Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth2090.html @ 90:f5ba56cfd1ca
started
| author | ht |
|---|---|
| date | Sun, 16 Jun 2013 14:47:31 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children | 71f2c033089e |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª-IIae q. | |
| 28 | 19 90-92</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione XC ad |
| 22 quaestionem XCII</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1892 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth2085.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth2093.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#37425">I&ordf;-IIae q. 90 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#37426">I&ordf;-IIae q. 90 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#37427">I&ordf;-IIae q. 90 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#37428">I&ordf;-IIae q. 90 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#37429">I&ordf;-IIae q. 90 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#37430">I&ordf;-IIae q. 90 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#37431">I&ordf;-IIae q. 90 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#37432">I&ordf;-IIae q. 90 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#37433">I&ordf;-IIae q. 90 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#37434">I&ordf;-IIae q. 90 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#37435">I&ordf;-IIae q. 90 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#37436">I&ordf;-IIae q. 90 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#37437">I&ordf;-IIae q. 90 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#37438">I&ordf;-IIae q. 90 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#37439">I&ordf;-IIae q. 90 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#37440">I&ordf;-IIae q. 90 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#37441">I&ordf;-IIae q. 90 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#37442">I&ordf;-IIae q. 90 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#37443">I&ordf;-IIae q. 90 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#37444">I&ordf;-IIae q. 90 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#37445">I&ordf;-IIae q. 90 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#37446">I&ordf;-IIae q. 90 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#37447">I&ordf;-IIae q. 90 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#37448">I&ordf;-IIae q. 90 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#37449">I&ordf;-IIae q. 90 a. 3 ad 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#37450">I&ordf;-IIae q. 90 a. 4 arg. 1'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#37451">I&ordf;-IIae q. 90 a. 4 arg. 2'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#37452">I&ordf;-IIae q. 90 a. 4 arg. 3'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#37453">I&ordf;-IIae q. 90 a. 4 s. c.'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#37454">I&ordf;-IIae q. 90 a. 4 co.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#37455">I&ordf;-IIae q. 90 a. 4 ad 1'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#37456">I&ordf;-IIae q. 90 a. 4 ad 2'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#37457">I&ordf;-IIae q. 90 a. 4 ad 3'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#37458">I&ordf;-IIae q. 91 pr.'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#37459">I&ordf;-IIae q. 91 a. 1 arg. 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#37460">I&ordf;-IIae q. 91 a. 1 arg. 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#37461">I&ordf;-IIae q. 91 a. 1 arg. 3'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#37462">I&ordf;-IIae q. 91 a. 1 s. c.'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#37463">I&ordf;-IIae q. 91 a. 1 co.'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#37464">I&ordf;-IIae q. 91 a. 1 ad 1'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#37465">I&ordf;-IIae q. 91 a. 1 ad 2'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#37466">I&ordf;-IIae q. 91 a. 1 ad 3'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#37467">I&ordf;-IIae q. 91 a. 2 arg. 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#37468">I&ordf;-IIae q. 91 a. 2 arg. 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#37469">I&ordf;-IIae q. 91 a. 2 arg. 3'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#37470">I&ordf;-IIae q. 91 a. 2 s. c.'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#37471">I&ordf;-IIae q. 91 a. 2 co.'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#37472">I&ordf;-IIae q. 91 a. 2 ad 1'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#37473">I&ordf;-IIae q. 91 a. 2 ad 2'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#37474">I&ordf;-IIae q. 91 a. 2 ad 3'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#37475">I&ordf;-IIae q. 91 a. 3 arg. 1'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#37476">I&ordf;-IIae q. 91 a. 3 arg. 2'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#37477">I&ordf;-IIae q. 91 a. 3 arg. 3'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#37478">I&ordf;-IIae q. 91 a. 3 s. c.'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#37479">I&ordf;-IIae q. 91 a. 3 co.'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#37480">I&ordf;-IIae q. 91 a. 3 ad 1'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#37481">I&ordf;-IIae q. 91 a. 3 ad 2'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#37482">I&ordf;-IIae q. 91 a. 3 ad 3'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#37483">I&ordf;-IIae q. 91 a. 4 arg. 1'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#37484">I&ordf;-IIae q. 91 a. 4 arg. 2'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#37485">I&ordf;-IIae q. 91 a. 4 arg. 3'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#37486">I&ordf;-IIae q. 91 a. 4 s. c.'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#37487">I&ordf;-IIae q. 91 a. 4 co.'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#37488">I&ordf;-IIae q. 91 a. 4 ad 1'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#37489">I&ordf;-IIae q. 91 a. 4 ad 2'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#37490">I&ordf;-IIae q. 91 a. 4 ad 3'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#37491">I&ordf;-IIae q. 91 a. 5 arg. 1'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#37492">I&ordf;-IIae q. 91 a. 5 arg. 2'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#37493">I&ordf;-IIae q. 91 a. 5 arg. 3'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#37494">I&ordf;-IIae q. 91 a. 5 s. c.'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#37495">I&ordf;-IIae q. 91 a. 5 co.'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#37496">I&ordf;-IIae q. 91 a. 5 ad 1'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#37497">I&ordf;-IIae q. 91 a. 5 ad 2'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#37498">I&ordf;-IIae q. 91 a. 5 ad 3'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#37499">I&ordf;-IIae q. 91 a. 6 arg. 1'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#37500">I&ordf;-IIae q. 91 a. 6 arg. 2'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#37501">I&ordf;-IIae q. 91 a. 6 arg. 3'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#37502">I&ordf;-IIae q. 91 a. 6 s. c.'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#37503">I&ordf;-IIae q. 91 a. 6 co.'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#37504">I&ordf;-IIae q. 91 a. 6 ad 1'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#37505">I&ordf;-IIae q. 91 a. 6 ad 2'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#37506">I&ordf;-IIae q. 91 a. 6 ad 3'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#37507">I&ordf;-IIae q. 92 pr.'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#37508">I&ordf;-IIae q. 92 a. 1 arg. 1'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#37509">I&ordf;-IIae q. 92 a. 1 arg. 2'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#37510">I&ordf;-IIae q. 92 a. 1 arg. 3'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#37511">I&ordf;-IIae q. 92 a. 1 arg. 4'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#37512">I&ordf;-IIae q. 92 a. 1 s. c.'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#37513">I&ordf;-IIae q. 92 a. 1 co.'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#37514">I&ordf;-IIae q. 92 a. 1 ad 1'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#37515">I&ordf;-IIae q. 92 a. 1 ad 2'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#37516">I&ordf;-IIae q. 92 a. 1 ad 3'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#37517">I&ordf;-IIae q. 92 a. 1 ad 4'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#37518">I&ordf;-IIae q. 92 a. 2 arg. 1'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#37519">I&ordf;-IIae q. 92 a. 2 arg. 2'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#37520">I&ordf;-IIae q. 92 a. 2 arg. 3'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#37521">I&ordf;-IIae q. 92 a. 2 arg. 4'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#37522">I&ordf;-IIae q. 92 a. 2 s. c.'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#37523">I&ordf;-IIae q. 92 a. 2 co.'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#37524">I&ordf;-IIae q. 92 a. 2 ad 1'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#37525">I&ordf;-IIae q. 92 a. 2 ad 2'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#37526">I&ordf;-IIae q. 92 a. 2 ad 3'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#37527">I&ordf;-IIae q. 92 a. 2 ad 4'); | |
| 153 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 154 document.write('<BR><BR>'); | |
| 155 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 156 document.write('<\/FORM>'); | |
| 157 // --> | |
| 158 // | |
| 159 </script><br/> | |
| 160 <hr/> | |
| 161 <br/></div><div class="q" id="q90"><h2>Quaestio 90</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 90 pr."><a name="37425"><span class="ref">[37425] | |
| 162 Iª-IIae q. 90 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de | |
| 28 | 163 principiis exterioribus actuum. Principium autem exterius ad malum |
| 164 inclinans est Diabolus, de cuius tentatione in primo dictum est. | |
| 165 Principium autem exterius movens ad bonum est Deus, qui et nos | |
| 166 instruit per legem, et iuvat per gratiam. Unde primo, de lege; | |
| 167 secundo, de gratia dicendum est. Circa legem autem, primo oportet | |
| 168 considerare de ipsa lege in communi; secundo, de partibus eius. | |
| 169 Circa legem autem in communi tria occurrunt consideranda, primo | |
| 170 quidem, de essentia ipsius; secundo, de differentia legum; tertio, | |
| 171 de effectibus legis. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum | |
| 172 lex sit aliquid rationis. Secundo, de fine legis. Tertio, de causa | |
| 53 | 173 eius. Quarto, de promulgatione ipsius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 90 a. 1 arg. 1"><a name="37426"><span class="ref">[37426] Iª-IIae q. 90 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 174 sic proceditur. Videtur quod lex non sit aliquid rationis. Dicit |
| 175 enim apostolus, ad Rom. VII, <i>video aliam legem in membris | |
| 176 meis,</i> et cetera. Sed nihil quod est rationis, est in membris, | |
| 177 quia ratio non utitur organo corporali. Ergo lex non est aliquid | |
| 53 | 178 rationis.</p><p title="I-II q. 90 a. 1 arg. 2"><a name="37427"><span class="ref">[37427] Iª-IIae q. 90 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 179 in ratione non est nisi potentia, habitus et actus. Sed lex non est |
| 180 ipsa potentia rationis. Similiter etiam non est aliquis habitus | |
| 181 rationis, quia habitus rationis sunt virtutes intellectuales, de | |
| 182 quibus supra dictum est. Nec etiam est actus rationis, quia | |
| 183 cessante rationis actu, lex cessaret, puta in dormientibus. Ergo | |
| 53 | 184 lex non est aliquid rationis.</p><p title="I-II q. 90 a. 1 arg. 3"><a name="37428"><span class="ref">[37428] Iª-IIae q. 90 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 185 lex movet eos qui subiiciuntur legi, ad recte agendum. Sed movere |
| 186 ad agendum proprie pertinet ad voluntatem, ut patet ex praemissis. | |
| 187 Ergo lex non pertinet ad rationem, sed magis ad voluntatem, | |
| 188 secundum quod etiam iurisperitus dicit, <i>quod placuit principi, | |
| 53 | 189 legis habet vigorem</i>.</p><p title="I-II q. 90 a. 1 s. c."><a name="37429"><span class="ref">[37429] Iª-IIae q. 90 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 190 est quod ad legem pertinet praecipere et prohibere. Sed imperare |
| 191 est rationis, ut supra habitum est. Ergo lex est aliquid | |
| 53 | 192 rationis.</p><p title="I-II q. 90 a. 1 co."><a name="37430"><span class="ref">[37430] Iª-IIae q. 90 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 193 dicendum quod lex quaedam regula est et mensura actuum, secundum |
| 194 quam inducitur aliquis ad agendum, vel ab agendo retrahitur, | |
| 195 dicitur enim lex a ligando, quia obligat ad agendum. Regula autem | |
| 196 et mensura humanorum actuum est ratio, quae est primum principium | |
| 197 actuum humanorum, ut ex praedictis patet, rationis enim est | |
| 198 ordinare ad finem, qui est primum principium in agendis, secundum | |
| 199 philosophum. In unoquoque autem genere id quod est principium, est | |
| 200 mensura et regula illius generis, sicut unitas in genere numeri, et | |
| 201 motus primus in genere motuum. Unde relinquitur quod lex sit | |
| 53 | 202 aliquid pertinens ad rationem.</p><p title="I-II q. 90 a. 1 ad 1"><a name="37431"><span class="ref">[37431] Iª-IIae q. 90 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 203 ergo dicendum quod, cum lex sit regula quaedam et mensura, dicitur |
| 204 dupliciter esse in aliquo. Uno modo, sicut in mensurante et | |
| 205 regulante. Et quia hoc est proprium rationis, ideo per hunc modum | |
| 206 lex est in ratione sola. Alio modo, sicut in regulato et mensurato. | |
| 207 Et sic lex est in omnibus quae inclinantur in aliquid ex aliqua | |
| 208 lege, ita quod quaelibet inclinatio proveniens ex aliqua lege, | |
| 209 potest dici lex, non essentialiter, sed quasi participative. Et hoc | |
| 210 modo inclinatio ipsa membrorum ad concupiscendum lex membrorum | |
| 53 | 211 vocatur.</p><p title="I-II q. 90 a. 1 ad 2"><a name="37432"><span class="ref">[37432] Iª-IIae q. 90 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 212 dicendum quod, sicut in actibus exterioribus est considerare |
| 213 operationem et operatum, puta aedificationem et aedificatum; ita in | |
| 214 operibus rationis est considerare ipsum actum rationis, qui est | |
| 215 intelligere et ratiocinari, et aliquid per huiusmodi actum | |
| 216 constitutum. Quod quidem in speculativa ratione primo quidem est | |
| 217 definitio; secundo, enunciatio; tertio vero, syllogismus vel | |
| 218 argumentatio. Et quia ratio etiam practica utitur quodam syllogismo | |
| 219 in operabilibus, ut supra habitum est, secundum quod philosophus | |
| 220 docet in VII Ethic.; ideo est invenire aliquid in ratione practica | |
| 221 quod ita se habeat ad operationes, sicut se habet propositio in | |
| 222 ratione speculativa ad conclusiones. Et huiusmodi propositiones | |
| 223 universales rationis practicae ordinatae ad actiones, habent | |
| 224 rationem legis. Quae quidem propositiones aliquando actualiter | |
| 53 | 225 considerantur, aliquando vero habitualiter a ratione tenentur.</p><p title="I-II q. 90 a. 1 ad 3"><a name="37433"><span class="ref">[37433] Iª-IIae q. 90 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 226 dicendum quod ratio habet vim movendi a voluntate, ut supra dictum |
| 227 est, ex hoc enim quod aliquis vult finem, ratio imperat de his quae | |
| 228 sunt ad finem. Sed voluntas de his quae imperantur, ad hoc quod | |
| 229 legis rationem habeat, oportet quod sit aliqua ratione regulata. Et | |
| 230 hoc modo intelligitur quod voluntas principis habet vigorem legis, | |
| 53 | 231 alioquin voluntas principis magis esset iniquitas quam lex.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 90 a. 2 arg. 1"><a name="37434"><span class="ref">[37434] Iª-IIae q. 90 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 232 sic proceditur. Videtur quod lex non ordinetur semper ad bonum |
| 233 commune sicut ad finem. Ad legem enim pertinet praecipere et | |
| 234 prohibere. Sed praecepta ordinantur ad quaedam singularia bona. Non | |
| 53 | 235 ergo semper finis legis est bonum commune.</p><p title="I-II q. 90 a. 2 arg. 2"><a name="37435"><span class="ref">[37435] Iª-IIae q. 90 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 236 lex dirigit hominem ad agendum. Sed actus humani sunt in |
| 237 particularibus. Ergo et lex ad aliquod particulare bonum | |
| 53 | 238 ordinatur.</p><p title="I-II q. 90 a. 2 arg. 3"><a name="37436"><span class="ref">[37436] Iª-IIae q. 90 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 239 Isidorus dicit, in libro Etymol., <i>si ratione lex constat, lex |
| 240 erit omne quod ratione constiterit</i>. Sed ratione consistit non | |
| 241 solum quod ordinatur ad bonum commune, sed etiam quod ordinatur ad | |
| 242 bonum privatum. Ergo lex non ordinatur solum ad bonum commune, sed | |
| 53 | 243 etiam ad bonum privatum unius.</p><p title="I-II q. 90 a. 2 s. c."><a name="37437"><span class="ref">[37437] Iª-IIae q. 90 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 244 est quod Isidorus dicit, in V Etymol., quod <i>lex est nullo |
| 245 privato commodo, sed pro communi utilitate civium | |
| 53 | 246 conscripta</i>.</p><p title="I-II q. 90 a. 2 co."><a name="37438"><span class="ref">[37438] Iª-IIae q. 90 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 247 dicendum quod, sicut dictum est, lex pertinet ad id quod est |
| 248 principium humanorum actuum, ex eo quod est regula et mensura. | |
| 249 Sicut autem ratio est principium humanorum actuum, ita etiam in | |
| 250 ipsa ratione est aliquid quod est principium respectu omnium | |
| 251 aliorum. Unde ad hoc oportet quod principaliter et maxime pertineat | |
| 252 lex. Primum autem principium in operativis, quorum est ratio | |
| 253 practica, est finis ultimus. Est autem ultimus finis humanae vitae | |
| 254 felicitas vel beatitudo, ut supra habitum est. Unde oportet quod | |
| 255 lex maxime respiciat ordinem qui est in beatitudinem. Rursus, cum | |
| 256 omnis pars ordinetur ad totum sicut imperfectum ad perfectum; unus | |
| 257 autem homo est pars communitatis perfectae, necesse est quod lex | |
| 258 proprie respiciat ordinem ad felicitatem communem. Unde et | |
| 259 philosophus, in praemissa definitione legalium, mentionem facit et | |
| 260 de felicitate et communione politica. Dicit enim, in V Ethic., quod | |
| 261 <i>legalia iusta dicimus factiva et conservativa felicitatis et | |
| 262 particularum ipsius, politica communicatione</i>, perfecta enim | |
| 263 communitas civitas est, ut dicitur in I Polit. In quolibet autem | |
| 264 genere id quod maxime dicitur, est principium aliorum, et alia | |
| 265 dicuntur secundum ordinem ad ipsum, sicut ignis, qui est maxime | |
| 266 calidus, est causa caliditatis in corporibus mixtis, quae intantum | |
| 267 dicuntur calida, inquantum participant de igne. Unde oportet quod, | |
| 268 cum lex maxime dicatur secundum ordinem ad bonum commune, | |
| 269 quodcumque aliud praeceptum de particulari opere non habeat | |
| 270 rationem legis nisi secundum ordinem ad bonum commune. Et ideo | |
| 53 | 271 omnis lex ad bonum commune ordinatur.</p><p title="I-II q. 90 a. 2 ad 1"><a name="37439"><span class="ref">[37439] Iª-IIae q. 90 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 272 ergo dicendum quod praeceptum importat applicationem legis ad ea |
| 273 quae ex lege regulantur. Ordo autem ad bonum commune, qui pertinet | |
| 274 ad legem, est applicabilis ad singulares fines. Et secundum hoc, | |
| 53 | 275 etiam de particularibus quibusdam praecepta dantur.</p><p title="I-II q. 90 a. 2 ad 2"><a name="37440"><span class="ref">[37440] Iª-IIae q. 90 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 276 dicendum quod operationes quidem sunt in particularibus, sed illa |
| 277 particularia referri possunt ad bonum commune, non quidem | |
| 278 communitate generis vel speciei, sed communitate causae finalis, | |
| 53 | 279 secundum quod bonum commune dicitur finis communis.</p><p title="I-II q. 90 a. 2 ad 3"><a name="37441"><span class="ref">[37441] Iª-IIae q. 90 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 280 dicendum quod, sicut nihil constat firmiter secundum rationem |
| 281 speculativam nisi per resolutionem ad prima principia | |
| 282 indemonstrabilia, ita firmiter nihil constat per rationem practicam | |
| 283 nisi per ordinationem ad ultimum finem, qui est bonum commune. Quod | |
| 53 | 284 autem hoc modo ratione constat, legis rationem habet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 90 a. 3 arg. 1"><a name="37442"><span class="ref">[37442] Iª-IIae q. 90 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 285 sic proceditur. Videtur quod cuiuslibet ratio sit factiva legis. |
| 286 Dicit enim apostolus, ad Rom. II, quod <i>cum gentes, quae legem | |
| 287 non habent, naturaliter ea quae legis sunt faciunt, ipsi sibi sunt | |
| 288 lex</i>. Hoc autem communiter de omnibus dicit. Ergo quilibet | |
| 53 | 289 potest facere sibi legem.</p><p title="I-II q. 90 a. 3 arg. 2"><a name="37443"><span class="ref">[37443] Iª-IIae q. 90 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 290 sicut philosophus dicit, in libro II Ethic., <i>intentio |
| 291 legislatoris est ut inducat hominem ad virtutem</i>. Sed quilibet | |
| 292 homo potest alium inducere ad virtutem. Ergo cuiuslibet hominis | |
| 53 | 293 ratio est factiva legis.</p><p title="I-II q. 90 a. 3 arg. 3"><a name="37444"><span class="ref">[37444] Iª-IIae q. 90 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 294 sicut princeps civitatis est civitatis gubernator, ita quilibet |
| 295 paterfamilias est gubernator domus. Sed princeps civitatis potest | |
| 296 legem in civitate facere. Ergo quilibet paterfamilias potest in sua | |
| 53 | 297 domo facere legem.</p><p title="I-II q. 90 a. 3 s. c."><a name="37445"><span class="ref">[37445] Iª-IIae q. 90 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 298 est quod Isidorus dicit, in libro Etymol., et habetur in decretis, |
| 299 dist. II, <i>lex est constitutio populi, secundum quam maiores natu | |
| 300 simul cum plebibus aliquid sanxerunt</i>. Non est ergo cuiuslibet | |
| 53 | 301 facere legem.</p><p title="I-II q. 90 a. 3 co."><a name="37446"><span class="ref">[37446] Iª-IIae q. 90 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 302 dicendum quod lex proprie, primo et principaliter respicit ordinem |
| 303 ad bonum commune. Ordinare autem aliquid in bonum commune est vel | |
| 304 totius multitudinis, vel alicuius gerentis vicem totius | |
| 305 multitudinis. Et ideo condere legem vel pertinet ad totam | |
| 306 multitudinem, vel pertinet ad personam publicam quae totius | |
| 307 multitudinis curam habet. Quia et in omnibus aliis ordinare in | |
| 53 | 308 finem est eius cuius est proprius ille finis.</p><p title="I-II q. 90 a. 3 ad 1"><a name="37447"><span class="ref">[37447] Iª-IIae q. 90 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 309 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, lex est in aliquo non |
| 310 solum sicut in regulante, sed etiam participative sicut in | |
| 311 regulato. Et hoc modo unusquisque sibi est lex, inquantum | |
| 312 participat ordinem alicuius regulantis. Unde et ibidem subditur, | |
| 53 | 313 <i>qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis</i>.</p><p title="I-II q. 90 a. 3 ad 2"><a name="37448"><span class="ref">[37448] Iª-IIae q. 90 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 314 dicendum quod persona privata non potest inducere efficaciter ad |
| 315 virtutem. Potest enim solum monere, sed si sua monitio non | |
| 316 recipiatur, non habet vim coactivam; quam debet habere lex, ad hoc | |
| 317 quod efficaciter inducat ad virtutem, ut philosophus dicit, in X | |
| 318 Ethic. Hanc autem virtutem coactivam habet multitudo vel persona | |
| 319 publica, ad quam pertinet poenas infligere, ut infra dicetur. Et | |
| 53 | 320 ideo solius eius est leges facere.</p><p title="I-II q. 90 a. 3 ad 3"><a name="37449"><span class="ref">[37449] Iª-IIae q. 90 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 321 dicendum quod, sicut homo est pars domus, ita domus est pars |
| 322 civitatis, civitas autem est communitas perfecta, ut dicitur in I | |
| 323 Politic. Et ideo sicut bonum unius hominis non est ultimus finis, | |
| 324 sed ordinatur ad commune bonum; ita etiam et bonum unius domus | |
| 325 ordinatur ad bonum unius civitatis, quae est communitas perfecta. | |
| 326 Unde ille qui gubernat aliquam familiam, potest quidem facere | |
| 327 aliqua praecepta vel statuta; non tamen quae proprie habeant | |
| 53 | 328 rationem legis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 90 a. 4 arg. 1"><a name="37450"><span class="ref">[37450] Iª-IIae q. 90 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 329 sic proceditur. Videtur quod promulgatio non sit de ratione legis. |
| 330 Lex enim naturalis maxime habet rationem legis. Sed lex naturalis | |
| 331 non indiget promulgatione. Ergo non est de ratione legis quod | |
| 53 | 332 promulgetur.</p><p title="I-II q. 90 a. 4 arg. 2"><a name="37451"><span class="ref">[37451] Iª-IIae q. 90 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 333 ad legem pertinet proprie obligare ad aliquid faciendum vel non |
| 334 faciendum. Sed non solum obligantur ad implendam legem illi coram | |
| 335 quibus promulgatur lex, sed etiam alii. Ergo promulgatio non est de | |
| 53 | 336 ratione legis.</p><p title="I-II q. 90 a. 4 arg. 3"><a name="37452"><span class="ref">[37452] Iª-IIae q. 90 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 337 obligatio legis extenditur etiam in futurum, quia leges futuris |
| 338 negotiis necessitatem imponunt, ut iura dicunt. Sed promulgatio fit | |
| 53 | 339 ad praesentes. Ergo promulgatio non est de necessitate legis.</p><p title="I-II q. 90 a. 4 s. c."><a name="37453"><span class="ref">[37453] Iª-IIae q. 90 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 340 est quod dicitur in decretis, IV dist., quod <i>leges instituuntur |
| 53 | 341 cum promulgantur</i>.</p><p title="I-II q. 90 a. 4 co."><a name="37454"><span class="ref">[37454] Iª-IIae q. 90 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 342 dicendum quod, sicut dictum est, lex imponitur aliis per modum |
| 343 regulae et mensurae. Regula autem et mensura imponitur per hoc quod | |
| 344 applicatur his quae regulantur et mensurantur. Unde ad hoc quod lex | |
| 345 virtutem obligandi obtineat, quod est proprium legis, oportet quod | |
| 346 applicetur hominibus qui secundum eam regulari debent. Talis autem | |
| 347 applicatio fit per hoc quod in notitiam eorum deducitur ex ipsa | |
| 348 promulgatione. Unde promulgatio necessaria est ad hoc quod lex | |
| 349 habeat suam virtutem. Et sic ex quatuor praedictis potest colligi | |
| 350 definitio legis, quae nihil est aliud quam quaedam rationis | |
| 351 ordinatio ad bonum commune, ab eo qui curam communitatis habet, | |
| 53 | 352 promulgata.</p><p title="I-II q. 90 a. 4 ad 1"><a name="37455"><span class="ref">[37455] Iª-IIae q. 90 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 353 ergo dicendum quod promulgatio legis naturae est ex hoc ipso quod |
| 53 | 354 Deus eam mentibus hominum inseruit naturaliter cognoscendam.</p><p title="I-II q. 90 a. 4 ad 2"><a name="37456"><span class="ref">[37456] Iª-IIae q. 90 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 355 dicendum quod illi coram quibus lex non promulgatur, obligantur ad |
| 356 legem servandam, inquantum in eorum notitiam devenit per alios, vel | |
| 53 | 357 devenire potest, promulgatione facta.</p><p title="I-II q. 90 a. 4 ad 3"><a name="37457"><span class="ref">[37457] Iª-IIae q. 90 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 358 dicendum quod promulgatio praesens in futurum extenditur per |
| 359 firmitatem Scripturae, quae quodammodo semper eam promulgat. Unde | |
| 360 Isidorus dicit, in II Etymol., quod <i>lex a legendo vocata est, | |
| 53 | 361 quia scripta est</i>.</p></div></div><div class="q" id="q91"><h2>Quaestio 91</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 91 pr."><a name="37458"><span class="ref">[37458] |
| 362 Iª-IIae q. 91 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 363 diversitate legum. Et circa hoc quaeruntur sex. Primo, utrum sit |
| 364 aliqua lex aeterna. Secundo, utrum sit aliqua lex naturalis. | |
| 365 Tertio, utrum sit aliqua lex humana. Quarto, utrum sit aliqua lex | |
| 366 divina. Quinto, utrum sit una tantum, vel plures. Sexto, utrum sit | |
| 53 | 367 aliqua lex peccati.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 91 a. 1 arg. 1"><a name="37459"><span class="ref">[37459] Iª-IIae q. 91 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 368 sic proceditur. Videtur quod non sit aliqua lex aeterna. Omnis enim |
| 369 lex aliquibus imponitur. Sed non fuit ab aeterno aliquis cui lex | |
| 370 posset imponi, solus enim Deus fuit ab aeterno. Ergo nulla lex est | |
| 53 | 371 aeterna.</p><p title="I-II q. 91 a. 1 arg. 2"><a name="37460"><span class="ref">[37460] Iª-IIae q. 91 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 372 promulgatio est de ratione legis. Sed promulgatio non potuit esse |
| 373 ab aeterno, quia non erat ab aeterno cui promulgaretur. Ergo nulla | |
| 53 | 374 lex potest esse aeterna.</p><p title="I-II q. 91 a. 1 arg. 3"><a name="37461"><span class="ref">[37461] Iª-IIae q. 91 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 375 lex importat ordinem ad finem. Sed nihil est aeternum quod |
| 376 ordinetur ad finem, solus enim ultimus finis est aeternus. Ergo | |
| 53 | 377 nulla lex est aeterna.</p><p title="I-II q. 91 a. 1 s. c."><a name="37462"><span class="ref">[37462] Iª-IIae q. 91 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 378 est quod Augustinus dicit, in I de Lib. Arb., <i>lex quae summa |
| 379 ratio nominatur, non potest cuipiam intelligenti non incommutabilis | |
| 53 | 380 aeternaque videri</i>.</p><p title="I-II q. 91 a. 1 co."><a name="37463"><span class="ref">[37463] Iª-IIae q. 91 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 381 dicendum quod, sicut supra dictum est, nihil est aliud lex quam |
| 382 quoddam dictamen practicae rationis in principe qui gubernat | |
| 383 aliquam communitatem perfectam. Manifestum est autem, supposito | |
| 384 quod mundus divina providentia regatur, ut in primo habitum est, | |
| 385 quod tota communitas universi gubernatur ratione divina. Et ideo | |
| 386 ipsa ratio gubernationis rerum in Deo sicut in principe | |
| 387 universitatis existens, legis habet rationem. Et quia divina ratio | |
| 388 nihil concipit ex tempore, sed habet aeternum conceptum, ut dicitur | |
| 389 Prov. VIII; inde est quod huiusmodi legem oportet dicere | |
| 53 | 390 aeternam.</p><p title="I-II q. 91 a. 1 ad 1"><a name="37464"><span class="ref">[37464] Iª-IIae q. 91 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 391 ergo dicendum quod ea quae in seipsis non sunt, apud Deum existunt, |
| 392 inquantum sunt ab ipso praecognita et praeordinata; secundum illud | |
| 393 Rom. IV, <i>qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt</i>. | |
| 394 Sic igitur aeternus divinae legis conceptus habet rationem legis | |
| 395 aeternae, secundum quod a Deo ordinatur ad gubernationem rerum ab | |
| 53 | 396 ipso praecognitarum.</p><p title="I-II q. 91 a. 1 ad 2"><a name="37465"><span class="ref">[37465] Iª-IIae q. 91 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 397 dicendum quod promulgatio fit et verbo et scripto; et utroque modo |
| 398 lex aeterna habet promulgationem ex parte Dei promulgantis, quia et | |
| 399 verbum divinum est aeternum, et Scriptura libri vitae est aeterna. | |
| 400 Sed ex parte creaturae audientis aut inspicientis, non potest esse | |
| 53 | 401 promulgatio aeterna.</p><p title="I-II q. 91 a. 1 ad 3"><a name="37466"><span class="ref">[37466] Iª-IIae q. 91 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 402 dicendum quod lex importat ordinem ad finem active, inquantum |
| 403 scilicet per eam ordinantur aliqua in finem, non autem passive, | |
| 404 idest quod ipsa lex ordinetur ad finem, nisi per accidens in | |
| 405 gubernante cuius finis est extra ipsum, ad quem etiam necesse est | |
| 406 ut lex eius ordinetur. Sed finis divinae gubernationis est ipse | |
| 407 Deus, nec eius lex est aliud ab ipso. Unde lex aeterna non | |
| 53 | 408 ordinatur in alium finem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 91 a. 2 arg. 1"><a name="37467"><span class="ref">[37467] Iª-IIae q. 91 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 409 sic proceditur. Videtur quod non sit in nobis aliqua lex naturalis. |
| 410 Sufficienter enim homo gubernatur per legem aeternam, dicit enim | |
| 411 Augustinus, in I de Lib. Arb., quod <i>lex aeterna est qua iustum | |
| 412 est ut omnia sint ordinatissima</i>. Sed natura non abundat in | |
| 413 superfluis, sicut nec deficit in necessariis. Ergo non est aliqua | |
| 53 | 414 lex homini naturalis.</p><p title="I-II q. 91 a. 2 arg. 2"><a name="37468"><span class="ref">[37468] Iª-IIae q. 91 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 415 per legem ordinatur homo in suis actibus ad finem, ut supra habitum |
| 416 est. Sed ordinatio humanorum actuum ad finem non est per naturam, | |
| 417 sicut accidit in creaturis irrationabilibus, quae solo appetitu | |
| 418 naturali agunt propter finem, sed agit homo propter finem per | |
| 419 rationem et voluntatem. Ergo non est aliqua lex homini | |
| 53 | 420 naturalis.</p><p title="I-II q. 91 a. 2 arg. 3"><a name="37469"><span class="ref">[37469] Iª-IIae q. 91 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 421 quanto aliquis est liberior, tanto minus est sub lege. Sed homo est |
| 422 liberior omnibus animalibus, propter liberum arbitrium, quod prae | |
| 423 aliis animalibus habet. Cum igitur alia animalia non subdantur legi | |
| 53 | 424 naturali, nec homo alicui legi naturali subditur.</p><p title="I-II q. 91 a. 2 s. c."><a name="37470"><span class="ref">[37470] Iª-IIae q. 91 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 425 est quod, Rom. II, super illud, <i>cum gentes, quae legem non |
| 426 habent, naturaliter ea quae legis sunt faciunt</i>, dicit Glossa, | |
| 427 <i>etsi non habent legem scriptam, habent tamen legem naturalem, | |
| 428 qua quilibet intelligit et sibi conscius est quid sit bonum et quid | |
| 53 | 429 malum</i>.</p><p title="I-II q. 91 a. 2 co."><a name="37471"><span class="ref">[37471] Iª-IIae q. 91 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 430 dicendum quod, sicut supra dictum est, lex, cum sit regula et |
| 431 mensura, dupliciter potest esse in aliquo, uno modo, sicut in | |
| 432 regulante et mensurante; alio modo, sicut in regulato et mensurato, | |
| 433 quia inquantum participat aliquid de regula vel mensura, sic | |
| 434 regulatur vel mensuratur. Unde cum omnia quae divinae providentiae | |
| 435 subduntur, a lege aeterna regulentur et mensurentur, ut ex dictis | |
| 436 patet; manifestum est quod omnia participant aliqualiter legem | |
| 437 aeternam, inquantum scilicet ex impressione eius habent | |
| 438 inclinationes in proprios actus et fines. Inter cetera autem | |
| 439 rationalis creatura excellentiori quodam modo divinae providentiae | |
| 440 subiacet, inquantum et ipsa fit providentiae particeps, sibi ipsi | |
| 441 et aliis providens. Unde et in ipsa participatur ratio aeterna, per | |
| 442 quam habet naturalem inclinationem ad debitum actum et finem. Et | |
| 443 talis participatio legis aeternae in rationali creatura lex | |
| 444 naturalis dicitur. Unde cum Psalmista dixisset, sacrificate | |
| 445 sacrificium iustitiae, quasi quibusdam quaerentibus quae sunt | |
| 446 iustitiae opera, subiungit, multi dicunt, quis ostendit nobis bona? | |
| 447 Cui quaestioni respondens, dicit, signatum est super nos lumen | |
| 448 vultus tui, domine, quasi lumen rationis naturalis, quo discernimus | |
| 449 quid sit bonum et malum, quod pertinet ad naturalem legem, nihil | |
| 450 aliud sit quam impressio divini luminis in nobis. Unde patet quod | |
| 451 lex naturalis nihil aliud est quam participatio legis aeternae in | |
| 53 | 452 rationali creatura.</p><p title="I-II q. 91 a. 2 ad 1"><a name="37472"><span class="ref">[37472] Iª-IIae q. 91 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 453 ergo dicendum quod ratio illa procederet, si lex naturalis esset |
| 454 aliquid diversum a lege aeterna. Non autem est nisi quaedam | |
| 53 | 455 participatio eius, ut dictum est.</p><p title="I-II q. 91 a. 2 ad 2"><a name="37473"><span class="ref">[37473] Iª-IIae q. 91 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 456 dicendum quod omnis operatio, rationis et voluntatis derivatur in |
| 457 nobis ab eo quod est secundum naturam, ut supra habitum est, nam | |
| 458 omnis ratiocinatio derivatur a principiis naturaliter notis, et | |
| 459 omnis appetitus eorum quae sunt ad finem, derivatur a naturali | |
| 460 appetitu ultimi finis. Et sic etiam oportet quod prima directio | |
| 53 | 461 actuum nostrorum ad finem, fiat per legem naturalem.</p><p title="I-II q. 91 a. 2 ad 3"><a name="37474"><span class="ref">[37474] Iª-IIae q. 91 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 462 dicendum quod etiam animalia irrationalia participant rationem |
| 463 aeternam suo modo, sicut et rationalis creatura. Sed quia | |
| 464 rationalis creatura participat eam intellectualiter et | |
| 465 rationaliter, ideo participatio legis aeternae in creatura | |
| 466 rationali proprie lex vocatur, nam lex est aliquid rationis, ut | |
| 467 supra dictum est. In creatura autem irrationali non participatur | |
| 53 | 468 rationaliter, unde non potest dici lex nisi per similitudinem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 91 a. 3 arg. 1"><a name="37475"><span class="ref">[37475] Iª-IIae q. 91 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 469 sic proceditur. Videtur quod non sit aliqua lex humana. Lex enim |
| 470 naturalis est participatio legis aeternae, ut dictum est. Sed per | |
| 471 legem aeternam omnia sunt ordinatissima, ut Augustinus dicit, in I | |
| 472 de Lib. Arb. Ergo lex naturalis sufficit ad omnia humana ordinanda. | |
| 53 | 473 Non est ergo necessarium quod sit aliqua lex humana.</p><p title="I-II q. 91 a. 3 arg. 2"><a name="37476"><span class="ref">[37476] Iª-IIae q. 91 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 474 lex habet rationem mensurae, ut dictum est. Sed ratio humana non |
| 475 est mensura rerum, sed potius e converso, ut in X Metaphys. | |
| 53 | 476 dicitur. Ergo ex ratione humana nulla lex procedere potest.</p><p title="I-II q. 91 a. 3 arg. 3"><a name="37477"><span class="ref">[37477] Iª-IIae q. 91 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 477 mensura debet esse certissima, ut dicitur in X Metaphys. Sed |
| 478 dictamen humanae rationis de rebus gerendis est incertum; secundum | |
| 479 illud Sap. IX, <i>cogitationes mortalium timidae, et incertae | |
| 480 providentiae nostrae</i>. Ergo ex ratione humana nulla lex | |
| 53 | 481 procedere potest.</p><p title="I-II q. 91 a. 3 s. c."><a name="37478"><span class="ref">[37478] Iª-IIae q. 91 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 482 est quod Augustinus, in I de Lib. Arb., ponit duas leges, unam |
| 53 | 483 aeternam et aliam temporalem, quam dicit esse humanam.</p><p title="I-II q. 91 a. 3 co."><a name="37479"><span class="ref">[37479] Iª-IIae q. 91 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 484 dicendum quod, sicut supra dictum est, lex est quoddam dictamen |
| 485 practicae rationis. Similis autem processus esse invenitur rationis | |
| 486 practicae et speculativae, utraque enim ex quibusdam principiis ad | |
| 487 quasdam conclusiones procedit, ut superius habitum est. Secundum | |
| 488 hoc ergo dicendum est quod, sicut in ratione speculativa ex | |
| 489 principiis indemonstrabilibus naturaliter cognitis producuntur | |
| 490 conclusiones diversarum scientiarum, quarum cognitio non est nobis | |
| 491 naturaliter indita, sed per industriam rationis inventa; ita etiam | |
| 492 ex praeceptis legis naturalis, quasi ex quibusdam principiis | |
| 493 communibus et indemonstrabilibus, necesse est quod ratio humana | |
| 494 procedat ad aliqua magis particulariter disponenda. Et istae | |
| 495 particulares dispositiones adinventae secundum rationem humanam, | |
| 496 dicuntur leges humanae, servatis aliis conditionibus quae pertinent | |
| 497 ad rationem legis, ut supra dictum est. Unde et Tullius dicit, in | |
| 498 sua Rhetor., quod <i>initium iuris est a natura profectum; deinde | |
| 499 quaedam in consuetudinem ex utilitate rationis venerunt; postea res | |
| 500 et a natura profectas et a consuetudine probatas legum metus et | |
| 53 | 501 religio sanxit</i>.</p><p title="I-II q. 91 a. 3 ad 1"><a name="37480"><span class="ref">[37480] Iª-IIae q. 91 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 502 ergo dicendum quod ratio humana non potest participare ad plenum |
| 503 dictamen rationis divinae, sed suo modo et imperfecte. Et ideo | |
| 504 sicut ex parte rationis speculativae, per naturalem participationem | |
| 505 divinae sapientiae, inest nobis cognitio quorundam communium | |
| 506 principiorum, non autem cuiuslibet veritatis propria cognitio, | |
| 507 sicut in divina sapientia continetur; ita etiam ex parte rationis | |
| 508 practicae naturaliter homo participat legem aeternam secundum | |
| 509 quaedam communia principia, non autem secundum particulares | |
| 510 directiones singulorum, quae tamen in aeterna lege continentur. Et | |
| 511 ideo necesse est ulterius quod ratio humana procedat ad | |
| 53 | 512 particulares quasdam legum sanctiones.</p><p title="I-II q. 91 a. 3 ad 2"><a name="37481"><span class="ref">[37481] Iª-IIae q. 91 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 513 dicendum quod ratio humana secundum se non est regula rerum, sed |
| 514 principia ei naturaliter indita, sunt quaedam regulae generales et | |
| 515 mensurae omnium eorum quae sunt per hominem agenda, quorum ratio | |
| 516 naturalis est regula et mensura, licet non sit mensura eorum quae | |
| 53 | 517 sunt a natura.</p><p title="I-II q. 91 a. 3 ad 3"><a name="37482"><span class="ref">[37482] Iª-IIae q. 91 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 518 dicendum quod ratio practica est circa operabilia, quae sunt |
| 519 singularia et contingentia, non autem circa necessaria, sicut ratio | |
| 520 speculativa. Et ideo leges humanae non possunt illam | |
| 521 infallibilitatem habere quam habent conclusiones demonstrativae | |
| 522 scientiarum. Nec oportet quod omnis mensura sit omni modo | |
| 523 infallibilis et certa, sed secundum quod est possibile in genere | |
| 53 | 524 suo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 91 a. 4 arg. 1"><a name="37483"><span class="ref">[37483] Iª-IIae q. 91 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 525 sic proceditur. Videtur quod non fuerit necessarium esse aliquam |
| 526 legem divinam. Quia, ut dictum est, lex naturalis est quaedam | |
| 527 participatio legis aeternae in nobis. Sed lex aeterna est lex | |
| 528 divina, ut dictum est. Ergo non oportet quod praeter legem | |
| 529 naturalem, et leges humanas ab ea derivatas, sit aliqua alia lex | |
| 53 | 530 divina.</p><p title="I-II q. 91 a. 4 arg. 2"><a name="37484"><span class="ref">[37484] Iª-IIae q. 91 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 531 Eccli. XV dicitur quod <i>Deus dimisit hominem in manu consilii |
| 532 sui</i>. Consilium autem est actus rationis, ut supra habitum est. | |
| 533 Ergo homo dimissus est gubernationi suae rationis. Sed dictamen | |
| 534 rationis humanae est lex humana, ut dictum est. Ergo non oportet | |
| 53 | 535 quod homo alia lege divina gubernetur.</p><p title="I-II q. 91 a. 4 arg. 3"><a name="37485"><span class="ref">[37485] Iª-IIae q. 91 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 536 natura humana est sufficientior irrationalibus creaturis. Sed |
| 537 irrationales creaturae non habent aliquam legem divinam praeter | |
| 538 inclinationem naturalem eis inditam. Ergo multo minus creatura | |
| 539 rationalis debet habere aliquam legem divinam praeter naturalem | |
| 53 | 540 legem.</p><p title="I-II q. 91 a. 4 s. c."><a name="37486"><span class="ref">[37486] Iª-IIae q. 91 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 541 est quod David expetit legem a Deo sibi poni, dicens, <i>legem pone |
| 53 | 542 mihi, domine, in via iustificationum tuarum</i>.</p><p title="I-II q. 91 a. 4 co."><a name="37487"><span class="ref">[37487] Iª-IIae q. 91 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 543 dicendum quod praeter legem naturalem et legem humanam, necessarium |
| 544 fuit ad directionem humanae vitae habere legem divinam. Et hoc | |
| 545 propter quatuor rationes. Primo quidem, quia per legem dirigitur | |
| 546 homo ad actus proprios in ordine ad ultimum finem. Et si quidem | |
| 547 homo ordinaretur tantum ad finem qui non excederet proportionem | |
| 548 naturalis facultatis hominis, non oporteret quod homo haberet | |
| 549 aliquid directivum ex parte rationis, supra legem naturalem et | |
| 550 legem humanitus positam, quae ab ea derivatur. Sed quia homo | |
| 551 ordinatur ad finem beatitudinis aeternae, quae excedit proportionem | |
| 552 naturalis facultatis humanae, ut supra habitum est; ideo | |
| 553 necessarium fuit ut supra legem naturalem et humanam, dirigeretur | |
| 554 etiam ad suum finem lege divinitus data. Secundo, quia propter | |
| 555 incertitudinem humani iudicii, praecipue de rebus contingentibus et | |
| 556 particularibus, contingit de actibus humanis diversorum esse | |
| 557 diversa iudicia, ex quibus etiam diversae et contrariae leges | |
| 558 procedunt. Ut ergo homo absque omni dubitatione scire possit quid | |
| 559 ei sit agendum et quid vitandum, necessarium fuit ut in actibus | |
| 560 propriis dirigeretur per legem divinitus datam, de qua constat quod | |
| 561 non potest errare. Tertio, quia de his potest homo legem ferre, de | |
| 562 quibus potest iudicare. Iudicium autem hominis esse non potest de | |
| 563 interioribus motibus, qui latent, sed solum de exterioribus | |
| 564 actibus, qui apparent. Et tamen ad perfectionem virtutis requiritur | |
| 565 quod in utrisque actibus homo rectus existat. Et ideo lex humana | |
| 566 non potuit cohibere et ordinare sufficienter interiores actus, sed | |
| 567 necessarium fuit quod ad hoc superveniret lex divina. Quarto quia, | |
| 568 sicut Augustinus dicit, in I de Lib. Arb., lex humana non potest | |
| 569 omnia quae male fiunt, punire vel prohibere, quia dum auferre | |
| 570 vellet omnia mala, sequeretur quod etiam multa bona tollerentur, et | |
| 571 impediretur utilitas boni communis, quod est necessarium ad | |
| 572 conversationem humanam. Ut ergo nullum malum improhibitum et | |
| 573 impunitum remaneat, necessarium fuit supervenire legem divinam, per | |
| 574 quam omnia peccata prohibentur. Et istae quatuor causae tanguntur | |
| 575 in Psalmo XVIII, ubi dicitur, lex domini immaculata, idest nullam | |
| 576 peccati turpitudinem permittens; convertens animas, quia non solum | |
| 577 exteriores actus, sed etiam interiores dirigit; testimonium domini | |
| 578 fidele, propter certitudinem veritatis et rectitudinis; sapientiam | |
| 579 praestans parvulis, inquantum ordinat hominem ad supernaturalem | |
| 53 | 580 finem et divinum.</p><p title="I-II q. 91 a. 4 ad 1"><a name="37488"><span class="ref">[37488] Iª-IIae q. 91 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 581 ergo dicendum quod per naturalem legem participatur lex aeterna |
| 582 secundum proportionem capacitatis humanae naturae. Sed oportet ut | |
| 583 altiori modo dirigatur homo in ultimum finem supernaturalem. Et | |
| 584 ideo superadditur lex divinitus data, per quam lex aeterna | |
| 53 | 585 participatur altiori modo.</p><p title="I-II q. 91 a. 4 ad 2"><a name="37489"><span class="ref">[37489] Iª-IIae q. 91 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 586 dicendum quod consilium est inquisitio quaedam, unde oportet quod |
| 587 procedat ex aliquibus principiis. Nec sufficit quod procedat ex | |
| 588 principiis naturaliter inditis, quae sunt praecepta legis naturae, | |
| 589 propter praedicta, sed oportet quod superaddantur quaedam alia | |
| 53 | 590 principia, scilicet praecepta legis divinae.</p><p title="I-II q. 91 a. 4 ad 3"><a name="37490"><span class="ref">[37490] Iª-IIae q. 91 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 591 dicendum quod creaturae irrationales non ordinantur ad altiorem |
| 592 finem quam sit finis qui est proportionatus naturali virtuti | |
| 53 | 593 ipsarum. Et ideo non est similis ratio.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 91 a. 5 arg. 1"><a name="37491"><span class="ref">[37491] Iª-IIae q. 91 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 594 sic proceditur. Videtur quod lex divina sit una tantum. Unius enim |
| 595 regis in uno regno est una lex. Sed totum humanum genus comparatur | |
| 596 ad Deum sicut ad unum regem; secundum illud Psalmi XLVI, <i>rex | |
| 53 | 597 omnis terrae Deus</i>. Ergo est una tantum lex divina.</p><p title="I-II q. 91 a. 5 arg. 2"><a name="37492"><span class="ref">[37492] Iª-IIae q. 91 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 598 omnis lex ordinatur ad finem quem legislator intendit in eis quibus |
| 599 legem fert. Sed unum et idem est quod Deus intendit in omnibus | |
| 600 hominibus; secundum illud I ad Tim. II, <i>vult omnes homines | |
| 601 salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire</i>. Ergo una | |
| 53 | 602 tantum est lex divina.</p><p title="I-II q. 91 a. 5 arg. 3"><a name="37493"><span class="ref">[37493] Iª-IIae q. 91 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 603 lex divina propinquior esse videtur legi aeternae, quae est una, |
| 604 quam lex naturalis, quanto altior est revelatio gratiae quam | |
| 605 cognitio naturae. Sed lex naturalis est una omnium hominum. Ergo | |
| 53 | 606 multo magis lex divina.</p><p title="I-II q. 91 a. 5 s. c."><a name="37494"><span class="ref">[37494] Iª-IIae q. 91 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 607 est quod apostolus dicit, ad Heb. VII, <i>translato sacerdotio, |
| 608 necesse est ut legis translatio fiat</i>. Sed sacerdotium est | |
| 609 duplex, ut ibidem dicitur, scilicet sacerdotium leviticum, et | |
| 610 sacerdotium Christi. Ergo etiam duplex est lex divina, scilicet lex | |
| 53 | 611 vetus, et lex nova.</p><p title="I-II q. 91 a. 5 co."><a name="37495"><span class="ref">[37495] Iª-IIae q. 91 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 612 dicendum quod, sicut in primo dictum est, distinctio est causa |
| 613 numeri. Dupliciter autem inveniuntur aliqua distingui. Uno modo, | |
| 614 sicut ea quae sunt omnino specie diversa, ut equus et bos. Alio | |
| 615 modo, sicut perfectum et imperfectum in eadem specie, sicut puer et | |
| 616 vir. Et hoc modo lex divina distinguitur in legem veterem et legem | |
| 617 novam. Unde apostolus, ad Gal. III, comparat statum veteris legis | |
| 618 statui puerili existenti sub paedagogo, statum autem novae legis | |
| 619 comparat statui viri perfecti, qui iam non est sub paedagogo. | |
| 620 Attenditur autem perfectio et imperfectio utriusque legis secundum | |
| 621 tria quae ad legem pertinent, ut supra dictum est. Primo enim ad | |
| 622 legem pertinet ut ordinetur ad bonum commune sicut ad finem, ut | |
| 623 supra dictum est. Quod quidem potest esse duplex. Scilicet bonum | |
| 624 sensibile et terrenum, et ad tale bonum ordinabat directe lex | |
| 625 vetus; unde statim, Exodi III, in principio legis, invitatur | |
| 626 populus ad regnum terrenum Chananaeorum. Et iterum bonum | |
| 627 intelligibile et caeleste, et ad hoc ordinat lex nova. Unde statim | |
| 628 Christus ad regnum caelorum in suae praedicationis principio | |
| 629 invitavit, dicens, <i>poenitentiam agite, appropinquavit enim | |
| 630 regnum caelorum</i>, Matth. IV. Et ideo Augustinus dicit, in IV | |
| 631 contra Faustum, quod <i>temporalium rerum promissiones testamento | |
| 632 veteri continentur, et ideo vetus appellatur, sed aeternae vitae | |
| 633 promissio ad novum pertinet testamentum</i>. Secundo ad legem | |
| 634 pertinet dirigere humanos actus secundum ordinem iustitiae. In quo | |
| 635 etiam superabundat lex nova legi veteri, interiores actus animi | |
| 636 ordinando; secundum illud Matth. V, <i>nisi abundaverit iustitia | |
| 637 vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in | |
| 638 regnum caelorum</i>. Et ideo dicitur quod <i>lex vetus cohibet | |
| 639 manum, lex nova animum</i>. Tertio ad legem pertinet inducere | |
| 640 homines ad observantias mandatorum. Et hoc quidem lex vetus | |
| 641 faciebat timore poenarum, lex autem nova facit hoc per amorem, qui | |
| 642 in cordibus nostris infunditur per gratiam Christi, quae in lege | |
| 643 nova confertur, sed in lege veteri figurabatur. Et ideo dicit | |
| 644 Augustinus, contra Adimantum Manichaei discipulum, <i>quod brevis | |
| 53 | 645 differentia est legis et Evangelii, timor et amor</i>.</p><p title="I-II q. 91 a. 5 ad 1"><a name="37496"><span class="ref">[37496] Iª-IIae q. 91 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 646 ergo dicendum quod, sicut paterfamilias in domo alia mandata |
| 647 proponit pueris et adultis, ita etiam unus rex Deus, in uno suo | |
| 648 regno, aliam legem dedit hominibus adhuc imperfectis existentibus; | |
| 649 et aliam perfectiorem iam manuductis per priorem legem ad maiorem | |
| 53 | 650 capacitatem divinorum.</p><p title="I-II q. 91 a. 5 ad 2"><a name="37497"><span class="ref">[37497] Iª-IIae q. 91 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 651 dicendum quod salus hominum non poterat esse nisi per Christum; |
| 652 secundum illud Act. IV, <i>non est aliud nomen datum hominibus, in | |
| 653 quo oporteat nos salvos fieri</i>. Et ideo lex perfecte ad salutem | |
| 654 omnes inducens, dari non potuit nisi post Christi adventum. Antea | |
| 655 vero dari oportuit populo ex quo Christus erat nasciturus, legem | |
| 656 praeparatoriam ad Christi susceptionem, in qua quaedam rudimenta | |
| 53 | 657 salutaris iustitiae continerentur.</p><p title="I-II q. 91 a. 5 ad 3"><a name="37498"><span class="ref">[37498] Iª-IIae q. 91 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 658 dicendum quod lex naturalis dirigit hominem secundum quaedam |
| 659 praecepta communia, in quibus conveniunt tam perfecti quam | |
| 660 imperfecti, et ideo est una omnium. Sed lex divina dirigit hominem | |
| 661 etiam in quibusdam particularibus, ad quae non similiter se habent | |
| 662 perfecti et imperfecti. Et ideo oportuit legem divinam esse | |
| 53 | 663 duplicem, sicut iam dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 91 a. 6 arg. 1"><a name="37499"><span class="ref">[37499] Iª-IIae q. 91 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 664 sic proceditur. Videtur quod non sit aliqua lex fomitis. Dicit enim |
| 665 Isidorus, in V Etymol., quod <i>lex ratione consistit</i>. Fomes | |
| 666 autem non consistit ratione, sed magis a ratione deviat. Ergo fomes | |
| 53 | 667 non habet rationem legis.</p><p title="I-II q. 91 a. 6 arg. 2"><a name="37500"><span class="ref">[37500] Iª-IIae q. 91 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 668 omnis lex obligatoria est, ita quod qui ipsam non servant, |
| 669 transgressores dicuntur. Sed fomes non constituit aliquem | |
| 670 transgressorem ex hoc quod ipsum non sequitur, sed magis | |
| 671 transgressor redditur si quis ipsum sequatur. Ergo fomes non habet | |
| 53 | 672 rationem legis.</p><p title="I-II q. 91 a. 6 arg. 3"><a name="37501"><span class="ref">[37501] Iª-IIae q. 91 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 673 lex ordinatur ad bonum commune, ut supra habitum est. Sed fomes non |
| 674 inclinat ad bonum commune, sed magis ad bonum privatum. Ergo fomes | |
| 53 | 675 non habet rationem legis.</p><p title="I-II q. 91 a. 6 s. c."><a name="37502"><span class="ref">[37502] Iª-IIae q. 91 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 676 est quod apostolus dicit, Rom. VII, <i>video aliam legem in membris |
| 53 | 677 meis, repugnantem legi mentis meae</i>.</p><p title="I-II q. 91 a. 6 co."><a name="37503"><span class="ref">[37503] Iª-IIae q. 91 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 678 dicendum quod, sicut supra dictum est, lex essentialiter invenitur |
| 679 in regulante et mensurante, participative autem in eo quod | |
| 680 mensuratur et regulatur; ita quod omnis inclinatio vel ordinatio | |
| 681 quae invenitur in his quae subiecta sunt legi, participative | |
| 682 dicitur lex, ut ex supradictis patet. Potest autem in his quae | |
| 683 subduntur legi, aliqua inclinatio inveniri dupliciter a | |
| 684 legislatore. Uno modo, inquantum directe inclinat suos subditos ad | |
| 685 aliquid; et diversos interdum ad diversos actus; secundum quem | |
| 686 modum potest dici quod alia est lex militum, et alia est lex | |
| 687 mercatorum. Alio modo, indirecte, inquantum scilicet per hoc quod | |
| 688 legislator destituit aliquem sibi subditum aliqua dignitate, | |
| 689 sequitur quod transeat in alium ordinem et quasi in aliam legem, | |
| 690 puta si miles ex militia destituatur, transibit in legem rusticorum | |
| 691 vel mercatorum. Sic igitur sub Deo legislatore diversae creaturae | |
| 692 diversas habent naturales inclinationes, ita ut quod uni est | |
| 693 quodammodo lex, alteri sit contra legem, ut si dicam quod | |
| 694 furibundum esse est quodammodo lex canis, est autem contra legem | |
| 695 ovis vel alterius mansueti animalis. Est ergo hominis lex, quam | |
| 696 sortitur ex ordinatione divina secundum propriam conditionem, ut | |
| 697 secundum rationem operetur. Quae quidem lex fuit tam valida in | |
| 698 primo statu, ut nihil vel praeter rationem vel contra rationem | |
| 699 posset subrepere homini. Sed dum homo a Deo recessit, incurrit in | |
| 700 hoc quod feratur secundum impetum sensualitatis, et unicuique etiam | |
| 701 particulariter hoc contingit, quanto magis a ratione recesserit, ut | |
| 702 sic quodammodo bestiis assimiletur, quae sensualitatis impetu | |
| 703 feruntur; secundum illud Psalmi XLVIII, <i>homo, cum in honore | |
| 704 esset, non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus, et | |
| 705 similis factus est illis</i>. Sic igitur ipsa sensualitatis | |
| 706 inclinatio, quae fomes dicitur, in aliis quidem animalibus | |
| 707 simpliciter habet rationem legis, illo tamen modo quo in talibus | |
| 708 lex dici potest, secundum directam inclinationem. In hominibus | |
| 709 autem secundum hoc non habet rationem legis, sed magis est deviatio | |
| 710 a lege rationis. Sed inquantum per divinam iustitiam homo | |
| 711 destituitur originali iustitia et vigore rationis, ipse impetus | |
| 712 sensualitatis qui eum ducit, habet rationem legis, inquantum est | |
| 713 poenalis et ex lege divina consequens, hominem destituente propria | |
| 53 | 714 dignitate.</p><p title="I-II q. 91 a. 6 ad 1"><a name="37504"><span class="ref">[37504] Iª-IIae q. 91 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 715 ergo dicendum quod ratio illa procedit de fomite secundum se |
| 716 considerato, prout inclinat ad malum. Sic enim non habet rationem | |
| 717 legis, ut dictum est, sed secundum quod sequitur ex divinae legis | |
| 718 iustitia, tanquam si diceretur lex esse quod aliquis nobilis, | |
| 53 | 719 propter suam culpam, ad servilia opera induci permitteretur.</p><p title="I-II q. 91 a. 6 ad 2"><a name="37505"><span class="ref">[37505] Iª-IIae q. 91 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 720 dicendum quod obiectio illa procedit de eo quod est lex quasi |
| 721 regula et mensura, sic enim deviantes a lege transgressores | |
| 722 constituuntur. Sic autem fomes non est lex, sed per quandam | |
| 53 | 723 participationem, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 91 a. 6 ad 3"><a name="37506"><span class="ref">[37506] Iª-IIae q. 91 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 724 dicendum quod ratio illa procedit de fomite quantum ad |
| 725 inclinationem propriam, non autem quantum ad suam originem. Et | |
| 726 tamen si consideretur inclinatio sensualitatis prout est in aliis | |
| 727 animalibus, sic ordinatur ad bonum commune, idest ad conservationem | |
| 728 naturae in specie vel in individuo. Et hoc est etiam in homine, | |
| 729 prout sensualitas subditur rationi. Sed fomes dicitur secundum quod | |
| 53 | 730 exit rationis ordinem.</p></div></div><div class="q" id="q92"><h2>Quaestio 92</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 92 pr."><a name="37507"><span class="ref">[37507] |
| 731 Iª-IIae q. 92 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 732 effectibus legis. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum |
| 733 effectus legis sit homines facere bonos. Secundo, utrum effectus | |
| 734 legis sint imperare, vetare, permittere et punire, sicut | |
| 53 | 735 legisperitus dicit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 92 a. 1 arg. 1"><a name="37508"><span class="ref">[37508] Iª-IIae q. 92 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 736 sic proceditur. Videtur quod legis non sit facere homines bonos. |
| 737 Homines enim sunt boni per virtutem, virtus enim est quae bonum | |
| 738 facit habentem, ut dicitur in II Ethic. Sed virtus est homini a | |
| 739 solo Deo, ipse enim eam facit in nobis sine nobis, ut supra dictum | |
| 740 est in definitione virtutis. Ergo legis non est facere homines | |
| 53 | 741 bonos.</p><p title="I-II q. 92 a. 1 arg. 2"><a name="37509"><span class="ref">[37509] Iª-IIae q. 92 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 742 lex non prodest homini nisi legi obediat. Sed hoc ipsum quod homo |
| 743 obedit legi, est ex bonitate. Ergo bonitas praeexigitur in homine | |
| 53 | 744 ad legem. Non igitur lex facit homines bonos.</p><p title="I-II q. 92 a. 1 arg. 3"><a name="37510"><span class="ref">[37510] Iª-IIae q. 92 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 745 lex ordinatur ad bonum commune, ut supra dictum est. Sed quidam |
| 746 bene se habent in his quae ad commune pertinent, qui tamen in | |
| 747 propriis non bene se habent. Non ergo ad legem pertinet quod faciat | |
| 53 | 748 homines bonos.</p><p title="I-II q. 92 a. 1 arg. 4"><a name="37511"><span class="ref">[37511] Iª-IIae q. 92 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 749 quaedam leges sunt tyrannicae, ut philosophus dicit, in sua |
| 750 politica. Sed tyrannus non intendit ad bonitatem subditorum, sed | |
| 751 solum ad propriam utilitatem. Non ergo legis est facere homines | |
| 53 | 752 bonos.</p><p title="I-II q. 92 a. 1 s. c."><a name="37512"><span class="ref">[37512] Iª-IIae q. 92 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 753 est quod philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>voluntas |
| 53 | 754 cuiuslibet legislatoris haec est, ut faciat cives bonos</i>.</p><p title="I-II q. 92 a. 1 co."><a name="37513"><span class="ref">[37513] Iª-IIae q. 92 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 755 dicendum quod, sicut supra dictum est, lex nihil aliud est quam |
| 756 dictamen rationis in praesidente, quo subditi gubernantur. | |
| 757 Cuiuslibet autem subditi virtus est ut bene subdatur ei a quo | |
| 758 gubernatur, sicut videmus quod virtus irascibilis et | |
| 759 concupiscibilis in hoc consistit quod sint bene obedientes rationi. | |
| 760 Et per hunc modum <i>virtus cuiuslibet subiecti est ut bene | |
| 761 subiiciatur principanti</i>, ut philosophus dicit, in I Polit. Ad | |
| 762 hoc autem ordinatur unaquaeque lex, ut obediatur ei a subditis. | |
| 763 Unde manifestum est quod hoc sit proprium legis, inducere subiectos | |
| 764 ad propriam ipsorum virtutem. Cum igitur virtus sit quae bonum | |
| 765 facit habentem, sequitur quod proprius effectus legis sit bonos | |
| 766 facere eos quibus datur, vel simpliciter vel secundum quid. Si enim | |
| 767 intentio ferentis legem tendat in verum bonum, quod est bonum | |
| 768 commune secundum iustitiam divinam regulatum, sequitur quod per | |
| 769 legem homines fiant boni simpliciter. Si vero intentio legislatoris | |
| 770 feratur ad id quod non est bonum simpliciter, sed utile vel | |
| 771 delectabile sibi, vel repugnans iustitiae divinae; tunc lex non | |
| 772 facit homines bonos simpliciter, sed secundum quid, scilicet in | |
| 773 ordine ad tale regimen. Sic autem bonum invenitur etiam in per se | |
| 774 malis, sicut aliquis dicitur bonus latro, quia operatur accommode | |
| 53 | 775 ad finem.</p><p title="I-II q. 92 a. 1 ad 1"><a name="37514"><span class="ref">[37514] Iª-IIae q. 92 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 776 ergo dicendum quod duplex est virtus, ut ex supradictis patet, |
| 777 scilicet acquisita, et infusa. Ad utramque autem aliquid operatur | |
| 778 operum assuetudo, sed diversimode, nam virtutem quidem acquisitam | |
| 779 causat; ad virtutem autem infusam disponit, et eam iam habitam | |
| 780 conservat et promovet. Et quia lex ad hoc datur ut dirigat actus | |
| 781 humanos, inquantum actus humani operantur ad virtutem, intantum lex | |
| 782 facit homines bonos. Unde et philosophus dicit, II Polit., quod | |
| 53 | 783 <i>legislatores assuefacientes faciunt bonos</i>.</p><p title="I-II q. 92 a. 1 ad 2"><a name="37515"><span class="ref">[37515] Iª-IIae q. 92 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 784 dicendum quod non semper aliquis obedit legi ex bonitate perfecta |
| 785 virtutis, sed quandoque quidem ex timore poenae; quandoque autem ex | |
| 786 solo dictamine rationis, quod est quoddam principium virtutis, ut | |
| 53 | 787 supra habitum est.</p><p title="I-II q. 92 a. 1 ad 3"><a name="37516"><span class="ref">[37516] Iª-IIae q. 92 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 788 dicendum quod bonitas cuiuslibet partis consideratur in proportione |
| 789 ad suum totum, unde et Augustinus dicit, in III Confess., quod | |
| 790 <i>turpis omnis pars est quae suo toti non congruit</i>. Cum igitur | |
| 791 quilibet homo sit pars civitatis, impossibile est quod aliquis homo | |
| 792 sit bonus, nisi sit bene proportionatus bono communi, nec totum | |
| 793 potest bene consistere nisi ex partibus sibi proportionatis. Unde | |
| 794 impossibile est quod bonum commune civitatis bene se habeat, nisi | |
| 795 cives sint virtuosi, ad minus illi quibus convenit principari. | |
| 796 Sufficit autem, quantum ad bonum communitatis, quod alii intantum | |
| 797 sint virtuosi quod principum mandatis obediant. Et ideo philosophus | |
| 798 dicit, in III Polit., quod <i>eadem est virtus principis et boni | |
| 799 viri; non autem eadem est virtus cuiuscumque civis et boni | |
| 53 | 800 viri</i>.</p><p title="I-II q. 92 a. 1 ad 4"><a name="37517"><span class="ref">[37517] Iª-IIae q. 92 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 801 dicendum quod lex tyrannica, cum non sit secundum rationem, non est |
| 802 simpliciter lex, sed magis est quaedam perversitas legis. Et tamen | |
| 803 inquantum habet aliquid de ratione legis, intendit ad hoc quod | |
| 804 cives sint boni. Non enim habet de ratione legis nisi secundum hoc | |
| 805 quod est dictamen alicuius praesidentis in subditis, et ad hoc | |
| 806 tendit ut subditi legi sint bene obedientes; quod est eos esse | |
| 53 | 807 bonos, non simpliciter, sed in ordine ad tale regimen.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 92 a. 2 arg. 1"><a name="37518"><span class="ref">[37518] Iª-IIae q. 92 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 808 sic proceditur. Videtur quod legis actus non sint convenienter |
| 809 assignati in hoc quod dicitur quod legis actus est imperare, | |
| 810 vetare, permittere et punire. Lex enim omnis praeceptum commune | |
| 811 est, ut legisconsultus dicit. Sed idem est imperare quod | |
| 53 | 812 praecipere. Ergo alia tria superfluunt.</p><p title="I-II q. 92 a. 2 arg. 2"><a name="37519"><span class="ref">[37519] Iª-IIae q. 92 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 813 effectus legis est ut inducat subditos ad bonum, sicut supra dictum |
| 814 est. Sed consilium est de meliori bono quam praeceptum. Ergo magis | |
| 53 | 815 pertinet ad legem consulere quam praecipere.</p><p title="I-II q. 92 a. 2 arg. 3"><a name="37520"><span class="ref">[37520] Iª-IIae q. 92 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 816 sicut homo aliquis incitatur ad bonum per poenas, ita etiam et per |
| 817 praemia. Ergo sicut punire ponitur effectus legis, ita etiam et | |
| 53 | 818 praemiare.</p><p title="I-II q. 92 a. 2 arg. 4"><a name="37521"><span class="ref">[37521] Iª-IIae q. 92 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 819 intentio legislatoris est ut homines faciat bonos, sicut supra |
| 820 dictum est. Sed ille qui solo metu poenarum obedit legi, non est | |
| 821 bonus, nam <i>timore servili, qui est timor poenarum, etsi bonum | |
| 822 aliquis faciat, non tamen bene aliquid fit</i>, ut Augustinus | |
| 53 | 823 dicit. Non ergo videtur esse proprium legis quod puniat.</p><p title="I-II q. 92 a. 2 s. c."><a name="37522"><span class="ref">[37522] Iª-IIae q. 92 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 824 est quod Isidorus dicit, in V Etymol., <i>omnis lex aut permittit |
| 825 aliquid, ut, vir fortis praemium petat. Aut vetat, ut, sacrarum | |
| 826 virginum nuptias nulli liceat petere. Aut punit, ut, qui caedem | |
| 53 | 827 fecerit, capite plectatur</i>.</p><p title="I-II q. 92 a. 2 co."><a name="37523"><span class="ref">[37523] Iª-IIae q. 92 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 828 dicendum quod, sicut enuntiatio est rationis dictamen per modum |
| 829 enuntiandi, ita etiam lex per modum praecipiendi. Rationis autem | |
| 830 proprium est ut ex aliquo ad aliquid inducat. Unde sicut in | |
| 831 demonstrativis scientiis ratio inducit ut assentiatur conclusioni | |
| 832 per quaedam principia, ita etiam inducit ut assentiatur legis | |
| 833 praecepto per aliquid. Praecepta autem legis sunt de actibus | |
| 834 humanis, in quibus lex dirigit, ut supra dictum est. Sunt autem | |
| 835 tres differentiae humanorum actuum. Nam sicut supra dictum est, | |
| 836 quidam actus sunt boni ex genere, qui sunt actus virtutum, et | |
| 837 respectu horum, ponitur legis actus praecipere vel imperare; | |
| 838 praecipit enim lex omnes actus virtutum, ut dicitur in V Ethic. | |
| 839 Quidam vero sunt actus mali ex genere, sicut actus vitiosi, et | |
| 840 respectu horum, lex habet prohibere. Quidam vero ex genere suo sunt | |
| 841 actus indifferentes, et respectu horum, lex habet permittere. Et | |
| 842 possunt etiam indifferentes dici omnes illi actus qui sunt vel | |
| 843 parum boni vel parum mali. Id autem per quod inducit lex ad hoc | |
| 844 quod sibi obediatur, est timor poenae, et quantum ad hoc, ponitur | |
| 53 | 845 legis effectus punire.</p><p title="I-II q. 92 a. 2 ad 1"><a name="37524"><span class="ref">[37524] Iª-IIae q. 92 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 846 ergo dicendum quod, sicut cessare a malo habet quandam rationem |
| 847 boni, ita etiam prohibitio habet quandam rationem praecepti. Et | |
| 848 secundum hoc, large accipiendo praeceptum, universaliter lex | |
| 53 | 849 praeceptum dicitur.</p><p title="I-II q. 92 a. 2 ad 2"><a name="37525"><span class="ref">[37525] Iª-IIae q. 92 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 850 dicendum quod consulere non est proprius actus legis, sed potest |
| 851 pertinere etiam ad personam privatam, cuius non est condere legem. | |
| 852 Unde etiam apostolus, I ad Cor. VII, cum consilium quoddam daret, | |
| 853 dixit, ego dico, non dominus. Et ideo non ponitur inter effectus | |
| 53 | 854 legis.</p><p title="I-II q. 92 a. 2 ad 3"><a name="37526"><span class="ref">[37526] Iª-IIae q. 92 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 855 dicendum quod etiam praemiare potest ad quemlibet pertinere, sed |
| 856 punire non pertinet nisi ad ministrum legis, cuius auctoritate | |
| 857 poena infertur. Et ideo praemiare non ponitur actus legis, sed | |
| 53 | 858 solum punire.</p><p title="I-II q. 92 a. 2 ad 4"><a name="37527"><span class="ref">[37527] Iª-IIae q. 92 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 859 dicendum quod per hoc quod aliquis incipit assuefieri ad vitandum |
| 860 mala et ad implendum bona propter metum poenae, perducitur | |
| 861 quandoque ad hoc quod delectabiliter et ex propria voluntate hoc | |
| 862 faciat. Et secundum hoc, lex etiam puniendo perducit ad hoc quod | |
| 53 | 863 homines sint boni.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 864 <p><a href="sth2085.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 865 <a href="sth2093.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 866 <br/> | |
| 867 <hr/> | |
| 868 <br/> | |
| 869 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 870 hanc editionem<br/> | |
| 871 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 872 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 873 </div></body> | |
| 874 </html> |
