Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth3047.html @ 86:dd8a8c8eb56d
completed FP_ix
| author | ht |
|---|---|
| date | Sun, 03 Feb 2013 10:50:36 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. | |
| 28 | 19 47-56</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione XLVII ad |
| 22 LVI</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1895 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth3045.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth3057.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#40920">II&ordf;-IIae q. 47 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#40921">II&ordf;-IIae q. 47 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#40922">II&ordf;-IIae q. 47 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#40923">II&ordf;-IIae q. 47 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#40924">II&ordf;-IIae q. 47 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#40925">II&ordf;-IIae q. 47 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#40926">II&ordf;-IIae q. 47 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#40927">II&ordf;-IIae q. 47 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#40928">II&ordf;-IIae q. 47 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#40929">II&ordf;-IIae q. 47 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#40930">II&ordf;-IIae q. 47 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#40931">II&ordf;-IIae q. 47 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#40932">II&ordf;-IIae q. 47 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#40933">II&ordf;-IIae q. 47 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#40934">II&ordf;-IIae q. 47 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#40935">II&ordf;-IIae q. 47 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#40936">II&ordf;-IIae q. 47 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#40937">II&ordf;-IIae q. 47 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#40938">II&ordf;-IIae q. 47 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#40939">II&ordf;-IIae q. 47 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#40940">II&ordf;-IIae q. 47 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#40941">II&ordf;-IIae q. 47 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#40942">II&ordf;-IIae q. 47 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#40943">II&ordf;-IIae q. 47 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#40944">II&ordf;-IIae q. 47 a. 3 ad 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#40945">II&ordf;-IIae q. 47 a. 4 arg. 1'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#40946">II&ordf;-IIae q. 47 a. 4 arg. 2'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#40947">II&ordf;-IIae q. 47 a. 4 arg. 3'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#40948">II&ordf;-IIae q. 47 a. 4 s. c.'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#40949">II&ordf;-IIae q. 47 a. 4 co.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#40950">II&ordf;-IIae q. 47 a. 4 ad 1'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#40951">II&ordf;-IIae q. 47 a. 4 ad 2'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#40952">II&ordf;-IIae q. 47 a. 4 ad 3'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#40953">II&ordf;-IIae q. 47 a. 5 arg. 1'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#40954">II&ordf;-IIae q. 47 a. 5 arg. 2'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#40955">II&ordf;-IIae q. 47 a. 5 arg. 3'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#40956">II&ordf;-IIae q. 47 a. 5 s. c.'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#40957">II&ordf;-IIae q. 47 a. 5 co.'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#40958">II&ordf;-IIae q. 47 a. 5 ad 1'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#40959">II&ordf;-IIae q. 47 a. 5 ad 2'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#40960">II&ordf;-IIae q. 47 a. 5 ad 3'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#40961">II&ordf;-IIae q. 47 a. 6 arg. 1'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#40962">II&ordf;-IIae q. 47 a. 6 arg. 2'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#40963">II&ordf;-IIae q. 47 a. 6 arg. 3'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#40964">II&ordf;-IIae q. 47 a. 6 s. c.'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#40965">II&ordf;-IIae q. 47 a. 6 co.'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#40966">II&ordf;-IIae q. 47 a. 6 ad 1'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#40967">II&ordf;-IIae q. 47 a. 6 ad 2'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#40968">II&ordf;-IIae q. 47 a. 6 ad 3'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#40969">II&ordf;-IIae q. 47 a. 7 arg. 1'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#40970">II&ordf;-IIae q. 47 a. 7 arg. 2'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#40971">II&ordf;-IIae q. 47 a. 7 arg. 3'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#40972">II&ordf;-IIae q. 47 a. 7 s. c.'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#40973">II&ordf;-IIae q. 47 a. 7 co.'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#40974">II&ordf;-IIae q. 47 a. 7 ad 1'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#40975">II&ordf;-IIae q. 47 a. 7 ad 2'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#40976">II&ordf;-IIae q. 47 a. 7 ad 3'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#40977">II&ordf;-IIae q. 47 a. 8 arg. 1'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#40978">II&ordf;-IIae q. 47 a. 8 arg. 2'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#40979">II&ordf;-IIae q. 47 a. 8 arg. 3'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#40980">II&ordf;-IIae q. 47 a. 8 s. c.'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#40981">II&ordf;-IIae q. 47 a. 8 co.'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#40982">II&ordf;-IIae q. 47 a. 8 ad 1'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#40983">II&ordf;-IIae q. 47 a. 8 ad 2'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#40984">II&ordf;-IIae q. 47 a. 8 ad 3'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#40985">II&ordf;-IIae q. 47 a. 9 arg. 1'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#40986">II&ordf;-IIae q. 47 a. 9 arg. 2'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#40987">II&ordf;-IIae q. 47 a. 9 arg. 3'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#40988">II&ordf;-IIae q. 47 a. 9 s. c.'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#40989">II&ordf;-IIae q. 47 a. 9 co.'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#40990">II&ordf;-IIae q. 47 a. 9 ad 1'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#40991">II&ordf;-IIae q. 47 a. 9 ad 2'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#40992">II&ordf;-IIae q. 47 a. 9 ad 3'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#40993">II&ordf;-IIae q. 47 a. 10 arg. 1'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#40994">II&ordf;-IIae q. 47 a. 10 arg. 2'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#40995">II&ordf;-IIae q. 47 a. 10 arg. 3'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#40996">II&ordf;-IIae q. 47 a. 10 s. c.'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#40997">II&ordf;-IIae q. 47 a. 10 co.'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#40998">II&ordf;-IIae q. 47 a. 10 ad 1'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#40999">II&ordf;-IIae q. 47 a. 10 ad 2'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#41000">II&ordf;-IIae q. 47 a. 10 ad 3'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#41001">II&ordf;-IIae q. 47 a. 11 arg. 1'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#41002">II&ordf;-IIae q. 47 a. 11 arg. 2'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#41003">II&ordf;-IIae q. 47 a. 11 arg. 3'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#41004">II&ordf;-IIae q. 47 a. 11 s. c.'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#41005">II&ordf;-IIae q. 47 a. 11 co.'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#41006">II&ordf;-IIae q. 47 a. 11 ad 1'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#41007">II&ordf;-IIae q. 47 a. 11 ad 2'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#41008">II&ordf;-IIae q. 47 a. 11 ad 3'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#41009">II&ordf;-IIae q. 47 a. 12 arg. 1'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#41010">II&ordf;-IIae q. 47 a. 12 arg. 2'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#41011">II&ordf;-IIae q. 47 a. 12 arg. 3'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#41012">II&ordf;-IIae q. 47 a. 12 s. c.'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#41013">II&ordf;-IIae q. 47 a. 12 co.'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#41014">II&ordf;-IIae q. 47 a. 12 ad 1'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#41015">II&ordf;-IIae q. 47 a. 12 ad 2'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#41016">II&ordf;-IIae q. 47 a. 12 ad 3'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#41017">II&ordf;-IIae q. 47 a. 13 arg. 1'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#41018">II&ordf;-IIae q. 47 a. 13 arg. 2'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#41019">II&ordf;-IIae q. 47 a. 13 arg. 3'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#41020">II&ordf;-IIae q. 47 a. 13 s. c.'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#41021">II&ordf;-IIae q. 47 a. 13 co.'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#41022">II&ordf;-IIae q. 47 a. 13 ad 1'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#41023">II&ordf;-IIae q. 47 a. 13 ad 2'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#41024">II&ordf;-IIae q. 47 a. 13 ad 3'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#41025">II&ordf;-IIae q. 47 a. 14 arg. 1'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#41026">II&ordf;-IIae q. 47 a. 14 arg. 2'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#41027">II&ordf;-IIae q. 47 a. 14 arg. 3'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#41028">II&ordf;-IIae q. 47 a. 14 s. c.'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#41029">II&ordf;-IIae q. 47 a. 14 co.'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#41030">II&ordf;-IIae q. 47 a. 14 ad 1'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#41031">II&ordf;-IIae q. 47 a. 14 ad 2'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#41032">II&ordf;-IIae q. 47 a. 14 ad 3'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#41033">II&ordf;-IIae q. 47 a. 15 arg. 1'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#41034">II&ordf;-IIae q. 47 a. 15 arg. 2'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#41035">II&ordf;-IIae q. 47 a. 15 arg. 3'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#41036">II&ordf;-IIae q. 47 a. 15 s. c.'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#41037">II&ordf;-IIae q. 47 a. 15 co.'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#41038">II&ordf;-IIae q. 47 a. 15 ad 1'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#41039">II&ordf;-IIae q. 47 a. 15 ad 2'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#41040">II&ordf;-IIae q. 47 a. 15 ad 3'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#41041">II&ordf;-IIae q. 47 a. 16 arg. 1'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#41042">II&ordf;-IIae q. 47 a. 16 arg. 2'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#41043">II&ordf;-IIae q. 47 a. 16 arg. 3'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#41044">II&ordf;-IIae q. 47 a. 16 s. c.'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#41045">II&ordf;-IIae q. 47 a. 16 co.'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#41046">II&ordf;-IIae q. 47 a. 16 ad 1'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#41047">II&ordf;-IIae q. 47 a. 16 ad 2'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#41048">II&ordf;-IIae q. 47 a. 16 ad 3'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#41049">II&ordf;-IIae q. 48 pr.'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#41050">II&ordf;-IIae q. 48 arg. 1'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#41051">II&ordf;-IIae q. 48 arg. 2'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#41052">II&ordf;-IIae q. 48 arg. 3'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#41053">II&ordf;-IIae q. 48 arg. 4'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#41054">II&ordf;-IIae q. 48 arg. 5'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#41055">II&ordf;-IIae q. 48 co.'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#41056">II&ordf;-IIae q. 48 ad 1'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#41057">II&ordf;-IIae q. 48 ad 2'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#41058">II&ordf;-IIae q. 48 ad 3'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#41059">II&ordf;-IIae q. 48 ad 4'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#41060">II&ordf;-IIae q. 48 ad 5'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#41061">II&ordf;-IIae q. 49 pr.'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#41062">II&ordf;-IIae q. 49 a. 1 arg. 1'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#41063">II&ordf;-IIae q. 49 a. 1 arg. 2'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#41064">II&ordf;-IIae q. 49 a. 1 arg. 3'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#41065">II&ordf;-IIae q. 49 a. 1 s. c.'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#41066">II&ordf;-IIae q. 49 a. 1 co.'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#41067">II&ordf;-IIae q. 49 a. 1 ad 1'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#41068">II&ordf;-IIae q. 49 a. 1 ad 2'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#41069">II&ordf;-IIae q. 49 a. 1 ad 3'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#41070">II&ordf;-IIae q. 49 a. 2 arg. 1'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#41071">II&ordf;-IIae q. 49 a. 2 arg. 2'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#41072">II&ordf;-IIae q. 49 a. 2 arg. 3'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#41073">II&ordf;-IIae q. 49 a. 2 s. c.'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#41074">II&ordf;-IIae q. 49 a. 2 co.'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#41075">II&ordf;-IIae q. 49 a. 2 ad 1'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#41076">II&ordf;-IIae q. 49 a. 2 ad 2'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#41077">II&ordf;-IIae q. 49 a. 2 ad 3'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#41078">II&ordf;-IIae q. 49 a. 3 arg. 1'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#41079">II&ordf;-IIae q. 49 a. 3 arg. 2'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#41080">II&ordf;-IIae q. 49 a. 3 arg. 3'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#41081">II&ordf;-IIae q. 49 a. 3 s. c.'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#41082">II&ordf;-IIae q. 49 a. 3 co.'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#41083">II&ordf;-IIae q. 49 a. 3 ad 1'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#41084">II&ordf;-IIae q. 49 a. 3 ad 2'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#41085">II&ordf;-IIae q. 49 a. 3 ad 3'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#41086">II&ordf;-IIae q. 49 a. 4 arg. 1'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#41087">II&ordf;-IIae q. 49 a. 4 arg. 2'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#41088">II&ordf;-IIae q. 49 a. 4 arg. 3'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#41089">II&ordf;-IIae q. 49 a. 4 s. c.'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#41090">II&ordf;-IIae q. 49 a. 4 co.'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#41091">II&ordf;-IIae q. 49 a. 4 ad 1'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#41092">II&ordf;-IIae q. 49 a. 4 ad 2'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#41093">II&ordf;-IIae q. 49 a. 4 ad 3'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#41094">II&ordf;-IIae q. 49 a. 5 arg. 1'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#41095">II&ordf;-IIae q. 49 a. 5 arg. 2'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#41096">II&ordf;-IIae q. 49 a. 5 arg. 3'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#41097">II&ordf;-IIae q. 49 a. 5 s. c.'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#41098">II&ordf;-IIae q. 49 a. 5 co.'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#41099">II&ordf;-IIae q. 49 a. 5 ad 1'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#41100">II&ordf;-IIae q. 49 a. 5 ad 2'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#41101">II&ordf;-IIae q. 49 a. 5 ad 3'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#41102">II&ordf;-IIae q. 49 a. 6 arg. 1'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#41103">II&ordf;-IIae q. 49 a. 6 arg. 2'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#41104">II&ordf;-IIae q. 49 a. 6 arg. 3'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#41105">II&ordf;-IIae q. 49 a. 6 s. c.'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#41106">II&ordf;-IIae q. 49 a. 6 co.'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#41107">II&ordf;-IIae q. 49 a. 6 ad 1'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#41108">II&ordf;-IIae q. 49 a. 6 ad 2'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#41109">II&ordf;-IIae q. 49 a. 6 ad 3'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#41110">II&ordf;-IIae q. 49 a. 7 arg. 1'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#41111">II&ordf;-IIae q. 49 a. 7 arg. 2'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#41112">II&ordf;-IIae q. 49 a. 7 arg. 3'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#41113">II&ordf;-IIae q. 49 a. 7 s. c.'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#41114">II&ordf;-IIae q. 49 a. 7 co.'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#41115">II&ordf;-IIae q. 49 a. 7 ad 1'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#41116">II&ordf;-IIae q. 49 a. 7 ad 2'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#41117">II&ordf;-IIae q. 49 a. 7 ad 3'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#41118">II&ordf;-IIae q. 49 a. 8 arg. 1'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#41119">II&ordf;-IIae q. 49 a. 8 arg. 2'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#41120">II&ordf;-IIae q. 49 a. 8 arg. 3'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#41121">II&ordf;-IIae q. 49 a. 8 s. c.'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#41122">II&ordf;-IIae q. 49 a. 8 co.'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#41123">II&ordf;-IIae q. 49 a. 8 ad 1'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#41124">II&ordf;-IIae q. 49 a. 8 ad 2'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#41125">II&ordf;-IIae q. 49 a. 8 ad 3'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#41126">II&ordf;-IIae q. 50 pr.'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#41127">II&ordf;-IIae q. 50 a. 1 arg. 1'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#41128">II&ordf;-IIae q. 50 a. 1 arg. 2'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#41129">II&ordf;-IIae q. 50 a. 1 arg. 3'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#41130">II&ordf;-IIae q. 50 a. 1 s. c.'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#41131">II&ordf;-IIae q. 50 a. 1 co.'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#41132">II&ordf;-IIae q. 50 a. 1 ad 1'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#41133">II&ordf;-IIae q. 50 a. 1 ad 2'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#41134">II&ordf;-IIae q. 50 a. 1 ad 3'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#41135">II&ordf;-IIae q. 50 a. 2 arg. 1'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#41136">II&ordf;-IIae q. 50 a. 2 arg. 2'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#41137">II&ordf;-IIae q. 50 a. 2 arg. 3'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#41138">II&ordf;-IIae q. 50 a. 2 s. c.'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#41139">II&ordf;-IIae q. 50 a. 2 co.'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#41140">II&ordf;-IIae q. 50 a. 2 ad 1'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#41141">II&ordf;-IIae q. 50 a. 2 ad 2'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#41142">II&ordf;-IIae q. 50 a. 2 ad 3'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#41143">II&ordf;-IIae q. 50 a. 3 arg. 1'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#41144">II&ordf;-IIae q. 50 a. 3 arg. 2'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#41145">II&ordf;-IIae q. 50 a. 3 arg. 3'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#41146">II&ordf;-IIae q. 50 a. 3 s. c.'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#41147">II&ordf;-IIae q. 50 a. 3 co.'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#41148">II&ordf;-IIae q. 50 a. 3 ad 1'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#41149">II&ordf;-IIae q. 50 a. 3 ad 2'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#41150">II&ordf;-IIae q. 50 a. 3 ad 3'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#41151">II&ordf;-IIae q. 50 a. 4 arg. 1'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#41152">II&ordf;-IIae q. 50 a. 4 arg. 2'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#41153">II&ordf;-IIae q. 50 a. 4 arg. 3'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#41154">II&ordf;-IIae q. 50 a. 4 s. c.'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#41155">II&ordf;-IIae q. 50 a. 4 co.'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#41156">II&ordf;-IIae q. 50 a. 4 ad 1'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#41157">II&ordf;-IIae q. 50 a. 4 ad 2'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#41158">II&ordf;-IIae q. 50 a. 4 ad 3'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#41159">II&ordf;-IIae q. 51 pr.'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#41160">II&ordf;-IIae q. 51 a. 1 arg. 1'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#41161">II&ordf;-IIae q. 51 a. 1 arg. 2'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#41162">II&ordf;-IIae q. 51 a. 1 arg. 3'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#41163">II&ordf;-IIae q. 51 a. 1 s. c.'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#41164">II&ordf;-IIae q. 51 a. 1 co.'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#41165">II&ordf;-IIae q. 51 a. 1 ad 1'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#41166">II&ordf;-IIae q. 51 a. 1 ad 2'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#41167">II&ordf;-IIae q. 51 a. 1 ad 3'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#41168">II&ordf;-IIae q. 51 a. 2 arg. 1'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#41169">II&ordf;-IIae q. 51 a. 2 arg. 2'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#41170">II&ordf;-IIae q. 51 a. 2 arg. 3'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#41171">II&ordf;-IIae q. 51 a. 2 s. c.'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#41172">II&ordf;-IIae q. 51 a. 2 co.'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#41173">II&ordf;-IIae q. 51 a. 2 ad 1'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#41174">II&ordf;-IIae q. 51 a. 2 ad 2'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#41175">II&ordf;-IIae q. 51 a. 2 ad 3'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#41176">II&ordf;-IIae q. 51 a. 3 arg. 1'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#41177">II&ordf;-IIae q. 51 a. 3 arg. 2'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#41178">II&ordf;-IIae q. 51 a. 3 arg. 3'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#41179">II&ordf;-IIae q. 51 a. 3 s. c.'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#41180">II&ordf;-IIae q. 51 a. 3 co.'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#41181">II&ordf;-IIae q. 51 a. 3 ad 1'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#41182">II&ordf;-IIae q. 51 a. 3 ad 2'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#41183">II&ordf;-IIae q. 51 a. 3 ad 3'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#41184">II&ordf;-IIae q. 51 a. 4 arg. 1'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#41185">II&ordf;-IIae q. 51 a. 4 arg. 2'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#41186">II&ordf;-IIae q. 51 a. 4 arg. 3'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#41187">II&ordf;-IIae q. 51 a. 4 s. c.'); | |
| 318 document.write('<OPTION VALUE="#41188">II&ordf;-IIae q. 51 a. 4 co.'); | |
| 319 document.write('<OPTION VALUE="#41189">II&ordf;-IIae q. 51 a. 4 ad 1'); | |
| 320 document.write('<OPTION VALUE="#41190">II&ordf;-IIae q. 51 a. 4 ad 2'); | |
| 321 document.write('<OPTION VALUE="#41191">II&ordf;-IIae q. 51 a. 4 ad 3'); | |
| 322 document.write('<OPTION VALUE="#41192">II&ordf;-IIae q. 52 pr.'); | |
| 323 document.write('<OPTION VALUE="#41193">II&ordf;-IIae q. 52 a. 1 arg. 1'); | |
| 324 document.write('<OPTION VALUE="#41194">II&ordf;-IIae q. 52 a. 1 arg. 2'); | |
| 325 document.write('<OPTION VALUE="#41195">II&ordf;-IIae q. 52 a. 1 arg. 3'); | |
| 326 document.write('<OPTION VALUE="#41196">II&ordf;-IIae q. 52 a. 1 s. c.'); | |
| 327 document.write('<OPTION VALUE="#41197">II&ordf;-IIae q. 52 a. 1 co.'); | |
| 328 document.write('<OPTION VALUE="#41198">II&ordf;-IIae q. 52 a. 1 ad 1'); | |
| 329 document.write('<OPTION VALUE="#41199">II&ordf;-IIae q. 52 a. 1 ad 2'); | |
| 330 document.write('<OPTION VALUE="#41200">II&ordf;-IIae q. 52 a. 1 ad 3'); | |
| 331 document.write('<OPTION VALUE="#41201">II&ordf;-IIae q. 52 a. 2 arg. 1'); | |
| 332 document.write('<OPTION VALUE="#41202">II&ordf;-IIae q. 52 a. 2 arg. 2'); | |
| 333 document.write('<OPTION VALUE="#41203">II&ordf;-IIae q. 52 a. 2 arg. 3'); | |
| 334 document.write('<OPTION VALUE="#41204">II&ordf;-IIae q. 52 a. 2 s. c.'); | |
| 335 document.write('<OPTION VALUE="#41205">II&ordf;-IIae q. 52 a. 2 co.'); | |
| 336 document.write('<OPTION VALUE="#41206">II&ordf;-IIae q. 52 a. 2 ad 1'); | |
| 337 document.write('<OPTION VALUE="#41207">II&ordf;-IIae q. 52 a. 2 ad 2'); | |
| 338 document.write('<OPTION VALUE="#41208">II&ordf;-IIae q. 52 a. 2 ad 3'); | |
| 339 document.write('<OPTION VALUE="#41209">II&ordf;-IIae q. 52 a. 3 arg. 1'); | |
| 340 document.write('<OPTION VALUE="#41210">II&ordf;-IIae q. 52 a. 3 arg. 2'); | |
| 341 document.write('<OPTION VALUE="#41211">II&ordf;-IIae q. 52 a. 3 arg. 3'); | |
| 342 document.write('<OPTION VALUE="#41212">II&ordf;-IIae q. 52 a. 3 s. c.'); | |
| 343 document.write('<OPTION VALUE="#41213">II&ordf;-IIae q. 52 a. 3 co.'); | |
| 344 document.write('<OPTION VALUE="#41214">II&ordf;-IIae q. 52 a. 3 ad 1'); | |
| 345 document.write('<OPTION VALUE="#41215">II&ordf;-IIae q. 52 a. 3 ad 2'); | |
| 346 document.write('<OPTION VALUE="#41216">II&ordf;-IIae q. 52 a. 3 ad 3'); | |
| 347 document.write('<OPTION VALUE="#41217">II&ordf;-IIae q. 52 a. 4 arg. 1'); | |
| 348 document.write('<OPTION VALUE="#41218">II&ordf;-IIae q. 52 a. 4 arg. 2'); | |
| 349 document.write('<OPTION VALUE="#41219">II&ordf;-IIae q. 52 a. 4 arg. 3'); | |
| 350 document.write('<OPTION VALUE="#41220">II&ordf;-IIae q. 52 a. 4 s. c.'); | |
| 351 document.write('<OPTION VALUE="#41221">II&ordf;-IIae q. 52 a. 4 co.'); | |
| 352 document.write('<OPTION VALUE="#41222">II&ordf;-IIae q. 52 a. 4 ad 1'); | |
| 353 document.write('<OPTION VALUE="#41223">II&ordf;-IIae q. 52 a. 4 ad 2'); | |
| 354 document.write('<OPTION VALUE="#41224">II&ordf;-IIae q. 52 a. 4 ad 3'); | |
| 355 document.write('<OPTION VALUE="#41225">II&ordf;-IIae q. 53 pr.'); | |
| 356 document.write('<OPTION VALUE="#41226">II&ordf;-IIae q. 53 a. 1 arg. 1'); | |
| 357 document.write('<OPTION VALUE="#41227">II&ordf;-IIae q. 53 a. 1 arg. 2'); | |
| 358 document.write('<OPTION VALUE="#41228">II&ordf;-IIae q. 53 a. 1 arg. 3'); | |
| 359 document.write('<OPTION VALUE="#41229">II&ordf;-IIae q. 53 a. 1 s. c.'); | |
| 360 document.write('<OPTION VALUE="#41230">II&ordf;-IIae q. 53 a. 1 co.'); | |
| 361 document.write('<OPTION VALUE="#41231">II&ordf;-IIae q. 53 a. 1 ad 1'); | |
| 362 document.write('<OPTION VALUE="#41232">II&ordf;-IIae q. 53 a. 1 ad 2'); | |
| 363 document.write('<OPTION VALUE="#41233">II&ordf;-IIae q. 53 a. 1 ad 3'); | |
| 364 document.write('<OPTION VALUE="#41234">II&ordf;-IIae q. 53 a. 2 arg. 1'); | |
| 365 document.write('<OPTION VALUE="#41235">II&ordf;-IIae q. 53 a. 2 arg. 2'); | |
| 366 document.write('<OPTION VALUE="#41236">II&ordf;-IIae q. 53 a. 2 arg. 3'); | |
| 367 document.write('<OPTION VALUE="#41237">II&ordf;-IIae q. 53 a. 2 s. c.'); | |
| 368 document.write('<OPTION VALUE="#41238">II&ordf;-IIae q. 53 a. 2 co.'); | |
| 369 document.write('<OPTION VALUE="#41239">II&ordf;-IIae q. 53 a. 2 ad 1'); | |
| 370 document.write('<OPTION VALUE="#41240">II&ordf;-IIae q. 53 a. 2 ad 2'); | |
| 371 document.write('<OPTION VALUE="#41241">II&ordf;-IIae q. 53 a. 2 ad 3'); | |
| 372 document.write('<OPTION VALUE="#41242">II&ordf;-IIae q. 53 a. 3 arg. 1'); | |
| 373 document.write('<OPTION VALUE="#41243">II&ordf;-IIae q. 53 a. 3 arg. 2'); | |
| 374 document.write('<OPTION VALUE="#41244">II&ordf;-IIae q. 53 a. 3 arg. 3'); | |
| 375 document.write('<OPTION VALUE="#41245">II&ordf;-IIae q. 53 a. 3 s. c.'); | |
| 376 document.write('<OPTION VALUE="#41246">II&ordf;-IIae q. 53 a. 3 co.'); | |
| 377 document.write('<OPTION VALUE="#41247">II&ordf;-IIae q. 53 a. 3 ad 1'); | |
| 378 document.write('<OPTION VALUE="#41248">II&ordf;-IIae q. 53 a. 3 ad 2'); | |
| 379 document.write('<OPTION VALUE="#41249">II&ordf;-IIae q. 53 a. 3 ad 3'); | |
| 380 document.write('<OPTION VALUE="#41250">II&ordf;-IIae q. 53 a. 4 arg. 1'); | |
| 381 document.write('<OPTION VALUE="#41251">II&ordf;-IIae q. 53 a. 4 arg. 2'); | |
| 382 document.write('<OPTION VALUE="#41252">II&ordf;-IIae q. 53 a. 4 arg. 3'); | |
| 383 document.write('<OPTION VALUE="#41253">II&ordf;-IIae q. 53 a. 4 s. c.'); | |
| 384 document.write('<OPTION VALUE="#41254">II&ordf;-IIae q. 53 a. 4 co.'); | |
| 385 document.write('<OPTION VALUE="#41255">II&ordf;-IIae q. 53 a. 4 ad 1'); | |
| 386 document.write('<OPTION VALUE="#41256">II&ordf;-IIae q. 53 a. 4 ad 2'); | |
| 387 document.write('<OPTION VALUE="#41257">II&ordf;-IIae q. 53 a. 4 ad 3'); | |
| 388 document.write('<OPTION VALUE="#41258">II&ordf;-IIae q. 53 a. 5 arg. 1'); | |
| 389 document.write('<OPTION VALUE="#41259">II&ordf;-IIae q. 53 a. 5 arg. 2'); | |
| 390 document.write('<OPTION VALUE="#41260">II&ordf;-IIae q. 53 a. 5 arg. 3'); | |
| 391 document.write('<OPTION VALUE="#41261">II&ordf;-IIae q. 53 a. 5 s. c.'); | |
| 392 document.write('<OPTION VALUE="#41262">II&ordf;-IIae q. 53 a. 5 co.'); | |
| 393 document.write('<OPTION VALUE="#41263">II&ordf;-IIae q. 53 a. 5 ad 1'); | |
| 394 document.write('<OPTION VALUE="#41264">II&ordf;-IIae q. 53 a. 5 ad 2'); | |
| 395 document.write('<OPTION VALUE="#41265">II&ordf;-IIae q. 53 a. 5 ad 3'); | |
| 396 document.write('<OPTION VALUE="#41266">II&ordf;-IIae q. 53 a. 6 arg. 1'); | |
| 397 document.write('<OPTION VALUE="#41267">II&ordf;-IIae q. 53 a. 6 arg. 2'); | |
| 398 document.write('<OPTION VALUE="#41268">II&ordf;-IIae q. 53 a. 6 arg. 3'); | |
| 399 document.write('<OPTION VALUE="#41269">II&ordf;-IIae q. 53 a. 6 s. c.'); | |
| 400 document.write('<OPTION VALUE="#41270">II&ordf;-IIae q. 53 a. 6 co.'); | |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#41271">II&ordf;-IIae q. 53 a. 6 ad 1'); | |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#41272">II&ordf;-IIae q. 53 a. 6 ad 2'); | |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#41273">II&ordf;-IIae q. 53 a. 6 ad 3'); | |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#41274">II&ordf;-IIae q. 54 pr.'); | |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#41275">II&ordf;-IIae q. 54 a. 1 arg. 1'); | |
| 406 document.write('<OPTION VALUE="#41276">II&ordf;-IIae q. 54 a. 1 arg. 2'); | |
| 407 document.write('<OPTION VALUE="#41277">II&ordf;-IIae q. 54 a. 1 arg. 3'); | |
| 408 document.write('<OPTION VALUE="#41278">II&ordf;-IIae q. 54 a. 1 s. c.'); | |
| 409 document.write('<OPTION VALUE="#41279">II&ordf;-IIae q. 54 a. 1 co.'); | |
| 410 document.write('<OPTION VALUE="#41280">II&ordf;-IIae q. 54 a. 1 ad 1'); | |
| 411 document.write('<OPTION VALUE="#41281">II&ordf;-IIae q. 54 a. 1 ad 2'); | |
| 412 document.write('<OPTION VALUE="#41282">II&ordf;-IIae q. 54 a. 1 ad 3'); | |
| 413 document.write('<OPTION VALUE="#41283">II&ordf;-IIae q. 54 a. 2 arg. 1'); | |
| 414 document.write('<OPTION VALUE="#41284">II&ordf;-IIae q. 54 a. 2 arg. 2'); | |
| 415 document.write('<OPTION VALUE="#41285">II&ordf;-IIae q. 54 a. 2 arg. 3'); | |
| 416 document.write('<OPTION VALUE="#41286">II&ordf;-IIae q. 54 a. 2 arg. 4'); | |
| 417 document.write('<OPTION VALUE="#41287">II&ordf;-IIae q. 54 a. 2 s. c.'); | |
| 418 document.write('<OPTION VALUE="#41288">II&ordf;-IIae q. 54 a. 2 co.'); | |
| 419 document.write('<OPTION VALUE="#41289">II&ordf;-IIae q. 54 a. 2 ad 1'); | |
| 420 document.write('<OPTION VALUE="#41290">II&ordf;-IIae q. 54 a. 2 ad 2'); | |
| 421 document.write('<OPTION VALUE="#41291">II&ordf;-IIae q. 54 a. 2 ad 3'); | |
| 422 document.write('<OPTION VALUE="#41292">II&ordf;-IIae q. 54 a. 2 ad 4'); | |
| 423 document.write('<OPTION VALUE="#41293">II&ordf;-IIae q. 54 a. 3 arg. 1'); | |
| 424 document.write('<OPTION VALUE="#41294">II&ordf;-IIae q. 54 a. 3 arg. 2'); | |
| 425 document.write('<OPTION VALUE="#41295">II&ordf;-IIae q. 54 a. 3 arg. 3'); | |
| 426 document.write('<OPTION VALUE="#41296">II&ordf;-IIae q. 54 a. 3 s. c.'); | |
| 427 document.write('<OPTION VALUE="#41297">II&ordf;-IIae q. 54 a. 3 co.'); | |
| 428 document.write('<OPTION VALUE="#41298">II&ordf;-IIae q. 54 a. 3 ad 1'); | |
| 429 document.write('<OPTION VALUE="#41299">II&ordf;-IIae q. 54 a. 3 ad 2'); | |
| 430 document.write('<OPTION VALUE="#41300">II&ordf;-IIae q. 54 a. 3 ad 3'); | |
| 431 document.write('<OPTION VALUE="#41301">II&ordf;-IIae q. 55 pr.'); | |
| 432 document.write('<OPTION VALUE="#41302">II&ordf;-IIae q. 55 a. 1 arg. 1'); | |
| 433 document.write('<OPTION VALUE="#41303">II&ordf;-IIae q. 55 a. 1 arg. 2'); | |
| 434 document.write('<OPTION VALUE="#41304">II&ordf;-IIae q. 55 a. 1 arg. 3'); | |
| 435 document.write('<OPTION VALUE="#41305">II&ordf;-IIae q. 55 a. 1 s. c.'); | |
| 436 document.write('<OPTION VALUE="#41306">II&ordf;-IIae q. 55 a. 1 co.'); | |
| 437 document.write('<OPTION VALUE="#41307">II&ordf;-IIae q. 55 a. 1 ad 1'); | |
| 438 document.write('<OPTION VALUE="#41308">II&ordf;-IIae q. 55 a. 1 ad 2'); | |
| 439 document.write('<OPTION VALUE="#41309">II&ordf;-IIae q. 55 a. 1 ad 3'); | |
| 440 document.write('<OPTION VALUE="#41310">II&ordf;-IIae q. 55 a. 2 arg. 1'); | |
| 441 document.write('<OPTION VALUE="#41311">II&ordf;-IIae q. 55 a. 2 arg. 2'); | |
| 442 document.write('<OPTION VALUE="#41312">II&ordf;-IIae q. 55 a. 2 arg. 3'); | |
| 443 document.write('<OPTION VALUE="#41313">II&ordf;-IIae q. 55 a. 2 s. c.'); | |
| 444 document.write('<OPTION VALUE="#41314">II&ordf;-IIae q. 55 a. 2 co.'); | |
| 445 document.write('<OPTION VALUE="#41315">II&ordf;-IIae q. 55 a. 2 ad 1'); | |
| 446 document.write('<OPTION VALUE="#41316">II&ordf;-IIae q. 55 a. 2 ad 2'); | |
| 447 document.write('<OPTION VALUE="#41317">II&ordf;-IIae q. 55 a. 2 ad 3'); | |
| 448 document.write('<OPTION VALUE="#41318">II&ordf;-IIae q. 55 a. 3 arg. 1'); | |
| 449 document.write('<OPTION VALUE="#41319">II&ordf;-IIae q. 55 a. 3 arg. 2'); | |
| 450 document.write('<OPTION VALUE="#41320">II&ordf;-IIae q. 55 a. 3 arg. 3'); | |
| 451 document.write('<OPTION VALUE="#41321">II&ordf;-IIae q. 55 a. 3 s. c.'); | |
| 452 document.write('<OPTION VALUE="#41322">II&ordf;-IIae q. 55 a. 3 co.'); | |
| 453 document.write('<OPTION VALUE="#41323">II&ordf;-IIae q. 55 a. 3 ad 1'); | |
| 454 document.write('<OPTION VALUE="#41324">II&ordf;-IIae q. 55 a. 3 ad 2'); | |
| 455 document.write('<OPTION VALUE="#41325">II&ordf;-IIae q. 55 a. 3 ad 3'); | |
| 456 document.write('<OPTION VALUE="#41326">II&ordf;-IIae q. 55 a. 4 arg. 1'); | |
| 457 document.write('<OPTION VALUE="#41327">II&ordf;-IIae q. 55 a. 4 arg. 2'); | |
| 458 document.write('<OPTION VALUE="#41328">II&ordf;-IIae q. 55 a. 4 arg. 3'); | |
| 459 document.write('<OPTION VALUE="#41329">II&ordf;-IIae q. 55 a. 4 s. c.'); | |
| 460 document.write('<OPTION VALUE="#41330">II&ordf;-IIae q. 55 a. 4 co.'); | |
| 461 document.write('<OPTION VALUE="#41331">II&ordf;-IIae q. 55 a. 4 ad 1'); | |
| 462 document.write('<OPTION VALUE="#41332">II&ordf;-IIae q. 55 a. 4 ad 2'); | |
| 463 document.write('<OPTION VALUE="#41333">II&ordf;-IIae q. 55 a. 4 ad 3'); | |
| 464 document.write('<OPTION VALUE="#41334">II&ordf;-IIae q. 55 a. 5 arg. 1'); | |
| 465 document.write('<OPTION VALUE="#41335">II&ordf;-IIae q. 55 a. 5 arg. 2'); | |
| 466 document.write('<OPTION VALUE="#41336">II&ordf;-IIae q. 55 a. 5 arg. 3'); | |
| 467 document.write('<OPTION VALUE="#41337">II&ordf;-IIae q. 55 a. 5 s. c.'); | |
| 468 document.write('<OPTION VALUE="#41338">II&ordf;-IIae q. 55 a. 5 co.'); | |
| 469 document.write('<OPTION VALUE="#41339">II&ordf;-IIae q. 55 a. 5 ad 1'); | |
| 470 document.write('<OPTION VALUE="#41340">II&ordf;-IIae q. 55 a. 5 ad 2'); | |
| 471 document.write('<OPTION VALUE="#41341">II&ordf;-IIae q. 55 a. 5 ad 3'); | |
| 472 document.write('<OPTION VALUE="#41342">II&ordf;-IIae q. 55 a. 6 arg. 1'); | |
| 473 document.write('<OPTION VALUE="#41343">II&ordf;-IIae q. 55 a. 6 arg. 2'); | |
| 474 document.write('<OPTION VALUE="#41344">II&ordf;-IIae q. 55 a. 6 arg. 3'); | |
| 475 document.write('<OPTION VALUE="#41345">II&ordf;-IIae q. 55 a. 6 s. c.'); | |
| 476 document.write('<OPTION VALUE="#41346">II&ordf;-IIae q. 55 a. 6 co.'); | |
| 477 document.write('<OPTION VALUE="#41347">II&ordf;-IIae q. 55 a. 6 ad 1'); | |
| 478 document.write('<OPTION VALUE="#41348">II&ordf;-IIae q. 55 a. 6 ad 2'); | |
| 479 document.write('<OPTION VALUE="#41349">II&ordf;-IIae q. 55 a. 6 ad 3'); | |
| 480 document.write('<OPTION VALUE="#41350">II&ordf;-IIae q. 55 a. 7 arg. 1'); | |
| 481 document.write('<OPTION VALUE="#41351">II&ordf;-IIae q. 55 a. 7 arg. 2'); | |
| 482 document.write('<OPTION VALUE="#41352">II&ordf;-IIae q. 55 a. 7 arg. 3'); | |
| 483 document.write('<OPTION VALUE="#41353">II&ordf;-IIae q. 55 a. 7 s. c.'); | |
| 484 document.write('<OPTION VALUE="#41354">II&ordf;-IIae q. 55 a. 7 co.'); | |
| 485 document.write('<OPTION VALUE="#41355">II&ordf;-IIae q. 55 a. 7 ad 1'); | |
| 486 document.write('<OPTION VALUE="#41356">II&ordf;-IIae q. 55 a. 7 ad 2'); | |
| 487 document.write('<OPTION VALUE="#41357">II&ordf;-IIae q. 55 a. 7 ad 3'); | |
| 488 document.write('<OPTION VALUE="#41358">II&ordf;-IIae q. 55 a. 8 arg. 1'); | |
| 489 document.write('<OPTION VALUE="#41359">II&ordf;-IIae q. 55 a. 8 arg. 2'); | |
| 490 document.write('<OPTION VALUE="#41360">II&ordf;-IIae q. 55 a. 8 arg. 3'); | |
| 491 document.write('<OPTION VALUE="#41361">II&ordf;-IIae q. 55 a. 8 s. c.'); | |
| 492 document.write('<OPTION VALUE="#41362">II&ordf;-IIae q. 55 a. 8 co.'); | |
| 493 document.write('<OPTION VALUE="#41363">II&ordf;-IIae q. 55 a. 8 ad 1'); | |
| 494 document.write('<OPTION VALUE="#41364">II&ordf;-IIae q. 55 a. 8 ad 2'); | |
| 495 document.write('<OPTION VALUE="#41365">II&ordf;-IIae q. 55 a. 8 ad 3'); | |
| 496 document.write('<OPTION VALUE="#41366">II&ordf;-IIae q. 56 pr.'); | |
| 497 document.write('<OPTION VALUE="#41367">II&ordf;-IIae q. 56 a. 1 arg. 1'); | |
| 498 document.write('<OPTION VALUE="#41368">II&ordf;-IIae q. 56 a. 1 arg. 2'); | |
| 499 document.write('<OPTION VALUE="#41369">II&ordf;-IIae q. 56 a. 1 arg. 3'); | |
| 500 document.write('<OPTION VALUE="#41370">II&ordf;-IIae q. 56 a. 1 s. c.'); | |
| 501 document.write('<OPTION VALUE="#41371">II&ordf;-IIae q. 56 a. 1 co.'); | |
| 502 document.write('<OPTION VALUE="#41372">II&ordf;-IIae q. 56 a. 1 ad 1'); | |
| 503 document.write('<OPTION VALUE="#41373">II&ordf;-IIae q. 56 a. 1 ad 2'); | |
| 504 document.write('<OPTION VALUE="#41374">II&ordf;-IIae q. 56 a. 1 ad 3'); | |
| 505 document.write('<OPTION VALUE="#41375">II&ordf;-IIae q. 56 a. 2 arg. 1'); | |
| 506 document.write('<OPTION VALUE="#41376">II&ordf;-IIae q. 56 a. 2 arg. 2'); | |
| 507 document.write('<OPTION VALUE="#41377">II&ordf;-IIae q. 56 a. 2 arg. 3'); | |
| 508 document.write('<OPTION VALUE="#41378">II&ordf;-IIae q. 56 a. 2 s. c.'); | |
| 509 document.write('<OPTION VALUE="#41379">II&ordf;-IIae q. 56 a. 2 co.'); | |
| 510 document.write('<OPTION VALUE="#41380">II&ordf;-IIae q. 56 a. 2 ad 1'); | |
| 511 document.write('<OPTION VALUE="#41381">II&ordf;-IIae q. 56 a. 2 ad 2'); | |
| 512 document.write('<OPTION VALUE="#41382">II&ordf;-IIae q. 56 a. 2 ad 3'); | |
| 513 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 514 document.write('<BR><BR>'); | |
| 515 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 516 document.write('<\/FORM>'); | |
| 517 // --> | |
| 518 // | |
| 519 </script><br/> | |
| 520 <hr/> | |
| 521 <br/></div><div class="q" id="q47"><h2>Quaestio 47</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 47 pr."><a name="40920"><span class="ref">[40920] IIª-IIae q. 47 pr.</span></a> Consequenter, post | |
| 28 | 522 virtutes theologicas, primo considerandum est, circa virtutes |
| 523 cardinales, de prudentia. Et primo, de prudentia secundum se; | |
| 524 secundo, de partibus eius; tertio, de dono ei correspondente; | |
| 525 quarto, de vitiis oppositis; quinto, de praeceptis ad hoc | |
| 526 pertinentibus. Circa primum quaeruntur sexdecim. Primo, utrum | |
| 527 prudentia sit in voluntate, vel in ratione. Secundo, si est in | |
| 528 ratione, utrum in practica tantum, vel etiam in speculativa. | |
| 529 Tertio, utrum sit cognoscitiva singularium. Quarto, utrum sit | |
| 530 virtus. Quinto, utrum sit virtus specialis. Sexto, utrum | |
| 531 praestituat finem virtutibus moralibus. Septimo, utrum constituat | |
| 532 medium in eis. Octavo, utrum praecipere sit proprius actus eius. | |
| 533 Nono, utrum sollicitudo vel vigilantia pertineat ad prudentiam. | |
| 534 Decimo, utrum prudentia se extendat ad regimen multitudinis. | |
| 535 Undecimo, utrum prudentia quae est respectu boni proprii sit eadem | |
| 536 specie cum ea quae se extendit ad bonum commune duodecimo, utrum | |
| 537 prudentia sit in subditis, an solum in principibus. Tertiodecimo, | |
| 538 utrum inveniatur in malis. Quartodecimo, utrum inveniatur in | |
| 539 omnibus bonis. Quintodecimo, utrum insit nobis a natura. | |
| 53 | 540 Sextodecimo, utrum perdatur per oblivionem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 47 a. 1 arg. 1"><a name="40921"><span class="ref">[40921] IIª-IIae q. 47 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 541 sic proceditur. Videtur quod prudentia non sit in vi cognoscitiva, |
| 542 sed in appetitiva. Dicit enim Augustinus, in libro de moribus | |
| 543 Eccle., <i>prudentia est amor ea quibus adiuvatur ab eis quibus | |
| 544 impeditur sagaciter eligens</i>. Sed amor non est in cognoscitiva, | |
| 53 | 545 sed in appetitiva. Ergo prudentia est in vi appetitiva.</p><p title="II-II q. 47 a. 1 arg. 2"><a name="40922"><span class="ref">[40922] IIª-IIae q. 47 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 546 sicut ex praedicta definitione apparet, ad prudentiam pertinet |
| 547 eligere sagaciter. Sed electio est actus appetitivae virtutis, ut | |
| 548 supra habitum est. Ergo prudentia non est in vi cognoscitiva, sed | |
| 53 | 549 in appetitiva.</p><p title="II-II q. 47 a. 1 arg. 3"><a name="40923"><span class="ref">[40923] IIª-IIae q. 47 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 550 philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>in arte quidem volens |
| 551 peccans eligibilior est, circa prudentiam autem, minus, quemadmodum | |
| 552 et circa virtutes</i>. Sed virtutes morales, de quibus ibi | |
| 553 loquitur, sunt in parte appetitiva, ars autem in ratione. Ergo | |
| 53 | 554 prudentia magis est in parte appetitiva quam in ratione.</p><p title="II-II q. 47 a. 1 s. c."><a name="40924"><span class="ref">[40924] IIª-IIae q. 47 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 555 est quod Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., |
| 556 <i>prudentia est cognitio rerum appetendarum et | |
| 53 | 557 fugiendarum</i>.</p><p title="II-II q. 47 a. 1 co."><a name="40925"><span class="ref">[40925] IIª-IIae q. 47 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 558 dicendum quod, sicut Isidorus dicit, in libro Etymol., <i>prudens |
| 559 dicitur quasi porro videns, perspicax enim est, et incertorum videt | |
| 560 casus</i>. Visio autem non est virtutis appetitivae, sed | |
| 561 cognoscitivae. Unde manifestum est quod prudentia directe pertinet | |
| 562 ad vim cognoscitivam. Non autem ad vim sensitivam, quia per eam | |
| 563 cognoscuntur solum ea quae praesto sunt et sensibus offeruntur. | |
| 564 Cognoscere autem futura ex praesentibus vel praeteritis, quod | |
| 565 pertinet ad prudentiam, proprie rationis est, quia hoc per quandam | |
| 566 collationem agitur. Unde relinquitur quod prudentia proprie sit in | |
| 53 | 567 ratione.</p><p title="II-II q. 47 a. 1 ad 1"><a name="40926"><span class="ref">[40926] IIª-IIae q. 47 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 568 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, voluntas movet omnes |
| 569 potentias ad suos actus. Primus autem actus appetitivae virtutis | |
| 570 est amor, ut supra dictum est. Sic igitur prudentia dicitur esse | |
| 571 amor non quidem essentialiter, sed inquantum amor movet ad actum | |
| 572 prudentiae. Unde et postea subdit Augustinus quod <i>prudentia est | |
| 573 amor bene discernens ea quibus adiuvetur ad tendendum in Deum ab | |
| 574 his quibus impediri potest</i>. Dicitur autem amor discernere, | |
| 53 | 575 inquantum movet rationem ad discernendum.</p><p title="II-II q. 47 a. 1 ad 2"><a name="40927"><span class="ref">[40927] IIª-IIae q. 47 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 576 dicendum quod prudens considerat ea quae sunt procul inquantum |
| 577 ordinantur ad adiuvandum vel impediendum ea quae sunt | |
| 578 praesentialiter agenda. Unde patet quod ea quae considerat | |
| 579 prudentia ordinantur ad alia sicut ad finem. Eorum autem quae sunt | |
| 580 ad finem est consilium in ratione et electio in appetitu. Quorum | |
| 581 duorum consilium magis proprie pertinet ad prudentiam, dicit enim | |
| 582 philosophus, in VI Ethic., quod prudens est bene consiliativus. Sed | |
| 583 quia electio praesupponit consilium, est enim appetitus | |
| 584 praeconsiliati, ut dicitur in III Ethic.; ideo etiam eligere potest | |
| 585 attribui prudentiae consequenter, inquantum scilicet electionem per | |
| 53 | 586 consilium dirigit.</p><p title="II-II q. 47 a. 1 ad 3"><a name="40928"><span class="ref">[40928] IIª-IIae q. 47 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 587 dicendum quod laus prudentiae non consistit in sola consideratione, |
| 588 sed in applicatione ad opus, quod est finis practicae rationis. Et | |
| 589 ideo si in hoc defectus accidat, maxime est contrarium prudentiae, | |
| 590 quia sicut finis est potissimus in unoquoque, ita et defectus qui | |
| 591 est circa finem est pessimus. Unde ibidem philosophus subdit quod | |
| 592 prudentia non est solum cum ratione, sicut ars, habet enim, ut | |
| 53 | 593 dictum est, applicationem ad opus, quod fit per voluntatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 47 a. 2 arg. 1"><a name="40929"><span class="ref">[40929] IIª-IIae q. 47 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 594 secundum sic proceditur. Videtur quod prudentia non solum pertineat |
| 595 ad rationem practicam, sed etiam ad speculativam. Dicitur enim | |
| 596 Prov. X, <i>sapientia est viro prudentia</i>. Sed sapientia | |
| 53 | 597 principalius consistit in contemplatione. Ergo et prudentia.</p><p title="II-II q. 47 a. 2 arg. 2"><a name="40930"><span class="ref">[40930] IIª-IIae q. 47 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 598 Ambrosius dicit, in I de officiis, <i>prudentia in veri |
| 599 investigatione versatur, et scientiae plenioris infundit | |
| 600 cupiditatem</i>. Sed hoc pertinet ad rationem speculativam. Ergo | |
| 53 | 601 prudentia consistit etiam in ratione speculativa.</p><p title="II-II q. 47 a. 2 arg. 3"><a name="40931"><span class="ref">[40931] IIª-IIae q. 47 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 602 in eadem parte animae ponitur a philosopho ars et prudentia; ut |
| 603 patet in VI Ethic. Sed ars non solum invenitur practica, sed etiam | |
| 604 speculativa, ut patet in artibus liberalibus. Ergo etiam prudentia | |
| 53 | 605 invenitur et practica et speculativa.</p><p title="II-II q. 47 a. 2 s. c."><a name="40932"><span class="ref">[40932] IIª-IIae q. 47 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 606 est quod philosophus dicit, in VI Ethic., quod prudentia est recta |
| 607 ratio agibilium. Sed hoc non pertinet nisi ad rationem practicam. | |
| 53 | 608 Ergo prudentia non est nisi in ratione practica.</p><p title="II-II q. 47 a. 2 co."><a name="40933"><span class="ref">[40933] IIª-IIae q. 47 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 609 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in VI Ethic., <i>prudentis |
| 610 est bene posse consiliari</i>. Consilium autem est de his quae sunt | |
| 611 per nos agenda in ordine ad finem aliquem. Ratio autem eorum quae | |
| 612 sunt agenda propter finem est ratio practica. Unde manifestum est | |
| 53 | 613 quod prudentia non consistit nisi in ratione practica.</p><p title="II-II q. 47 a. 2 ad 1"><a name="40934"><span class="ref">[40934] IIª-IIae q. 47 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 614 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, sapientia considerat |
| 615 causam altissimam simpliciter. Unde consideratio causae altissimae | |
| 616 in quolibet genere pertinet ad sapientiam in illo genere. In genere | |
| 617 autem humanorum actuum causa altissima est finis communis toti | |
| 618 vitae humanae. Et hunc finem intendit prudentia, dicit enim | |
| 619 philosophus, in VI Ethic., quod sicut ille qui ratiocinatur bene ad | |
| 620 aliquem finem particularem, puta ad victoriam, dicitur esse prudens | |
| 621 non simpliciter, sed in hoc genere, scilicet in rebus bellicis; ita | |
| 622 ille qui bene ratiocinatur ad totum bene vivere dicitur prudens | |
| 623 simpliciter. Unde manifestum est quod prudentia est sapientia in | |
| 624 rebus humanis, non autem sapientia simpliciter, quia non est circa | |
| 625 causam altissimam simpliciter; est enim circa bonum humanum, homo | |
| 626 autem non est optimum eorum quae sunt. Et ideo signanter dicitur | |
| 627 quod prudentia est sapientia viro, non autem sapientia | |
| 53 | 628 simpliciter.</p><p title="II-II q. 47 a. 2 ad 2"><a name="40935"><span class="ref">[40935] IIª-IIae q. 47 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 629 dicendum quod Ambrosius et etiam Tullius nomen prudentiae largius |
| 630 sumunt pro qualibet cognitione humana tam speculativa quam | |
| 631 practica. Quamvis dici possit quod ipse actus speculativae | |
| 632 rationis, secundum quod est voluntarius, cadit sub electione et | |
| 633 consilio quantum ad suum exercitium, et per consequens cadit sub | |
| 634 ordinatione prudentiae. Sed quantum ad suam speciem, prout | |
| 635 comparatur ad obiectum, quod est verum necessarium, non cadit sub | |
| 53 | 636 consilio nec sub prudentia.</p><p title="II-II q. 47 a. 2 ad 3"><a name="40936"><span class="ref">[40936] IIª-IIae q. 47 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 637 dicendum quod omnis applicatio rationis rectae ad aliquid factibile |
| 638 pertinet ad artem. Sed ad prudentiam non pertinet nisi applicatio | |
| 639 rationis rectae ad ea de quibus est consilium. Et huiusmodi sunt in | |
| 640 quibus non sunt viae determinatae perveniendi ad finem; ut dicitur | |
| 641 in III Ethic. Quia igitur ratio speculativa quaedam facit, puta | |
| 642 syllogismum, propositionem et alia huiusmodi, in quibus proceditur | |
| 643 secundum certas et determinatas vias; inde est quod respectu horum | |
| 644 potest salvari ratio artis, non autem ratio prudentiae. Et ideo | |
| 53 | 645 invenitur aliqua ars speculativa, non autem aliqua prudentia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 47 a. 3 arg. 1"><a name="40937"><span class="ref">[40937] IIª-IIae q. 47 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 646 sic proceditur. Videtur quod prudentia non sit cognoscitiva |
| 647 singularium. Prudentia enim est in ratione, ut dictum est. Sed | |
| 648 ratio est universalium, ut dicitur in I Physic. Ergo prudentia non | |
| 53 | 649 est cognoscitiva nisi universalium.</p><p title="II-II q. 47 a. 3 arg. 2"><a name="40938"><span class="ref">[40938] IIª-IIae q. 47 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 650 singularia sunt infinita. Sed infinita non possunt comprehendi a |
| 651 ratione. Ergo prudentia, quae est ratio recta, non est | |
| 53 | 652 singularium.</p><p title="II-II q. 47 a. 3 arg. 3"><a name="40939"><span class="ref">[40939] IIª-IIae q. 47 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 653 particularia per sensum cognoscuntur. Sed prudentia non est in |
| 654 sensu, multi enim habentes sensus exteriores perspicaces non sunt | |
| 53 | 655 prudentes. Ergo prudentia non est singularium.</p><p title="II-II q. 47 a. 3 s. c."><a name="40940"><span class="ref">[40940] IIª-IIae q. 47 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 656 est quod philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>prudentia non est |
| 53 | 657 universalium solum, sed oportet et singularia cognoscere</i>.</p><p title="II-II q. 47 a. 3 co."><a name="40941"><span class="ref">[40941] IIª-IIae q. 47 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 658 dicendum quod, sicut supra dictum est, ad prudentiam pertinet non |
| 659 solum consideratio rationis, sed etiam applicatio ad opus, quae est | |
| 660 finis practicae rationis. Nullus autem potest convenienter aliquid | |
| 661 alteri applicare nisi utrumque cognoscat, scilicet et id quod | |
| 662 applicandum est et id cui applicandum est. Operationes autem sunt | |
| 663 in singularibus. Et ideo necesse est quod prudens et cognoscat | |
| 664 universalia principia rationis, et cognoscat singularia, circa quae | |
| 53 | 665 sunt operationes.</p><p title="II-II q. 47 a. 3 ad 1"><a name="40942"><span class="ref">[40942] IIª-IIae q. 47 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 666 ergo dicendum quod ratio primo quidem et principaliter est |
| 667 universalium, potest tamen universales rationes ad particularia | |
| 668 applicare (unde syllogismorum conclusiones non solum sunt | |
| 669 universales, sed etiam particulares); quia intellectus per quandam | |
| 670 reflexionem se ad materiam extendit, ut dicitur in III de | |
| 53 | 671 anima.</p><p title="II-II q. 47 a. 3 ad 2"><a name="40943"><span class="ref">[40943] IIª-IIae q. 47 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 672 dicendum quod quia infinitas singularium non potest ratione humana |
| 673 comprehendi, inde est quod sunt incertae providentiae nostrae, ut | |
| 674 dicitur Sap. IX. Tamen per experientiam singularia infinita | |
| 675 reducuntur ad aliqua finita quae ut in pluribus accidunt, quorum | |
| 53 | 676 cognitio sufficit ad prudentiam humanam.</p><p title="II-II q. 47 a. 3 ad 3"><a name="40944"><span class="ref">[40944] IIª-IIae q. 47 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 677 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in VI Ethic., prudentia non |
| 678 consistit in sensu exteriori, quo cognoscimus sensibilia propria, | |
| 679 sed in sensu interiori, qui perficitur per memoriam et experimentum | |
| 680 ad prompte iudicandum de particularibus expertis. Non tamen ita | |
| 681 quod prudentia sit in sensu interiori sicut in subiecto principali, | |
| 682 sed principaliter quidem est in ratione, per quandam autem | |
| 53 | 683 applicationem pertingit ad huiusmodi sensum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 47 a. 4 arg. 1"><a name="40945"><span class="ref">[40945] IIª-IIae q. 47 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 684 sic proceditur. Videtur quod prudentia non sit virtus. Dicit enim |
| 685 Augustinus, in I de Lib. Arb., quod prudentia est appetendarum et | |
| 686 vitandarum rerum scientia. Sed scientia contra virtutem dividitur; | |
| 53 | 687 ut patet in praedicamentis. Ergo prudentia non est virtus.</p><p title="II-II q. 47 a. 4 arg. 2"><a name="40946"><span class="ref">[40946] IIª-IIae q. 47 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 688 virtutis non est virtus. Sed artis est virtus; ut philosophus |
| 689 dicit, in VI Ethic. Ergo ars non est virtus. Sed in arte est | |
| 690 prudentia, dicitur enim II Paral. II de Hiram quod <i>sciebat | |
| 691 caelare omnem sculpturam, et adinvenire prudenter quodcumque in | |
| 53 | 692 opere necessarium est</i>. Ergo prudentia non est virtus.</p><p title="II-II q. 47 a. 4 arg. 3"><a name="40947"><span class="ref">[40947] IIª-IIae q. 47 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 693 nulla virtus potest esse immoderata. Sed prudentia est immoderata, |
| 694 alioquin frustra diceretur in Prov. XXIII, <i>prudentiae tuae pone | |
| 53 | 695 modum</i>. Ergo prudentia non est virtus.</p><p title="II-II q. 47 a. 4 s. c."><a name="40948"><span class="ref">[40948] IIª-IIae q. 47 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 696 est quod Gregorius, in II Moral., prudentiam, temperantiam, |
| 53 | 697 fortitudinem et iustitiam dicit esse quatuor virtutes.</p><p title="II-II q. 47 a. 4 co."><a name="40949"><span class="ref">[40949] IIª-IIae q. 47 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 698 dicendum quod, sicut supra dictum est cum de virtutibus in communi |
| 699 ageretur, <i>virtus est quae bonum facit habentem et opus eius | |
| 700 bonum reddit</i>. Bonum autem potest dici dupliciter, uno modo, | |
| 701 materialiter, pro eo quod est bonum; alio modo, formaliter, | |
| 702 secundum rationem boni. Bonum autem, inquantum huiusmodi, est | |
| 703 obiectum appetitivae virtutis. Et ideo si qui habitus sunt qui | |
| 704 faciant rectam considerationem rationis non habito respectu ad | |
| 705 rectitudinem appetitus, minus habent de ratione virtutis, tanquam | |
| 706 ordinantes ad bonum materialiter, idest ad id quod est bonum non | |
| 707 sub ratione boni, plus autem habent de ratione virtutis habitus | |
| 708 illi qui respiciunt rectitudinem appetitus, quia respiciunt bonum | |
| 709 non solum materialiter, sed etiam formaliter, idest id quod est | |
| 710 bonum sub ratione boni. Ad prudentiam autem pertinet, sicut dictum | |
| 711 est, applicatio rectae rationis ad opus, quod non fit sine appetitu | |
| 712 recto. Et ideo prudentia non solum habet rationem virtutis quam | |
| 713 habent aliae virtutes intellectuales; sed etiam habet rationem | |
| 714 virtutis quam habent virtutes morales, quibus etiam | |
| 53 | 715 connumeratur.</p><p title="II-II q. 47 a. 4 ad 1"><a name="40950"><span class="ref">[40950] IIª-IIae q. 47 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 716 ergo dicendum quod Augustinus ibi large accepit scientiam pro |
| 53 | 717 qualibet recta ratione.</p><p title="II-II q. 47 a. 4 ad 2"><a name="40951"><span class="ref">[40951] IIª-IIae q. 47 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 718 dicendum quod philosophus dicit artis esse virtutem, quia non |
| 719 importat rectitudinem appetitus, et ideo ad hoc quod homo recte | |
| 720 utatur arte, requiritur quod habeat virtutem, quae faciat | |
| 721 rectitudinem appetitus. Prudentia autem non habet locum in his quae | |
| 722 sunt artis, tum quia ars ordinatur ad aliquem particularem finem; | |
| 723 tum quia ars habet determinata media per quae pervenitur ad finem. | |
| 724 Dicitur tamen aliquis prudenter operari in his quae sunt artis per | |
| 725 similitudinem quandam, in quibusdam enim artibus, propter | |
| 726 incertitudinem eorum quibus pervenitur ad finem, necessarium est | |
| 727 consilium, sicut in medicinali et in navigatoria, ut dicitur in III | |
| 53 | 728 Ethic.</p><p title="II-II q. 47 a. 4 ad 3"><a name="40952"><span class="ref">[40952] IIª-IIae q. 47 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 729 dicendum quod illud dictum sapientis non est sic intelligendum |
| 730 quasi ipsa prudentia sit moderanda, sed quia secundum prudentiam | |
| 53 | 731 est aliis modus imponendus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 47 a. 5 arg. 1"><a name="40953"><span class="ref">[40953] IIª-IIae q. 47 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 732 sic proceditur. Videtur quod prudentia non sit specialis virtus. |
| 733 Nulla enim specialis virtus ponitur in communi definitione | |
| 734 virtutis. Sed prudentia ponitur in communi definitione virtutis, | |
| 735 quia in II Ethic. definitur virtus <i>habitus electivus in | |
| 736 medietate existens determinata ratione quoad nos, prout sapiens | |
| 737 determinabit</i>; recta autem ratio intelligitur secundum | |
| 738 prudentiam, ut dicitur in VI Ethic. Ergo prudentia non est | |
| 53 | 739 specialis virtus.</p><p title="II-II q. 47 a. 5 arg. 2"><a name="40954"><span class="ref">[40954] IIª-IIae q. 47 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 740 philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>virtus moralis recte facit |
| 741 operari finem, prudentia autem ea quae sunt ad finem</i>. Sed in | |
| 742 qualibet virtute sunt aliqua operanda propter finem. Ergo prudentia | |
| 53 | 743 est in qualibet virtute. Non est ergo virtus specialis.</p><p title="II-II q. 47 a. 5 arg. 3"><a name="40955"><span class="ref">[40955] IIª-IIae q. 47 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 744 specialis virtus habet speciale obiectum. Sed prudentia non habet |
| 745 speciale obiectum, est enim recta ratio agibilium, ut dicitur in VI | |
| 746 Ethic.; agibilia autem sunt omnia opera virtutum. Ergo prudentia | |
| 53 | 747 non est specialis virtus.</p><p title="II-II q. 47 a. 5 s. c."><a name="40956"><span class="ref">[40956] IIª-IIae q. 47 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 748 est quod condividitur et connumeratur aliis virtutibus, dicitur |
| 749 enim Sap. VIII. <i>Sobrietatem et prudentiam docet, iustitiam et | |
| 53 | 750 virtutem</i>.</p><p title="II-II q. 47 a. 5 co."><a name="40957"><span class="ref">[40957] IIª-IIae q. 47 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 751 dicendum quod cum actus et habitus recipiant speciem ex obiectis, |
| 752 ut ex supradictis patet, necesse est quod habitus cui respondet | |
| 753 speciale obiectum ab aliis distinctum specialis sit habitus, et si | |
| 754 est bonus, est specialis virtus. Speciale autem obiectum dicitur | |
| 755 non secundum materialem considerationem ipsius, sed magis secundum | |
| 756 rationem formalem, ut ex supradictis patet, nam una et eadem res | |
| 757 cadit sub actu diversorum habituum, et etiam diversarum | |
| 758 potentiarum, secundum rationes diversas. Maior autem diversitas | |
| 759 obiecti requiritur ad diversitatem potentiae quam ad diversitatem | |
| 760 habitus, cum plures habitus inveniantur in una potentia, ut supra | |
| 761 dictum est. Diversitas ergo rationis obiecti quae diversificat | |
| 762 potentiam, multo magis diversificat habitum. Sic igitur dicendum | |
| 763 est quod cum prudentia sit in ratione, ut dictum est, | |
| 764 diversificatur quidem ab aliis virtutibus intellectualibus secundum | |
| 765 materialem diversitatem obiectorum. Nam sapientia, scientia et | |
| 766 intellectus sunt circa necessaria; ars autem et prudentia circa | |
| 767 contingentia; sed ars circa factibilia, quae scilicet in exteriori | |
| 768 materia constituuntur, sicut domus, cultellus et huiusmodi; | |
| 769 prudentia autem est circa agibilia, quae scilicet in ipso operante | |
| 770 consistunt, ut supra habitum est. Sed a virtutibus moralibus | |
| 771 distinguitur prudentia secundum formalem rationem potentiarum | |
| 772 distinctivam, scilicet intellectivi, in quo est prudentia; et | |
| 773 appetitivi, in quo est virtus moralis. Unde manifestum est | |
| 774 prudentiam esse specialem virtutem ab omnibus aliis virtutibus | |
| 53 | 775 distinctam.</p><p title="II-II q. 47 a. 5 ad 1"><a name="40958"><span class="ref">[40958] IIª-IIae q. 47 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 776 ergo dicendum quod illa definitio non datur de virtute in communi, |
| 777 sed de virtute morali. In cuius definitione convenienter ponitur | |
| 778 virtus intellectualis communicans in materia cum ipsa, scilicet | |
| 779 prudentia, quia sicut virtutis moralis subiectum est aliquid | |
| 780 participans ratione, ita virtus moralis habet rationem virtutis | |
| 53 | 781 inquantum participat virtutem intellectualem.</p><p title="II-II q. 47 a. 5 ad 2"><a name="40959"><span class="ref">[40959] IIª-IIae q. 47 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 782 dicendum quod ex illa ratione habetur quod prudentia adiuvet omnes |
| 783 virtutes, et in omnibus operetur. Sed hoc non sufficit ad | |
| 784 ostendendum quod non sit virtus specialis, quia nihil prohibet in | |
| 785 aliquo genere esse aliquam speciem quae aliqualiter operetur in | |
| 786 omnibus speciebus eiusdem generis; sicut sol aliqualiter influit in | |
| 53 | 787 omnia corpora.</p><p title="II-II q. 47 a. 5 ad 3"><a name="40960"><span class="ref">[40960] IIª-IIae q. 47 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 788 dicendum quod agibilia sunt quidem materia prudentiae secundum quod |
| 789 sunt obiectum rationis, scilicet sub ratione veri. Sunt autem | |
| 790 materia moralium virtutum secundum quod sunt obiectum virtutis | |
| 53 | 791 appetitivae, scilicet sub ratione boni.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 47 a. 6 arg. 1"><a name="40961"><span class="ref">[40961] IIª-IIae q. 47 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 792 sic proceditur. Videtur quod prudentia praestituat finem virtutibus |
| 793 moralibus. Cum enim prudentia sit in ratione, virtus autem moralis | |
| 794 in vi appetitiva, videtur quod hoc modo se habeat prudentia ad | |
| 795 virtutem moralem sicut ratio ad vim appetitivam. Sed ratio | |
| 796 praestituit finem potentiae appetitivae. Ergo prudentia praestituit | |
| 53 | 797 finem virtutibus moralibus.</p><p title="II-II q. 47 a. 6 arg. 2"><a name="40962"><span class="ref">[40962] IIª-IIae q. 47 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 798 homo excedit res irrationales secundum rationem, sed secundum alia |
| 799 cum eis communicat. Sic igitur se habent aliae partes hominis ad | |
| 800 rationem sicut se habent creaturae irrationales ad hominem. Sed | |
| 801 homo est finis creaturarum irrationalium ut dicitur in I Politic. | |
| 802 ergo omnes aliae partes hominis ordinantur ad rationem sicut ad | |
| 803 finem. Sed prudentia est recta ratio agibilium, ut dictum est. Ergo | |
| 804 omnia agibilia ordinantur ad prudentiam sicut ad finem. Ipsa ergo | |
| 53 | 805 praestituit finem omnibus virtutibus moralibus.</p><p title="II-II q. 47 a. 6 arg. 3"><a name="40963"><span class="ref">[40963] IIª-IIae q. 47 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 806 proprium est virtutis vel artis seu potentiae ad quam pertinet |
| 807 finis ut praecipiat aliis virtutibus seu artibus ad quas pertinent | |
| 808 ea quae sunt ad finem. Sed prudentia disponit de aliis virtutibus | |
| 53 | 809 moralibus et praecipit eis. Ergo praestituit eis finem.</p><p title="II-II q. 47 a. 6 s. c."><a name="40964"><span class="ref">[40964] IIª-IIae q. 47 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 810 est quod philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>virtus moralis |
| 811 intentionem finis facit rectam, prudentia autem quae ad hanc</i>. | |
| 812 Ergo ad prudentiam non pertinet praestituere finem virtutibus | |
| 53 | 813 moralibus, sed solum disponere de his quae sunt ad finem.</p><p title="II-II q. 47 a. 6 co."><a name="40965"><span class="ref">[40965] IIª-IIae q. 47 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 814 dicendum quod finis virtutum moralium est bonum humanum. Bonum |
| 815 autem humanae animae est secundum rationem esse; ut patet per | |
| 816 Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Unde necesse est quod fines | |
| 817 moralium virtutum praeexistant in ratione. Sicut autem in ratione | |
| 818 speculativa sunt quaedam ut naturaliter nota, quorum est | |
| 819 intellectus; et quaedam quae per illa innotescunt, scilicet | |
| 820 conclusiones, quarum est scientia, ita in ratione practica | |
| 821 praeexistunt quaedam ut principia naturaliter nota, et huiusmodi | |
| 822 sunt fines virtutum moralium, quia finis se habet in operabilibus | |
| 823 sicut principium in speculativis, ut supra habitum est; et quaedam | |
| 824 sunt in ratione practica ut conclusiones, et huiusmodi sunt ea quae | |
| 825 sunt ad finem, in quae pervenimus ex ipsis finibus. Et horum est | |
| 826 prudentia, applicans universalia principia ad particulares | |
| 827 conclusiones operabilium. Et ideo ad prudentiam non pertinet | |
| 828 praestituere finem virtutibus moralibus, sed solum disponere de his | |
| 53 | 829 quae sunt ad finem.</p><p title="II-II q. 47 a. 6 ad 1"><a name="40966"><span class="ref">[40966] IIª-IIae q. 47 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 830 ergo dicendum quod virtutibus moralibus praestituit finem ratio |
| 831 naturalis quae dicitur synderesis, ut in primo habitum est, non | |
| 53 | 832 autem prudentia, ratione iam dicta.</p><p title="II-II q. 47 a. 6 ad 2"><a name="40967"><span class="ref">[40967] IIª-IIae q. 47 a. 6 ad 2</span></a> Et per hoc |
| 833 etiam patet responsio ad secundum.</p><p title="II-II q. 47 a. 6 ad 3"><a name="40968"><span class="ref">[40968] IIª-IIae q. 47 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 834 dicendum quod finis non pertinet ad virtutes morales tanquam ipsae |
| 835 praestituant finem, sed quia tendunt in finem a ratione naturali | |
| 836 praestitutum. Ad quod iuvantur per prudentiam, quae eis viam parat, | |
| 837 disponendo ea quae sunt ad finem. Unde relinquitur quod prudentia | |
| 838 sit nobilior virtutibus moralibus, et moveat eas. Sed synderesis | |
| 53 | 839 movet prudentiam, sicut intellectus principiorum scientiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 47 a. 7 arg. 1"><a name="40969"><span class="ref">[40969] IIª-IIae q. 47 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 840 septimum sic proceditur. Videtur quod ad prudentiam non pertineat |
| 841 invenire medium in virtutibus moralibus. Consequi enim medium est | |
| 842 finis moralium virtutum. Sed prudentia non praestituit finem | |
| 843 moralibus virtutibus, ut ostensum est. Ergo non invenit in eis | |
| 53 | 844 medium.</p><p title="II-II q. 47 a. 7 arg. 2"><a name="40970"><span class="ref">[40970] IIª-IIae q. 47 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 845 illud quod est per se non videtur causam habere, sed ipsum esse est |
| 846 sui ipsius causa, quia unumquodque dicitur esse per causam suam. | |
| 847 Sed existere in medio convenit virtuti morali per se, quasi positum | |
| 848 in eius definitione, ut ex dictis patet. Non ergo prudentia causat | |
| 53 | 849 medium in virtutibus moralibus.</p><p title="II-II q. 47 a. 7 arg. 3"><a name="40971"><span class="ref">[40971] IIª-IIae q. 47 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 850 prudentia operatur secundum modum rationis. Sed virtus moralis |
| 851 tendit ad medium per modum naturae, quia ut Tullius dicit, in II | |
| 852 Rhet., <i>virtus est habitus per modum naturae rationi | |
| 853 consentaneus</i>. Ergo prudentia non praestituit medium virtutibus | |
| 53 | 854 moralibus.</p><p title="II-II q. 47 a. 7 s. c."><a name="40972"><span class="ref">[40972] IIª-IIae q. 47 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 855 est quod in supraposita definitione virtutis moralis dicitur quod |
| 856 <i>est in medietate existens determinata ratione prout sapiens | |
| 53 | 857 determinabit</i>.</p><p title="II-II q. 47 a. 7 co."><a name="40973"><span class="ref">[40973] IIª-IIae q. 47 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 858 dicendum quod hoc ipsum quod est conformari rationi rectae est |
| 859 finis proprius cuiuslibet moralis virtutis, temperantia enim hoc | |
| 860 intendit, ne propter concupiscentias homo divertat a ratione; et | |
| 861 similiter fortitudo ne a recto iudicio rationis divertat propter | |
| 862 timorem vel audaciam. Et hic finis praestitutus est homini secundum | |
| 863 naturalem rationem, naturalis enim ratio dictat unicuique ut | |
| 864 secundum rationem operetur. Sed qualiter et per quae homo in | |
| 865 operando attingat medium rationis pertinet ad dispositionem | |
| 866 prudentiae. Licet enim attingere medium sit finis virtutis moralis, | |
| 867 tamen per rectam dispositionem eorum quae sunt ad finem medium | |
| 53 | 868 invenitur.</p><p title="II-II q. 47 a. 7 ad 1"><a name="40974"><span class="ref">[40974] IIª-IIae q. 47 a. 7 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 869 patet responsio ad primum.</p><p title="II-II q. 47 a. 7 ad 2"><a name="40975"><span class="ref">[40975] IIª-IIae q. 47 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 870 dicendum quod sicut agens naturale facit ut forma sit in materia, |
| 871 non tamen facit ut formae conveniant ea quae per se ei insunt; ita | |
| 872 etiam prudentia medium constituit in passionibus et operationibus, | |
| 53 | 873 non tamen facit quod medium quaerere conveniat virtuti.</p><p title="II-II q. 47 a. 7 ad 3"><a name="40976"><span class="ref">[40976] IIª-IIae q. 47 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 874 dicendum quod virtus moralis per modum naturae intendit pervenire |
| 875 ad medium. Sed quia medium non eodem modo invenitur in omnibus, | |
| 876 ideo inclinatio naturae, quae semper eodem modo operatur, ad hoc | |
| 53 | 877 non sufficit, sed requiritur ratio prudentiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 47 a. 8 arg. 1"><a name="40977"><span class="ref">[40977] IIª-IIae q. 47 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 878 sic proceditur. Videtur quod praecipere non sit principalis actus |
| 879 prudentiae. Praecipere enim pertinet ad bona quae sunt fienda. Sed | |
| 880 Augustinus, XIV de Trin., ponit actum prudentiae praecavere | |
| 53 | 881 insidias. Ergo praecipere non est principalis actus prudentiae.</p><p title="II-II q. 47 a. 8 arg. 2"><a name="40978"><span class="ref">[40978] IIª-IIae q. 47 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 882 philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>prudentis videtur esse |
| 883 bene consiliari</i>. Sed alius actus videtur esse consiliari et | |
| 884 praecipere, ut ex supradictis patet. Ergo prudentiae principalis | |
| 53 | 885 actus non est praecipere.</p><p title="II-II q. 47 a. 8 arg. 3"><a name="40979"><span class="ref">[40979] IIª-IIae q. 47 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 886 praecipere, vel imperare, videtur pertinere ad voluntatem, cuius |
| 887 obiectum est finis et quae movet alias potentias animae. Sed | |
| 888 prudentia non est in voluntate, sed in ratione. Ergo prudentiae | |
| 53 | 889 actus non est praecipere.</p><p title="II-II q. 47 a. 8 s. c."><a name="40980"><span class="ref">[40980] IIª-IIae q. 47 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 890 est quod philosophus dicit, in VI Ethic., quod prudentia |
| 53 | 891 praeceptiva est.</p><p title="II-II q. 47 a. 8 co."><a name="40981"><span class="ref">[40981] IIª-IIae q. 47 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 892 dicendum quod prudentia est recta ratio agibilium, ut supra dictum |
| 893 est. Unde oportet quod ille sit praecipuus actus prudentiae qui est | |
| 894 praecipuus actus rationis agibilium. Cuius quidem sunt tres actus. | |
| 895 Quorum primus est consiliari, quod pertinet ad inventionem, nam | |
| 896 consiliari est quaerere, ut supra habitum est. Secundus actus est | |
| 897 iudicare de inventis, et hic sistit speculativa ratio. Sed practica | |
| 898 ratio, quae ordinatur ad opus, procedit ulterius et est tertius | |
| 899 actus eius praecipere, qui quidem actus consistit in applicatione | |
| 900 consiliatorum et iudicatorum ad operandum. Et quia iste actus est | |
| 901 propinquior fini rationis practicae, inde est quod iste est | |
| 902 principalis actus rationis practicae, et per consequens prudentiae. | |
| 903 Et huius signum est quod perfectio artis consistit in iudicando, | |
| 904 non autem in praecipiendo. Ideo reputatur melior artifex qui volens | |
| 905 peccat in arte, quasi habens rectum iudicium, quam qui peccat | |
| 906 nolens, quod videtur esse ex defectu iudicii. Sed in prudentia est | |
| 907 e converso, ut dicitur in VI Ethic., imprudentior enim est qui | |
| 908 volens peccat, quasi deficiens in principali actu prudentiae, qui | |
| 53 | 909 est praecipere, quam qui peccat nolens.</p><p title="II-II q. 47 a. 8 ad 1"><a name="40982"><span class="ref">[40982] IIª-IIae q. 47 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 910 ergo dicendum quod actus praecipiendi se extendit et ad bona |
| 911 prosequenda et ad mala cavenda. Et tamen praecavere insidias non | |
| 912 attribuit Augustinus prudentiae quasi principalem actum ipsius, sed | |
| 53 | 913 quia iste actus prudentiae non manet in patria.</p><p title="II-II q. 47 a. 8 ad 2"><a name="40983"><span class="ref">[40983] IIª-IIae q. 47 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 914 dicendum quod bonitas consilii requiritur ut ea quae sunt bene |
| 915 inventa applicentur ad opus. Et ideo praecipere pertinet ad | |
| 53 | 916 prudentiam, quae est bene consiliativa.</p><p title="II-II q. 47 a. 8 ad 3"><a name="40984"><span class="ref">[40984] IIª-IIae q. 47 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 917 dicendum quod movere absolute pertinet ad voluntatem. Sed |
| 918 praecipere importat motionem cum quadam ordinatione. Et ideo est | |
| 53 | 919 actus rationis, ut supra dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 9</h3><p title="II-II q. 47 a. 9 arg. 1"><a name="40985"><span class="ref">[40985] IIª-IIae q. 47 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum |
| 28 | 920 sic proceditur. Videtur quod sollicitudo non pertineat ad |
| 921 prudentiam. Sollicitudo enim inquietudinem quandam importat, dicit | |
| 922 enim Isidorus, in libro Etymol., quod sollicitus dicitur qui est | |
| 923 inquietus. Sed motio maxime pertinet ad vim appetitivam. Ergo et | |
| 924 sollicitudo. Sed prudentia non est in vi appetitiva, sed in | |
| 925 ratione, ut supra habitum est. Ergo sollicitudo non pertinet ad | |
| 53 | 926 prudentiam.</p><p title="II-II q. 47 a. 9 arg. 2"><a name="40986"><span class="ref">[40986] IIª-IIae q. 47 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 927 sollicitudini videtur opponi certitudo veritatis, unde dicitur I |
| 928 Reg. IX quod Samuel dixit ad Saul, <i>de asinis quas nudiustertius | |
| 929 perdidisti ne sollicitus sis, quia inventae sunt</i>. Sed certitudo | |
| 930 veritatis pertinet ad prudentiam, cum sit virtus intellectualis. | |
| 931 Ergo sollicitudo opponitur prudentiae, magis quam ad eam | |
| 53 | 932 pertineat.</p><p title="II-II q. 47 a. 9 arg. 3"><a name="40987"><span class="ref">[40987] IIª-IIae q. 47 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 933 philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>ad magnanimum pertinet |
| 934 pigrum esse et otiosum</i>. Pigritiae autem opponitur sollicitudo. | |
| 935 Cum ergo prudentia non opponatur magnanimitati, quia bonum non est | |
| 936 bono contrarium, ut dicitur in Praedic.; videtur quod sollicitudo | |
| 53 | 937 non pertineat ad prudentiam.</p><p title="II-II q. 47 a. 9 s. c."><a name="40988"><span class="ref">[40988] IIª-IIae q. 47 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 938 est quod dicitur I Pet. IV, <i>estote prudentes, et vigilate in |
| 939 orationibus</i>. Sed vigilantia est idem sollicitudini. Ergo | |
| 53 | 940 sollicitudo pertinet ad prudentiam.</p><p title="II-II q. 47 a. 9 co."><a name="40989"><span class="ref">[40989] IIª-IIae q. 47 a. 9 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 941 dicendum quod, sicut dicit Isidorus, in libro Etymol., sollicitus |
| 942 dicitur quasi solers citus, inquantum scilicet aliquis ex quadam | |
| 943 solertia animi velox est ad prosequendum ea quae sunt agenda. Hoc | |
| 944 autem pertinet ad prudentiam, cuius praecipuus actus est circa | |
| 945 agenda praecipere de praeconsiliatis et iudicatis. Unde philosophus | |
| 946 dicit, in VI Ethic., quod <i>oportet operari quidem velociter | |
| 947 consiliata, consiliari autem tarde</i>. Et inde est quod | |
| 948 sollicitudo proprie ad prudentiam pertinet. Et propter hoc | |
| 949 Augustinus dicit, in libro de moribus Eccles., quod <i>prudentiae | |
| 950 sunt excubiae atque diligentissima vigilantia ne, subrepente | |
| 53 | 951 paulatim mala suasione, fallamur</i>.</p><p title="II-II q. 47 a. 9 ad 1"><a name="40990"><span class="ref">[40990] IIª-IIae q. 47 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 952 ergo dicendum quod motus pertinet quidem ad vim appetitivam sicut |
| 953 ad principium movens, tamen secundum directionem et praeceptum | |
| 53 | 954 rationis, in quo consistit ratio sollicitudinis.</p><p title="II-II q. 47 a. 9 ad 2"><a name="40991"><span class="ref">[40991] IIª-IIae q. 47 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 955 dicendum quod, secundum philosophum, in I Ethic., <i>certitudo non |
| 956 est similiter quaerenda in omnibus, sed in unaquaque materia | |
| 957 secundum proprium modum</i>. Quia vero materiae prudentiae sunt | |
| 958 singularia contingentia, circa quae sunt operationes humanae, non | |
| 959 potest certitudo prudentiae tanta esse quod omnino sollicitudo | |
| 53 | 960 tollatur.</p><p title="II-II q. 47 a. 9 ad 3"><a name="40992"><span class="ref">[40992] IIª-IIae q. 47 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 961 dicendum quod magnanimus dicitur esse piger et otiosus, non quia de |
| 962 nullo sit sollicitus, sed quia non est superflue sollicitus de | |
| 963 multis, sed confidit in his de quibus confidendum est, et circa | |
| 964 illa non superflue sollicitatur. Superfluitas enim timoris et | |
| 965 diffidentiae facit superfluitatem sollicitudinis, quia timor facit | |
| 966 consiliativos, ut supra dictum est cum de passione timoris | |
| 53 | 967 ageretur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 10</h3><p title="II-II q. 47 a. 10 arg. 1"><a name="40993"><span class="ref">[40993] IIª-IIae q. 47 a. 10 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 968 decimum sic proceditur. Videtur quod prudentia non se extendat ad |
| 969 regimen multitudinis, sed solum ad regimen sui ipsius. Dicit enim | |
| 970 philosophus, in V Ethic., quod virtus relata ad bonum commune est | |
| 971 iustitia. Sed prudentia differt a iustitia. Ergo prudentia non | |
| 53 | 972 refertur ad bonum commune.</p><p title="II-II q. 47 a. 10 arg. 2"><a name="40994"><span class="ref">[40994] IIª-IIae q. 47 a. 10 arg. 2</span></a> |
| 28 | 973 Praeterea, ille videtur esse prudens qui sibi ipsi bonum quaerit et |
| 974 operatur. Sed frequenter illi qui quaerunt bona communia negligunt | |
| 53 | 975 sua. Ergo non sunt prudentes.</p><p title="II-II q. 47 a. 10 arg. 3"><a name="40995"><span class="ref">[40995] IIª-IIae q. 47 a. 10 arg. 3</span></a> |
| 28 | 976 Praeterea, prudentia dividitur contra temperantiam et fortitudinem. |
| 977 Sed temperantia et fortitudo videntur dici solum per comparationem | |
| 53 | 978 ad bonum proprium. Ergo etiam et prudentia.</p><p title="II-II q. 47 a. 10 s. c."><a name="40996"><span class="ref">[40996] IIª-IIae q. 47 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 979 est quod dominus dicit, Matth. XXIV, <i>quis, putas, est fidelis |
| 980 servus et prudens, quem constituit dominus super familiam | |
| 53 | 981 suam?</i></p><p title="II-II q. 47 a. 10 co."><a name="40997"><span class="ref">[40997] IIª-IIae q. 47 a. 10 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 982 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in VI Ethic., quidam |
| 983 posuerunt quod prudentia non se extendit ad bonum commune, sed | |
| 984 solum ad bonum proprium. Et hoc ideo quia existimabant quod non | |
| 985 oportet hominem quaerere nisi bonum proprium. Sed haec aestimatio | |
| 986 repugnat caritati, quae non quaerit quae sua sunt, ut dicitur I ad | |
| 987 Cor. XIII. Unde et apostolus de seipso dicit, I ad Cor. X, <i>non | |
| 988 quaerens quod mihi utile sit, sed quod multis, ut salvi fiant</i>. | |
| 989 Repugnat etiam rationi rectae, quae hoc iudicat, quod bonum commune | |
| 990 sit melius quam bonum unius. Quia igitur ad prudentiam pertinet | |
| 991 recte consiliari, iudicare et praecipere de his per quae pervenitur | |
| 992 ad debitum finem, manifestum est quod prudentia non solum se habet | |
| 993 ad bonum privatum unius hominis, sed etiam ad bonum commune | |
| 53 | 994 multitudinis.</p><p title="II-II q. 47 a. 10 ad 1"><a name="40998"><span class="ref">[40998] IIª-IIae q. 47 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 995 ergo dicendum quod philosophus ibi loquitur de virtute morali. |
| 996 Sicut autem omnis virtus moralis relata ad bonum commune dicitur | |
| 997 legalis iustitia, ita prudentia relata ad bonum commune vocatur | |
| 998 politica, ut sic se habeat politica ad iustitiam legalem, sicut se | |
| 53 | 999 habet prudentia simpliciter dicta ad virtutem moralem.</p><p title="II-II q. 47 a. 10 ad 2"><a name="40999"><span class="ref">[40999] IIª-IIae q. 47 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1000 dicendum quod ille qui quaerit bonum commune multitudinis ex |
| 1001 consequenti etiam quaerit bonum suum, propter duo. Primo quidem, | |
| 1002 quia bonum proprium non potest esse sine bono communi vel familiae | |
| 1003 vel civitatis aut regni. Unde et maximus Valerius dicit de antiquis | |
| 1004 Romanis quod <i>malebant esse pauperes in divite imperio quam | |
| 1005 divites in paupere imperio</i>. Secundo quia, cum homo sit pars | |
| 1006 domus et civitatis, oportet quod homo consideret quid sit sibi | |
| 1007 bonum ex hoc quod est prudens circa bonum multitudinis, bona enim | |
| 1008 dispositio partis accipitur secundum habitudinem ad totum; quia ut | |
| 1009 Augustinus dicit, in libro Confess., <i>turpis est omnis pars suo | |
| 53 | 1010 toti non congruens</i>.</p><p title="II-II q. 47 a. 10 ad 3"><a name="41000"><span class="ref">[41000] IIª-IIae q. 47 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1011 dicendum quod etiam temperantia et fortitudo possunt referri ad |
| 1012 bonum commune, unde de actibus earum dantur praecepta legis, ut | |
| 1013 dicitur in V Ethic. Magis tamen prudentia et iustitia, quae | |
| 1014 pertinent ad partem rationalem, ad quam directe pertinent communia, | |
| 53 | 1015 sicut ad partem sensitivam pertinent singularia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 11</h3><p title="II-II q. 47 a. 11 arg. 1"><a name="41001"><span class="ref">[41001] IIª-IIae q. 47 a. 11 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1016 undecimum sic proceditur. Videtur quod prudentia quae est respectu |
| 1017 boni proprii sit eadem specie cum ea quae se extendit ad bonum | |
| 1018 commune. Dicit enim philosophus, in VI Ethic., quod <i>politica et | |
| 53 | 1019 prudentia idem habitus est, esse autem non idem ipsis</i>.</p><p title="II-II q. 47 a. 11 arg. 2"><a name="41002"><span class="ref">[41002] IIª-IIae q. 47 a. 11 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1020 Praeterea, philosophus dicit, in III Polit., quod <i>eadem est |
| 1021 virtus boni viri et boni principis</i>. Sed politica maxime est in | |
| 1022 principe, in quo est sicut architectonica. Cum ergo prudentia sit | |
| 1023 virtus boni viri, videtur quod sit idem habitus prudentia et | |
| 53 | 1024 politica.</p><p title="II-II q. 47 a. 11 arg. 3"><a name="41003"><span class="ref">[41003] IIª-IIae q. 47 a. 11 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1025 Praeterea, ea quorum unum ordinatur ad aliud non diversificant |
| 1026 speciem aut substantiam habitus. Sed bonum proprium, quod pertinet | |
| 1027 ad prudentiam simpliciter dictam, ordinatur ad bonum commune, quod | |
| 1028 pertinet ad politicam. Ergo politica et prudentia neque differunt | |
| 53 | 1029 specie, neque secundum habitus substantiam.</p><p title="II-II q. 47 a. 11 s. c."><a name="41004"><span class="ref">[41004] IIª-IIae q. 47 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1030 est quod diversae scientiae sunt politica, quae ordinatur ad bonum |
| 1031 commune civitatis; et oeconomica, quae est de his quae pertinent ad | |
| 1032 bonum commune domus vel familiae; et monastica, quae est de his | |
| 1033 quae pertinent ad bonum unius personae. Ergo pari ratione et | |
| 1034 prudentiae sunt species diversae secundum hanc diversitatem | |
| 53 | 1035 materiae.</p><p title="II-II q. 47 a. 11 co."><a name="41005"><span class="ref">[41005] IIª-IIae q. 47 a. 11 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1036 dicendum quod, sicut supra dictum est, species habituum |
| 1037 diversificantur secundum diversitatem obiecti quae attenditur penes | |
| 1038 rationem formalem ipsius. Ratio autem formalis omnium quae sunt ad | |
| 1039 finem attenditur ex parte finis; sicut ex supradictis patet. Et | |
| 1040 ideo necesse est quod ex relatione ad diversos fines | |
| 1041 diversificentur species habitus. Diversi autem fines sunt bonum | |
| 1042 proprium unius, et bonum familiae, et bonum civitatis et regni. | |
| 1043 Unde necesse est quod et prudentiae differant specie secundum | |
| 1044 differentiam horum finium, ut scilicet una sit prudentia | |
| 1045 simpliciter dicta, quae ordinatur ad bonum proprium; alia autem | |
| 1046 oeconomica, quae ordinatur ad bonum commune domus vel familiae; et | |
| 1047 tertia politica, quae ordinatur ad bonum commune civitatis vel | |
| 53 | 1048 regni.</p><p title="II-II q. 47 a. 11 ad 1"><a name="41006"><span class="ref">[41006] IIª-IIae q. 47 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1049 ergo dicendum quod philosophus non intendit dicere quod politica |
| 1050 sit idem secundum substantiam habitus cuilibet prudentiae, sed | |
| 1051 prudentiae quae ordinatur ad bonum commune. Quae quidem prudentia | |
| 1052 dicitur secundum communem rationem prudentiae, prout scilicet est | |
| 1053 quaedam recta ratio agibilium, dicitur autem politica secundum | |
| 53 | 1054 ordinem ad bonum commune.</p><p title="II-II q. 47 a. 11 ad 2"><a name="41007"><span class="ref">[41007] IIª-IIae q. 47 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1055 dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, <i>ad bonum virum |
| 1056 pertinet posse bene principari et bene subiici</i>. Et ideo in | |
| 1057 virtute boni viri includitur etiam virtus principis. Sed virtus | |
| 1058 principis et subditi differt specie, sicut etiam virtus viri et | |
| 53 | 1059 mulieris, ut ibidem dicitur.</p><p title="II-II q. 47 a. 11 ad 3"><a name="41008"><span class="ref">[41008] IIª-IIae q. 47 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1060 dicendum quod etiam diversi fines quorum unus ordinatur ad alium |
| 1061 diversificant speciem habitus, sicut equestris et militaris et | |
| 1062 civilis differunt specie, licet finis unius ordinetur ad finem | |
| 1063 alterius. Et similiter, licet bonum unius ordinetur ad bonum | |
| 1064 multitudinis, tamen hoc non impedit quin talis diversitas faciat | |
| 1065 habitus differre specie. Sed ex hoc sequitur quod habitus qui | |
| 1066 ordinatur ad finem ultimum sit principalior, et imperet aliis | |
| 53 | 1067 habitibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 12</h3><p title="II-II q. 47 a. 12 arg. 1"><a name="41009"><span class="ref">[41009] IIª-IIae q. 47 a. 12 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1068 duodecimum sic proceditur. Videtur quod prudentia non sit in |
| 1069 subditis, sed solum in principibus. Dicit enim philosophus, in III | |
| 1070 Polit., quod <i>prudentia sola est propria virtus principis, aliae | |
| 1071 autem virtutes sunt communes subditorum et principum. Subditi autem | |
| 53 | 1072 non est virtus prudentia, sed opinio vera</i>.</p><p title="II-II q. 47 a. 12 arg. 2"><a name="41010"><span class="ref">[41010] IIª-IIae q. 47 a. 12 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1073 Praeterea, in I Polit. dicitur quod <i>servus omnino non habet quid |
| 1074 consiliativum</i>. Sed prudentia facit bene consiliativos; ut | |
| 1075 dicitur in VI Ethic. Ergo prudentia non competit servis, seu | |
| 53 | 1076 subditis.</p><p title="II-II q. 47 a. 12 arg. 3"><a name="41011"><span class="ref">[41011] IIª-IIae q. 47 a. 12 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1077 Praeterea, prudentia est praeceptiva, ut supra dictum est. Sed |
| 1078 praecipere non pertinet ad servos vel subditos, sed solum ad | |
| 1079 principes. Ergo prudentia non est in subditis, sed solum in | |
| 53 | 1080 principibus.</p><p title="II-II q. 47 a. 12 s. c."><a name="41012"><span class="ref">[41012] IIª-IIae q. 47 a. 12 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1081 est quod philosophus dicit, in VI Ethic., quod prudentiae politicae |
| 1082 sunt duae species, una quae est legum positiva, quae pertinet ad | |
| 1083 principes; alia quae retinet commune nomen politicae, quae est | |
| 1084 circa singularia. Huiusmodi autem singularia peragere pertinet | |
| 1085 etiam ad subditos. Ergo prudentia non solum est principum, sed | |
| 53 | 1086 etiam subditorum.</p><p title="II-II q. 47 a. 12 co."><a name="41013"><span class="ref">[41013] IIª-IIae q. 47 a. 12 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1087 dicendum quod prudentia in ratione est. Regere autem et gubernare |
| 1088 proprie rationis est. Et ideo unusquisque inquantum participat de | |
| 1089 regimine et gubernatione, intantum convenit sibi habere rationem et | |
| 1090 prudentiam. Manifestum est autem quod subditi inquantum est | |
| 1091 subditus, et servi inquantum est servus, non est regere et | |
| 1092 gubernare, sed magis regi et gubernari. Et ideo prudentia non est | |
| 1093 virtus servi inquantum est servus, nec subditi inquantum est | |
| 1094 subditus. Sed quia quilibet homo, inquantum est rationalis, | |
| 1095 participat aliquid de regimine secundum arbitrium rationis, | |
| 1096 intantum convenit ei prudentiam habere. Unde manifestum est quod | |
| 1097 prudentia quidem in principe est ad modum artis architectonicae, ut | |
| 1098 dicitur in VI Ethic., in subditis autem ad modum artis manu | |
| 53 | 1099 operantis.</p><p title="II-II q. 47 a. 12 ad 1"><a name="41014"><span class="ref">[41014] IIª-IIae q. 47 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1100 ergo dicendum quod verbum philosophi est intelligendum per se |
| 1101 loquendo, quia scilicet virtus prudentiae non est virtus subditi | |
| 53 | 1102 inquantum huiusmodi.</p><p title="II-II q. 47 a. 12 ad 2"><a name="41015"><span class="ref">[41015] IIª-IIae q. 47 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1103 dicendum quod servus non habet consiliativum inquantum est servus, |
| 1104 sic enim est instrumentum domini. Est tamen consiliativus inquantum | |
| 53 | 1105 est animal rationale.</p><p title="II-II q. 47 a. 12 ad 3"><a name="41016"><span class="ref">[41016] IIª-IIae q. 47 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1106 dicendum quod per prudentiam homo non solum praecipit aliis, sed |
| 1107 etiam sibi ipsi, prout scilicet ratio dicitur praecipere | |
| 53 | 1108 inferioribus viribus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 13</h3><p title="II-II q. 47 a. 13 arg. 1"><a name="41017"><span class="ref">[41017] IIª-IIae q. 47 a. 13 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1109 decimumtertium sic proceditur. Videtur quod prudentia possit esse |
| 1110 in peccatoribus. Dicit enim dominus, Luc. XVI, <i>filii huius | |
| 1111 saeculi prudentiores filiis lucis in generatione sua sunt</i>. Sed | |
| 1112 filii huius saeculi sunt peccatores. Ergo in peccatoribus potest | |
| 53 | 1113 esse prudentia.</p><p title="II-II q. 47 a. 13 arg. 2"><a name="41018"><span class="ref">[41018] IIª-IIae q. 47 a. 13 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1114 Praeterea, fides est nobilior virtus quam prudentia. Sed fides |
| 53 | 1115 potest esse in peccatoribus. Ergo et prudentia.</p><p title="II-II q. 47 a. 13 arg. 3"><a name="41019"><span class="ref">[41019] IIª-IIae q. 47 a. 13 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1116 Praeterea, prudentis hoc opus maxime dicimus, bene consiliari; ut |
| 1117 dicitur in VI Ethic. Sed multi peccatores sunt boni consilii. Ergo | |
| 53 | 1118 multi peccatores habent prudentiam.</p><p title="II-II q. 47 a. 13 s. c."><a name="41020"><span class="ref">[41020] IIª-IIae q. 47 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1119 est quod philosophus dicit, in VI Ethic., <i>impossibile prudentem |
| 1120 esse non entem bonum</i>. Sed nullus peccator est bonus. Ergo | |
| 53 | 1121 nullus peccator est prudens.</p><p title="II-II q. 47 a. 13 co."><a name="41021"><span class="ref">[41021] IIª-IIae q. 47 a. 13 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1122 dicendum quod prudentia dicitur tripliciter. Est enim quaedam |
| 1123 prudentia falsa, vel per similitudinem dicta. Cum enim prudens sit | |
| 1124 qui bene disponit ea quae sunt agenda propter aliquem bonum finem, | |
| 1125 ille qui propter malum finem aliqua disponit congruentia illi fini | |
| 1126 habet falsam prudentiam, inquantum illud quod accipit pro fine non | |
| 1127 est vere bonum, sed secundum similitudinem, sicut dicitur aliquis | |
| 1128 bonus latro. Hoc enim modo potest secundum similitudinem dici | |
| 1129 prudens latro qui convenientes vias adinvenit ad latrocinandum. Et | |
| 1130 huiusmodi est prudentia de qua apostolus dicit, ad Rom. VIII, | |
| 1131 <i>prudentia carnis mors est</i>, quae scilicet finem ultimum | |
| 1132 constituit in delectatione carnis. Secunda autem prudentia est | |
| 1133 quidem vera, quia adinvenit vias accommodatas ad finem vere bonum; | |
| 1134 sed est imperfecta, duplici ratione. Uno modo, quia illud bonum | |
| 1135 quod accipit pro fine non est communis finis totius humanae vitae, | |
| 1136 sed alicuius specialis negotii, puta cum aliquis adinvenit vias | |
| 1137 accommodatas ad negotiandum vel ad navigandum, dicitur prudens | |
| 1138 negotiator vel nauta. Alio modo, quia deficit in principali actu | |
| 1139 prudentiae, puta cum aliquis bene consiliatur et recte iudicat | |
| 1140 etiam de his quae pertinent ad totam vitam, sed non efficaciter | |
| 1141 praecipit. Tertia autem prudentia est et vera et perfecta, quae ad | |
| 1142 bonum finem totius vitae recte consiliatur, iudicat et praecipit. | |
| 1143 Et haec sola dicitur prudentia simpliciter. Quae in peccatoribus | |
| 1144 esse non potest. Prima autem prudentia est in solis peccatoribus. | |
| 1145 Prudentia autem imperfecta est communis bonis et malis, maxime illa | |
| 1146 quae est imperfecta propter finem particularem. Nam illa quae est | |
| 1147 imperfecta propter defectum principalis actus etiam non est nisi in | |
| 53 | 1148 malis.</p><p title="II-II q. 47 a. 13 ad 1"><a name="41022"><span class="ref">[41022] IIª-IIae q. 47 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1149 ergo dicendum quod illud verbum domini intelligitur de prima |
| 1150 prudentia. Unde non dicitur simpliciter quod sint prudentes; sed | |
| 53 | 1151 quod sint prudentes in generatione sua.</p><p title="II-II q. 47 a. 13 ad 2"><a name="41023"><span class="ref">[41023] IIª-IIae q. 47 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1152 dicendum quod fides in sui ratione non importat aliquam |
| 1153 conformitatem ad appetitum rectorum operum, sed ratio fidei | |
| 1154 consistit in sola cognitione. Sed prudentia importat ordinem ad | |
| 1155 appetitum rectum. Tum quia principia prudentiae sunt fines | |
| 1156 operabilium, de quibus aliquis habet rectam aestimationem per | |
| 1157 habitus virtutum moralium, quae faciunt appetitum rectum, unde | |
| 1158 prudentia non potest esse sine virtutibus moralibus, ut supra | |
| 1159 ostensum est. Tum etiam quia prudentia est praeceptiva rectorum | |
| 1160 operum, quod non contingit nisi existente appetitu recto. Unde | |
| 1161 fides licet sit nobilior quam prudentia propter obiectum, tamen | |
| 1162 prudentia secundum sui rationem magis repugnat peccato, quod | |
| 53 | 1163 procedit ex perversitate appetitus.</p><p title="II-II q. 47 a. 13 ad 3"><a name="41024"><span class="ref">[41024] IIª-IIae q. 47 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1164 dicendum quod peccatores possunt quidem esse bene consiliativi ad |
| 1165 aliquem finem malum, vel ad aliquod particulare bonum, ad finem | |
| 1166 autem bonum totius vitae non sunt bene consiliativi perfecte, quia | |
| 1167 consilium ad effectum non perducunt. Unde non est in eis prudentia, | |
| 1168 quae se habet solum ad bonum, sed sicut philosophus dicit, in VI | |
| 1169 Ethic., est in talibus deinotica idest naturalis industria, quae se | |
| 1170 habet ad bonum et ad malum; vel astutia, quae se habet solum ad | |
| 1171 malum, quam supra diximus falsam prudentiam vel prudentiam | |
| 53 | 1172 carnis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 14</h3><p title="II-II q. 47 a. 14 arg. 1"><a name="41025"><span class="ref">[41025] IIª-IIae q. 47 a. 14 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1173 decimumquartum sic proceditur. Videtur quod prudentia non sit in |
| 1174 omnibus habentibus gratiam. Ad prudentiam enim requiritur industria | |
| 1175 quaedam, per quam sciant bene providere quae agenda sunt. Sed multi | |
| 1176 habentes gratiam carent tali industria. Ergo non omnes habentes | |
| 53 | 1177 gratiam habent prudentiam.</p><p title="II-II q. 47 a. 14 arg. 2"><a name="41026"><span class="ref">[41026] IIª-IIae q. 47 a. 14 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1178 Praeterea, prudens dicitur qui est bene consiliativus, ut dictum |
| 1179 est. Sed multi habent gratiam qui non sunt bene consiliativi, sed | |
| 1180 necesse habent regi consilio alieno. Ergo non omnes habentes | |
| 53 | 1181 gratiam habent prudentiam.</p><p title="II-II q. 47 a. 14 arg. 3"><a name="41027"><span class="ref">[41027] IIª-IIae q. 47 a. 14 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1182 Praeterea, philosophus dicit, in III Topic., quod <i>iuvenes non |
| 1183 constat esse prudentes</i>. Sed multi iuvenes habent gratiam. Ergo | |
| 53 | 1184 prudentia non invenitur in omnibus gratiam habentibus.</p><p title="II-II q. 47 a. 14 s. c."><a name="41028"><span class="ref">[41028] IIª-IIae q. 47 a. 14 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1185 est quod nullus habet gratiam nisi sit virtuosus. Sed nullus potest |
| 1186 esse virtuosus nisi habeat prudentiam, dicit enim Gregorius, in II | |
| 1187 Moral., quod <i>ceterae virtutes, nisi ea quae appetunt prudenter | |
| 1188 agant, virtutes esse nequaquam possunt</i>. Ergo omnes habentes | |
| 53 | 1189 gratiam habent prudentiam.</p><p title="II-II q. 47 a. 14 co."><a name="41029"><span class="ref">[41029] IIª-IIae q. 47 a. 14 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1190 dicendum quod necesse est virtutes esse connexas, ita ut qui unam |
| 1191 habet omnes habeat, ut supra ostensum est. Quicumque autem habet | |
| 1192 gratiam habet caritatem. Unde necesse est quod habeat omnes alias | |
| 1193 virtutes. Et ita, cum prudentia sit virtus, ut ostensum est, | |
| 53 | 1194 necesse est quod habeat prudentiam.</p><p title="II-II q. 47 a. 14 ad 1"><a name="41030"><span class="ref">[41030] IIª-IIae q. 47 a. 14 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1195 ergo dicendum quod duplex est industria. Una quidem quae est |
| 1196 sufficiens ad ea quae sunt de necessitate salutis. Et talis | |
| 1197 industria datur omnibus habentibus gratiam, quos unctio docet de | |
| 1198 omnibus, ut dicitur I Ioan. II. Est autem alia industria plenior, | |
| 1199 per quam aliquis sibi et aliis potest providere, non solum de his | |
| 1200 quae sunt necessaria ad salutem sed etiam de quibuscumque | |
| 1201 pertinentibus ad humanam vitam. Et talis industria non est in | |
| 53 | 1202 omnibus habentibus gratiam.</p><p title="II-II q. 47 a. 14 ad 2"><a name="41031"><span class="ref">[41031] IIª-IIae q. 47 a. 14 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1203 dicendum quod illi qui indigent regi consilio alieno saltem in hoc |
| 1204 sibi ipsis consulere sciunt, si gratiam habent, ut aliorum | |
| 53 | 1205 requirant consilia, et discernant consilia bona a malis.</p><p title="II-II q. 47 a. 14 ad 3"><a name="41032"><span class="ref">[41032] IIª-IIae q. 47 a. 14 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1206 dicendum quod prudentia acquisita causatur ex exercitio actuum, |
| 1207 unde <i>indiget ad sui generationem experimento et tempore</i>, ut | |
| 1208 dicitur in II Ethic. Unde non potest esse in iuvenibus nec secundum | |
| 1209 habitum nec secundum actum. Sed prudentia gratuita causatur ex | |
| 1210 infusione divina. Unde in pueris baptizatis nondum habentibus usum | |
| 1211 rationis est prudentia secundum habitum, sed non secundum actum, | |
| 1212 sicut et in amentibus. In his autem qui iam habent usum rationis | |
| 1213 est etiam secundum actum quantum ad ea quae sunt de necessitate | |
| 1214 salutis, sed per exercitium meretur augmentum quousque perficiatur, | |
| 1215 sicut et ceterae virtutes. Unde et apostolus dicit, ad Heb. V, quod | |
| 1216 <i>perfectorum est solidus cibus, qui pro consuetudine exercitatos | |
| 53 | 1217 habent sensus ad discretionem boni et mali</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 15</h3><p title="II-II q. 47 a. 15 arg. 1"><a name="41033"><span class="ref">[41033] IIª-IIae q. 47 a. 15 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1218 decimumquintum sic proceditur. Videtur quod prudentia insit nobis a |
| 1219 natura. Dicit enim philosophus, in VI Ethic., quod ea quae | |
| 1220 pertinent ad prudentiam naturalia videntur esse, scilicet synesis, | |
| 1221 gnome et huiusmodi, non autem ea quae pertinent ad sapientiam | |
| 1222 speculativam. Sed eorum quae sunt unius generis eadem est originis | |
| 53 | 1223 ratio. Ergo etiam prudentia inest nobis a natura.</p><p title="II-II q. 47 a. 15 arg. 2"><a name="41034"><span class="ref">[41034] IIª-IIae q. 47 a. 15 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1224 Praeterea, aetatum variatio est secundum naturam. Sed prudentia |
| 1225 consequitur aetates, secundum illud Iob XII, <i>in antiquis est | |
| 1226 sapientia, et in multo tempore prudentia</i>. Ergo prudentia est | |
| 53 | 1227 naturalis.</p><p title="II-II q. 47 a. 15 arg. 3"><a name="41035"><span class="ref">[41035] IIª-IIae q. 47 a. 15 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1228 Praeterea, prudentia magis convenit naturae humanae quam naturae |
| 1229 brutorum animalium. Sed bruta animalia habent quasdam naturales | |
| 1230 prudentias; ut patet per philosophum, in VIII de historiis Animal. | |
| 53 | 1231 Ergo prudentia est naturalis.</p><p title="II-II q. 47 a. 15 s. c."><a name="41036"><span class="ref">[41036] IIª-IIae q. 47 a. 15 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1232 est quod philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>virtus |
| 1233 intellectualis plurimum ex doctrina habet et generationem et | |
| 1234 augmentum, ideo experimento indiget et tempore</i>. Sed prudentia | |
| 1235 est virtus intellectualis, ut supra habitum est. Ergo prudentia non | |
| 53 | 1236 inest nobis a natura, sed ex doctrina et experimento.</p><p title="II-II q. 47 a. 15 co."><a name="41037"><span class="ref">[41037] IIª-IIae q. 47 a. 15 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1237 dicendum quod, sicut ex praemissis patet, prudentia includit |
| 1238 cognitionem et universalium et singularium operabilium, ad quae | |
| 1239 prudens universalia principia applicat. Quantum igitur ad | |
| 1240 universalem cognitionem, eadem ratio est de prudentia et de | |
| 1241 scientia speculativa. Quia utriusque prima principia universalia | |
| 1242 sunt naturaliter nota, ut ex supradictis patet, nisi quod principia | |
| 1243 communia prudentiae sunt magis connaturalia homini; ut enim | |
| 1244 philosophus dicit, in X Ethic., <i>vita quae est secundum | |
| 1245 speculationem est melior quam quae est secundum hominem</i>. Sed | |
| 1246 alia principia universalia posteriora, sive sint rationis | |
| 1247 speculativae sive practicae, non habentur per naturam, sed per | |
| 1248 inventionem secundum viam experimenti, vel per disciplinam. Quantum | |
| 1249 autem ad particularem cognitionem eorum circa quae operatio | |
| 1250 consistit est iterum distinguendum. Quia operatio consistit circa | |
| 1251 aliquid vel sicut circa finem; vel sicut circa ea quae sunt ad | |
| 1252 finem. Fines autem recti humanae vitae sunt determinati. Et ideo | |
| 1253 potest esse naturalis inclinatio respectu horum finium, sicut supra | |
| 1254 dictum est quod quidam habent ex naturali dispositione quasdam | |
| 1255 virtutes quibus inclinantur ad rectos fines, et per consequens | |
| 1256 etiam habent naturaliter rectum iudicium de huiusmodi finibus. Sed | |
| 1257 ea quae sunt ad finem in rebus humanis non sunt determinata, sed | |
| 1258 multipliciter diversificantur secundum diversitatem personarum et | |
| 1259 negotiorum. Unde quia inclinatio naturae semper est ad aliquid | |
| 1260 determinatum, talis cognitio non potest homini inesse naturaliter, | |
| 1261 licet ex naturali dispositione unus sit aptior ad huiusmodi | |
| 1262 discernenda quam alius; sicut etiam accidit circa conclusiones | |
| 1263 speculativarum scientiarum. Quia igitur prudentia non est circa | |
| 1264 fines, sed circa ea quae sunt ad finem, ut supra habitum est; ideo | |
| 53 | 1265 prudentia non est naturalis.</p><p title="II-II q. 47 a. 15 ad 1"><a name="41038"><span class="ref">[41038] IIª-IIae q. 47 a. 15 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1266 ergo dicendum quod philosophus ibi loquitur de pertinentibus ad |
| 1267 prudentiam secundum quod ordinantur ad fines, unde supra | |
| 1268 praemiserat quod principia sunt eius quod est cuius gratia, idest | |
| 1269 finis. Et propter hoc non facit mentionem de eubulia, quae est | |
| 53 | 1270 consiliativa eorum quae sunt ad finem.</p><p title="II-II q. 47 a. 15 ad 2"><a name="41039"><span class="ref">[41039] IIª-IIae q. 47 a. 15 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1271 dicendum quod prudentia magis est in senibus non solum propter |
| 1272 naturalem dispositionem, quietatis motibus passionum sensibilium, | |
| 53 | 1273 sed etiam propter experientiam longi temporis.</p><p title="II-II q. 47 a. 15 ad 3"><a name="41040"><span class="ref">[41040] IIª-IIae q. 47 a. 15 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1274 dicendum quod in brutis animalibus sunt determinatae viae |
| 1275 perveniendi ad finem, unde videmus quod omnia animalia eiusdem | |
| 1276 speciei similiter operantur. Sed hoc non potest esse in homine, | |
| 1277 propter rationem eius, quae, cum sit cognoscitiva universalium, ad | |
| 53 | 1278 infinita singularia se extendit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 16</h3><p title="II-II q. 47 a. 16 arg. 1"><a name="41041"><span class="ref">[41041] IIª-IIae q. 47 a. 16 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1279 decimumsextum sic proceditur. Videtur quod prudentia possit amitti |
| 1280 per oblivionem. Scientia enim, cum sit necessariorum, est certior | |
| 1281 quam prudentia, quae est contingentium operabilium. Sed scientia | |
| 53 | 1282 amittitur per oblivionem. Ergo multo magis prudentia.</p><p title="II-II q. 47 a. 16 arg. 2"><a name="41042"><span class="ref">[41042] IIª-IIae q. 47 a. 16 arg. 2</span></a> |
| 28 | 1283 Praeterea, sicut philosophus dicit, in II Ethic., <i>virtus ex |
| 1284 eisdem generatur et corrumpitur contrario modo factis</i>. Sed ad | |
| 1285 generationem prudentiae necessarium est experimentum, quod fit ex | |
| 1286 multis memoriis, ut dicitur in principio Metaphys. Ergo, cum | |
| 1287 oblivio memoriae opponatur, videtur quod prudentia per oblivionem | |
| 53 | 1288 possit amitti.</p><p title="II-II q. 47 a. 16 arg. 3"><a name="41043"><span class="ref">[41043] IIª-IIae q. 47 a. 16 arg. 3</span></a> |
| 28 | 1289 Praeterea, prudentia non est sine cognitione universalium. Sed |
| 1290 universalium cognitio potest per oblivionem amitti. Ergo et | |
| 53 | 1291 prudentia.</p><p title="II-II q. 47 a. 16 s. c."><a name="41044"><span class="ref">[41044] IIª-IIae q. 47 a. 16 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1292 est quod philosophus dicit, in VI Ethic., quod <i>oblivio est |
| 53 | 1293 artis, et non prudentiae</i>.</p><p title="II-II q. 47 a. 16 co."><a name="41045"><span class="ref">[41045] IIª-IIae q. 47 a. 16 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1294 dicendum quod oblivio respicit cognitionem tantum. Et ideo per |
| 1295 oblivionem potest aliquis artem totaliter perdere, et similiter | |
| 1296 scientiam, quae in ratione consistunt. Sed prudentia non consistit | |
| 1297 in sola cognitione, sed etiam in appetitu, quia ut dictum est, | |
| 1298 principalis eius actus est praecipere, quod est applicare | |
| 1299 cognitionem habitam ad appetendum et operandum. Et ideo prudentia | |
| 1300 non directe tollitur per oblivionem, sed magis corrumpitur per | |
| 1301 passiones, dicit enim philosophus, in VI Ethic., quod | |
| 1302 <i>delectabile et triste pervertit existimationem prudentiae</i>. | |
| 1303 Unde Dan. XIII dicitur, <i>species decepit te, et concupiscentia | |
| 1304 subvertit cor tuum</i>; et Exod. XXIII dicitur, <i>ne accipias | |
| 1305 munera, quae excaecant etiam prudentes</i>. Oblivio tamen potest | |
| 1306 impedire prudentiam, inquantum procedit ad praecipiendum ex aliqua | |
| 53 | 1307 cognitione, quae per oblivionem tolli potest.</p><p title="II-II q. 47 a. 16 ad 1"><a name="41046"><span class="ref">[41046] IIª-IIae q. 47 a. 16 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1308 ergo dicendum quod scientia est in sola ratione. Unde de ea est |
| 53 | 1309 alia ratio, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 47 a. 16 ad 2"><a name="41047"><span class="ref">[41047] IIª-IIae q. 47 a. 16 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1310 dicendum quod experimentum prudentiae non acquiritur ex sola |
| 53 | 1311 memoria, sed ex exercitio recte praecipiendi.</p><p title="II-II q. 47 a. 16 ad 3"><a name="41048"><span class="ref">[41048] IIª-IIae q. 47 a. 16 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1312 dicendum quod prudentia principaliter consistit non in cognitione |
| 1313 universalium, sed in applicatione ad opera, ut dictum est. Et ideo | |
| 1314 oblivio universalis cognitionis non corrumpit id quod est | |
| 1315 principale in prudentia, sed aliquid impedimentum ei affert, ut | |
| 53 | 1316 dictum est.</p></div></div><div class="q" id="q48"><h2>Quaestio 48</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 48 pr."><a name="41049"><span class="ref">[41049] IIª-IIae q. 48 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1317 considerandum est de partibus prudentiae. Et circa hoc quaeruntur |
| 1318 quatuor, primo, quae sint partes prudentiae; secundo, de partibus | |
| 1319 quasi integralibus eius; tertio, de partibus subiectivis eius; | |
| 53 | 1320 quarto, de partibus potentialibus.</p><p title="II-II q. 48 arg. 1"><a name="41050"><span class="ref">[41050] IIª-IIae q. 48 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1321 proceditur. Videtur quod inconvenienter assignentur partes |
| 1322 prudentiae. Tullius enim, in II Rhet., ponit tres partes | |
| 1323 prudentiae, scilicet memoriam, intelligentiam et providentiam. | |
| 1324 Macrobius autem, secundum sententiam Plotini, attribuit prudentiae | |
| 1325 sex, scilicet rationem, intellectum, circumspectionem, | |
| 1326 providentiam, docilitatem et cautionem. Aristoteles autem, in VI | |
| 1327 Ethic., dicit ad prudentiam pertinere eubuliam, synesim et gnomen. | |
| 1328 Facit etiam mentionem circa prudentiam de Eustochia et solertia, | |
| 1329 sensu et intellectu. Quidam autem alius philosophus Graecus dicit | |
| 1330 quod ad prudentiam decem pertinent, scilicet eubulia, solertia, | |
| 1331 providentia, regnativa, militaris, politica, oeconomica, | |
| 1332 dialectica, rhetorica, physica. Ergo videtur quod vel una | |
| 53 | 1333 assignatio sit superflua, vel alia diminuta.</p><p title="II-II q. 48 arg. 2"><a name="41051"><span class="ref">[41051] IIª-IIae q. 48 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1334 prudentia dividitur contra scientiam. Sed politica, oeconomica, |
| 1335 dialectica, rhetorica, physica sunt quaedam scientiae. Non ergo | |
| 53 | 1336 sunt partes prudentiae.</p><p title="II-II q. 48 arg. 3"><a name="41052"><span class="ref">[41052] IIª-IIae q. 48 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1337 partes non excedunt totum. Sed memoria intellectiva, vel |
| 1338 intelligentia, ratio, sensus et docilitas non solum pertinent ad | |
| 1339 prudentiam, sed etiam ad omnes habitus cognoscitivos. Ergo non | |
| 53 | 1340 debent poni partes prudentiae.</p><p title="II-II q. 48 arg. 4"><a name="41053"><span class="ref">[41053] IIª-IIae q. 48 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1341 sicut consiliari et iudicare et praecipere sunt actus rationis |
| 1342 practicae, ita etiam et uti, sicut supra habitum est. Sicut ergo | |
| 1343 eubulia adiungitur prudentiae, quae pertinet ad consilium, et | |
| 1344 synesis et gnome, quae pertinent ad iudicium; ita etiam debuit poni | |
| 53 | 1345 aliquid pertinens ad usum.</p><p title="II-II q. 48 arg. 5"><a name="41054"><span class="ref">[41054] IIª-IIae q. 48 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1346 sollicitudo ad prudentiam pertinet, sicut supra habitum est. Ergo |
| 53 | 1347 etiam inter partes prudentiae sollicitudo poni debuit.</p><p title="II-II q. 48 co."><a name="41055"><span class="ref">[41055] IIª-IIae q. 48 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1348 quod triplex est pars, scilicet integralis, ut paries, tectum et |
| 1349 fundamentum sunt partes domus; subiectiva, sicut bos et leo sunt | |
| 1350 partes animalis; et potentialis, sicut nutritivum et sensitivum | |
| 1351 sunt partes animae. Tribus ergo modis possunt assignari partes | |
| 1352 alicui virtuti. Uno modo, ad similitudinem partium integralium, ut | |
| 1353 scilicet illa dicantur esse partes virtutis alicuius quae necesse | |
| 1354 est concurrere ad perfectum actum virtutis illius. Et sic ex | |
| 1355 omnibus enumeratis possunt accipi octo partes prudentiae, scilicet | |
| 1356 sex quas enumerat Macrobius; quibus addenda est septima, scilicet | |
| 1357 memoria, quam ponit Tullius; et Eustochia sive solertia, quam ponit | |
| 1358 Aristoteles (nam sensus prudentiae etiam intellectus dicitur, unde | |
| 1359 philosophus dicit, in VI Ethic., <i>horum igitur oportet habere | |
| 1360 sensum, hic autem est intellectus</i>). Quorum octo quinque | |
| 1361 pertinent ad prudentiam secundum id quod est cognoscitiva, scilicet | |
| 1362 memoria, ratio, intellectus, docilitas et solertia, tria vero alia | |
| 1363 pertinent ad eam secundum quod est praeceptiva, applicando | |
| 1364 cognitionem ad opus, scilicet providentia, circumspectio et cautio. | |
| 1365 Quorum diversitatis ratio patet ex hoc quod circa cognitionem tria | |
| 1366 sunt consideranda. Primo quidem, ipsa cognitio. Quae si sit | |
| 1367 praeteritorum, est memoria, si autem praesentium, sive | |
| 1368 contingentium sive necessariorum, vocatur intellectus sive | |
| 1369 intelligentia. Secundo, ipsa cognitionis acquisitio. Quae fit vel | |
| 1370 per disciplinam, et ad hoc pertinet docilitas, vel per inventionem, | |
| 1371 et ad hoc pertinet Eustochia, quae est bona coniecturatio. Huius | |
| 1372 autem pars, ut dicitur in VI Ethic., est solertia, quae est velox | |
| 1373 coniecturatio medii, ut dicitur in I Poster. Tertio considerandus | |
| 1374 est usus cognitionis, secundum scilicet quod ex cognitis aliquis | |
| 1375 procedit ad alia cognoscenda vel iudicanda. Et hoc pertinet ad | |
| 1376 rationem. Ratio autem, ad hoc quod recte praecipiat, tria debet | |
| 1377 habere. Primo quidem, ut ordinet aliquid accommodum ad finem, et | |
| 1378 hoc pertinet ad providentiam. Secundo, ut attendat circumstantias | |
| 1379 negotii, quod pertinet ad circumspectionem. Tertio, ut vitet | |
| 1380 impedimenta, quod pertinet ad cautionem. Partes autem subiectivae | |
| 1381 virtutis dicuntur species eius diversae. Et hoc modo partes | |
| 1382 prudentiae, secundum quod proprie sumuntur, sunt prudentia per quam | |
| 1383 aliquis regit seipsum, et prudentia per quam aliquis regit | |
| 1384 multitudinem, quae differunt specie, ut dictum est, et iterum | |
| 1385 prudentia quae est multitudinis regitiva dividitur in diversas | |
| 1386 species secundum diversas species multitudinis. Est autem quaedam | |
| 1387 multitudo adunata ad aliquod speciale negotium, sicut exercitus | |
| 1388 congregatur ad pugnandum, cuius regitiva est prudentia militaris. | |
| 1389 Quaedam vero multitudo est adunata ad totam vitam, sicut multitudo | |
| 1390 unius domus vel familiae, cuius regitiva est prudentia oeconomica; | |
| 1391 et multitudo unius civitatis vel regni, cuius quidem directiva est | |
| 1392 in principe regnativa, in subditis autem politica simpliciter | |
| 1393 dicta. Si vero prudentia sumatur large, secundum quod includit | |
| 1394 etiam scientiam speculativam, ut supra dictum est; tunc etiam | |
| 1395 partes eius ponuntur dialectica, rhetorica et physica, secundum | |
| 1396 tres modos procedendi in scientiis. Quorum unus est per | |
| 1397 demonstrationem ad scientiam causandam, quod pertinet ad physicam; | |
| 1398 ut sub physica intelligantur omnes scientiae demonstrativae. Alius | |
| 1399 modus est ex probabilibus ad opinionem faciendam, quod pertinet ad | |
| 1400 dialecticam. Tertius modus est ex quibusdam coniecturis ad | |
| 1401 suspicionem inducendam, vel ad aliqualiter persuadendum, quod | |
| 1402 pertinet ad rhetoricam. Potest tamen dici quod haec tria pertinent | |
| 1403 ad prudentiam etiam proprie dictam, quae ratiocinatur interdum | |
| 1404 quidem ex necessariis, interdum ex probabilibus, interdum autem ex | |
| 1405 quibusdam coniecturis. Partes autem potentiales alicuius virtutis | |
| 1406 dicuntur virtutes adiunctae quae ordinantur ad aliquos secundarios | |
| 1407 actus vel materias, quasi non habentes totam potentiam principalis | |
| 1408 virtutis. Et secundum hoc ponuntur partes prudentiae eubulia, quae | |
| 1409 est circa consilium; et synesis, quae est circa iudicium eorum quae | |
| 1410 communiter accidunt; et gnome, quae est circa iudicium eorum in | |
| 1411 quibus oportet quandoque a communi lege recedere. Prudentia vero | |
| 53 | 1412 est circa principalem actum, qui est praecipere.</p><p title="II-II q. 48 ad 1"><a name="41056"><span class="ref">[41056] IIª-IIae q. 48 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1413 dicendum quod diversae assignationes differunt secundum quod |
| 1414 diversa genera partium ponuntur; vel secundum quod sub una parte | |
| 1415 unius assignationis includuntur multae partes alterius | |
| 1416 assignationis. Sicut Tullius sub providentia includit cautionem et | |
| 1417 circumspectionem; sub intelligentia autem rationem, docilitatem et | |
| 53 | 1418 solertiam.</p><p title="II-II q. 48 ad 2"><a name="41057"><span class="ref">[41057] IIª-IIae q. 48 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1419 dicendum quod oeconomica et politica non accipiuntur hic secundum |
| 1420 quod sunt scientiae; sed secundum quod sunt prudentiae quaedam. De | |
| 53 | 1421 aliis autem tribus patet responsio ex dictis.</p><p title="II-II q. 48 ad 3"><a name="41058"><span class="ref">[41058] IIª-IIae q. 48 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1422 dicendum quod omnia illa ponuntur partes prudentiae non secundum |
| 1423 suam communitatem; sed secundum quod se habent ad ea quae pertinent | |
| 53 | 1424 ad prudentiam.</p><p title="II-II q. 48 ad 4"><a name="41059"><span class="ref">[41059] IIª-IIae q. 48 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1425 dicendum quod recte praecipere et recte uti semper se comitantur, |
| 1426 quia ad praeceptum rationis sequitur obedientia inferiorum virium, | |
| 53 | 1427 quae pertinent ad usum.</p><p title="II-II q. 48 ad 5"><a name="41060"><span class="ref">[41060] IIª-IIae q. 48 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 1428 dicendum quod sollicitudo includitur in ratione providentiae.</p></div></div><div class="q" id="q49"><h2>Quaestio 49</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 49 pr."><a name="41061"><span class="ref">[41061] IIª-IIae q. 49 pr.</span></a> Deinde | |
| 28 | 1429 considerandum est de singulis prudentiae partibus quasi |
| 1430 integralibus. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, de memoria. | |
| 1431 Secundo, de intellectu vel intelligentia. Tertio, de docilitate. | |
| 1432 Quarto, de solertia. Quinto, de ratione. Sexto, de providentia. | |
| 53 | 1433 Septimo, de circumspectione. Octavo, de cautione.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 49 a. 1 arg. 1"><a name="41062"><span class="ref">[41062] IIª-IIae q. 49 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1434 sic proceditur. Videtur quod memoria non sit pars prudentiae. |
| 1435 Memoria enim, ut probat philosophus, est in parte animae sensitiva. | |
| 1436 Prudentia autem est in ratiocinativa; ut patet in VI Ethic. Ergo | |
| 53 | 1437 memoria non est pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 1 arg. 2"><a name="41063"><span class="ref">[41063] IIª-IIae q. 49 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1438 prudentia per exercitium acquiritur et proficit. Sed memoria inest |
| 53 | 1439 nobis a natura. Ergo memoria non est pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 1 arg. 3"><a name="41064"><span class="ref">[41064] IIª-IIae q. 49 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1440 memoria est praeteritorum. Prudentia autem futurorum operabilium, |
| 1441 de quibus est consilium, ut dicitur in VI Ethic. Ergo memoria non | |
| 53 | 1442 est pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 1 s. c."><a name="41065"><span class="ref">[41065] IIª-IIae q. 49 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1443 est quod Tullius, in II Rhet., ponit memoriam inter partes |
| 53 | 1444 prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 1 co."><a name="41066"><span class="ref">[41066] IIª-IIae q. 49 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1445 dicendum quod prudentia est circa contingentia operabilia, sicut |
| 1446 dictum est. In his autem non potest homo dirigi per ea quae sunt | |
| 1447 simpliciter et ex necessitate vera, sed ex his quae ut in pluribus | |
| 1448 accidunt, oportet enim principia conclusionibus esse proportionata, | |
| 1449 et ex talibus talia concludere, ut dicitur in VI Ethic. Quid autem | |
| 1450 in pluribus sit verum oportet per experimentum considerare, unde et | |
| 1451 in II Ethic. philosophus dicit quod <i>virtus intellectualis habet | |
| 1452 generationem et augmentum ex experimento et tempore</i>. | |
| 1453 Experimentum autem est ex pluribus memoriis; ut patet in I | |
| 1454 Metaphys. Unde consequens est quod ad prudentiam requiritur plurium | |
| 1455 memoriam habere. Unde convenienter memoria ponitur pars | |
| 53 | 1456 prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 1 ad 1"><a name="41067"><span class="ref">[41067] IIª-IIae q. 49 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1457 ergo dicendum quod quia, sicut dictum est, prudentia applicat |
| 1458 universalem cognitionem ad particularia, quorum est sensus, inde | |
| 1459 multa quae pertinent ad partem sensitivam requiruntur ad | |
| 53 | 1460 prudentiam. Inter quae est memoria.</p><p title="II-II q. 49 a. 1 ad 2"><a name="41068"><span class="ref">[41068] IIª-IIae q. 49 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1461 dicendum quod sicut prudentia aptitudinem quidem habet ex natura, |
| 1462 sed eius complementum est ex exercitio vel gratia ita etiam, ut | |
| 1463 Tullius dicit, in sua rhetorica, memoria non solum a natura | |
| 1464 proficiscitur, sed etiam habet plurimum artis et industriae. Et | |
| 1465 sunt quatuor per quae homo proficit in bene memorando. Quorum | |
| 1466 primum est ut eorum quae vult memorari quasdam similitudines | |
| 1467 assumat convenientes, nec tamen omnino consuetas, quia ea quae sunt | |
| 1468 inconsueta magis miramur, et sic in eis animus magis et vehementius | |
| 1469 detinetur; ex quo fit quod eorum quae in pueritia vidimus magis | |
| 1470 memoremur. Ideo autem necessaria est huiusmodi similitudinum vel | |
| 1471 imaginum adinventio, quia intentiones simplices et spirituales | |
| 1472 facilius ex anima elabuntur nisi quibusdam similitudinibus | |
| 1473 corporalibus quasi alligentur, quia humana cognitio potentior est | |
| 1474 circa sensibilia. Unde et memorativa ponitur in parte sensitiva. | |
| 1475 Secundo, oportet ut homo ea quae memoriter vult tenere sua | |
| 1476 consideratione ordinate disponat, ut ex uno memorato facile ad | |
| 1477 aliud procedatur. Unde philosophus dicit, in libro de Mem., <i>a | |
| 1478 locis videntur reminisci aliquando, causa autem est quia velociter | |
| 1479 ab alio in aliud veniunt</i>. Tertio, oportet ut homo | |
| 1480 sollicitudinem apponat et affectum adhibeat ad ea quae vult | |
| 1481 memorari, quia quo aliquid magis fuerit impressum animo, eo minus | |
| 1482 elabitur. Unde et Tullius dicit, in sua rhetorica, quod | |
| 1483 <i>sollicitudo conservat integras simulacrorum figuras</i>. Quarto, | |
| 1484 oportet quod ea frequenter meditemur quae volumus memorari. Unde | |
| 1485 philosophus dicit, in libro de Mem., quod <i>meditationes memoriam | |
| 1486 salvant</i>, quia, ut in eodem libro dicitur, consuetudo est quasi | |
| 1487 natura; unde quae multoties intelligimus cito reminiscimur, quasi | |
| 53 | 1488 naturali quodam ordine ab uno ad aliud procedentes.</p><p title="II-II q. 49 a. 1 ad 3"><a name="41069"><span class="ref">[41069] IIª-IIae q. 49 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1489 dicendum quod ex praeteritis oportet nos quasi argumentum sumere de |
| 1490 futuris. Et ideo memoria praeteritorum necessaria est ad bene | |
| 53 | 1491 consiliandum de futuris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 49 a. 2 arg. 1"><a name="41070"><span class="ref">[41070] IIª-IIae q. 49 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1492 secundum sic proceditur. Videtur quod intellectus non sit pars |
| 1493 prudentiae. Eorum enim quae ex opposito dividuntur unum non est | |
| 1494 pars alterius. Sed intellectus ponitur virtus intellectualis | |
| 1495 condivisa prudentiae, ut patet in VI Ethic. Ergo intellectus non | |
| 53 | 1496 debet poni pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 2 arg. 2"><a name="41071"><span class="ref">[41071] IIª-IIae q. 49 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1497 intellectus ponitur inter dona spiritus sancti, et correspondet |
| 1498 fidei, ut supra habitum est. Sed prudentia est alia virtus a fide, | |
| 1499 ut per supradicta patet. Ergo intellectus non pertinet ad | |
| 53 | 1500 prudentiam.</p><p title="II-II q. 49 a. 2 arg. 3"><a name="41072"><span class="ref">[41072] IIª-IIae q. 49 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1501 prudentia est singularium operabilium, ut dicitur in VI Ethic. Sed |
| 1502 intellectus est universalium cognoscitivus et immaterialium; ut | |
| 1503 patet in III de anima. Ergo intellectus non est pars | |
| 53 | 1504 prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 2 s. c."><a name="41073"><span class="ref">[41073] IIª-IIae q. 49 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1505 est quod Tullius ponit intelligentiam partem prudentiae, et |
| 53 | 1506 Macrobius intellectum, quod in idem redit.</p><p title="II-II q. 49 a. 2 co."><a name="41074"><span class="ref">[41074] IIª-IIae q. 49 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1507 dicendum quod intellectus non sumitur hic pro potentia |
| 1508 intellectiva, sed prout importat quandam rectam aestimationem | |
| 1509 alicuius extremi principii quod accipitur ut per se notum, sicut et | |
| 1510 prima demonstrationum principia intelligere dicimur. Omnis autem | |
| 1511 deductio rationis ab aliquibus procedit quae accipiuntur ut prima. | |
| 1512 Unde oportet quod omnis processus rationis ab aliquo intellectu | |
| 1513 procedat. Quia igitur prudentia est recta ratio agibilium, ideo | |
| 1514 necesse est quod totus processus prudentiae ab intellectu | |
| 53 | 1515 derivetur. Et propter hoc intellectus ponitur pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 2 ad 1"><a name="41075"><span class="ref">[41075] IIª-IIae q. 49 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1516 ergo dicendum quod ratio prudentiae terminatur, sicut ad |
| 1517 conclusionem quandam, ad particulare operabile, ad quod applicat | |
| 1518 universalem cognitionem, ut ex dictis patet. Conclusio autem | |
| 1519 singularis syllogizatur ex universali et singulari propositione. | |
| 1520 Unde oportet quod ratio prudentiae ex duplici intellectu procedat. | |
| 1521 Quorum unus est qui est cognoscitivus universalium. Quod pertinet | |
| 1522 ad intellectum qui ponitur virtus intellectualis, quia naturaliter | |
| 1523 nobis cognita sunt non solum universalia principia speculativa, sed | |
| 1524 etiam practica, sicut nulli esse malefaciendum, ut ex dictis patet. | |
| 1525 Alius autem intellectus est qui, ut dicitur in VI Ethic., est | |
| 1526 cognoscitivus extremi, idest alicuius primi singularis et | |
| 1527 contingentis operabilis, propositionis scilicet minoris, quam | |
| 1528 oportet esse singularem in syllogismo prudentiae, ut dictum est. | |
| 1529 Hoc autem primum singulare est aliquis singularis finis, ut ibidem | |
| 1530 dicitur. Unde intellectus qui ponitur pars prudentiae est quaedam | |
| 53 | 1531 recta aestimatio de aliquo particulari fine.</p><p title="II-II q. 49 a. 2 ad 2"><a name="41076"><span class="ref">[41076] IIª-IIae q. 49 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1532 dicendum quod intellectus qui ponitur donum spiritus sancti est |
| 1533 quaedam acuta perspectio divinorum, ut ex supradictis patet. Aliter | |
| 53 | 1534 autem ponitur intellectus pars prudentiae, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 49 a. 2 ad 3"><a name="41077"><span class="ref">[41077] IIª-IIae q. 49 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1535 dicendum quod ipsa recta aestimatio de fine particulari et |
| 1536 intellectus dicitur, inquantum est alicuius principii; et sensus, | |
| 1537 inquantum est particularis. Et hoc est quod philosophus dicit, in | |
| 1538 VI Ethic., horum, scilicet singularium, oportet habere sensum, hic | |
| 1539 autem est intellectus. Non autem hoc est intelligendum de sensu | |
| 1540 particulari quo cognoscimus propria sensibilia, sed de sensu | |
| 53 | 1541 interiori quo de particulari iudicamus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 49 a. 3 arg. 1"><a name="41078"><span class="ref">[41078] IIª-IIae q. 49 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1542 sic proceditur. Videtur quod docilitas non debeat poni pars |
| 1543 prudentiae. Illud enim quod requiritur ad omnem virtutem | |
| 1544 intellectualem non debet appropriari alicui earum. Sed docilitas | |
| 1545 necessaria est ad quamlibet virtutem intellectualem. Ergo non debet | |
| 53 | 1546 poni pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 3 arg. 2"><a name="41079"><span class="ref">[41079] IIª-IIae q. 49 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1547 ea quae ad virtutes humanas pertinent sunt in nobis, quia secundum |
| 1548 ea quae in nobis sunt laudamur vel vituperamur. Sed non est in | |
| 1549 potestate nostra quod dociles simus, sed hoc ex naturali | |
| 53 | 1550 dispositione quibusdam contingit. Ergo non est pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 3 arg. 3"><a name="41080"><span class="ref">[41080] IIª-IIae q. 49 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1551 docilitas ad discipulum pertinet. Sed prudentia, cum sit |
| 1552 praeceptiva, magis videtur ad magistros pertinere, qui etiam | |
| 53 | 1553 praeceptores dicuntur. Ergo docilitas non est pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 3 s. c."><a name="41081"><span class="ref">[41081] IIª-IIae q. 49 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1554 est quod Macrobius, secundum sententiam Plotini, ponit docilitatem |
| 53 | 1555 inter partes prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 3 co."><a name="41082"><span class="ref">[41082] IIª-IIae q. 49 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1556 dicendum quod, sicut supra dictum est, prudentia consistit circa |
| 1557 particularia operabilia. In quibus cum sint quasi infinitae | |
| 1558 diversitates, non possunt ab uno homine sufficienter omnia | |
| 1559 considerari, nec per modicum tempus, sed per temporis | |
| 1560 diuturnitatem. Unde in his quae ad prudentiam pertinent maxime | |
| 1561 indiget homo ab alio erudiri, et praecipue ex senibus, qui sanum | |
| 1562 intellectum adepti sunt circa fines operabilium. Unde philosophus | |
| 1563 dicit, in VI Ethic., <i>oportet attendere expertorum et seniorum et | |
| 1564 prudentium indemonstrabilibus enuntiationibus et opinionibus non | |
| 1565 minus quam demonstrationibus, propter experientiam enim vident | |
| 1566 principia</i>. Unde et Prov. III dicitur, <i>ne innitaris | |
| 1567 prudentiae tuae</i>; et Eccli. VI dicitur, <i>in multitudine | |
| 1568 presbyterorum, idest seniorum, prudentium sta, et sapientiae | |
| 1569 illorum ex corde coniungere</i>. Hoc autem pertinet ad docilitatem, | |
| 1570 ut aliquis sit bene disciplinae susceptivus. Et ideo convenienter | |
| 53 | 1571 ponitur docilitas pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 3 ad 1"><a name="41083"><span class="ref">[41083] IIª-IIae q. 49 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1572 ergo dicendum quod etsi docilitas utilis sit ad quamlibet virtutem |
| 1573 intellectualem, praecipue tamen ad prudentiam, ratione iam | |
| 53 | 1574 dicta.</p><p title="II-II q. 49 a. 3 ad 2"><a name="41084"><span class="ref">[41084] IIª-IIae q. 49 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1575 dicendum quod docilitas, sicut et alia quae ad prudentiam |
| 1576 pertinent, secundum aptitudinem quidem est a natura, sed ad eius | |
| 1577 consummationem plurimum valet humanum studium, dum scilicet homo | |
| 1578 sollicite, frequenter et reverenter applicat animum suum documentis | |
| 1579 maiorum, non negligens ea propter ignaviam, nec contemnens propter | |
| 53 | 1580 superbiam.</p><p title="II-II q. 49 a. 3 ad 3"><a name="41085"><span class="ref">[41085] IIª-IIae q. 49 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1581 dicendum quod per prudentiam aliquis praecipit non solum aliis, sed |
| 1582 etiam sibi ipsi, ut dictum est. Unde etiam in subditis locum habet, | |
| 1583 ut supra dictum est, ad quorum prudentiam pertinet docilitas. | |
| 1584 Quamvis etiam ipsos maiores oporteat dociles quantum ad aliqua | |
| 1585 esse, quia nullus in his quae subsunt prudentiae sibi quantum ad | |
| 53 | 1586 omnia sufficit, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 49 a. 4 arg. 1"><a name="41086"><span class="ref">[41086] IIª-IIae q. 49 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1587 sic proceditur. Videtur quod solertia non sit pars prudentiae. |
| 1588 Solertia enim se habet ad facile invenienda media in | |
| 1589 demonstrationibus; ut patet in I Poster. Sed ratio prudentiae non | |
| 1590 est demonstrativa, cum sit contingentium. Ergo ad prudentiam non | |
| 53 | 1591 pertinet solertia.</p><p title="II-II q. 49 a. 4 arg. 2"><a name="41087"><span class="ref">[41087] IIª-IIae q. 49 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1592 ad prudentiam pertinet bene consiliari, ut dicitur in VI Ethic. Sed |
| 1593 in bene consiliando non habet locum solertia, quae est Eustochia | |
| 1594 quaedam, idest bona coniecturatio, quae est sine ratione et velox; | |
| 1595 oportet autem consiliari tarde; ut dicitur in VI Ethic. Ergo | |
| 53 | 1596 solertia non debet poni pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 4 arg. 3"><a name="41088"><span class="ref">[41088] IIª-IIae q. 49 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1597 solertia, ut dictum est, est quaedam bona coniecturatio. Sed |
| 1598 coniecturis uti est proprie rhetorum. Ergo solertia magis pertinet | |
| 53 | 1599 ad rhetoricam quam ad prudentiam.</p><p title="II-II q. 49 a. 4 s. c."><a name="41089"><span class="ref">[41089] IIª-IIae q. 49 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1600 est quod Isidorus dicit, in libro Etymol., <i>sollicitus dicitur |
| 1601 quasi solers et citus</i>. Sed sollicitudo ad prudentiam pertinet, | |
| 53 | 1602 ut supra dictum est. Ergo et solertia.</p><p title="II-II q. 49 a. 4 co."><a name="41090"><span class="ref">[41090] IIª-IIae q. 49 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1603 dicendum quod prudentis est rectam aestimationem habere de |
| 1604 operandis. Recta autem aestimatio sive opinio acquiritur in | |
| 1605 operativis, sicut in speculativis, dupliciter, uno quidem modo, per | |
| 1606 se inveniendo; alio modo, ab alio addiscendo. Sicut autem docilitas | |
| 1607 ad hoc pertinet ut homo bene se habeat in acquirendo rectam | |
| 1608 opinionem ab alio; ita solertia ad hoc pertinet ut homo bene se | |
| 1609 habeat in acquirendo rectam existimationem per seipsum. Ita tamen | |
| 1610 ut solertia accipiatur pro Eustochia, cuius est pars. Nam Eustochia | |
| 1611 est bene coniecturativa de quibuscumque, solertia autem est | |
| 1612 <i>facilis et prompta coniecturatio circa inventionem medii</i>, ut | |
| 1613 dicitur in I Poster. Tamen ille philosophus qui ponit solertiam | |
| 1614 partem prudentiae, accipit eam communiter pro omni Eustochia, unde | |
| 1615 dicit quod <i>solertia est habitus qui provenit ex repentino, | |
| 53 | 1616 inveniens quod convenit</i>.</p><p title="II-II q. 49 a. 4 ad 1"><a name="41091"><span class="ref">[41091] IIª-IIae q. 49 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1617 ergo dicendum quod solertia non solum se habet circa inventionem |
| 1618 medii in demonstrativis, sed etiam in operativis, puta cum aliquis | |
| 1619 videns aliquos amicos factos coniecturat eos esse inimicos eiusdem, | |
| 1620 ut ibidem philosophus dicit. Et hoc modo solertia pertinet ad | |
| 53 | 1621 prudentiam.</p><p title="II-II q. 49 a. 4 ad 2"><a name="41092"><span class="ref">[41092] IIª-IIae q. 49 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1622 dicendum quod philosophus veram rationem inducit in VI Ethic. ad |
| 1623 ostendendum quod eubulia, quae est bene consiliativa, non est | |
| 1624 Eustochia, cuius laus est in veloci consideratione eius quod | |
| 1625 oportet, potest autem esse aliquis bene consiliativus etiam si | |
| 1626 diutius consilietur vel tardius. Nec tamen propter hoc excluditur | |
| 1627 quin bona coniecturatio ad bene consiliandum valeat. Et quandoque | |
| 1628 necessaria est, quando scilicet ex improviso occurrit aliquid | |
| 53 | 1629 agendum. Et ideo solertia convenienter ponitur pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 4 ad 3"><a name="41093"><span class="ref">[41093] IIª-IIae q. 49 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1630 dicendum quod rhetorica etiam ratiocinatur circa operabilia. Unde |
| 1631 nihil prohibet idem ad rhetoricam et prudentiam pertinere. Et tamen | |
| 1632 coniecturatio hic non sumitur solum secundum quod pertinet ad | |
| 1633 coniecturas quibus utuntur rhetores, sed secundum quod in | |
| 53 | 1634 quibuscumque dicitur homo coniicere veritatem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 49 a. 5 arg. 1"><a name="41094"><span class="ref">[41094] IIª-IIae q. 49 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1635 sic proceditur. Videtur quod ratio non debeat poni pars prudentiae. |
| 1636 Subiectum enim accidentis non est pars eius. Sed prudentia est in | |
| 1637 ratione sicut in subiecto, ut dicitur in VI Ethic. Ergo ratio non | |
| 53 | 1638 debet poni pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 5 arg. 2"><a name="41095"><span class="ref">[41095] IIª-IIae q. 49 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1639 illud quod est multis commune non debet alicuius eorum poni pars, |
| 1640 vel, si ponatur, debet poni pars eius cui potissime convenit. Ratio | |
| 1641 autem necessaria est in omnibus virtutibus intellectualibus, et | |
| 1642 praecipue in sapientia et scientia, quae utuntur ratione | |
| 53 | 1643 demonstrativa. Ergo ratio non debet poni pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 5 arg. 3"><a name="41096"><span class="ref">[41096] IIª-IIae q. 49 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1644 ratio non differt per essentiam potentiae ab intellectu, ut prius |
| 1645 habitum est. Si ergo intellectus ponitur pars prudentiae, | |
| 53 | 1646 superfluum fuit addere rationem.</p><p title="II-II q. 49 a. 5 s. c."><a name="41097"><span class="ref">[41097] IIª-IIae q. 49 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1647 est quod Macrobius, secundum sententiam Plotini, rationem numerat |
| 53 | 1648 inter partes prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 5 co."><a name="41098"><span class="ref">[41098] IIª-IIae q. 49 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1649 dicendum quod opus prudentis est esse bene consiliativum, ut |
| 1650 dicitur in VI Ethic. Consilium autem est inquisitio quaedam ex | |
| 1651 quibusdam ad alia procedens. Hoc autem est opus rationis. Unde ad | |
| 1652 prudentiam necessarium est quod homo sit bene ratiocinativus. Et | |
| 1653 quia ea quae exiguntur ad perfectionem prudentiae dicuntur | |
| 1654 exigitivae vel quasi integrales partes prudentiae, inde est quod | |
| 53 | 1655 ratio inter partes prudentiae connumerari debet.</p><p title="II-II q. 49 a. 5 ad 1"><a name="41099"><span class="ref">[41099] IIª-IIae q. 49 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1656 ergo dicendum quod ratio non sumitur hic pro ipsa potentia |
| 53 | 1657 rationis, sed pro eius bono usu.</p><p title="II-II q. 49 a. 5 ad 2"><a name="41100"><span class="ref">[41100] IIª-IIae q. 49 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1658 dicendum quod certitudo rationis est ex intellectu, sed necessitas |
| 1659 rationis est ex defectu intellectus, illa enim in quibus vis | |
| 1660 intellectiva plenarie viget ratione non indigent, sed suo simplici | |
| 1661 intuitu veritatem comprehendunt, sicut Deus et Angeli. Particularia | |
| 1662 autem operabilia, in quibus prudentia dirigit, recedunt praecipue | |
| 1663 ab intelligibilium conditione, et tanto magis quanto minus sunt | |
| 1664 certa seu determinata. Ea enim quae sunt artis, licet sint | |
| 1665 singularia, tamen sunt magis determinata et certa, unde in pluribus | |
| 1666 eorum non est consilium, propter certitudinem, ut dicitur in III | |
| 1667 Ethic. Et ideo quamvis in quibusdam aliis virtutibus | |
| 1668 intellectualibus sit certior ratio quam prudentia, tamen ad | |
| 1669 prudentiam maxime requiritur quod sit homo bene ratiocinativus, ut | |
| 1670 possit bene applicare universalia principia ad particularia, quae | |
| 53 | 1671 sunt varia et incerta.</p><p title="II-II q. 49 a. 5 ad 3"><a name="41101"><span class="ref">[41101] IIª-IIae q. 49 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1672 dicendum quod etsi intellectus et ratio non sunt diversae |
| 1673 potentiae, tamen denominantur ex diversis actibus, nomen enim | |
| 1674 intellectus sumitur ab intima penetratione veritatis; nomen autem | |
| 1675 rationis ab inquisitione et discursu. Et ideo utrumque ponitur pars | |
| 53 | 1676 prudentiae, ut ex dictis patet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 49 a. 6 arg. 1"><a name="41102"><span class="ref">[41102] IIª-IIae q. 49 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 1677 sic proceditur. Videtur quod providentia non debeat poni pars |
| 1678 prudentiae. Nihil enim est pars sui ipsius. Sed providentia videtur | |
| 1679 idem esse quod prudentia, quia ut Isidorus dicit, in libro Etymol., | |
| 1680 prudens dicitur quasi porro videns, et ex hoc etiam nomen | |
| 1681 providentiae sumitur, ut Boetius dicit, in fine de Consol. Ergo | |
| 53 | 1682 providentia non est pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 6 arg. 2"><a name="41103"><span class="ref">[41103] IIª-IIae q. 49 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1683 prudentia est solum practica. Sed providentia potest etiam esse |
| 1684 speculativa, quia visio, ex qua sumitur nomen providentiae, magis | |
| 1685 pertinet ad speculativam quam ad operativam. Ergo providentia non | |
| 53 | 1686 est pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 6 arg. 3"><a name="41104"><span class="ref">[41104] IIª-IIae q. 49 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1687 principalis actus prudentiae est praecipere, secundarii autem |
| 1688 iudicare et consiliari. Sed nihil horum videtur importari proprie | |
| 1689 per nomen providentiae. Ergo providentia non est pars | |
| 53 | 1690 prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 6 s. c."><a name="41105"><span class="ref">[41105] IIª-IIae q. 49 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1691 est auctoritas Tullii et Macrobii, qui ponunt providentiam partem |
| 53 | 1692 prudentiae, ut ex dictis patet.</p><p title="II-II q. 49 a. 6 co."><a name="41106"><span class="ref">[41106] IIª-IIae q. 49 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1693 dicendum quod, sicut supra dictum est, prudentia proprie est circa |
| 1694 ea quae sunt ad finem; et hoc ad eius officium proprie pertinet, ut | |
| 1695 ad finem debite ordinentur. Et quamvis aliqua necessaria sint | |
| 1696 propter finem quae subiiciuntur divinae providentiae, humanae tamen | |
| 1697 prudentiae non subiiciuntur nisi contingentia operabilia quae per | |
| 1698 hominem possunt fieri propter finem. Praeterita autem in | |
| 1699 necessitatem quandam transeunt, quia impossibile est non esse quod | |
| 1700 factum est. Similiter etiam praesentia, inquantum huiusmodi, | |
| 1701 necessitatem quandam habent, necesse est enim Socratem sedere dum | |
| 1702 sedet. Unde consequens est quod contingentia futura, secundum quod | |
| 1703 sunt per hominem in finem humanae vitae ordinabilia, pertineant ad | |
| 1704 prudentiam. Utrumque autem horum importatur in nomine providentiae, | |
| 1705 importat enim providentia respectum quendam alicuius distantis, ad | |
| 1706 quod ea quae in praesenti occurrunt ordinanda sunt. Unde | |
| 53 | 1707 providentia est pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 6 ad 1"><a name="41107"><span class="ref">[41107] IIª-IIae q. 49 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1708 ergo dicendum quod quandocumque multa requiruntur ad unum, necesse |
| 1709 est unum eorum esse principale, ad quod omnia alia ordinantur. Unde | |
| 1710 et in quolibet toto necesse est esse unam partem formalem et | |
| 1711 praedominantem, a qua totum unitatem habet. Et secundum hoc | |
| 1712 providentia est principalior inter omnes partes prudentiae, quia | |
| 1713 omnia alia quae requiruntur ad prudentiam ad hoc necessaria sunt ut | |
| 1714 aliquid recte ordinetur ad finem. Et ideo nomen ipsius prudentiae | |
| 53 | 1715 sumitur a providentia, sicut a principaliori sua parte.</p><p title="II-II q. 49 a. 6 ad 2"><a name="41108"><span class="ref">[41108] IIª-IIae q. 49 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1716 dicendum quod speculatio est circa universalia et circa necessaria, |
| 1717 quae secundum se non sunt procul, cum sint ubique et semper, etsi | |
| 1718 sint procul quoad nos, inquantum ab eorum cognitione deficimus. | |
| 1719 Unde providentia non proprie dicitur in speculativis, sed solum in | |
| 53 | 1720 practicis.</p><p title="II-II q. 49 a. 6 ad 3"><a name="41109"><span class="ref">[41109] IIª-IIae q. 49 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1721 dicendum quod in recta ordinatione ad finem, quae includitur in |
| 1722 ratione providentiae, importatur rectitudo consilii et iudicii et | |
| 1723 praecepti, sine quibus recta ordinatio ad finem esse non | |
| 53 | 1724 potest.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 49 a. 7 arg. 1"><a name="41110"><span class="ref">[41110] IIª-IIae q. 49 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1725 septimum sic proceditur. Videtur quod circumspectio non possit esse |
| 1726 pars prudentiae. Circumspectio enim videtur esse consideratio | |
| 1727 quaedam eorum quae circumstant. Huiusmodi autem sunt infinita, quae | |
| 1728 non possunt comprehendi ratione, in qua est prudentia. Ergo | |
| 53 | 1729 circumspectio non debet poni pars prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 7 arg. 2"><a name="41111"><span class="ref">[41111] IIª-IIae q. 49 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1730 circumstantiae magis videntur pertinere ad virtutes morales quam ad |
| 1731 prudentiam. Sed circumspectio nihil aliud esse videtur quam | |
| 1732 respectus circumstantiarum. Ergo circumspectio magis videtur | |
| 53 | 1733 pertinere ad morales virtutes quam ad prudentiam.</p><p title="II-II q. 49 a. 7 arg. 3"><a name="41112"><span class="ref">[41112] IIª-IIae q. 49 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1734 qui potest videre quae procul sunt multo magis potest videre quae |
| 1735 circa sunt. Sed per providentiam homo est potens prospicere quae | |
| 1736 procul sunt. Ergo ipsa sufficit ad considerandum ea quae | |
| 1737 circumstant. Non ergo oportuit, praeter providentiam, ponere | |
| 53 | 1738 circumspectionem partem prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 7 s. c."><a name="41113"><span class="ref">[41113] IIª-IIae q. 49 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 1739 est auctoritas Macrobii, ut supra dictum est.</p><p title="II-II q. 49 a. 7 co."><a name="41114"><span class="ref">[41114] IIª-IIae q. 49 a. 7 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 1740 dicendum quod ad prudentiam, sicut dictum est, praecipue pertinet |
| 1741 recte ordinare aliquid in finem. Quod quidem recte non fit nisi et | |
| 1742 finis sit bonus, et id quod ordinatur in finem sit etiam bonum et | |
| 1743 conveniens fini. Sed quia prudentia, sicut dictum est, est circa | |
| 1744 singularia operabilia, in quibus multa concurrunt, contingit | |
| 1745 aliquid secundum se consideratum esse bonum et conveniens fini, | |
| 1746 quod tamen ex aliquibus concurrentibus redditur vel malum vel non | |
| 1747 opportunum ad finem. Sicut ostendere signa amoris alicui, secundum | |
| 1748 se consideratum, videtur esse conveniens ad alliciendum eius animum | |
| 1749 ad amorem, sed si contingat in animo illius superbia vel suspicio | |
| 1750 adulationis, non erit hoc conveniens ad finem. Et ideo necessaria | |
| 1751 est circumspectio ad prudentiam, ut scilicet homo id quod ordinatur | |
| 53 | 1752 in finem comparet etiam cum his quae circumstant.</p><p title="II-II q. 49 a. 7 ad 1"><a name="41115"><span class="ref">[41115] IIª-IIae q. 49 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1753 ergo dicendum quod licet ea quae possunt circumstare sint infinita, |
| 1754 tamen ea quae circumstant in actu non sunt infinita, sed pauca | |
| 53 | 1755 quaedam sunt quae immutant iudicium rationis in agendis.</p><p title="II-II q. 49 a. 7 ad 2"><a name="41116"><span class="ref">[41116] IIª-IIae q. 49 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1756 dicendum quod circumstantiae pertinent ad prudentiam quidem sicut |
| 1757 ad determinandum eas, ad virtutes autem morales inquantum per | |
| 53 | 1758 circumstantiarum determinationem perficiuntur.</p><p title="II-II q. 49 a. 7 ad 3"><a name="41117"><span class="ref">[41117] IIª-IIae q. 49 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1759 dicendum quod sicut ad providentiam pertinet prospicere id quod est |
| 1760 per se conveniens fini, ita ad circumspectionem pertinet | |
| 1761 considerare an sit conveniens fini secundum ea quae circumstant. | |
| 1762 Utrumque autem horum habet specialem difficultatem. Et ideo | |
| 53 | 1763 utrumque eorum seorsum ponitur pars prudentiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 49 a. 8 arg. 1"><a name="41118"><span class="ref">[41118] IIª-IIae q. 49 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 1764 sic proceditur. Videtur quod cautio non debeat poni pars |
| 1765 prudentiae. In his enim in quibus non potest malum esse non est | |
| 1766 necessaria cautio. Sed virtutibus nemo male utitur, ut dicitur in | |
| 1767 libro de Lib. Arb. Ergo cautio non pertinet ad prudentiam, quae est | |
| 53 | 1768 directiva virtutum.</p><p title="II-II q. 49 a. 8 arg. 2"><a name="41119"><span class="ref">[41119] IIª-IIae q. 49 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1769 eiusdem est providere bona et cavere mala, sicut eiusdem artis est |
| 1770 facere sanitatem et curare aegritudinem. Sed providere bona | |
| 1771 pertinet ad providentiam. Ergo etiam cavere mala. Non ergo cautio | |
| 53 | 1772 debet poni alia pars prudentiae a providentia.</p><p title="II-II q. 49 a. 8 arg. 3"><a name="41120"><span class="ref">[41120] IIª-IIae q. 49 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1773 nullus prudens conatur ad impossibile. Sed nullus potest praecavere |
| 1774 omnia mala quae possunt contingere. Ergo cautio non pertinet ad | |
| 53 | 1775 prudentiam.</p><p title="II-II q. 49 a. 8 s. c."><a name="41121"><span class="ref">[41121] IIª-IIae q. 49 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1776 est quod apostolus dicit, ad Ephes. V, <i>videte quomodo caute |
| 53 | 1777 ambuletis</i>.</p><p title="II-II q. 49 a. 8 co."><a name="41122"><span class="ref">[41122] IIª-IIae q. 49 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1778 dicendum quod ea circa quae est prudentia sunt contingentia |
| 1779 operabilia, in quibus, sicut verum potest admisceri falso, ita et | |
| 1780 malum bono, propter multiformitatem huiusmodi operabilium, in | |
| 1781 quibus bona plerumque impediuntur a malis, et mala habent speciem | |
| 1782 boni. Et ideo necessaria est cautio ad prudentiam, ut sic | |
| 53 | 1783 accipiantur bona quod vitentur mala.</p><p title="II-II q. 49 a. 8 ad 1"><a name="41123"><span class="ref">[41123] IIª-IIae q. 49 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1784 ergo dicendum quod cautio non est necessaria in moralibus actibus |
| 1785 ut aliquis sibi caveat ab actibus virtutum, sed ut sibi caveat ab | |
| 53 | 1786 eis per quae actus virtutum impediri possunt.</p><p title="II-II q. 49 a. 8 ad 2"><a name="41124"><span class="ref">[41124] IIª-IIae q. 49 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1787 dicendum quod opposita mala cavere eiusdem rationis est et prosequi |
| 1788 bona. Sed vitare aliqua impedimenta extrinseca, hoc pertinet ad | |
| 1789 aliam rationem. Et ideo cautio distinguitur a providentia, quamvis | |
| 53 | 1790 utrumque pertineat ad unam virtutem prudentiae.</p><p title="II-II q. 49 a. 8 ad 3"><a name="41125"><span class="ref">[41125] IIª-IIae q. 49 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1791 dicendum quod malorum quae homini vitanda occurrunt quaedam sunt |
| 1792 quae ut in pluribus accidere solent. Et talia comprehendi ratione | |
| 1793 possunt. Et contra haec ordinatur cautio, ut totaliter vitentur, | |
| 1794 vel ut minus noceant. Quaedam vero sunt quae ut in paucioribus et | |
| 1795 casualiter accidunt. Et haec, cum sint infinita, ratione | |
| 1796 comprehendi non possunt, nec sufficienter homo potest ea | |
| 1797 praecavere, quamvis per officium prudentiae homo contra omnes | |
| 53 | 1798 fortunae insultus disponere possit ut minus laedatur.</p></div></div><div class="q" id="q50"><h2>Quaestio 50</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 50 pr."><a name="41126"><span class="ref">[41126] IIª-IIae q. 50 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1799 considerandum est de partibus subiectivis prudentiae. Et quia de |
| 1800 prudentia per quam aliquis regit seipsum iam dictum est, restat | |
| 1801 dicendum de speciebus prudentiae quibus multitudo gubernatur. Circa | |
| 1802 quas quaeruntur quatuor. Primo, utrum legispositiva debeat poni | |
| 1803 species prudentiae. Secundo, utrum politica. Tertio, utrum | |
| 53 | 1804 oeconomica. Quarto, utrum militaris.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 50 a. 1 arg. 1"><a name="41127"><span class="ref">[41127] IIª-IIae q. 50 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1805 sic proceditur. Videtur quod regnativa non debeat poni species |
| 1806 prudentiae. Regnativa enim ordinatur ad iustitiam conservandam, | |
| 1807 dicitur enim in V Ethic. quod princeps est custos iusti. Ergo | |
| 53 | 1808 regnativa magis pertinet ad iustitiam quam ad prudentiam.</p><p title="II-II q. 50 a. 1 arg. 2"><a name="41128"><span class="ref">[41128] IIª-IIae q. 50 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1809 secundum philosophum, in III Polit., regnum est una sex politiarum. |
| 1810 Sed nulla species prudentiae sumitur secundum alias quinque | |
| 1811 politias, quae sunt aristocratia, politia (quae alio nomine dicitur | |
| 1812 timocratia), tyrannis, oligarchia, democratia. Ergo nec secundum | |
| 53 | 1813 regnum debet sumi regnativa.</p><p title="II-II q. 50 a. 1 arg. 3"><a name="41129"><span class="ref">[41129] IIª-IIae q. 50 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1814 leges condere non solum pertinet ad reges, sed etiam ad quosdam |
| 1815 alios principatus, et etiam ad populum; ut patet per Isidorum, in | |
| 1816 libro Etymol. Sed philosophus, in VI Ethic., ponit legispositivam | |
| 1817 partem prudentiae. Inconvenienter igitur loco eius ponitur | |
| 53 | 1818 regnativa.</p><p title="II-II q. 50 a. 1 s. c."><a name="41130"><span class="ref">[41130] IIª-IIae q. 50 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1819 est quod philosophus dicit, in III Polit., quod <i>prudentia est |
| 1820 propria virtus principis</i>. Ergo specialis prudentia debet esse | |
| 53 | 1821 regnativa.</p><p title="II-II q. 50 a. 1 co."><a name="41131"><span class="ref">[41131] IIª-IIae q. 50 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1822 dicendum quod sicut ex supradictis patet, ad prudentiam pertinet |
| 1823 regere et praecipere. Et ideo ubi invenitur specialis ratio | |
| 1824 regiminis et praecepti in humanis actibus, ibi etiam invenitur | |
| 1825 specialis ratio prudentiae. Manifestum est autem quod in eo qui non | |
| 1826 solum seipsum habet regere, sed etiam communitatem perfectam | |
| 1827 civitatis vel regni, invenitur specialis et perfecta ratio | |
| 1828 regiminis, tanto enim regimen perfectius est quanto est | |
| 1829 universalius, ad plura se extendens et ulteriorem finem attingens. | |
| 1830 Et ideo regi, ad quem pertinet regere civitatem vel regnum, | |
| 1831 prudentia competit secundum specialem et perfectissimam sui | |
| 53 | 1832 rationem. Et propter hoc regnativa ponitur species prudentiae.</p><p title="II-II q. 50 a. 1 ad 1"><a name="41132"><span class="ref">[41132] IIª-IIae q. 50 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1833 ergo dicendum quod omnia quae sunt virtutum moralium pertinent ad |
| 1834 prudentiam sicut ad dirigentem, unde et ratio recta prudentiae | |
| 1835 ponitur in definitione virtutis moralis, ut supra dictum est. Et | |
| 1836 ideo etiam executio iustitiae, prout ordinatur ad bonum commune, | |
| 1837 quae pertinet ad officium regis, indiget directione prudentiae. | |
| 1838 Unde istae duae virtutes sunt maxime propriae regi, scilicet | |
| 1839 prudentia et iustitia, secundum illud Ierem. XXIII, <i>regnabit | |
| 1840 rex, et sapiens erit et faciet iudicium et iustitiam in terra</i>. | |
| 1841 Quia tamen dirigere magis pertinet ad regem, exequi vero ad | |
| 1842 subditos, ideo regnativa magis ponitur species prudentiae, quae est | |
| 53 | 1843 directiva, quam iustitiae, quae est executiva.</p><p title="II-II q. 50 a. 1 ad 2"><a name="41133"><span class="ref">[41133] IIª-IIae q. 50 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1844 dicendum quod regnum inter alias politias est optimum regimen, ut |
| 1845 dicitur in VIII Ethic. Et ideo species prudentiae magis debuit | |
| 1846 denominari a regno. Ita tamen quod sub regnativa comprehendantur | |
| 1847 omnia alia regimina recta, non autem perversa, quae virtuti | |
| 53 | 1848 opponuntur, unde non pertinent ad prudentiam.</p><p title="II-II q. 50 a. 1 ad 3"><a name="41134"><span class="ref">[41134] IIª-IIae q. 50 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1849 dicendum quod philosophus denominat regnativam a principali actu |
| 1850 regis, qui est leges ponere. Quod etsi conveniat aliis, non | |
| 1851 convenit eis nisi secundum quod participant aliquid de regimine | |
| 53 | 1852 regis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 50 a. 2 arg. 1"><a name="41135"><span class="ref">[41135] IIª-IIae q. 50 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 1853 secundum sic proceditur. Videtur quod politica inconvenienter |
| 1854 ponatur pars prudentiae. Regnativa enim est pars politicae | |
| 1855 prudentiae, ut dictum est. Sed pars non debet dividi contra totum. | |
| 53 | 1856 Ergo politica non debet poni alia species prudentiae.</p><p title="II-II q. 50 a. 2 arg. 2"><a name="41136"><span class="ref">[41136] IIª-IIae q. 50 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1857 species habituum distinguuntur secundum diversa obiecta. Sed eadem |
| 1858 sunt quae oportet regnantem praecipere et subditum exequi. Ergo | |
| 1859 politica, secundum quod pertinet ad subditos, non debet poni | |
| 53 | 1860 species prudentiae distincta a regnativa.</p><p title="II-II q. 50 a. 2 arg. 3"><a name="41137"><span class="ref">[41137] IIª-IIae q. 50 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1861 unusquisque subditorum est singularis persona. Sed quaelibet |
| 1862 singularis persona seipsam sufficienter dirigere potest per | |
| 1863 prudentiam communiter dictam. Ergo non oportet poni aliam speciem | |
| 53 | 1864 prudentiae quae dicatur politica.</p><p title="II-II q. 50 a. 2 s. c."><a name="41138"><span class="ref">[41138] IIª-IIae q. 50 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1865 est quod philosophus dicit, in VI Ethic., <i>eius autem quae circa |
| 1866 civitatem haec quidem ut architectonica prudentia legispositiva; | |
| 1867 haec autem commune nomen habet politica, circa singularia | |
| 53 | 1868 existens</i>.</p><p title="II-II q. 50 a. 2 co."><a name="41139"><span class="ref">[41139] IIª-IIae q. 50 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1869 dicendum quod servus per imperium movetur a domino et subditus a |
| 1870 principante, aliter tamen quam irrationalia et inanimata moveantur | |
| 1871 a suis motoribus. Nam inanimata et irrationalia aguntur solum ab | |
| 1872 alio, non autem ipsa agunt seipsa quia non habent dominium sui | |
| 1873 actus per liberum arbitrium. Et ideo rectitudo regiminis ipsorum | |
| 1874 non est in ipsis, sed solum in motoribus. Sed homines servi, vel | |
| 1875 quicumque subditi, ita aguntur ab aliis per praeceptum quod tamen | |
| 1876 agunt seipsos per liberum arbitrium. Et ideo requiritur in eis | |
| 1877 quaedam rectitudo regiminis per quam seipsos dirigant in obediendo | |
| 1878 principatibus. Et ad hoc pertinet species prudentiae quae politica | |
| 53 | 1879 vocatur.</p><p title="II-II q. 50 a. 2 ad 1"><a name="41140"><span class="ref">[41140] IIª-IIae q. 50 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1880 ergo dicendum quod sicut dictum est, regnativa est perfectissima |
| 1881 species prudentiae. Et ideo prudentia subditorum, quae deficit a | |
| 1882 prudentia regnativa, retinet sibi nomen commune, ut politica | |
| 1883 dicatur, sicut in logicis convertibile quod non significat | |
| 53 | 1884 essentiam retinet sibi commune nomen proprii.</p><p title="II-II q. 50 a. 2 ad 2"><a name="41141"><span class="ref">[41141] IIª-IIae q. 50 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1885 dicendum quod diversa ratio obiecti diversificat habitum secundum |
| 1886 speciem, ut ex supradictis patet. Eadem autem agenda considerantur | |
| 1887 quidem a rege secundum universaliorem rationem quam considerentur a | |
| 1888 subdito, qui obedit, uni enim regi in diversis officiis multi | |
| 1889 obediunt. Et ideo regnativa comparatur ad hanc politicam de qua | |
| 53 | 1890 loquimur sicut ars architectonica ad eam quae manu operatur.</p><p title="II-II q. 50 a. 2 ad 3"><a name="41142"><span class="ref">[41142] IIª-IIae q. 50 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1891 dicendum quod per prudentiam communiter dictam regit homo seipsum |
| 1892 in ordine ad proprium bonum, per politicam autem de qua loquimur, | |
| 53 | 1893 in ordine ad bonum commune.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 50 a. 3 arg. 1"><a name="41143"><span class="ref">[41143] IIª-IIae q. 50 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1894 sic proceditur. Videtur quod oeconomica non debeat poni species |
| 1895 prudentiae. Quia ut philosophus dicit, in VI Ethic., prudentia | |
| 1896 ordinatur ad bene vivere totum. Sed oeconomica ordinatur ad aliquem | |
| 1897 particularem finem, scilicet ad divitias, ut dicitur in I Ethic. | |
| 53 | 1898 Ergo oeconomica non est species prudentiae.</p><p title="II-II q. 50 a. 3 arg. 2"><a name="41144"><span class="ref">[41144] IIª-IIae q. 50 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1899 sicut supra habitum est, prudentia non est nisi bonorum. Sed |
| 1900 oeconomica potest esse etiam malorum, multi enim peccatores providi | |
| 1901 sunt in gubernatione familiae. Ergo oeconomica non debet poni | |
| 53 | 1902 species prudentiae.</p><p title="II-II q. 50 a. 3 arg. 3"><a name="41145"><span class="ref">[41145] IIª-IIae q. 50 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1903 sicut in regno invenitur principans et subiectum, ita etiam in |
| 1904 domo. Si ergo oeconomica est species prudentiae sicut et politica, | |
| 1905 deberet etiam paterna prudentia poni, sicut et regnativa. Non autem | |
| 53 | 1906 ponitur. Ergo nec oeconomica debet poni species prudentiae.</p><p title="II-II q. 50 a. 3 s. c."><a name="41146"><span class="ref">[41146] IIª-IIae q. 50 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1907 est quod philosophus dicit, in VI Ethic., quod illarum, scilicet |
| 1908 prudentiarum quae se habent ad regimen multitudinis, <i>haec quidem | |
| 53 | 1909 oeconomica, haec autem legispositiva, haec autem politica</i>.</p><p title="II-II q. 50 a. 3 co."><a name="41147"><span class="ref">[41147] IIª-IIae q. 50 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1910 dicendum quod ratio obiecti diversificata secundum universale et |
| 1911 particulare, vel secundum totum et partem, diversificat artes et | |
| 1912 virtutes, secundum quam diversitatem una est principalis respectu | |
| 1913 alterius. Manifestum est autem quod domus medio modo se habet inter | |
| 1914 unam singularem personam et civitatem vel regnum, nam sicut una | |
| 1915 singularis persona est pars domus, ita una domus est pars civitatis | |
| 1916 vel regni. Et ideo sicut prudentia communiter dicta, quae est | |
| 1917 regitiva unius, distinguitur a politica prudentia, ita oportet quod | |
| 53 | 1918 oeconomica distinguatur ab utraque.</p><p title="II-II q. 50 a. 3 ad 1"><a name="41148"><span class="ref">[41148] IIª-IIae q. 50 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1919 ergo dicendum quod divitiae comparantur ad oeconomicam non sicut |
| 1920 finis ultimus, sed sicut instrumenta quaedam, ut dicitur in I | |
| 1921 Polit. Finis autem ultimus oeconomicae est totum bene vivere | |
| 1922 secundum domesticam conversationem. Philosophus autem I Ethic. | |
| 1923 ponit exemplificando divitias finem oeconomicae secundum studium | |
| 53 | 1924 plurimorum.</p><p title="II-II q. 50 a. 3 ad 2"><a name="41149"><span class="ref">[41149] IIª-IIae q. 50 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1925 dicendum quod ad aliqua particularia quae sunt in domo disponenda |
| 1926 possunt aliqui peccatores provide se habere, sed non ad ipsum totum | |
| 1927 bene vivere domesticae conversationis, ad quod praecipue requiritur | |
| 53 | 1928 vita virtuosa.</p><p title="II-II q. 50 a. 3 ad 3"><a name="41150"><span class="ref">[41150] IIª-IIae q. 50 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1929 dicendum quod pater in domo habet quandam similitudinem regii |
| 1930 principatus, ut dicitur in VIII Ethic., non tamen habet perfectam | |
| 1931 potestatem regiminis sicut rex. Et ideo non ponitur separatim | |
| 53 | 1932 paterna species prudentiae, sicut regnativa.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 50 a. 4 arg. 1"><a name="41151"><span class="ref">[41151] IIª-IIae q. 50 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1933 sic proceditur. Videtur quod militaris non debeat poni species |
| 1934 prudentiae. Prudentia enim contra artem dividitur, ut dicitur in VI | |
| 1935 Ethic. Sed militaris videtur esse quaedam ars in rebus bellicis; | |
| 1936 sicut patet per philosophum, in III Ethic. Ergo militaris non debet | |
| 53 | 1937 poni species prudentiae.</p><p title="II-II q. 50 a. 4 arg. 2"><a name="41152"><span class="ref">[41152] IIª-IIae q. 50 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1938 sicut militare negotium continetur sub politico, ita etiam et plura |
| 1939 alia negotia, sicut mercatorum, artificum et aliorum huiusmodi. Sed | |
| 1940 secundum alia negotia quae sunt in civitate non accipiuntur aliquae | |
| 1941 species prudentiae. Ergo etiam neque secundum militare | |
| 53 | 1942 negotium.</p><p title="II-II q. 50 a. 4 arg. 3"><a name="41153"><span class="ref">[41153] IIª-IIae q. 50 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1943 in rebus bellicis plurimum valet militum fortitudo. Ergo militaris |
| 53 | 1944 magis pertinet ad fortitudinem quam ad prudentiam.</p><p title="II-II q. 50 a. 4 s. c."><a name="41154"><span class="ref">[41154] IIª-IIae q. 50 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1945 est quod dicitur Prov. XXIV, <i>cum dispositione initur bellum, et |
| 1946 erit salus ubi sunt multa consilia</i>. Sed consiliari pertinet ad | |
| 1947 prudentiam. Ergo in rebus bellicis maxime necessaria est aliqua | |
| 53 | 1948 species prudentiae quae militaris dicitur.</p><p title="II-II q. 50 a. 4 co."><a name="41155"><span class="ref">[41155] IIª-IIae q. 50 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1949 dicendum quod ea quae secundum artem et rationem aguntur conformia |
| 1950 esse oportet his quae sunt secundum naturam, quae a ratione divina | |
| 1951 sunt instituta. Natura autem ad duo intendit primo quidem, ad | |
| 1952 regendum unamquamque rem in seipsa; secundo vero, ad resistendum | |
| 1953 extrinsecis impugnantibus et corruptivis. Et propter hoc non solum | |
| 1954 dedit animalibus vim concupiscibilem, per quam moveantur ad ea quae | |
| 1955 sunt saluti eorum accommoda; sed etiam vim irascibilem, per quam | |
| 1956 animal resistit impugnantibus. Unde et in his quae sunt secundum | |
| 1957 rationem non solum oportet esse prudentiam politicam, per quam | |
| 1958 convenienter disponantur ea quae pertinent ad bonum commune; sed | |
| 53 | 1959 etiam militarem, per quam hostium insultus repellantur.</p><p title="II-II q. 50 a. 4 ad 1"><a name="41156"><span class="ref">[41156] IIª-IIae q. 50 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1960 ergo dicendum quod militaris potest esse ars secundum quod habet |
| 1961 quasdam regulas recte utendi quibusdam exterioribus rebus, puta | |
| 1962 armis et equis, sed secundum quod ordinatur ad bonum commune, habet | |
| 53 | 1963 magis rationem prudentiae.</p><p title="II-II q. 50 a. 4 ad 2"><a name="41157"><span class="ref">[41157] IIª-IIae q. 50 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1964 dicendum quod alia negotia quae sunt in civitate ordinantur ad |
| 1965 aliquas particulares utilitates, sed militare negotium ordinatur ad | |
| 53 | 1966 tuitionem totius boni communis.</p><p title="II-II q. 50 a. 4 ad 3"><a name="41158"><span class="ref">[41158] IIª-IIae q. 50 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1967 dicendum quod executio militiae pertinet ad fortitudinem, sed |
| 1968 directio ad prudentiam, et praecipue secundum quod est in duce | |
| 53 | 1969 exercitus.</p></div></div><div class="q" id="q51"><h2>Quaestio 51</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 51 pr."><a name="41159"><span class="ref">[41159] IIª-IIae q. 51 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 1970 considerandum est de virtutibus adiunctis prudentiae, quae sunt |
| 1971 quasi partes potentiales ipsius. Et circa hoc quaeruntur quatuor. | |
| 1972 Primo, utrum eubulia sit virtus. Secundo, utrum sit specialis | |
| 1973 virtus a prudentia distincta. Tertio, utrum synesis sit specialis | |
| 53 | 1974 virtus. Quarto, utrum gnome sit specialis virtus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 51 a. 1 arg. 1"><a name="41160"><span class="ref">[41160] IIª-IIae q. 51 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1975 sic proceditur. Videtur quod eubulia non sit virtus. Quia secundum |
| 1976 Augustinum, in libro de Lib. Arb., <i>virtutibus nullus male | |
| 1977 utitur</i>. Sed eubulia, quae est bene consiliativa, aliqui male | |
| 1978 utuntur, vel quia astuta consilia excogitant ad malos fines | |
| 1979 consequendos; aut quia etiam ad bonos fines consequendos aliqua | |
| 1980 peccata ordinant, puta qui furatur ut eleemosynam det. Ergo eubulia | |
| 53 | 1981 non est virtus.</p><p title="II-II q. 51 a. 1 arg. 2"><a name="41161"><span class="ref">[41161] IIª-IIae q. 51 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1982 virtus perfectio quaedam est, ut dicitur in VII Phys. Sed eubulia |
| 1983 circa consilium consistit, quod importat dubitationem et | |
| 1984 inquisitionem, quae imperfectionis sunt. Ergo eubulia non est | |
| 53 | 1985 virtus.</p><p title="II-II q. 51 a. 1 arg. 3"><a name="41162"><span class="ref">[41162] IIª-IIae q. 51 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1986 virtutes sunt connexae ad invicem, ut supra habitum est. Sed |
| 1987 eubulia non est connexa aliis virtutibus multi enim peccatores sunt | |
| 1988 bene consiliativi, et multi iusti sunt in consiliis tardi. Ergo | |
| 53 | 1989 eubulia non est virtus.</p><p title="II-II q. 51 a. 1 s. c."><a name="41163"><span class="ref">[41163] IIª-IIae q. 51 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1990 est quod eubulia est rectitudo consilii, ut philosophus dicit, in |
| 1991 VI Ethic. Sed recta ratio perficit rationem virtutis. Ergo eubulia | |
| 53 | 1992 est virtus.</p><p title="II-II q. 51 a. 1 co."><a name="41164"><span class="ref">[41164] IIª-IIae q. 51 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1993 dicendum quod, sicut supra dictum est, de ratione virtutis humanae |
| 1994 est quod faciat actum hominis bonum. Inter ceteros autem actus | |
| 1995 hominis proprium est ei consiliari, quia hoc importat quandam | |
| 1996 rationis inquisitionem circa agenda, in quibus consistit vita | |
| 1997 humana; nam vita speculativa est supra hominem, ut dicitur in X | |
| 1998 Ethic. Eubulia autem importat bonitatem consilii, dicitur enim ab | |
| 1999 eu, quod est bonum, et boule, quod est consilium, quasi bona | |
| 2000 consiliatio, vel potius bene consiliativa. Unde manifestum est quod | |
| 53 | 2001 eubulia est virtus humana.</p><p title="II-II q. 51 a. 1 ad 1"><a name="41165"><span class="ref">[41165] IIª-IIae q. 51 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2002 ergo dicendum quod non est bonum consilium sive aliquis malum finem |
| 2003 sibi in consiliando praestituat, sive etiam ad bonum finem malas | |
| 2004 vias adinveniat. Sicut etiam in speculativis non est bona | |
| 2005 ratiocinatio sive aliquis falsum concludat, sive etiam concludat | |
| 2006 verum ex falsis, quia non utitur convenienti medio. Et ideo | |
| 2007 utrumque praedictorum est contra rationem eubuliae, ut philosophus | |
| 53 | 2008 dicit, in VI Ethic.</p><p title="II-II q. 51 a. 1 ad 2"><a name="41166"><span class="ref">[41166] IIª-IIae q. 51 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2009 dicendum quod etsi virtus sit essentialiter perfectio quaedam, non |
| 2010 tamen oportet quod omne illud quod est materia virtutis | |
| 2011 perfectionem importet. Oportet enim circa omnia humana perfici per | |
| 2012 virtutes, et non solum circa actus rationis, inter quos est | |
| 2013 consilium; sed etiam circa passiones appetitus sensitivi, quae | |
| 2014 adhuc sunt multo imperfectiores. Vel potest dici quod virtus humana | |
| 2015 est perfectio secundum modum hominis, qui non potest per | |
| 2016 certitudinem comprehendere veritatem rerum simplici intuitu; et | |
| 53 | 2017 praecipue in agibilibus, quae sunt contingentia.</p><p title="II-II q. 51 a. 1 ad 3"><a name="41167"><span class="ref">[41167] IIª-IIae q. 51 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2018 dicendum quod in nullo peccatore, inquantum huiusmodi, invenitur |
| 2019 eubulia. Omne enim peccatum est contra bonam consiliationem. | |
| 2020 Requiritur enim ad bene consiliandum non solum adinventio vel | |
| 2021 excogitatio eorum quae sunt opportuna ad finem, sed etiam aliae | |
| 2022 circumstantiae, scilicet tempus congruum, ut nec nimis tardus nec | |
| 2023 nimis velox sit in consiliis; et modus consiliandi, ut scilicet sit | |
| 2024 firmus in suo consilio; et aliae huiusmodi debitae circumstantiae, | |
| 2025 quae peccator peccando non observat. Quilibet autem virtuosus est | |
| 2026 bene consiliativus in his quae ordinantur ad finem virtutis, licet | |
| 2027 forte in aliquibus particularibus negotiis non sit bene | |
| 2028 consiliativus, puta in mercationibus vel in rebus bellicis vel in | |
| 53 | 2029 aliquo huiusmodi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 51 a. 2 arg. 1"><a name="41168"><span class="ref">[41168] IIª-IIae q. 51 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2030 secundum sic proceditur. Videtur quod eubulia non sit virtus |
| 2031 distincta a prudentia. Quia ut philosophus dicit, in VI Ethic., | |
| 2032 <i>videtur prudentis esse bene consiliari</i>. Sed hoc pertinet ad | |
| 2033 eubuliam, ut dictum est. Ergo eubulia non distinguitur a | |
| 53 | 2034 prudentia.</p><p title="II-II q. 51 a. 2 arg. 2"><a name="41169"><span class="ref">[41169] IIª-IIae q. 51 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2035 humani actus, ad quos ordinantur humanae virtutes, praecipue |
| 2036 specificantur ex fine, ut supra habitum est. Sed ad eundem finem | |
| 2037 ordinantur eubulia et prudentia, ut dicitur VI Ethic., idest non ad | |
| 2038 quendam particularem finem, sed ad communem finem totius vitae. | |
| 53 | 2039 Ergo eubulia non est virtus distincta a prudentia.</p><p title="II-II q. 51 a. 2 arg. 3"><a name="41170"><span class="ref">[41170] IIª-IIae q. 51 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2040 in scientiis speculativis ad eandem scientiam pertinet inquirere et |
| 2041 determinare. Ergo pari ratione in operativis hoc pertinet ad eandem | |
| 2042 virtutem. Sed inquirere pertinet ad eubuliam, determinare autem ad | |
| 53 | 2043 prudentiam. Ergo eubulia non est alia virtus a prudentia.</p><p title="II-II q. 51 a. 2 s. c."><a name="41171"><span class="ref">[41171] IIª-IIae q. 51 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2044 prudentia est praeceptiva, ut dicitur in VI Ethic. Hoc autem non |
| 53 | 2045 convenit eubuliae. Ergo eubulia est alia virtus a prudentia.</p><p title="II-II q. 51 a. 2 co."><a name="41172"><span class="ref">[41172] IIª-IIae q. 51 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2046 dicendum quod, sicut dictum est supra, virtus proprie ordinatur ad |
| 2047 actum, quem reddit bonum. Et ideo oportet secundum differentiam | |
| 2048 actuum esse diversas virtutes, et maxime quando non est eadem ratio | |
| 2049 bonitatis in actibus. Si enim esset eadem ratio bonitatis in eis, | |
| 2050 tunc ad eandem virtutem pertinerent diversi actus, sicut ex eodem | |
| 2051 dependet bonitas amoris, desiderii et gaudii, et ideo omnia ista | |
| 2052 pertinent ad eandem virtutem caritatis. Actus autem rationis | |
| 2053 ordinati ad opus sunt diversi, nec habent eandem rationem | |
| 2054 bonitatis, ex alia enim efficitur homo bene consiliativus, et bene | |
| 2055 iudicativus, et bene praeceptivus; quod patet ex hoc quod ista | |
| 2056 aliquando ab invicem separantur. Et ideo oportet aliam esse | |
| 2057 virtutem eubuliam, per quam homo est bene consiliativus; et aliam | |
| 2058 prudentiam, per quam homo est bene praeceptivus. Et sicut | |
| 2059 consiliari ordinatur ad praecipere tanquam ad principalius, ita | |
| 2060 etiam eubulia ordinatur ad prudentiam tanquam ad principaliorem | |
| 2061 virtutem; sine qua nec virtus esset, sicut nec morales virtutes | |
| 53 | 2062 sine prudentia, nec ceterae virtutes sine caritate.</p><p title="II-II q. 51 a. 2 ad 1"><a name="41173"><span class="ref">[41173] IIª-IIae q. 51 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2063 ergo dicendum quod ad prudentiam pertinet bene consiliari |
| 53 | 2064 imperative, ad eubuliam autem elicitive.</p><p title="II-II q. 51 a. 2 ad 2"><a name="41174"><span class="ref">[41174] IIª-IIae q. 51 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2065 dicendum quod ad unum finem ultimum, quod est bene vivere totum, |
| 2066 ordinantur diversi actus secundum quendam gradum, nam praecedit | |
| 2067 consilium, sequitur iudicium, et ultimum est praeceptum, quod | |
| 2068 immediate se habet ad finem ultimum, alii autem duo actus remote se | |
| 2069 habent. Qui tamen habent quosdam proximos fines, consilium quidem | |
| 2070 inventionem eorum quae sunt agenda; iudicium autem certitudinem. | |
| 2071 Unde ex hoc non sequitur quod eubulia et prudentia non sint | |
| 2072 diversae virtutes, sed quod eubulia ordinetur ad prudentiam sicut | |
| 53 | 2073 virtus secundaria ad principalem.</p><p title="II-II q. 51 a. 2 ad 3"><a name="41175"><span class="ref">[41175] IIª-IIae q. 51 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2074 dicendum quod etiam in speculativis alia rationalis scientia est |
| 2075 dialectica, quae ordinatur ad inquisitionem inventivam; et alia | |
| 53 | 2076 scientia demonstrativa, quae est veritatis determinativa.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 51 a. 3 arg. 1"><a name="41176"><span class="ref">[41176] IIª-IIae q. 51 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2077 sic proceditur. Videtur quod synesis non sit virtus. Virtutes enim |
| 2078 non insunt nobis a natura, ut dicitur in II Ethic. Sed synesis | |
| 2079 inest aliquibus a natura, ut dicit philosophus, in VI Ethic. Ergo | |
| 53 | 2080 synesis non est virtus.</p><p title="II-II q. 51 a. 3 arg. 2"><a name="41177"><span class="ref">[41177] IIª-IIae q. 51 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2081 synesis, ut in eodem libro dicitur, est solum iudicativa. Sed |
| 2082 iudicium solum, sine praecepto, potest esse etiam in malis. Cum | |
| 2083 ergo virtus sit solum in bonis, videtur quod synesis non sit | |
| 53 | 2084 virtus.</p><p title="II-II q. 51 a. 3 arg. 3"><a name="41178"><span class="ref">[41178] IIª-IIae q. 51 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2085 nunquam est defectus in praecipiendo nisi sit aliquis defectus in |
| 2086 iudicando, saltem in particulari operabili, in quo omnis malus | |
| 2087 errat. Si ergo synesis ponitur virtus ad bene iudicandum, videtur | |
| 2088 quod non sit necessaria alia virtus ad bene praecipiendum. Et ideo | |
| 2089 prudentia erit superflua, quod est inconveniens. Non ergo synesis | |
| 53 | 2090 est virtus.</p><p title="II-II q. 51 a. 3 s. c."><a name="41179"><span class="ref">[41179] IIª-IIae q. 51 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2091 iudicium est perfectius quam consilium. Sed eubulia, quae est bene |
| 2092 consiliativa, est virtus. Ergo multo magis synesis, quae est bene | |
| 53 | 2093 iudicativa, est virtus.</p><p title="II-II q. 51 a. 3 co."><a name="41180"><span class="ref">[41180] IIª-IIae q. 51 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2094 dicendum quod synesis importat iudicium rectum non quidem circa |
| 2095 speculabilia, sed circa particularia operabilia, circa quae etiam | |
| 2096 est prudentia. Unde secundum synesim dicuntur in Graeco aliqui | |
| 2097 syneti, idest sensati, vel eusyneti, idest homines boni sensus, | |
| 2098 sicut e contrario qui carent hac virtute dicuntur asyneti, idest | |
| 2099 insensati. Oportet autem quod secundum differentiam actuum qui non | |
| 2100 reducuntur in eandem causam sit etiam diversitas virtutum. | |
| 2101 Manifestum est autem quod bonitas consilii et bonitas iudicii non | |
| 2102 reducuntur in eandem causam, multi enim sunt bene consiliativi qui | |
| 2103 tamen non sunt bene sensati, quasi recte iudicantes. Sicut etiam in | |
| 2104 speculativis aliqui sunt bene inquirentes, propter hoc quod ratio | |
| 2105 eorum prompta est ad discurrendum per diversa, quod videtur | |
| 2106 provenire ex dispositione imaginativae virtutis, quae de facili | |
| 2107 potest formare diversa phantasmata, et tamen huiusmodi quandoque | |
| 2108 non sunt boni iudicii, quod est propter defectum intellectus, qui | |
| 2109 maxime contingit ex mala dispositione communis sensus non bene | |
| 2110 iudicantis. Et ideo oportet praeter eubuliam esse aliam virtutem | |
| 53 | 2111 quae est bene iudicativa. Et haec dicitur synesis.</p><p title="II-II q. 51 a. 3 ad 1"><a name="41181"><span class="ref">[41181] IIª-IIae q. 51 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2112 ergo dicendum quod rectum iudicium in hoc consistit quod vis |
| 2113 cognoscitiva apprehendat rem aliquam secundum quod in se est. Quod | |
| 2114 quidem provenit ex recta dispositione virtutis apprehensivae, sicut | |
| 2115 in speculo, si fuerit bene dispositum, imprimuntur formae corporum | |
| 2116 secundum quod sunt; si vero fuerit speculum male dispositum, | |
| 2117 apparent ibi imagines distortae et prave se habentes. Quod autem | |
| 2118 virtus cognoscitiva sit bene disposita ad recipiendum res secundum | |
| 2119 quod sunt, contingit quidem radicaliter ex natura, consummative | |
| 2120 autem ex exercitio vel ex munere gratiae. Et hoc dupliciter. Uno | |
| 2121 modo, directe ex parte ipsius cognoscitivae virtutis, puta quia non | |
| 2122 est imbuta pravis conceptionibus, sed veris et rectis, et hoc | |
| 2123 pertinet ad synesim secundum quod est specialis virtus. Alio modo, | |
| 2124 indirecte, ex bona dispositione appetitivae virtutis, ex qua | |
| 2125 sequitur quod homo bene iudicet de appetibilibus. Et sic bonum | |
| 2126 virtutis iudicium consequitur habitus virtutum moralium, sed circa | |
| 53 | 2127 fines, synesis autem est magis circa ea quae sunt ad finem.</p><p title="II-II q. 51 a. 3 ad 2"><a name="41182"><span class="ref">[41182] IIª-IIae q. 51 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2128 dicendum quod in malis potest quidem iudicium rectum esse in |
| 2129 universali, sed in particulari agibili semper eorum iudicium | |
| 53 | 2130 corrumpitur, ut supra habitum est.</p><p title="II-II q. 51 a. 3 ad 3"><a name="41183"><span class="ref">[41183] IIª-IIae q. 51 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2131 dicendum quod contingit quandoque id quod bene iudicatum est |
| 2132 differri, vel negligenter agi aut inordinate. Et ideo post virtutem | |
| 2133 quae est bene iudicativa necessaria est finalis virtus principalis | |
| 53 | 2134 quae sit bene praeceptiva, scilicet prudentia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 51 a. 4 arg. 1"><a name="41184"><span class="ref">[41184] IIª-IIae q. 51 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2135 sic proceditur. Videtur quod gnome non sit specialis virtus a |
| 2136 synesi distincta. Quia secundum synesim dicitur aliquis bene | |
| 2137 iudicativus. Sed nullus potest dici bene iudicativus nisi in | |
| 2138 omnibus bene iudicet. Ergo synesis se extendit ad omnia | |
| 2139 diiudicanda. Non est ergo aliqua alia virtus bene iudicativa quae | |
| 53 | 2140 gnome vocatur.</p><p title="II-II q. 51 a. 4 arg. 2"><a name="41185"><span class="ref">[41185] IIª-IIae q. 51 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2141 iudicium medium est inter consilium et praeceptum. Sed una tantum |
| 2142 virtus est bene consiliativa, scilicet eubulia; et una tantum | |
| 2143 virtus est bene praeceptiva, scilicet prudentia. Ergo una tantum | |
| 53 | 2144 est virtus bene iudicativa, scilicet synesis.</p><p title="II-II q. 51 a. 4 arg. 3"><a name="41186"><span class="ref">[41186] IIª-IIae q. 51 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2145 ea quae raro accidunt, in quibus oportet a communibus legibus |
| 2146 discedere, videntur praecipue casualia esse, quorum non est ratio, | |
| 2147 ut dicitur in II Phys. Omnes autem virtutes intellectuales | |
| 2148 pertinent ad rationem rectam. Ergo circa praedicta non est aliqua | |
| 53 | 2149 virtus intellectualis.</p><p title="II-II q. 51 a. 4 s. c."><a name="41187"><span class="ref">[41187] IIª-IIae q. 51 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2150 est quod philosophus determinat, in VI Ethic., gnomen esse |
| 53 | 2151 specialem virtutem.</p><p title="II-II q. 51 a. 4 co."><a name="41188"><span class="ref">[41188] IIª-IIae q. 51 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2152 dicendum quod habitus cognoscitivi distinguuntur secundum altiora |
| 2153 vel inferiora principia, sicut sapientia in speculativis altiora | |
| 2154 principia considerat quam scientia, et ideo ab ea distinguitur. Et | |
| 2155 ita etiam oportet esse in activis. Manifestum est autem quod illa | |
| 2156 quae sunt praeter ordinem inferioris principii sive causae | |
| 2157 reducuntur quandoque in ordinem altioris principii, sicut | |
| 2158 monstruosi partus animalium sunt praeter ordinem virtutis activae | |
| 2159 in semine, tamen cadunt sub ordine altioris principii, scilicet | |
| 2160 caelestis corporis, vel ulterius providentiae divinae. Unde ille | |
| 2161 qui consideraret virtutem activam in semine non posset iudicium | |
| 2162 certum ferre de huiusmodi monstris, de quibus tamen potest iudicari | |
| 2163 secundum considerationem divinae providentiae. Contingit autem | |
| 2164 quandoque aliquid esse faciendum praeter communes regulas | |
| 2165 agendorum, puta cum impugnatori patriae non est depositum | |
| 2166 reddendum, vel aliquid aliud huiusmodi. Et ideo oportet de | |
| 2167 huiusmodi iudicare secundum aliqua altiora principia quam sint | |
| 2168 regulae communes, secundum quas iudicat synesis. Et secundum illa | |
| 2169 altiora principia exigitur altior virtus iudicativa, quae vocatur | |
| 53 | 2170 gnome, quae importat quandam perspicacitatem iudicii.</p><p title="II-II q. 51 a. 4 ad 1"><a name="41189"><span class="ref">[41189] IIª-IIae q. 51 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2171 ergo dicendum quod synesis est vere iudicativa de omnibus quae |
| 2172 secundum communes regulas fiunt. Sed praeter communes regulas sunt | |
| 53 | 2173 quaedam alia diiudicanda, ut iam dictum est.</p><p title="II-II q. 51 a. 4 ad 2"><a name="41190"><span class="ref">[41190] IIª-IIae q. 51 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2174 dicendum quod iudicium debet sumi ex propriis principiis rei, |
| 2175 inquisitio autem fit etiam per communia. Unde etiam in speculativis | |
| 2176 dialectica, quae est inquisitiva, procedit ex communibus, | |
| 2177 demonstrativa autem, quae est iudicativa, procedit ex propriis. Et | |
| 2178 ideo eubulia, ad quam pertinet inquisitio consilii, est una de | |
| 2179 omnibus, non autem synesis, quae est iudicativa. Praeceptum autem | |
| 2180 respicit in omnibus unam rationem boni. Et ideo etiam prudentia non | |
| 53 | 2181 est nisi una.</p><p title="II-II q. 51 a. 4 ad 3"><a name="41191"><span class="ref">[41191] IIª-IIae q. 51 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2182 dicendum quod omnia illa quae praeter communem cursum contingere |
| 2183 possunt considerare pertinet ad solam providentiam divinam, sed | |
| 2184 inter homines ille qui est magis perspicax potest plura horum sua | |
| 2185 ratione diiudicare. Et ad hoc pertinet gnome, quae importat quandam | |
| 53 | 2186 perspicacitatem iudicii.</p></div></div><div class="q" id="q52"><h2>Quaestio 52</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 52 pr."><a name="41192"><span class="ref">[41192] IIª-IIae q. 52 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2187 considerandum est de dono consilii, quod respondet prudentiae. Et |
| 2188 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum consilium debeat poni | |
| 2189 inter septem dona spiritus sancti. Secundo, utrum donum consilii | |
| 2190 respondeat virtuti prudentiae. Tertio, utrum donum consilii maneat | |
| 2191 in patria. Quarto, utrum quinta beatitudo, quae est, beati | |
| 53 | 2192 misericordes, respondeat dono consilii.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 52 a. 1 arg. 1"><a name="41193"><span class="ref">[41193] IIª-IIae q. 52 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2193 sic proceditur. Videtur quod consilium non debeat poni inter dona |
| 2194 spiritus sancti. Dona enim spiritus sancti in adiutorium virtutum | |
| 2195 dantur; ut patet per Gregorium, in II Moral. Sed ad consiliandum | |
| 2196 homo sufficienter perficitur per virtutem prudentiae, vel etiam | |
| 2197 eubuliae, ut ex dictis patet. Ergo consilium non debet poni inter | |
| 53 | 2198 dona spiritus sancti.</p><p title="II-II q. 52 a. 1 arg. 2"><a name="41194"><span class="ref">[41194] IIª-IIae q. 52 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2199 haec videtur esse differentia inter septem dona spiritus sancti et |
| 2200 gratias gratis datas, quod gratiae gratis datae non dantur omnibus, | |
| 2201 sed distribuuntur diversis; dona autem spiritus sancti dantur | |
| 2202 omnibus habentibus spiritum sanctum. Sed consilium videtur esse de | |
| 2203 his quae specialiter aliquibus a spiritu sancto dantur, secundum | |
| 2204 illud I Machab. II, <i>ecce Simon, frater vester, ipse vir consilii | |
| 2205 est</i>. Ergo consilium magis debet poni inter gratias gratis datas | |
| 53 | 2206 quam inter septem dona spiritus sancti.</p><p title="II-II q. 52 a. 1 arg. 3"><a name="41195"><span class="ref">[41195] IIª-IIae q. 52 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2207 Rom. VIII dicitur, <i>qui spiritu Dei aguntur, hi filii Dei |
| 2208 sunt</i>. Sed his qui ab alio aguntur non competit consilium. Cum | |
| 2209 igitur dona spiritus sancti maxime competant filiis Dei, qui | |
| 2210 acceperunt spiritum adoptionis filiorum, videtur quod consilium | |
| 53 | 2211 inter dona spiritus sancti poni non debeat.</p><p title="II-II q. 52 a. 1 s. c."><a name="41196"><span class="ref">[41196] IIª-IIae q. 52 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2212 est quod Isaiae XI dicitur, <i>requiescet super eum spiritus |
| 53 | 2213 consilii et fortitudinis</i>.</p><p title="II-II q. 52 a. 1 co."><a name="41197"><span class="ref">[41197] IIª-IIae q. 52 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2214 dicendum quod dona spiritus sancti, ut supra dictum est, sunt |
| 2215 quaedam dispositiones quibus anima redditur bene mobilis a spiritu | |
| 2216 sancto. Deus autem movet unumquodque secundum modum eius quod | |
| 2217 movetur, sicut <i>creaturam corporalem movet per tempus et locum, | |
| 2218 creaturam autem spiritualem per tempus et non per locum</i>, ut | |
| 2219 Augustinus dicit, VIII super Gen. ad Litt. Est autem proprium | |
| 2220 rationali creaturae quod per inquisitionem rationis moveatur ad | |
| 2221 aliquid agendum, quae quidem inquisitio consilium dicitur. Et ideo | |
| 2222 spiritus sanctus per modum consilii creaturam rationalem movet. Et | |
| 53 | 2223 propter hoc consilium ponitur inter dona spiritus sancti.</p><p title="II-II q. 52 a. 1 ad 1"><a name="41198"><span class="ref">[41198] IIª-IIae q. 52 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2224 ergo dicendum quod prudentia vel eubulia, sive sit acquisita sive |
| 2225 infusa, dirigit hominem in inquisitione consilii secundum ea quae | |
| 2226 ratio comprehendere potest, unde homo per prudentiam vel eubuliam | |
| 2227 fit bene consilians vel sibi vel alii. Sed quia humana ratio non | |
| 2228 potest comprehendere singularia et contingentia quae occurrere | |
| 2229 possunt, fit quod <i>cogitationes mortalium sunt timidae, et | |
| 2230 incertae providentiae nostrae</i>, ut dicitur Sap. IX. Et ideo | |
| 2231 indiget homo in inquisitione consilii dirigi a Deo, qui omnia | |
| 2232 comprehendit. Quod fit per donum consilii, per quod homo dirigitur | |
| 2233 quasi consilio a Deo accepto. Sicut etiam in rebus humanis qui sibi | |
| 2234 ipsis non sufficiunt in inquisitione consilii a sapientioribus | |
| 53 | 2235 consilium requirunt.</p><p title="II-II q. 52 a. 1 ad 2"><a name="41199"><span class="ref">[41199] IIª-IIae q. 52 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2236 dicendum quod hoc potest pertinere ad gratiam gratis datam quod |
| 2237 aliquis sit ita boni consilii quod aliis consilium praebeat. Sed | |
| 2238 quod aliquis a Deo consilium habeat quid fieri oporteat in his quae | |
| 53 | 2239 sunt necessaria ad salutem, hoc est commune omnium sanctorum.</p><p title="II-II q. 52 a. 1 ad 3"><a name="41200"><span class="ref">[41200] IIª-IIae q. 52 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2240 dicendum quod filii Dei aguntur a spiritu sancto secundum modum |
| 2241 eorum, salvato scilicet libero arbitrio, quae est facultas | |
| 2242 voluntatis et rationis. Et sic inquantum ratio a spiritu sancto | |
| 53 | 2243 instruitur de agendis, competit filiis Dei donum consilii.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 52 a. 2 arg. 1"><a name="41201"><span class="ref">[41201] IIª-IIae q. 52 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2244 secundum sic proceditur. Videtur quod donum consilii non respondeat |
| 2245 convenienter virtuti prudentiae. Inferius enim in suo supremo | |
| 2246 attingit id quod est superius, ut patet per Dionysium, VII cap. de | |
| 2247 Div. Nom., sicut homo attingit Angelum secundum intellectum. Sed | |
| 2248 virtus cardinalis est inferior dono, ut supra habitum est. Cum ergo | |
| 2249 consilium sit primus et infimus actus prudentiae, supremus autem | |
| 2250 actus eius est praecipere, medius autem iudicare; videtur quod | |
| 2251 donum respondens prudentiae non sit consilium, sed magis iudicium | |
| 53 | 2252 vel praeceptum.</p><p title="II-II q. 52 a. 2 arg. 2"><a name="41202"><span class="ref">[41202] IIª-IIae q. 52 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2253 uni virtuti sufficienter auxilium praebetur per unum donum, quia |
| 2254 quanto aliquid est superius tanto est magis unitum, ut probatur in | |
| 2255 libro de causis. Sed prudentiae auxilium praebetur per donum | |
| 2256 scientiae, quae non solum est speculativa, sed etiam practica, ut | |
| 2257 supra habitum est. Ergo donum consilii non respondet virtuti | |
| 53 | 2258 prudentiae.</p><p title="II-II q. 52 a. 2 arg. 3"><a name="41203"><span class="ref">[41203] IIª-IIae q. 52 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2259 ad prudentiam proprie pertinet dirigere, ut supra habitum est. Sed |
| 2260 ad donum consilii pertinet quod homo dirigatur a Deo, sicut dictum | |
| 53 | 2261 est. Ergo donum consilii non pertinet ad virtutem prudentiae.</p><p title="II-II q. 52 a. 2 s. c."><a name="41204"><span class="ref">[41204] IIª-IIae q. 52 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2262 est quod donum consilii est circa ea quae sunt agenda propter |
| 2263 finem. Sed circa haec etiam est prudentia. Ergo sibi invicem | |
| 53 | 2264 correspondent.</p><p title="II-II q. 52 a. 2 co."><a name="41205"><span class="ref">[41205] IIª-IIae q. 52 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2265 dicendum quod principium motivum inferius praecipue adiuvatur et |
| 2266 perficitur per hoc quod movetur a superiori motivo principio, sicut | |
| 2267 corpus in hoc quod movetur a spiritu. Manifestum est autem quod | |
| 2268 rectitudo rationis humanae comparatur ad rationem divinam sicut | |
| 2269 principium motivum inferius ad superius, ratio enim aeterna est | |
| 2270 suprema regula omnis humanae rectitudinis. Et ideo prudentia, quae | |
| 2271 importat rectitudinem rationis, maxime perficitur et iuvatur | |
| 2272 secundum quod regulatur et movetur a spiritu sancto. Quod pertinet | |
| 2273 ad donum consilii, ut dictum est. Unde donum consilii respondet | |
| 53 | 2274 prudentiae, sicut ipsam adiuvans et perficiens.</p><p title="II-II q. 52 a. 2 ad 1"><a name="41206"><span class="ref">[41206] IIª-IIae q. 52 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2275 ergo dicendum quod iudicare et praecipere non est moti, sed |
| 2276 moventis. Et quia in donis spiritus sancti mens humana non se habet | |
| 2277 ut movens, sed magis ut mota, ut supra dictum est; inde est quod | |
| 2278 non fuit conveniens quod donum correspondens prudentiae praeceptum | |
| 2279 diceretur vel iudicium, sed consilium, per quod potest significari | |
| 53 | 2280 motio mentis consiliatae ab alio consiliante.</p><p title="II-II q. 52 a. 2 ad 2"><a name="41207"><span class="ref">[41207] IIª-IIae q. 52 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2281 dicendum quod scientiae donum non directe respondet prudentiae, cum |
| 2282 sit in speculativa, sed secundum quandam extensionem eam adiuvat. | |
| 2283 Donum autem consilii directe respondet prudentiae, sicut circa | |
| 53 | 2284 eadem existens.</p><p title="II-II q. 52 a. 2 ad 3"><a name="41208"><span class="ref">[41208] IIª-IIae q. 52 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2285 dicendum quod movens motum ex hoc quod movetur movet. Unde mens |
| 2286 humana ex hoc ipso quod dirigitur a spiritu sancto, fit potens | |
| 53 | 2287 dirigere se et alios.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 52 a. 3 arg. 1"><a name="41209"><span class="ref">[41209] IIª-IIae q. 52 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2288 sic proceditur. Videtur quod donum consilii non maneat in patria. |
| 2289 Consilium enim est eorum quae sunt agenda propter finem. Sed in | |
| 2290 patria nihil erit agendum propter finem, quia ibi homines ultimo | |
| 53 | 2291 fine potiuntur. Ergo in patria non est donum consilii.</p><p title="II-II q. 52 a. 3 arg. 2"><a name="41210"><span class="ref">[41210] IIª-IIae q. 52 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2292 consilium dubitationem importat, in his enim quae manifesta sunt |
| 2293 ridiculum est consiliari, sicut patet per philosophum, in III | |
| 2294 Ethic. In patria autem tolletur omnis dubitatio. Ergo in patria non | |
| 53 | 2295 erit consilium.</p><p title="II-II q. 52 a. 3 arg. 3"><a name="41211"><span class="ref">[41211] IIª-IIae q. 52 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2296 in patria sancti maxime Deo conformantur, secundum illud I Ioan. |
| 2297 III, <i>cum apparuerit, similes ei erimus</i>. Sed Deo non convenit | |
| 2298 consilium, secundum illud Rom. XI, <i>quis consiliarius eius | |
| 2299 fuit?</i> Ergo etiam neque sanctis in patria competit donum | |
| 53 | 2300 consilii.</p><p title="II-II q. 52 a. 3 s. c."><a name="41212"><span class="ref">[41212] IIª-IIae q. 52 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2301 est quod dicit Gregorius, XVII Moral., <i>cumque uniuscuiusque |
| 2302 gentis vel culpa vel iustitia ad supernae curiae consilium ducitur, | |
| 2303 eiusdem gentis praepositus vel obtinuisse in certamine vel non | |
| 53 | 2304 obtinuisse perhibetur</i>.</p><p title="II-II q. 52 a. 3 co."><a name="41213"><span class="ref">[41213] IIª-IIae q. 52 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2305 dicendum quod, sicut dictum est, dona spiritus sancti ad hoc |
| 2306 pertinent quod creatura rationalis movetur a Deo. Circa motionem | |
| 2307 autem humanae mentis a Deo duo considerari oportet. Primo quidem, | |
| 2308 quod alia est dispositio eius quod movetur dum movetur; et alia dum | |
| 2309 est in termino motus. Et quidem quando movens est solum principium | |
| 2310 movendi, cessante motu cessat actio moventis super mobile, quod iam | |
| 2311 pervenit ad terminum, sicut domus, postquam aedificata est, non | |
| 2312 aedificatur ulterius ab aedificatore. Sed quando movens non solum | |
| 2313 est causa movendi, sed etiam est causa ipsius formae ad quam est | |
| 2314 motus, tunc non cessat actio moventis etiam post adeptionem formae, | |
| 2315 sicut sol illuminat aerem etiam postquam est illuminatus. Et hoc | |
| 2316 modo Deus causat in nobis et virtutem et cognitionem non solum | |
| 2317 quando primo acquirimus, sed etiam quandiu in eis perseveramus. Et | |
| 2318 sic cognitionem agendorum causat Deus in beatis, non quasi in | |
| 2319 ignorantibus, sed quasi continuando in eis cognitionem eorum quae | |
| 2320 agenda sunt. Tamen quaedam sunt quae beati, vel Angeli vel homines, | |
| 2321 non cognoscunt, quae non sunt de essentia beatitudinis, sed | |
| 2322 pertinent ad gubernationem rerum secundum divinam providentiam. Et | |
| 2323 quantum ad hoc est aliud considerandum, scilicet quod mens beatorum | |
| 2324 aliter movetur a Deo, et aliter mens viatorum. Nam mens viatorum | |
| 2325 movetur a Deo in agendis per hoc quod sedatur anxietas dubitationis | |
| 2326 in eis praecedens. In mente vero beatorum circa ea quae non | |
| 2327 cognoscunt est simplex nescientia, a qua etiam Angeli purgantur, | |
| 2328 secundum Dionysium, VI cap. Eccl. Hier., non autem praecedit in eis | |
| 2329 inquisitio dubitationis, sed simplex conversio ad Deum. Et hoc est | |
| 2330 Deum consulere, sicut Augustinus dicit, V super Gen. ad Litt., quod | |
| 2331 Angeli de inferioribus Deum consulunt. Unde et instructio qua super | |
| 2332 hoc a Deo instruuntur consilium dicitur. Et secundum hoc donum | |
| 2333 consilii est in beatis, inquantum in eis a Deo continuatur cognitio | |
| 2334 eorum quae sciunt; et inquantum illuminantur de his quae nesciunt | |
| 53 | 2335 circa agenda.</p><p title="II-II q. 52 a. 3 ad 1"><a name="41214"><span class="ref">[41214] IIª-IIae q. 52 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2336 ergo dicendum quod etiam in beatis sunt aliqui actus ordinati ad |
| 2337 finem, vel quasi procedentes ex consecutione finis, sicut quod Deum | |
| 2338 laudant; vel quibus alios pertrahunt ad finem quem ipsi sunt | |
| 2339 consecuti, sicut sunt ministeria Angelorum et orationes sanctorum. | |
| 53 | 2340 Et quantum ad hoc habet in eis locum donum consilii.</p><p title="II-II q. 52 a. 3 ad 2"><a name="41215"><span class="ref">[41215] IIª-IIae q. 52 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2341 dicendum quod dubitatio pertinet ad consilium secundum statum vitae |
| 2342 praesentis, non autem pertinet secundum quod est consilium in | |
| 2343 patria. Sicut etiam virtutes cardinales non habent omnino eosdem | |
| 53 | 2344 actus in patria et in via.</p><p title="II-II q. 52 a. 3 ad 3"><a name="41216"><span class="ref">[41216] IIª-IIae q. 52 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2345 dicendum quod consilium non est in Deo sicut in recipiente, sed |
| 2346 sicut in dante. Hoc autem modo conformantur Deo sancti in patria, | |
| 53 | 2347 sicut recipiens influenti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 52 a. 4 arg. 1"><a name="41217"><span class="ref">[41217] IIª-IIae q. 52 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2348 sic proceditur. Videtur quod quinta beatitudo, quae est de |
| 2349 misericordia, non respondeat dono consilii. Omnes enim beatitudines | |
| 2350 sunt quidam actus virtutum, ut supra habitum est. Sed per consilium | |
| 2351 in omnibus virtutum actibus dirigimur. Ergo consilio non respondet | |
| 53 | 2352 magis quinta beatitudo quam alia.</p><p title="II-II q. 52 a. 4 arg. 2"><a name="41218"><span class="ref">[41218] IIª-IIae q. 52 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2353 praecepta dantur de his quae sunt de necessitate salutis, consilium |
| 2354 autem datur de his quae non sunt de necessitate salutis. | |
| 2355 Misericordia autem est de necessitate salutis, secundum illud Iac. | |
| 2356 II, <i>iudicium sine misericordia ei qui non fecit | |
| 2357 misericordiam</i>, paupertas autem non est de necessitate salutis, | |
| 2358 sed pertinet ad perfectionem vitae, ut patet Matth. XIX. Ergo dono | |
| 2359 consilii magis respondet beatitudo paupertatis quam beatitudo | |
| 53 | 2360 misericordiae.</p><p title="II-II q. 52 a. 4 arg. 3"><a name="41219"><span class="ref">[41219] IIª-IIae q. 52 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2361 fructus consequuntur ad beatitudines, important enim delectationem |
| 2362 quandam spiritualem quae consequitur perfectos actus virtutum. Sed | |
| 2363 inter fructus non ponitur aliquid respondens dono consilii, ut | |
| 2364 patet Gal. V. Ergo etiam beatitudo misericordiae non respondet dono | |
| 53 | 2365 consilii.</p><p title="II-II q. 52 a. 4 s. c."><a name="41220"><span class="ref">[41220] IIª-IIae q. 52 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2366 est quod Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in monte, |
| 2367 <i>consilium convenit misericordibus, quia unicum remedium est de | |
| 53 | 2368 tantis malis erui, dimittere aliis et dare</i>.</p><p title="II-II q. 52 a. 4 co."><a name="41221"><span class="ref">[41221] IIª-IIae q. 52 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2369 dicendum quod consilium proprie est de his quae sunt utilia ad |
| 2370 finem. Unde ea quae maxime sunt utilia ad finem maxime debent | |
| 2371 correspondere dono consilii. Hoc autem est misericordia, secundum | |
| 2372 illud I ad Tim. IV, <i>pietas ad omnia utilis est</i>. Et ideo | |
| 2373 specialiter dono consilii respondet beatitudo misericordiae, non | |
| 53 | 2374 sicut elicienti, sed sicut dirigenti.</p><p title="II-II q. 52 a. 4 ad 1"><a name="41222"><span class="ref">[41222] IIª-IIae q. 52 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2375 ergo dicendum quod etsi consilium dirigat in omnibus actibus |
| 2376 virtutum, specialiter tamen dirigit in operibus misericordiae, | |
| 53 | 2377 ratione iam dicta.</p><p title="II-II q. 52 a. 4 ad 2"><a name="41223"><span class="ref">[41223] IIª-IIae q. 52 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2378 dicendum quod consilium, secundum quod est donum spiritus sancti, |
| 2379 dirigit nos in omnibus quae ordinantur in finem vitae aeternae, | |
| 2380 sive sint de necessitate salutis sive non. Et tamen non omne opus | |
| 53 | 2381 misericordiae est de necessitate salutis.</p><p title="II-II q. 52 a. 4 ad 3"><a name="41224"><span class="ref">[41224] IIª-IIae q. 52 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2382 dicendum quod fructus importat quoddam ultimum. In practicis autem |
| 2383 non est ultimum in cognitione, sed in operatione, quae est finis. | |
| 2384 Et ideo inter fructus nihil ponitur quod pertineat ad cognitionem | |
| 2385 practicam, sed solum ea quae pertinent ad operationes, in quibus | |
| 2386 cognitio practica dirigit. Inter quae ponitur bonitas et | |
| 53 | 2387 benignitas, quae respondent misericordiae.</p></div></div><div class="q" id="q53"><h2>Quaestio 53</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 53 pr."><a name="41225"><span class="ref">[41225] IIª-IIae q. 53 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2388 considerandum est de vitiis oppositis prudentiae. Dicit autem |
| 2389 Augustinus, in IV contra Iulian., quod <i>omnibus virtutibus non | |
| 2390 solum sunt vitia manifesta discretione contraria, sicut prudentiae | |
| 2391 temeritas, verum etiam vicina quodammodo, nec veritate, sed quadam | |
| 2392 specie fallente similia, sicut ipsi prudentiae astutia</i>. Primo | |
| 2393 ergo considerandum est de vitiis quae manifeste contrarietatem | |
| 2394 habent ad prudentiam, quae scilicet vitia proveniunt ex defectu | |
| 2395 prudentiae vel eorum quae ad prudentiam requiruntur; secundo, de | |
| 2396 vitiis quae habent quandam similitudinem falsam cum prudentia quae | |
| 2397 scilicet contingunt per abusum eorum quae ad prudentiam | |
| 2398 requiruntur. Quia vero sollicitudo ad prudentiam pertinet, circa | |
| 2399 primum consideranda sunt duo, primo quidem, de imprudentia; | |
| 2400 secundo, de negligentia, quae sollicitudini opponitur. Circa primum | |
| 2401 quaeruntur sex. Primo, de imprudentia, utrum sit peccatum. Secundo, | |
| 2402 utrum sit speciale peccatum. Tertio, de praecipitatione, sive | |
| 2403 temeritate. Quarto, de inconsideratione. Quinto, de inconstantia. | |
| 53 | 2404 Sexto, de origine horum vitiorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 53 a. 1 arg. 1"><a name="41226"><span class="ref">[41226] IIª-IIae q. 53 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2405 sic proceditur. Videtur quod imprudentia non sit peccatum. Omne |
| 2406 enim peccatum est voluntarium, ut Augustinus dicit. Imprudentia | |
| 2407 autem non est aliquid voluntarium, nullus enim vult esse imprudens. | |
| 53 | 2408 Ergo imprudentia non est peccatum.</p><p title="II-II q. 53 a. 1 arg. 2"><a name="41227"><span class="ref">[41227] IIª-IIae q. 53 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2409 nullum peccatum nascitur cum homine nisi originale. Sed imprudentia |
| 2410 nascitur cum homine, unde et iuvenes imprudentes sunt. Nec est | |
| 2411 originale peccatum, quod opponitur originali iustitiae. Ergo | |
| 53 | 2412 imprudentia non est peccatum.</p><p title="II-II q. 53 a. 1 arg. 3"><a name="41228"><span class="ref">[41228] IIª-IIae q. 53 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2413 omne peccatum per poenitentiam tollitur. Sed imprudentia non |
| 53 | 2414 tollitur per poenitentiam. Ergo imprudentia non est peccatum.</p><p title="II-II q. 53 a. 1 s. c."><a name="41229"><span class="ref">[41229] IIª-IIae q. 53 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2415 spiritualis thesaurus gratiae non tollitur nisi per peccatum. |
| 2416 Tollitur autem per imprudentiam, secundum illud Prov. XXI, | |
| 2417 <i>thesaurus desiderabilis et oleum in habitaculo iusti, et homo | |
| 53 | 2418 imprudens dissipabit illud</i>.</p><p title="II-II q. 53 a. 1 co."><a name="41230"><span class="ref">[41230] IIª-IIae q. 53 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2419 dicendum quod imprudentia dupliciter accipi potest, uno modo, |
| 2420 privative; alio modo, contrarie. Negative autem non proprie | |
| 2421 dicitur, ita scilicet quod importet solam carentiam prudentiae, | |
| 2422 quae potest esse sine peccato. Privative quidem imprudentia dicitur | |
| 2423 inquantum aliquis caret prudentia quam natus est et debet habere. | |
| 2424 Et secundum hoc imprudentia est peccatum ratione negligentiae, qua | |
| 2425 quis non adhibet studium ad prudentiam habendam. Contrarie vero | |
| 2426 accipitur imprudentia secundum quod ratio contrario modo movetur | |
| 2427 vel agit prudentiae. Puta, si recta ratio prudentiae agit | |
| 2428 consiliando, imprudens consilium spernit, et sic de aliis quae in | |
| 2429 actu prudentis observanda sunt. Et hoc modo imprudentia est | |
| 2430 peccatum secundum rationem propriam prudentiae. Non enim potest hoc | |
| 2431 contingere quod homo contra prudentiam agat, nisi divertens a | |
| 2432 regulis quibus ratio prudentiae rectificatur. Unde si hoc contingat | |
| 2433 per aversionem a regulis divinis, est peccatum mortale, puta cum | |
| 2434 quis quasi contemnens et repudians divina documenta, praecipitanter | |
| 2435 agit. Si vero praeter eas agat absque contemptu, et absque | |
| 2436 detrimento eorum quae sunt de necessitate salutis, est peccatum | |
| 53 | 2437 veniale.</p><p title="II-II q. 53 a. 1 ad 1"><a name="41231"><span class="ref">[41231] IIª-IIae q. 53 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2438 ergo dicendum quod deformitatem imprudentiae nullus vult, sed actum |
| 2439 imprudentiae vult temerarius, qui vult praecipitanter agere. Unde | |
| 2440 et philosophus dicit, VI Ethic., quod <i>ille qui circa prudentiam | |
| 53 | 2441 peccat volens, minus acceptatur</i>.</p><p title="II-II q. 53 a. 1 ad 2"><a name="41232"><span class="ref">[41232] IIª-IIae q. 53 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2442 dicendum quod ratio illa procedit de imprudentia secundum quod |
| 2443 sumitur negative. Sciendum tamen quod carentia prudentiae et | |
| 2444 cuiuslibet virtutis includitur in carentia originalis iustitiae, | |
| 2445 quae totam animam perficiebat. Et secundum hoc omnes isti defectus | |
| 53 | 2446 virtutum possunt reduci ad originale peccatum.</p><p title="II-II q. 53 a. 1 ad 3"><a name="41233"><span class="ref">[41233] IIª-IIae q. 53 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2447 dicendum quod per poenitentiam restituitur prudentia infusa, et sic |
| 2448 cessat carentia huius prudentiae. Non tamen restituitur prudentia | |
| 2449 acquisita quantum ad habitum, sed tollitur actus contrarius, in quo | |
| 53 | 2450 proprie consistit peccatum imprudentiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 53 a. 2 arg. 1"><a name="41234"><span class="ref">[41234] IIª-IIae q. 53 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2451 secundum sic proceditur. Videtur quod imprudentia non sit speciale |
| 2452 peccatum. Quicumque enim peccat agit contra rationem rectam, quae | |
| 2453 est prudentia. Sed imprudentia consistit in hoc quod aliquis agit | |
| 2454 contra prudentiam, ut dictum est. Ergo imprudentia non est speciale | |
| 53 | 2455 peccatum.</p><p title="II-II q. 53 a. 2 arg. 2"><a name="41235"><span class="ref">[41235] IIª-IIae q. 53 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2456 prudentia magis est affinis moralibus actibus quam scientia. Sed |
| 2457 ignorantia, quae opponitur scientiae, ponitur inter generales | |
| 53 | 2458 causas peccati. Ergo multo magis imprudentia.</p><p title="II-II q. 53 a. 2 arg. 3"><a name="41236"><span class="ref">[41236] IIª-IIae q. 53 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2459 peccata contingunt ex hoc quod virtutum circumstantiae |
| 2460 corrumpuntur, unde et Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod | |
| 2461 <i>malum contingit ex singularibus defectibus</i>. Sed multa | |
| 2462 requiruntur ad prudentiam, sicut ratio, intellectus, docilitas, et | |
| 2463 cetera quae supra posita sunt. Ergo multae sunt imprudentiae | |
| 53 | 2464 species. Ergo non est peccatum speciale.</p><p title="II-II q. 53 a. 2 s. c."><a name="41237"><span class="ref">[41237] IIª-IIae q. 53 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2465 imprudentia est contrarium prudentiae, ut dictum est. Sed prudentia |
| 2466 est una virtus specialis. Ergo imprudentia est unum vitium | |
| 53 | 2467 speciale.</p><p title="II-II q. 53 a. 2 co."><a name="41238"><span class="ref">[41238] IIª-IIae q. 53 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2468 dicendum quod aliquod vitium vel peccatum potest dici generale |
| 2469 dupliciter, uno modo, absolute, quia scilicet est generale respectu | |
| 2470 omnium peccatorum; alio modo, quia est generale respectu quorundam | |
| 2471 vitiorum quae sunt species eius. Primo autem modo potest dici | |
| 2472 aliquod vitium generale dupliciter. Uno modo, per essentiam, quia | |
| 2473 scilicet praedicatur de omnibus peccatis. Et hoc modo imprudentia | |
| 2474 non est generale peccatum, sicut nec prudentia generalis virtus, | |
| 2475 cum sint circa actus speciales, scilicet circa ipsos actus | |
| 2476 rationis. Alio modo, per participationem. Et hoc modo imprudentia | |
| 2477 est generale peccatum. Sicut enim prudentia participatur quodammodo | |
| 2478 in omnibus virtutibus, inquantum est directiva earum, ita et | |
| 2479 imprudentia in omnibus vitiis et peccatis, nullum enim peccatum | |
| 2480 accidere potest nisi sit defectus in aliquo actu rationis | |
| 2481 dirigentis, quod pertinet ad imprudentiam. Si vero dicatur peccatum | |
| 2482 generale non simpliciter, sed secundum aliquod genus, quia scilicet | |
| 2483 continet sub se multas species; sic imprudentia est generale | |
| 2484 peccatum. Continet enim sub se diversas species tripliciter. Uno | |
| 2485 quidem modo, per oppositum ad diversas partes subiectivas | |
| 2486 prudentiae. Sicut enim distinguitur prudentia in monasticam, quae | |
| 2487 est regitiva unius, et in alias species prudentiae quae sunt | |
| 2488 multitudinis regitivae, ut supra habitum est; ita etiam | |
| 2489 imprudentia. Alio modo, secundum partes quasi potentiales | |
| 2490 prudentiae, quae sunt virtutes adiunctae, et accipiuntur secundum | |
| 2491 diversos actus rationis. Et hoc modo, quantum ad defectum consilii, | |
| 2492 circa quod est eubulia, est praecipitatio, sive temeritas, | |
| 2493 imprudentiae species. Quantum vero ad defectum iudicii, circa quod | |
| 2494 sunt synesis et gnome, est inconsideratio. Quantum vero ad ipsum | |
| 2495 praeceptum, quod est proprius actus prudentiae, est inconstantia et | |
| 2496 negligentia. Tertio modo possunt sumi per oppositum ad ea quae | |
| 2497 requiruntur ad prudentiam, quae sunt quasi partes integrales | |
| 2498 prudentiae. Sed quia omnia illa ordinantur ad dirigendum praedictos | |
| 2499 tres rationis actus, inde est quod omnes defectus oppositi | |
| 2500 reducuntur ad quatuor praedictas partes. Sicut incautela et | |
| 2501 incircumspectio includitur sub inconsideratione. Quod autem aliquis | |
| 2502 deficiat a docilitate vel memoria vel ratione, pertinet ad | |
| 2503 praecipitationem. Improvidentia vero et defectus intelligentiae et | |
| 53 | 2504 solertiae pertinent ad negligentiam et inconstantiam.</p><p title="II-II q. 53 a. 2 ad 1"><a name="41239"><span class="ref">[41239] IIª-IIae q. 53 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2505 ergo dicendum quod ratio illa procedit de generalitate quae est |
| 53 | 2506 secundum participationem.</p><p title="II-II q. 53 a. 2 ad 2"><a name="41240"><span class="ref">[41240] IIª-IIae q. 53 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2507 dicendum quod quia scientia est magis remota a moralibus quam |
| 2508 prudentia secundum propriam rationem utriusque, inde est quod | |
| 2509 ignorantia non habet de se rationem peccati moralis, sed solum | |
| 2510 ratione negligentiae praecedentis vel effectus sequentis. Et | |
| 2511 propter hoc ponitur inter generales causas peccati. Sed imprudentia | |
| 2512 secundum propriam rationem importat vitium morale. Et ideo magis | |
| 53 | 2513 potest poni speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 53 a. 2 ad 3"><a name="41241"><span class="ref">[41241] IIª-IIae q. 53 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2514 dicendum quod quando corruptio diversarum circumstantiarum habet |
| 2515 idem motivum, non diversificatur peccati species, sicut eiusdem | |
| 2516 speciei est peccatum ut aliquis accipiat non sua ubi non debet, et | |
| 2517 quando non debet. Sed si sint diversa motiva, tunc essent diversae | |
| 2518 species, puta si unus acciperet unde non deberet ut faceret | |
| 2519 iniuriam loco sacro, quod faceret speciem sacrilegii; alius quando | |
| 2520 non debet propter solum superfluum appetitum habendi, quod esset | |
| 2521 simplex avaritia. Et ideo defectus eorum quae requiruntur ad | |
| 2522 prudentiam non diversificant species nisi quatenus ordinantur ad | |
| 53 | 2523 diversos actus rationis, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 53 a. 3 arg. 1"><a name="41242"><span class="ref">[41242] IIª-IIae q. 53 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2524 sic proceditur. Videtur quod praecipitatio non sit peccatum sub |
| 2525 imprudentia contentum. Imprudentia enim opponitur virtuti | |
| 2526 prudentiae. Sed praecipitatio opponitur dono consilii, dicit enim | |
| 2527 Gregorius, in II Moral., quod donum consilii datur contra | |
| 2528 praecipitationem. Ergo praecipitatio non est peccatum sub | |
| 53 | 2529 imprudentia contentum.</p><p title="II-II q. 53 a. 3 arg. 2"><a name="41243"><span class="ref">[41243] IIª-IIae q. 53 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2530 praecipitatio videtur ad temeritatem pertinere. Temeritas autem |
| 2531 praesumptionem importat, quae pertinet ad superbiam. Ergo | |
| 53 | 2532 praecipitatio non est vitium sub imprudentia contentum.</p><p title="II-II q. 53 a. 3 arg. 3"><a name="41244"><span class="ref">[41244] IIª-IIae q. 53 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2533 praecipitatio videtur importare quandam inordinatam festinationem. |
| 2534 Sed in consiliando non solum contingit esse peccatum per hoc quod | |
| 2535 aliquis est festinus, sed etiam si sit nimis tardus, ita quod | |
| 2536 praetereat opportunitas operis; et etiam secundum inordinationes | |
| 2537 aliarum circumstantiarum, ut dicitur in VI Ethic. Ergo non magis | |
| 2538 praecipitatio debet poni peccatum sub imprudentia contentum quam | |
| 2539 tarditas, aut aliqua alia huiusmodi ad inordinationem consilii | |
| 53 | 2540 pertinentia.</p><p title="II-II q. 53 a. 3 s. c."><a name="41245"><span class="ref">[41245] IIª-IIae q. 53 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2541 est quod dicitur Prov. IV, <i>via impiorum tenebrosa, nesciunt ubi |
| 2542 corruant</i>. Tenebrae autem viae impietatis pertinent ad | |
| 2543 imprudentiam. Ergo corruere, sive praecipitari, ad imprudentiam | |
| 53 | 2544 pertinet.</p><p title="II-II q. 53 a. 3 co."><a name="41246"><span class="ref">[41246] IIª-IIae q. 53 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2545 dicendum quod praecipitatio in actibus animae metaphorice dicitur |
| 2546 secundum similitudinem a corporali motu acceptam. Dicitur autem | |
| 2547 praecipitari secundum corporalem motum quod a superiori in ima | |
| 2548 pervenit secundum impetum quendam proprii motus vel alicuius | |
| 2549 impellentis, non ordinate incedendo per gradus. Summum autem animae | |
| 2550 est ipsa ratio. Imum autem est operatio per corpus exercita. Gradus | |
| 2551 autem medii, per quos oportet ordinate descendere, sunt memoria | |
| 2552 praeteritorum, intelligentia praesentium, solertia in considerandis | |
| 2553 futuris eventibus, ratiocinatio conferens unum alteri, docilitas, | |
| 2554 per quam aliquis acquiescit sententiis maiorum, per quos quidem | |
| 2555 gradus aliquis ordinate descendit recte consiliando. Si quis autem | |
| 2556 feratur ad agendum per impetum voluntatis vel passionis, | |
| 2557 pertransitis huiusmodi gradibus, erit praecipitatio. Cum ergo | |
| 2558 inordinatio consilii ad imprudentiam pertineat, manifestum est quod | |
| 53 | 2559 vitium praecipitationis sub imprudentia continetur.</p><p title="II-II q. 53 a. 3 ad 1"><a name="41247"><span class="ref">[41247] IIª-IIae q. 53 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2560 ergo dicendum quod consilii rectitudo pertinet ad donum consilii et |
| 2561 ad virtutem prudentiae, licet diversimode, ut supra dictum est. Et | |
| 53 | 2562 ideo praecipitatio utrique contrariatur.</p><p title="II-II q. 53 a. 3 ad 2"><a name="41248"><span class="ref">[41248] IIª-IIae q. 53 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2563 dicendum quod illa dicuntur fieri temere quae ratione non reguntur. |
| 2564 Quod quidem potest contingere dupliciter. Uno modo, ex impetu | |
| 2565 voluntatis vel passionis. Alio modo, ex contemptu regulae | |
| 2566 dirigentis, et hoc proprie importat temeritas. Unde videtur ex | |
| 2567 radice superbiae provenire, quae refugit subesse regulae alienae. | |
| 2568 Praecipitatio autem se habet ad utrumque. Unde temeritas sub | |
| 2569 praecipitatione continetur, quamvis praecipitatio magis respiciat | |
| 53 | 2570 primum.</p><p title="II-II q. 53 a. 3 ad 3"><a name="41249"><span class="ref">[41249] IIª-IIae q. 53 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2571 dicendum quod in inquisitione consilii multa particularia sunt |
| 2572 consideranda, et ideo philosophus dicit, in VI Ethic., <i>oportet | |
| 2573 consiliari tarde</i>. Unde praecipitatio directius opponitur | |
| 2574 rectitudini consilii quam tarditas superflua, quae habet quandam | |
| 53 | 2575 similitudinem recti consilii.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 53 a. 4 arg. 1"><a name="41250"><span class="ref">[41250] IIª-IIae q. 53 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2576 sic proceditur. Videtur quod inconsideratio non sit peccatum |
| 2577 speciale sub imprudentia contentum. Lex enim divina ad nullum | |
| 2578 peccatum nos inducit, secundum illud Psalm., <i>lex domini | |
| 2579 immaculata</i>. Inducit autem ad non considerandum, secundum illud | |
| 2580 Matth. X, <i>nolite cogitare quomodo aut quid loquamini</i>. Ergo | |
| 53 | 2581 inconsideratio non est peccatum.</p><p title="II-II q. 53 a. 4 arg. 2"><a name="41251"><span class="ref">[41251] IIª-IIae q. 53 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2582 quicumque consiliatur oportet quod multa consideret. Sed per |
| 2583 defectum consilii est praecipitatio; et per consequens ex defectu | |
| 2584 considerationis. Ergo praecipitatio sub inconsideratione | |
| 53 | 2585 continetur. Non ergo inconsideratio est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 53 a. 4 arg. 3"><a name="41252"><span class="ref">[41252] IIª-IIae q. 53 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2586 prudentia consistit in actibus rationis practicae, qui sunt |
| 2587 consiliari, iudicare de consiliatis, et praecipere. Sed considerare | |
| 2588 praecedit omnes istos actus, quia pertinet etiam ad intellectum | |
| 2589 speculativum. Ergo inconsideratio non est speciale peccatum sub | |
| 53 | 2590 imprudentia contentum.</p><p title="II-II q. 53 a. 4 s. c."><a name="41253"><span class="ref">[41253] IIª-IIae q. 53 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2591 est quod dicitur Prov. IV, <i>oculi tui videant recta, et palpebrae |
| 2592 tuae praecedant gressus tuos</i>, quod pertinet ad prudentiam. Sed | |
| 2593 contrarium huius agitur per inconsiderationem. Ergo inconsideratio | |
| 53 | 2594 est speciale peccatum sub imprudentia contentum.</p><p title="II-II q. 53 a. 4 co."><a name="41254"><span class="ref">[41254] IIª-IIae q. 53 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2595 dicendum quod consideratio importat actum intellectus veritatem rei |
| 2596 intuentis. Sicut autem inquisitio pertinet ad rationem, ita | |
| 2597 iudicium pertinet ad intellectum, unde et in speculativis | |
| 2598 demonstrativa scientia dicitur iudicativa, inquantum per | |
| 2599 resolutionem in prima principia intelligibilia de veritate | |
| 2600 inquisitorum diiudicatur. Et ideo consideratio maxime pertinet ad | |
| 2601 iudicium. Unde et defectus recti iudicii ad vitium | |
| 2602 inconsiderationis pertinet, prout scilicet aliquis in recte | |
| 2603 iudicando deficit ex hoc quod contemnit vel negligit attendere ea | |
| 2604 ex quibus rectum iudicium procedit. Unde manifestum est quod | |
| 53 | 2605 inconsideratio est peccatum.</p><p title="II-II q. 53 a. 4 ad 1"><a name="41255"><span class="ref">[41255] IIª-IIae q. 53 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2606 ergo dicendum quod dominus non prohibet considerare ea quae sunt |
| 2607 agenda vel dicenda, quando homo habet opportunitatem. Sed dat | |
| 2608 fiduciam discipulis in verbis inductis ut, deficiente sibi | |
| 2609 opportunitate vel propter imperitiam vel quia subito | |
| 2610 praeoccupantur, in solo divino confidant consilio, quia <i>cum | |
| 2611 ignoramus quid agere debeamus, hoc solum habemus residui, ut oculos | |
| 2612 nostros dirigamus ad Deum</i>, sicut dicitur II Paral. XX. | |
| 2613 Alioquin, si homo praetermittat facere quod potest, solum divinum | |
| 53 | 2614 auxilium expectans, videtur tentare Deum.</p><p title="II-II q. 53 a. 4 ad 2"><a name="41256"><span class="ref">[41256] IIª-IIae q. 53 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2615 dicendum quod tota consideratio eorum quae in consilio attenduntur |
| 2616 ordinatur ad recte iudicandum, et ideo consideratio in iudicio | |
| 2617 perficitur. Unde etiam inconsideratio maxime opponitur rectitudini | |
| 53 | 2618 iudicii.</p><p title="II-II q. 53 a. 4 ad 3"><a name="41257"><span class="ref">[41257] IIª-IIae q. 53 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2619 dicendum quod inconsideratio hic accipitur secundum determinatam |
| 2620 materiam, idest secundum agibilia humana, in quibus plura sunt | |
| 2621 attendenda ad recte iudicandum quam etiam in speculativis; quia | |
| 53 | 2622 operationes sunt in singularibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 53 a. 5 arg. 1"><a name="41258"><span class="ref">[41258] IIª-IIae q. 53 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2623 sic proceditur. Videtur quod inconstantia non sit vitium sub |
| 2624 imprudentia contentum. Inconstantia enim videtur in hoc consistere | |
| 2625 quod homo non persistat in aliquo difficili. Sed persistere in | |
| 2626 difficilibus pertinet ad fortitudinem. Ergo inconstantia magis | |
| 53 | 2627 opponitur fortitudini quam prudentiae.</p><p title="II-II q. 53 a. 5 arg. 2"><a name="41259"><span class="ref">[41259] IIª-IIae q. 53 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2628 Iac. III dicitur, <i>ubi zelus et contentio, ibi inconstantia et |
| 2629 omne opus pravum</i>. Sed zelus ad invidiam pertinet. Ergo | |
| 2630 inconstantia non pertinet ad imprudentiam, sed magis ad | |
| 53 | 2631 invidiam.</p><p title="II-II q. 53 a. 5 arg. 3"><a name="41260"><span class="ref">[41260] IIª-IIae q. 53 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2632 ille videtur esse inconstans qui non perseverat in eo quod |
| 2633 proposuerat. Quod quidem pertinet in delectationibus ad | |
| 2634 incontinentem, in tristitiis autem ad mollem sive delicatum, ut | |
| 2635 dicitur VII Ethic. Ergo inconstantia non pertinet ad | |
| 53 | 2636 imprudentiam.</p><p title="II-II q. 53 a. 5 s. c."><a name="41261"><span class="ref">[41261] IIª-IIae q. 53 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2637 est quod ad prudentiam pertinet praeferre maius bonum minus bono. |
| 2638 Ergo desistere a meliori pertinet ad imprudentiam. Sed hoc est | |
| 53 | 2639 inconstantia. Ergo inconstantia pertinet ad imprudentiam.</p><p title="II-II q. 53 a. 5 co."><a name="41262"><span class="ref">[41262] IIª-IIae q. 53 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2640 dicendum quod inconstantia importat recessum quendam a bono |
| 2641 proposito definito. Huiusmodi autem recessus principium quidem | |
| 2642 habet a vi appetitiva, non enim aliquis recedit a priori bono | |
| 2643 proposito nisi propter aliquid quod sibi inordinate placet. Sed | |
| 2644 iste recessus non consummatur nisi per defectum rationis, quae | |
| 2645 fallitur in hoc quod repudiat id quod recte acceptaverat, et quia, | |
| 2646 cum possit resistere impulsui passionis, si non resistat, hoc est | |
| 2647 ex debilitate ipsius, quae non tenet se firmiter in bono concepto. | |
| 2648 Et ideo inconstantia, quantum ad sui consummationem, pertinet ad | |
| 2649 defectum rationis. Sicut autem omnis rectitudo rationis practicae | |
| 2650 pertinet aliqualiter ad prudentiam, ita omnis defectus eiusdem | |
| 2651 pertinet ad imprudentiam. Et ideo inconstantia, secundum sui | |
| 2652 consummationem, ad imprudentiam pertinet. Et sicut praecipitatio | |
| 2653 est ex defectu circa actum consilii, et inconsideratio circa actum | |
| 2654 iudicii, ita inconstantia circa actum praecepti, ex hoc enim | |
| 2655 dicitur aliquis esse inconstans quod ratio deficit in praecipiendo | |
| 53 | 2656 ea quae sunt consiliata et iudicata.</p><p title="II-II q. 53 a. 5 ad 1"><a name="41263"><span class="ref">[41263] IIª-IIae q. 53 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2657 ergo dicendum quod bonum prudentiae participatur in omnibus |
| 2658 virtutibus moralibus, et secundum hoc persistere in bono pertinet | |
| 2659 ad omnes virtutes morales. Praecipue tamen ad fortitudinem, quae | |
| 53 | 2660 patitur maiorem impulsum ad contrarium.</p><p title="II-II q. 53 a. 5 ad 2"><a name="41264"><span class="ref">[41264] IIª-IIae q. 53 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2661 dicendum quod invidia et ira, quae est contentionis principium, |
| 2662 faciunt inconstantiam ex parte appetitivae virtutis, ex qua est | |
| 53 | 2663 principium inconstantiae, ut dictum est.</p><p title="II-II q. 53 a. 5 ad 3"><a name="41265"><span class="ref">[41265] IIª-IIae q. 53 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2664 dicendum quod continentia et perseverantia non videntur esse in vi |
| 2665 appetitiva, sed solum in ratione. Continens enim patitur quidem | |
| 2666 perversas concupiscentias, et perseverans graves tristitias, quod | |
| 2667 designat defectum appetitivae virtutis, sed ratio firmiter | |
| 2668 persistit, continentis quidem contra concupiscentias, perseverantis | |
| 2669 autem contra tristitias. Unde continentia et perseverantia videntur | |
| 2670 esse species constantiae ad rationem pertinentis, ad quam etiam | |
| 53 | 2671 pertinet inconstantia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 53 a. 6 arg. 1"><a name="41266"><span class="ref">[41266] IIª-IIae q. 53 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 2672 sic proceditur. Videtur quod praedicta vitia non oriantur ex |
| 2673 luxuria. Inconstantia enim oritur ex invidia, ut dictum est. Sed | |
| 2674 invidia est vitium distinctum a luxuria. Ergo praedicta vitia non | |
| 53 | 2675 oriuntur ex luxuria.</p><p title="II-II q. 53 a. 6 arg. 2"><a name="41267"><span class="ref">[41267] IIª-IIae q. 53 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2676 Iac. I dicitur, <i>vir duplex animo inconstans est in omnibus viis |
| 2677 suis</i>. Sed duplicitas non videtur ad luxuriam pertinere, sed | |
| 2678 magis ad dolositatem, quae est filia avaritiae, secundum Gregorium, | |
| 53 | 2679 XXXI Moral. Ergo praedicta vitia non oriuntur ex luxuria.</p><p title="II-II q. 53 a. 6 arg. 3"><a name="41268"><span class="ref">[41268] IIª-IIae q. 53 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2680 praedicta vitia pertinent ad defectum rationis. Sed vitia |
| 2681 spiritualia propinquiora sunt rationi quam vitia carnalia. Ergo | |
| 2682 praedicta vitia magis oriuntur ex vitiis spiritualibus quam ex | |
| 53 | 2683 vitiis carnalibus.</p><p title="II-II q. 53 a. 6 s. c."><a name="41269"><span class="ref">[41269] IIª-IIae q. 53 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2684 est quod Gregorius, XXXI Moral., ponit praedicta vitia ex luxuria |
| 53 | 2685 oriri.</p><p title="II-II q. 53 a. 6 co."><a name="41270"><span class="ref">[41270] IIª-IIae q. 53 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2686 dicendum quod, sicut philosophus dicit, in VI Ethic., <i>delectatio |
| 2687 maxime corrumpit existimationem prudentiae</i>, et praecipue | |
| 2688 delectatio quae est in venereis, quae totam animam absorbet et | |
| 2689 trahit ad sensibilem delectationem; perfectio autem prudentiae, et | |
| 2690 cuiuslibet intellectualis virtutis, consistit in abstractione a | |
| 2691 sensibilibus. Unde cum praedicta vitia pertineant ad defectum | |
| 2692 prudentiae et rationis practicae, sicut habitum est, sequitur quod | |
| 53 | 2693 ex luxuria maxime oriantur.</p><p title="II-II q. 53 a. 6 ad 1"><a name="41271"><span class="ref">[41271] IIª-IIae q. 53 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2694 ergo dicendum quod invidia et ira causant inconstantiam pertrahendo |
| 2695 rationem ad aliud, sed luxuria causat inconstantiam totaliter | |
| 2696 extinguendo iudicium rationis. Unde philosophus dicit, in VII | |
| 2697 Ethic., quod <i>incontinens irae audit quidem rationem, sed non | |
| 2698 perfecte, incontinens autem concupiscentiae totaliter eam non | |
| 53 | 2699 audit</i>.</p><p title="II-II q. 53 a. 6 ad 2"><a name="41272"><span class="ref">[41272] IIª-IIae q. 53 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2700 dicendum quod etiam duplicitas animi est quoddam consequens ad |
| 2701 luxuriam, sicut et inconstantia, prout duplicitas animi importat | |
| 2702 vertibilitatem animi ad diversa. Unde et Terentius dicit, in | |
| 2703 eunucho, quod <i>in amore est bellum, et rursus pax et | |
| 53 | 2704 indutiae</i>.</p><p title="II-II q. 53 a. 6 ad 3"><a name="41273"><span class="ref">[41273] IIª-IIae q. 53 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2705 dicendum quod vitia carnalia intantum magis extinguunt iudicium |
| 53 | 2706 rationis inquantum longius abducunt a ratione.</p></div></div><div class="q" id="q54"><h2>Quaestio 54</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 54 pr."><a name="41274"><span class="ref">[41274] IIª-IIae q. 54 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2707 considerandum est de negligentia. Et circa hoc quaeruntur tria. |
| 2708 Primo, utrum negligentia sit peccatum speciale. Secundo, cui | |
| 2709 virtuti opponatur. Tertio, utrum negligentia sit peccatum | |
| 53 | 2710 mortale.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 54 a. 1 arg. 1"><a name="41275"><span class="ref">[41275] IIª-IIae q. 54 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2711 sic proceditur. Videtur quod negligentia non sit peccatum speciale. |
| 2712 Negligentia enim diligentiae opponitur. Sed diligentia requiritur | |
| 2713 in qualibet virtute, sicut et eligentia. Ergo negligentia non est | |
| 53 | 2714 peccatum speciale.</p><p title="II-II q. 54 a. 1 arg. 2"><a name="41276"><span class="ref">[41276] IIª-IIae q. 54 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2715 illud quod invenitur in quolibet peccato non est speciale peccatum. |
| 2716 Sed negligentia invenitur in quolibet peccato, quia omnis qui | |
| 2717 peccat negligit ea per quae a peccato retraheretur; et qui in | |
| 2718 peccato perseverat negligit conteri de peccato. Ergo negligentia | |
| 53 | 2719 non est speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 54 a. 1 arg. 3"><a name="41277"><span class="ref">[41277] IIª-IIae q. 54 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2720 omne peccatum speciale habet materiam determinatam. Sed negligentia |
| 2721 non videtur habere determinatam materiam, neque enim est circa mala | |
| 2722 aut indifferentia, quia ea praetermittere nulli ad negligentiam | |
| 2723 deputatur; similiter etiam non est circa bona, quia si negligenter | |
| 2724 aguntur, iam non sunt bona. Ergo videtur quod negligentia non sit | |
| 53 | 2725 vitium speciale.</p><p title="II-II q. 54 a. 1 s. c."><a name="41278"><span class="ref">[41278] IIª-IIae q. 54 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2726 est quod peccata quae committuntur ex negligentia distinguuntur |
| 53 | 2727 contra peccata quae committuntur ex contemptu.</p><p title="II-II q. 54 a. 1 co."><a name="41279"><span class="ref">[41279] IIª-IIae q. 54 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2728 dicendum quod negligentia importat defectum debitae sollicitudinis. |
| 2729 Omnis autem defectus debiti actus habet rationem peccati. Unde | |
| 2730 manifestum est quod negligentia habet rationem peccati, et eo modo | |
| 2731 quo sollicitudo est specialis virtutis actus, necesse est quod | |
| 2732 negligentia sit speciale peccatum. Sunt enim aliqua peccata | |
| 2733 specialia quia sunt circa aliquam materiam specialem, sicut luxuria | |
| 2734 est circa venerea, quaedam autem sunt vitia specialia propter | |
| 2735 specialitatem actus se extendentis ad omnem materiam. Et huiusmodi | |
| 2736 sunt omnia vitia quae sunt circa actum rationis, nam quilibet actus | |
| 2737 rationis se extendit ad quamlibet materiam moralem. Et ideo, cum | |
| 2738 sollicitudo sit quidam specialis actus rationis, ut supra habitum | |
| 2739 est, consequens est quod negligentia, quae importat defectum | |
| 53 | 2740 sollicitudinis, sit speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 54 a. 1 ad 1"><a name="41280"><span class="ref">[41280] IIª-IIae q. 54 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2741 ergo dicendum quod diligentia videtur esse idem sollicitudini, quia |
| 2742 in his quae diligimus maiorem sollicitudinem adhibemus. Unde | |
| 2743 diligentia, sicut et sollicitudo, requiritur ad quamlibet virtutem, | |
| 2744 inquantum in qualibet virtute requiruntur debiti actus | |
| 53 | 2745 rationis.</p><p title="II-II q. 54 a. 1 ad 2"><a name="41281"><span class="ref">[41281] IIª-IIae q. 54 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2746 dicendum quod in quolibet peccato necesse est esse defectum circa |
| 2747 aliquem actum rationis, puta defectum consilii et aliorum | |
| 2748 huiusmodi. Unde sicut praecipitatio est speciale peccatum propter | |
| 2749 specialem actum rationis qui praetermittitur, scilicet consilium, | |
| 2750 quamvis possit inveniri in quolibet genere peccatorum; ita | |
| 2751 negligentia est speciale peccatum propter defectum specialis actus | |
| 2752 rationis qui est sollicitudo, quamvis inveniatur aliqualiter in | |
| 53 | 2753 omnibus peccatis.</p><p title="II-II q. 54 a. 1 ad 3"><a name="41282"><span class="ref">[41282] IIª-IIae q. 54 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2754 dicendum quod materia negligentiae proprie sunt bona quae quis |
| 2755 agere debet, non quod ipsa sunt bona cum negligenter aguntur; sed | |
| 2756 quia per negligentiam accidit defectus bonitatis in eis, sive | |
| 2757 praetermittatur totaliter actus debitus propter defectum | |
| 53 | 2758 sollicitudinis, sive etiam aliqua debita circumstantia actus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 54 a. 2 arg. 1"><a name="41283"><span class="ref">[41283] IIª-IIae q. 54 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2759 secundum sic proceditur. Videtur quod negligentia non opponatur |
| 2760 prudentiae. Negligentia enim videtur esse idem quod pigritia vel | |
| 2761 torpor, qui pertinet ad acediam, ut patet per Gregorium, XXXI | |
| 2762 Moral. Acedia autem non opponitur prudentiae, sed magis caritati, | |
| 53 | 2763 ut supra dictum est. Ergo negligentia non opponitur prudentiae.</p><p title="II-II q. 54 a. 2 arg. 2"><a name="41284"><span class="ref">[41284] IIª-IIae q. 54 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2764 ad negligentiam videtur pertinere omne peccatum omissionis. Sed |
| 2765 peccatum omissionis non opponitur prudentiae, sed magis virtutibus | |
| 2766 moralibus executivis. Ergo negligentia non opponitur | |
| 53 | 2767 prudentiae.</p><p title="II-II q. 54 a. 2 arg. 3"><a name="41285"><span class="ref">[41285] IIª-IIae q. 54 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2768 imprudentia est circa aliquem actum rationis. Sed negligentia non |
| 2769 importat defectum neque circa consilium, in quo deficit | |
| 2770 praecipitatio; neque circa iudicium, in quo deficit inconsideratio; | |
| 2771 neque circa praeceptum, in quo deficit inconstantia. Ergo | |
| 53 | 2772 negligentia non pertinet ad imprudentiam.</p><p title="II-II q. 54 a. 2 arg. 4"><a name="41286"><span class="ref">[41286] IIª-IIae q. 54 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2773 dicitur Eccle. VII, <i>qui timet Deum nihil negligit</i>. Sed |
| 2774 unumquodque peccatum praecipue excluditur per virtutem oppositam. | |
| 53 | 2775 Ergo negligentia magis opponitur timori quam prudentiae.</p><p title="II-II q. 54 a. 2 s. c."><a name="41287"><span class="ref">[41287] IIª-IIae q. 54 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2776 est quod dicitur Eccli. XX, <i>lascivus et imprudens non observant |
| 2777 tempus</i>. Sed hoc pertinet ad negligentiam. Ergo negligentia | |
| 53 | 2778 opponitur prudentiae.</p><p title="II-II q. 54 a. 2 co."><a name="41288"><span class="ref">[41288] IIª-IIae q. 54 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2779 dicendum quod negligentia directe opponitur sollicitudini. |
| 2780 Sollicitudo autem ad rationem pertinet, et rectitudo sollicitudinis | |
| 2781 ad prudentiam. Unde, per oppositum, negligentia ad imprudentiam | |
| 2782 pertinet. Et hoc etiam ex ipso nomine apparet. Quia sicut Isidorus | |
| 2783 dicit, in libro Etymol., <i>negligens dicitur quasi nec | |
| 2784 eligens</i>. Electio autem recta eorum quae sunt ad finem ad | |
| 53 | 2785 prudentiam pertinet. Unde negligentia pertinet ad imprudentiam.</p><p title="II-II q. 54 a. 2 ad 1"><a name="41289"><span class="ref">[41289] IIª-IIae q. 54 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2786 ergo dicendum quod negligentia consistit in defectu interioris |
| 2787 actus, ad quem pertinet etiam electio. Pigritia autem et torpor | |
| 2788 magis pertinent ad executionem, ita tamen quod pigritia importat | |
| 2789 tarditatem ad exequendum; torpor remissionem quandam importat in | |
| 2790 ipsa executione. Et ideo convenienter torpor ex acedia nascitur, | |
| 2791 quia acedia est tristitia aggravans, idest impediens animum ab | |
| 53 | 2792 operando.</p><p title="II-II q. 54 a. 2 ad 2"><a name="41290"><span class="ref">[41290] IIª-IIae q. 54 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2793 dicendum quod omissio pertinet ad exteriorem actum, est enim |
| 2794 omissio quando praetermittitur aliquis actus debitus. Et ideo | |
| 2795 opponitur iustitiae. Et est effectus negligentiae, sicut etiam | |
| 53 | 2796 executio iusti operis est effectus rationis rectae.</p><p title="II-II q. 54 a. 2 ad 3"><a name="41291"><span class="ref">[41291] IIª-IIae q. 54 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2797 dicendum quod negligentia est circa actum praecipiendi ad quem |
| 2798 etiam pertinet sollicitudo. Aliter tamen circa hunc actum deficit | |
| 2799 negligens, et aliter inconstans. Inconstans enim deficit in | |
| 2800 praecipiendo quasi ab aliquo impeditus, negligens autem per | |
| 53 | 2801 defectum promptae voluntatis.</p><p title="II-II q. 54 a. 2 ad 4"><a name="41292"><span class="ref">[41292] IIª-IIae q. 54 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2802 dicendum quod timor Dei operatur ad vitationem cuiuslibet peccati, |
| 2803 quia ut dicitur Prov. XV, <i>per timorem domini declinat omnis a | |
| 2804 malo</i>. Et ideo timor facit negligentiam vitare. Non tamen ita | |
| 2805 quod directe negligentia timori opponatur, sed inquantum timor | |
| 2806 excitat hominem ad actus rationis. Unde etiam supra habitum est, | |
| 53 | 2807 cum de passionibus ageretur, quod timor facit consiliativos.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 54 a. 3 arg. 1"><a name="41293"><span class="ref">[41293] IIª-IIae q. 54 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2808 sic proceditur. Videtur quod negligentia non possit esse peccatum |
| 2809 mortale. Quia super illud Iob IX, <i>verebar opera mea</i> etc., | |
| 2810 dicit Glossa Gregorii quod illam, scilicet negligentiam, <i>minor | |
| 2811 amor Dei exaggerat</i>. Sed ubicumque est peccatum mortale, | |
| 2812 totaliter tollitur amor Dei. Ergo negligentia non est peccatum | |
| 53 | 2813 mortale.</p><p title="II-II q. 54 a. 3 arg. 2"><a name="41294"><span class="ref">[41294] IIª-IIae q. 54 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2814 super illud Eccli. VII, <i>de negligentia purga te cum paucis</i>, |
| 2815 dicit Glossa, <i>quamvis oblatio parva sit, multorum delictorum | |
| 2816 purgat negligentias</i>. Sed hoc non esset si negligentia esset | |
| 53 | 2817 peccatum mortale. Ergo negligentia non est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 54 a. 3 arg. 3"><a name="41295"><span class="ref">[41295] IIª-IIae q. 54 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2818 in lege fuerunt statuta sacrificia pro peccatis mortalibus, sicut |
| 2819 patet in Levitico. Sed nullum fuit statutum sacrificium pro | |
| 53 | 2820 negligentia. Ergo negligentia non est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 54 a. 3 s. c."><a name="41296"><span class="ref">[41296] IIª-IIae q. 54 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2821 est quod habetur Prov. XIX, <i>qui negligit vitam suam |
| 53 | 2822 mortificabitur</i>.</p><p title="II-II q. 54 a. 3 co."><a name="41297"><span class="ref">[41297] IIª-IIae q. 54 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2823 dicendum quod, sicut supra dictum est, negligentia provenit ex |
| 2824 quadam remissione voluntatis, per quam contingit quod ratio non | |
| 2825 sollicitatur ut praecipiat ea quae debet vel eo modo quo debet. | |
| 2826 Potest ergo dupliciter contingere quod negligentia sit peccatum | |
| 2827 mortale. Uno modo, ex parte eius quod praetermittitur per | |
| 2828 negligentiam. Quod quidem si sit de necessitate salutis, sive sit | |
| 2829 actus sive circumstantia, erit peccatum mortale. Alio modo, ex | |
| 2830 parte causae. Si enim voluntas intantum sit remissa circa ea quae | |
| 2831 sunt Dei ut totaliter a Dei caritate deficiat, talis negligentia | |
| 2832 est peccatum mortale. Et hoc praecipue contingit quando negligentia | |
| 2833 sequitur ex contemptu. Alioquin, si negligentia consistat in | |
| 2834 praetermissione alicuius actus vel circumstantiae quae non sit de | |
| 2835 necessitate salutis; nec hoc fiat ex contemptu, sed ex aliquo | |
| 2836 defectu fervoris, qui impeditur interdum per aliquod veniale | |
| 2837 peccatum, tunc negligentia non est peccatum mortale, sed | |
| 53 | 2838 veniale.</p><p title="II-II q. 54 a. 3 ad 1"><a name="41298"><span class="ref">[41298] IIª-IIae q. 54 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2839 ergo dicendum quod minor amor Dei potest intelligi dupliciter. Uno |
| 2840 modo, per defectum fervoris caritatis, et sic causatur negligentia | |
| 2841 quae est peccatum veniale. Alio modo, per defectum ipsius | |
| 2842 caritatis, sicut dicitur minor amor Dei quando aliquis diligit Deum | |
| 2843 solum amore naturali. Et tunc causatur negligentia quae est | |
| 53 | 2844 peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 54 a. 3 ad 2"><a name="41299"><span class="ref">[41299] IIª-IIae q. 54 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2845 dicendum quod <i>parva oblatio cum humili mente et pura dilectione |
| 2846 facta</i>, ut ibi dicitur, non solum purgat peccata venialia, sed | |
| 53 | 2847 etiam mortalia.</p><p title="II-II q. 54 a. 3 ad 3"><a name="41300"><span class="ref">[41300] IIª-IIae q. 54 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2848 dicendum quod quando negligentia consistit in praetermissione eorum |
| 2849 quae sunt de necessitate salutis, tunc trahitur ad aliud genus | |
| 2850 peccati magis manifestum. Peccata enim quae consistunt in | |
| 2851 interioribus actibus sunt magis occulta. Et ideo pro eis certa | |
| 2852 sacrificia non iniungebantur in lege, quia sacrificiorum oblatio | |
| 2853 erat quaedam publica protestatio peccati, quae non est facienda de | |
| 53 | 2854 peccato occulto.</p></div></div><div class="q" id="q55"><h2>Quaestio 55</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 55 pr."><a name="41301"><span class="ref">[41301] IIª-IIae q. 55 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 2855 considerandum est de vitiis oppositis prudentiae quae habent |
| 2856 similitudinem cum ipsa. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum | |
| 2857 prudentia carnis sit peccatum. Secundo, utrum sit peccatum mortale. | |
| 2858 Tertio, utrum astutia sit peccatum speciale. Quarto, de dolo. | |
| 2859 Quinto, de fraude. Sexto, de sollicitudine temporalium rerum. | |
| 2860 Septimo, de sollicitudine futurorum. Octavo, de origine horum | |
| 53 | 2861 vitiorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 55 a. 1 arg. 1"><a name="41302"><span class="ref">[41302] IIª-IIae q. 55 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2862 sic proceditur. Videtur quod prudentia carnis non sit peccatum. |
| 2863 Prudentia enim est nobilior virtus quam aliae virtutes morales, | |
| 2864 utpote omnium regitiva. Sed nulla iustitia vel temperantia est | |
| 53 | 2865 peccatum. Ergo etiam neque aliqua prudentia est peccatum.</p><p title="II-II q. 55 a. 1 arg. 2"><a name="41303"><span class="ref">[41303] IIª-IIae q. 55 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2866 prudenter operari ad finem qui licite amatur non est peccatum. Sed |
| 2867 caro licite amatur, nemo enim unquam carnem suam odio habuit, ut | |
| 53 | 2868 habetur ad Ephes. V. Ergo prudentia carnis non est peccatum.</p><p title="II-II q. 55 a. 1 arg. 3"><a name="41304"><span class="ref">[41304] IIª-IIae q. 55 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2869 sicut homo tentatur a carne, ita etiam tentatur a mundo, et etiam a |
| 2870 Diabolo. Sed non ponitur inter peccata aliqua prudentia mundi, vel | |
| 2871 etiam Diaboli. Ergo neque debet poni inter peccata aliqua prudentia | |
| 53 | 2872 carnis.</p><p title="II-II q. 55 a. 1 s. c."><a name="41305"><span class="ref">[41305] IIª-IIae q. 55 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2873 nullus est inimicus Deo nisi propter iniquitatem, secundum illud |
| 2874 Sap. XIV, <i>simul odio sunt Deo impius et impietas eius</i>. Sed | |
| 2875 sicut dicitur ad Rom. VIII, <i>prudentia carnis inimica est | |
| 53 | 2876 Deo</i>. Ergo prudentia carnis est peccatum.</p><p title="II-II q. 55 a. 1 co."><a name="41306"><span class="ref">[41306] IIª-IIae q. 55 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2877 dicendum quod, sicut supra dictum est, prudentia est circa ea quae |
| 2878 sunt ad finem totius vitae. Et ideo prudentia carnis proprie | |
| 2879 dicitur secundum quod aliquis bona carnis habet ut ultimum finem | |
| 2880 suae vitae. Manifestum est autem quod hoc est peccatum, per hoc | |
| 2881 enim homo deordinatur circa ultimum finem, qui non consistit in | |
| 2882 bonis corporis, sicut supra habitum est. Et ideo prudentia carnis | |
| 53 | 2883 est peccatum.</p><p title="II-II q. 55 a. 1 ad 1"><a name="41307"><span class="ref">[41307] IIª-IIae q. 55 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2884 ergo dicendum quod iustitia et temperantia in sui ratione important |
| 2885 id unde virtus laudatur, scilicet aequalitatem et concupiscentiarum | |
| 2886 refrenationem, et ideo nunquam accipiuntur in malo. Sed nomen | |
| 2887 prudentiae sumitur a providendo, sicut supra dictum est, quod | |
| 2888 potest etiam ad mala extendi. Et ideo, licet prudentia simpliciter | |
| 2889 dicta in bono accipiatur, aliquo tamen addito potest accipi in | |
| 53 | 2890 malo. Et secundum hoc dicitur prudentia carnis esse peccatum.</p><p title="II-II q. 55 a. 1 ad 2"><a name="41308"><span class="ref">[41308] IIª-IIae q. 55 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2891 dicendum quod caro est propter animam sicut materia propter formam |
| 2892 et instrumentum propter principale agens. Et ideo sic licite | |
| 2893 diligitur caro ut ordinetur ad bonum animae sicut ad finem. Si | |
| 2894 autem in ipso bono carnis constituatur ultimus finis, erit | |
| 2895 inordinata et illicita dilectio. Et hoc modo ad amorem carnis | |
| 53 | 2896 ordinatur prudentia carnis.</p><p title="II-II q. 55 a. 1 ad 3"><a name="41309"><span class="ref">[41309] IIª-IIae q. 55 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2897 dicendum quod Diabolus nos tentat non per modum appetibilis, sed |
| 2898 per modum suggerentis. Et ideo, cum prudentia importet ordinem ad | |
| 2899 aliquem finem appetibilem, non ita dicitur prudentia Diaboli sicut | |
| 2900 prudentia respectu alicuius mali finis, sub cuius ratione tentat | |
| 2901 nos mundus et caro, inquantum scilicet proponuntur nobis ad | |
| 2902 appetendum bona mundi vel carnis. Et ideo dicitur prudentia carnis, | |
| 2903 et etiam prudentia mundi, secundum illud Luc. XVI, <i>filii huius | |
| 2904 saeculi prudentiores sunt in generatione sua</i> et cetera. | |
| 2905 Apostolus autem totum comprehendit sub prudentia carnis, quia etiam | |
| 2906 exteriores res mundi appetimus propter carnem. Potest tamen dici | |
| 2907 quod quia prudentia quodammodo dicitur sapientia, ut supra dictum | |
| 2908 est, ideo secundum tres tentationes potest intelligi triplex | |
| 2909 prudentia. Unde dicitur Iac. III sapientia esse terrena, animalis, | |
| 53 | 2910 diabolica, ut supra expositum est cum de sapientia ageretur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 55 a. 2 arg. 1"><a name="41310"><span class="ref">[41310] IIª-IIae q. 55 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 2911 secundum sic proceditur. Videtur quod prudentia carnis sit peccatum |
| 2912 mortale. Rebellare enim divinae legi est peccatum mortale quia per | |
| 2913 hoc dominus contemnitur. Sed prudentia carnis non est subiecta legi | |
| 2914 Dei, ut habetur Rom. VIII. Ergo prudentia carnis est peccatum | |
| 53 | 2915 mortale.</p><p title="II-II q. 55 a. 2 arg. 2"><a name="41311"><span class="ref">[41311] IIª-IIae q. 55 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2916 omne peccatum in spiritum sanctum est peccatum mortale. Sed |
| 2917 prudentia carnis videtur esse peccatum in spiritum sanctum, non | |
| 2918 enim potest esse subiecta legi Dei, ut dicitur Rom. VIII; et ita | |
| 2919 videtur esse peccatum irremissibile, quod est proprium peccati in | |
| 53 | 2920 spiritum sanctum. Ergo prudentia carnis est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 55 a. 2 arg. 3"><a name="41312"><span class="ref">[41312] IIª-IIae q. 55 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2921 maximo bono opponitur maximum malum; ut patet in VIII Ethic. Sed |
| 2922 prudentia carnis opponitur prudentiae quae est praecipua inter | |
| 2923 virtutes morales. Ergo prudentia carnis est praecipuum inter | |
| 53 | 2924 peccata moralia. Et ita est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 55 a. 2 s. c."><a name="41313"><span class="ref">[41313] IIª-IIae q. 55 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2925 illud quod diminuit peccatum non importat de se rationem peccati |
| 2926 mortalis. Sed caute prosequi ea quae pertinent ad curam carnis, | |
| 2927 quod videtur ad prudentiam carnis pertinere, diminuit peccatum. | |
| 2928 Ergo prudentia carnis de sui ratione non importat peccatum | |
| 53 | 2929 mortale.</p><p title="II-II q. 55 a. 2 co."><a name="41314"><span class="ref">[41314] IIª-IIae q. 55 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2930 dicendum quod, sicut supra dictum est, prudens dicitur aliquis |
| 2931 dupliciter, uno modo, simpliciter, scilicet in ordine ad finem | |
| 2932 totius vitae; alio modo, secundum quid, scilicet in ordine ad finem | |
| 2933 aliquem particularem, puta sicut dicitur aliquis prudens in | |
| 2934 negotiatione vel in aliquo huiusmodi. Si ergo prudentia carnis | |
| 2935 accipiatur secundum absolutam prudentiae rationem, ita scilicet | |
| 2936 quod in cura carnis constituatur ultimus finis totius vitae, sic | |
| 2937 est peccatum mortale, quia per hoc homo avertitur a Deo, cum | |
| 2938 impossibile sit esse plures fines ultimos, ut supra habitum est. Si | |
| 2939 vero prudentia carnis accipiatur secundum rationem particularis | |
| 2940 prudentiae, sic prudentia carnis est peccatum veniale. Contingit | |
| 2941 enim quandoque quod aliquis inordinate afficitur ad aliquod | |
| 2942 delectabile carnis absque hoc quod avertatur a Deo per peccatum | |
| 2943 mortale, unde non constituit finem totius vitae in delectatione | |
| 2944 carnis. Et sic adhibere studium ad hanc delectationem consequendam | |
| 2945 est peccatum veniale, quod pertinet ad prudentiam carnis. Si vero | |
| 2946 aliquis actu curam carnis referat in finem honestum, puta cum | |
| 2947 aliquis studet comestioni propter corporis sustentationem, non | |
| 2948 vocatur prudentia carnis, quia sic utitur homo cura carnis ut ad | |
| 53 | 2949 finem.</p><p title="II-II q. 55 a. 2 ad 1"><a name="41315"><span class="ref">[41315] IIª-IIae q. 55 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2950 ergo dicendum quod apostolus loquitur de prudentia carnis secundum |
| 2951 quod finis totius vitae humanae constituitur in bonis carnis. Et | |
| 53 | 2952 sic est peccatum mortale.</p><p title="II-II q. 55 a. 2 ad 2"><a name="41316"><span class="ref">[41316] IIª-IIae q. 55 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2953 dicendum quod prudentia carnis non importat peccatum in spiritum |
| 2954 sanctum. Quod enim dicitur quod non potest esse subiecta legi Dei, | |
| 2955 non sic est intelligendum quasi ille qui habet prudentiam carnis | |
| 2956 non possit converti et subiici legi Dei, sed quia ipsa prudentia | |
| 2957 carnis legi Dei non potest esse subiecta, sicut nec iniustitia | |
| 2958 potest esse iusta, nec calor potest esse frigidus, quamvis calidum | |
| 53 | 2959 posset esse frigidum.</p><p title="II-II q. 55 a. 2 ad 3"><a name="41317"><span class="ref">[41317] IIª-IIae q. 55 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2960 dicendum quod omne peccatum opponitur prudentiae, sicut et |
| 2961 prudentia participatur in omni virtute. Sed ideo non oportet quod | |
| 2962 quodlibet peccatum prudentiae oppositum sit gravissimum, sed solum | |
| 53 | 2963 quando opponitur prudentiae in aliquo maximo.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="II-II q. 55 a. 3 arg. 1"><a name="41318"><span class="ref">[41318] IIª-IIae q. 55 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2964 sic proceditur. Videtur quod astutia non sit speciale peccatum. |
| 2965 Verba enim sacrae Scripturae non inducunt aliquem ad peccatum. | |
| 2966 Inducunt autem ad astutiam, secundum illud Prov. I, <i>ut detur | |
| 53 | 2967 parvulis astutia</i>. Ergo astutia non est peccatum.</p><p title="II-II q. 55 a. 3 arg. 2"><a name="41319"><span class="ref">[41319] IIª-IIae q. 55 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2968 Prov. XIII dicitur, <i>astutus omnia agit cum consilio</i>. Aut |
| 2969 ergo ad finem bonum; aut ad finem malum. Si ad finem bonum, non | |
| 2970 videtur esse peccatum. Si autem ad finem malum, videtur pertinere | |
| 2971 ad prudentiam carnis vel saeculi. Ergo astutia non est speciale | |
| 53 | 2972 peccatum a prudentia carnis distinctum.</p><p title="II-II q. 55 a. 3 arg. 3"><a name="41320"><span class="ref">[41320] IIª-IIae q. 55 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2973 Gregorius, X Moral., exponens illud Iob XII, <i>deridetur iusti |
| 2974 simplicitas</i>, dicit, <i>sapientia huius mundi est cor | |
| 2975 machinationibus tegere, sensum verbis velare, quae falsa sunt vera | |
| 2976 ostendere, quae vera sunt falsa demonstrare</i>. Et postea subdit, | |
| 2977 <i>haec prudentia usu a iuvenibus scitur, a pueris pretio | |
| 2978 discitur</i>. Sed ea quae praedicta sunt videntur ad astutiam | |
| 2979 pertinere. Ergo astutia non distinguitur a prudentia carnis vel | |
| 53 | 2980 mundi; et ita non videtur esse speciale peccatum.</p><p title="II-II q. 55 a. 3 s. c."><a name="41321"><span class="ref">[41321] IIª-IIae q. 55 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 2981 est quod apostolus dicit, II ad Cor. IV, <i>abdicamus occulta |
| 2982 dedecoris, non ambulantes in astutia, neque adulterantes verbum | |
| 53 | 2983 Dei</i>. Ergo astutia est quoddam peccatum.</p><p title="II-II q. 55 a. 3 co."><a name="41322"><span class="ref">[41322] IIª-IIae q. 55 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 2984 dicendum quod prudentia est recta ratio agibilium, sicut scientia |
| 2985 est recta ratio scibilium. Contingit autem contra rectitudinem | |
| 2986 scientiae dupliciter peccari in speculativis, uno quidem modo, | |
| 2987 quando ratio inducitur ad aliquam conclusionem falsam quae apparet | |
| 2988 vera; alio modo, ex eo quod ratio procedit ex aliquibus falsis quae | |
| 2989 videntur esse vera, sive sint ad conclusionem veram sive ad | |
| 2990 conclusionem falsam. Ita etiam aliquod peccatum potest esse contra | |
| 2991 prudentiam habens aliquam similitudinem eius dupliciter. Uno modo, | |
| 2992 quia studium rationis ordinatur ad finem qui non est vere bonus sed | |
| 2993 apparens, et hoc pertinet ad prudentiam carnis. Alio modo, | |
| 2994 inquantum aliquis ad finem aliquem consequendum, vel bonum vel | |
| 2995 malum, utitur non veris viis, sed simulatis et apparentibus, et hoc | |
| 2996 pertinet ad peccatum astutiae. Unde est quoddam peccatum prudentiae | |
| 53 | 2997 oppositum a prudentia carnis distinctum.</p><p title="II-II q. 55 a. 3 ad 1"><a name="41323"><span class="ref">[41323] IIª-IIae q. 55 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 2998 ergo dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in IV contra Iulian., |
| 2999 sicut prudentia abusive quandoque in malo accipitur, ita etiam | |
| 3000 astutia quandoque in bono, et hoc propter similitudinem unius ad | |
| 3001 alterum. Proprie tamen astutia in malo accipitur; sicut et | |
| 53 | 3002 philosophus dicit, in VI Ethic.</p><p title="II-II q. 55 a. 3 ad 2"><a name="41324"><span class="ref">[41324] IIª-IIae q. 55 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3003 dicendum quod astutia potest consiliari et ad finem bonum et ad |
| 3004 finem malum, nec oportet ad finem bonum falsis viis pervenire et | |
| 3005 simulatis, sed veris. Unde etiam astutia si ordinetur ad bonum | |
| 53 | 3006 finem, est peccatum.</p><p title="II-II q. 55 a. 3 ad 3"><a name="41325"><span class="ref">[41325] IIª-IIae q. 55 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3007 dicendum quod Gregorius sub prudentia mundi accepit omnia quae |
| 3008 possunt ad falsam prudentiam pertinere. Unde etiam sub hac | |
| 53 | 3009 comprehenditur astutia.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="II-II q. 55 a. 4 arg. 1"><a name="41326"><span class="ref">[41326] IIª-IIae q. 55 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 3010 sic proceditur. Videtur quod dolus non sit peccatum ad astutiam |
| 3011 pertinens. Peccatum enim in perfectis viris non invenitur, | |
| 3012 praecipue mortale. Invenitur autem in eis aliquis dolus, secundum | |
| 3013 illud II ad Cor. XII, <i>cum essem astutus, dolo vos cepi</i>. Ergo | |
| 53 | 3014 dolus non est semper peccatum.</p><p title="II-II q. 55 a. 4 arg. 2"><a name="41327"><span class="ref">[41327] IIª-IIae q. 55 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3015 dolus maxime ad linguam pertinere videtur, secundum illud Psalm., |
| 3016 <i>linguis suis dolose agebant</i>. Astutia autem, sicut et | |
| 3017 prudentia, est in ipso actu rationis. Ergo dolus non pertinet ad | |
| 53 | 3018 astutiam.</p><p title="II-II q. 55 a. 4 arg. 3"><a name="41328"><span class="ref">[41328] IIª-IIae q. 55 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3019 Prov. XII dicitur, <i>dolus in corde cogitantium mala</i>. Sed non |
| 3020 omnis malorum cogitatio pertinet ad astutiam. Ergo dolus non | |
| 53 | 3021 videtur ad astutiam pertinere.</p><p title="II-II q. 55 a. 4 s. c."><a name="41329"><span class="ref">[41329] IIª-IIae q. 55 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3022 est quod astutia ad circumveniendum ordinatur, secundum illud |
| 3023 apostoli, ad Ephes. IV, <i>in astutia ad circumventionem | |
| 3024 erroris</i>. Ad quod etiam dolus ordinatur. Ergo dolus pertinet ad | |
| 53 | 3025 astutiam.</p><p title="II-II q. 55 a. 4 co."><a name="41330"><span class="ref">[41330] IIª-IIae q. 55 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3026 dicendum quod, sicut supra dictum est, ad astutiam pertinet |
| 3027 assumere vias non veras, sed simulatas et apparentes, ad aliquem | |
| 3028 finem prosequendum vel bonum vel malum. Assumptio autem harum | |
| 3029 viarum potest dupliciter considerari. Uno quidem modo, in ipsa | |
| 3030 excogitatione viarum huiusmodi, et hoc proprie pertinet ad | |
| 3031 astutiam, sicut etiam excogitatio rectarum viarum ad debitum finem | |
| 3032 pertinet ad prudentiam. Alio modo potest considerari talium viarum | |
| 3033 assumptio secundum executionem operis, et secundum hoc pertinet ad | |
| 3034 dolum. Et ideo dolus importat quandam executionem astutiae. Et | |
| 53 | 3035 secundum hoc ad astutiam pertinet.</p><p title="II-II q. 55 a. 4 ad 1"><a name="41331"><span class="ref">[41331] IIª-IIae q. 55 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3036 ergo dicendum quod sicut astutia proprie accipitur in malo, abusive |
| 53 | 3037 autem in bono; ita etiam et dolus, qui est astutiae executio.</p><p title="II-II q. 55 a. 4 ad 2"><a name="41332"><span class="ref">[41332] IIª-IIae q. 55 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3038 dicendum quod executio astutiae ad decipiendum primo quidem et |
| 3039 principaliter fit per verba, quae praecipuum locum tenent inter | |
| 3040 signa quibus homo significat aliquid alteri, ut patet per | |
| 3041 Augustinum, in libro de Doct. Christ. Et ideo dolus maxime | |
| 3042 attribuitur locutioni. Contingit tamen esse dolum et in factis, | |
| 3043 secundum illud Psalm., <i>et dolum facerent in servos eius</i>. Est | |
| 3044 etiam et dolus in corde, secundum illud Eccli. XIX. <i>Interiora | |
| 3045 eius plena sunt dolo</i>. Sed hoc est secundum quod aliquis dolos | |
| 3046 excogitat, secundum illud Psalm., <i>dolos tota die | |
| 53 | 3047 meditabantur</i>.</p><p title="II-II q. 55 a. 4 ad 3"><a name="41333"><span class="ref">[41333] IIª-IIae q. 55 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3048 dicendum quod quicumque cogitant aliquod malum facere, necesse est |
| 3049 quod excogitent aliquas vias ad hoc quod suum propositum impleant, | |
| 3050 et ut plurimum excogitant vias dolosas, quibus facilius propositum | |
| 3051 consequantur. Quamvis contingat quandoque quod absque astutia et | |
| 3052 dolo aliqui aperte et per violentiam malum operentur. Sed hoc, quia | |
| 53 | 3053 difficilius fit, in paucioribus accidit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="II-II q. 55 a. 5 arg. 1"><a name="41334"><span class="ref">[41334] IIª-IIae q. 55 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 28 | 3054 sic proceditur. Videtur quod fraus ad astutiam non pertineat. Non |
| 3055 enim est laudabile quod aliquis decipi se patiatur, ad quod astutia | |
| 3056 tendit. Est autem laudabile quod aliquis patiatur fraudem, secundum | |
| 3057 illud I ad Cor. VI, <i>quare non magis fraudem patimini?</i> Ergo | |
| 53 | 3058 fraus non pertinet ad astutiam.</p><p title="II-II q. 55 a. 5 arg. 2"><a name="41335"><span class="ref">[41335] IIª-IIae q. 55 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3059 fraus pertinere videtur ad illicitam acceptionem vel receptionem |
| 3060 exteriorum rerum, dicitur enim Act. V quod <i>vir quidam nomine | |
| 3061 Ananias, cum Saphira uxore sua, vendidit agrum et fraudavit de | |
| 3062 pretio agri</i>. Sed illicite usurpare vel retinere res exteriores | |
| 3063 pertinet ad iniustitiam vel illiberalitatem. Ergo fraus non | |
| 53 | 3064 pertinet ad astutiam, quae opponitur prudentiae.</p><p title="II-II q. 55 a. 5 arg. 3"><a name="41336"><span class="ref">[41336] IIª-IIae q. 55 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3065 nullus astutia utitur contra seipsum. Sed aliquorum fraudes sunt |
| 3066 contra seipsos, dicitur enim Prov. I de quibusdam quod moliuntur | |
| 3067 fraudes contra animas suas. Ergo fraus non pertinet ad | |
| 53 | 3068 astutiam.</p><p title="II-II q. 55 a. 5 s. c."><a name="41337"><span class="ref">[41337] IIª-IIae q. 55 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 3069 fraus ad deceptionem ordinatur, secundum illud Iob XIII, <i>numquid |
| 3070 decipietur ut homo vestris fraudulentiis?</i> Ad idem etiam | |
| 53 | 3071 ordinatur astutia. Ergo fraus ad astutiam pertinet.</p><p title="II-II q. 55 a. 5 co."><a name="41338"><span class="ref">[41338] IIª-IIae q. 55 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3072 dicendum quod sicut dolus consistit in executione astutiae, ita |
| 3073 etiam et fraus, sed in hoc differre videntur quod dolus pertinet | |
| 3074 universaliter ad executionem astutiae, sive fiat per verba sive per | |
| 3075 facta; fraus autem magis proprie pertinet ad executionem astutiae | |
| 53 | 3076 secundum quod fit per facta.</p><p title="II-II q. 55 a. 5 ad 1"><a name="41339"><span class="ref">[41339] IIª-IIae q. 55 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3077 ergo dicendum quod apostolus non inducit fideles ad hoc quod |
| 3078 decipiantur in cognoscendo, sed ad hoc quod effectum deceptionis | |
| 3079 patienter tolerent in sustinendis iniuriis fraudulenter | |
| 53 | 3080 illatis.</p><p title="II-II q. 55 a. 5 ad 2"><a name="41340"><span class="ref">[41340] IIª-IIae q. 55 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3081 dicendum quod executio astutiae potest fieri per aliquod aliud |
| 3082 vitium, sicut et executio prudentiae fit per virtutes. Et hoc modo | |
| 3083 nihil prohibet defraudationem pertinere ad avaritiam vel | |
| 53 | 3084 illiberalitatem.</p><p title="II-II q. 55 a. 5 ad 3"><a name="41341"><span class="ref">[41341] IIª-IIae q. 55 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3085 dicendum quod illi qui fraudes faciunt ex eorum intentione non |
| 3086 moliuntur aliquid contra seipsos vel contra animas suas, sed ex | |
| 3087 iusto Dei iudicio provenit ut id quod contra alios moliuntur contra | |
| 3088 eos retorqueatur; secundum illud Psalm., <i>incidit in foveam quam | |
| 53 | 3089 fecit</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="II-II q. 55 a. 6 arg. 1"><a name="41342"><span class="ref">[41342] IIª-IIae q. 55 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 28 | 3090 sic proceditur. Videtur quod licitum sit sollicitudinem habere de |
| 3091 temporalibus rebus. Ad praesidentem enim pertinet sollicitum esse | |
| 3092 de his quibus praeest, secundum illud Rom. XII, <i>qui praeest in | |
| 3093 sollicitudine</i>. Sed homo praeest ex divina ordinatione | |
| 3094 temporalibus rebus, secundum illud Psalm., <i>omnia subiecisti sub | |
| 3095 pedibus eius, oves et boves</i> et cetera. Ergo homo debet habere | |
| 53 | 3096 sollicitudinem de temporalibus rebus.</p><p title="II-II q. 55 a. 6 arg. 2"><a name="41343"><span class="ref">[41343] IIª-IIae q. 55 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3097 unusquisque sollicitus est de fine propter quem operatur. Sed |
| 3098 licitum est hominem operari propter temporalia, quibus vitam | |
| 3099 sustentet, unde apostolus dicit, II ad Thess. III, <i>si quis non | |
| 3100 vult operari, non manducet</i>. Ergo licitum est sollicitari de | |
| 53 | 3101 rebus temporalibus.</p><p title="II-II q. 55 a. 6 arg. 3"><a name="41344"><span class="ref">[41344] IIª-IIae q. 55 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3102 sollicitudo de operibus misericordiae laudabilis est, secundum |
| 3103 illud II ad Tim. I, <i>cum Romam venisset, sollicite me | |
| 3104 quaesivit</i>. Sed sollicitudo temporalium rerum quandoque pertinet | |
| 3105 ad opera misericordiae, puta cum quis sollicitudinem adhibet ad | |
| 3106 procurandum negotia pupillorum et pauperum. Ergo sollicitudo | |
| 53 | 3107 temporalium rerum non est illicita.</p><p title="II-II q. 55 a. 6 s. c."><a name="41345"><span class="ref">[41345] IIª-IIae q. 55 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3108 est quod dominus dicit, Matth. VI, <i>nolite solliciti esse, |
| 3109 dicentes, quid manducabimus aut quid bibemus, aut quo | |
| 53 | 3110 operiemur?</i> Quae tamen sunt maxime necessaria.</p><p title="II-II q. 55 a. 6 co."><a name="41346"><span class="ref">[41346] IIª-IIae q. 55 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3111 dicendum quod sollicitudo importat studium quoddam adhibitum ad |
| 3112 aliquid consequendum. Manifestum est autem quod maius studium | |
| 3113 adhibetur ubi est timor deficiendi, et ideo ubi est securitas | |
| 3114 consequendi, minor intervenit sollicitudo. Sic ergo sollicitudo | |
| 3115 temporalium rerum tripliciter potest esse illicita. Uno quidem | |
| 3116 modo, ex parte eius de quo sollicitamur, si scilicet temporalia | |
| 3117 tanquam finem quaeramus. Unde et Augustinus dicit, in libro de | |
| 3118 operibus Monach., <i>cum dominus dicit, nolite solliciti esse etc., | |
| 3119 hoc dicit ut non ista intueantur, et propter ista faciant quidquid | |
| 3120 in Evangelii praedicatione facere iubentur</i>. Alio modo potest | |
| 3121 esse temporalium sollicitudo illicita propter superfluum studium | |
| 3122 quod apponitur ad temporalia procuranda, propter quod homo a | |
| 3123 spiritualibus, quibus principalius inservire debet, retrahitur. Et | |
| 3124 ideo dicitur Matth. XIII quod sollicitudo saeculi suffocat verbum. | |
| 3125 Tertio modo, ex parte timoris superflui, quando scilicet aliquis | |
| 3126 timet ne, faciendo quod debet, necessaria sibi deficiant. Quod | |
| 3127 dominus tripliciter excludit. Primo, propter maiora beneficia | |
| 3128 homini praestita divinitus praeter suam sollicitudinem, scilicet | |
| 3129 corpus et animam. Secundo, propter subventionem qua Deus animalibus | |
| 3130 et plantis subvenit absque opere humano, secundum proportionem suae | |
| 3131 naturae. Tertio, ex divina providentia, propter cuius ignorantiam | |
| 3132 gentiles circa temporalia bona quaerenda principalius | |
| 3133 sollicitantur. Et ideo concludit quod principaliter nostra | |
| 3134 sollicitudo esse debet de spiritualibus bonis, sperantes quod etiam | |
| 3135 temporalia nobis provenient ad necessitatem, si fecerimus quod | |
| 53 | 3136 debemus.</p><p title="II-II q. 55 a. 6 ad 1"><a name="41347"><span class="ref">[41347] IIª-IIae q. 55 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3137 ergo dicendum quod temporalia bona subiecta sunt homini ut eis |
| 3138 utatur ad necessitatem, non ut in eis finem constituat, et | |
| 53 | 3139 superflue circa ea sollicitetur.</p><p title="II-II q. 55 a. 6 ad 2"><a name="41348"><span class="ref">[41348] IIª-IIae q. 55 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3140 dicendum quod sollicitudo eius qui corporali labore panem acquirit |
| 3141 non est superflua, sed moderata. Et ideo Hieronymus dicit quod | |
| 3142 labor exercendus est, sollicitudo tollenda, superflua scilicet, | |
| 53 | 3143 animum inquietans.</p><p title="II-II q. 55 a. 6 ad 3"><a name="41349"><span class="ref">[41349] IIª-IIae q. 55 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3144 dicendum quod sollicitudo temporalium in operibus misericordiae |
| 3145 ordinatur ad finem caritatis. Et ideo non est illicita, nisi sit | |
| 53 | 3146 superflua.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="II-II q. 55 a. 7 arg. 1"><a name="41350"><span class="ref">[41350] IIª-IIae q. 55 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3147 septimum sic proceditur. Videtur quod aliquis debeat esse |
| 3148 sollicitus in futurum. Dicitur enim Prov. VI, <i>vade ad formicam, | |
| 3149 o piger, et considera vias eius, et disce sapientiam, quae cum non | |
| 3150 habeat ducem nec praeceptorem, parat in aestate cibum sibi, et | |
| 3151 congregat in messe quod comedat</i>. Sed hoc est in futurum | |
| 53 | 3152 sollicitari. Ergo laudabilis est sollicitudo futurorum.</p><p title="II-II q. 55 a. 7 arg. 2"><a name="41351"><span class="ref">[41351] IIª-IIae q. 55 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3153 sollicitudo ad prudentiam pertinet. Sed prudentia praecipue est |
| 3154 futurorum, praecipua enim pars eius est providentia futurorum, ut | |
| 53 | 3155 supra dictum est. Ergo virtuosum est sollicitari de futuris.</p><p title="II-II q. 55 a. 7 arg. 3"><a name="41352"><span class="ref">[41352] IIª-IIae q. 55 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3156 quicumque reponit aliquid in posterum conservandum sollicitus est |
| 3157 in futurum. Sed ipse Christus legitur, Ioan. XII, loculos habuisse | |
| 3158 ad aliquid conservandum, quos Iudas deferebat. Apostoli etiam | |
| 3159 conservabant pretia praediorum, quae ante pedes eorum ponebantur, | |
| 53 | 3160 ut legitur Act. IV. Ergo licitum est in futurum sollicitari.</p><p title="II-II q. 55 a. 7 s. c."><a name="41353"><span class="ref">[41353] IIª-IIae q. 55 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3161 est quod dominus dicit, Matth. VI, <i>nolite solliciti esse in |
| 3162 crastinum</i>. Cras autem ibi ponitur pro futuro, sicut dicit | |
| 53 | 3163 Hieronymus.</p><p title="II-II q. 55 a. 7 co."><a name="41354"><span class="ref">[41354] IIª-IIae q. 55 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3164 dicendum quod nullum opus potest esse virtuosum nisi debitis |
| 3165 circumstantiis vestiatur; inter quas una est debitum tempus, | |
| 3166 secundum illud Eccle. VIII, <i>omni negotio tempus est et | |
| 3167 opportunitas</i>. Quod non solum in exterioribus operibus, sed | |
| 3168 etiam in interiori sollicitudine locum habet. Unicuique enim | |
| 3169 tempori competit propria sollicitudo, sicut tempori aestatis | |
| 3170 competit sollicitudo metendi, tempori autumni sollicitudo | |
| 3171 vindemiae. Si quis ergo tempore aestatis de vindemia iam esset | |
| 3172 sollicitus, superflue praeoccuparet futuri temporis sollicitudinem. | |
| 3173 Unde huiusmodi sollicitudinem tanquam superfluam dominus prohibet, | |
| 3174 dicens, <i>nolite solliciti esse in crastinum</i>. Unde subdit, | |
| 3175 <i>crastinus enim dies sollicitus erit sibi ipsi</i>, idest, suam | |
| 3176 propriam sollicitudinem habebit, quae sufficiet ad animum | |
| 3177 affligendum. Et hoc est quod subdit, <i>sufficit diei malitia | |
| 53 | 3178 sua</i>, idest afflictio sollicitudinis.</p><p title="II-II q. 55 a. 7 ad 1"><a name="41355"><span class="ref">[41355] IIª-IIae q. 55 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3179 ergo dicendum quod formica habet sollicitudinem congruam tempori, |
| 53 | 3180 et hoc nobis imitandum proponitur.</p><p title="II-II q. 55 a. 7 ad 2"><a name="41356"><span class="ref">[41356] IIª-IIae q. 55 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3181 dicendum quod ad prudentiam pertinet providentia debita futurorum. |
| 3182 Esset autem inordinata futurorum providentia vel sollicitudo si | |
| 3183 quis temporalia, in quibus dicitur praeteritum et futurum, tanquam | |
| 3184 fines quaereret; vel si superflua quaereret ultra praesentis vitae | |
| 53 | 3185 necessitatem; vel si tempus sollicitudinis praeoccuparet.</p><p title="II-II q. 55 a. 7 ad 3"><a name="41357"><span class="ref">[41357] IIª-IIae q. 55 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3186 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in libro de Serm. Dom. in |
| 3187 monte, <i>cum viderimus aliquem servum Dei providere ne ista | |
| 3188 necessaria sibi desint, non iudicemus eum de crastino sollicitum | |
| 3189 esse. Nam et ipse dominus propter exemplum loculos habere dignatus | |
| 3190 est; et in actibus apostolorum scriptum est ea quae ad victum sunt | |
| 3191 necessaria procurata esse in futurum propter imminentem famem. Non | |
| 3192 ergo dominus improbat si quis humano more ista procuret, sed si | |
| 53 | 3193 quis propter ista militet Deo</i>.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="II-II q. 55 a. 8 arg. 1"><a name="41358"><span class="ref">[41358] IIª-IIae q. 55 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum |
| 28 | 3194 sic proceditur. Videtur quod huiusmodi vitia non oriantur ex |
| 3195 avaritia. Quia sicut dictum est, per luxuriam maxime ratio patitur | |
| 3196 defectum in sua rectitudine. Sed huiusmodi vitia opponuntur rationi | |
| 3197 rectae, scilicet prudentiae. Ergo huiusmodi vitia maxime ex luxuria | |
| 3198 oriuntur, praesertim cum philosophus dicat, in VII Ethic., quod | |
| 3199 Venus est dolosa, et eius corrigia est varia, et quod ex insidiis | |
| 53 | 3200 agit incontinens concupiscentiae.</p><p title="II-II q. 55 a. 8 arg. 2"><a name="41359"><span class="ref">[41359] IIª-IIae q. 55 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3201 praedicta vitia habent quandam similitudinem prudentiae, ut dictum |
| 3202 est. Sed ad prudentiam, cum sit in ratione, maiorem propinquitatem | |
| 3203 habere videntur vitia magis spiritualia, sicut superbia et inanis | |
| 3204 gloria. Ergo huiusmodi vitia magis videntur ex superbia oriri quam | |
| 53 | 3205 ex avaritia.</p><p title="II-II q. 55 a. 8 arg. 3"><a name="41360"><span class="ref">[41360] IIª-IIae q. 55 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3206 homo insidiis utitur non solum in diripiendis bonis alienis, sed |
| 3207 etiam in machinando aliorum caedes, quorum primum pertinet ad | |
| 3208 avaritiam, secundum ad iram. Sed insidiis uti pertinet ad astutiam, | |
| 3209 dolum et fraudem. Ergo praedicta vitia non solum oriuntur ex | |
| 53 | 3210 avaritia, sed etiam ex ira.</p><p title="II-II q. 55 a. 8 s. c."><a name="41361"><span class="ref">[41361] IIª-IIae q. 55 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 3211 est quod Gregorius, XXXI Moral., ponit fraudem filiam |
| 53 | 3212 avaritiae.</p><p title="II-II q. 55 a. 8 co."><a name="41362"><span class="ref">[41362] IIª-IIae q. 55 a. 8 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 3213 dicendum quod, sicut dictum est, prudentia carnis et astutia, cum |
| 3214 dolo et fraude, quandam similitudinem habent cum prudentia in | |
| 3215 aliquali usu rationis. Praecipue autem inter alias virtutes morales | |
| 3216 usus rationis rectae apparet in iustitia, quae est in appetitu | |
| 3217 rationali. Et ideo usus rationis indebitus etiam maxime apparet in | |
| 3218 vitiis oppositis iustitiae. Opponitur autem sibi maxime avaritia. | |
| 53 | 3219 Et ideo praedicta vitia maxime ex avaritia oriuntur.</p><p title="II-II q. 55 a. 8 ad 1"><a name="41363"><span class="ref">[41363] IIª-IIae q. 55 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3220 ergo dicendum quod luxuria, propter vehementiam delectationis et |
| 3221 concupiscentiae, totaliter opprimit rationem, ne prodeat in actum. | |
| 3222 In praedictis autem vitiis aliquis usus rationis est, licet | |
| 3223 inordinatus. Unde praedicta vitia non oriuntur directe ex luxuria. | |
| 3224 Quod autem philosophus Venerem dolosam appellat, hoc dicitur | |
| 3225 secundum quandam similitudinem, inquantum scilicet subito hominem | |
| 3226 surripit, sicut et in dolis agitur; non tamen per astutias, sed | |
| 3227 magis per violentiam concupiscentiae et delectationis. Unde et | |
| 53 | 3228 subdit quod Venus furatur intellectum multum sapientis.</p><p title="II-II q. 55 a. 8 ad 2"><a name="41364"><span class="ref">[41364] IIª-IIae q. 55 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3229 dicendum quod ex insidiis agere ad quandam pusillanimitatem |
| 3230 pertinere videtur, magnanimus enim in omnibus vult manifestus esse, | |
| 3231 ut philosophus dicit, in IV Ethic. Et ideo quia superbia quandam | |
| 3232 similitudinem magnanimitatis habet vel fingit, inde est quod non | |
| 3233 directe ex superbia huiusmodi vitia oriuntur, quae utuntur fraude | |
| 3234 et dolis. Magis autem hoc pertinet ad avaritiam, quae utilitatem | |
| 53 | 3235 quaerit, parvipendens excellentiam.</p><p title="II-II q. 55 a. 8 ad 3"><a name="41365"><span class="ref">[41365] IIª-IIae q. 55 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3236 dicendum quod ira habet subitum motum, unde praecipitanter agit et |
| 3237 absque consilio; quo utuntur praedicta vitia, licet inordinate. | |
| 3238 Quod autem aliqui insidiis utantur ad caedes aliorum, non provenit | |
| 3239 ex ira, sed magis ex odio, quia iracundus appetit esse manifestus | |
| 53 | 3240 in nocendo, ut dicit philosophus, in II Rhet.</p></div></div><div class="q" id="q56"><h2>Quaestio 56</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="II-II q. 56 pr."><a name="41366"><span class="ref">[41366] IIª-IIae q. 56 pr.</span></a> Deinde |
| 28 | 3241 considerandum est de praeceptis ad prudentiam pertinentibus. Et |
| 3242 circa hoc quaeruntur duo. Primo, de praeceptis pertinentibus ad | |
| 3243 prudentiam. Secundo, de praeceptis pertinentibus ad vitia | |
| 53 | 3244 opposita.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="II-II q. 56 a. 1 arg. 1"><a name="41367"><span class="ref">[41367] IIª-IIae q. 56 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3245 sic proceditur. Videtur quod de prudentia fuerit dandum aliquod |
| 3246 praeceptum inter praecepta Decalogi. De principaliori enim virtute | |
| 3247 principaliora praecepta dari debent. Sed principaliora praecepta | |
| 3248 legis sunt praecepta Decalogi. Cum ergo prudentia sit principalior | |
| 3249 inter virtutes morales, videtur quod de prudentia fuerit dandum | |
| 53 | 3250 aliquod praeceptum inter praecepta Decalogi.</p><p title="II-II q. 56 a. 1 arg. 2"><a name="41368"><span class="ref">[41368] IIª-IIae q. 56 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3251 in doctrina evangelica continetur lex maxime quantum ad praecepta |
| 3252 Decalogi. Sed in doctrina evangelica datur praeceptum de prudentia, | |
| 3253 ut patet Matth. X, <i>estote prudentes sicut serpentes</i>. Ergo | |
| 53 | 3254 inter praecepta Decalogi debuit praecipi actus prudentiae.</p><p title="II-II q. 56 a. 1 arg. 3"><a name="41369"><span class="ref">[41369] IIª-IIae q. 56 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3255 alia documenta veteris testamenti ad praecepta Decalogi ordinantur, |
| 3256 unde et Malach. ult. dicitur, <i>mementote legis Moysi, servi mei, | |
| 3257 quam mandavi ei in Horeb</i>. Sed in aliis documentis veteris | |
| 3258 testamenti dantur praecepta de prudentia, sicut Prov. III, <i>ne | |
| 3259 innitaris prudentiae tuae</i>; et infra, IV cap., <i>palpebrae tuae | |
| 3260 praecedant gressus tuos</i>. Ergo et in lege debuit aliquod | |
| 3261 praeceptum de prudentia dari, et praecipue inter praecepta | |
| 53 | 3262 Decalogi.</p><p title="II-II q. 56 a. 1 s. c."><a name="41370"><span class="ref">[41370] IIª-IIae q. 56 a. 1 s. c.</span></a> Sed |
| 3263 contrarium patet enumeranti praecepta Decalogi.</p><p title="II-II q. 56 a. 1 co."><a name="41371"><span class="ref">[41371] IIª-IIae q. 56 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 3264 dicendum quod, sicut supra dictum est cum de praeceptis ageretur, |
| 3265 praecepta Decalogi, sicut data sunt omni populo, ita etiam cadunt | |
| 3266 in aestimatione omnium, quasi ad naturalem rationem pertinentia. | |
| 3267 Praecipue autem sunt de dictamine rationis naturalis fines humanae | |
| 3268 vitae, qui se habent in agendis sicut principia naturaliter cognita | |
| 3269 in speculativis, ut ex supradictis patet. Prudentia autem non est | |
| 3270 circa finem, sed circa ea quae sunt ad finem, ut supra dictum est. | |
| 3271 Et ideo non fuit conveniens ut inter praecepta Decalogi aliquod | |
| 3272 praeceptum poneretur ad prudentiam directe pertinens. Ad quam tamen | |
| 3273 omnia praecepta Decalogi pertinent secundum quod ipsa est directiva | |
| 53 | 3274 omnium virtuosorum actuum.</p><p title="II-II q. 56 a. 1 ad 1"><a name="41372"><span class="ref">[41372] IIª-IIae q. 56 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3275 ergo dicendum quod licet prudentia sit simpliciter principalior |
| 3276 virtus aliis virtutibus moralibus, iustitia tamen principalius | |
| 3277 respicit rationem debiti, quod requiritur ad praeceptum, ut supra | |
| 3278 dictum est. Et ideo principalia praecepta legis, quae sunt | |
| 3279 praecepta Decalogi, magis debuerunt ad iustitiam quam ad prudentiam | |
| 53 | 3280 pertinere.</p><p title="II-II q. 56 a. 1 ad 2"><a name="41373"><span class="ref">[41373] IIª-IIae q. 56 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3281 dicendum quod doctrina evangelica est doctrina perfectionis, et |
| 3282 ideo oportuit quod in ipsa perfecte instrueretur homo de omnibus | |
| 3283 quae pertinent ad rectitudinem vitae, sive sint fines sive ea quae | |
| 3284 sunt ad finem. Et propter hoc oportuit in doctrina evangelica etiam | |
| 53 | 3285 de prudentia praecepta dari.</p><p title="II-II q. 56 a. 1 ad 3"><a name="41374"><span class="ref">[41374] IIª-IIae q. 56 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3286 dicendum quod sicut alia doctrina veteris testamenti ordinatur ad |
| 3287 praecepta Decalogi ut ad finem, ita etiam conveniens fuit ut in | |
| 3288 subsequentibus documentis veteris testamenti homines instruerentur | |
| 53 | 3289 de actu prudentiae, qui est circa ea quae sunt ad finem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="II-II q. 56 a. 2 arg. 1"><a name="41375"><span class="ref">[41375] IIª-IIae q. 56 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 28 | 3290 secundum sic proceditur. Videtur quod in veteri lege fuerint |
| 3291 inconvenienter praecepta prohibitiva proposita de vitiis oppositis | |
| 3292 prudentiae. Opponuntur enim prudentiae non minus illa quae habent | |
| 3293 directam oppositionem ad ipsam, sicut imprudentia et partes eius, | |
| 3294 quam illa quae cum ipsa similitudinem habent, sicut astutia et quae | |
| 3295 ad ipsam pertinent. Sed haec vitia prohibentur in lege, dicitur | |
| 3296 enim Lev. XIX, <i>non facies calumniam proximo tuo</i>; et Deut. | |
| 3297 XXV, <i>non habebis in sacculo tuo diversa pondera, maius et | |
| 3298 minus</i>. Ergo et de illis vitiis quae directe opponuntur | |
| 53 | 3299 prudentiae aliqua praecepta prohibitiva dari debuerunt.</p><p title="II-II q. 56 a. 2 arg. 2"><a name="41376"><span class="ref">[41376] IIª-IIae q. 56 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3300 in multis aliis rebus potest fraus fieri quam in emptione et |
| 3301 venditione. Inconvenienter igitur fraudem in sola emptione et | |
| 53 | 3302 venditione lex prohibuit.</p><p title="II-II q. 56 a. 2 arg. 3"><a name="41377"><span class="ref">[41377] IIª-IIae q. 56 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 3303 eadem ratio est praecipiendi actum virtutis et prohibendi actum |
| 3304 vitii oppositi. Sed actus prudentiae non inveniuntur in lege | |
| 3305 praecepti. Ergo nec aliqua opposita vitia debuerunt in lege | |
| 53 | 3306 prohiberi.</p><p title="II-II q. 56 a. 2 s. c."><a name="41378"><span class="ref">[41378] IIª-IIae q. 56 a. 2 s. c.</span></a> Sed |
| 3307 contrarium patet per praecepta legis inducta.</p><p title="II-II q. 56 a. 2 co."><a name="41379"><span class="ref">[41379] IIª-IIae q. 56 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 28 | 3308 dicendum quod, sicut supra dictum est, iustitia maxime respicit |
| 3309 rationem debiti, quod requiritur ad praeceptum, quia iustitia est | |
| 3310 ad reddendum debitum alteri, ut infra dicetur. Astutia autem | |
| 3311 quantum ad executionem maxime committitur in his circa quae est | |
| 3312 iustitia, ut dictum est. Et ideo conveniens fuit ut praecepta | |
| 3313 prohibitiva darentur in lege de executione astutiae inquantum ad | |
| 3314 iniustitiam pertinet, sicut cum dolo vel fraude aliquis alicui | |
| 53 | 3315 calumniam ingerit, vel eius bona surripit.</p><p title="II-II q. 56 a. 2 ad 1"><a name="41380"><span class="ref">[41380] IIª-IIae q. 56 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 3316 ergo dicendum quod illa vitia quae directe opponuntur prudentiae |
| 3317 manifesta contrarietate non ita pertinent ad iniustitiam sicut | |
| 3318 executio astutiae. Et ideo non ita prohibentur in lege sicut fraus | |
| 53 | 3319 et dolus, quae ad iniustitiam pertinent.</p><p title="II-II q. 56 a. 2 ad 2"><a name="41381"><span class="ref">[41381] IIª-IIae q. 56 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 3320 dicendum quod omnis fraus vel dolus commissa in his quae ad |
| 3321 iustitiam pertinent potest intelligi esse prohibita, Lev. XIX, in | |
| 3322 prohibitione calumniae. Praecipue autem solet fraus exerceri et | |
| 3323 dolus in emptione et venditione, secundum illud Eccli. XXVI, <i>non | |
| 3324 iustificabitur caupo a peccato labiorum</i>. Propter hoc | |
| 3325 specialiter praeceptum prohibitivum datur in lege de fraude circa | |
| 53 | 3326 emptiones et venditiones commissa.</p><p title="II-II q. 56 a. 2 ad 3"><a name="41382"><span class="ref">[41382] IIª-IIae q. 56 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 3327 dicendum quod omnia praecepta de actibus iustitiae in lege data |
| 3328 pertinent ad executionem prudentiae, sicut et praecepta prohibitiva | |
| 3329 data de furto, calumnia et fraudulenta venditione pertinent ad | |
| 53 | 3330 executionem astutiae.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 3331 <p><a href="sth3045.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 3332 <a href="sth3057.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 3333 <br/> | |
| 3334 <hr/> | |
| 3335 <br/> | |
| 3336 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 3337 hanc editionem<br/> | |
| 3338 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 3339 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 3340 </div></body> | |
| 3341 </html> |
