Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth2001.html @ 105:e851c0a4d5dc
remove a line??
| author | ht |
|---|---|
| date | Mon, 30 Nov 2015 22:50:17 +0000 |
| parents | 71f2c033089e |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 99 | 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/C64/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> |
| 53 | 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª-IIae q. | |
| 28 | 19 1-5</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione I ad |
| 22 quaestionem V</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1891 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth2000.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth2006.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#33405">I&ordf;-IIae q. 1 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#33406">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#33407">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#33408">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#33409">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#33410">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#33411">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#33412">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#33413">I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#33414">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#33415">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#33416">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#33417">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#33418">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#33419">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#33420">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#33421">I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#33422">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#33423">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#33424">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#33425">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#33426">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#33427">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#33428">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#33429">I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#33430">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 1'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#33431">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 2'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#33432">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 3'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#33433">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 s. c.'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#33434">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 co.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#33435">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 1'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#33436">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 2'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#33437">I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 3'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#33438">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 1'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#33439">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 2'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#33440">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 3'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#33441">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 s. c.'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#33442">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 co.'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#33443">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 1'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#33444">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 2'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#33445">I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 3'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#33446">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 1'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#33447">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 2'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#33448">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 3'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#33449">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 s. c.'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#33450">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 co.'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#33451">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 1'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#33452">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 2'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#33453">I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 3'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#33454">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 1'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#33455">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 2'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#33456">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 3'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#33457">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 s. c.'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#33458">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 co.'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#33459">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 1'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#33460">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 2'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#33461">I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 3'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#33462">I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 1'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#33463">I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 2'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#33464">I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 3'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#33465">I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 s. c.'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#33466">I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 co.'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#33467">I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#33468">I&ordf;-IIae q. 2 pr.'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#33469">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 1'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#33470">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 2'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#33471">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 3'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#33472">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 s. c.'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#33473">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 co.'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#33474">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 1'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#33475">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 2'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#33476">I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 3'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#33477">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 1'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#33478">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 2'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#33479">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 3'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#33480">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 s. c.'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#33481">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 co.'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#33482">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 1'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#33483">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 2'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#33484">I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 3'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#33485">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 1'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#33486">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 2'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#33487">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 3'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#33488">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 s. c.'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#33489">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 co.'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#33490">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 1'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#33491">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 2'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#33492">I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 3'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#33493">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 1'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#33494">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 2'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#33495">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 3'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#33496">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 s. c.'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#33497">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 co.'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#33498">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 1'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#33499">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 2'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#33500">I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 3'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#33501">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 1'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#33502">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 2'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#33503">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 3'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#33504">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 s. c.'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#33505">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 co.'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#33506">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 1'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#33507">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 2'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#33508">I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 3'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#33509">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 1'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#33510">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 2'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#33511">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 3'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#33512">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 s. c.'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#33513">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 co.'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#33514">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 1'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#33515">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 2'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#33516">I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 3'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#33517">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 1'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#33518">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 2'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#33519">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 3'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#33520">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 s. c.'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#33521">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 co.'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#33522">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 1'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#33523">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 2'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#33524">I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 3'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#33525">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 1'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#33526">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 2'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#33527">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 3'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#33528">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 s. c.'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#33529">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 co.'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#33530">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 1'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#33531">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 2'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#33532">I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 3'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#33533">I&ordf;-IIae q. 3 pr.'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#33534">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 1'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#33535">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 2'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#33536">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 3'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#33537">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 s. c.'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#33538">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 co.'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#33539">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 1'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#33540">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 2'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#33541">I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 3'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#33542">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 1'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#33543">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 2'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#33544">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 3'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#33545">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 4'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#33546">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 5'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#33547">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 6'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#33548">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 s. c.'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#33549">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 co.'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#33550">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 1'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#33551">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 2'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#33552">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 3'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#33553">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 4'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#33554">I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 5'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#33555">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 arg. 1'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#33556">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 arg. 2'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#33557">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 arg. 3'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#33558">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 s. c.'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#33559">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 co.'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#33560">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 ad 1'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#33561">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 ad 2'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#33562">I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 ad 3'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#33563">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 1'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#33564">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 2'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#33565">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 3'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#33566">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 4'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#33567">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 5'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#33568">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 s. c.'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#33569">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 co.'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#33570">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 1'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#33571">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 2'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#33572">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 3'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#33573">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 4'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#33574">I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 5'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#33575">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 arg. 1'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#33576">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 arg. 2'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#33577">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 arg. 3'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#33578">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 s. c.'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#33579">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 co.'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#33580">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 ad 1'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#33581">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 ad 2'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#33582">I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 ad 3'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#33583">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 arg. 1'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#33584">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 arg. 2'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#33585">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 arg. 3'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#33586">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 s. c.'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#33587">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 co.'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#33588">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 ad 1'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#33589">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 ad 2'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#33590">I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 ad 3'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#33591">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 arg. 1'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#33592">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 arg. 2'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#33593">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 arg. 3'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#33594">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 s. c.'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#33595">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 co.'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#33596">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 ad 1'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#33597">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 ad 2'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#33598">I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 ad 3'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#33599">I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 arg. 1'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#33600">I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 arg. 2'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#33601">I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 s. c.'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#33602">I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 co.'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#33603">I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 ad 1'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#33604">I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 ad 2'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#33605">I&ordf;-IIae q. 4 pr.'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#33606">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 1'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#33607">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 2'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#33608">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 3'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#33609">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 s. c.'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#33610">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 co.'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#33611">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 1'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#33612">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 2'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#33613">I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 3'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#33614">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 1'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#33615">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 2'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#33616">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 3'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#33617">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 s. c.'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#33618">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 co.'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#33619">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 1'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#33620">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 2'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#33621">I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 3'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#33622">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 1'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#33623">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 2'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#33624">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 3'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#33625">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 s. c.'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#33626">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 co.'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#33627">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 1'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#33628">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 2'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#33629">I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 3'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#33630">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 1'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#33631">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 2'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#33632">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 3'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#33633">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 s. c.'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#33634">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 co.'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#33635">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 1'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#33636">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 2'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#33637">I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 3'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#33638">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 1'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#33639">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 2'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#33640">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 3'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#33641">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 4'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#33642">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 5'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#33643">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 6'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#33644">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 s. c.'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#33645">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 co.'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#33646">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 1'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#33647">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 2'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#33648">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 3'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#33649">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 4'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#33650">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 5'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#33651">I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 6'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#33652">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 1'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#33653">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 2'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#33654">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 3'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#33655">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 s. c.'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#33656">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 co.'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#33657">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 1'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#33658">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 2'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#33659">I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 3'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#33660">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 1'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#33661">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 2'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#33662">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 3'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#33663">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 s. c.'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#33664">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 co.'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#33665">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 1'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#33666">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 2'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#33667">I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 3'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#33668">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 1'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#33669">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 2'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#33670">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 3'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#33671">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 s. c.'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#33672">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 co.'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#33673">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 1'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#33674">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 2'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#33675">I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 3'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#33676">I&ordf;-IIae q. 5 pr.'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#33677">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 1'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#33678">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 2'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#33679">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 3'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#33680">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 s. c.'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#33681">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 co.'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#33682">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 1'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#33683">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 2'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#33684">I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 3'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#33685">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 1'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#33686">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 2'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#33687">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 3'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#33688">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 s. c.'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#33689">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 co.'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#33690">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 1'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#33691">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 2'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#33692">I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 3'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#33693">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 1'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#33694">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 2'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#33695">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 3'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#33696">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 s. c.'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#33697">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 co.'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#33698">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 1'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#33699">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 2'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#33700">I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 3'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#33701">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 1'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#33702">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 2'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#33703">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 3'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#33704">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 s. c.'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#33705">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 co.'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#33706">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 1'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#33707">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 2'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#33708">I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 3'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#33709">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 arg. 1'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#33710">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 arg. 2'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#33711">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 arg. 3'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#33712">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 s. c.'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#33713">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 co.'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#33714">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 ad 1'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#33715">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 ad 2'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#33716">I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 ad 3'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#33717">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 arg. 1'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#33718">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 arg. 2'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#33719">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 arg. 3'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#33720">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 s. c.'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#33721">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 co.'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#33722">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 ad 1'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#33723">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 ad 2'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#33724">I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 ad 3'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#33725">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 arg. 1'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#33726">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 arg. 2'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#33727">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 arg. 3'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#33728">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 s. c.'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#33729">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 co.'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#33730">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 ad 1'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#33731">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 ad 2'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#33732">I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 ad 3'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#33733">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 arg. 1'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#33734">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 arg. 2'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#33735">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 arg. 3'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#33736">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 s. c.'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#33737">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 co.'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#33738">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 1'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#33739">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 2'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#33740">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 3'); | |
| 386 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 387 document.write('<BR><BR>'); | |
| 388 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 389 document.write('<\/FORM>'); | |
| 390 // --> | |
| 391 // | |
| 392 </script><br/> | |
| 393 <hr/> | |
| 394 <br/></div><div class="q" id="q1"><h2>Quaestio 1</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 1 pr."><a name="33405"><span class="ref">[33405] | |
| 395 Iª-IIae q. 1 pr.</span></a> Ubi primo considerandum occurrit | |
| 28 | 396 de ultimo fine humanae vitae; et deinde de his per quae homo ad |
| 397 hunc finem pervenire potest, vel ab eo deviare, ex fine enim | |
| 398 oportet accipere rationes eorum quae ordinantur ad finem. Et quia | |
| 399 ultimus finis humanae vitae ponitur esse beatitudo, oportet primo | |
| 400 considerare de ultimo fine in communi; deinde de beatitudine. Circa | |
| 401 primum quaeruntur octo. Primo, utrum hominis sit agere propter | |
| 402 finem. Secundo, utrum hoc sit proprium rationalis naturae. Tertio, | |
| 403 utrum actus hominis recipiant speciem a fine. Quarto, utrum sit | |
| 404 aliquis ultimus finis humanae vitae. Quinto, utrum unius hominis | |
| 405 possint esse plures ultimi fines. Sexto, utrum homo ordinet omnia | |
| 406 in ultimum finem. Septimo, utrum idem sit finis ultimus omnium | |
| 407 hominum. Octavo, utrum in illo ultimo fine omnes aliae creaturae | |
| 53 | 408 conveniant.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 1 a. 1 arg. 1"><a name="33406"><span class="ref">[33406] Iª-IIae q. 1 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 409 sic proceditur. Videtur quod homini non conveniat agere propter |
| 410 finem. Causa enim naturaliter prior est. Sed finis habet rationem | |
| 411 ultimi, ut ipsum nomen sonat. Ergo finis non habet rationem causae. | |
| 412 Sed propter illud agit homo, quod est causa actionis, cum haec | |
| 413 praepositio propter designet habitudinem causae. Ergo homini non | |
| 53 | 414 convenit agere propter finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 arg. 2"><a name="33407"><span class="ref">[33407] Iª-IIae q. 1 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 415 illud quod est ultimus finis, non est propter finem. Sed in |
| 416 quibusdam actiones sunt ultimus finis; ut patet per philosophum in | |
| 53 | 417 I Ethic. Ergo non omnia homo agit propter finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 arg. 3"><a name="33408"><span class="ref">[33408] Iª-IIae q. 1 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 418 tunc videtur homo agere propter finem, quando deliberat. Sed multa |
| 419 homo agit absque deliberatione, de quibus etiam quandoque nihil | |
| 420 cogitat; sicut cum aliquis movet pedem vel manum aliis intentus, | |
| 53 | 421 vel fricat barbam. Non ergo homo omnia agit propter finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 s. c."><a name="33409"><span class="ref">[33409] Iª-IIae q. 1 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 422 omnia quae sunt in aliquo genere, derivantur a principio illius |
| 423 generis. Sed finis est principium in operabilibus ab homine; ut | |
| 424 patet per philosophum in II Physic. Ergo homini convenit omnia | |
| 53 | 425 agere propter finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 co."><a name="33410"><span class="ref">[33410] Iª-IIae q. 1 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 426 dicendum quod actionum quae ab homine aguntur, illae solae proprie |
| 427 dicuntur humanae, quae sunt propriae hominis inquantum est homo. | |
| 428 Differt autem homo ab aliis irrationalibus creaturis in hoc, quod | |
| 429 est suorum actuum dominus. Unde illae solae actiones vocantur | |
| 430 proprie humanae, quarum homo est dominus. Est autem homo dominus | |
| 431 suorum actuum per rationem et voluntatem, unde et liberum arbitrium | |
| 432 esse dicitur facultas voluntatis et rationis. Illae ergo actiones | |
| 433 proprie humanae dicuntur, quae ex voluntate deliberata procedunt. | |
| 434 Si quae autem aliae actiones homini conveniant, possunt dici quidem | |
| 435 hominis actiones; sed non proprie humanae, cum non sint hominis | |
| 436 inquantum est homo. Manifestum est autem quod omnes actiones quae | |
| 437 procedunt ab aliqua potentia, causantur ab ea secundum rationem sui | |
| 438 obiecti. Obiectum autem voluntatis est finis et bonum. Unde oportet | |
| 53 | 439 quod omnes actiones humanae propter finem sint.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 ad 1"><a name="33411"><span class="ref">[33411] Iª-IIae q. 1 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 440 dicendum quod finis, etsi sit postremus in executione, est tamen |
| 441 primus in intentione agentis. Et hoc modo habet rationem | |
| 53 | 442 causae.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 ad 2"><a name="33412"><span class="ref">[33412] Iª-IIae q. 1 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 443 dicendum quod, si qua actio humana sit ultimus finis, oportet eam |
| 444 esse voluntariam, alias non esset humana, ut dictum est. Actio | |
| 445 autem aliqua dupliciter dicitur voluntaria, uno modo, quia | |
| 446 imperatur a voluntate, sicut ambulare vel loqui; alio modo, quia | |
| 447 elicitur a voluntate, sicut ipsum velle. Impossibile autem est quod | |
| 448 ipse actus a voluntate elicitus sit ultimus finis. Nam obiectum | |
| 449 voluntatis est finis, sicut obiectum visus est color, unde sicut | |
| 450 impossibile est quod primum visibile sit ipsum videre, quia omne | |
| 451 videre est alicuius obiecti visibilis; ita impossibile est quod | |
| 452 primum appetibile, quod est finis, sit ipsum velle. Unde | |
| 453 relinquitur quod, si qua actio humana sit ultimus finis, quod ipsa | |
| 454 sit imperata a voluntate. Et ita ibi aliqua actio hominis, ad minus | |
| 455 ipsum velle, est propter finem. Quidquid ergo homo faciat, verum | |
| 456 est dicere quod homo agit propter finem, etiam agendo actionem quae | |
| 53 | 457 est ultimus finis.</p><p title="I-II q. 1 a. 1 ad 3"><a name="33413"><span class="ref">[33413] Iª-IIae q. 1 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 458 dicendum quod huiusmodi actiones non sunt proprie humanae, quia non |
| 459 procedunt ex deliberatione rationis, quae est proprium principium | |
| 460 humanorum actuum. Et ideo habent quidem finem imaginatum, non autem | |
| 53 | 461 per rationem praestitutum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 1 a. 2 arg. 1"><a name="33414"><span class="ref">[33414] Iª-IIae q. 1 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 462 sic proceditur. Videtur quod agere propter finem sit proprium |
| 463 rationalis naturae. Homo enim, cuius est agere propter finem, | |
| 464 nunquam agit propter finem ignotum. Sed multa sunt quae non | |
| 465 cognoscunt finem, vel quia omnino carent cognitione, sicut | |
| 466 creaturae insensibiles; vel quia non apprehendunt rationem finis, | |
| 467 sicut bruta animalia. Videtur ergo proprium esse rationalis naturae | |
| 53 | 468 agere propter finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 arg. 2"><a name="33415"><span class="ref">[33415] Iª-IIae q. 1 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 469 agere propter finem est ordinare suam actionem ad finem. Sed hoc |
| 53 | 470 est rationis opus. Ergo non convenit his quae ratione carent.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 arg. 3"><a name="33416"><span class="ref">[33416] Iª-IIae q. 1 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 471 bonum et finis est obiectum voluntatis. Sed voluntas in ratione |
| 472 est, ut dicitur in III de anima. Ergo agere propter finem non est | |
| 53 | 473 nisi rationalis naturae.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 s. c."><a name="33417"><span class="ref">[33417] Iª-IIae q. 1 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 474 est quod philosophus probat in II Physic., quod <i>non solum |
| 53 | 475 intellectus, sed etiam natura agit propter finem</i>.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 co."><a name="33418"><span class="ref">[33418] Iª-IIae q. 1 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 476 dicendum quod omnia agentia necesse est agere propter finem. |
| 477 Causarum enim ad invicem ordinatarum, si prima subtrahatur, necesse | |
| 478 est alias subtrahi. Prima autem inter omnes causas est causa | |
| 479 finalis. Cuius ratio est, quia materia non consequitur formam nisi | |
| 480 secundum quod movetur ab agente, nihil enim reducit se de potentia | |
| 481 in actum. Agens autem non movet nisi ex intentione finis. Si enim | |
| 482 agens non esset determinatum ad aliquem effectum, non magis ageret | |
| 483 hoc quam illud, ad hoc ergo quod determinatum effectum producat, | |
| 484 necesse est quod determinetur ad aliquid certum, quod habet | |
| 485 rationem finis. Haec autem determinatio, sicut in rationali natura | |
| 486 fit per rationalem appetitum, qui dicitur voluntas; ita in aliis | |
| 487 fit per inclinationem naturalem, quae dicitur appetitus naturalis. | |
| 488 Tamen considerandum est quod aliquid sua actione vel motu tendit ad | |
| 489 finem dupliciter, uno modo, sicut seipsum ad finem movens, ut homo; | |
| 490 alio modo, sicut ab alio motum ad finem, sicut sagitta tendit ad | |
| 491 determinatum finem ex hoc quod movetur a sagittante, qui suam | |
| 492 actionem dirigit in finem. Illa ergo quae rationem habent, seipsa | |
| 493 movent ad finem, quia habent dominium suorum actuum per liberum | |
| 494 arbitrium, quod est facultas voluntatis et rationis. Illa vero quae | |
| 495 ratione carent, tendunt in finem per naturalem inclinationem, quasi | |
| 496 ab alio mota, non autem a seipsis, cum non cognoscant rationem | |
| 497 finis, et ideo nihil in finem ordinare possunt, sed solum in finem | |
| 498 ab alio ordinantur. Nam tota irrationalis natura comparatur ad Deum | |
| 499 sicut instrumentum ad agens principale, ut supra habitum est. Et | |
| 500 ideo proprium est naturae rationalis ut tendat in finem quasi se | |
| 501 agens vel ducens ad finem, naturae vero irrationalis, quasi ab alio | |
| 502 acta vel ducta, sive in finem apprehensum, sicut bruta animalia, | |
| 503 sive in finem non apprehensum, sicut ea quae omnino cognitione | |
| 53 | 504 carent.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 ad 1"><a name="33419"><span class="ref">[33419] Iª-IIae q. 1 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 505 dicendum quod homo, quando per seipsum agit propter finem, |
| 506 cognoscit finem, sed quando ab alio agitur vel ducitur, puta cum | |
| 507 agit ad imperium alterius, vel cum movetur altero impellente, non | |
| 508 est necessarium quod cognoscat finem. Et ita est in creaturis | |
| 53 | 509 irrationalibus.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 ad 2"><a name="33420"><span class="ref">[33420] Iª-IIae q. 1 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 510 dicendum quod ordinare in finem est eius quod seipsum agit in |
| 511 finem. Eius vero quod ab alio in finem agitur, est ordinari in | |
| 512 finem. Quod potest esse irrationalis naturae, sed ab aliquo | |
| 53 | 513 rationem habente.</p><p title="I-II q. 1 a. 2 ad 3"><a name="33421"><span class="ref">[33421] Iª-IIae q. 1 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 514 dicendum quod obiectum voluntatis est finis et bonum in universali. |
| 515 Unde non potest esse voluntas in his quae carent ratione et | |
| 516 intellectu, cum non possint apprehendere universale, sed est in eis | |
| 517 appetitus naturalis vel sensitivus, determinatus ad aliquod bonum | |
| 518 particulare. Manifestum autem est quod particulares causae moventur | |
| 519 a causa universali, sicut rector civitatis, qui intendit bonum | |
| 520 commune, movet suo imperio omnia particularia officia civitatis. Et | |
| 521 ideo necesse est quod omnia quae carent ratione, moveantur in fines | |
| 522 particulares ab aliqua voluntate rationali, quae se extendit in | |
| 53 | 523 bonum universale, scilicet a voluntate divina.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 1 a. 3 arg. 1"><a name="33422"><span class="ref">[33422] Iª-IIae q. 1 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 524 sic proceditur. Videtur quod actus humani non recipiant speciem a |
| 525 fine. Finis enim est causa extrinseca. Sed unumquodque habet | |
| 526 speciem ab aliquo principio intrinseco. Ergo actus humani non | |
| 53 | 527 recipiunt speciem a fine.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 arg. 2"><a name="33423"><span class="ref">[33423] Iª-IIae q. 1 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 528 illud quod dat speciem, oportet esse prius. Sed finis est posterior |
| 53 | 529 in esse. Ergo actus humanus non habet speciem a fine.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 arg. 3"><a name="33424"><span class="ref">[33424] Iª-IIae q. 1 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 530 idem non potest esse nisi in una specie. Sed eundem numero actum |
| 531 contingit ordinari ad diversos fines. Ergo finis non dat speciem | |
| 53 | 532 actibus humanis.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 s. c."><a name="33425"><span class="ref">[33425] Iª-IIae q. 1 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 533 est quod dicit Augustinus, in libro de moribus Ecclesiae et |
| 534 Manichaeorum, <i>secundum quod finis est culpabilis vel laudabilis, | |
| 53 | 535 secundum hoc sunt opera nostra culpabilia vel laudabilia</i>.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 co."><a name="33426"><span class="ref">[33426] Iª-IIae q. 1 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 536 dicendum quod unumquodque sortitur speciem secundum actum, et non |
| 537 secundum potentiam, unde ea quae sunt composita ex materia et | |
| 538 forma, constituuntur in suis speciebus per proprias formas. Et hoc | |
| 539 etiam considerandum est in motibus propriis. Cum enim motus | |
| 540 quodammodo distinguatur per actionem et passionem, utrumque horum | |
| 541 ab actu speciem sortitur, actio quidem ab actu qui est principium | |
| 542 agendi; passio vero ab actu qui est terminus motus. Unde calefactio | |
| 543 actio nihil aliud est quam motio quaedam a calore procedens, | |
| 544 calefactio vero passio nihil aliud est quam motus ad calorem, | |
| 545 definitio autem manifestat rationem speciei. Et utroque modo actus | |
| 546 humani, sive considerentur per modum actionum, sive per modum | |
| 547 passionum, a fine speciem sortiuntur. Utroque enim modo possunt | |
| 548 considerari actus humani, eo quod homo movet seipsum, et movetur a | |
| 549 seipso. Dictum est autem supra quod actus dicuntur humani, | |
| 550 inquantum procedunt a voluntate deliberata. Obiectum autem | |
| 551 voluntatis est bonum et finis. Et ideo manifestum est quod | |
| 552 principium humanorum actuum, inquantum sunt humani, est finis. Et | |
| 553 similiter est terminus eorundem, nam id ad quod terminatur actus | |
| 554 humanus, est id quod voluntas intendit tanquam finem; sicut in | |
| 555 agentibus naturalibus forma generati est conformis formae | |
| 556 generantis. Et quia, ut Ambrosius dicit, super Lucam, <i>mores | |
| 557 proprie dicuntur humani</i>, actus morales proprie speciem | |
| 558 sortiuntur ex fine, nam idem sunt actus morales et actus | |
| 53 | 559 humani.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 ad 1"><a name="33427"><span class="ref">[33427] Iª-IIae q. 1 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 560 dicendum quod finis non est omnino aliquid extrinsecum ab actu, |
| 561 quia comparatur ad actum ut principium vel terminus; et hoc ipsum | |
| 562 est de ratione actus, ut scilicet sit ab aliquo, quantum ad | |
| 53 | 563 actionem, et ut sit ad aliquid, quantum ad passionem.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 ad 2"><a name="33428"><span class="ref">[33428] Iª-IIae q. 1 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 564 dicendum quod finis secundum quod est prior in intentione, ut |
| 565 dictum est, secundum hoc pertinet ad voluntatem. Et hoc modo dat | |
| 53 | 566 speciem actui humano sive morali.</p><p title="I-II q. 1 a. 3 ad 3"><a name="33429"><span class="ref">[33429] Iª-IIae q. 1 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 567 dicendum quod idem actus numero, secundum quod semel egreditur ab |
| 568 agente, non ordinatur nisi ad unum finem proximum, a quo habet | |
| 569 speciem, sed potest ordinari ad plures fines remotos, quorum unus | |
| 570 est finis alterius. Possibile tamen est quod unus actus secundum | |
| 571 speciem naturae, ordinetur ad diversos fines voluntatis, sicut hoc | |
| 572 ipsum quod est occidere hominem, quod est idem secundum speciem | |
| 573 naturae, potest ordinari sicut in finem ad conservationem | |
| 574 iustitiae, et ad satisfaciendum irae. Et ex hoc erunt diversi actus | |
| 575 secundum speciem moris, quia uno modo erit actus virtutis, alio | |
| 576 modo erit actus vitii. Non enim motus recipit speciem ab eo quod | |
| 577 est terminus per accidens, sed solum ab eo quod est terminus per | |
| 578 se. Fines autem morales accidunt rei naturali; et e converso ratio | |
| 579 naturalis finis accidit morali. Et ideo nihil prohibet actus qui | |
| 580 sunt iidem secundum speciem naturae, esse diversos secundum speciem | |
| 53 | 581 moris, et e converso.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 1 a. 4 arg. 1"><a name="33430"><span class="ref">[33430] Iª-IIae q. 1 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 582 sic proceditur. Videtur quod non sit aliquis ultimus finis humanae |
| 583 vitae, sed procedatur in finibus in infinitum. Bonum enim, secundum | |
| 584 suam rationem, est diffusivum sui; ut patet per Dionysium, IV cap. | |
| 585 de Div. Nom. Si ergo quod procedit ex bono, ipsum etiam est bonum, | |
| 586 oportet quod illud bonum diffundat aliud bonum, et sic processus | |
| 587 boni est in infinitum. Sed bonum habet rationem finis. Ergo in | |
| 53 | 588 finibus est processus in infinitum.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 arg. 2"><a name="33431"><span class="ref">[33431] Iª-IIae q. 1 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 589 ea quae sunt rationis, in infinitum multiplicari possunt, unde et |
| 590 mathematicae quantitates in infinitum augentur. Species etiam | |
| 591 numerorum propter hoc sunt infinitae, quia, dato quolibet numero, | |
| 592 ratio alium maiorem excogitare potest. Sed desiderium finis | |
| 593 sequitur apprehensionem rationis. Ergo videtur quod etiam in | |
| 53 | 594 finibus procedatur in infinitum.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 arg. 3"><a name="33432"><span class="ref">[33432] Iª-IIae q. 1 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 595 bonum et finis est obiectum voluntatis. Sed voluntas infinities |
| 596 potest reflecti supra seipsam, possum enim velle aliquid, et velle | |
| 597 me velle illud, et sic in infinitum. Ergo in finibus humanae | |
| 598 voluntatis proceditur in infinitum, et non est aliquis ultimus | |
| 53 | 599 finis humanae voluntatis.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 s. c."><a name="33433"><span class="ref">[33433] Iª-IIae q. 1 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 600 est quod philosophus dicit, II Metaphys., quod <i>qui infinitum |
| 601 faciunt, auferunt naturam boni</i>. Sed bonum est quod habet | |
| 602 rationem finis. Ergo contra rationem finis est quod procedatur in | |
| 53 | 603 infinitum. Necesse est ergo ponere unum ultimum finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 co."><a name="33434"><span class="ref">[33434] Iª-IIae q. 1 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 604 dicendum quod, per se loquendo, impossibile est in finibus |
| 605 procedere in infinitum, ex quacumque parte. In omnibus enim quae | |
| 606 per se habent ordinem ad invicem, oportet quod, remoto primo, | |
| 607 removeantur ea quae sunt ad primum. Unde philosophus probat, in | |
| 608 VIII Physic., quod non est possibile in causis moventibus procedere | |
| 609 in infinitum, quia iam non esset primum movens, quo subtracto alia | |
| 610 movere non possunt, cum non moveant nisi per hoc quod moventur a | |
| 611 primo movente. In finibus autem invenitur duplex ordo, scilicet | |
| 612 ordo intentionis, et ordo executionis, et in utroque ordine oportet | |
| 613 esse aliquid primum. Id enim quod est primum in ordine intentionis | |
| 614 est quasi principium movens appetitum, unde, subtracto principio, | |
| 615 appetitus a nullo moveretur. Id autem quod est principium in | |
| 616 executione, est unde incipit operatio, unde, isto principio | |
| 617 subtracto, nullus inciperet aliquid operari. Principium autem | |
| 618 intentionis est ultimus finis, principium autem executionis est | |
| 619 primum eorum quae sunt ad finem. Sic ergo ex neutra parte possibile | |
| 620 est in infinitum procedere, quia si non esset ultimus finis, nihil | |
| 621 appeteretur, nec aliqua actio terminaretur, nec etiam quiesceret | |
| 622 intentio agentis; si autem non esset primum in his quae sunt ad | |
| 623 finem, nullus inciperet aliquid operari, nec terminaretur | |
| 624 consilium, sed in infinitum procederet. Ea vero quae non habent | |
| 625 ordinem per se, sed per accidens sibi invicem coniunguntur, nihil | |
| 626 prohibet infinitatem habere, causae enim per accidens | |
| 627 indeterminatae sunt. Et hoc etiam modo contingit esse infinitatem | |
| 53 | 628 per accidens in finibus, et in his quae sunt ad finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 ad 1"><a name="33435"><span class="ref">[33435] Iª-IIae q. 1 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 629 dicendum quod de ratione boni est quod aliquid ab ipso effluat, non |
| 630 tamen quod ipsum ab alio procedat. Et ideo, cum bonum habeat | |
| 631 rationem finis, et primum bonum sit ultimus finis, ratio ista non | |
| 632 probat quod non sit ultimus finis; sed quod a fine primo supposito | |
| 633 procedatur in infinitum inferius versus ea quae sunt ad finem. Et | |
| 634 hoc quidem competeret, si consideraretur sola virtus primi boni, | |
| 635 quae est infinita. Sed quia primum bonum habet diffusionem secundum | |
| 636 intellectum, cuius est secundum aliquam certam formam profluere in | |
| 637 causata; aliquis certus modus adhibetur bonorum effluxui a primo | |
| 638 bono, a quo omnia alia bona participant virtutem diffusivam. Et | |
| 639 ideo diffusio bonorum non procedit in infinitum, sed, sicut dicitur | |
| 53 | 640 Sap. XI, Deus omnia disposuit in numero, pondere et mensura.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 ad 2"><a name="33436"><span class="ref">[33436] Iª-IIae q. 1 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 641 dicendum quod in his quae sunt per se, ratio incipit a principiis |
| 642 naturaliter notis, et ad aliquem terminum progreditur. Unde | |
| 643 philosophus probat, in I Poster., quod in demonstrationibus non est | |
| 644 processus in infinitum, quia in demonstrationibus attenditur ordo | |
| 645 aliquorum per se ad invicem connexorum, et non per accidens. In his | |
| 646 autem quae per accidens connectuntur, nihil prohibet rationem in | |
| 647 infinitum procedere. Accidit autem quantitati aut numero | |
| 648 praeexistenti, inquantum huiusmodi, quod ei addatur quantitas aut | |
| 649 unitas. Unde in huiusmodi nihil prohibet rationem procedere in | |
| 53 | 650 infinitum.</p><p title="I-II q. 1 a. 4 ad 3"><a name="33437"><span class="ref">[33437] Iª-IIae q. 1 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 651 dicendum quod illa multiplicatio actuum voluntatis reflexae supra |
| 652 seipsam, per accidens se habet ad ordinem finium. Quod patet ex | |
| 653 hoc, quod circa unum et eundem finem indifferenter semel vel | |
| 53 | 654 pluries supra seipsam voluntas reflectitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 1 a. 5 arg. 1"><a name="33438"><span class="ref">[33438] Iª-IIae q. 1 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 655 sic proceditur. Videtur quod possibile sit voluntatem unius hominis |
| 656 in plura ferri simul, sicut in ultimos fines. Dicit enim | |
| 657 Augustinus, XIX de Civ. Dei, quod quidam ultimum hominis finem | |
| 658 posuerunt in quatuor, scilicet <i>in voluptate, in quiete, in | |
| 659 primis naturae, et in virtute</i>. Haec autem manifeste sunt plura. | |
| 660 Ergo unus homo potest constituere ultimum finem suae voluntatis in | |
| 53 | 661 multis.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 arg. 2"><a name="33439"><span class="ref">[33439] Iª-IIae q. 1 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 662 ea quae non opponuntur ad invicem, se invicem non excludunt. Sed |
| 663 multa inveniuntur in rebus quae sibi invicem non opponuntur. Ergo | |
| 664 si unum ponatur ultimus finis voluntatis, non propter hoc alia | |
| 53 | 665 excluduntur.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 arg. 3"><a name="33440"><span class="ref">[33440] Iª-IIae q. 1 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 666 voluntas per hoc quod constituit ultimum finem in aliquo, suam |
| 667 liberam potentiam non amittit. Sed antequam constitueret ultimum | |
| 668 finem suum in illo, puta in voluptate, poterat constituere finem | |
| 669 suum ultimum in alio, puta in divitiis. Ergo etiam postquam | |
| 670 constituit aliquis ultimum finem suae voluntatis in voluptate, | |
| 671 potest simul constituere ultimum finem in divitiis. Ergo possibile | |
| 672 est voluntatem unius hominis simul ferri in diversa, sicut in | |
| 53 | 673 ultimos fines.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 s. c."><a name="33441"><span class="ref">[33441] Iª-IIae q. 1 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 674 illud in quo quiescit aliquis sicut in ultimo fine, hominis |
| 675 affectui dominatur, quia ex eo totius vitae suae regulas accipit. | |
| 676 Unde de gulosis dicitur Philipp. III, <i>quorum Deus venter | |
| 677 est</i>, quia scilicet constituunt ultimum finem in deliciis | |
| 678 ventris. Sed sicut dicitur Matth. VI, <i>nemo potest duobus dominis | |
| 679 servire</i>, ad invicem scilicet non ordinatis. Ergo impossibile | |
| 680 est esse plures ultimos fines unius hominis ad invicem non | |
| 53 | 681 ordinatos.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 co."><a name="33442"><span class="ref">[33442] Iª-IIae q. 1 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 682 dicendum quod impossibile est quod voluntas unius hominis simul se |
| 683 habeat ad diversa, sicut ad ultimos fines. Cuius ratio potest | |
| 684 triplex assignari. Prima est quia, cum unumquodque appetat suam | |
| 685 perfectionem, illud appetit aliquis ut ultimum finem, quod appetit, | |
| 686 ut bonum perfectum et completivum sui ipsius. Unde Augustinus | |
| 687 dicit, XIX de Civ. Dei, <i>finem boni nunc dicimus, non quod | |
| 688 consumatur ut non sit, sed quod perficiatur ut plenum sit</i>. | |
| 689 Oportet igitur quod ultimus finis ita impleat totum hominis | |
| 690 appetitum, quod nihil extra ipsum appetendum relinquatur. Quod esse | |
| 691 non potest, si aliquid extraneum ad ipsius perfectionem requiratur. | |
| 692 Unde non potest esse quod in duo sic tendat appetitus, ac si | |
| 693 utrumque sit bonum perfectum ipsius. Secunda ratio est quia, sicut | |
| 694 in processu rationis principium est id quod naturaliter | |
| 695 cognoscitur, ita in processu rationalis appetitus, qui est | |
| 696 voluntas, oportet esse principium id quod naturaliter desideratur. | |
| 697 Hoc autem oportet esse unum, quia natura non tendit nisi ad unum. | |
| 698 Principium autem in processu rationalis appetitus est ultimus | |
| 699 finis. Unde oportet id in quod tendit voluntas sub ratione ultimi | |
| 700 finis, esse unum. Tertia ratio est quia, cum actiones voluntarie ex | |
| 701 fine speciem sortiantur, sicut supra habitum est, oportet quod a | |
| 702 fine ultimo, qui est communis, sortiantur rationem generis, sicut | |
| 703 et naturalia ponuntur in genere secundum formalem rationem | |
| 704 communem. Cum igitur omnia appetibilia voluntatis, inquantum | |
| 705 huiusmodi, sint unius generis, oportet ultimum finem esse unum. Et | |
| 706 praecipue quia in quolibet genere est unum primum principium, | |
| 707 ultimus autem finis habet rationem primi principii, ut dictum est. | |
| 708 Sicut autem se habet ultimus finis hominis simpliciter ad totum | |
| 709 humanum genus, ita se habet ultimus finis huius hominis ad hunc | |
| 710 hominem. Unde oportet quod, sicut omnium hominum est naturaliter | |
| 711 unus finis ultimus, ita huius hominis voluntas in uno ultimo fine | |
| 53 | 712 statuatur.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 ad 1"><a name="33443"><span class="ref">[33443] Iª-IIae q. 1 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 713 dicendum quod omnia illa plura accipiebantur in ratione unius boni |
| 714 perfecti ex his constituti, ab his qui in eis ultimum finem | |
| 53 | 715 ponebant.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 ad 2"><a name="33444"><span class="ref">[33444] Iª-IIae q. 1 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 716 dicendum quod, etsi plura accipi possint quae ad invicem |
| 717 oppositionem non habeant, tamen bono perfecto opponitur quod sit | |
| 53 | 718 aliquid de perfectione rei extra ipsum.</p><p title="I-II q. 1 a. 5 ad 3"><a name="33445"><span class="ref">[33445] Iª-IIae q. 1 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 719 dicendum quod potestas voluntatis non habet ut faciat opposita esse |
| 720 simul. Quod contingeret, si tenderet in plura disparata sicut in | |
| 53 | 721 ultimos fines, ut ex dictis patet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 1 a. 6 arg. 1"><a name="33446"><span class="ref">[33446] Iª-IIae q. 1 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 722 sic proceditur. Videtur quod non omnia quaecumque homo vult, |
| 723 propter ultimum finem velit. Ea enim quae ad finem ultimum | |
| 724 ordinantur, seriosa dicuntur, quasi utilia. Sed iocosa a seriis | |
| 725 distinguuntur. Ergo ea quae homo iocose agit, non ordinat in | |
| 53 | 726 ultimum finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 arg. 2"><a name="33447"><span class="ref">[33447] Iª-IIae q. 1 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 727 philosophus dicit, in principio Metaphys., quod scientiae |
| 728 speculativae propter seipsas quaeruntur. Nec tamen potest dici quod | |
| 729 quaelibet earum sit ultimus finis. Ergo non omnia quae homo | |
| 53 | 730 appetit, appetit propter ultimum finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 arg. 3"><a name="33448"><span class="ref">[33448] Iª-IIae q. 1 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 731 quicumque ordinat aliquid in finem aliquem, cogitat de illo fine. |
| 732 Sed non semper homo cogitat de ultimo fine in omni eo quod appetit | |
| 733 aut facit. Non ergo omnia homo appetit aut facit propter ultimum | |
| 53 | 734 finem.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 s. c."><a name="33449"><span class="ref">[33449] Iª-IIae q. 1 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 735 est quod dicit Augustinus, XIX de Civ. Dei, <i>illud est finis boni |
| 736 nostri, propter quod amantur cetera, illud autem propter | |
| 53 | 737 seipsum</i>.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 co."><a name="33450"><span class="ref">[33450] Iª-IIae q. 1 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 738 dicendum quod necesse est quod omnia quae homo appetit, appetat |
| 739 propter ultimum finem. Et hoc apparet duplici ratione. Primo | |
| 740 quidem, quia quidquid homo appetit, appetit sub ratione boni. Quod | |
| 741 quidem si non appetitur ut bonum perfectum, quod est ultimus finis, | |
| 742 necesse est ut appetatur ut tendens in bonum perfectum, quia semper | |
| 743 inchoatio alicuius ordinatur ad consummationem ipsius; sicut patet | |
| 744 tam in his quae fiunt a natura, quam in his quae fiunt ab arte. Et | |
| 745 ideo omnis inchoatio perfectionis ordinatur in perfectionem | |
| 746 consummatam, quae est per ultimum finem. Secundo, quia ultimus | |
| 747 finis hoc modo se habet in movendo appetitum, sicut se habet in | |
| 748 aliis motionibus primum movens. Manifestum est autem quod causae | |
| 749 secundae moventes non movent nisi secundum quod moventur a primo | |
| 750 movente. Unde secunda appetibilia non movent appetitum nisi in | |
| 53 | 751 ordine ad primum appetibile, quod est ultimus finis.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 ad 1"><a name="33451"><span class="ref">[33451] Iª-IIae q. 1 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 752 dicendum quod actiones ludicrae non ordinantur ad aliquem finem |
| 753 extrinsecum; sed tamen ordinantur ad bonum ipsius ludentis, prout | |
| 754 sunt delectantes vel requiem praestantes. Bonum autem consummatum | |
| 53 | 755 hominis est ultimus finis eius.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 ad 2"><a name="33452"><span class="ref">[33452] Iª-IIae q. 1 a. 6 ad 2</span></a> Et similiter |
| 28 | 756 dicendum ad secundum, de scientia speculativa; quae appetitur ut |
| 757 bonum quoddam speculantis, quod comprehenditur sub bono completo et | |
| 53 | 758 perfecto, quod est ultimus finis.</p><p title="I-II q. 1 a. 6 ad 3"><a name="33453"><span class="ref">[33453] Iª-IIae q. 1 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 759 dicendum quod non oportet ut semper aliquis cogitet de ultimo fine, |
| 760 quandocumque aliquid appetit vel operatur, sed virtus primae | |
| 761 intentionis, quae est respectu ultimi finis, manet in quolibet | |
| 762 appetitu cuiuscumque rei, etiam si de ultimo fine actu non | |
| 763 cogitetur. Sicut non oportet quod qui vadit per viam, in quolibet | |
| 53 | 764 passu cogitet de fine.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 1 a. 7 arg. 1"><a name="33454"><span class="ref">[33454] Iª-IIae q. 1 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 765 sic proceditur. Videtur quod non omnium hominum sit unus finis |
| 766 ultimus. Maxime enim videtur hominis ultimus finis esse | |
| 767 incommutabile bonum. Sed quidam avertuntur ab incommutabili bono, | |
| 53 | 768 peccando. Non ergo omnium hominum est unus ultimus finis.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 arg. 2"><a name="33455"><span class="ref">[33455] Iª-IIae q. 1 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 769 secundum ultimum finem tota vita hominis regulatur. Si igitur esset |
| 770 unus ultimus finis omnium hominum, sequeretur quod in hominibus non | |
| 53 | 771 essent diversa studia vivendi. Quod patet esse falsum.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 arg. 3"><a name="33456"><span class="ref">[33456] Iª-IIae q. 1 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 772 finis est actionis terminus. Actiones autem sunt singularium. |
| 773 Homines autem, etsi conveniant in natura speciei, tamen differunt | |
| 774 secundum ea quae ad individua pertinent. Non ergo omnium hominum | |
| 53 | 775 est unus ultimus finis.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 s. c."><a name="33457"><span class="ref">[33457] Iª-IIae q. 1 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 776 est quod Augustinus dicit, XIII de Trin., quod omnes homines |
| 53 | 777 conveniunt in appetendo ultimum finem, qui est beatitudo.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 co."><a name="33458"><span class="ref">[33458] Iª-IIae q. 1 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 778 dicendum quod de ultimo fine possumus loqui dupliciter, uno modo, |
| 779 secundum rationem ultimi finis; alio modo, secundum id in quo finis | |
| 780 ultimi ratio invenitur. Quantum igitur ad rationem ultimi finis, | |
| 781 omnes conveniunt in appetitu finis ultimi, quia omnes appetunt suam | |
| 782 perfectionem adimpleri, quae est ratio ultimi finis, ut dictum est. | |
| 783 Sed quantum ad id in quo ista ratio invenitur, non omnes homines | |
| 784 conveniunt in ultimo fine, nam quidam appetunt divitias tanquam | |
| 785 consummatum bonum, quidam autem voluptatem, quidam vero quodcumque | |
| 786 aliud. Sicut et omni gustui delectabile est dulce, sed quibusdam | |
| 787 maxime delectabilis est dulcedo vini, quibusdam dulcedo mellis, aut | |
| 788 alicuius talium. Illud tamen dulce oportet esse simpliciter melius | |
| 789 delectabile, in quo maxime delectatur qui habet optimum gustum. Et | |
| 790 similiter illud bonum oportet esse completissimum, quod tanquam | |
| 53 | 791 ultimum finem appetit habens affectum bene dispositum.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 ad 1"><a name="33459"><span class="ref">[33459] Iª-IIae q. 1 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 792 dicendum quod illi qui peccant, avertuntur ab eo in quo vere |
| 793 invenitur ratio ultimi finis, non autem ab ipsa ultimi finis | |
| 53 | 794 intentione, quam quaerunt falso in aliis rebus.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 ad 2"><a name="33460"><span class="ref">[33460] Iª-IIae q. 1 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 795 dicendum quod diversa studia vivendi contingunt in hominibus |
| 53 | 796 propter diversas res in quibus quaeritur ratio summi boni.</p><p title="I-II q. 1 a. 7 ad 3"><a name="33461"><span class="ref">[33461] Iª-IIae q. 1 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 797 dicendum quod, etsi actiones sint singularium, tamen primum |
| 798 principium agendi in eis est natura, quae tendit ad unum, ut dictum | |
| 53 | 799 est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 1 a. 8 arg. 1"><a name="33462"><span class="ref">[33462] Iª-IIae q. 1 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 800 sic proceditur. Videtur quod in ultimo fine hominis etiam omnia |
| 801 alia conveniant. Finis enim respondet principio. Sed illud quod est | |
| 802 principium hominum, scilicet Deus, est etiam principium omnium | |
| 53 | 803 aliorum. Ergo in ultimo fine hominis omnia alia communicant.</p><p title="I-II q. 1 a. 8 arg. 2"><a name="33463"><span class="ref">[33463] Iª-IIae q. 1 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 804 Dionysius dicit, in libro de Div. Nom., quod <i>Deus convertit |
| 805 omnia ad seipsum, tanquam ad ultimum finem</i>. Sed ipse est etiam | |
| 806 ultimus finis hominis, quia solo ipso fruendum est, ut Augustinus | |
| 53 | 807 dicit. Ergo in fine ultimo hominis etiam alia conveniunt.</p><p title="I-II q. 1 a. 8 arg. 3"><a name="33464"><span class="ref">[33464] Iª-IIae q. 1 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 808 finis ultimus hominis est obiectum voluntatis. Sed obiectum |
| 809 voluntatis est bonum universale, quod est finis omnium. Ergo | |
| 53 | 810 necesse est quod in ultimo fine hominis omnia conveniant.</p><p title="I-II q. 1 a. 8 s. c."><a name="33465"><span class="ref">[33465] Iª-IIae q. 1 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 811 est quod ultimus finis hominum est beatitudo; quam omnes appetunt, |
| 812 ut Augustinus dicit. <i>Sed non cadit in animalia rationis expertia | |
| 813 ut beata sint</i>, sicut Augustinus dicit in libro octoginta trium | |
| 53 | 814 quaest. Non ergo in ultimo fine hominis alia conveniunt.</p><p title="I-II q. 1 a. 8 co."><a name="33466"><span class="ref">[33466] Iª-IIae q. 1 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 815 dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Physic. et in V |
| 816 Metaphys., finis dupliciter dicitur, scilicet cuius, et quo, idest | |
| 817 ipsa res in qua ratio boni invenitur, et usus sive adeptio illius | |
| 818 rei. Sicut si dicamus quod motus corporis gravis finis est vel | |
| 819 locus inferior ut res, vel hoc quod est esse in loco inferiori, ut | |
| 820 usus, et finis avari est vel pecunia ut res, vel possessio pecuniae | |
| 99 | 821 ut usus.</p><p>Si ergo loquamur de ultimo fine hominis quantum ad ipsam |
| 28 | 822 rem quae est finis, sic in ultimo fine hominis omnia alia |
| 823 conveniunt, quia Deus est ultimus finis hominis et omnium aliarum | |
| 824 rerum. Si autem loquamur de ultimo fine hominis quantum ad | |
| 825 consecutionem finis, sic in hoc fine hominis non communicant | |
| 826 creaturae irrationales. Nam homo et aliae rationales creaturae | |
| 827 consequuntur ultimum finem cognoscendo et amando Deum, quod non | |
| 828 competit aliis creaturis, quae adipiscuntur ultimum finem inquantum | |
| 829 participant aliquam similitudinem Dei, secundum quod sunt, vel | |
| 53 | 830 vivunt, vel etiam cognoscunt.</p><p title="I-II q. 1 a. 8 ad arg."><a name="33467"><span class="ref">[33467] Iª-IIae q. 1 a. 8 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 831 patet responsio ad obiecta.</p></div></div><div class="q" id="q2"><h2>Quaestio 2</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 2 pr."><a name="33468"><span class="ref">[33468] | |
| 832 Iª-IIae q. 2 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 833 beatitudine, nam beatitudo nominat adeptionem ultimi finis. Primo |
| 834 quidem, in quibus sit; secundo, quid sit; tertio, qualiter eam | |
| 835 consequi possimus. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum | |
| 836 beatitudo consistat in divitiis. Secundo, utrum in honoribus. | |
| 837 Tertio, utrum in fama, sive in gloria. Quarto, utrum in potestate. | |
| 838 Quinto, utrum in aliquo corporis bono. Sexto, utrum in voluptate. | |
| 839 Septimo, utrum in aliquo bono animae. Octavo, utrum in aliquo bono | |
| 53 | 840 creato.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 2 a. 1 arg. 1"><a name="33469"><span class="ref">[33469] Iª-IIae q. 2 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 841 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis in divitiis |
| 842 consistat. Cum enim beatitudo sit ultimus finis hominis, in eo | |
| 843 consistit quod maxime in hominis affectu dominatur. Huiusmodi autem | |
| 844 sunt divitiae, dicitur enim Eccle. X, <i>pecuniae obediunt | |
| 53 | 845 omnia</i>. Ergo in divitiis beatitudo hominis consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 1 arg. 2"><a name="33470"><span class="ref">[33470] Iª-IIae q. 2 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 846 secundum Boetium, in III de Consol., <i>beatitudo est status omnium |
| 847 bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed in pecuniis omnia possideri | |
| 848 videntur, quia, ut philosophus dicit in V Ethic., ad hoc nummus est | |
| 849 inventus, ut sit quasi fideiussor habendi pro eo quodcumque homo | |
| 53 | 850 voluerit. Ergo in divitiis beatitudo consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 1 arg. 3"><a name="33471"><span class="ref">[33471] Iª-IIae q. 2 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 851 desiderium summi boni, cum nunquam deficiat, videtur esse |
| 852 infinitum. Sed hoc maxime in divitiis invenitur, quia <i>avarus non | |
| 853 implebitur pecunia</i>, ut dicitur Eccle. V. Ergo in divitiis | |
| 53 | 854 beatitudo consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 1 s. c."><a name="33472"><span class="ref">[33472] Iª-IIae q. 2 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 855 bonum hominis in retinendo beatitudinem magis consistit quam in |
| 856 emittendo ipsam. Sed sicut Boetius in II de Consol. dicit, | |
| 857 <i>divitiae effundendo, magis quam coacervando, melius nitent, | |
| 858 siquidem avaritia semper odiosos, claros largitas facit</i>. Ergo | |
| 53 | 859 in divitiis beatitudo non consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 1 co."><a name="33473"><span class="ref">[33473] Iª-IIae q. 2 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 860 dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis in divitiis |
| 861 consistere. Sunt enim duplices divitiae, ut philosophus dicit in I | |
| 862 Polit., scilicet naturales, et artificiales. Naturales quidem | |
| 863 divitiae sunt, quibus homini subvenitur ad defectus naturales | |
| 864 tollendos, sicut cibus, potus, vestimenta, vehicula et habitacula, | |
| 865 et alia huiusmodi. Divitiae autem artificiales sunt, quibus | |
| 866 secundum se natura non iuvatur, ut denarii; sed ars humana eos | |
| 867 adinvenit propter facilitatem commutationis, ut sint quasi mensura | |
| 868 quaedam rerum venalium. Manifestum est autem quod in divitiis | |
| 869 naturalibus beatitudo hominis esse non potest. Quaeruntur enim | |
| 870 huiusmodi divitiae propter aliud, scilicet ad sustentandam naturam | |
| 871 hominis, et ideo non possunt esse ultimus finis hominis, sed magis | |
| 872 ordinantur ad hominem sicut ad finem. Unde in ordine naturae omnia | |
| 873 huiusmodi sunt infra hominem, et propter hominem facta; secundum | |
| 874 illud Psalmi VIII, <i>omnia subiecisti sub pedibus eius</i>. | |
| 875 Divitiae autem artificiales non quaeruntur nisi propter naturales, | |
| 876 non enim quaererentur, nisi quia per eas emuntur res ad usum vitae | |
| 877 necessariae. Unde multo minus habent rationem ultimi finis. | |
| 878 Impossibile est igitur beatitudinem, quae est ultimus finis | |
| 53 | 879 hominis, in divitiis esse.</p><p title="I-II q. 2 a. 1 ad 1"><a name="33474"><span class="ref">[33474] Iª-IIae q. 2 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 880 dicendum quod omnia corporalia obediunt pecuniae, quantum ad |
| 881 multitudinem stultorum, qui sola corporalia bona cognoscunt, quae | |
| 882 pecunia acquiri possunt. Iudicium autem de bonis humanis non debet | |
| 883 sumi a stultis, sed a sapientibus, sicut et iudicium de saporibus | |
| 53 | 884 ab his qui habent gustum bene dispositum.</p><p title="I-II q. 2 a. 1 ad 2"><a name="33475"><span class="ref">[33475] Iª-IIae q. 2 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 885 dicendum quod pecunia possunt haberi omnia venalia, non autem |
| 886 spiritualia, quae vendi non possunt. Unde dicitur Proverb. XVII, | |
| 887 <i>quid prodest stulto divitias habere, cum sapientiam emere non | |
| 53 | 888 possit?</i></p><p title="I-II q. 2 a. 1 ad 3"><a name="33476"><span class="ref">[33476] Iª-IIae q. 2 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 889 dicendum quod appetitus naturalium divitiarum non est infinitus, |
| 890 quia secundum certam mensuram naturae sufficiunt. Sed appetitus | |
| 891 divitiarum artificialium est infinitus, quia deservit | |
| 892 concupiscentiae inordinatae, quae non modificatur, ut patet per | |
| 893 philosophum in I Polit. Aliter tamen est infinitum desiderium | |
| 894 divitiarum, et desiderium summi boni. Nam summum bonum quanto | |
| 895 perfectius possidetur, tanto ipsummet magis amatur, et alia | |
| 896 contemnuntur, quia quanto magis habetur, magis cognoscitur. Et ideo | |
| 897 dicitur Eccli. XXIV, <i>qui edunt me, adhuc esurient</i>. Sed in | |
| 898 appetitu divitiarum, et quorumcumque temporalium bonorum, est e | |
| 899 converso, nam quando iam habentur, ipsa contemnuntur, et alia | |
| 900 appetuntur; secundum quod significatur Ioan. IV, cum dominus dicit, | |
| 901 qui bibit <i>ex hac aqua</i>, per quam temporalia significantur, | |
| 902 <i>sitiet iterum</i>. Et hoc ideo, quia eorum insufficientia magis | |
| 903 cognoscitur cum habentur. Et ideo hoc ipsum ostendit eorum | |
| 53 | 904 imperfectionem, et quod in eis summum bonum non consistit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 2 a. 2 arg. 1"><a name="33477"><span class="ref">[33477] Iª-IIae q. 2 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 905 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis in honoribus |
| 906 consistat. Beatitudo enim, sive felicitas, est praemium virtutis, | |
| 907 ut philosophus dicit in I Ethic. Sed honor maxime videtur esse id | |
| 908 quod est virtutis praemium, ut philosophus dicit in IV Ethic. Ergo | |
| 53 | 909 in honore maxime consistit beatitudo.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 arg. 2"><a name="33478"><span class="ref">[33478] Iª-IIae q. 2 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 910 illud quod convenit Deo et excellentissimis, maxime videtur esse |
| 911 beatitudo, quae est bonum perfectum. Sed huiusmodi est honor, ut | |
| 912 philosophus dicit in IV Ethic. Et etiam I Tim. I, dicit apostolus, | |
| 913 <i>soli Deo honor et gloria</i>. Ergo in honore consistit | |
| 53 | 914 beatitudo.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 arg. 3"><a name="33479"><span class="ref">[33479] Iª-IIae q. 2 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 915 illud quod est maxime desideratum ab hominibus, est beatitudo. Sed |
| 916 nihil videtur esse magis desiderabile ab hominibus quam honor, quia | |
| 917 homines patiuntur iacturam in omnibus aliis rebus ne patiantur | |
| 918 aliquod detrimentum sui honoris. Ergo in honore beatitudo | |
| 53 | 919 consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 s. c."><a name="33480"><span class="ref">[33480] Iª-IIae q. 2 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 920 beatitudo est in beato. Honor autem non est in eo qui honoratur, |
| 921 sed magis in honorante, qui reverentiam exhibet honorato, ut | |
| 922 philosophus dicit in I Ethic. Ergo in honore beatitudo non | |
| 53 | 923 consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 co."><a name="33481"><span class="ref">[33481] Iª-IIae q. 2 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 924 dicendum quod impossibile est beatitudinem consistere in honore. |
| 925 Honor enim exhibetur alicui propter aliquam eius excellentiam; et | |
| 926 ita est signum et testimonium quoddam illius excellentiae quae est | |
| 927 in honorato. Excellentia autem hominis maxime attenditur secundum | |
| 928 beatitudinem, quae est hominis bonum perfectum; et secundum partes | |
| 929 eius, idest secundum illa bona quibus aliquid beatitudinis | |
| 930 participatur. Et ideo honor potest quidem consequi beatitudinem, | |
| 53 | 931 sed principaliter in eo beatitudo consistere non potest.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 ad 1"><a name="33482"><span class="ref">[33482] Iª-IIae q. 2 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 932 dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, honor non est |
| 933 praemium virtutis propter quod virtuosi operantur, sed accipiunt | |
| 934 honorem ab hominibus loco praemii, quasi a non habentibus aliquid | |
| 935 maius ad dandum. Verum autem praemium virtutis est ipsa beatitudo, | |
| 936 propter quam virtuosi operantur. Si autem propter honorem | |
| 53 | 937 operarentur, iam non esset virtus, sed magis ambitio.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 ad 2"><a name="33483"><span class="ref">[33483] Iª-IIae q. 2 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 938 dicendum quod honor debetur Deo et excellentissimis, in signum vel |
| 939 testimonium excellentiae praeexistentis, non quod ipse honor faciat | |
| 53 | 940 eos excellentes.</p><p title="I-II q. 2 a. 2 ad 3"><a name="33484"><span class="ref">[33484] Iª-IIae q. 2 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 941 dicendum quod ex naturali desiderio beatitudinis, quam consequitur |
| 942 honor, ut dictum est, contingit quod homines maxime honorem | |
| 943 desiderant. Unde quaerunt homines maxime honorari a sapientibus, | |
| 53 | 944 quorum iudicio credunt se esse excellentes vel felices.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 2 a. 3 arg. 1"><a name="33485"><span class="ref">[33485] Iª-IIae q. 2 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 945 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in gloria. |
| 946 In eo enim videtur beatitudo consistere, quod redditur sanctis pro | |
| 947 tribulationibus quas in mundo patiuntur. Huiusmodi autem est | |
| 948 gloria, dicit enim apostolus, Rom. VIII, <i>non sunt condignae | |
| 949 passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in | |
| 53 | 950 nobis</i>. Ergo beatitudo consistit in gloria.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 arg. 2"><a name="33486"><span class="ref">[33486] Iª-IIae q. 2 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 951 bonum est diffusivum sui, ut patet per Dionysium, IV cap. de Div. |
| 952 Nom. Sed per gloriam bonum hominis maxime diffunditur in notitiam | |
| 953 aliorum, quia gloria, ut Ambrosius dicit, nihil aliud est quam | |
| 954 clara cum laude notitia. Ergo beatitudo hominis consistit in | |
| 53 | 955 gloria.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 arg. 3"><a name="33487"><span class="ref">[33487] Iª-IIae q. 2 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 956 beatitudo est stabilissimum bonorum. Hoc autem videtur esse fama |
| 957 vel gloria, quia per hanc quodammodo homines aeternitatem | |
| 958 sortiuntur. Unde Boetius dicit, in libro de Consol., <i>vos | |
| 959 immortalitatem vobis propagare videmini, cum futuri famam temporis | |
| 960 cogitatis</i>. Ergo beatitudo hominis consistit in fama seu | |
| 53 | 961 gloria.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 s. c."><a name="33488"><span class="ref">[33488] Iª-IIae q. 2 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 962 beatitudo est verum hominis bonum. Sed famam seu gloriam contingit |
| 963 esse falsam, ut enim dicit Boetius, in libro III de Consol., | |
| 964 <i>plures magnum saepe nomen falsis vulgi opinionibus abstulerunt. | |
| 965 Quo quid turpius excogitari potest? Nam qui falso praedicantur, | |
| 966 suis ipsi necesse est laudibus erubescant</i>. Non ergo beatitudo | |
| 53 | 967 hominis consistit in fama seu gloria.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 co."><a name="33489"><span class="ref">[33489] Iª-IIae q. 2 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 968 dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis in fama seu |
| 969 gloria humana consistere. Nam gloria nihil aliud est quam clara | |
| 970 notitia cum laude, ut Ambrosius dicit. Res autem cognita aliter | |
| 971 comparatur ad cognitionem humanam, et aliter ad cognitionem | |
| 972 divinam, humana enim cognitio a rebus cognitis causatur, sed divina | |
| 973 cognitio est causa rerum cognitarum. Unde perfectio humani boni, | |
| 974 quae beatitudo dicitur, non potest causari a notitia humana, sed | |
| 975 magis notitia humana de beatitudine alicuius procedit et quodammodo | |
| 976 causatur ab ipsa humana beatitudine, vel inchoata vel perfecta. Et | |
| 977 ideo in fama vel in gloria non potest consistere hominis beatitudo. | |
| 978 Sed bonum hominis dependet, sicut ex causa, ex cognitione Dei. Et | |
| 979 ideo ex gloria quae est apud Deum, dependet beatitudo hominis sicut | |
| 980 ex causa sua, secundum illud Psalmi XC, <i>eripiam eum, et | |
| 981 glorificabo eum, longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi | |
| 982 salutare meum</i>. Est etiam aliud considerandum, quod humana | |
| 983 notitia saepe fallitur, et praecipue in singularibus | |
| 984 contingentibus, cuiusmodi sunt actus humani. Et ideo frequenter | |
| 985 humana gloria fallax est. Sed quia Deus falli non potest, eius | |
| 986 gloria semper vera est. Propter quod dicitur, II ad Cor. X, <i>ille | |
| 53 | 987 probatus est, quem Deus commendat</i>.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 ad 1"><a name="33490"><span class="ref">[33490] Iª-IIae q. 2 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 988 dicendum quod apostolus non loquitur ibi de gloria quae est ab |
| 989 hominibus, sed de gloria quae est a Deo coram Angelis eius. Unde | |
| 990 dicitur Marc. VIII, <i>filius hominis confitebitur eum in gloria | |
| 53 | 991 patris sui, coram Angelis eius</i>.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 ad 2"><a name="33491"><span class="ref">[33491] Iª-IIae q. 2 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 992 dicendum quod bonum alicuius hominis quod per famam vel gloriam est |
| 993 in cognitione multorum, si cognitio quidem vera sit, oportet quod | |
| 994 derivetur a bono existente in ipso homine, et sic praesupponit | |
| 995 beatitudinem perfectam vel inchoatam. Si autem cognitio falsa sit, | |
| 996 non concordat rei, et sic bonum non invenitur in eo cuius fama | |
| 997 celebris habetur. Unde patet quod fama nullo modo potest facere | |
| 53 | 998 hominem beatum.</p><p title="I-II q. 2 a. 3 ad 3"><a name="33492"><span class="ref">[33492] Iª-IIae q. 2 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 999 dicendum quod fama non habet stabilitatem, immo falso rumore de |
| 1000 facili perditur. Et si stabilis aliquando perseveret, hoc est per | |
| 53 | 1001 accidens. Sed beatitudo habet per se stabilitatem, et semper.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 2 a. 4 arg. 1"><a name="33493"><span class="ref">[33493] Iª-IIae q. 2 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1002 sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in potestate. |
| 1003 Omnia enim appetunt assimilari Deo, tanquam ultimo fini et primo | |
| 1004 principio. Sed homines qui in potestatibus sunt, propter | |
| 1005 similitudinem potestatis, maxime videntur esse Deo conformes, unde | |
| 1006 et in Scriptura dii vocantur, ut patet Exod. XXII, <i>diis non | |
| 53 | 1007 detrahes</i>. Ergo in potestate beatitudo consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 arg. 2"><a name="33494"><span class="ref">[33494] Iª-IIae q. 2 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1008 beatitudo est bonum perfectum. Sed perfectissimum est quod homo |
| 1009 etiam alios regere possit, quod convenit his qui in potestatibus | |
| 53 | 1010 sunt constituti. Ergo beatitudo consistit in potestate.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 arg. 3"><a name="33495"><span class="ref">[33495] Iª-IIae q. 2 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1011 beatitudo, cum sit maxime appetibilis, opponitur ei quod maxime est |
| 1012 fugiendum. Sed homines maxime fugiunt servitutem, cui contraponitur | |
| 53 | 1013 potestas. Ergo in potestate beatitudo consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 s. c."><a name="33496"><span class="ref">[33496] Iª-IIae q. 2 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1014 beatitudo est perfectum bonum. Sed potestas est maxime imperfecta. |
| 1015 Ut enim dicit Boetius, III de Consol., <i>potestas humana | |
| 1016 sollicitudinum morsus expellere, formidinum aculeos vitare nequit. | |
| 1017 Et postea, potentem censes cui satellites latus ambiunt qui quos | |
| 1018 terret, ipse plus metuit?</i> Non igitur beatitudo consistit in | |
| 53 | 1019 potestate.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 co."><a name="33497"><span class="ref">[33497] Iª-IIae q. 2 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1020 dicendum quod impossibile est beatitudinem in potestate consistere, |
| 1021 propter duo. Primo quidem, quia potestas habet rationem principii, | |
| 1022 ut patet in V Metaphys. Beatitudo autem habet rationem ultimi | |
| 1023 finis. Secundo, quia potestas se habet ad bonum et ad malum. | |
| 1024 Beatitudo autem est proprium et perfectum hominis bonum. Unde magis | |
| 1025 posset consistere beatitudo aliqua in bono usu potestatis, qui est | |
| 1026 per virtutem, quam in ipsa potestate. Possunt autem quatuor | |
| 1027 generales rationes induci ad ostendendum quod in nullo praemissorum | |
| 1028 exteriorum bonorum beatitudo consistat. Quarum prima est quia, cum | |
| 1029 beatitudo sit summum hominis bonum, non compatitur secum aliquod | |
| 1030 malum. Omnia autem praedicta possunt inveniri et in bonis et in | |
| 1031 malis. Secunda ratio est quia, cum de ratione beatitudinis sit quod | |
| 1032 sit per se sufficiens, ut patet in I Ethic., necesse est quod, | |
| 1033 beatitudine adepta, nullum bonum homini necessarium desit. Adeptis | |
| 1034 autem singulis praemissorum, possunt adhuc multa bona homini | |
| 1035 necessaria deesse, puta sapientia, sanitas corporis, et huiusmodi. | |
| 1036 Tertia, quia, cum beatitudo sit bonum perfectum, ex beatitudine non | |
| 1037 potest aliquod malum alicui provenire. Quod non convenit | |
| 1038 praemissis, dicitur enim Eccle. V, quod divitiae interdum | |
| 1039 conservantur in malum domini sui; et simile patet in aliis tribus. | |
| 1040 Quarta ratio est quia ad beatitudinem homo ordinatur per principia | |
| 1041 interiora, cum ad ipsam naturaliter ordinetur. Praemissa autem | |
| 1042 quatuor bona magis sunt a causis exterioribus, et ut plurimum a | |
| 1043 fortuna, unde et bona fortunae dicuntur. Unde patet quod in | |
| 53 | 1044 praemissis nullo modo beatitudo consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 ad 1"><a name="33498"><span class="ref">[33498] Iª-IIae q. 2 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1045 dicendum quod divina potestas est sua bonitas, unde uti sua |
| 1046 potestate non potest nisi bene. Sed hoc in hominibus non invenitur. | |
| 1047 Unde non sufficit ad beatitudinem hominis quod assimiletur Deo | |
| 1048 quantum ad potestatem, nisi etiam assimiletur ei quantum ad | |
| 53 | 1049 bonitatem.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 ad 2"><a name="33499"><span class="ref">[33499] Iª-IIae q. 2 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1050 dicendum quod, sicut optimum est quod aliquis utatur bene potestate |
| 1051 in regimine multorum, ita pessimum est si male utatur. Et ita | |
| 53 | 1052 potestas se habet et ad bonum et ad malum.</p><p title="I-II q. 2 a. 4 ad 3"><a name="33500"><span class="ref">[33500] Iª-IIae q. 2 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1053 dicendum quod servitus est impedimentum boni usus potestatis, et |
| 1054 ideo naturaliter homines eam fugiunt, et non quasi in potestate | |
| 53 | 1055 hominis sit summum bonum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 2 a. 5 arg. 1"><a name="33501"><span class="ref">[33501] Iª-IIae q. 2 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1056 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in bonis |
| 1057 corporis. Dicitur enim Eccli. XXX, <i>non est census supra censum | |
| 1058 salutis corporis</i>. Sed in eo quod est optimum, consistit | |
| 53 | 1059 beatitudo. Ergo consistit in corporis salute.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 arg. 2"><a name="33502"><span class="ref">[33502] Iª-IIae q. 2 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1060 Dionysius dicit, V cap. de Div. Nom., quod esse est melius quam |
| 1061 vivere, et vivere melius quam alia quae consequuntur. Sed ad esse | |
| 1062 et vivere hominis requiritur salus corporis. Cum ergo beatitudo sit | |
| 1063 summum bonum hominis, videtur quod salus corporis maxime pertineat | |
| 53 | 1064 ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 arg. 3"><a name="33503"><span class="ref">[33503] Iª-IIae q. 2 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1065 quanto aliquid est communius, tanto ab altiori principio dependet |
| 1066 quia quanto causa est superior, tanto eius virtus ad plura se | |
| 1067 extendit. Sed sicut causalitas causae efficientis consideratur | |
| 1068 secundum influentiam, ita causalitas finis attenditur secundum | |
| 1069 appetitum. Ergo sicut prima causa efficiens est quae in omnia | |
| 1070 influit, ita ultimus finis est quod ab omnibus desideratur. Sed | |
| 1071 ipsum esse est quod maxime desideratur ab omnibus. Ergo in his quae | |
| 1072 pertinent ad esse hominis, sicut est salus corporis, maxime | |
| 53 | 1073 consistit eius beatitudo.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 s. c."><a name="33504"><span class="ref">[33504] Iª-IIae q. 2 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1074 secundum beatitudinem homo excellit omnia alia animalia. Sed |
| 1075 secundum bona corporis, a multis animalibus superatur, sicut ab | |
| 1076 elephante in diuturnitate vitae, a leone in fortitudine, a cervo in | |
| 53 | 1077 cursu. Ergo beatitudo hominis non consistit in bonis corporis.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 co."><a name="33505"><span class="ref">[33505] Iª-IIae q. 2 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1078 dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis in bonis |
| 1079 corporis consistere, propter duo. Primo quidem, quia impossibile | |
| 1080 est quod illius rei quae ordinatur ad aliud sicut ad finem, ultimus | |
| 1081 finis sit eiusdem conservatio in esse. Unde gubernator non | |
| 1082 intendit, sicut ultimum finem, conservationem navis sibi commissae; | |
| 1083 eo quod navis ad aliud ordinatur sicut ad finem, scilicet ad | |
| 1084 navigandum. Sicut autem navis committitur gubernatori ad | |
| 1085 dirigendum, ita homo est suae voluntati et rationi commissus; | |
| 1086 secundum illud quod dicitur Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit | |
| 1087 hominem, et reliquit eum in manu consilii sui</i>. Manifestum est | |
| 1088 autem quod homo ordinatur ad aliquid sicut ad finem, non enim homo | |
| 1089 est summum bonum. Unde impossibile est quod ultimus finis rationis | |
| 1090 et voluntatis humanae sit conservatio humani esse. Secundo quia, | |
| 1091 dato quod finis rationis et voluntatis humanae esset conservatio | |
| 1092 humani esse, non tamen posset dici quod finis hominis esset aliquod | |
| 1093 corporis bonum. Esse enim hominis consistit in anima et corpore, et | |
| 1094 quamvis esse corporis dependeat ab anima, esse tamen humanae animae | |
| 1095 non dependet a corpore, ut supra ostensum est; ipsumque corpus est | |
| 1096 propter animam, sicut materia propter formam, et instrumenta | |
| 1097 propter motorem, ut per ea suas actiones exerceat. Unde omnia bona | |
| 1098 corporis ordinantur ad bona animae, sicut ad finem. Unde | |
| 1099 impossibile est quod in bonis corporis beatitudo consistat, quae | |
| 53 | 1100 est ultimus hominis finis.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 ad 1"><a name="33506"><span class="ref">[33506] Iª-IIae q. 2 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1101 dicendum quod, sicut corpus ordinatur ad animam sicut ad finem, ita |
| 1102 bona exteriora ad ipsum corpus. Et ideo rationabiliter bonum | |
| 1103 corporis praefertur bonis exterioribus, quae per censum | |
| 1104 significantur, sicut et bonum animae praefertur omnibus bonis | |
| 53 | 1105 corporis.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 ad 2"><a name="33507"><span class="ref">[33507] Iª-IIae q. 2 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1106 dicendum quod esse simpliciter acceptum, secundum quod includit in |
| 1107 se omnem perfectionem essendi, praeeminet vitae et omnibus | |
| 1108 subsequentibus, sic enim ipsum esse praehabet in se omnia | |
| 1109 subsequentia. Et hoc modo Dionysius loquitur. Sed si consideretur | |
| 1110 ipsum esse prout participatur in hac re vel in illa, quae non | |
| 1111 capiunt totam perfectionem essendi, sed habent esse imperfectum, | |
| 1112 sicut est esse cuiuslibet creaturae; sic manifestum est quod ipsum | |
| 1113 esse cum perfectione superaddita est eminentius. Unde et Dionysius | |
| 1114 ibidem dicit quod viventia sunt meliora existentibus, et | |
| 53 | 1115 intelligentia viventibus.</p><p title="I-II q. 2 a. 5 ad 3"><a name="33508"><span class="ref">[33508] Iª-IIae q. 2 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1116 dicendum quod, quia finis respondet principio, ex illa ratione |
| 1117 probatur quod ultimus finis est primum principium essendi, in quo | |
| 1118 est omnis essendi perfectio, cuius similitudinem appetunt, secundum | |
| 1119 suam proportionem, quaedam quidem secundum esse tantum, quaedam | |
| 1120 secundum esse vivens, quaedam secundum esse vivens et intelligens | |
| 53 | 1121 et beatum. Et hoc paucorum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 2 a. 6 arg. 1"><a name="33509"><span class="ref">[33509] Iª-IIae q. 2 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1122 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis in voluptate |
| 1123 consistat. Beatitudo enim, cum sit ultimus finis, non appetitur | |
| 1124 propter aliud, sed alia propter ipsam. Sed hoc maxime convenit | |
| 1125 delectationi, <i>ridiculum est enim ab aliquo quaerere propter quid | |
| 1126 velit delectari</i>, ut dicitur in X Ethic. Ergo beatitudo maxime | |
| 53 | 1127 in voluptate et delectatione consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 arg. 2"><a name="33510"><span class="ref">[33510] Iª-IIae q. 2 a. 6 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1128 <i>Praeterea, causa prima vehementius imprimit quam secunda</i>, ut |
| 1129 dicitur in libro de causis. Influentia autem finis attenditur | |
| 1130 secundum eius appetitum. Illud ergo videtur habere rationem finis | |
| 1131 ultimi, quod maxime movet appetitum. Hoc autem est voluptas, cuius | |
| 1132 signum est quod delectatio intantum absorbet hominis voluntatem et | |
| 1133 rationem, quod alia bona contemnere facit. Ergo videtur quod | |
| 1134 ultimus finis hominis, qui est beatitudo, maxime in voluptate | |
| 53 | 1135 consistat.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 arg. 3"><a name="33511"><span class="ref">[33511] Iª-IIae q. 2 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1136 cum appetitus sit boni, illud quod omnia appetunt, videtur esse |
| 1137 optimum. Sed delectationem omnia appetunt, et sapientes et | |
| 1138 insipientes, et etiam ratione carentia. Ergo delectatio est | |
| 1139 optimum. Consistit ergo in voluptate beatitudo, quae est summum | |
| 53 | 1140 bonum.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 s. c."><a name="33512"><span class="ref">[33512] Iª-IIae q. 2 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1141 est quod Boetius dicit, in III de Consol., <i>tristes exitus esse |
| 1142 voluptatum, quisquis reminisci libidinum suarum volet, intelliget. | |
| 1143 Quae si beatos efficere possent, nihil causae est quin pecudes | |
| 53 | 1144 quoque beatae esse dicantur</i>.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 co."><a name="33513"><span class="ref">[33513] Iª-IIae q. 2 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1145 dicendum quod, <i>quia delectationes corporales pluribus notae |
| 1146 sunt, assumpserunt sibi nomen voluptatum</i>, ut dicitur VII | |
| 1147 Ethic., cum tamen sint aliae delectationes potiores. In quibus | |
| 1148 tamen beatitudo principaliter non consistit. Quia in unaquaque re | |
| 1149 aliud est quod pertinet ad essentiam eius, aliud est proprium | |
| 1150 accidens ipsius, sicut in homine aliud est quod est animal | |
| 1151 rationale mortale, aliud quod est risibile. Est igitur | |
| 1152 considerandum quod omnis delectatio est quoddam proprium accidens | |
| 1153 quod consequitur beatitudinem, vel aliquam beatitudinis partem, ex | |
| 1154 hoc enim aliquis delectatur quod habet bonum aliquod sibi | |
| 1155 conveniens, vel in re, vel in spe, vel saltem in memoria. Bonum | |
| 1156 autem conveniens, si quidem sit perfectum, est ipsa hominis | |
| 1157 beatitudo si autem sit imperfectum est quaedam beatitudinis | |
| 1158 participatio, vel propinqua, vel remota, vel saltem apparens. Unde | |
| 1159 manifestum est quod nec ipsa delectatio quae consequitur bonum | |
| 1160 perfectum, est ipsa essentia beatitudinis; sed quoddam consequens | |
| 1161 ad ipsam sicut per se accidens. Voluptas autem corporalis non | |
| 1162 potest etiam modo praedicto sequi bonum perfectum. Nam sequitur | |
| 1163 bonum quod apprehendit sensus, qui est virtus animae corpore utens. | |
| 1164 Bonum autem quod pertinet ad corpus, quod apprehenditur secundum | |
| 1165 sensum, non potest esse perfectum hominis bonum. Cum enim anima | |
| 1166 rationalis excedat proportionem materiae corporalis, pars animae | |
| 1167 quae est ab organo corporeo absoluta, quandam habet infinitatem | |
| 1168 respectu ipsius corporis et partium animae corpori concretarum, | |
| 1169 sicut immaterialia sunt quodammodo infinita respectu materialium, | |
| 1170 eo quod forma per materiam quodammodo contrahitur et finitur, unde | |
| 1171 forma a materia absoluta est quodammodo infinita. Et ideo sensus, | |
| 1172 qui est vis corporalis, cognoscit singulare, quod est determinatum | |
| 1173 per materiam, intellectus vero, qui est vis a materia absoluta, | |
| 1174 cognoscit universale, quod est abstractum a materia, et continet | |
| 1175 sub se infinita singularia. Unde patet quod bonum conveniens | |
| 1176 corpori, quod per apprehensionem sensus delectationem corporalem | |
| 1177 causat, non est perfectum bonum hominis, sed est minimum quiddam in | |
| 1178 comparatione ad bonum animae. Unde Sap. VII, dicitur quod <i>omne | |
| 1179 aurum, in comparatione sapientiae, arena est exigua</i>. Sic igitur | |
| 1180 neque voluptas corporalis est ipsa beatitudo, nec est per se | |
| 53 | 1181 accidens beatitudinis.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 ad 1"><a name="33514"><span class="ref">[33514] Iª-IIae q. 2 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1182 dicendum quod eiusdem rationis est quod appetatur bonum, et quod |
| 1183 appetatur delectatio, quae nihil est aliud quam quietatio appetitus | |
| 1184 in bono, sicut ex eadem virtute naturae est quod grave feratur | |
| 1185 deorsum, et quod ibi quiescat. Unde sicut bonum propter seipsum | |
| 1186 appetitur, ita et delectatio propter se, et non propter aliud | |
| 1187 appetitur, si ly propter dicat causam finalem. Si vero dicat causam | |
| 1188 formalem, vel potius motivam, sic delectatio est appetibilis | |
| 1189 propter aliud, idest propter bonum, quod est delectationis | |
| 1190 obiectum, et per consequens est principium eius, et dat ei formam, | |
| 1191 ex hoc enim delectatio habet quod appetatur, quia est quies in bono | |
| 53 | 1192 desiderato.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 ad 2"><a name="33515"><span class="ref">[33515] Iª-IIae q. 2 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1193 dicendum quod vehemens appetitus delectationis sensibilis contingit |
| 1194 ex hoc quod operationes sensuum, quia sunt principia nostrae | |
| 1195 cognitionis, sunt magis perceptibiles. Unde etiam a pluribus | |
| 53 | 1196 delectationes sensibiles appetuntur.</p><p title="I-II q. 2 a. 6 ad 3"><a name="33516"><span class="ref">[33516] Iª-IIae q. 2 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1197 dicendum quod eo modo omnes appetunt delectationem, sicut et |
| 1198 appetunt bonum, et tamen delectationem appetunt ratione boni, et | |
| 1199 non e converso, ut dictum est. Unde non sequitur quod delectatio | |
| 1200 sit maximum et per se bonum, sed quod unaquaeque delectatio | |
| 1201 consequatur aliquod bonum, et quod aliqua delectatio consequatur id | |
| 53 | 1202 quod est per se et maximum bonum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 2 a. 7 arg. 1"><a name="33517"><span class="ref">[33517] Iª-IIae q. 2 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 1203 sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in aliquo bono |
| 1204 animae. Beatitudo enim est quoddam hominis bonum. Hoc autem per | |
| 1205 tria dividitur, quae sunt bona exteriora, bona corporis, et bona | |
| 1206 animae. Sed beatitudo non consistit in bonis exterioribus, neque in | |
| 1207 bonis corporis, sicut supra ostensum est. Ergo consistit in bonis | |
| 53 | 1208 animae.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 arg. 2"><a name="33518"><span class="ref">[33518] Iª-IIae q. 2 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1209 illud cui appetimus aliquod bonum, magis amamus quam bonum quod ei |
| 1210 appetimus, sicut magis amamus amicum cui appetimus pecuniam, quam | |
| 1211 pecuniam. Sed unusquisque quodcumque bonum sibi appetit. Ergo | |
| 1212 seipsum amat magis quam omnia alia bona. Sed beatitudo est quod | |
| 1213 maxime amatur, quod patet ex hoc quod propter ipsam omnia alia | |
| 1214 amantur et desiderantur. Ergo beatitudo consistit in aliquo bono | |
| 1215 ipsius hominis. Sed non in bonis corporis. Ergo in bonis | |
| 53 | 1216 animae.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 arg. 3"><a name="33519"><span class="ref">[33519] Iª-IIae q. 2 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1217 perfectio est aliquid eius quod perficitur. Sed beatitudo est |
| 1218 quaedam perfectio hominis. Ergo beatitudo est aliquid hominis. Sed | |
| 1219 non est aliquid corporis, ut ostensum est. Ergo beatitudo est | |
| 53 | 1220 aliquid animae. Et ita consistit in bonis animae.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 s. c."><a name="33520"><span class="ref">[33520] Iª-IIae q. 2 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1221 sicut Augustinus dicit in libro de Doctr. Christ., <i>id in quo |
| 1222 constituitur beata vita, propter se diligendum est</i>. Sed homo | |
| 1223 non est propter seipsum diligendus, sed quidquid est in homine, est | |
| 1224 diligendum propter Deum. Ergo in nullo bono animae beatitudo | |
| 53 | 1225 consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 co."><a name="33521"><span class="ref">[33521] Iª-IIae q. 2 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1226 dicendum quod, sicut supra dictum est, finis dupliciter dicitur, |
| 1227 scilicet ipsa res quam adipisci desideramus; et usus, seu adeptio | |
| 1228 aut possessio illius rei. Si ergo loquamur de ultimo fine hominis | |
| 1229 quantum ad ipsam rem quam appetimus sicut ultimum finem, | |
| 1230 impossibile est quod ultimus finis hominis sit ipsa anima, vel | |
| 1231 aliquid eius. Ipsa enim anima, in se considerata, est ut in | |
| 1232 potentia existens, fit enim de potentia sciente actu sciens, et de | |
| 1233 potentia virtuosa actu virtuosa. Cum autem potentia sit propter | |
| 1234 actum, sicut propter complementum, impossibile est quod id quod est | |
| 1235 secundum se in potentia existens, habeat rationem ultimi finis. | |
| 1236 Unde impossibile est quod ipsa anima sit ultimus finis sui ipsius. | |
| 1237 Similiter etiam neque aliquid eius, sive sit potentia, sive | |
| 1238 habitus, sive actus. Bonum enim quod est ultimus finis, est bonum | |
| 1239 perfectum complens appetitum. Appetitus autem humanus, qui est | |
| 1240 voluntas, est boni universalis. Quodlibet bonum autem inhaerens | |
| 1241 ipsi animae, est bonum participatum, et per consequens | |
| 1242 particulatum. Unde impossibile est quod aliquod eorum sit ultimus | |
| 1243 finis hominis. Sed si loquamur de ultimo fine hominis quantum ad | |
| 1244 ipsam adeptionem vel possessionem, seu quemcumque usum ipsius rei | |
| 1245 quae appetitur ut finis, sic ad ultimum finem pertinet aliquid | |
| 1246 hominis ex parte animae, quia homo per animam beatitudinem | |
| 1247 consequitur. Res ergo ipsa quae appetitur ut finis, est id in quo | |
| 1248 beatitudo consistit, et quod beatum facit, sed huius rei adeptio | |
| 1249 vocatur beatitudo. Unde dicendum est quod beatitudo est aliquid | |
| 1250 animae; sed id in quo consistit beatitudo, est aliquid extra | |
| 53 | 1251 animam.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 ad 1"><a name="33522"><span class="ref">[33522] Iª-IIae q. 2 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1252 dicendum quod, secundum quod sub illa divisione comprehenduntur |
| 1253 omnia bona quae homini sunt appetibilia, sic bonum animae dicitur | |
| 1254 non solum potentia aut habitus aut actus, sed etiam obiectum, quod | |
| 1255 est extrinsecum. Et hoc modo nihil prohibet dicere id in quo | |
| 53 | 1256 beatitudo consistit, esse quoddam bonum animae.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 ad 2"><a name="33523"><span class="ref">[33523] Iª-IIae q. 2 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1257 dicendum, quantum ad propositum pertinet, quod beatitudo maxime |
| 1258 amatur tanquam bonum concupitum, amicus autem amatur tanquam id cui | |
| 1259 concupiscitur bonum; et sic etiam homo amat seipsum. Unde non est | |
| 1260 eadem ratio amoris utrobique. Utrum autem amore amicitiae aliquid | |
| 1261 homo supra se amet, erit locus considerandi cum de caritate | |
| 53 | 1262 agetur.</p><p title="I-II q. 2 a. 7 ad 3"><a name="33524"><span class="ref">[33524] Iª-IIae q. 2 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1263 dicendum quod beatitudo ipsa, cum sit perfectio animae, est quoddam |
| 1264 animae bonum inhaerens, sed id in quo beatitudo consistit, quod | |
| 53 | 1265 scilicet beatum facit, est aliquid extra animam, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 2 a. 8 arg. 1"><a name="33525"><span class="ref">[33525] Iª-IIae q. 2 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 1266 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in aliquo |
| 1267 bono creato. Dicit enim Dionysius, VII cap. de Div. Nom., quod | |
| 1268 divina sapientia coniungit fines primorum principiis secundorum, ex | |
| 1269 quo potest accipi quod summum inferioris naturae sit attingere | |
| 1270 infimum naturae superioris. Sed summum hominis bonum est beatitudo. | |
| 1271 Cum ergo Angelus naturae ordine sit supra hominem, ut in primo | |
| 1272 habitum est; videtur quod beatitudo hominis consistat in hoc quod | |
| 53 | 1273 aliquo modo attingit ad Angelum.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 arg. 2"><a name="33526"><span class="ref">[33526] Iª-IIae q. 2 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1274 ultimus finis cuiuslibet rei est in suo perfecto, unde pars est |
| 1275 propter totum, sicut propter finem. Sed tota universitas | |
| 1276 creaturarum, quae dicitur maior mundus, comparatur ad hominem, qui | |
| 1277 in VIII Physic. dicitur minor mundus, sicut perfectum ad | |
| 1278 imperfectum. Ergo beatitudo hominis consistit in tota universitate | |
| 53 | 1279 creaturarum.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 arg. 3"><a name="33527"><span class="ref">[33527] Iª-IIae q. 2 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1280 per hoc homo efficitur beatus, quod eius naturale desiderium |
| 1281 quietat. Sed naturale desiderium hominis non extenditur ad maius | |
| 1282 bonum quam quod ipse capere potest. Cum ergo homo non sit capax | |
| 1283 boni quod excedit limites totius creaturae, videtur quod per | |
| 1284 aliquod bonum creatum homo beatus fieri possit. Et ita beatitudo | |
| 53 | 1285 hominis in aliquo bono creato consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 s. c."><a name="33528"><span class="ref">[33528] Iª-IIae q. 2 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1286 est quod Augustinus dicit, XIX de Civ. Dei, <i>ut vita carnis anima |
| 1287 est, ita beata vita hominis Deus est; de quo dicitur, beatus | |
| 53 | 1288 populus cuius dominus Deus eius</i>.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 co."><a name="33529"><span class="ref">[33529] Iª-IIae q. 2 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1289 dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis esse in aliquo |
| 1290 bono creato. Beatitudo enim est bonum perfectum, quod totaliter | |
| 1291 quietat appetitum, alioquin non esset ultimus finis, si adhuc | |
| 1292 restaret aliquid appetendum. Obiectum autem voluntatis, quae est | |
| 1293 appetitus humanus, est universale bonum; sicut obiectum intellectus | |
| 1294 est universale verum. Ex quo patet quod nihil potest quietare | |
| 1295 voluntatem hominis, nisi bonum universale. Quod non invenitur in | |
| 1296 aliquo creato, sed solum in Deo, quia omnis creatura habet | |
| 1297 bonitatem participatam. Unde solus Deus voluntatem hominis implere | |
| 1298 potest; secundum quod dicitur in Psalmo CII, <i>qui replet in bonis | |
| 1299 desiderium tuum</i>. In solo igitur Deo beatitudo hominis | |
| 53 | 1300 consistit.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 ad 1"><a name="33530"><span class="ref">[33530] Iª-IIae q. 2 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1301 dicendum quod superius hominis attingit quidem infimum angelicae |
| 1302 naturae per quandam similitudinem; non tamen ibi sistit sicut in | |
| 1303 ultimo fine, sed procedit usque ad ipsum universalem fontem boni, | |
| 1304 qui est universale obiectum beatitudinis omnium beatorum, tanquam | |
| 53 | 1305 infinitum et perfectum bonum existens.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 ad 2"><a name="33531"><span class="ref">[33531] Iª-IIae q. 2 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1306 dicendum quod, si totum aliquod non sit ultimus finis, sed |
| 1307 ordinetur ad finem ulteriorem, ultimus finis partis non est ipsum | |
| 1308 totum, sed aliquid aliud. Universitas autem creaturarum, ad quam | |
| 1309 comparatur homo ut pars ad totum, non est ultimus finis, sed | |
| 1310 ordinatur in Deum sicut in ultimum finem. Unde bonum universi non | |
| 53 | 1311 est ultimus finis hominis, sed ipse Deus.</p><p title="I-II q. 2 a. 8 ad 3"><a name="33532"><span class="ref">[33532] Iª-IIae q. 2 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1312 dicendum quod bonum creatum non est minus quam bonum cuius homo est |
| 1313 capax ut rei intrinsecae et inhaerentis, est tamen minus quam bonum | |
| 1314 cuius est capax ut obiecti, quod est infinitum. Bonum autem quod | |
| 1315 participatur ab Angelo, et a toto universo, est bonum finitum et | |
| 53 | 1316 contractum.</p></div></div><div class="q" id="q3"><h2>Quaestio 3</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 3 pr."><a name="33533"><span class="ref">[33533] |
| 1317 Iª-IIae q. 3 pr.</span></a> Deinde considerandum est quid sit | |
| 28 | 1318 beatitudo; et quae requirantur ad ipsam. Circa primum quaeruntur |
| 1319 octo. Primo, utrum beatitudo sit aliquid increatum. Secundo, si est | |
| 1320 aliquid creatum, utrum sit operatio. Tertio, utrum sit operatio | |
| 1321 sensitivae partis, an intellectivae tantum. Quarto, si est operatio | |
| 1322 intellectivae partis, utrum sit operatio intellectus, an | |
| 1323 voluntatis. Quinto, si est operatio intellectus, utrum sit operatio | |
| 1324 intellectus speculativi, aut practici. Sexto, si est operatio | |
| 1325 intellectus speculativi, utrum consistat in speculatione | |
| 1326 scientiarum speculativarum. Septimo, utrum consistat in | |
| 1327 speculatione substantiarum separatarum, scilicet Angelorum. Octavo, | |
| 53 | 1328 utrum in sola speculatione Dei qua per essentiam videtur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 3 a. 1 arg. 1"><a name="33534"><span class="ref">[33534] Iª-IIae q. 3 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1329 sic proceditur. Videtur quod beatitudo sit aliquid increatum. Dicit |
| 1330 enim Boetius, in III de Consol., <i>Deum esse ipsam beatitudinem | |
| 53 | 1331 necesse est confiteri</i>.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 arg. 2"><a name="33535"><span class="ref">[33535] Iª-IIae q. 3 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1332 beatitudo est summum bonum. Sed esse summum bonum convenit Deo. Cum |
| 1333 ergo non sint plura summa bona, videtur quod beatitudo sit idem | |
| 53 | 1334 quod Deus.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 arg. 3"><a name="33536"><span class="ref">[33536] Iª-IIae q. 3 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1335 beatitudo est ultimus finis, in quem naturaliter humana voluntas |
| 1336 tendit. Sed in nullum aliud voluntas tanquam in finem tendere debet | |
| 1337 nisi in Deum; quo solo fruendum est, ut Augustinus dicit. Ergo | |
| 53 | 1338 beatitudo est idem quod Deus.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 s. c."><a name="33537"><span class="ref">[33537] Iª-IIae q. 3 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1339 nullum factum est increatum. Sed beatitudo hominis est aliquid |
| 1340 factum, quia secundum Augustinum, I de Doctr. Christ., <i>illis | |
| 1341 rebus fruendum est, quae nos beatos faciunt</i>. Ergo beatitudo non | |
| 53 | 1342 est aliquid increatum.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 co."><a name="33538"><span class="ref">[33538] Iª-IIae q. 3 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1343 dicendum quod, sicut supra dictum est, finis dicitur dupliciter. |
| 1344 Uno modo, ipsa res quam cupimus adipisci, sicut avaro est finis | |
| 1345 pecunia. Alio modo, ipsa adeptio vel possessio, seu usus aut | |
| 1346 fruitio eius rei quae desideratur, sicut si dicatur quod possessio | |
| 1347 pecuniae est finis avari, et frui re voluptuosa est finis | |
| 1348 intemperati. Primo ergo modo, ultimus hominis finis est bonum | |
| 1349 increatum, scilicet Deus, qui solus sua infinita bonitate potest | |
| 1350 voluntatem hominis perfecte implere. Secundo autem modo, ultimus | |
| 1351 finis hominis est aliquid creatum in ipso existens, quod nihil est | |
| 1352 aliud quam adeptio vel fruitio finis ultimi. Ultimus autem finis | |
| 1353 vocatur beatitudo. Si ergo beatitudo hominis consideretur quantum | |
| 1354 ad causam vel obiectum, sic est aliquid increatum, si autem | |
| 1355 consideretur quantum ad ipsam essentiam beatitudinis, sic est | |
| 53 | 1356 aliquid creatum.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 ad 1"><a name="33539"><span class="ref">[33539] Iª-IIae q. 3 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1357 dicendum quod Deus est beatitudo per essentiam suam, non enim per |
| 1358 adeptionem aut participationem alicuius alterius beatus est, sed | |
| 1359 per essentiam suam. Homines autem sunt beati, sicut ibidem dicit | |
| 1360 Boetius, per participationem; sicut et dii per participationem | |
| 1361 dicuntur. Ipsa autem participatio beatitudinis secundum quam homo | |
| 53 | 1362 dicitur beatus, aliquid creatum est.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 ad 2"><a name="33540"><span class="ref">[33540] Iª-IIae q. 3 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1363 dicendum quod beatitudo dicitur esse summum hominis bonum, quia est |
| 53 | 1364 adeptio vel fruitio summi boni.</p><p title="I-II q. 3 a. 1 ad 3"><a name="33541"><span class="ref">[33541] Iª-IIae q. 3 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1365 dicendum quod beatitudo dicitur ultimus finis, per modum quo |
| 53 | 1366 adeptio finis dicitur finis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 1"><a name="33542"><span class="ref">[33542] Iª-IIae q. 3 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1367 sic proceditur. Videtur quod beatitudo non sit operatio. Dicit enim |
| 1368 apostolus, Rom. VI, <i>habetis fructum vestrum in sanctificationem, | |
| 1369 finem vero vitam aeternam</i>. Sed vita non est operatio, sed ipsum | |
| 1370 esse viventium. Ergo ultimus finis, qui est beatitudo, non est | |
| 53 | 1371 operatio.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 2"><a name="33543"><span class="ref">[33543] Iª-IIae q. 3 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1372 Boetius dicit, in III de Consol., quod <i>beatitudo est status |
| 1373 omnium bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed status non nominat | |
| 53 | 1374 operationem. Ergo beatitudo non est operatio.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 3"><a name="33544"><span class="ref">[33544] Iª-IIae q. 3 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1375 beatitudo significat aliquid in beato existens, cum sit ultima |
| 1376 perfectio hominis. Sed operatio non significat ut aliquid existens | |
| 1377 in operante, sed magis ut ab ipso procedens. Ergo beatitudo non est | |
| 53 | 1378 operatio.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 4"><a name="33545"><span class="ref">[33545] Iª-IIae q. 3 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1379 beatitudo permanet in beato. Operatio autem non permanet, sed |
| 53 | 1380 transit. Ergo beatitudo non est operatio.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 5"><a name="33546"><span class="ref">[33546] Iª-IIae q. 3 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1381 unius hominis est una beatitudo. Operationes autem sunt multae. |
| 53 | 1382 Ergo beatitudo non est operatio.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 6"><a name="33547"><span class="ref">[33547] Iª-IIae q. 3 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1383 beatitudo inest beato absque interruptione. Sed operatio humana |
| 1384 frequenter interrumpitur puta somno, vel aliqua alia occupatione, | |
| 53 | 1385 vel quiete. Ergo beatitudo non est operatio.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 s. c."><a name="33548"><span class="ref">[33548] Iª-IIae q. 3 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1386 est quod philosophus dicit, in I Ethic., quod <i>felicitas est |
| 53 | 1387 operatio secundum virtutem perfectam</i>.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 co."><a name="33549"><span class="ref">[33549] Iª-IIae q. 3 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1388 dicendum quod, secundum quod beatitudo hominis est aliquid creatum |
| 1389 in ipso existens necesse est dicere quod beatitudo hominis sit | |
| 1390 operatio. Est enim beatitudo ultima hominis perfectio. Unumquodque | |
| 1391 autem intantum perfectum est, inquantum est actu, nam potentia sine | |
| 1392 actu imperfecta est. Oportet ergo beatitudinem in ultimo actu | |
| 1393 hominis consistere. Manifestum est autem quod operatio est ultimus | |
| 1394 actus operantis; unde et actus secundus a philosopho nominatur, in | |
| 1395 II de anima, nam habens formam potest esse in potentia operans, | |
| 1396 sicut sciens est in potentia considerans. Et inde est quod in aliis | |
| 1397 quoque rebus res unaquaeque dicitur esse propter suam operationem, | |
| 1398 ut dicitur in II de caelo. Necesse est ergo beatitudinem hominis | |
| 53 | 1399 operationem esse.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 ad 1"><a name="33550"><span class="ref">[33550] Iª-IIae q. 3 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1400 dicendum quod vita dicitur dupliciter. Uno modo, ipsum esse |
| 1401 viventis. Et sic beatitudo non est vita, ostensum est enim quod | |
| 1402 esse unius hominis, qualecumque sit, non est hominis beatitudo; | |
| 1403 solius enim Dei beatitudo est suum esse. Alio modo dicitur vita | |
| 1404 ipsa operatio viventis, secundum quam principium vitae in actum | |
| 1405 reducitur, et sic nominamus vitam activam, vel contemplativam, vel | |
| 1406 voluptuosam. Et hoc modo vita aeterna dicitur ultimus finis. Quod | |
| 1407 patet per hoc quod dicitur Ioan. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut | |
| 53 | 1408 cognoscant te, Deum verum unum</i>.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 ad 2"><a name="33551"><span class="ref">[33551] Iª-IIae q. 3 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1409 dicendum quod Boetius, definiendo beatitudinem, consideravit ipsam |
| 1410 communem beatitudinis rationem. Est enim communis ratio | |
| 1411 beatitudinis quod sit bonum commune perfectum; et hoc significavit | |
| 1412 cum dixit quod <i>est status omnium bonorum aggregatione | |
| 1413 perfectus</i>, per quod nihil aliud significatur nisi quod beatus | |
| 1414 est in statu boni perfecti. Sed Aristoteles expressit ipsam | |
| 1415 essentiam beatitudinis, ostendens per quid homo sit in huiusmodi | |
| 1416 statu, quia per operationem quandam. Et ideo in I Ethic. ipse etiam | |
| 53 | 1417 ostendit quod beatitudo est bonum perfectum.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 ad 3"><a name="33552"><span class="ref">[33552] Iª-IIae q. 3 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1418 dicendum quod, sicut dicitur in IX Metaphys., duplex est actio. Una |
| 1419 quae procedit ab operante in exteriorem materiam, sicut urere et | |
| 1420 secare. Et talis operatio non potest esse beatitudo, nam talis | |
| 1421 operatio non est actio et perfectio agentis, sed magis patientis, | |
| 1422 ut ibidem dicitur. Alia est actio manens in ipso agente, ut | |
| 1423 sentire, intelligere et velle, et huiusmodi actio est perfectio et | |
| 53 | 1424 actus agentis. Et talis operatio potest esse beatitudo.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 ad 4"><a name="33553"><span class="ref">[33553] Iª-IIae q. 3 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1425 dicendum quod, cum beatitudo dicat quandam ultimam perfectionem, |
| 1426 secundum quod diversae res beatitudinis capaces ad diversos gradus | |
| 1427 perfectionis pertingere possunt, secundum hoc necesse est quod | |
| 1428 diversimode beatitudo dicatur. Nam in Deo est beatitudo per | |
| 1429 essentiam, quia ipsum esse eius est operatio eius, qua non fruitur | |
| 1430 alio, sed seipso. In Angelis autem beatis est ultima perfectio | |
| 1431 secundum aliquam operationem, qua coniunguntur bono increato, et | |
| 1432 haec operatio in eis est unica et sempiterna. In hominibus autem, | |
| 1433 secundum statum praesentis vitae, est ultima perfectio secundum | |
| 1434 operationem qua homo coniungitur Deo, sed haec operatio nec | |
| 1435 continua potest esse, et per consequens nec unica est, quia | |
| 1436 operatio intercisione multiplicatur. Et propter hoc in statu | |
| 1437 praesentis vitae, perfecta beatitudo ab homine haberi non potest. | |
| 1438 Unde philosophus, in I Ethic., ponens beatitudinem hominis in hac | |
| 1439 vita, dicit eam imperfectam, post multa concludens, beatos autem | |
| 1440 dicimus ut homines. Sed promittitur nobis a Deo beatitudo perfecta, | |
| 1441 quando erimus sicut Angeli in caelo, sicut dicitur Matth. XXII. | |
| 1442 Quantum ergo ad illam beatitudinem perfectam, cessat obiectio, quia | |
| 1443 una et continua et sempiterna operatione in illo beatitudinis statu | |
| 1444 mens hominis Deo coniungetur. Sed in praesenti vita, quantum | |
| 1445 deficimus ab unitate et continuitate talis operationis, tantum | |
| 1446 deficimus a beatitudinis perfectione. Est tamen aliqua participatio | |
| 1447 beatitudinis, et tanto maior, quanto operatio potest esse magis | |
| 1448 continua et una. Et ideo in activa vita, quae circa multa | |
| 1449 occupatur, est minus de ratione beatitudinis quam in vita | |
| 1450 contemplativa, quae versatur circa unum, idest circa veritatis | |
| 1451 contemplationem. Et si aliquando homo actu non operetur huiusmodi | |
| 1452 operationem, tamen quia in promptu habet eam semper operari; et | |
| 1453 quia etiam ipsam cessationem, puta somni vel occupationis alicuius | |
| 1454 naturalis, ad operationem praedictam ordinat; quasi videtur | |
| 53 | 1455 operatio continua esse.</p><p title="I-II q. 3 a. 2 ad 5"><a name="33554"><span class="ref">[33554] Iª-IIae q. 3 a. 2 ad 5</span></a> Et per hoc |
| 1456 patet solutio ad quintum, et ad sextum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 3 a. 3 arg. 1"><a name="33555"><span class="ref">[33555] Iª-IIae q. 3 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 1457 sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat etiam in |
| 1458 operatione sensus. Nulla enim operatio invenitur in homine nobilior | |
| 1459 operatione sensitiva, nisi intellectiva. Sed operatio intellectiva | |
| 1460 dependet in nobis ab operatione sensitiva, quia non possumus | |
| 1461 intelligere sine phantasmate, ut dicitur in III de anima. Ergo | |
| 53 | 1462 beatitudo consistit etiam in operatione sensitiva.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 arg. 2"><a name="33556"><span class="ref">[33556] Iª-IIae q. 3 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1463 Boetius dicit, in III de Consol., quod <i>beatitudo est status |
| 1464 omnium bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed quaedam bona sunt | |
| 1465 sensibilia, quae attingimus per sensus operationem. Ergo videtur | |
| 53 | 1466 quod operatio sensus requiratur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 arg. 3"><a name="33557"><span class="ref">[33557] Iª-IIae q. 3 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1467 beatitudo est bonum perfectum, ut probatur in I Ethic., quod non |
| 1468 esset, nisi homo perficeretur per ipsam secundum omnes partes suas. | |
| 1469 Sed per operationes sensitivas quaedam partes animae perficiuntur. | |
| 53 | 1470 Ergo operatio sensitiva requiritur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 s. c."><a name="33558"><span class="ref">[33558] Iª-IIae q. 3 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1471 in operatione sensitiva communicant nobiscum bruta animalia. Non |
| 1472 autem in beatitudine. Ergo beatitudo non consistit in operatione | |
| 53 | 1473 sensitiva.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 co."><a name="33559"><span class="ref">[33559] Iª-IIae q. 3 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1474 dicendum quod ad beatitudinem potest aliquid pertinere tripliciter, |
| 1475 uno modo, essentialiter; alio modo, antecedenter; tertio modo, | |
| 1476 consequenter. Essentialiter quidem non potest pertinere operatio | |
| 1477 sensus ad beatitudinem. Nam beatitudo hominis consistit | |
| 1478 essentialiter in coniunctione ipsius ad bonum increatum, quod est | |
| 1479 ultimus finis, ut supra ostensum est, cui homo coniungi non potest | |
| 1480 per sensus operationem. Similiter etiam quia, sicut ostensum est, | |
| 1481 in corporalibus bonis beatitudo hominis non consistit, quae tamen | |
| 1482 sola per operationem sensus attingimus. Possunt autem operationes | |
| 1483 sensus pertinere ad beatitudinem antecedenter et consequenter. | |
| 1484 Antecedenter quidem, secundum beatitudinem imperfectam, qualis in | |
| 1485 praesenti vita haberi potest, nam operatio intellectus praeexigit | |
| 1486 operationem sensus. Consequenter autem, in illa perfecta | |
| 1487 beatitudine quae expectatur in caelo, quia post resurrectionem, ex | |
| 1488 ipsa beatitudine animae, ut Augustinus dicit in epistola ad | |
| 1489 Dioscorum, <i>fiet quaedam refluentia in corpus et in sensus | |
| 1490 corporeos, ut in suis operationibus perficiantur</i>; ut infra | |
| 1491 magis patebit, cum de resurrectione agetur. Non autem tunc operatio | |
| 53 | 1492 qua mens humana Deo coniungetur, a sensu dependebit.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 ad 1"><a name="33560"><span class="ref">[33560] Iª-IIae q. 3 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1493 dicendum quod obiectio illa probat quod operatio sensus requiritur |
| 1494 antecedenter ad beatitudinem imperfectam, qualis in hac vita haberi | |
| 53 | 1495 potest.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 ad 2"><a name="33561"><span class="ref">[33561] Iª-IIae q. 3 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1496 dicendum quod beatitudo perfecta, qualem Angeli habent, habet |
| 1497 congregationem omnium bonorum per coniunctionem ad universalem | |
| 1498 fontem totius boni; non quod indigeat singulis particularibus | |
| 1499 bonis. Sed in hac beatitudine imperfecta, requiritur congregatio | |
| 1500 bonorum sufficientium ad perfectissimam operationem huius | |
| 53 | 1501 vitae.</p><p title="I-II q. 3 a. 3 ad 3"><a name="33562"><span class="ref">[33562] Iª-IIae q. 3 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1502 dicendum quod in perfecta beatitudine perficitur totus homo, sed in |
| 1503 inferiori parte per redundantiam a superiori. In beatitudine autem | |
| 1504 imperfecta praesentis vitae, e converso a perfectione inferioris | |
| 53 | 1505 partis proceditur ad perfectionem superioris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 1"><a name="33563"><span class="ref">[33563] Iª-IIae q. 3 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1506 sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in actu |
| 1507 voluntatis. Dicit enim Augustinus, XIX de Civ. Dei, quod beatitudo | |
| 1508 hominis in pace consistit, unde in Psalmo CXLVII, qui posuit fines | |
| 1509 tuos pacem. Sed pax ad voluntatem pertinet. Ergo beatitudo hominis | |
| 53 | 1510 in voluntate consistit.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 2"><a name="33564"><span class="ref">[33564] Iª-IIae q. 3 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1511 beatitudo est summum bonum. Sed bonum est obiectum voluntatis. Ergo |
| 53 | 1512 beatitudo in operatione voluntatis consistit.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 3"><a name="33565"><span class="ref">[33565] Iª-IIae q. 3 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1513 primo moventi respondet ultimus finis, sicut ultimus finis totius |
| 1514 exercitus est victoria, quae est finis ducis, qui omnes movet. Sed | |
| 1515 primum movens ad operandum est voluntas, quia movet alias vires, ut | |
| 53 | 1516 infra dicetur. Ergo beatitudo ad voluntatem pertinet.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 4"><a name="33566"><span class="ref">[33566] Iª-IIae q. 3 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1517 si beatitudo est aliqua operatio, oportet quod sit nobilissima |
| 1518 operatio hominis. Sed nobilior operatio est dilectio Dei, quae est | |
| 1519 actus voluntatis, quam cognitio, quae est operatio intellectus, ut | |
| 1520 patet per apostolum, I ad Cor. XIII. Ergo videtur quod beatitudo | |
| 53 | 1521 consistat in actu voluntatis.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 5"><a name="33567"><span class="ref">[33567] Iª-IIae q. 3 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1522 Augustinus dicit, in XIII de Trin., quod <i>beatus est qui habet |
| 1523 omnia quae vult, et nihil vult male</i>. Et post pauca subdit, | |
| 1524 <i>propinquat beato qui bene vult quodcumque vult, bona enim beatum | |
| 1525 faciunt, quorum bonorum iam habet aliquid, ipsam scilicet bonam | |
| 53 | 1526 voluntatem</i>. Ergo beatitudo in actu voluntatis consistit.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 s. c."><a name="33568"><span class="ref">[33568] Iª-IIae q. 3 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1527 est quod dominus dicit, Ioan. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut |
| 1528 cognoscant te, Deum verum unum</i>. Vita autem aeterna est ultimus | |
| 1529 finis, ut dictum est. Ergo beatitudo hominis in cognitione Dei | |
| 53 | 1530 consistit, quae est actus intellectus.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 co."><a name="33569"><span class="ref">[33569] Iª-IIae q. 3 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1531 dicendum quod ad beatitudinem, sicut supra dictum est, duo |
| 1532 requiruntur, unum quod est essentia beatitudinis; aliud quod est | |
| 1533 quasi per se accidens eius, scilicet delectatio ei adiuncta. Dico | |
| 1534 ergo quod, quantum ad id quod est essentialiter ipsa beatitudo, | |
| 1535 impossibile est quod consistat in actu voluntatis. Manifestum est | |
| 1536 enim ex praemissis quod beatitudo est consecutio finis ultimi. | |
| 1537 Consecutio autem finis non consistit in ipso actu voluntatis. | |
| 1538 Voluntas enim fertur in finem et absentem, cum ipsum desiderat; et | |
| 1539 praesentem, cum in ipso requiescens delectatur. Manifestum est | |
| 1540 autem quod ipsum desiderium finis non est consecutio finis, sed est | |
| 1541 motus ad finem. Delectatio autem advenit voluntati ex hoc quod | |
| 1542 finis est praesens, non autem e converso ex hoc aliquid fit | |
| 1543 praesens, quia voluntas delectatur in ipso. Oportet igitur aliquid | |
| 1544 aliud esse quam actum voluntatis, per quod fit ipse finis praesens | |
| 1545 volenti. Et hoc manifeste apparet circa fines sensibiles. Si enim | |
| 1546 consequi pecuniam esset per actum voluntatis, statim a principio | |
| 1547 cupidus consecutus esset pecuniam, quando vult eam habere. Sed a | |
| 1548 principio quidem est absens ei; consequitur autem ipsam per hoc | |
| 1549 quod manu ipsam apprehendit, vel aliquo huiusmodi; et tunc iam | |
| 1550 delectatur in pecunia habita. Sic igitur et circa intelligibilem | |
| 1551 finem contingit. Nam a principio volumus consequi finem | |
| 1552 intelligibilem; consequimur autem ipsum per hoc quod fit praesens | |
| 1553 nobis per actum intellectus; et tunc voluntas delectata conquiescit | |
| 1554 in fine iam adepto. Sic igitur essentia beatitudinis in actu | |
| 1555 intellectus consistit, sed ad voluntatem pertinet delectatio | |
| 1556 beatitudinem consequens; secundum quod Augustinus dicit, X | |
| 1557 Confess., quod beatitudo est gaudium de veritate; quia scilicet | |
| 53 | 1558 ipsum gaudium est consummatio beatitudinis.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 ad 1"><a name="33570"><span class="ref">[33570] Iª-IIae q. 3 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1559 dicendum quod pax pertinet ad ultimum hominis finem, non quasi |
| 1560 essentialiter sit ipsa beatitudo; sed quia antecedenter et | |
| 1561 consequenter se habet ad ipsam. Antecedenter quidem, inquantum iam | |
| 1562 sunt remota omnia perturbantia, et impedientia ab ultimo fine. | |
| 1563 Consequenter vero, inquantum iam homo, adepto ultimo fine, remanet | |
| 53 | 1564 pacatus, suo desiderio quietato.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 ad 2"><a name="33571"><span class="ref">[33571] Iª-IIae q. 3 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1565 dicendum quod primum obiectum voluntatis non est actus eius sicut |
| 1566 nec primum obiectum visus est visio, sed visibile. Unde ex hoc ipso | |
| 1567 quod beatitudo pertinet ad voluntatem tanquam primum obiectum eius, | |
| 53 | 1568 sequitur quod non pertineat ad ipsam tanquam actus ipsius.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 ad 3"><a name="33572"><span class="ref">[33572] Iª-IIae q. 3 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1569 dicendum quod finem primo apprehendit intellectus quam voluntas, |
| 1570 tamen motus ad finem incipit in voluntate. Et ideo voluntati | |
| 1571 debetur id quod ultimo consequitur consecutionem finis, scilicet | |
| 53 | 1572 delectatio vel fruitio.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 ad 4"><a name="33573"><span class="ref">[33573] Iª-IIae q. 3 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1573 dicendum quod dilectio praeeminet cognitioni in movendo, sed |
| 1574 cognitio praevia est dilectioni in attingendo, non enim diligitur | |
| 1575 nisi cognitum, ut dicit Augustinus in X de Trin. Et ideo | |
| 1576 intelligibilem finem primo attingimus per actionem intellectus; | |
| 53 | 1577 sicut et finem sensibilem primo attingimus per actionem sensus.</p><p title="I-II q. 3 a. 4 ad 5"><a name="33574"><span class="ref">[33574] Iª-IIae q. 3 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1578 dicendum quod ille qui habet omnia quae vult, ex hoc est beatus, |
| 1579 quod habet ea quae vult, quod quidem est per aliud quam per actum | |
| 1580 voluntatis. Sed nihil male velle requiritur ad beatitudinem sicut | |
| 1581 quaedam debita dispositio ad ipsam. Voluntas autem bona ponitur in | |
| 1582 numero bonorum quae beatum faciunt, prout est inclinatio quaedam in | |
| 1583 ipsa, sicut motus reducitur ad genus sui termini, ut alteratio ad | |
| 53 | 1584 qualitatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 3 a. 5 arg. 1"><a name="33575"><span class="ref">[33575] Iª-IIae q. 3 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1585 sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in operatione |
| 1586 intellectus practici. Finis enim ultimus cuiuslibet creaturae | |
| 1587 consistit in assimilatione ad Deum. Sed homo magis assimilatur Deo | |
| 1588 per intellectum practicum, qui est causa rerum intellectarum, quam | |
| 1589 per intellectum speculativum, cuius scientia accipitur a rebus. | |
| 1590 Ergo beatitudo hominis magis consistit in operatione intellectus | |
| 53 | 1591 practici quam speculativi.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 arg. 2"><a name="33576"><span class="ref">[33576] Iª-IIae q. 3 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1592 beatitudo est perfectum hominis bonum. Sed intellectus practicus |
| 1593 magis ordinatur ad bonum quam speculativus, qui ordinatur ad verum. | |
| 1594 Unde et secundum perfectionem practici intellectus, dicimur boni, | |
| 1595 non autem secundum perfectionem speculativi intellectus, sed | |
| 1596 secundum eam dicimur scientes vel intelligentes. Ergo beatitudo | |
| 1597 hominis magis consistit in actu intellectus practici quam | |
| 53 | 1598 speculativi.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 arg. 3"><a name="33577"><span class="ref">[33577] Iª-IIae q. 3 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1599 beatitudo est quoddam bonum ipsius hominis. Sed speculativus |
| 1600 intellectus occupatur magis circa ea quae sunt extra hominem, | |
| 1601 practicus autem intellectus occupatur circa ea quae sunt ipsius | |
| 1602 hominis, scilicet circa operationes et passiones eius. Ergo | |
| 1603 beatitudo hominis magis consistit in operatione intellectus | |
| 53 | 1604 practici quam intellectus speculativi.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 s. c."><a name="33578"><span class="ref">[33578] Iª-IIae q. 3 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1605 est quod Augustinus dicit, in I de Trin., quod <i>contemplatio |
| 1606 promittitur nobis, actionum omnium finis, atque aeterna perfectio | |
| 53 | 1607 gaudiorum</i>.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 co."><a name="33579"><span class="ref">[33579] Iª-IIae q. 3 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1608 dicendum quod beatitudo magis consistit in operatione speculativi |
| 1609 intellectus quam practici. Quod patet ex tribus. Primo quidem, ex | |
| 1610 hoc quod, si beatitudo hominis est operatio, oportet quod sit | |
| 1611 optima operatio hominis. Optima autem operatio hominis est quae est | |
| 1612 optimae potentiae respectu optimi obiecti. Optima autem potentia | |
| 1613 est intellectus, cuius optimum obiectum est bonum divinum, quod | |
| 1614 quidem non est obiectum practici intellectus, sed speculativi. Unde | |
| 1615 in tali operatione, scilicet in contemplatione divinorum, maxime | |
| 1616 consistit beatitudo. <i>Et quia unusquisque videtur esse id quod | |
| 1617 est optimum in eo</i>, ut dicitur in IX et X Ethic., ideo talis | |
| 1618 operatio est maxime propria homini, et maxime delectabilis. Secundo | |
| 1619 apparet idem ex hoc quod contemplatio maxime quaeritur propter | |
| 1620 seipsam. Actus autem intellectus practici non quaeritur propter | |
| 1621 seipsum, sed propter actionem. Ipsae etiam actiones ordinantur ad | |
| 1622 aliquem finem. Unde manifestum est quod ultimus finis non potest | |
| 1623 consistere in vita activa, quae pertinet ad intellectum practicum. | |
| 1624 Tertio idem apparet ex hoc quod in vita contemplativa homo | |
| 1625 communicat cum superioribus, scilicet cum Deo et Angelis, quibus | |
| 1626 per beatitudinem assimilatur. Sed in his quae pertinent ad vitam | |
| 1627 activam, etiam alia animalia cum homine aliqualiter communicant, | |
| 1628 licet imperfectae. Et ideo ultima et perfecta beatitudo, quae | |
| 1629 expectatur in futura vita, tota consistit in contemplatione. | |
| 1630 Beatitudo autem imperfecta, qualis hic haberi potest, primo quidem | |
| 1631 et principaliter consistit in contemplatione, secundario vero in | |
| 1632 operatione practici intellectus ordinantis actiones et passiones | |
| 53 | 1633 humanas, ut dicitur in X Ethic.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 ad 1"><a name="33580"><span class="ref">[33580] Iª-IIae q. 3 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1634 dicendum quod similitudo praedicta intellectus practici ad Deum, |
| 1635 est secundum proportionalitatem; quia scilicet se habet ad suum | |
| 1636 cognitum, sicut Deus ad suum. Sed assimilatio intellectus | |
| 1637 speculativi ad Deum, est secundum unionem vel informationem; quae | |
| 1638 est multo maior assimilatio. Et tamen dici potest quod, respectu | |
| 1639 principalis cogniti, quod est sua essentia, non habet Deus | |
| 53 | 1640 practicam cognitionem, sed speculativam tantum.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 ad 2"><a name="33581"><span class="ref">[33581] Iª-IIae q. 3 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1641 dicendum quod intellectus practicus ordinatur ad bonum quod est |
| 1642 extra ipsum, sed intellectus speculativus habet bonum in seipso, | |
| 1643 scilicet contemplationem veritatis. Et si illud bonum sit | |
| 1644 perfectum, ex eo totus homo perficitur et fit bonus, quod quidem | |
| 53 | 1645 intellectus practicus non habet sed ad illud ordinat.</p><p title="I-II q. 3 a. 5 ad 3"><a name="33582"><span class="ref">[33582] Iª-IIae q. 3 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1646 dicendum quod ratio illa procederet, si ipsemet homo esset ultimus |
| 1647 finis suus, tunc enim consideratio et ordinatio actuum et passionum | |
| 1648 eius esset eius beatitudo. Sed quia ultimus hominis finis est | |
| 1649 aliquod bonum extrinsecum, scilicet Deus, ad quem per operationem | |
| 1650 intellectus speculativi attingimus; ideo magis beatitudo hominis in | |
| 1651 operatione intellectus speculativi consistit, quam in operatione | |
| 53 | 1652 intellectus practici.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 3 a. 6 arg. 1"><a name="33583"><span class="ref">[33583] Iª-IIae q. 3 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1653 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in |
| 1654 consideratione speculativarum scientiarum. Philosophus enim dicit, | |
| 1655 in libro Ethic., quod <i>felicitas est operatio secundum perfectam | |
| 1656 virtutem</i>. Et distinguens virtutes, non ponit speculativas nisi | |
| 1657 tres, scientiam, sapientiam et intellectum; quae omnes pertinent ad | |
| 1658 considerationem scientiarum speculativarum. Ergo ultima hominis | |
| 1659 beatitudo in consideratione scientiarum speculativarum | |
| 53 | 1660 consistit.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 arg. 2"><a name="33584"><span class="ref">[33584] Iª-IIae q. 3 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1661 illud videtur esse ultima hominis beatitudo, quod naturaliter |
| 1662 desideratur ab omnibus propter seipsum. Sed huiusmodi est | |
| 1663 consideratio speculativarum scientiarum, quia, ut dicitur in I | |
| 1664 Metaphys., <i>omnes homines natura scire desiderant</i>; et post | |
| 1665 pauca subditur quod speculativae scientiae propter seipsas | |
| 1666 quaeruntur. Ergo in consideratione scientiarum speculativarum | |
| 53 | 1667 consistit beatitudo.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 arg. 3"><a name="33585"><span class="ref">[33585] Iª-IIae q. 3 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1668 beatitudo est ultima hominis perfectio. Unumquodque autem |
| 1669 perficitur secundum quod reducitur de potentia in actum. | |
| 1670 Intellectus autem humanus reducitur in actum per considerationem | |
| 1671 scientiarum speculativarum. Ergo videtur quod in huiusmodi | |
| 53 | 1672 consideratione ultima hominis beatitudo consistat.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 s. c."><a name="33586"><span class="ref">[33586] Iª-IIae q. 3 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1673 est quod dicitur Ierem. IX, <i>non glorietur sapiens in sapientia |
| 1674 sua</i>; et loquitur de sapientia speculativarum scientiarum. Non | |
| 1675 ergo consistit in harum consideratione ultima hominis | |
| 53 | 1676 beatitudo.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 co."><a name="33587"><span class="ref">[33587] Iª-IIae q. 3 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1677 dicendum quod, sicut supra dictum est, duplex est hominis |
| 1678 beatitudo, una perfecta, et alia imperfecta. Oportet autem | |
| 1679 intelligere perfectam beatitudinem, quae attingit ad veram | |
| 1680 beatitudinis rationem, beatitudinem autem imperfectam, quae non | |
| 1681 attingit, sed participat quandam particularem beatitudinis | |
| 1682 similitudinem. Sicut perfecta prudentia invenitur in homine, apud | |
| 1683 quem est ratio rerum agibilium, imperfecta autem prudentia est in | |
| 1684 quibusdam animalibus brutis, in quibus sunt quidam particulares | |
| 1685 instinctus ad quaedam opera similia operibus prudentiae. Perfecta | |
| 1686 igitur beatitudo in consideratione scientiarum speculativarum | |
| 1687 essentialiter consistere non potest. Ad cuius evidentiam, | |
| 1688 considerandum est quod consideratio speculativae scientiae non se | |
| 1689 extendit ultra virtutem principiorum illius scientiae, quia in | |
| 1690 principiis scientiae virtualiter tota scientia continetur. Prima | |
| 1691 autem principia scientiarum speculativarum sunt per sensum accepta; | |
| 1692 ut patet per philosophum in principio Metaphys., et in fine Poster. | |
| 1693 Unde tota consideratio scientiarum speculativarum non potest ultra | |
| 1694 extendi quam sensibilium cognitio ducere potest. In cognitione | |
| 1695 autem sensibilium non potest consistere ultima hominis beatitudo, | |
| 1696 quae est ultima eius perfectio. Non enim aliquid perficitur ab | |
| 1697 aliquo inferiori, nisi secundum quod in inferiori est aliqua | |
| 1698 participatio superioris. Manifestum est autem quod forma lapidis, | |
| 1699 vel cuiuslibet rei sensibilis, est inferior homine. Unde per formam | |
| 1700 lapidis non perficitur intellectus inquantum est talis forma, sed | |
| 1701 inquantum in ea participatur aliqua similitudo alicuius quod est | |
| 1702 supra intellectum humanum, scilicet lumen intelligibile, vel | |
| 1703 aliquid huiusmodi. Omne autem quod est per aliud, reducitur ad id | |
| 1704 quod est per se. Unde oportet quod ultima perfectio hominis sit per | |
| 1705 cognitionem alicuius rei quae sit supra intellectum humanum. | |
| 1706 Ostensum est autem quod per sensibilia non potest deveniri in | |
| 1707 cognitionem substantiarum separatarum, quae sunt supra intellectum | |
| 1708 humanum. Unde relinquitur quod ultima hominis beatitudo non possit | |
| 1709 esse in consideratione speculativarum scientiarum. Sed sicut in | |
| 1710 formis sensibilibus participatur aliqua similitudo superiorum | |
| 1711 substantiarum, ita consideratio scientiarum speculativarum est | |
| 53 | 1712 quaedam participatio verae et perfectae beatitudinis.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 ad 1"><a name="33588"><span class="ref">[33588] Iª-IIae q. 3 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1713 dicendum quod philosophus loquitur in libro Ethicorum de felicitate |
| 1714 imperfecta, qualiter in hac vita haberi potest, ut supra dictum | |
| 53 | 1715 est.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 ad 2"><a name="33589"><span class="ref">[33589] Iª-IIae q. 3 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1716 dicendum quod naturaliter desideratur non solum perfecta beatitudo, |
| 53 | 1717 sed etiam qualiscumque similitudo vel participatio ipsius.</p><p title="I-II q. 3 a. 6 ad 3"><a name="33590"><span class="ref">[33590] Iª-IIae q. 3 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1718 dicendum quod per considerationem scientiarum speculativarum |
| 1719 reducitur intellectus noster aliquo modo in actum, non autem in | |
| 53 | 1720 ultimum et completum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 3 a. 7 arg. 1"><a name="33591"><span class="ref">[33591] Iª-IIae q. 3 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 1721 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in |
| 1722 cognitione substantiarum separatarum, idest Angelorum. Dicit enim | |
| 1723 Gregorius, in quadam homilia, <i>nihil prodest interesse festis | |
| 1724 hominum, si non contingat interesse festis Angelorum</i>; per quod | |
| 1725 finalem beatitudinem designat. Sed festis Angelorum interesse | |
| 1726 possumus per eorum contemplationem. Ergo videtur quod in | |
| 53 | 1727 contemplatione Angelorum ultima hominis beatitudo consistat.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 arg. 2"><a name="33592"><span class="ref">[33592] Iª-IIae q. 3 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1728 ultima perfectio uniuscuiusque rei est ut coniungatur suo |
| 1729 principio, unde et circulus dicitur esse figura perfecta, quia | |
| 1730 habet idem principium et finem. Sed principium cognitionis humanae | |
| 1731 est ab ipsis Angelis, per quos homines illuminantur, ut dicit | |
| 1732 Dionysius, IV cap. Cael. Hier. Ergo perfectio humani intellectus | |
| 53 | 1733 est in contemplatione Angelorum.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 arg. 3"><a name="33593"><span class="ref">[33593] Iª-IIae q. 3 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1734 unaquaeque natura perfecta est, quando coniungitur superiori |
| 1735 naturae, sicut ultima perfectio corporis est ut coniungatur naturae | |
| 1736 spirituali. Sed supra intellectum humanum, ordine naturae, sunt | |
| 1737 Angeli. Ergo ultima perfectio intellectus humani est ut coniungatur | |
| 53 | 1738 per contemplationem ipsis Angelis.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 s. c."><a name="33594"><span class="ref">[33594] Iª-IIae q. 3 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1739 est quod dicitur Ierem. IX, <i>in hoc glorietur qui gloriatur, |
| 1740 scire et nosse me</i>. Ergo ultima hominis gloria, vel beatitudo, | |
| 53 | 1741 non consistit nisi in cognitione Dei.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 co."><a name="33595"><span class="ref">[33595] Iª-IIae q. 3 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1742 dicendum quod, sicut dictum est, perfecta hominis beatitudo non |
| 1743 consistit in eo quod est perfectio intellectus secundum alicuius | |
| 1744 participationem, sed in eo quod est per essentiam tale. Manifestum | |
| 1745 est autem quod unumquodque intantum est perfectio alicuius | |
| 1746 potentiae, inquantum ad ipsum pertinet ratio proprii obiecti illius | |
| 1747 potentiae. Proprium autem obiectum intellectus est verum. Quidquid | |
| 1748 ergo habet veritatem participatam, contemplatum non facit | |
| 1749 intellectum perfectum ultima perfectione. Cum autem eadem sit | |
| 1750 dispositio rerum in esse sicut in veritate, ut dicitur in II | |
| 1751 Metaphys.; quaecumque sunt entia per participationem, sunt vera per | |
| 1752 participationem. Angeli autem habent esse participatum, quia solius | |
| 1753 Dei suum esse est sua essentia, ut in primo ostensum est. Unde | |
| 1754 relinquitur quod solus Deus sit veritas per essentiam, et quod eius | |
| 1755 contemplatio faciat perfecte beatum. Aliqualem autem beatitudinem | |
| 1756 imperfectam nihil prohibet attendi in contemplatione Angelorum; et | |
| 1757 etiam altiorem quam in consideratione scientiarum | |
| 53 | 1758 speculativarum.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 ad 1"><a name="33596"><span class="ref">[33596] Iª-IIae q. 3 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1759 dicendum quod festis Angelorum intererimus non solum contemplantes |
| 53 | 1760 Angelos, sed simul cum ipsis, Deum.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 ad 2"><a name="33597"><span class="ref">[33597] Iª-IIae q. 3 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1761 dicendum quod, secundum illos qui ponunt animas humanas esse ab |
| 1762 Angelis creatas, satis conveniens videtur quod beatitudo hominis | |
| 1763 sit in contemplatione Angelorum, quasi in coniunctione ad suum | |
| 1764 principium. Sed hoc est erroneum, ut in primo dictum est. Unde | |
| 1765 ultima perfectio intellectus humani est per coniunctionem ad Deum, | |
| 1766 qui est primum principium et creationis animae et illuminationis | |
| 1767 eius. Angelus autem illuminat tanquam minister, ut in primo habitum | |
| 1768 est. Unde suo ministerio adiuvat hominem ut ad beatitudinem | |
| 53 | 1769 perveniat, non autem est humanae beatitudinis obiectum.</p><p title="I-II q. 3 a. 7 ad 3"><a name="33598"><span class="ref">[33598] Iª-IIae q. 3 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1770 dicendum quod attingi superiorem naturam ab inferiori contingit |
| 1771 dupliciter. Uno modo, secundum gradum potentiae participantis, et | |
| 1772 sic ultima perfectio hominis erit in hoc quod homo attinget ad | |
| 1773 contemplandum sicut Angeli contemplantur. Alio modo, sicut obiectum | |
| 1774 attingitur a potentia, et hoc modo ultima perfectio cuiuslibet | |
| 1775 potentiae est ut attingat ad id in quo plene invenitur ratio sui | |
| 53 | 1776 obiecti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 3 a. 8 arg. 1"><a name="33599"><span class="ref">[33599] Iª-IIae q. 3 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 1777 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis non sit in visione |
| 1778 ipsius divinae essentiae. Dicit enim Dionysius, in I cap. Myst. | |
| 1779 Theol., quod per id quod est supremum intellectus, homo Deo | |
| 1780 coniungitur sicut omnino ignoto. Sed id quod videtur per essentiam, | |
| 1781 non est omnino ignotum. Ergo ultima intellectus perfectio, seu | |
| 1782 beatitudo, non consistit in hoc quod Deus per essentiam | |
| 53 | 1783 videtur.</p><p title="I-II q. 3 a. 8 arg. 2"><a name="33600"><span class="ref">[33600] Iª-IIae q. 3 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1784 altioris naturae altior est perfectio. Sed haec est perfectio |
| 1785 divini intellectus propria, ut suam essentiam videat. Ergo ultima | |
| 1786 perfectio intellectus humani ad hoc non pertingit, sed infra | |
| 53 | 1787 subsistit.</p><p title="I-II q. 3 a. 8 s. c."><a name="33601"><span class="ref">[33601] Iª-IIae q. 3 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1788 est quod dicitur I Ioan. III, <i>cum apparuerit, similes ei erimus, |
| 53 | 1789 et videbimus eum sicuti ipse est</i>.</p><p title="I-II q. 3 a. 8 co."><a name="33602"><span class="ref">[33602] Iª-IIae q. 3 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1790 dicendum quod ultima et perfecta beatitudo non potest esse nisi in |
| 1791 visione divinae essentiae. Ad cuius evidentiam, duo consideranda | |
| 1792 sunt. Primo quidem, quod homo non est perfecte beatus, quandiu | |
| 1793 restat sibi aliquid desiderandum et quaerendum. Secundum est, quod | |
| 1794 uniuscuiusque potentiae perfectio attenditur secundum rationem sui | |
| 1795 obiecti. Obiectum autem intellectus est quod quid est, idest | |
| 1796 essentia rei, ut dicitur in III de anima. Unde intantum procedit | |
| 1797 perfectio intellectus, inquantum cognoscit essentiam alicuius rei. | |
| 1798 Si ergo intellectus aliquis cognoscat essentiam alicuius effectus, | |
| 1799 per quam non possit cognosci essentia causae, ut scilicet sciatur | |
| 1800 de causa quid est; non dicitur intellectus attingere ad causam | |
| 1801 simpliciter, quamvis per effectum cognoscere possit de causa an | |
| 1802 sit. Et ideo remanet naturaliter homini desiderium, cum cognoscit | |
| 1803 effectum, et scit eum habere causam, ut etiam sciat de causa quid | |
| 1804 est. Et illud desiderium est admirationis, et causat inquisitionem, | |
| 1805 ut dicitur in principio Metaphys. Puta si aliquis cognoscens | |
| 1806 eclipsim solis, considerat quod ex aliqua causa procedit, de qua, | |
| 1807 quia nescit quid sit, admiratur, et admirando inquirit. Nec ista | |
| 1808 inquisitio quiescit quousque perveniat ad cognoscendum essentiam | |
| 1809 causae. Si igitur intellectus humanus, cognoscens essentiam | |
| 1810 alicuius effectus creati, non cognoscat de Deo nisi an est; nondum | |
| 1811 perfectio eius attingit simpliciter ad causam primam, sed remanet | |
| 1812 ei adhuc naturale desiderium inquirendi causam. Unde nondum est | |
| 1813 perfecte beatus. Ad perfectam igitur beatitudinem requiritur quod | |
| 1814 intellectus pertingat ad ipsam essentiam primae causae. Et sic | |
| 1815 perfectionem suam habebit per unionem ad Deum sicut ad obiectum, in | |
| 53 | 1816 quo solo beatitudo hominis consistit, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 3 a. 8 ad 1"><a name="33603"><span class="ref">[33603] Iª-IIae q. 3 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1817 dicendum quod Dionysius loquitur de cognitione eorum qui sunt in |
| 53 | 1818 via, tendentes ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 3 a. 8 ad 2"><a name="33604"><span class="ref">[33604] Iª-IIae q. 3 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1819 dicendum quod, sicut supra dictum est, finis potest accipi |
| 1820 dupliciter. Uno modo, quantum ad rem ipsam quae desideratur, et hoc | |
| 1821 modo idem est finis superioris et inferioris naturae, immo omnium | |
| 1822 rerum, ut supra dictum est. Alio modo, quantum ad consecutionem | |
| 1823 huius rei, et sic diversus est finis superioris et inferioris | |
| 1824 naturae, secundum diversam habitudinem ad rem talem. Sic igitur | |
| 1825 altior est beatitudo Dei suam essentiam intellectu comprehendentis, | |
| 53 | 1826 quam hominis vel Angeli videntis, et non comprehendentis.</p></div></div><div class="q" id="q4"><h2>Quaestio 4</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 4 pr."><a name="33605"><span class="ref">[33605] |
| 1827 Iª-IIae q. 4 pr.</span></a> Deinde, considerandum est de his | |
| 28 | 1828 quae exiguntur ad beatitudinem. Et circa hoc quaeruntur octo. |
| 1829 Primo, utrum delectatio requiratur ad beatitudinem. Secundo, quid | |
| 1830 sit principalius in beatitudine, utrum delectatio vel visio. | |
| 1831 Tertio, utrum requiratur comprehensio. Quarto, utrum requiratur | |
| 1832 rectitudo voluntatis. Quinto, utrum ad beatitudinem hominis | |
| 1833 requiratur corpus. Sexto, utrum perfectio corporis. Septimo, utrum | |
| 1834 aliqua exteriora bona. Octavo, utrum requiratur societas | |
| 53 | 1835 amicorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 4 a. 1 arg. 1"><a name="33606"><span class="ref">[33606] Iª-IIae q. 4 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1836 sic proceditur. Videtur quod delectatio non requiratur ad |
| 1837 beatitudinem. Dicit enim Augustinus, in I de Trin., quod <i>visio | |
| 1838 est tota merces fidei</i>. Sed id quod est praemium vel merces | |
| 1839 virtutis, est beatitudo, ut patet per philosophum in I Ethic. Ergo | |
| 53 | 1840 nihil aliud requiritur ad beatitudinem nisi sola visio.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 arg. 2"><a name="33607"><span class="ref">[33607] Iª-IIae q. 4 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1841 beatitudo est per se sufficientissimum bonum, ut philosophus dicit |
| 1842 I Ethic. Quod autem eget aliquo alio, non est per se sufficiens. | |
| 1843 Cum igitur essentia beatitudinis in visione Dei consistat, ut | |
| 1844 ostensum est; videtur quod ad beatitudinem non requiratur | |
| 53 | 1845 delectatio.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 arg. 3"><a name="33608"><span class="ref">[33608] Iª-IIae q. 4 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1846 operationem felicitatis seu beatitudinis oportet esse non |
| 1847 impeditam, ut dicitur in VII Ethic. Sed delectatio impedit actionem | |
| 1848 intellectus corrumpit enim aestimationem prudentiae, ut dicitur in | |
| 53 | 1849 VI Ethic. Ergo delectatio non requiritur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 s. c."><a name="33609"><span class="ref">[33609] Iª-IIae q. 4 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1850 est quod Augustinus dicit, X Confess., quod <i>beatitudo est |
| 53 | 1851 gaudium de veritate</i>.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 co."><a name="33610"><span class="ref">[33610] Iª-IIae q. 4 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1852 dicendum quod quadrupliciter aliquid requiritur ad aliud. Uno modo, |
| 1853 sicut praeambulum vel praeparatorium ad ipsum, sicut disciplina | |
| 1854 requiritur ad scientiam. Alio modo, sicut perficiens aliquid, sicut | |
| 1855 anima requiritur ad vitam corporis. Tertio modo, sicut coadiuvans | |
| 1856 extrinsecum, sicut amici requiruntur ad aliquid agendum. Quarto | |
| 1857 modo, sicut aliquid concomitans, ut si dicamus quod calor | |
| 1858 requiritur ad ignem. Et hoc modo delectatio requiritur ad | |
| 1859 beatitudinem. Delectatio enim causatur ex hoc quod appetitus | |
| 1860 requiescit in bono adepto. Unde, cum beatitudo nihil aliud sit quam | |
| 1861 adeptio summi boni, non potest esse beatitudo sine delectatione | |
| 53 | 1862 concomitante.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 ad 1"><a name="33611"><span class="ref">[33611] Iª-IIae q. 4 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1863 dicendum quod ex hoc ipso quod merces alicui redditur, voluntas |
| 1864 merentis requiescit, quod est delectari. Unde in ipsa ratione | |
| 53 | 1865 mercedis redditae delectatio includitur.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 ad 2"><a name="33612"><span class="ref">[33612] Iª-IIae q. 4 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1866 dicendum quod ex ipsa visione Dei causatur delectatio. Unde ille |
| 53 | 1867 qui Deum videt, delectatione indigere non potest.</p><p title="I-II q. 4 a. 1 ad 3"><a name="33613"><span class="ref">[33613] Iª-IIae q. 4 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1868 dicendum quod delectatio concomitans operationem intellectus, non |
| 1869 impedit ipsam, sed magis eam confortat, ut dicitur, in X Ethic., ea | |
| 1870 enim quae delectabiliter facimus, attentius et perseverantius | |
| 1871 operamur. Delectatio autem extranea impedit operationem, quandoque | |
| 1872 quidem ex intentionis distractione; quia, sicut dictum est, ad ea | |
| 1873 in quibus delectamur, magis intenti sumus; et dum uni vehementer | |
| 1874 intendimus, necesse est quod ab alio intentio retrahatur. Quandoque | |
| 1875 autem etiam ex contrarietate, sicut delectatio sensus contraria | |
| 1876 rationi, impedit aestimationem prudentiae magis quam aestimationem | |
| 53 | 1877 speculativi intellectus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 4 a. 2 arg. 1"><a name="33614"><span class="ref">[33614] Iª-IIae q. 4 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1878 sic proceditur. Videtur quod delectatio sit principalius in |
| 1879 beatitudine quam visio. Delectatio enim, ut dicitur in X Ethic., | |
| 1880 est perfectio operationis. Sed perfectio est potior perfectibili. | |
| 1881 Ergo delectatio est potior operatione intellectus, quae est | |
| 53 | 1882 visio.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 arg. 2"><a name="33615"><span class="ref">[33615] Iª-IIae q. 4 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1883 illud propter quod aliquid est appetibile, est potius. Sed |
| 1884 operationes appetuntur propter delectationem ipsarum, unde et | |
| 1885 natura operationibus necessariis ad conservationem individui et | |
| 1886 speciei, delectationem apposuit, ut huiusmodi operationes ab | |
| 1887 animalibus non negligantur. Ergo delectatio est potior in | |
| 53 | 1888 beatitudine quam operatio intellectus, quae est visio.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 arg. 3"><a name="33616"><span class="ref">[33616] Iª-IIae q. 4 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1889 visio respondet fidei, delectatio autem, sive fruitio, caritati. |
| 1890 Sed caritas est maior fide, ut dicit apostolus I ad Cor. XIII. Ergo | |
| 53 | 1891 delectatio, sive fruitio, est potior visione.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 s. c."><a name="33617"><span class="ref">[33617] Iª-IIae q. 4 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1892 causa est potior effectu. Sed visio est causa delectationis. Ergo |
| 53 | 1893 visio est potior quam delectatio.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 co."><a name="33618"><span class="ref">[33618] Iª-IIae q. 4 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1894 dicendum quod istam quaestionem movet philosophus in X Ethic., et |
| 1895 eam insolutam dimittit. Sed si quis diligenter consideret, ex | |
| 1896 necessitate oportet quod operatio intellectus, quae est visio, sit | |
| 1897 potior delectatione. Delectatio enim consistit in quadam | |
| 1898 quietatione voluntatis. Quod autem voluntas in aliquo quietetur, | |
| 1899 non est nisi propter bonitatem eius in quo quietatur. Si ergo | |
| 1900 voluntas quietatur in aliqua operatione, ex bonitate operationis | |
| 1901 procedit quietatio voluntatis. Nec voluntas quaerit bonum propter | |
| 1902 quietationem, sic enim ipse actus voluntatis esset finis, quod est | |
| 1903 contra praemissa. Sed ideo quaerit quod quietetur in operatione, | |
| 1904 quia operatio est bonum eius. Unde manifestum est quod principalius | |
| 1905 bonum est ipsa operatio in qua quietatur voluntas, quam quietatio | |
| 53 | 1906 voluntatis in ipso.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 ad 1"><a name="33619"><span class="ref">[33619] Iª-IIae q. 4 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1907 dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, <i>delectatio |
| 1908 perficit operationem sicut decor iuventutem</i>, qui est ad | |
| 1909 iuventutem consequens. Unde delectatio est quaedam perfectio | |
| 1910 concomitans visionem; non sicut perfectio faciens visionem esse in | |
| 53 | 1911 sua specie perfectam.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 ad 2"><a name="33620"><span class="ref">[33620] Iª-IIae q. 4 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1912 dicendum quod apprehensio sensitiva non attingit ad communem |
| 1913 rationem boni, sed ad aliquod bonum particulare quod est | |
| 1914 delectabile. Et ideo secundum appetitum sensitivum, qui est in | |
| 1915 animalibus, operationes quaeruntur propter delectationem. Sed | |
| 1916 intellectus apprehendit universalem rationem boni, ad cuius | |
| 1917 consecutionem sequitur delectatio. Unde principalius intendit bonum | |
| 1918 quam delectationem. Et inde est quod divinus intellectus, qui est | |
| 1919 institutor naturae, delectationes apposuit propter operationes. Non | |
| 1920 est autem aliquid aestimandum simpliciter secundum ordinem | |
| 1921 sensitivi appetitus, sed magis secundum ordinem appetitus | |
| 53 | 1922 intellectivi.</p><p title="I-II q. 4 a. 2 ad 3"><a name="33621"><span class="ref">[33621] Iª-IIae q. 4 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1923 dicendum quod caritas non quaerit bonum dilectum propter |
| 1924 delectationem, sed hoc est ei consequens, ut delectetur in bono | |
| 1925 adepto quod amat. Et sic delectatio non respondet ei ut finis, sed | |
| 53 | 1926 magis visio, per quam primo finis fit ei praesens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 4 a. 3 arg. 1"><a name="33622"><span class="ref">[33622] Iª-IIae q. 4 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1927 sic proceditur. Videtur quod ad beatitudinem non requiratur |
| 1928 comprehensio. Dicit enim Augustinus, ad Paulinam de videndo Deum, | |
| 1929 <i>attingere mente Deum magna est beatitudo, comprehendere autem | |
| 53 | 1930 est impossibile</i>. Ergo sine comprehensione est beatitudo.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 arg. 2"><a name="33623"><span class="ref">[33623] Iª-IIae q. 4 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1931 beatitudo est perfectio hominis secundum intellectivam partem, in |
| 1932 qua non sunt aliae potentiae quam intellectus et voluntas, ut in | |
| 1933 primo dictum est. Sed intellectus sufficienter perficitur per | |
| 1934 visionem Dei, voluntas autem per delectationem in ipso. Ergo non | |
| 53 | 1935 requiritur comprehensio tanquam aliquod tertium.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 arg. 3"><a name="33624"><span class="ref">[33624] Iª-IIae q. 4 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1936 beatitudo in operatione consistit. Operationes autem determinantur |
| 1937 secundum obiecta. Obiecta autem generalia sunt duo, verum et bonum, | |
| 1938 verum correspondet visioni, et bonum correspondet delectationi. | |
| 53 | 1939 Ergo non requiritur comprehensio quasi aliquod tertium.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 s. c."><a name="33625"><span class="ref">[33625] Iª-IIae q. 4 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1940 est quod apostolus dicit, I ad Cor. IX, <i>sic currite ut |
| 1941 comprehendatis</i>. Sed spiritualis cursus terminatur ad | |
| 1942 beatitudinem, unde ipse dicit, II ad Tim. ult., <i>bonum certamen | |
| 1943 certavi, cursum consummavi, fidem servavi; in reliquo reposita est | |
| 1944 mihi corona iustitiae</i>. Ergo comprehensio requiritur ad | |
| 53 | 1945 beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 co."><a name="33626"><span class="ref">[33626] Iª-IIae q. 4 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1946 dicendum quod, cum beatitudo consistat in consecutione ultimi |
| 1947 finis, ea quae requiruntur ad beatitudinem sunt consideranda ex | |
| 1948 ipso ordine hominis ad finem. Ad finem autem intelligibilem | |
| 1949 ordinatur homo partim quidem per intellectum, partim autem per | |
| 1950 voluntatem. Per intellectum quidem, inquantum in intellectu | |
| 1951 praeexistit aliqua cognitio finis imperfecta. Per voluntatem autem, | |
| 1952 primo quidem per amorem, qui est primus motus voluntatis in | |
| 1953 aliquid, secundo autem, per realem habitudinem amantis ad amatum, | |
| 1954 quae quidem potest esse triplex. Quandoque enim amatum est praesens | |
| 1955 amanti, et tunc iam non quaeritur. Quandoque autem non est | |
| 1956 praesens, sed impossibile est ipsum adipisci, et tunc etiam non | |
| 1957 quaeritur. Quandoque autem possibile est ipsum adipisci, sed est | |
| 1958 elevatum supra facultatem adipiscentis, ita ut statim haberi non | |
| 1959 possit, et haec est habitudo sperantis ad speratum, quae sola | |
| 1960 habitudo facit finis inquisitionem. Et istis tribus respondent | |
| 1961 aliqua in ipsa beatitudine. Nam perfecta cognitio finis respondet | |
| 1962 imperfectae; praesentia vero ipsius finis respondet habitudini | |
| 1963 spei; sed delectatio in fine iam praesenti consequitur dilectionem, | |
| 1964 ut supra dictum est. Et ideo necesse est ad beatitudinem ista tria | |
| 1965 concurrere, scilicet visionem, quae est cognitio perfecta | |
| 1966 intelligibilis finis; comprehensionem, quae importat praesentiam | |
| 1967 finis; delectationem, vel fruitionem, quae importat quietationem | |
| 53 | 1968 rei amantis in amato.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 ad 1"><a name="33627"><span class="ref">[33627] Iª-IIae q. 4 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1969 dicendum quod comprehensio dicitur dupliciter. Uno modo, inclusio |
| 1970 comprehensi in comprehendente, et sic omne quod comprehenditur a | |
| 1971 finito, est finitum. Unde hoc modo Deus non potest comprehendi ab | |
| 1972 aliquo intellectu creato. Alio modo comprehensio nihil aliud | |
| 1973 nominat quam tentionem alicuius rei iam praesentialiter habitae, | |
| 1974 sicut aliquis consequens aliquem, dicitur eum comprehendere quando | |
| 53 | 1975 tenet eum. Et hoc modo comprehensio requiritur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 ad 2"><a name="33628"><span class="ref">[33628] Iª-IIae q. 4 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1976 dicendum quod, sicut ad voluntatem pertinet spes et amor, quia |
| 1977 eiusdem est amare aliquid et tendere in illud non habitum; ita | |
| 1978 etiam ad voluntatem pertinet et comprehensio et delectatio, quia | |
| 53 | 1979 eiusdem est habere aliquid et quiescere in illo.</p><p title="I-II q. 4 a. 3 ad 3"><a name="33629"><span class="ref">[33629] Iª-IIae q. 4 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1980 dicendum quod comprehensio non est aliqua operatio praeter |
| 1981 visionem, sed est quaedam habitudo ad finem iam habitum. Unde etiam | |
| 1982 ipsa visio, vel res visa secundum quod praesentialiter adest, est | |
| 53 | 1983 obiectum comprehensionis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 4 a. 4 arg. 1"><a name="33630"><span class="ref">[33630] Iª-IIae q. 4 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1984 sic proceditur. Videtur quod rectitudo voluntatis non requiratur ad |
| 1985 beatitudinem. Beatitudo enim essentialiter consistit in operatione | |
| 1986 intellectus, ut dictum est. Sed ad perfectam intellectus | |
| 1987 operationem non requiritur rectitudo voluntatis, per quam homines | |
| 1988 mundi dicuntur, dicit enim Augustinus, in libro Retract., <i>non | |
| 1989 approbo quod in oratione dixi, Deus qui non nisi mundos verum scire | |
| 1990 voluisti. Responderi enim potest multos etiam non mundos multa | |
| 1991 scire vera</i>. Ergo rectitudo voluntatis non requiritur ad | |
| 53 | 1992 beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 arg. 2"><a name="33631"><span class="ref">[33631] Iª-IIae q. 4 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1993 prius non dependet a posteriori. Sed operatio intellectus est prior |
| 1994 quam operatio voluntatis. Ergo beatitudo, quae est perfecta | |
| 53 | 1995 operatio intellectus, non dependet a rectitudine voluntatis.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 arg. 3"><a name="33632"><span class="ref">[33632] Iª-IIae q. 4 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1996 quod ordinatur ad aliquid tanquam ad finem, non est necessarium |
| 1997 adepto iam fine, sicut navis postquam pervenitur ad portum. Sed | |
| 1998 rectitudo voluntatis, quae est per virtutem, ordinatur ad | |
| 1999 beatitudinem tanquam ad finem. Ergo, adepta beatitudine, non est | |
| 53 | 2000 necessaria rectitudo voluntatis.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 s. c."><a name="33633"><span class="ref">[33633] Iª-IIae q. 4 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2001 est quod dicitur Matth. V, <i>beati mundo corde, quoniam ipsi Deum |
| 2002 videbunt</i>. Et Heb. XII, <i>pacem sequimini cum omnibus, et | |
| 53 | 2003 sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum</i>.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 co."><a name="33634"><span class="ref">[33634] Iª-IIae q. 4 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2004 dicendum quod rectitudo voluntatis requiritur ad beatitudinem et |
| 2005 antecedenter et concomitanter. Antecedenter quidem, quia rectitudo | |
| 2006 voluntatis est per debitum ordinem ad finem ultimum. Finis autem | |
| 2007 comparatur ad id quod ordinatur ad finem, sicut forma ad materiam. | |
| 2008 Unde sicut materia non potest consequi formam, nisi sit debito modo | |
| 2009 disposita ad ipsam, ita nihil consequitur finem, nisi sit debito | |
| 2010 modo ordinatum ad ipsum. Et ideo nullus potest ad beatitudinem | |
| 2011 pervenire, nisi habeat rectitudinem voluntatis. Concomitanter | |
| 2012 autem, quia, sicut dictum est, beatitudo ultima consistit in | |
| 2013 visione divinae essentiae, quae est ipsa essentia bonitatis. Et ita | |
| 2014 voluntas videntis Dei essentiam, ex necessitate amat quidquid amat, | |
| 2015 sub ordine ad Deum; sicut voluntas non videntis Dei essentiam, ex | |
| 2016 necessitate amat quidquid amat, sub communi ratione boni quam | |
| 2017 novit. Et hoc ipsum est quod facit voluntatem rectam. Unde | |
| 2018 manifestum est quod beatitudo non potest esse sine recta | |
| 53 | 2019 voluntate.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 ad 1"><a name="33635"><span class="ref">[33635] Iª-IIae q. 4 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2020 dicendum quod Augustinus loquitur de cognitione veri quod non est |
| 53 | 2021 ipsa essentia bonitatis.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 ad 2"><a name="33636"><span class="ref">[33636] Iª-IIae q. 4 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2022 dicendum quod omnis actus voluntatis praeceditur ab aliquo actu |
| 2023 intellectus, aliquis tamen actus voluntatis est prior quam aliquis | |
| 2024 actus intellectus. Voluntas enim tendit in finalem actum | |
| 2025 intellectus, qui est beatitudo. Et ideo recta inclinatio voluntatis | |
| 2026 praeexigitur ad beatitudinem, sicut rectus motus sagittae ad | |
| 53 | 2027 percussionem signi.</p><p title="I-II q. 4 a. 4 ad 3"><a name="33637"><span class="ref">[33637] Iª-IIae q. 4 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2028 dicendum quod non omne quod ordinatur ad finem, cessat adveniente |
| 2029 fine, sed id tantum quod se habet in ratione imperfectionis, ut | |
| 2030 motus. Unde instrumenta motus non sunt necessaria postquam | |
| 53 | 2031 pervenitur ad finem, sed debitus ordo ad finem est necessarius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 1"><a name="33638"><span class="ref">[33638] Iª-IIae q. 4 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2032 sic proceditur. Videtur quod ad beatitudinem requiratur corpus. |
| 2033 Perfectio enim virtutis et gratiae praesupponit perfectionem | |
| 2034 naturae. Sed beatitudo est perfectio virtutis et gratiae. Anima | |
| 2035 autem sine corpore non habet perfectionem naturae, cum sit pars | |
| 2036 naturaliter humanae naturae, omnis autem pars est imperfecta a suo | |
| 53 | 2037 toto separata. Ergo anima sine corpore non potest esse beata.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 2"><a name="33639"><span class="ref">[33639] Iª-IIae q. 4 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2038 beatitudo est operatio quaedam perfecta, ut supra dictum est. Sed |
| 2039 operatio perfecta sequitur esse perfectum, quia nihil operatur nisi | |
| 2040 secundum quod est ens in actu. Cum ergo anima non habeat esse | |
| 2041 perfectum quando est a corpore separata, sicut nec aliqua pars | |
| 2042 quando separata est a toto; videtur quod anima sine corpore non | |
| 53 | 2043 possit esse beata.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 3"><a name="33640"><span class="ref">[33640] Iª-IIae q. 4 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2044 beatitudo est perfectio hominis. Sed anima sine corpore non est |
| 53 | 2045 homo. Ergo beatitudo non potest esse in anima sine corpore.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 4"><a name="33641"><span class="ref">[33641] Iª-IIae q. 4 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2046 secundum philosophum, in VII Ethic., felicitatis operatio, in qua |
| 2047 consistit beatitudo, est non impedita. Sed operatio animae | |
| 2048 separatae est impedita, quia, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad | |
| 2049 Litt., <i>inest ei naturalis quidam appetitus corpus administrandi, | |
| 2050 quo appetitu retardatur quodammodo ne tota intentione pergat in | |
| 2051 illud summum caelum</i>, idest in visionem essentiae divinae. Ergo | |
| 53 | 2052 anima sine corpore non potest esse beata.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 5"><a name="33642"><span class="ref">[33642] Iª-IIae q. 4 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2053 beatitudo est sufficiens bonum, et quietat desiderium. Sed hoc non |
| 2054 convenit animae separatae, quia adhuc appetit corporis unionem, ut | |
| 53 | 2055 Augustinus dicit. Ergo anima separata a corpore non est beata.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 6"><a name="33643"><span class="ref">[33643] Iª-IIae q. 4 a. 5 arg. 6</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2056 homo in beatitudine est Angelis aequalis. Sed anima sine corpore |
| 53 | 2057 non aequatur Angelis, ut Augustinus dicit. Ergo non est beata.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 s. c."><a name="33644"><span class="ref">[33644] Iª-IIae q. 4 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2058 est quod dicitur Apoc. XIV, <i>beati mortui qui in domino |
| 53 | 2059 moriuntur</i>.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 co."><a name="33645"><span class="ref">[33645] Iª-IIae q. 4 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2060 dicendum quod duplex est beatitudo, una imperfecta, quae habetur in |
| 2061 hac vita; et alia perfecta, quae in Dei visione consistit. | |
| 2062 Manifestum est autem quod ad beatitudinem huius vitae, de | |
| 2063 necessitate requiritur corpus. Est enim beatitudo huius vitae | |
| 2064 operatio intellectus, vel speculativi vel practici. Operatio autem | |
| 2065 intellectus in hac vita non potest esse sine phantasmate, quod non | |
| 2066 est nisi in organo corporeo, ut in primo habitum est. Et sic | |
| 2067 beatitudo quae in hac vita haberi potest, dependet quodammodo ex | |
| 2068 corpore. Sed circa beatitudinem perfectam, quae in Dei visione | |
| 2069 consistit, aliqui posuerunt quod non potest animae advenire sine | |
| 2070 corpore existenti; dicentes quod animae sanctorum a corporibus | |
| 2071 separatae, ad illam beatitudinem non perveniunt usque ad diem | |
| 2072 iudicii, quando corpora resument. Quod quidem apparet esse falsum | |
| 2073 et auctoritate, et ratione. Auctoritate quidem, quia apostolus | |
| 2074 dicit, II ad Cor. V, <i>quandiu sumus in corpore, peregrinamur a | |
| 2075 domino</i>; et quae sit ratio peregrinationis ostendit, subdens, | |
| 2076 <i>per fidem enim ambulamus, et non per speciem</i>. Ex quo apparet | |
| 2077 quod quandiu aliquis ambulat per fidem et non per speciem, carens | |
| 2078 visione divinae essentiae, nondum est Deo praesens. Animae autem | |
| 2079 sanctorum a corporibus separatae, sunt Deo praesentes, unde | |
| 2080 subditur, <i>audemus autem, et bonam voluntatem habemus peregrinari | |
| 2081 a corpore, et praesentes esse ad dominum</i>. Unde manifestum est | |
| 2082 quod animae sanctorum separatae a corporibus, ambulant per speciem, | |
| 2083 Dei essentiam videntes, in quo est vera beatitudo. Hoc etiam per | |
| 2084 rationem apparet. Nam intellectus ad suam operationem non indiget | |
| 2085 corpore nisi propter phantasmata, in quibus veritatem | |
| 2086 intelligibilem contuetur, ut in primo dictum est. Manifestum est | |
| 2087 autem quod divina essentia per phantasmata videri non potest, ut in | |
| 2088 primo ostensum est. Unde, cum in visione divinae essentiae perfecta | |
| 2089 hominis beatitudo consistat, non dependet beatitudo perfecta | |
| 2090 hominis a corpore. Unde sine corpore potest anima esse beata. Sed | |
| 2091 sciendum quod ad perfectionem alicuius rei dupliciter aliquid | |
| 2092 pertinet. Uno modo, ad constituendam essentiam rei, sicut anima | |
| 2093 requiritur ad perfectionem hominis. Alio modo requiritur ad | |
| 2094 perfectionem rei quod pertinet ad bene esse eius, sicut pulchritudo | |
| 2095 corporis, et velocitas ingenii pertinet ad perfectionem hominis. | |
| 2096 Quamvis ergo corpus primo modo ad perfectionem beatitudinis humanae | |
| 2097 non pertineat, pertinet tamen secundo modo. Cum enim operatio | |
| 2098 dependeat ex natura rei, quando anima perfectior erit in sua | |
| 2099 natura, tanto perfectius habebit suam propriam operationem, in qua | |
| 2100 felicitas consistit. Unde Augustinus, in XII super Gen. ad Litt., | |
| 2101 cum quaesivisset, <i>utrum spiritibus defunctorum sine corporibus | |
| 2102 possit summa illa beatitudo praeberi</i>, respondet quod <i>non sic | |
| 2103 possunt videre incommutabilem substantiam, ut sancti Angeli vident; | |
| 2104 sive alia latentiore causa, sive ideo quia est in eis naturalis | |
| 53 | 2105 quidam appetitus corpus administrandi</i>.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 ad 1"><a name="33646"><span class="ref">[33646] Iª-IIae q. 4 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2106 dicendum quod beatitudo est perfectio animae ex parte intellectus, |
| 2107 secundum quem anima transcendit corporis organa, non autem secundum | |
| 2108 quod est forma naturalis corporis. Et ideo illa naturae perfectio | |
| 2109 manet secundum quam ei beatitudo debetur, licet non maneat illa | |
| 53 | 2110 naturae perfectio secundum quam est corporis forma.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 ad 2"><a name="33647"><span class="ref">[33647] Iª-IIae q. 4 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2111 dicendum quod anima aliter se habet ad esse quam aliae partes. Nam |
| 2112 esse totius non est alicuius suarum partium, unde vel pars omnino | |
| 2113 desinit esse, destructo toto, sicut partes animalis destructo | |
| 2114 animali; vel, si remanent, habent aliud esse in actu, sicut pars | |
| 2115 lineae habet aliud esse quam tota linea. Sed animae humanae remanet | |
| 2116 esse compositi post corporis destructionem, et hoc ideo, quia idem | |
| 2117 est esse formae et materia, et hoc est esse compositi. Anima autem | |
| 2118 subsistit in suo esse, ut in primo ostensum est. Unde relinquitur | |
| 2119 quod post separationem a corpore perfectum esse habeat, unde et | |
| 2120 perfectam operationem habere potest; licet non habeat perfectam | |
| 53 | 2121 naturam speciei.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 ad 3"><a name="33648"><span class="ref">[33648] Iª-IIae q. 4 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2122 dicendum quod beatitudo est hominis secundum intellectum, et ideo, |
| 2123 remanente intellectu, potest inesse ei beatitudo. Sicut dentes | |
| 2124 Aethiopis possunt esse albi, etiam post evulsionem, secundum quos | |
| 53 | 2125 Aethiops dicitur albus.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 ad 4"><a name="33649"><span class="ref">[33649] Iª-IIae q. 4 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2126 dicendum quod dupliciter aliquid impeditur ab alio. Uno modo, per |
| 2127 modum contrarietatis, sicut frigus impedit actionem caloris, et | |
| 2128 tale impedimentum operationis repugnat felicitati. Alio modo, per | |
| 2129 modum cuiusdam defectus, quia scilicet res impedita non habet | |
| 2130 quidquid ad omnimodam sui perfectionem requiritur, et tale | |
| 2131 impedimentum operationis non repugnat felicitati, sed omnimodae | |
| 2132 perfectioni ipsius. Et sic separatio a corpore dicitur animam | |
| 2133 retardare, ne tota intentione tendat in visionem divinae essentiae. | |
| 2134 Appetit enim anima sic frui Deo, quod etiam ipsa fruitio derivetur | |
| 2135 ad corpus per redundantiam, sicut est possibile. Et ideo quandiu | |
| 2136 ipsa fruitur Deo sine corpore, appetitus eius sic quiescit in eo | |
| 2137 quod habet, quod tamen adhuc ad participationem eius vellet suum | |
| 53 | 2138 corpus pertingere.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 ad 5"><a name="33650"><span class="ref">[33650] Iª-IIae q. 4 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2139 dicendum quod desiderium animae separatae totaliter quiescit ex |
| 2140 parte appetibilis, quia scilicet habet id quod suo appetitui | |
| 2141 sufficit. Sed non totaliter requiescit ex parte appetentis, quia | |
| 2142 illud bonum non possidet secundum omnem modum quo possidere vellet. | |
| 2143 Et ideo, corpore resumpto, beatitudo crescit non intensive, sed | |
| 53 | 2144 extensive.</p><p title="I-II q. 4 a. 5 ad 6"><a name="33651"><span class="ref">[33651] Iª-IIae q. 4 a. 5 ad 6</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2145 dicendum quod id quod ibidem dicitur, quod <i>spiritus defunctorum |
| 2146 non sic vident Deum sicut Angeli</i>, non est intelligendum | |
| 2147 secundum inaequalitatem quantitatis, quia etiam modo aliquae animae | |
| 2148 beatorum sunt assumptae ad superiores ordines Angelorum, clarius | |
| 2149 videntes Deum quam inferiores Angeli. Sed intelligitur secundum | |
| 2150 inaequalitatem proportionis, quia Angeli, etiam infimi, habent | |
| 2151 omnem perfectionem beatitudinis quam sunt habituri, non autem | |
| 53 | 2152 animae separatae sanctorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 4 a. 6 arg. 1"><a name="33652"><span class="ref">[33652] Iª-IIae q. 4 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2153 sic proceditur. Videtur quod perfectio corporis non requiratur ad |
| 2154 beatitudinem hominis perfectam. Perfectio enim corporis est quoddam | |
| 2155 corporale bonum. Sed supra ostensum est quod beatitudo non | |
| 2156 consistit in corporalibus bonis. Ergo ad beatitudinem hominis non | |
| 53 | 2157 requiritur aliqua perfecta dispositio corporis.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 arg. 2"><a name="33653"><span class="ref">[33653] Iª-IIae q. 4 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2158 beatitudo hominis consistit in visione divinae essentiae, ut |
| 2159 ostensum est. Sed ad hanc operationem nihil exhibet corpus, ut | |
| 2160 dictum est. Ergo nulla dispositio corporis requiritur ad | |
| 53 | 2161 beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 arg. 3"><a name="33654"><span class="ref">[33654] Iª-IIae q. 4 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2162 quanto intellectus est magis abstractus a corpore, tanto perfectius |
| 2163 intelligit. Sed beatitudo consistit in perfectissima operatione | |
| 2164 intellectus. Ergo oportet omnibus modis animam esse abstractam a | |
| 2165 corpore. Nullo ergo modo requiritur aliqua dispositio corporis ad | |
| 53 | 2166 beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 s. c."><a name="33655"><span class="ref">[33655] Iª-IIae q. 4 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2167 praemium virtutis est beatitudo, unde dicitur Ioan. XIII, <i>beati |
| 2168 eritis, si feceritis ea</i>. Sed sanctis repromittitur pro praemio | |
| 2169 non solum visio Dei et delectatio, sed etiam corporis bona | |
| 2170 dispositio, dicitur enim Isaiae ult., <i>videbitis, et gaudebit cor | |
| 2171 vestrum, et ossa vestra quasi herba germinabunt</i>. Ergo bona | |
| 53 | 2172 dispositio corporis requiritur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 co."><a name="33656"><span class="ref">[33656] Iª-IIae q. 4 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2173 dicendum quod, si loquamur de beatitudine hominis qualis in hac |
| 2174 vita potest haberi, manifestum est quod ad eam ex necessitate | |
| 2175 requiritur bona dispositio corporis. Consistit enim haec beatitudo, | |
| 2176 secundum philosophum, in operatione virtutis perfectae. Manifestum | |
| 2177 est autem quod per invaletudinem corporis, in omni operatione | |
| 2178 virtutis homo impediri potest. Sed si loquamur de beatitudine | |
| 2179 perfecta, sic quidam posuerunt quod non requiritur ad beatitudinem | |
| 2180 aliqua corporis dispositio, immo requiritur ad eam ut omnino anima | |
| 2181 sit a corpore separata. Unde Augustinus, XXII de Civ. Dei, | |
| 2182 introducit verba Porphyrii dicentis quod <i>ad hoc quod beata sit | |
| 2183 anima, omne corpus fugiendum est</i>. Sed hoc est inconveniens. Cum | |
| 2184 enim naturale sit animae corpori uniri, non potest esse quod | |
| 2185 perfectio animae naturalem eius perfectionem excludat. Et ideo | |
| 2186 dicendum est quod ad beatitudinem omnibus modis perfectam, | |
| 2187 requiritur perfecta dispositio corporis et antecedenter et | |
| 2188 consequenter. Antecedenter quidem, quia, ut Augustinus dicit XII | |
| 2189 super Gen. ad Litt., <i>si tale sit corpus, cuius sit difficilis et | |
| 2190 gravis administratio, sicut caro quae corrumpitur et aggravat | |
| 2191 animam, avertitur mens ab illa visione summi caeli</i>. Unde | |
| 2192 concludit quod, <i>cum hoc corpus iam non erit animale, sed | |
| 2193 spirituale, tunc Angelis adaequabitur, et erit ei ad gloriam, quod | |
| 2194 sarcinae fuit</i>. Consequenter vero, quia ex beatitudine animae | |
| 2195 fiet redundantia ad corpus, ut et ipsum sua perfectione potiatur. | |
| 2196 Unde Augustinus dicit, in Epist. ad Dioscorum, <i>tam potenti | |
| 2197 natura Deus fecit animam, ut ex eius plenissima beatitudine | |
| 53 | 2198 redundet in inferiorem naturam incorruptionis vigor</i>.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 ad 1"><a name="33657"><span class="ref">[33657] Iª-IIae q. 4 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2199 dicendum quod in corporali bono non consistit beatitudo sicut in |
| 2200 obiecto beatitudinis, sed corporale bonum potest facere ad aliquem | |
| 53 | 2201 beatitudinis decorem vel perfectionem.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 ad 2"><a name="33658"><span class="ref">[33658] Iª-IIae q. 4 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2202 dicendum quod, etsi corpus nihil conferat ad illam operationem |
| 2203 intellectus qua Dei essentia videtur, tamen posset ab hac impedire. | |
| 2204 Et ideo requiritur perfectio corporis, ut non impediat elevationem | |
| 53 | 2205 mentis.</p><p title="I-II q. 4 a. 6 ad 3"><a name="33659"><span class="ref">[33659] Iª-IIae q. 4 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2206 dicendum quod ad perfectam operationem intellectus requiritur |
| 2207 quidem abstractio ab hoc corruptibili corpore, quod aggravat | |
| 2208 animam, non autem a corpore spirituali, quod erit totaliter | |
| 2209 spiritui subiectum, de quo in tertia parte huius operis | |
| 53 | 2210 dicetur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 4 a. 7 arg. 1"><a name="33660"><span class="ref">[33660] Iª-IIae q. 4 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 2211 sic proceditur. Videtur quod ad beatitudinem requirantur etiam |
| 2212 exteriora bona. Quod enim in praemium sanctis promittitur, ad | |
| 2213 beatitudinem pertinet. Sed sanctis repromittuntur exteriora bona, | |
| 2214 sicut cibus et potus, divitiae et regnum, dicitur enim Luc. XXII, | |
| 2215 <i>ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo</i>; et | |
| 2216 Matth. VI, <i>thesaurizate vobis thesauros in caelo</i>; et Matth. | |
| 2217 XXV, <i>venite, benedicti patris mei, possidete regnum</i>. Ergo ad | |
| 53 | 2218 beatitudinem requiruntur exteriora bona.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 arg. 2"><a name="33661"><span class="ref">[33661] Iª-IIae q. 4 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2219 secundum Boetium, in III de Consol., <i>beatitudo est status omnium |
| 2220 bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed exteriora sunt aliqua | |
| 2221 hominis bona, licet minima, ut Augustinus dicit. Ergo ipsa etiam | |
| 53 | 2222 requiruntur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 arg. 3"><a name="33662"><span class="ref">[33662] Iª-IIae q. 4 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2223 dominus, Matth. V, dicit, <i>merces vestra multa est in caelis</i>. |
| 2224 Sed esse in caelis significat esse in loco. Ergo saltem locus | |
| 53 | 2225 exterior requiritur ad beatitudinem.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 s. c."><a name="33663"><span class="ref">[33663] Iª-IIae q. 4 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2226 est quod dicitur in Psalmo LXXII, <i>quid enim mihi est in caelo? |
| 2227 Et a te quid volui super terram?</i> Quasi dicat, nihil aliud volo | |
| 2228 nisi hoc quod sequitur, <i>mihi adhaerere Deo bonum est</i>. Ergo | |
| 53 | 2229 nihil aliud exterius ad beatitudinem requiritur.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 co."><a name="33664"><span class="ref">[33664] Iª-IIae q. 4 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2230 dicendum quod ad beatitudinem imperfectam, qualis in hac vita |
| 2231 potest haberi, requiruntur exteriora bona, non quasi de essentia | |
| 2232 beatitudinis existentia, sed quasi instrumentaliter deservientia | |
| 2233 beatitudini, quae consistit in operatione virtutis, ut dicitur in I | |
| 2234 Ethic. Indiget enim homo in hac vita necessariis corporis tam ad | |
| 2235 operationem virtutis contemplativae quam etiam ad operationem | |
| 2236 virtutis activae, ad quam etiam plura alia requiruntur, quibus | |
| 2237 exerceat opera activae virtutis. Sed ad beatitudinem perfectam, | |
| 2238 quae in visione Dei consistit, nullo modo huiusmodi bona | |
| 2239 requiruntur. Cuius ratio est quia omnia huiusmodi bona exteriora | |
| 2240 vel requiruntur ad sustentationem animalis corporis; vel | |
| 2241 requiruntur ad aliquas operationes quas per animale corpus | |
| 2242 exercemus, quae humanae vitae conveniunt. Illa autem perfecta | |
| 2243 beatitudo quae in visione Dei consistit, vel erit in anima sine | |
| 2244 corpore; vel erit in anima corpori unita non iam animali, sed | |
| 2245 spirituali. Et ideo nullo modo huiusmodi exteriora bona requiruntur | |
| 2246 ad illam beatitudinem, cum ordinentur ad vitam animalem. Et quia in | |
| 2247 hac vita magis accedit ad similitudinem illius perfectae | |
| 2248 beatitudinis felicitas contemplativa quam activa, utpote etiam Deo | |
| 2249 similior, ut ex dictis patet; ideo minus indiget huiusmodi bonis | |
| 53 | 2250 corporis, ut dicitur in X Ethic.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 ad 1"><a name="33665"><span class="ref">[33665] Iª-IIae q. 4 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2251 dicendum quod omnes illae corporales promissiones quae in sacra |
| 2252 Scriptura continentur, sunt metaphorice intelligendae, secundum | |
| 2253 quod in Scripturis solent spiritualia per corporalia designari, | |
| 2254 <i>ut ex his quae novimus, ad desiderandum incognita | |
| 2255 consurgamus</i>, sicut Gregorius dicit in quadam homilia. Sicut per | |
| 2256 cibum et potum intelligitur delectatio beatitudinis; per divitias, | |
| 2257 sufficientia qua homini sufficiet Deus; per regnum, exaltatio | |
| 53 | 2258 hominis usque ad coniunctionem cum Deo.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 ad 2"><a name="33666"><span class="ref">[33666] Iª-IIae q. 4 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2259 dicendum quod bona ista deservientia animali vitae, non competunt |
| 2260 vitae spirituali in qua beatitudo perfecta consistit. Et tamen erit | |
| 2261 in illa beatitudine omnium bonorum congregatio, quia quidquid boni | |
| 53 | 2262 invenitur in istis, totum habebitur in summo fonte bonorum.</p><p title="I-II q. 4 a. 7 ad 3"><a name="33667"><span class="ref">[33667] Iª-IIae q. 4 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2263 dicendum quod, secundum Augustinum in libro de Serm. Dom. in monte, |
| 2264 merces sanctorum non dicitur esse in corporeis caelis, sed per | |
| 2265 caelos intelligitur altitudo spiritualium bonorum. Nihilominus | |
| 2266 tamen locus corporeus, scilicet caelum Empyreum, aderit beatis, non | |
| 2267 propter necessitatem beatitudinis, sed secundum quandam | |
| 53 | 2268 congruentiam et decorem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 4 a. 8 arg. 1"><a name="33668"><span class="ref">[33668] Iª-IIae q. 4 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 2269 sic proceditur. Videtur quod amici sint necessarii ad beatitudinem. |
| 2270 Futura enim beatitudo in Scripturis frequenter nomine gloriae | |
| 2271 designatur. Sed gloria consistit in hoc quod bonum hominis ad | |
| 2272 notitiam multorum deducitur. Ergo ad beatitudinem requiritur | |
| 53 | 2273 societas amicorum.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 arg. 2"><a name="33669"><span class="ref">[33669] Iª-IIae q. 4 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2274 Boetius dicit quod <i>nullius boni sine consortio iucunda est |
| 2275 possessio</i>. Sed ad beatitudinem requiritur delectatio. Ergo | |
| 53 | 2276 etiam requiritur societas amicorum.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 arg. 3"><a name="33670"><span class="ref">[33670] Iª-IIae q. 4 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2277 caritas in beatitudine perficitur. Sed caritas se extendit ad |
| 2278 dilectionem Dei et proximi. Ergo videtur quod ad beatitudinem | |
| 53 | 2279 requiratur societas amicorum.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 s. c."><a name="33671"><span class="ref">[33671] Iª-IIae q. 4 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2280 est quod dicitur Sap. VII, <i>venerunt mihi omnia bona pariter cum |
| 2281 illa</i>, scilicet cum divina sapientia, quae consistit in | |
| 2282 contemplatione Dei. Et sic ad beatitudinem nihil aliud | |
| 53 | 2283 requiritur.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 co."><a name="33672"><span class="ref">[33672] Iª-IIae q. 4 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2284 dicendum quod, si loquamur de felicitate praesentis vitae, sicut |
| 2285 philosophus dicit in IX Ethic., felix indiget amicis, non quidem | |
| 2286 propter utilitatem, cum sit sibi sufficiens; nec propter | |
| 2287 delectationem, quia habet in seipso delectationem perfectam in | |
| 2288 operatione virtutis; sed propter bonam operationem, ut scilicet eis | |
| 2289 benefaciat, et ut eos inspiciens benefacere delectetur, et ut etiam | |
| 2290 ab eis in benefaciendo adiuvetur. Indiget enim homo ad bene | |
| 2291 operandum auxilio amicorum, tam in operibus vitae activae, quam in | |
| 2292 operibus vitae contemplativae. Sed si loquamur de perfecta | |
| 2293 beatitudine quae erit in patria, non requiritur societas amicorum | |
| 2294 de necessitate ad beatitudinem, quia homo habet totam plenitudinem | |
| 2295 suae perfectionis in Deo. Sed ad bene esse beatitudinis facit | |
| 2296 societas amicorum. Unde Augustinus dicit, VIII super Gen. ad Litt., | |
| 2297 quod <i>creatura spiritualis, ad hoc quod beata sit, non nisi | |
| 2298 intrinsecus adiuvatur aeternitate, veritate, caritate creatoris. | |
| 2299 Extrinsecus vero, si adiuvari dicenda est, fortasse hoc solo | |
| 2300 adiuvatur, quod invicem vident, et de sua societate gaudent in | |
| 53 | 2301 Deo</i>.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 ad 1"><a name="33673"><span class="ref">[33673] Iª-IIae q. 4 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2302 dicendum quod gloria quae est essentialis beatitudini, est quam |
| 53 | 2303 habet homo non apud hominem, sed apud Deum.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 ad 2"><a name="33674"><span class="ref">[33674] Iª-IIae q. 4 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2304 dicendum quod verbum illud intelligitur, quando in eo bono quod |
| 2305 habetur, non est plena sufficientia. Quod in proposito dici non | |
| 53 | 2306 potest, quia omnis boni sufficientiam habet homo in Deo.</p><p title="I-II q. 4 a. 8 ad 3"><a name="33675"><span class="ref">[33675] Iª-IIae q. 4 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2307 dicendum quod perfectio caritatis est essentialis beatitudini |
| 2308 quantum ad dilectionem Dei, non autem quantum ad dilectionem | |
| 2309 proximi. Unde si esset una sola anima fruens Deo, beata esset, non | |
| 2310 habens proximum quem diligeret. Sed supposito proximo, sequitur | |
| 2311 dilectio eius ex perfecta dilectione Dei. Unde quasi concomitanter | |
| 53 | 2312 se habet amicitia ad beatitudinem perfectam.</p></div></div><div class="q" id="q5"><h2>Quaestio 5</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 5 pr."><a name="33676"><span class="ref">[33676] |
| 2313 Iª-IIae q. 5 pr.</span></a> Deinde considerandum est de ipsa | |
| 28 | 2314 adeptione beatitudinis. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum |
| 2315 homo possit consequi beatitudinem. Secundo, utrum unus homo possit | |
| 2316 esse alio beatior. Tertio, utrum aliquis possit esse in hac vita | |
| 2317 beatus. Quarto, utrum beatitudo habita possit amitti. Quinto, | |
| 2318 utrum, homo per sua naturalia possit acquirere beatitudinem. Sexto, | |
| 2319 utrum homo consequatur beatitudinem per actionem alicuius | |
| 2320 superioris creaturae. Septimo, utrum requirantur opera hominis | |
| 2321 aliqua ad hoc quod homo beatitudinem consequatur a Deo. Octavo, | |
| 53 | 2322 utrum omnis homo appetat beatitudinem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 5 a. 1 arg. 1"><a name="33677"><span class="ref">[33677] Iª-IIae q. 5 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2323 sic proceditur. Videtur quod homo beatitudinem adipisci non possit. |
| 2324 Sicut enim natura rationalis est supra sensibilem ita natura | |
| 2325 intellectualis est supra rationalem ut patet per Dionysium in libro | |
| 2326 de Div. Nom., in multis locis. Sed bruta animalia, quae habent | |
| 2327 naturam sensibilem tantum, non possunt pervenire ad finem | |
| 2328 rationalis naturae. Ergo nec homo, qui est rationalis naturae, | |
| 2329 potest pervenire ad finem intellectualis naturae, qui est | |
| 53 | 2330 beatitudo.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 arg. 2"><a name="33678"><span class="ref">[33678] Iª-IIae q. 5 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2331 beatitudo vera consistit in visione Dei, qui est veritas pura. Sed |
| 2332 homini est connaturale ut veritatem intueatur in rebus | |
| 2333 materialibus, unde species intelligibiles in phantasmatibus | |
| 2334 intelligit, ut dicitur in III de anima. Ergo non potest ad | |
| 53 | 2335 beatitudinem pervenire.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 arg. 3"><a name="33679"><span class="ref">[33679] Iª-IIae q. 5 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2336 beatitudo consistit in adeptione summi boni. Sed aliquis non potest |
| 2337 pervenire ad summum, nisi transcendat media. Cum igitur inter Deum | |
| 2338 et naturam humanam media sit natura angelica, quam homo | |
| 2339 transcendere non potest; videtur quod non possit beatitudinem | |
| 53 | 2340 adipisci.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 s. c."><a name="33680"><span class="ref">[33680] Iª-IIae q. 5 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2341 est quod dicitur in Psalmo XCIII, <i>beatus homo quem tu erudieris, |
| 53 | 2342 domine</i>.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 co."><a name="33681"><span class="ref">[33681] Iª-IIae q. 5 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2343 dicendum quod beatitudo nominat adeptionem perfecti boni. Quicumque |
| 2344 ergo est capax perfecti boni, potest ad beatitudinem pervenire. | |
| 2345 Quod autem homo perfecti boni sit capax, ex hoc apparet, quia et | |
| 2346 eius intellectus apprehendere potest universale et perfectum bonum, | |
| 2347 et eius voluntas appetere illud. Et ideo homo potest beatitudinem | |
| 2348 adipisci. Apparet etiam idem ex hoc quod homo est capax visionis | |
| 2349 divinae essentiae, sicut in primo habitum est; in qua quidem | |
| 53 | 2350 visione perfectam hominis beatitudinem consistere diximus.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 ad 1"><a name="33682"><span class="ref">[33682] Iª-IIae q. 5 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2351 dicendum quod aliter excedit natura rationalis sensitivam, et |
| 2352 aliter intellectualis rationalem. Natura enim rationalis excedit | |
| 2353 sensitivam quantum ad cognitionis obiectum, quia sensus nullo modo | |
| 2354 potest cognoscere universale, cuius ratio est cognoscitiva. Sed | |
| 2355 intellectualis natura excedit rationalem quantum ad modum | |
| 2356 cognoscendi eandem intelligibilem veritatem, nam intellectualis | |
| 2357 natura statim apprehendit veritatem, ad quam rationalis natura per | |
| 2358 inquisitionem rationis pertingit, ut patet ex his quae in primo | |
| 2359 dicta sunt. Et ideo ad id quod intellectus apprehendit, ratio per | |
| 2360 quendam motum pertingit. Unde rationalis natura consequi potest | |
| 2361 beatitudinem, quae est perfectio intellectualis naturae, tamen alio | |
| 2362 modo quam Angeli. Nam Angeli consecuti sunt eam statim post | |
| 2363 principium suae conditionis, homines autem per tempus ad ipsam | |
| 2364 perveniunt. Sed natura sensitiva ad hunc finem nullo modo | |
| 53 | 2365 pertingere potest.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 ad 2"><a name="33683"><span class="ref">[33683] Iª-IIae q. 5 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2366 dicendum quod homini, secundum statum praesentis vitae, est |
| 2367 connaturalis modus cognoscendi veritatem intelligibilem per | |
| 2368 phantasmata. Sed post huius vitae statum, habet alium modum | |
| 53 | 2369 connaturalem, ut in primo dictum est.</p><p title="I-II q. 5 a. 1 ad 3"><a name="33684"><span class="ref">[33684] Iª-IIae q. 5 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2370 dicendum quod homo non potest transcendere Angelos gradu naturae, |
| 2371 ut scilicet naturaliter sit eis superior. Potest tamen eos | |
| 2372 transcendere per operationem intellectus, dum intelligit aliquid | |
| 2373 super Angelos esse, quod homines beatificat; quod cum perfecte | |
| 53 | 2374 consequetur, perfecte beatus erit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 5 a. 2 arg. 1"><a name="33685"><span class="ref">[33685] Iª-IIae q. 5 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2375 sic proceditur. Videtur quod unus homo alio non possit esse |
| 2376 beatior. Beatitudo enim est praemium virtutis, ut philosophus dicit | |
| 2377 in I Ethic. Sed pro operibus virtutum omnibus aequalis merces | |
| 2378 redditur, dicitur enim Matth. XX, quod omnes qui operati sunt in | |
| 2379 vinea, acceperunt singulos denarios; quia, ut dicit Gregorius, | |
| 2380 <i>aequalem aeternae vitae retributionem sortiti sunt</i>. Ergo | |
| 53 | 2381 unus non erit alio beatior.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 arg. 2"><a name="33686"><span class="ref">[33686] Iª-IIae q. 5 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2382 beatitudo est summum bonum. Sed summo non potest esse aliquid |
| 2383 maius. Ergo beatitudine unius hominis non potest esse alia maior | |
| 53 | 2384 beatitudo.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 arg. 3"><a name="33687"><span class="ref">[33687] Iª-IIae q. 5 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2385 beatitudo, cum sit perfectum et sufficiens bonum, desiderium |
| 2386 hominis quietat. Sed non quietatur desiderium, si aliquod bonum | |
| 2387 deest quod suppleri possit. Si autem nihil deest quod suppleri | |
| 2388 possit, non poterit esse aliquid aliud maius bonum. Ergo vel homo | |
| 2389 non est beatus, vel, si est beatus, non potest alia maior beatitudo | |
| 53 | 2390 esse.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 s. c."><a name="33688"><span class="ref">[33688] Iª-IIae q. 5 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2391 est quod dicitur Ioan. XIV, <i>in domo patris mei mansiones multae |
| 2392 sunt</i>; per quas, ut Augustinus dicit, <i>diversae meritorum | |
| 2393 dignitates intelliguntur in vita aeterna</i>. Dignitas autem vitae | |
| 2394 aeternae, quae pro merito datur, est ipsa beatitudo. Ergo sunt | |
| 2395 diversi gradus beatitudinis, et non omnium est aequalis | |
| 53 | 2396 beatitudo.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 co."><a name="33689"><span class="ref">[33689] Iª-IIae q. 5 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2397 dicendum quod, sicut supra dictum est, in ratione beatitudinis duo |
| 2398 includuntur, scilicet ipse finis ultimus, qui est summum bonum; et | |
| 2399 adeptio vel fruitio ipsius boni. Quantum igitur ad ipsum bonum quod | |
| 2400 est beatitudinis obiectum et causa, non potest esse una beatitudo | |
| 2401 alia maior, quia non est nisi unum summum bonum, scilicet Deus, | |
| 2402 cuius fruitione homines sunt beati. Sed quantum ad adeptionem | |
| 2403 huiusmodi boni vel fruitionem, potest aliquis alio esse beatior, | |
| 2404 quia quanto magis hoc bono fruitur, tanto beatior est. Contingit | |
| 2405 autem aliquem perfectius frui Deo quam alium, ex eo quod est melius | |
| 2406 dispositus vel ordinatus ad eius fruitionem. Et secundum hoc potest | |
| 53 | 2407 aliquis alio beatior esse.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 ad 1"><a name="33690"><span class="ref">[33690] Iª-IIae q. 5 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2408 dicendum quod unitas denarii significat unitatem beatitudinis ex |
| 2409 parte obiecti. Sed diversitas mansionum significat diversitatem | |
| 53 | 2410 beatitudinis secundum diversum gradum fruitionis.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 ad 2"><a name="33691"><span class="ref">[33691] Iª-IIae q. 5 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2411 dicendum quod beatitudo dicitur esse summum bonum, inquantum est |
| 53 | 2412 summi boni perfecta possessio sive fruitio.</p><p title="I-II q. 5 a. 2 ad 3"><a name="33692"><span class="ref">[33692] Iª-IIae q. 5 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2413 dicendum quod nulli beato deest aliquod bonum desiderandum, cum |
| 2414 habeat ipsum bonum infinitum, quod est bonum omnis boni, ut | |
| 2415 Augustinus dicit. Sed dicitur aliquis alio beatior, ex diversa | |
| 2416 eiusdem boni participatione. Additio autem aliorum bonorum non | |
| 2417 auget beatitudinem, unde Augustinus dicit, in V Confess., <i>qui te | |
| 2418 et alia novit, non propter illa beatior, sed propter te solum | |
| 53 | 2419 beatus</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 5 a. 3 arg. 1"><a name="33693"><span class="ref">[33693] Iª-IIae q. 5 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2420 sic proceditur. Videtur quod beatitudo possit in hac vita haberi. |
| 2421 Dicitur enim in Psalmo CXVIII, <i>beati immaculati in via, qui | |
| 2422 ambulant in lege domini</i>. Hoc autem in hac vita contingit. Ergo | |
| 53 | 2423 aliquis in hac vita potest esse beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 arg. 2"><a name="33694"><span class="ref">[33694] Iª-IIae q. 5 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2424 imperfecta participatio summi boni non adimit rationem |
| 2425 beatitudinis, alioquin unus non esset alio beatior. Sed in hac vita | |
| 2426 homines possunt participare summum bonum, cognoscendo et amando | |
| 2427 Deum, licet imperfecte. Ergo homo in hac vita potest esse | |
| 53 | 2428 beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 arg. 3"><a name="33695"><span class="ref">[33695] Iª-IIae q. 5 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2429 quod a pluribus dicitur, non potest totaliter falsum esse, videtur |
| 2430 enim esse naturale quod in pluribus est; natura autem non totaliter | |
| 2431 deficit. Sed plures ponunt beatitudinem in hac vita, ut patet per | |
| 2432 illud Psalmi CXLIII, <i>beatum dixerunt populum cui haec sunt</i>, | |
| 2433 scilicet praesentis vitae bona. Ergo aliquis in hac vita potest | |
| 53 | 2434 esse beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 s. c."><a name="33696"><span class="ref">[33696] Iª-IIae q. 5 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2435 est quod dicitur Iob XIV, <i>homo natus de muliere, brevi vivens |
| 2436 tempore, repletur multis miseriis</i>. Sed beatitudo excludit | |
| 53 | 2437 miseriam. Ergo homo in hac vita non potest esse beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 co."><a name="33697"><span class="ref">[33697] Iª-IIae q. 5 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2438 dicendum quod aliqualis beatitudinis participatio in hac vita |
| 2439 haberi potest, perfecta autem et vera beatitudo non potest haberi | |
| 2440 in hac vita. Et hoc quidem considerari potest dupliciter. Primo | |
| 2441 quidem, ex ipsa communi beatitudinis ratione. Nam beatitudo, cum | |
| 2442 sit perfectum et sufficiens bonum, omne malum excludit, et omne | |
| 2443 desiderium implet. In hac autem vita non potest omne malum excludi. | |
| 2444 Multis enim malis praesens vita subiacet, quae vitari non possunt, | |
| 2445 et ignorantiae ex parte intellectus, et inordinatae affectioni ex | |
| 2446 parte appetitus, et multiplicibus poenalitatibus ex parte corporis; | |
| 2447 ut Augustinus diligenter prosequitur XIX de Civ. Dei. Similiter | |
| 2448 etiam desiderium boni in hac vita satiari non potest. Naturaliter | |
| 2449 enim homo desiderat permanentiam eius boni quod habet. Bona autem | |
| 2450 praesentis vitae transitoria sunt, cum et ipsa vita transeat, quam | |
| 2451 naturaliter desideramus, et eam perpetuo permanere vellemus, quia | |
| 2452 naturaliter homo refugit mortem. Unde impossibile est quod in hac | |
| 2453 vita vera beatitudo habeatur. Secundo, si consideretur id in quo | |
| 2454 specialiter beatitudo consistit, scilicet visio divinae essentiae, | |
| 2455 quae non potest homini provenire in hac vita, ut in primo ostensum | |
| 2456 est. Ex quibus manifeste apparet quod non potest aliquis in hac | |
| 53 | 2457 vita veram et perfectam beatitudinem adipisci.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 ad 1"><a name="33698"><span class="ref">[33698] Iª-IIae q. 5 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2458 dicendum quod beati dicuntur aliqui in hac vita, vel propter spem |
| 2459 beatitudinis adipiscendae in futura vita, secundum illud Rom. VIII, | |
| 2460 <i>spe salvi facti sumus</i>, vel propter aliquam participationem | |
| 53 | 2461 beatitudinis, secundum aliqualem summi boni fruitionem.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 ad 2"><a name="33699"><span class="ref">[33699] Iª-IIae q. 5 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2462 dicendum quod participatio beatitudinis potest esse imperfecta |
| 2463 dupliciter. Uno modo, ex parte ipsius obiecti beatitudinis, quod | |
| 2464 quidem secundum sui essentiam non videtur. Et talis imperfectio | |
| 2465 tollit rationem verae beatitudinis. Alio modo potest esse | |
| 2466 imperfecta ex parte ipsius participantis, qui quidem ad ipsum | |
| 2467 obiectum beatitudinis secundum seipsum attingit, scilicet Deum, sed | |
| 2468 imperfecte, per respectum ad modum quo Deus seipso fruitur. Et | |
| 2469 talis imperfectio non tollit veram rationem beatitudinis, quia, cum | |
| 2470 beatitudo sit operatio quaedam, ut supra dictum est, vera ratio | |
| 2471 beatitudinis, consideratur ex obiecto, quod dat speciem actui, non | |
| 53 | 2472 autem ex subiecto.</p><p title="I-II q. 5 a. 3 ad 3"><a name="33700"><span class="ref">[33700] Iª-IIae q. 5 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2473 dicendum quod homines reputant in hac vita esse aliquam |
| 2474 beatitudinem, propter aliquam similitudinem verae beatitudinis. Et | |
| 53 | 2475 sic non ex toto in sua aestimatione deficiunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 5 a. 4 arg. 1"><a name="33701"><span class="ref">[33701] Iª-IIae q. 5 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2476 sic proceditur. Videtur quod beatitudo possit amitti. Beatitudo |
| 2477 enim est perfectio quaedam. Sed omnis perfectio inest perfectibili | |
| 2478 secundum modum ipsius. Cum igitur homo secundum suam naturam sit | |
| 2479 mutabilis, videtur quod beatitudo mutabiliter ab homine | |
| 2480 participetur. Et ita videtur quod homo beatitudinem possit | |
| 53 | 2481 amittere.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 arg. 2"><a name="33702"><span class="ref">[33702] Iª-IIae q. 5 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2482 beatitudo consistit in actione intellectus, qui subiacet voluntati. |
| 2483 Sed voluntas se habet ad opposita. Ergo videtur quod possit | |
| 2484 desistere ab operatione qua homo beatificatur, et ita homo desinet | |
| 53 | 2485 esse beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 arg. 3"><a name="33703"><span class="ref">[33703] Iª-IIae q. 5 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2486 principio respondet finis. Sed beatitudo hominis habet principium, |
| 2487 quia homo non semper fuit beatus. Ergo videtur quod habeat | |
| 53 | 2488 finem.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 s. c."><a name="33704"><span class="ref">[33704] Iª-IIae q. 5 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2489 est quod dicitur Matth. XXV, de iustis, quod ibunt in vitam |
| 2490 aeternam; quae, ut dictum est, est beatitudo sanctorum. Quod autem | |
| 53 | 2491 est aeternum, non deficit. Ergo beatitudo non potest amitti.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 co."><a name="33705"><span class="ref">[33705] Iª-IIae q. 5 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2492 dicendum quod, si loquamur de beatitudine imperfecta, qualis in hac |
| 2493 vita potest haberi, sic potest amitti. Et hoc patet in felicitate | |
| 2494 contemplativa, quae amittitur vel per oblivionem, puta cum | |
| 2495 corrumpitur scientia ex aliqua aegritudine; vel etiam per aliquas | |
| 2496 occupationes, quibus totaliter abstrahitur aliquis a | |
| 2497 contemplatione. Patet etiam idem in felicitate activa, voluntas | |
| 2498 enim hominis transmutari potest, ut in vitium degeneret a virtute, | |
| 2499 in cuius actu principaliter consistit felicitas. Si autem virtus | |
| 2500 remaneat integra, exteriores transmutationes possunt quidem | |
| 2501 beatitudinem talem perturbare, inquantum impediunt multas | |
| 2502 operationes virtutum, non tamen possunt eam totaliter auferre, quia | |
| 2503 adhuc remanet operatio virtutis, dum ipsas adversitates homo | |
| 2504 laudabiliter sustinet. Et quia beatitudo huius vitae amitti potest, | |
| 2505 quod videtur esse contra rationem beatitudinis; ideo philosophus | |
| 2506 dicit, in I Ethic., aliquos esse in hac vita beatos, non | |
| 2507 simpliciter, sed sicut homines quorum natura mutationi subiecta | |
| 2508 est. Si vero loquamur de beatitudine perfecta quae expectatur post | |
| 2509 hanc vitam, sciendum est quod Origenes posuit, quorundam | |
| 2510 Platonicorum errorem sequens, quod post ultimam beatitudinem homo | |
| 2511 potest fieri miser. Sed hoc manifeste apparet esse falsum | |
| 2512 dupliciter. Primo quidem, ex ipsa communi ratione beatitudinis. Cum | |
| 2513 enim ipsa beatitudo sit perfectum bonum et sufficiens, oportet quod | |
| 2514 desiderium hominis quietet, et omne malum excludat. Naturaliter | |
| 2515 autem homo desiderat retinere bonum quod habet, et quod eius | |
| 2516 retinendi securitatem obtineat, alioquin necesse est quod timore | |
| 2517 amittendi, vel dolore de certitudine amissionis, affligatur. | |
| 2518 Requiritur igitur ad veram beatitudinem quod homo certam habeat | |
| 2519 opinionem bonum quod habet, nunquam se amissurum. Quae quidem | |
| 2520 opinio si vera sit, consequens est quod beatitudinem nunquam | |
| 2521 amittet. Si autem falsa sit, hoc ipsum est quoddam malum, falsam | |
| 2522 opinionem habere, nam falsum est malum intellectus, sicut verum est | |
| 2523 bonum ipsius, ut dicitur in VI Ethic. Non igitur iam vere erit | |
| 2524 beatus, si aliquod malum ei inest. Secundo idem apparet, si | |
| 2525 consideretur ratio beatitudinis in speciali. Ostensum est enim | |
| 2526 supra quod perfecta beatitudo hominis in visione divinae essentiae | |
| 2527 consistit. Est autem impossibile quod aliquis videns divinam | |
| 2528 essentiam, velit eam non videre. Quia omne bonum habitum quo quis | |
| 2529 carere vult, aut est insufficiens, et quaeritur aliquid | |
| 2530 sufficientius loco eius, aut habet aliquod incommodum annexum, | |
| 2531 propter quod in fastidium venit. Visio autem divinae essentiae | |
| 2532 replet animam omnibus bonis, cum coniungat fonti totius bonitatis, | |
| 2533 unde dicitur in Psalmo XVI, <i>satiabor cum apparuerit gloria | |
| 2534 tua</i>; et Sap. VII, dicitur, <i>venerunt mihi omnia bona pariter | |
| 2535 cum illa</i>, scilicet cum contemplatione sapientiae. Similiter | |
| 2536 etiam non habet aliquod incommodum adiunctum, quia de | |
| 2537 contemplatione sapientiae dicitur, Sap. VIII, <i>non habet | |
| 2538 amaritudinem conversatio illius, nec taedium convictus eius</i>. | |
| 2539 Sic ergo patet quod propria voluntate beatus non potest | |
| 2540 beatitudinem deserere. Similiter etiam non potest eam perdere, Deo | |
| 2541 subtrahente. Quia, cum subtractio beatitudinis sit quaedam poena, | |
| 2542 non potest talis subtractio a Deo, iusto iudice, provenire, nisi | |
| 2543 pro aliqua culpa, in quam cadere non potest qui Dei essentiam | |
| 2544 videt, cum ad hanc visionem ex necessitate sequatur rectitudo | |
| 2545 voluntatis, ut supra ostensum est. Similiter etiam nec aliquod | |
| 2546 aliud agens potest eam subtrahere. Quia mens Deo coniuncta super | |
| 2547 omnia alia elevatur; et sic ab huiusmodi coniunctione nullum aliud | |
| 2548 agens potest ipsam excludere. Unde inconveniens videtur quod per | |
| 2549 quasdam alternationes temporum transeat homo de beatitudine ad | |
| 2550 miseriam, et e converso, quia huiusmodi temporales alternationes | |
| 2551 esse non possunt, nisi circa ea quae subiacent tempori et | |
| 53 | 2552 motui.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 ad 1"><a name="33706"><span class="ref">[33706] Iª-IIae q. 5 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2553 dicendum quod beatitudo est perfectio consummata, quae omnem |
| 2554 defectum excludit a beato. Et ideo absque mutabilitate advenit eam | |
| 2555 habenti, faciente hoc virtute divina, quae hominem sublevat in | |
| 53 | 2556 participationem aeternitatis transcendentis omnem mutationem.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 ad 2"><a name="33707"><span class="ref">[33707] Iª-IIae q. 5 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2557 dicendum quod voluntas ad opposita se habet in his quae ad finem |
| 2558 ordinantur, sed ad ultimum finem naturali necessitate ordinatur. | |
| 53 | 2559 Quod patet ex hoc, quod homo non potest non velle esse beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 4 ad 3"><a name="33708"><span class="ref">[33708] Iª-IIae q. 5 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2560 dicendum quod beatitudo habet principium ex conditione |
| 2561 participantis, sed caret fine, propter conditionem boni cuius | |
| 2562 participatio facit beatum. Unde ab alio est initium beatitudinis; | |
| 53 | 2563 et ab alio est quod caret fine.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I-II q. 5 a. 5 arg. 1"><a name="33709"><span class="ref">[33709] Iª-IIae q. 5 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2564 sic proceditur. Videtur quod homo per sua naturalia possit |
| 2565 beatitudinem consequi. Natura enim non deficit in necessariis. Sed | |
| 2566 nihil est homini tam necessarium quam id per quod finem ultimum | |
| 2567 consequitur. Ergo hoc naturae humanae non deest. Potest igitur homo | |
| 53 | 2568 per sua naturalia beatitudinem consequi.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 arg. 2"><a name="33710"><span class="ref">[33710] Iª-IIae q. 5 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2569 homo, cum sit nobilior irrationalibus creaturis, videtur esse |
| 2570 sufficientior. Sed irrationales creaturae per sua naturalia possunt | |
| 2571 consequi suos fines. Ergo multo magis homo per sua naturalia potest | |
| 53 | 2572 beatitudinem consequi.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 arg. 3"><a name="33711"><span class="ref">[33711] Iª-IIae q. 5 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2573 beatitudo est operatio perfecta, secundum philosophum. Eiusdem |
| 2574 autem est incipere rem, et perficere ipsam. Cum igitur operatio | |
| 2575 imperfecta, quae est quasi principium in operationibus humanis, | |
| 2576 subdatur naturali hominis potestati, qua suorum actuum est dominus; | |
| 2577 videtur quod per naturalem potentiam possit pertingere ad | |
| 53 | 2578 operationem perfectam, quae est beatitudo.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 s. c."><a name="33712"><span class="ref">[33712] Iª-IIae q. 5 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2579 homo est principium naturaliter actuum suorum per intellectum et |
| 2580 voluntatem. Sed ultima beatitudo sanctis praeparata, excedit | |
| 2581 intellectum hominis et voluntatem, dicit enim apostolus, I ad Cor. | |
| 2582 II, <i>oculus non vidit, et auris non audivit, et in cor hominis | |
| 2583 non ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se</i>. Ergo homo | |
| 53 | 2584 per sua naturalia non potest beatitudinem consequi.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 co."><a name="33713"><span class="ref">[33713] Iª-IIae q. 5 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2585 dicendum quod beatitudo imperfecta quae in hac vita haberi potest, |
| 2586 potest ab homine acquiri per sua naturalia, eo modo quo et virtus, | |
| 2587 in cuius operatione consistit, de quo infra dicetur. Sed beatitudo | |
| 2588 hominis perfecta, sicut supra dictum est, consistit in visione | |
| 2589 divinae essentiae. Videre autem Deum per essentiam est supra | |
| 2590 naturam non solum hominis, sed etiam omnis creaturae, ut in primo | |
| 2591 ostensum est. Naturalis enim cognitio cuiuslibet creaturae est | |
| 2592 secundum modum substantiae eius, sicut de intelligentia dicitur in | |
| 2593 libro de causis, quod <i>cognoscit ea quae sunt supra se, et ea | |
| 2594 quae sunt infra se, secundum modum substantiae suae</i>. Omnis | |
| 2595 autem cognitio quae est secundum modum substantiae creatae, deficit | |
| 2596 a visione divinae essentiae, quae in infinitum excedit omnem | |
| 2597 substantiam creatam. Unde nec homo, nec aliqua creatura, potest | |
| 53 | 2598 consequi beatitudinem ultimam per sua naturalia.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 ad 1"><a name="33714"><span class="ref">[33714] Iª-IIae q. 5 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2599 dicendum quod, sicut natura non deficit homini in necessariis, |
| 2600 quamvis non dederit sibi arma et tegumenta sicut aliis animalibus | |
| 2601 quia dedit ei rationem et manus, quibus possit haec sibi | |
| 2602 conquirere; ita nec deficit homini in necessariis, quamvis non | |
| 2603 daret sibi aliquod principium quo posset beatitudinem consequi; hoc | |
| 2604 enim erat impossibile. Sed dedit ei liberum arbitrium, quo possit | |
| 2605 converti ad Deum, qui eum faceret beatum. <i>Quae enim per amicos | |
| 2606 possumus, per nos aliqualiter possumus</i>, ut dicitur in III | |
| 53 | 2607 Ethic.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 ad 2"><a name="33715"><span class="ref">[33715] Iª-IIae q. 5 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2608 dicendum quod nobilioris conditionis est natura quae potest |
| 2609 consequi perfectum bonum, licet indigeat exteriori auxilio ad hoc | |
| 2610 consequendum, quam natura quae non potest consequi perfectum bonum, | |
| 2611 sed consequitur quoddam bonum imperfectum, licet ad consecutionem | |
| 2612 eius non indigeat exteriori auxilio, ut philosophus dicit in II de | |
| 2613 caelo. Sicut melius est dispositus ad sanitatem qui potest consequi | |
| 2614 perfectam sanitatem, licet hoc sit per auxilium medicinae; quam qui | |
| 2615 solum potest consequi quandam imperfectam sanitatem, sine medicinae | |
| 2616 auxilio. Et ideo creatura rationalis, quae potest consequi | |
| 2617 perfectum beatitudinis bonum, indigens ad hoc divino auxilio, est | |
| 2618 perfectior quam creatura irrationalis, quae huiusmodi boni non est | |
| 2619 capax, sed quoddam imperfectum bonum consequitur virtute suae | |
| 53 | 2620 naturae.</p><p title="I-II q. 5 a. 5 ad 3"><a name="33716"><span class="ref">[33716] Iª-IIae q. 5 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2621 dicendum quod, quando imperfectum et perfectum sunt eiusdem |
| 2622 speciei, ab eadem virtute causari possunt. Non autem hoc est | |
| 2623 necesse, si sunt alterius speciei, non enim quidquid potest causare | |
| 2624 dispositionem materiae, potest ultimam perfectionem conferre. | |
| 2625 Imperfecta autem operatio, quae subiacet naturali hominis | |
| 2626 potestati, non est eiusdem speciei cum operatione illa perfecta | |
| 2627 quae est hominis beatitudo, cum operationis species dependeat ex | |
| 53 | 2628 obiecto. Unde ratio non sequitur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I-II q. 5 a. 6 arg. 1"><a name="33717"><span class="ref">[33717] Iª-IIae q. 5 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2629 sic proceditur. Videtur quod homo possit fieri beatus per actionem |
| 2630 alicuius superioris creaturae, scilicet Angeli. Cum enim duplex | |
| 2631 ordo inveniatur in rebus, unus partium universi ad invicem, alius | |
| 2632 totius universi ad bonum quod est extra universum; primus ordo | |
| 2633 ordinatur ad secundum sicut ad finem, ut dicitur XII Metaphys.; | |
| 2634 sicut ordo partium exercitus ad invicem est propter ordinem totius | |
| 2635 exercitus ad ducem. Sed ordo partium universi ad invicem attenditur | |
| 2636 secundum quod superiores creaturae agunt in inferiores, ut in primo | |
| 2637 dictum est, beatitudo autem consistit in ordine hominis ad bonum | |
| 2638 quod est extra universum, quod est Deus. Ergo per actionem | |
| 2639 superioris creaturae, scilicet Angeli, in hominem, homo beatus | |
| 53 | 2640 efficitur.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 arg. 2"><a name="33718"><span class="ref">[33718] Iª-IIae q. 5 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2641 quod est in potentia tale, potest reduci in actum per id quod est |
| 2642 actu tale, sicut quod est potentia calidum, fit actu calidum per id | |
| 2643 quod est actu calidum. Sed homo est in potentia beatus. Ergo potest | |
| 53 | 2644 fieri actu beatus per Angelum, qui est actu beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 arg. 3"><a name="33719"><span class="ref">[33719] Iª-IIae q. 5 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2645 beatitudo consistit in operatione intellectus, ut supra dictum est. |
| 2646 Sed Angelus potest illuminare intellectum hominis, ut in primo | |
| 53 | 2647 habitum est. Ergo Angelus potest facere hominem beatum.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 s. c."><a name="33720"><span class="ref">[33720] Iª-IIae q. 5 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2648 est quod dicitur in Psalmo LXXXIII, <i>gratiam et gloriam dabit |
| 53 | 2649 dominus</i>.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 co."><a name="33721"><span class="ref">[33721] Iª-IIae q. 5 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2650 dicendum quod, cum omnis creatura naturae legibus sit subiecta, |
| 2651 utpote habens limitatam virtutem et actionem; illud quod excedit | |
| 2652 naturam creatam, non potest fieri virtute alicuius creaturae. Et | |
| 2653 ideo si quid fieri oporteat quod sit supra naturam, hoc fit | |
| 2654 immediate a Deo; sicut suscitatio mortui, illuminatio caeci, et | |
| 2655 cetera huiusmodi. Ostensum est autem quod beatitudo est quoddam | |
| 2656 bonum excedens naturam creatam. Unde impossibile est quod per | |
| 2657 actionem alicuius creaturae conferatur, sed homo beatus fit solo | |
| 2658 Deo agente, si loquamur de beatitudine perfecta. Si vero loquamur | |
| 2659 de beatitudine imperfecta, sic eadem ratio est de ipsa et de | |
| 53 | 2660 virtute, in cuius actu consistit.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 ad 1"><a name="33722"><span class="ref">[33722] Iª-IIae q. 5 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2661 dicendum quod plerumque contingit in potentiis activis ordinatis, |
| 2662 quod perducere ad ultimum finem pertinet ad supremam potentiam, | |
| 2663 inferiores vero potentiae coadiuvant ad consecutionem illius ultimi | |
| 2664 finis disponendo, sicut ad artem gubernativam, quae praeest | |
| 2665 navifactivae, pertinet usus navis, propter quem navis ipsa fit. Sic | |
| 2666 igitur et in ordine universi, homo quidem adiuvatur ab Angelis ad | |
| 2667 consequendum ultimum finem, secundum aliqua praecedentia, quibus | |
| 2668 disponitur ad eius consecutionem, sed ipsum ultimum finem | |
| 53 | 2669 consequitur per ipsum primum agentem, qui est Deus.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 ad 2"><a name="33723"><span class="ref">[33723] Iª-IIae q. 5 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2670 dicendum quod, quando aliqua forma actu existit in aliquo secundum |
| 2671 esse perfectum et naturale, potest esse principium actionis in | |
| 2672 alterum; sicut calidum per calorem calefacit. Sed si forma existit | |
| 2673 in aliquo imperfecte, et non secundum esse naturale, non potest | |
| 2674 esse principium communicationis sui ad alterum, sicut intentio | |
| 2675 coloris quae est in pupilla, non potest facere album; neque etiam | |
| 2676 omnia quae sunt illuminata aut calefacta, possunt alia calefacere | |
| 2677 et illuminare; sic enim illuminatio at calefactio essent usque ad | |
| 2678 infinitum. Lumen autem gloriae, per quod Deus videtur, in Deo | |
| 2679 quidem est perfecte secundum esse naturale, in qualibet autem | |
| 2680 creatura est imperfecte, et secundum esse similitudinarium vel | |
| 2681 participatum. Unde nulla creatura beata potest communicare suam | |
| 53 | 2682 beatitudinem alteri.</p><p title="I-II q. 5 a. 6 ad 3"><a name="33724"><span class="ref">[33724] Iª-IIae q. 5 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2683 dicendum quod Angelus beatus illuminat intellectum hominis, vel |
| 2684 etiam inferioris Angeli, quantum ad aliquas rationes divinorum | |
| 2685 operum non autem quantum ad visionem divinae essentiae, ut in primo | |
| 2686 dictum est. Ad eam enim videndam, omnes immediate illuminantur a | |
| 53 | 2687 Deo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I-II q. 5 a. 7 arg. 1"><a name="33725"><span class="ref">[33725] Iª-IIae q. 5 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum |
| 28 | 2688 sic proceditur. Videtur quod non requirantur aliqua opera hominis |
| 2689 ad hoc ut beatitudinem consequatur a Deo. Deus enim, cum sit agens | |
| 2690 infinitae virtutis, non praeexigit in agendo materiam, aut | |
| 2691 dispositionem materiae, sed statim potest totum producere. Sed | |
| 2692 opera hominis, cum non requirantur ad beatitudinem eius sicut causa | |
| 2693 efficiens, ut dictum est, non possunt requiri ad eam nisi sicut | |
| 2694 dispositiones. Ergo Deus, qui dispositiones non praeexigit in | |
| 53 | 2695 agendo, beatitudinem sine praecedentibus operibus confert.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 arg. 2"><a name="33726"><span class="ref">[33726] Iª-IIae q. 5 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2696 sicut Deus est auctor beatitudinis immediate, ita et naturam |
| 2697 immediate instituit. Sed in prima institutione naturae, produxit | |
| 2698 creaturas nulla dispositione praecedente vel actione creaturae; sed | |
| 2699 statim fecit unumquodque perfectum in sua specie. Ergo videtur quod | |
| 2700 beatitudinem conferat homini sine aliquibus operationibus | |
| 53 | 2701 praecedentibus.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 arg. 3"><a name="33727"><span class="ref">[33727] Iª-IIae q. 5 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2702 apostolus dicit, Rom. IV, beatitudinem hominis esse cui Deus |
| 2703 confert iustitiam sine operibus. Non ergo requiruntur aliqua opera | |
| 53 | 2704 hominis ad beatitudinem consequendam.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 s. c."><a name="33728"><span class="ref">[33728] Iª-IIae q. 5 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2705 est quod dicitur Ioan. XIII, <i>si haec scitis, beati eritis si |
| 53 | 2706 feceritis ea</i>. Ergo per actionem ad beatitudinem pervenitur.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 co."><a name="33729"><span class="ref">[33729] Iª-IIae q. 5 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2707 dicendum quod rectitudo voluntatis, ut supra dictum est, requiritur |
| 2708 ad beatitudinem, cum nihil aliud sit quam debitus ordo voluntatis | |
| 2709 ad ultimum finem; quae ita exigitur ad consecutionem ultimi finis, | |
| 2710 sicut debita dispositio materiae ad consecutionem formae. Sed ex | |
| 2711 hoc non ostenditur quod aliqua operatio hominis debeat praecedere | |
| 2712 eius beatitudinem, posset enim Deus simul facere voluntatem recte | |
| 2713 tendentem in finem, et finem consequentem; sicut quandoque simul | |
| 2714 materiam disponit, et inducit formam. Sed ordo divinae sapientiae | |
| 2715 exigit ne hoc fiat, ut enim dicitur in II de caelo, <i>eorum quae | |
| 2716 nata sunt habere bonum perfectum, aliquid habet ipsum sine motu, | |
| 2717 aliquid uno motu, aliquid pluribus</i>. Habere autem perfectum | |
| 2718 bonum sine motu, convenit ei quod naturaliter habet illud. Habere | |
| 2719 autem beatitudinem naturaliter est solius Dei. Unde solius Dei | |
| 2720 proprium est quod ad beatitudinem non moveatur per aliquam | |
| 2721 operationem praecedentem. Cum autem beatitudo excedat omnem naturam | |
| 2722 creatam, nulla pura creatura convenienter beatitudinem consequitur | |
| 2723 absque motu operationis, per quam tendit in ipsam. Sed Angelus, qui | |
| 2724 est superior ordine naturae quam homo, consecutus est eam, ex | |
| 2725 ordine divinae sapientiae, uno motu operationis meritoriae, ut in | |
| 2726 primo expositum est. Homines autem consequuntur ipsam multis | |
| 2727 motibus operationum, qui merita dicuntur. Unde etiam, secundum | |
| 53 | 2728 philosophum, beatitudo est praemium virtuosarum operationum.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 ad 1"><a name="33730"><span class="ref">[33730] Iª-IIae q. 5 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2729 dicendum quod operatio hominis non praeexigitur ad consecutionem |
| 2730 beatitudinis propter insufficientiam divinae virtutis | |
| 53 | 2731 beatificantis, sed ut servetur ordo in rebus.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 ad 2"><a name="33731"><span class="ref">[33731] Iª-IIae q. 5 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2732 dicendum quod primas creaturas statim Deus perfectas produxit, |
| 2733 absque aliqua dispositione vel operatione creaturae praecedente, | |
| 2734 quia sic instituit prima individua specierum, ut per ea natura | |
| 2735 propagaretur ad posteros. Et similiter, quia per Christum, qui est | |
| 2736 Deus et homo, beatitudo erat ad alios derivanda, secundum illud | |
| 2737 apostoli ad Heb. II, <i>qui multos filios in gloriam adduxerat</i>; | |
| 2738 statim a principio suae conceptionis, absque aliqua operatione | |
| 2739 meritoria praecedente, anima eius fuit beata. Sed hoc est singulare | |
| 2740 in ipso, nam pueris baptizatis subvenit meritum Christi ad | |
| 2741 beatitudinem consequendam, licet desint eis merita propria, eo quod | |
| 53 | 2742 per Baptismum sunt Christi membra effecti.</p><p title="I-II q. 5 a. 7 ad 3"><a name="33732"><span class="ref">[33732] Iª-IIae q. 5 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2743 dicendum quod apostolus loquitur de beatitudine spei, quae habetur |
| 2744 per gratiam iustificantem, quae quidem non datur propter opera | |
| 2745 praecedentia. Non enim habet rationem termini motus, ut beatitudo, | |
| 53 | 2746 sed magis est principium motus quo ad beatitudinem tenditur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I-II q. 5 a. 8 arg. 1"><a name="33733"><span class="ref">[33733] Iª-IIae q. 5 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 2747 sic proceditur. Videtur quod non omnes appetant beatitudinem. |
| 2748 Nullus enim potest appetere quod ignorat, cum bonum apprehensum sit | |
| 2749 obiectum appetitus, ut dicitur in III de anima. Sed multi nesciunt | |
| 2750 quid sit beatitudo, quod, sicut Augustinus dicit in XIII de Trin., | |
| 2751 patet ex hoc, quod <i>quidam posuerunt beatitudinem in voluptate | |
| 2752 corporis, quidam in virtute animi, quidam in aliis rebus</i>. Non | |
| 53 | 2753 ergo omnes beatitudinem appetunt.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 arg. 2"><a name="33734"><span class="ref">[33734] Iª-IIae q. 5 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2754 essentia beatitudinis est visio essentiae divinae, ut dictum est. |
| 2755 Sed aliqui opinantur hoc esse impossibile, quod Deus per essentiam | |
| 2756 ab homine videatur, unde hoc non appetunt. Ergo non omnes homines | |
| 53 | 2757 appetunt beatitudinem.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 arg. 3"><a name="33735"><span class="ref">[33735] Iª-IIae q. 5 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2758 Augustinus dicit, in XIII de Trin. quod <i>beatus est qui habet |
| 2759 omnia quae vult, et nihil male vult</i>. Sed non omnes hoc volunt, | |
| 2760 quidam enim male aliqua volunt, et tamen volunt illa se velle. Non | |
| 53 | 2761 ergo omnes volunt beatitudinem.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 s. c."><a name="33736"><span class="ref">[33736] Iª-IIae q. 5 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2762 est quod Augustinus dicit, XIII de Trin., <i>si minus dixisset, |
| 2763 omnes beati esse vultis, miseri esse non vultis, dixisset aliquid | |
| 2764 quod nullus in sua non cognosceret voluntate</i>. Quilibet ergo | |
| 53 | 2765 vult esse beatus.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 co."><a name="33737"><span class="ref">[33737] Iª-IIae q. 5 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2766 dicendum quod beatitudo dupliciter potest considerari. Uno modo, |
| 2767 secundum communem rationem beatitudinis. Et sic necesse est quod | |
| 2768 omnis homo beatitudinem velit. Ratio autem beatitudinis communis | |
| 2769 est ut sit bonum perfectum, sicut dictum est. Cum autem bonum sit | |
| 2770 obiectum voluntatis, perfectum bonum est alicuius, quod totaliter | |
| 2771 eius voluntati satisfacit. Unde appetere beatitudinem nihil aliud | |
| 2772 est quam appetere ut voluntas satietur. Quod quilibet vult. Alio | |
| 2773 modo possumus loqui de beatitudine secundum specialem rationem, | |
| 2774 quantum ad id in quo beatitudo consistit. Et sic non omnes | |
| 2775 cognoscunt beatitudinem, quia nesciunt cui rei communis ratio | |
| 2776 beatitudinis conveniat. Et per consequens, quantum ad hoc, non | |
| 53 | 2777 omnes eam volunt.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 ad 1"><a name="33738"><span class="ref">[33738] Iª-IIae q. 5 a. 8 ad 1</span></a> Unde patet |
| 2778 responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 ad 2"><a name="33739"><span class="ref">[33739] Iª-IIae q. 5 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 2779 dicendum quod, cum voluntas sequatur apprehensionem intellectus seu |
| 2780 rationis, sicut contingit quod aliquid est idem secundum rem, quod | |
| 2781 tamen est diversum secundum rationis considerationem; ita contingit | |
| 2782 quod aliquid est idem secundum rem, et tamen uno modo appetitur, | |
| 2783 alio modo non appetitur. Beatitudo ergo potest considerari sub | |
| 2784 ratione finalis boni et perfecti, quae est communis ratio | |
| 2785 beatitudinis, et sic naturaliter et ex necessitate voluntas in | |
| 2786 illud tendit, ut dictum est. Potest etiam considerari secundum | |
| 2787 alias speciales considerationes, vel ex parte ipsius operationis, | |
| 2788 vel ex parte potentiae operativae, vel ex parte obiecti, et sic non | |
| 53 | 2789 ex necessitate voluntas tendit in ipsam.</p><p title="I-II q. 5 a. 8 ad 3"><a name="33740"><span class="ref">[33740] Iª-IIae q. 5 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2790 dicendum quod ista definitio beatitudinis quam quidam posuerunt, |
| 2791 beatus est qui habet omnia quae vult, vel, cui omnia optata | |
| 2792 succedunt, quodam modo intellecta, est bona et sufficiens; alio | |
| 2793 vero modo, est imperfecta. Si enim intelligatur simpliciter de | |
| 2794 omnibus quae vult homo naturali appetitu, sic verum est quod qui | |
| 2795 habet omnia quae vult, est beatus, nihil enim satiat naturalem | |
| 2796 hominis appetitum, nisi bonum perfectum, quod est beatitudo. Si | |
| 2797 vero intelligatur de his quae homo vult secundum apprehensionem | |
| 2798 rationis, sic habere quaedam quae homo vult, non pertinet ad | |
| 2799 beatitudinem, sed magis ad miseriam inquantum huiusmodi habita | |
| 2800 impediunt hominem ne habeat quaecumque naturaliter vult, sicut | |
| 2801 etiam ratio accipit ut vera interdum quae impediunt a cognitione | |
| 2802 veritatis. Et secundum hanc considerationem, Augustinus addidit ad | |
| 2803 perfectionem beatitudinis, quod nihil mali velit. Quamvis primum | |
| 2804 posset sufficere, si recte intelligeretur, scilicet quod beatus est | |
| 53 | 2805 qui habet omnia quae vult.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 2806 <p><a href="sth2000.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 2807 <a href="sth2006.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 2808 <br/> | |
| 2809 <hr/> | |
| 2810 <br/> | |
| 2811 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 2812 hanc editionem<br/> | |
| 2813 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 2814 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 2815 </div></body> | |
| 99 | 2816 </html> |
