum modum et conditionem suae naturae, ut dictum est.</p><p title="I q. 64 a. 2 ad 2"><a name="31139"><span class="ref">[31139] Iª q. 64 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5136 dicendum quod misericordia Dei liberat a peccato poenitentes. Illi |
| 5137 vero qui poenitentiae capaces non sunt, immobiliter malo | |
| 53 | 5138 adhaerentes per divinam misericordiam non liberantur.</p><p title="I q. 64 a. 2 ad 3"><a name="31140"><span class="ref">[31140] Iª q. 64 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5139 dicendum quod adhuc manet in Diabolo peccatum quo primo peccavit, |
| 5140 quantum ad appetitum; licet non quantum ad hoc quod credat se posse | |
| 5141 obtinere. Sicut si aliquis credat se posse facere homicidium, et | |
| 5142 velit facere, et postea adimatur ei potestas; nihilominus voluntas | |
| 5143 homicidii in eo manere potest, ut velit fecisse, vel velit facere | |
| 53 | 5144 si posset.</p><p title="I q. 64 a. 2 ad 4"><a name="31141"><span class="ref">[31141] Iª q. 64 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 5145 dicendum quod non est tota causa quare peccatum hominis sit |
| 5146 remissibile, quia alio suggerente peccavit. Et ideo ratio non | |
| 53 | 5147 sequitur.</p><p title="I q. 64 a. 2 ad 5"><a name="31142"><span class="ref">[31142] Iª q. 64 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 5148 dicendum quod actus Daemonis est duplex. Quidam scilicet ex |
| 5149 voluntate deliberata procedens, et hic proprie potest dici actus | |
| 5150 eius. Et talis actus Daemonis semper est malus, quia etsi aliquando | |
| 5151 aliquod bonum faciat, non tamen bene facit; sicut dum veritatem | |
| 5152 dicit ut decipiat, et dum non voluntarie credit et confitetur, sed | |
| 5153 rerum evidentia coactus. Alius autem actus Daemonis est naturalis; | |
| 5154 qui bonus esse potest, et attestatur bonitati naturae. Et tamen | |
| 53 | 5155 etiam tali bono actu abutuntur ad malum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 64 a. 3 arg. 1"><a name="31143"><span class="ref">[31143] Iª q. 64 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 5156 proceditur. Videtur quod dolor non sit in Daemonibus. Cum enim |
| 5157 dolor et gaudium opponantur, non possunt esse simul in eodem. Sed | |
| 5158 in Daemonibus est gaudium, dicit enim Augustinus, contra | |
| 5159 Manichaeos, <i>Diabolus potestatem habet in eos qui Dei praecepta | |
| 5160 contemnunt, et de hac tam infelici potestate laetatur</i>. Ergo in | |
| 53 | 5161 Daemonibus non est dolor.</p><p title="I q. 64 a. 3 arg. 2"><a name="31144"><span class="ref">[31144] Iª q. 64 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, dolor |
| 28 | 5162 est causa timoris, de his enim timemus dum futura sunt, de quibus |
| 5163 dolemus dum praesentia sunt. Sed in Daemonibus non est timor; | |
| 5164 secundum illud Iob XLI, <i>factus est ut nullum timeret</i>. Ergo | |
| 53 | 5165 in Daemonibus non est dolor.</p><p title="I q. 64 a. 3 arg. 3"><a name="31145"><span class="ref">[31145] Iª q. 64 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5166 dolere de malo est bonum. Sed Daemones non possunt bene facere. |
| 5167 Ergo non possunt dolere, ad minus de malo culpae; quod pertinet ad | |
| 53 | 5168 vermem conscientiae.</p><p title="I q. 64 a. 3 s. c."><a name="31146"><span class="ref">[31146] Iª q. 64 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5169 quod peccatum Daemonis est gravius quam peccatum hominis. Sed homo |
| 5170 punitur dolore pro delectatione peccati; secundum illud Apoc. | |
| 5171 XVIII, <i>quantum glorificavit se et in deliciis fuit, tantum date | |
| 5172 ei tormentum et luctum</i>. Ergo multo magis Diabolus, qui maximo | |
| 53 | 5173 se glorificavit, punitur doloris luctu.</p><p title="I q. 64 a. 3 co."><a name="31147"><span class="ref">[31147] Iª q. 64 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5174 quod timor, dolor, gaudium, et huiusmodi, secundum quod sunt |
| 5175 passiones, in Daemonibus esse non possunt, sic enim sunt propriae | |
| 5176 appetitus sensitivi, qui est virtus in organo corporali. Sed | |
| 5177 secundum quod nominant simplices actus voluntatis, sic possunt esse | |
| 5178 in Daemonibus. Et necesse est dicere quod in eis sit dolor. Quia | |
| 5179 dolor, secundum quod significat simplicem actum voluntatis, nihil | |
| 5180 est aliud quam renisus voluntatis ad id quod est vel non est. Patet | |
| 5181 autem quod Daemones multa vellent non esse quae sunt, et esse quae | |
| 5182 non sunt, vellent enim, cum sint invidi, damnari eos qui salvantur. | |
| 5183 Unde oportet dicere quod in eis sit dolor, et praecipue quia de | |
| 5184 ratione poenae est, quod voluntati repugnet. Privantur etiam | |
| 5185 beatitudine quam naturaliter appetunt; et in multis eorum iniqua | |
| 53 | 5186 voluntas cohibetur.</p><p title="I q. 64 a. 3 ad 1"><a name="31148"><span class="ref">[31148] Iª q. 64 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5187 dicendum quod gaudium et dolor de eodem sunt opposita, non autem de |
| 5188 diversis. Unde nihil prohibet unum simul dolere de uno, et gaudere | |
| 5189 de alio; et maxime secundum quod dolor et gaudium important | |
| 5190 simplices voluntatis actus; quia non solum in diversis, sed etiam | |
| 5191 in una et eadem re potest esse aliquid quod volumus, et aliquid | |
| 53 | 5192 quod nolumus.</p><p title="I q. 64 a. 3 ad 2"><a name="31149"><span class="ref">[31149] Iª q. 64 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5193 dicendum quod sicut in Daemonibus est dolor de praesenti, ita et |
| 5194 timor de futuro. Quod autem dicitur, factus est ut nullum timeret, | |
| 5195 intelligitur de timore Dei cohibente a peccato. Alibi, namque | |
| 53 | 5196 scriptum est quod Daemones credunt et contremiscunt.</p><p title="I q. 64 a. 3 ad 3"><a name="31150"><span class="ref">[31150] Iª q. 64 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5197 dicendum quod dolere de malo culpae propter se attestatur |
| 5198 voluntatis bonitati, cui malum culpae opponitur. Dolere autem de | |
| 5199 malo poenae, vel de malo culpae propter poenam, attestatur bonitati | |
| 5200 naturae, cui malum poenae opponitur. Unde Augustinus dicit, XIX de | |
| 5201 Civ. Dei, quod <i>dolor amissi boni in supplicio, testis est | |
| 5202 naturae bonae</i>. Daemon ergo, cum perversae sit voluntatis et | |
| 53 | 5203 obstinatae, de malo culpae non dolet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 64 a. 4 arg. 1"><a name="31151"><span class="ref">[31151] Iª q. 64 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 5204 proceditur. Videtur quod aer iste non sit locus poenalis Daemonum. |
| 5205 Daemon enim est natura spiritualis. Natura autem spiritualis non | |
| 53 | 5206 afficitur loco. Ergo nullus locus est Daemonibus poenalis.</p><p title="I q. 64 a. 4 arg. 2"><a name="31152"><span class="ref">[31152] Iª q. 64 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5207 peccatum hominis non est gravius quam peccatum Daemonis. Sed locus |
| 5208 poenalis hominis est Infernus. Ergo multo magis Daemonis. Ergo non | |
| 53 | 5209 aer caliginosus.</p><p title="I q. 64 a. 4 arg. 3"><a name="31153"><span class="ref">[31153] Iª q. 64 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 5210 Daemones puniuntur poena ignis. Sed in aere caliginoso non est |
| 53 | 5211 ignis. Ergo aer caliginosus non est locus poenae Daemonum.</p><p title="I q. 64 a. 4 s. c."><a name="31154"><span class="ref">[31154] Iª q. 64 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 5212 quod Augustinus dicit, III super Gen. ad Litt., quod <i>aer |
| 5213 caliginosus est quasi carcer Daemonibus usque ad tempus | |
| 53 | 5214 iudicii</i>.</p><p title="I q. 64 a. 4 co."><a name="31155"><span class="ref">[31155] Iª q. 64 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 5215 quod Angeli, secundum suam naturam, medii sunt inter Deum et |
| 5216 homines. Habet autem hoc divinae providentiae ratio, quod | |
| 5217 inferiorum bonum per superiora procuret. Bonum autem hominis | |
| 5218 dupliciter procuratur per divinam providentiam. Uno modo directe, | |
| 5219 dum scilicet aliquis inducitur ad bonum et retrahitur a malo, et | |
| 5220 hoc decenter fit per Angelos bonos. Alio modo indirecte, dum | |
| 5221 scilicet aliquis exercetur, impugnatus, per impugnationem | |
| 5222 contrarii. Et hanc procurationem boni humani conveniens fuit per | |
| 5223 malos Angelos fieri, ne totaliter post peccatum ab utilitate | |
| 5224 naturalis ordinis exciderent. Sic ergo Daemonibus duplex locus | |
| 5225 poenalis debetur. Unus quidem ratione suae culpae, et hic est | |
| 5226 Infernus. Alius autem ratione exercitationis humanae, et sic | |
| 5227 debetur eis caliginosus aer. Procuratio autem salutis humanae | |
| 5228 protenditur usque ad diem iudicii, unde et usque tunc durat | |
| 5229 ministerium Angelorum et exercitatio Daemonum. Unde et usque tunc | |
| 5230 et boni Angeli ad nos huc mittuntur, et Daemones in hoc aere | |
| 5231 caliginoso sunt ad nostrum exercitium, licet eorum aliqui etiam | |
| 5232 nunc in Inferno sint, ad torquendum eos quos ad malum induxerunt; | |
| 5233 sicut et aliquis boni Angeli sunt cum animabus sanctis in caelo. | |
| 5234 Sed post diem iudicii omnes mali, tam homines quam Angeli, in | |
| 53 | 5235 Inferno erunt; boni vero in caelo.</p><p title="I q. 64 a. 4 ad 1"><a name="31156"><span class="ref">[31156] Iª q. 64 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 5236 dicendum quod locus non est poenalis Angelo aut animae, quasi |
| 5237 afficiens alterando naturam; sed quasi afficiens voluntatem | |
| 5238 contristando, dum Angelus vel anima apprehendit se esse in loco non | |
| 53 | 5239 convenienti suae voluntati.</p><p title="I q. 64 a. 4 ad 2"><a name="31157"><span class="ref">[31157] Iª q. 64 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 5240 dicendum quod anima secundum ordinem naturae non praefertur alteri |
| 5241 animae, sicut Daemones ordine naturae praeferuntur hominibus. Unde | |
| 53 | 5242 non est similis ratio.</p><p title="I q. 64 a. 4 ad 3"><a name="31158"><span class="ref">[31158] Iª q. 64 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 5243 dicendum quod aliqui dixerunt usque ad diem iudicii differri poenam |
| 5244 sensibilem tam Daemonum quam animarum, et similiter beatitudinem | |
| 5245 sanctorum differri usque ad diem iudicii; quod est erroneum, et | |
| 5246 repugnans apostoli sententiae, qui dicit, II Cor. V, <i>si | |
| 5247 terrestris domus nostra huius habitationis dissolvatur, domum | |
| 5248 habemus in caelo</i>. Alii vero, licet hoc non concedant de | |
| 5249 animabus, concedunt tamen de Daemonibus. Sed melius est dicendum | |
| 5250 quod idem iudicium sit de malis animabus et malis Angelis; sicut | |
| 5251 idem iudicium est de bonis animabus et bonis Angelis. Unde dicendum | |
| 5252 est quod, sicut locus caelestis pertinet ad gloriam Angelorum, | |
| 5253 tamen gloria eorum non minuitur cum ad nos veniunt, quia | |
| 5254 considerant illum locum esse suum (eo modo quo dicimus honorem | |
| 5255 episcopi non minui dum actu non sedet in cathedra); similiter | |
| 5256 dicendum est quod Daemones licet non actu alligentur gehennali | |
| 5257 igni, dum sunt in aere isto caliginoso, tamen ex hoc ipso quod | |
| 5258 sciunt illam alligationem sibi deberi, eorum poena non diminuitur. | |
| 5259 Unde dicitur in quadam Glossa Iacobi III, quod <i>portant secum | |
| 5260 ignem Gehennae quocumque vadant</i>. Nec est contra hoc, quod | |
| 5261 rogaverunt dominum ut non mitteret eos in abyssum, ut dicitur Lucae | |
| 5262 VIII, quia hoc petierunt reputantes sibi poenam, si excluderentur a | |
| 5263 loco in quo possunt hominibus nocere. Unde Marci V, dicitur quod | |
| 53 | 5264 <i>deprecabantur eum ne expelleret eos extra regionem</i>.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 5265 <p><a href="sth1044.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 5266 <a href="sth1065.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 5267 <br/> | |
| 5268 <hr/> | |
| 5269 <br/> | |
| 5270 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 5271 hanc editionem<br/> | |
| 5272 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 5273 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 5274 </div></body> | |
| 5275 </html> |
