Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth1044.html @ 89:ca573ccfc3e7
fix some missing headers, etc.
| author | ht |
|---|---|
| date | Sun, 16 Jun 2013 14:43:49 +0000 |
| parents | d777cc3962f2 |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/cygwin/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> | |
| 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> | |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 44-49</title> | |
| 28 | 19 </head> |
| 53 | 20 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars a quaestione XLIV ad quaestionem |
| 21 XLIX</div><div class="centro"> | |
| 22 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 23 <tr> |
| 53 | 24 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" border="0" height="190" width="120" src="icons/ghent190.jpg"/></th> |
| 28 | 25 </tr> |
| 26 </table> | |
| 53 | 27 <br/> |
| 28 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1888 editum<br/> | |
| 28 | 29 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 30 magneticas<br/> |
| 31 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 32 <br/></span><br/> | |
| 33 <hr/> | |
| 34 <br/> | |
| 35 <p><a href="sth1028.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 36 <a href="sth1050.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 37 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 38 // | |
| 39 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
40 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 42 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 43 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="#30282">I&ordf; q. 44 pr.'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#30283">I&ordf; q. 44 a. 1 arg. 1'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#30284">I&ordf; q. 44 a. 1 arg. 2'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#30285">I&ordf; q. 44 a. 1 arg. 3'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#30286">I&ordf; q. 44 a. 1 s. c.'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#30287">I&ordf; q. 44 a. 1 co.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#30288">I&ordf; q. 44 a. 1 ad 1'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#30289">I&ordf; q. 44 a. 1 ad 2'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#30290">I&ordf; q. 44 a. 1 ad 3'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#30291">I&ordf; q. 44 a. 2 arg. 1'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#30292">I&ordf; q. 44 a. 2 arg. 2'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#30293">I&ordf; q. 44 a. 2 arg. 3'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#30294">I&ordf; q. 44 a. 2 s. c.'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#30295">I&ordf; q. 44 a. 2 co.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#30296">I&ordf; q. 44 a. 2 ad 1'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#30297">I&ordf; q. 44 a. 2 ad 2'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#30298">I&ordf; q. 44 a. 2 ad 3'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#30299">I&ordf; q. 44 a. 3 arg. 1'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#30300">I&ordf; q. 44 a. 3 arg. 2'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#30301">I&ordf; q. 44 a. 3 arg. 3'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#30302">I&ordf; q. 44 a. 3 arg. 4'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#30303">I&ordf; q. 44 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#30304">I&ordf; q. 44 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#30305">I&ordf; q. 44 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#30306">I&ordf; q. 44 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#30307">I&ordf; q. 44 a. 3 ad 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#30308">I&ordf; q. 44 a. 3 ad 4'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#30309">I&ordf; q. 44 a. 4 arg. 1'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#30310">I&ordf; q. 44 a. 4 arg. 2'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#30311">I&ordf; q. 44 a. 4 arg. 3'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#30312">I&ordf; q. 44 a. 4 arg. 4'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#30313">I&ordf; q. 44 a. 4 s. c.'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#30314">I&ordf; q. 44 a. 4 co.'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#30315">I&ordf; q. 44 a. 4 ad 1'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#30316">I&ordf; q. 44 a. 4 ad 2'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#30317">I&ordf; q. 44 a. 4 ad 3'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#30318">I&ordf; q. 44 a. 4 ad 4'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#30319">I&ordf; q. 45 pr.'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#30320">I&ordf; q. 45 a. 1 arg. 1'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#30321">I&ordf; q. 45 a. 1 arg. 2'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#30322">I&ordf; q. 45 a. 1 arg. 3'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#30323">I&ordf; q. 45 a. 1 s. c.'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#30324">I&ordf; q. 45 a. 1 co.'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#30325">I&ordf; q. 45 a. 1 ad 1'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#30326">I&ordf; q. 45 a. 1 ad 2'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#30327">I&ordf; q. 45 a. 1 ad 3'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#30328">I&ordf; q. 45 a. 2 arg. 1'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#30329">I&ordf; q. 45 a. 2 arg. 2'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#30330">I&ordf; q. 45 a. 2 arg. 3'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#30331">I&ordf; q. 45 a. 2 arg. 4'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#30332">I&ordf; q. 45 a. 2 s. c.'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#30333">I&ordf; q. 45 a. 2 co.'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#30334">I&ordf; q. 45 a. 2 ad 1'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#30335">I&ordf; q. 45 a. 2 ad 2'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#30336">I&ordf; q. 45 a. 2 ad 3'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#30337">I&ordf; q. 45 a. 2 ad 4'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#30338">I&ordf; q. 45 a. 3 arg. 1'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#30339">I&ordf; q. 45 a. 3 arg. 2'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#30340">I&ordf; q. 45 a. 3 arg. 3'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#30341">I&ordf; q. 45 a. 3 s. c.'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#30342">I&ordf; q. 45 a. 3 co.'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#30343">I&ordf; q. 45 a. 3 ad 1'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#30344">I&ordf; q. 45 a. 3 ad 2'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#30345">I&ordf; q. 45 a. 3 ad 3'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#30346">I&ordf; q. 45 a. 4 arg. 1'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#30347">I&ordf; q. 45 a. 4 arg. 2'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#30348">I&ordf; q. 45 a. 4 arg. 3'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#30349">I&ordf; q. 45 a. 4 s. c.'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#30350">I&ordf; q. 45 a. 4 co.'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#30351">I&ordf; q. 45 a. 4 ad 1'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#30352">I&ordf; q. 45 a. 4 ad 2'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#30353">I&ordf; q. 45 a. 4 ad 3'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#30354">I&ordf; q. 45 a. 5 arg. 1'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#30355">I&ordf; q. 45 a. 5 arg. 2'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#30356">I&ordf; q. 45 a. 5 arg. 3'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#30357">I&ordf; q. 45 a. 5 s. c.'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#30358">I&ordf; q. 45 a. 5 co.'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#30359">I&ordf; q. 45 a. 5 ad 1'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#30360">I&ordf; q. 45 a. 5 ad 2'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#30361">I&ordf; q. 45 a. 5 ad 3'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#30362">I&ordf; q. 45 a. 6 arg. 1'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#30363">I&ordf; q. 45 a. 6 arg. 2'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#30364">I&ordf; q. 45 a. 6 arg. 3'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#30365">I&ordf; q. 45 a. 6 s. c.'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#30366">I&ordf; q. 45 a. 6 co.'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#30367">I&ordf; q. 45 a. 6 ad 1'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#30368">I&ordf; q. 45 a. 6 ad 2'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#30369">I&ordf; q. 45 a. 6 ad 3'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#30370">I&ordf; q. 45 a. 7 arg. 1'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#30371">I&ordf; q. 45 a. 7 arg. 2'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#30372">I&ordf; q. 45 a. 7 arg. 3'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#30373">I&ordf; q. 45 a. 7 s. c.'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#30374">I&ordf; q. 45 a. 7 co.'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#30375">I&ordf; q. 45 a. 7 ad 1'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#30376">I&ordf; q. 45 a. 7 ad 2'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#30377">I&ordf; q. 45 a. 7 ad 3'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#30378">I&ordf; q. 45 a. 8 arg. 1'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#30379">I&ordf; q. 45 a. 8 arg. 2'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#30380">I&ordf; q. 45 a. 8 arg. 3'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#30381">I&ordf; q. 45 a. 8 arg. 4'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#30382">I&ordf; q. 45 a. 8 s. c.'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#30383">I&ordf; q. 45 a. 8 co.'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#30384">I&ordf; q. 45 a. 8 ad 1'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#30385">I&ordf; q. 45 a. 8 ad 2'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#30386">I&ordf; q. 45 a. 8 ad 3'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#30387">I&ordf; q. 45 a. 8 ad 4'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#30388">I&ordf; q. 46 pr.'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#30389">I&ordf; q. 46 a. 1 arg. 1'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#30390">I&ordf; q. 46 a. 1 arg. 2'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#30391">I&ordf; q. 46 a. 1 arg. 3'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#30392">I&ordf; q. 46 a. 1 arg. 4'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#30393">I&ordf; q. 46 a. 1 arg. 5'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#30394">I&ordf; q. 46 a. 1 arg. 6'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#30395">I&ordf; q. 46 a. 1 arg. 7'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#30396">I&ordf; q. 46 a. 1 arg. 8'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#30397">I&ordf; q. 46 a. 1 arg. 9'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#30398">I&ordf; q. 46 a. 1 arg. 10'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#30399">I&ordf; q. 46 a. 1 s. c.'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#30400">I&ordf; q. 46 a. 1 co.'); | |
| 168 document.write('<OPTION VALUE="#30401">I&ordf; q. 46 a. 1 ad 1'); | |
| 169 document.write('<OPTION VALUE="#30402">I&ordf; q. 46 a. 1 ad 2'); | |
| 170 document.write('<OPTION VALUE="#30403">I&ordf; q. 46 a. 1 ad 3'); | |
| 171 document.write('<OPTION VALUE="#30404">I&ordf; q. 46 a. 1 ad 4'); | |
| 172 document.write('<OPTION VALUE="#30405">I&ordf; q. 46 a. 1 ad 5'); | |
| 173 document.write('<OPTION VALUE="#30406">I&ordf; q. 46 a. 1 ad 6'); | |
| 174 document.write('<OPTION VALUE="#30407">I&ordf; q. 46 a. 1 ad 7'); | |
| 175 document.write('<OPTION VALUE="#30408">I&ordf; q. 46 a. 1 ad 8'); | |
| 176 document.write('<OPTION VALUE="#30409">I&ordf; q. 46 a. 1 ad 9'); | |
| 177 document.write('<OPTION VALUE="#30410">I&ordf; q. 46 a. 1 ad 10'); | |
| 178 document.write('<OPTION VALUE="#30411">I&ordf; q. 46 a. 2 arg. 1'); | |
| 179 document.write('<OPTION VALUE="#30412">I&ordf; q. 46 a. 2 arg. 2'); | |
| 180 document.write('<OPTION VALUE="#30413">I&ordf; q. 46 a. 2 arg. 3'); | |
| 181 document.write('<OPTION VALUE="#30414">I&ordf; q. 46 a. 2 arg. 4'); | |
| 182 document.write('<OPTION VALUE="#30415">I&ordf; q. 46 a. 2 arg. 5'); | |
| 183 document.write('<OPTION VALUE="#30416">I&ordf; q. 46 a. 2 arg. 6'); | |
| 184 document.write('<OPTION VALUE="#30417">I&ordf; q. 46 a. 2 arg. 7'); | |
| 185 document.write('<OPTION VALUE="#30418">I&ordf; q. 46 a. 2 arg. 8'); | |
| 186 document.write('<OPTION VALUE="#30419">I&ordf; q. 46 a. 2 s. c.'); | |
| 187 document.write('<OPTION VALUE="#30420">I&ordf; q. 46 a. 2 co.'); | |
| 188 document.write('<OPTION VALUE="#30421">I&ordf; q. 46 a. 2 ad 1'); | |
| 189 document.write('<OPTION VALUE="#30422">I&ordf; q. 46 a. 2 ad 2'); | |
| 190 document.write('<OPTION VALUE="#30423">I&ordf; q. 46 a. 2 ad 3'); | |
| 191 document.write('<OPTION VALUE="#30424">I&ordf; q. 46 a. 2 ad 4'); | |
| 192 document.write('<OPTION VALUE="#30425">I&ordf; q. 46 a. 2 ad 5'); | |
| 193 document.write('<OPTION VALUE="#30426">I&ordf; q. 46 a. 2 ad 6'); | |
| 194 document.write('<OPTION VALUE="#30427">I&ordf; q. 46 a. 2 ad 7'); | |
| 195 document.write('<OPTION VALUE="#30428">I&ordf; q. 46 a. 2 ad 8'); | |
| 196 document.write('<OPTION VALUE="#30429">I&ordf; q. 46 a. 3 arg. 1'); | |
| 197 document.write('<OPTION VALUE="#30430">I&ordf; q. 46 a. 3 arg. 2'); | |
| 198 document.write('<OPTION VALUE="#30431">I&ordf; q. 46 a. 3 arg. 3'); | |
| 199 document.write('<OPTION VALUE="#30432">I&ordf; q. 46 a. 3 s. c.'); | |
| 200 document.write('<OPTION VALUE="#30433">I&ordf; q. 46 a. 3 co.'); | |
| 201 document.write('<OPTION VALUE="#30434">I&ordf; q. 46 a. 3 ad 1'); | |
| 202 document.write('<OPTION VALUE="#30435">I&ordf; q. 46 a. 3 ad 2'); | |
| 203 document.write('<OPTION VALUE="#30436">I&ordf; q. 46 a. 3 ad 3'); | |
| 204 document.write('<OPTION VALUE="#30437">I&ordf; q. 47 pr.'); | |
| 205 document.write('<OPTION VALUE="#30438">I&ordf; q. 47 a. 1 arg. 1'); | |
| 206 document.write('<OPTION VALUE="#30439">I&ordf; q. 47 a. 1 arg. 2'); | |
| 207 document.write('<OPTION VALUE="#30440">I&ordf; q. 47 a. 1 arg. 3'); | |
| 208 document.write('<OPTION VALUE="#30441">I&ordf; q. 47 a. 1 s. c.'); | |
| 209 document.write('<OPTION VALUE="#30442">I&ordf; q. 47 a. 1 co.'); | |
| 210 document.write('<OPTION VALUE="#30443">I&ordf; q. 47 a. 1 ad 1'); | |
| 211 document.write('<OPTION VALUE="#30444">I&ordf; q. 47 a. 1 ad 2'); | |
| 212 document.write('<OPTION VALUE="#30445">I&ordf; q. 47 a. 1 ad 3'); | |
| 213 document.write('<OPTION VALUE="#30446">I&ordf; q. 47 a. 2 arg. 1'); | |
| 214 document.write('<OPTION VALUE="#30447">I&ordf; q. 47 a. 2 arg. 2'); | |
| 215 document.write('<OPTION VALUE="#30448">I&ordf; q. 47 a. 2 arg. 3'); | |
| 216 document.write('<OPTION VALUE="#30449">I&ordf; q. 47 a. 2 s. c.'); | |
| 217 document.write('<OPTION VALUE="#30450">I&ordf; q. 47 a. 2 co.'); | |
| 218 document.write('<OPTION VALUE="#30451">I&ordf; q. 47 a. 2 ad 1'); | |
| 219 document.write('<OPTION VALUE="#30452">I&ordf; q. 47 a. 2 ad 2'); | |
| 220 document.write('<OPTION VALUE="#30453">I&ordf; q. 47 a. 2 ad 3'); | |
| 221 document.write('<OPTION VALUE="#30454">I&ordf; q. 47 a. 3 arg. 1'); | |
| 222 document.write('<OPTION VALUE="#30455">I&ordf; q. 47 a. 3 arg. 2'); | |
| 223 document.write('<OPTION VALUE="#30456">I&ordf; q. 47 a. 3 arg. 3'); | |
| 224 document.write('<OPTION VALUE="#30457">I&ordf; q. 47 a. 3 s. c.'); | |
| 225 document.write('<OPTION VALUE="#30458">I&ordf; q. 47 a. 3 co.'); | |
| 226 document.write('<OPTION VALUE="#30459">I&ordf; q. 47 a. 3 ad 1'); | |
| 227 document.write('<OPTION VALUE="#30460">I&ordf; q. 47 a. 3 ad 2'); | |
| 228 document.write('<OPTION VALUE="#30461">I&ordf; q. 47 a. 3 ad 3'); | |
| 229 document.write('<OPTION VALUE="#30462">I&ordf; q. 48 pr.'); | |
| 230 document.write('<OPTION VALUE="#30463">I&ordf; q. 48 a. 1 arg. 1'); | |
| 231 document.write('<OPTION VALUE="#30464">I&ordf; q. 48 a. 1 arg. 2'); | |
| 232 document.write('<OPTION VALUE="#30465">I&ordf; q. 48 a. 1 arg. 3'); | |
| 233 document.write('<OPTION VALUE="#30466">I&ordf; q. 48 a. 1 arg. 4'); | |
| 234 document.write('<OPTION VALUE="#30467">I&ordf; q. 48 a. 1 arg. 5'); | |
| 235 document.write('<OPTION VALUE="#30468">I&ordf; q. 48 a. 1 s. c.'); | |
| 236 document.write('<OPTION VALUE="#30469">I&ordf; q. 48 a. 1 co.'); | |
| 237 document.write('<OPTION VALUE="#30470">I&ordf; q. 48 a. 1 ad 1'); | |
| 238 document.write('<OPTION VALUE="#30471">I&ordf; q. 48 a. 1 ad 2'); | |
| 239 document.write('<OPTION VALUE="#30472">I&ordf; q. 48 a. 1 ad 3'); | |
| 240 document.write('<OPTION VALUE="#30473">I&ordf; q. 48 a. 1 ad 4'); | |
| 241 document.write('<OPTION VALUE="#30474">I&ordf; q. 48 a. 1 ad 5'); | |
| 242 document.write('<OPTION VALUE="#30475">I&ordf; q. 48 a. 2 arg. 1'); | |
| 243 document.write('<OPTION VALUE="#30476">I&ordf; q. 48 a. 2 arg. 2'); | |
| 244 document.write('<OPTION VALUE="#30477">I&ordf; q. 48 a. 2 arg. 3'); | |
| 245 document.write('<OPTION VALUE="#30478">I&ordf; q. 48 a. 2 s. c.'); | |
| 246 document.write('<OPTION VALUE="#30479">I&ordf; q. 48 a. 2 co.'); | |
| 247 document.write('<OPTION VALUE="#30480">I&ordf; q. 48 a. 2 ad 1'); | |
| 248 document.write('<OPTION VALUE="#30481">I&ordf; q. 48 a. 2 ad 2'); | |
| 249 document.write('<OPTION VALUE="#30482">I&ordf; q. 48 a. 2 ad 3'); | |
| 250 document.write('<OPTION VALUE="#30483">I&ordf; q. 48 a. 3 arg. 1'); | |
| 251 document.write('<OPTION VALUE="#30484">I&ordf; q. 48 a. 3 arg. 2'); | |
| 252 document.write('<OPTION VALUE="#30485">I&ordf; q. 48 a. 3 arg. 3'); | |
| 253 document.write('<OPTION VALUE="#30486">I&ordf; q. 48 a. 3 arg. 4'); | |
| 254 document.write('<OPTION VALUE="#30487">I&ordf; q. 48 a. 3 s. c.'); | |
| 255 document.write('<OPTION VALUE="#30488">I&ordf; q. 48 a. 3 co.'); | |
| 256 document.write('<OPTION VALUE="#30489">I&ordf; q. 48 a. 3 ad 1'); | |
| 257 document.write('<OPTION VALUE="#30490">I&ordf; q. 48 a. 3 ad 2'); | |
| 258 document.write('<OPTION VALUE="#30491">I&ordf; q. 48 a. 3 ad 3'); | |
| 259 document.write('<OPTION VALUE="#30492">I&ordf; q. 48 a. 3 ad 4'); | |
| 260 document.write('<OPTION VALUE="#30493">I&ordf; q. 48 a. 4 arg. 1'); | |
| 261 document.write('<OPTION VALUE="#30494">I&ordf; q. 48 a. 4 arg. 2'); | |
| 262 document.write('<OPTION VALUE="#30495">I&ordf; q. 48 a. 4 arg. 3'); | |
| 263 document.write('<OPTION VALUE="#30496">I&ordf; q. 48 a. 4 s. c.'); | |
| 264 document.write('<OPTION VALUE="#30497">I&ordf; q. 48 a. 4 co.'); | |
| 265 document.write('<OPTION VALUE="#30498">I&ordf; q. 48 a. 4 ad 1'); | |
| 266 document.write('<OPTION VALUE="#30499">I&ordf; q. 48 a. 4 ad 2'); | |
| 267 document.write('<OPTION VALUE="#30500">I&ordf; q. 48 a. 4 ad 3'); | |
| 268 document.write('<OPTION VALUE="#30501">I&ordf; q. 48 a. 5 arg. 1'); | |
| 269 document.write('<OPTION VALUE="#30502">I&ordf; q. 48 a. 5 arg. 2'); | |
| 270 document.write('<OPTION VALUE="#30503">I&ordf; q. 48 a. 5 arg. 3'); | |
| 271 document.write('<OPTION VALUE="#30504">I&ordf; q. 48 a. 5 s. c.'); | |
| 272 document.write('<OPTION VALUE="#30505">I&ordf; q. 48 a. 5 co.'); | |
| 273 document.write('<OPTION VALUE="#30506">I&ordf; q. 48 a. 5 ad 1'); | |
| 274 document.write('<OPTION VALUE="#30507">I&ordf; q. 48 a. 5 ad 2'); | |
| 275 document.write('<OPTION VALUE="#30508">I&ordf; q. 48 a. 5 ad 3'); | |
| 276 document.write('<OPTION VALUE="#30509">I&ordf; q. 48 a. 5 ad 4'); | |
| 277 document.write('<OPTION VALUE="#30510">I&ordf; q. 48 a. 6 arg. 1'); | |
| 278 document.write('<OPTION VALUE="#30511">I&ordf; q. 48 a. 6 arg. 2'); | |
| 279 document.write('<OPTION VALUE="#30512">I&ordf; q. 48 a. 6 arg. 3'); | |
| 280 document.write('<OPTION VALUE="#30513">I&ordf; q. 48 a. 6 s. c.'); | |
| 281 document.write('<OPTION VALUE="#30514">I&ordf; q. 48 a. 6 co.'); | |
| 282 document.write('<OPTION VALUE="#30515">I&ordf; q. 48 a. 6 ad 1'); | |
| 283 document.write('<OPTION VALUE="#30516">I&ordf; q. 48 a. 6 ad 2'); | |
| 284 document.write('<OPTION VALUE="#30517">I&ordf; q. 48 a. 6 ad 3'); | |
| 285 document.write('<OPTION VALUE="#30518">I&ordf; q. 49 pr.'); | |
| 286 document.write('<OPTION VALUE="#30519">I&ordf; q. 49 a. 1 arg. 1'); | |
| 287 document.write('<OPTION VALUE="#30520">I&ordf; q. 49 a. 1 arg. 2'); | |
| 288 document.write('<OPTION VALUE="#30521">I&ordf; q. 49 a. 1 arg. 3'); | |
| 289 document.write('<OPTION VALUE="#30522">I&ordf; q. 49 a. 1 arg. 4'); | |
| 290 document.write('<OPTION VALUE="#30523">I&ordf; q. 49 a. 1 s. c.'); | |
| 291 document.write('<OPTION VALUE="#30524">I&ordf; q. 49 a. 1 co.'); | |
| 292 document.write('<OPTION VALUE="#30525">I&ordf; q. 49 a. 1 ad 1'); | |
| 293 document.write('<OPTION VALUE="#30526">I&ordf; q. 49 a. 1 ad 2'); | |
| 294 document.write('<OPTION VALUE="#30527">I&ordf; q. 49 a. 1 ad 3'); | |
| 295 document.write('<OPTION VALUE="#30528">I&ordf; q. 49 a. 1 ad 4'); | |
| 296 document.write('<OPTION VALUE="#30529">I&ordf; q. 49 a. 2 arg. 1'); | |
| 297 document.write('<OPTION VALUE="#30530">I&ordf; q. 49 a. 2 arg. 2'); | |
| 298 document.write('<OPTION VALUE="#30531">I&ordf; q. 49 a. 2 arg. 3'); | |
| 299 document.write('<OPTION VALUE="#30532">I&ordf; q. 49 a. 2 s. c.'); | |
| 300 document.write('<OPTION VALUE="#30533">I&ordf; q. 49 a. 2 co.'); | |
| 301 document.write('<OPTION VALUE="#30534">I&ordf; q. 49 a. 2 ad 1'); | |
| 302 document.write('<OPTION VALUE="#30535">I&ordf; q. 49 a. 2 ad 2'); | |
| 303 document.write('<OPTION VALUE="#30536">I&ordf; q. 49 a. 2 ad 3'); | |
| 304 document.write('<OPTION VALUE="#30537">I&ordf; q. 49 a. 3 arg. 1'); | |
| 305 document.write('<OPTION VALUE="#30538">I&ordf; q. 49 a. 3 arg. 2'); | |
| 306 document.write('<OPTION VALUE="#30539">I&ordf; q. 49 a. 3 arg. 3'); | |
| 307 document.write('<OPTION VALUE="#30540">I&ordf; q. 49 a. 3 arg. 4'); | |
| 308 document.write('<OPTION VALUE="#30541">I&ordf; q. 49 a. 3 arg. 5'); | |
| 309 document.write('<OPTION VALUE="#30542">I&ordf; q. 49 a. 3 arg. 6'); | |
| 310 document.write('<OPTION VALUE="#30543">I&ordf; q. 49 a. 3 s. c.'); | |
| 311 document.write('<OPTION VALUE="#30544">I&ordf; q. 49 a. 3 co.'); | |
| 312 document.write('<OPTION VALUE="#30545">I&ordf; q. 49 a. 3 ad 1'); | |
| 313 document.write('<OPTION VALUE="#30546">I&ordf; q. 49 a. 3 ad 2'); | |
| 314 document.write('<OPTION VALUE="#30547">I&ordf; q. 49 a. 3 ad 3'); | |
| 315 document.write('<OPTION VALUE="#30548">I&ordf; q. 49 a. 3 ad 4'); | |
| 316 document.write('<OPTION VALUE="#30549">I&ordf; q. 49 a. 3 ad 5'); | |
| 317 document.write('<OPTION VALUE="#30550">I&ordf; q. 49 a. 3 ad 6'); | |
| 318 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 319 document.write('<BR><BR>'); | |
| 320 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 321 document.write('<\/FORM>'); | |
| 322 // --> | |
| 323 // | |
| 324 </script><br/> | |
| 325 <hr/> | |
| 326 <br/></div><div class="q" id="q44"><h2>Quaestio 44</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 44 pr."><a name="30282"><span class="ref">[30282] | |
| 327 Iª q. 44 pr.</span></a> Post considerationem divinarum | |
| 28 | 328 personarum, considerandum restat de processione creaturarum a Deo. |
| 329 Erit autem haec consideratio tripartita, ut primo consideretur de | |
| 330 productione creaturarum; secundo, de earum distinctione; tertio, de | |
| 331 conservatione et gubernatione. Circa primum tria sunt consideranda, | |
| 332 primo quidem, quae sit prima causa entium; secundo, de modo | |
| 333 procedendi creaturarum a prima causa; tertio vero, de principio | |
| 334 durationis rerum. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum | |
| 335 Deus sit causa efficiens omnium entium. Secundo, utrum materia | |
| 336 prima sit creata a Deo, vel sit principium ex aequo coordinatum ei. | |
| 337 Tertio, utrum Deus sit causa exemplaris rerum, vel sint alia | |
| 338 exemplaria praeter ipsum. Quarto, utrum ipse sit causa finalis | |
| 53 | 339 rerum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 44 a. 1 arg. 1"><a name="30283"><span class="ref">[30283] Iª q. 44 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 340 proceditur. Videtur quod non sit necessarium omne ens esse creatum |
| 341 a Deo. Nihil enim prohibet inveniri rem sine eo quod non est de | |
| 342 ratione rei, sicut hominem sine albedine. Sed habitudo causati ad | |
| 343 causam non videtur esse de ratione entium quia sine hac possunt | |
| 344 aliqua entia intelligi. Ergo sine hac possunt esse. Ergo nihil | |
| 53 | 345 prohibet esse aliqua entia non creata a Deo.</p><p title="I q. 44 a. 1 arg. 2"><a name="30284"><span class="ref">[30284] Iª q. 44 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 346 hoc aliquid indiget causa efficiente, ut sit. Ergo quod non potest |
| 347 non esse, non indiget causa efficiente. Sed nullum necessarium | |
| 348 potest non esse, quia quod necesse est esse, non potest non esse. | |
| 349 Cum igitur multa sint necessaria in rebus, videtur quod non omnia | |
| 53 | 350 entia sint a Deo.</p><p title="I q. 44 a. 1 arg. 3"><a name="30285"><span class="ref">[30285] Iª q. 44 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 351 quorumcumque est aliqua causa, in his potest fieri demonstratio per |
| 352 causam illam. Sed in mathematicis non fit demonstratio per causam | |
| 353 agentem, ut per philosophum patet, in III Metaphys. Non igitur | |
| 53 | 354 omnia entia sunt a Deo sicut a causa agente.</p><p title="I q. 44 a. 1 s. c."><a name="30286"><span class="ref">[30286] Iª q. 44 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 355 quod dicitur Rom. XI, <i>ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt |
| 53 | 356 omnia</i>.</p><p title="I q. 44 a. 1 co."><a name="30287"><span class="ref">[30287] Iª q. 44 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 357 quod necesse est dicere omne quod quocumque modo est, a Deo esse. |
| 358 Si enim aliquid invenitur in aliquo per participationem, necesse | |
| 359 est quod causetur in ipso ab eo cui essentialiter convenit; sicut | |
| 360 ferrum fit ignitum ab igne. Ostensum est autem supra, cum de divina | |
| 361 simplicitate ageretur, quod Deus est ipsum esse per se subsistens. | |
| 362 Et iterum ostensum est quod esse subsistens non potest esse nisi | |
| 363 unum, sicut si albedo esset subsistens, non posset esse nisi una, | |
| 364 cum albedines multiplicentur secundum recipientia. Relinquitur ergo | |
| 365 quod omnia alia a Deo non sint suum esse, sed participant esse. | |
| 366 Necesse est igitur omnia quae diversificantur secundum diversam | |
| 367 participationem essendi, ut sint perfectius vel minus perfecte, | |
| 368 causari ab uno primo ente, quod perfectissime est. Unde et Plato | |
| 369 dixit quod necesse est ante omnem multitudinem ponere unitatem. Et | |
| 370 Aristoteles dicit, in II Metaphys., quod id quod est maxime ens et | |
| 371 maxime verum, est causa omnis entis et omnis veri, sicut id quod | |
| 53 | 372 maxime calidum est, est causa omnis caliditatis.</p><p title="I q. 44 a. 1 ad 1"><a name="30288"><span class="ref">[30288] Iª q. 44 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 373 dicendum quod, licet habitudo ad causam non intret definitionem |
| 374 entis quod est causatum, tamen sequitur ad ea qua sunt de eius | |
| 375 ratione, quia ex hoc quod aliquid per participationem est ens, | |
| 376 sequitur quod sit causatum ab alio. Unde huiusmodi ens non potest | |
| 377 esse, quin sit causatum; sicut nec homo, quin sit risibile. Sed | |
| 378 quia esse causatum non est de ratione entis simpliciter, propter | |
| 53 | 379 hoc invenitur aliquod ens non causatum.</p><p title="I q. 44 a. 1 ad 2"><a name="30289"><span class="ref">[30289] Iª q. 44 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 380 dicendum quod ex hac ratione quidam moti fuerunt ad ponendum quod |
| 381 id quod est necessarium non habeat causam, ut dicitur in VIII | |
| 382 Physic. Sed hoc manifeste falsum apparet in scientiis | |
| 383 demonstrativis, in quibus principia necessaria sunt causae | |
| 384 conclusionum necessariarum. Et ideo dicit Aristoteles, in V | |
| 385 Metaphys., quod sunt quaedam necessaria quae habent causam suae | |
| 386 necessitatis. Non ergo propter hoc solum requiritur causa agens, | |
| 387 quia effectus potest non esse, sed quia effectus non esset, si | |
| 388 causa non esset. Haec enim conditionalis est vera, sive antecedens | |
| 53 | 389 et consequens sint possibilia, sive impossibilia.</p><p title="I q. 44 a. 1 ad 3"><a name="30290"><span class="ref">[30290] Iª q. 44 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 390 dicendum quod mathematica accipiuntur ut abstracta secundum |
| 391 rationem, cum tamen non sint abstracta secundum esse. Unicuique | |
| 392 autem competit habere causam agentem, secundum quod habet esse. | |
| 393 Licet igitur ea quae sunt mathematica habeant causam agentem, non | |
| 394 tamen secundum habitudinem quam habent ad causam agentem, cadunt | |
| 395 sub consideratione mathematici. Et ideo in scientiis mathematicis | |
| 53 | 396 non demonstratur aliquid per causam agentem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 44 a. 2 arg. 1"><a name="30291"><span class="ref">[30291] Iª q. 44 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 397 proceditur. Videtur quod materia prima non sit creata a Deo. Omne |
| 398 enim quod fit, componitur ex subiecto et ex aliquo alio, ut dicitur | |
| 399 in I Physic. Sed materiae primae non est aliquod subiectum. Ergo | |
| 53 | 400 materia prima non potest esse facta a Deo.</p><p title="I q. 44 a. 2 arg. 2"><a name="30292"><span class="ref">[30292] Iª q. 44 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, actio |
| 28 | 401 et passio dividuntur contra se invicem. Sed sicut primum principium |
| 402 activum est Deus, ita primum principium passivum est materia. Ergo | |
| 403 Deus et materia prima sunt duo principia contra se invicem divisa, | |
| 53 | 404 quorum neutrum est ab alio.</p><p title="I q. 44 a. 2 arg. 3"><a name="30293"><span class="ref">[30293] Iª q. 44 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 405 agens agit sibi simile, et sic, cum omne agens agat inquantum est |
| 406 actu, sequitur quod omne factum aliquo modo sit in actu. Sed | |
| 407 materia prima est tantum in potentia, inquantum huiusmodi. Ergo | |
| 53 | 408 contra rationem materiae primae est, quod sit facta.</p><p title="I q. 44 a. 2 s. c."><a name="30294"><span class="ref">[30294] Iª q. 44 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 409 quod dicit Augustinus, XII Confess., duo fecisti, domine, unum |
| 410 prope te, scilicet Angelum, aliud prope nihil, scilicet materiam | |
| 53 | 411 primam.</p><p title="I q. 44 a. 2 co."><a name="30295"><span class="ref">[30295] Iª q. 44 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 412 quod antiqui philosophi paulatim, et quasi pedetentim, intraverunt |
| 413 in cognitionem veritatis. A principio enim, quasi grossiores | |
| 414 existentes, non existimabant esse entia nisi corpora sensibilia. | |
| 415 Quorum qui ponebant in eis motum, non considerabant motum nisi | |
| 416 secundum aliqua accidentia, ut puta secundum raritatem et | |
| 417 densitatem, congregationem et segregationem. Et supponentes ipsam | |
| 418 substantiam corporum increatam, assignabant aliquas causas | |
| 419 huiusmodi accidentalium transmutationum, ut puta amicitiam, litem, | |
| 420 intellectum, aut aliquid huiusmodi. Ulterius vero procedentes, | |
| 421 distinxerunt per intellectum inter formam substantialem et | |
| 422 materiam, quam ponebant increatam; et perceperunt transmutationem | |
| 423 fieri in corporibus secundum formas essentiales. Quarum | |
| 424 transmutationum quasdam causas universaliores ponebant, ut obliquum | |
| 425 circulum, secundum Aristotelem, vel ideas, secundum Platonem. Sed | |
| 426 considerandum est quod materia per formam contrahitur ad | |
| 427 determinatam speciem; sicut substantia alicuius speciei per | |
| 428 accidens ei adveniens contrahitur ad determinatum modum essendi, ut | |
| 429 homo contrahitur per album. Utrique igitur consideraverunt ens | |
| 430 particulari quadam consideratione, vel inquantum est hoc ens, vel | |
| 431 inquantum est tale ens. Et sic rebus causas agentes particulares | |
| 432 assignaverunt. Et ulterius aliqui erexerunt se ad considerandum ens | |
| 433 inquantum est ens, et consideraverunt causam rerum, non solum | |
| 434 secundum quod sunt haec vel talia, sed secundum quod sunt entia. | |
| 435 Hoc igitur quod est causa rerum inquantum sunt entia, oportet esse | |
| 436 causam rerum, non solum secundum quod sunt talia per formas | |
| 437 accidentales, nec secundum quod sunt haec per formas substantiales, | |
| 438 sed etiam secundum omne illud quod pertinet ad esse illorum | |
| 439 quocumque modo. Et sic oportet ponere etiam materiam primam creatam | |
| 53 | 440 ab universali causa entium.</p><p title="I q. 44 a. 2 ad 1"><a name="30296"><span class="ref">[30296] Iª q. 44 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 441 dicendum quod philosophus in I Physic. loquitur de fieri |
| 442 particulari, quod est de forma in formam, sive accidentalem sive | |
| 443 substantialem nunc autem loquimur de rebus secundum emanationem | |
| 444 earum ab universali principio essendi. A qua quidem emanatione nec | |
| 53 | 445 materia excluditur, licet a primo modo factionis excludatur.</p><p title="I q. 44 a. 2 ad 2"><a name="30297"><span class="ref">[30297] Iª q. 44 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 446 dicendum quod passio est effectus actionis. Unde et rationabile est |
| 447 quod primum principium passivum sit effectus primi principii | |
| 448 activi, nam omne imperfectum causatur a perfecto. Oportet enim | |
| 449 primum principium esse perfectissimum, ut dicit Aristoteles, in XII | |
| 53 | 450 Metaphys.</p><p title="I q. 44 a. 2 ad 3"><a name="30298"><span class="ref">[30298] Iª q. 44 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 451 dicendum quod ratio illa non ostendit quod materia non sit creata, |
| 452 sed quod non sit creata sine forma. Licet enim omne creatum sit in | |
| 453 actu, non tamen est actus purus. Unde oportet quod etiam illud quod | |
| 454 se habet ex parte potentiae, sit creatum, si totum quod ad esse | |
| 53 | 455 ipsius pertinet, creatum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 44 a. 3 arg. 1"><a name="30299"><span class="ref">[30299] Iª q. 44 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 456 proceditur. Videtur quod causa exemplaris sit aliquid praeter Deum. |
| 457 Exemplatum enim habet similitudinem exemplaris. Sed creaturae longe | |
| 458 sunt a divina similitudine. Non ergo Deus est causa exemplaris | |
| 53 | 459 earum.</p><p title="I q. 44 a. 3 arg. 2"><a name="30300"><span class="ref">[30300] Iª q. 44 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 460 quod est per participationem, reducitur ad aliquid per se existens, |
| 461 ut ignitum ad ignem, sicut iam dictum est. Sed quaecumque sunt in | |
| 462 sensibilibus rebus, sunt solum per participationem alicuius | |
| 463 speciei, quod ex hoc patet, quod in nullo sensibilium invenitur | |
| 464 solum id quod ad rationem speciei pertinet, sed adiunguntur | |
| 465 principiis speciei principia individuantia. Oportet ergo ponere | |
| 466 ipsas species per se existentes, ut per se hominem, et per se | |
| 467 equum, et huiusmodi. Et haec dicuntur exemplaria. Sunt igitur | |
| 53 | 468 exemplaria res quaedam extra Deum.</p><p title="I q. 44 a. 3 arg. 3"><a name="30301"><span class="ref">[30301] Iª q. 44 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 469 scientiae et definitiones sunt de ipsis speciebus, non secundum |
| 470 quod sunt in particularibus, quia particularium non est scientia | |
| 471 nec definitio. Ergo sunt quaedam entia, quae sunt entia vel species | |
| 472 non in singularibus. Et haec dicuntur exemplaria. Ergo idem quod | |
| 53 | 473 prius.</p><p title="I q. 44 a. 3 arg. 4"><a name="30302"><span class="ref">[30302] Iª q. 44 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, hoc |
| 28 | 474 idem videtur per Dionysium, qui dicit, V cap. de Div. Nom., quod |
| 475 <i>ipsum secundum se esse, prius est eo quod est per se vitam esse, | |
| 53 | 476 et eo quod est per se sapientiam esse</i>.</p><p title="I q. 44 a. 3 s. c."><a name="30303"><span class="ref">[30303] Iª q. 44 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 477 quod exemplar est idem quod idea. Sed ideae, secundum quod |
| 478 Augustinus libro octoginta trium quaest. dicit, <i>sunt formae | |
| 479 principales, quae divina intelligentia continentur</i>. Ergo | |
| 53 | 480 exemplaria rerum non sunt extra Deum.</p><p title="I q. 44 a. 3 co."><a name="30304"><span class="ref">[30304] Iª q. 44 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 481 quod Deus est prima causa exemplaris omnium rerum. Ad cuius |
| 482 evidentiam, considerandum est quod ad productionem alicuius rei | |
| 483 ideo necessarium est exemplar, ut effectus determinatam formam | |
| 484 consequatur, artifex enim producit determinatam formam in materia, | |
| 485 propter exemplar ad quod inspicit, sive illud sit exemplar ad quod | |
| 486 extra intuetur, sive sit exemplar interius mente conceptum. | |
| 487 Manifestum est autem quod ea quae naturaliter fiunt, determinatas | |
| 488 formas consequuntur. Haec autem formarum determinatio oportet quod | |
| 489 reducatur, sicut in primum principium, in divinam sapientiam, quae | |
| 490 ordinem universi excogitavit, qui in rerum distinctione consistit. | |
| 491 Et ideo oportet dicere quod in divina sapientia sunt rationes | |
| 492 omnium rerum, quas supra diximus ideas, id est formas exemplares in | |
| 493 mente divina existentes. Quae quidem licet multiplicentur secundum | |
| 494 respectum ad res, tamen non sunt realiter aliud a divina essentia, | |
| 495 prout eius similitudo a diversis participari potest diversimode. | |
| 496 Sic igitur ipse Deus est primum exemplar omnium. Possunt etiam in | |
| 497 rebus creatis quaedam aliorum exemplaria dici, secundum quod | |
| 498 quaedam sunt ad similitudinem aliorum, vel secundum eandem speciem, | |
| 53 | 499 vel secundum analogiam alicuius imitationis.</p><p title="I q. 44 a. 3 ad 1"><a name="30305"><span class="ref">[30305] Iª q. 44 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 500 dicendum quod, licet creaturae non pertingant ad hoc quod sint |
| 501 similes Deo secundum suam naturam, similitudine speciei, ut homo | |
| 502 genitus homini generanti; attingunt tamen ad eius similitudinem | |
| 503 secundum repraesentationem rationis intellectae a Deo, ut domus | |
| 53 | 504 quae est in materia, domui quae est in mente artificis.</p><p title="I q. 44 a. 3 ad 2"><a name="30306"><span class="ref">[30306] Iª q. 44 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 505 dicendum quod de ratione hominis est quod sit in materia, et sic |
| 506 non potest inveniri homo sine materia. Licet igitur hic homo sit | |
| 507 per participationem speciei, non tamen potest reduci ad aliquid | |
| 508 existens per se in eadem specie; sed ad speciem superexcedentem, | |
| 509 sicut sunt substantiae separatae. Et eadem ratio est de aliis | |
| 53 | 510 sensibilibus.</p><p title="I q. 44 a. 3 ad 3"><a name="30307"><span class="ref">[30307] Iª q. 44 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 511 dicendum quod, licet quaelibet scientia et definitio sit solum |
| 512 entium, non tamen oportet quod res eundem modum habeant in essendo, | |
| 513 quem intellectus habet in intelligendo. Nos enim, per virtutem | |
| 514 intellectus agentis, abstrahimus species universales a | |
| 515 particularibus conditionibus, non tamen oportet quod universalia | |
| 53 | 516 praeter particularia subsistant, ut particularium exemplaria.</p><p title="I q. 44 a. 3 ad 4"><a name="30308"><span class="ref">[30308] Iª q. 44 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 517 dicendum quod, sicut dicit Dionysius, XI cap. de Div. Nom., per se |
| 518 vitam et per se sapientiam quandoque nominat ipsum Deum, quandoque | |
| 519 virtutes ipsis rebus datas, non autem quasdam subsistentes res, | |
| 53 | 520 sicut antiqui posuerunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 44 a. 4 arg. 1"><a name="30309"><span class="ref">[30309] Iª q. 44 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 521 proceditur. Videtur quod Deus non sit causa finalis omnium. Agere |
| 522 enim propter finem videtur esse alicuius indigentis fine. Sed Deus | |
| 53 | 523 nullo est indigens. Ergo non competit sibi agere propter finem.</p><p title="I q. 44 a. 4 arg. 2"><a name="30310"><span class="ref">[30310] Iª q. 44 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, finis |
| 28 | 524 generationis et forma generati et agens non incidunt in idem |
| 525 numero, ut dicitur in II Physic., quia finis generationis est forma | |
| 526 generati. Sed Deus est primum agens omnium. Non ergo est causa | |
| 53 | 527 finalis omnium.</p><p title="I q. 44 a. 4 arg. 3"><a name="30311"><span class="ref">[30311] Iª q. 44 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, finem |
| 28 | 528 omnia appetunt. Sed Deum non omnia appetunt, quia neque omnia ipsum |
| 53 | 529 cognoscunt. Deus ergo non est omnium finis.</p><p title="I q. 44 a. 4 arg. 4"><a name="30312"><span class="ref">[30312] Iª q. 44 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 530 finalis causa est prima causarum. Si igitur Deus sit causa agens et |
| 531 causa finalis, sequitur quod in eo sit prius et posterius. Quod est | |
| 53 | 532 impossibile.</p><p title="I q. 44 a. 4 s. c."><a name="30313"><span class="ref">[30313] Iª q. 44 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 533 quod dicitur Prov. XVI, <i>universa propter semetipsum operatus est |
| 53 | 534 dominus</i>.</p><p title="I q. 44 a. 4 co."><a name="30314"><span class="ref">[30314] Iª q. 44 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 535 quod omne agens agit propter finem, alioquin ex actione agentis non |
| 536 magis sequeretur hoc quam illud, nisi a casu. Est autem idem finis | |
| 537 agentis et patientis, inquantum huiusmodi, sed aliter et aliter, | |
| 538 unum enim et idem est quod agens intendit imprimere, et quod | |
| 539 patiens intendit recipere. Sunt autem quaedam quae simul agunt et | |
| 540 patiuntur, quae sunt agentia imperfecta, et his convenit quod etiam | |
| 541 in agendo intendant aliquid acquirere. Sed primo agenti, qui est | |
| 542 agens tantum, non convenit agere propter acquisitionem alicuius | |
| 543 finis; sed intendit solum communicare suam perfectionem, quae est | |
| 544 eius bonitas. Et unaquaeque creatura intendit consequi suam | |
| 545 perfectionem, quae est similitudo perfectionis et bonitatis | |
| 53 | 546 divinae. Sic ergo divina bonitas est finis rerum omnium.</p><p title="I q. 44 a. 4 ad 1"><a name="30315"><span class="ref">[30315] Iª q. 44 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 547 dicendum quod agere propter indigentiam non est nisi agentis |
| 548 imperfecti, quod natum est agere et pati. Sed hoc Deo non competit. | |
| 549 Et ideo ipse solus est maxime liberalis, quia non agit propter suam | |
| 53 | 550 utilitatem, sed solum propter suam bonitatem.</p><p title="I q. 44 a. 4 ad 2"><a name="30316"><span class="ref">[30316] Iª q. 44 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 551 dicendum quod forma generati non est finis generationis nisi |
| 552 inquantum est similitudo formae generantis, quod suam similitudinem | |
| 553 communicare intendit. Alioquin forma generati esset nobilior | |
| 53 | 554 generante, cum finis sit nobilior his quae sunt ad finem.</p><p title="I q. 44 a. 4 ad 3"><a name="30317"><span class="ref">[30317] Iª q. 44 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 555 dicendum quod omnia appetunt Deum ut finem, appetendo quodcumque |
| 556 bonum, sive appetitu intelligibili, sive sensibili, sive naturali, | |
| 557 qui est sine cognitione, quia nihil habet rationem boni et | |
| 53 | 558 appetibilis, nisi secundum quod participat Dei similitudinem.</p><p title="I q. 44 a. 4 ad 4"><a name="30318"><span class="ref">[30318] Iª q. 44 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 559 dicendum quod, cum Deus sit causa efficiens, exemplaris et finalis |
| 560 omnium rerum, et materia prima sit ab ipso, sequitur quod primum | |
| 561 principium omnium rerum sit unum tantum secundum rem. Nihil tamen | |
| 562 prohibet in eo considerari multa secundum rationem, quorum quaedam | |
| 53 | 563 prius cadunt in intellectu nostro quam alia.</p></div></div><div class="q" id="q45"><h2>Quaestio 45</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 45 pr."><a name="30319"><span class="ref">[30319] |
| 564 Iª q. 45 pr.</span></a> Deinde quaeritur de modo emanationis | |
| 28 | 565 rerum a primo principio, qui dicitur creatio. De qua quaeruntur |
| 566 octo. Primo, quid sit creatio. Secundo, utrum Deus possit aliquid | |
| 567 creare. Tertio, utrum creatio sit aliquod ens in rerum natura. | |
| 568 Quarto, cui competit creari. Quinto, utrum solius Dei sit creare. | |
| 569 Sexto, utrum commune sit toti Trinitati, aut proprium alicuius | |
| 570 personae. Septimo, utrum vestigium aliquod Trinitatis sit in rebus | |
| 571 creatis. Octavo, utrum opus creationis admisceatur in operibus | |
| 53 | 572 naturae et voluntatis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 45 a. 1 arg. 1"><a name="30320"><span class="ref">[30320] Iª q. 45 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 573 proceditur. Videtur quod creare non sit ex nihilo aliquid facere. |
| 574 Dicit enim Augustinus, contra adversarium legis et prophetarum, | |
| 575 <i>facere est quod omnino non erat, creare vero est ex eo quod iam | |
| 53 | 576 erat educendo aliquid constituere</i>.</p><p title="I q. 45 a. 1 arg. 2"><a name="30321"><span class="ref">[30321] Iª q. 45 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 577 nobilitas actionis et motus ex terminis consideratur. Nobilior |
| 578 igitur est actio quae ex bono in bonum est, et ex ente in ens, quam | |
| 579 quae est ex nihilo in aliquid. Sed creatio videtur esse nobilissima | |
| 580 actio, et prima inter omnes actiones. Ergo non est ex nihilo in | |
| 53 | 581 aliquid, sed magis ex ente in ens.</p><p title="I q. 45 a. 1 arg. 3"><a name="30322"><span class="ref">[30322] Iª q. 45 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, haec |
| 28 | 582 praepositio ex importat habitudinem alicuius causae, et maxime |
| 583 materialis; sicut cum dicimus quod statua fit ex aere. Sed nihil | |
| 584 non potest esse materia entis, nec aliquo modo causa eius. Ergo | |
| 53 | 585 creare non est ex nihilo aliquid facere.</p><p title="I q. 45 a. 1 s. c."><a name="30323"><span class="ref">[30323] Iª q. 45 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 586 quod super illud Gen. I, <i>in principio creavit Deus caelum</i> |
| 53 | 587 etc., dicit Glossa quod creare est aliquid ex nihilo facere.</p><p title="I q. 45 a. 1 co."><a name="30324"><span class="ref">[30324] Iª q. 45 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 588 quod, sicut supra dictum est, non solum oportet considerare |
| 589 emanationem alicuius entis particularis ab aliquo particulari | |
| 590 agente, sed etiam emanationem totius entis a causa universali, quae | |
| 591 est Deus, et hanc quidem emanationem designamus nomine creationis. | |
| 592 Quod autem procedit secundum emanationem particularem, non | |
| 593 praesupponitur emanationi, sicut, si generatur homo, non fuit prius | |
| 594 homo, sed homo fit ex non homine, et album ex non albo. Unde, si | |
| 595 consideretur emanatio totius entis universalis a primo principio, | |
| 596 impossibile est quod aliquod ens praesupponatur huic emanationi. | |
| 597 Idem autem est nihil quod nullum ens. Sicut igitur generatio | |
| 598 hominis est ex non ente quod est non homo, ita creatio, quae est | |
| 53 | 599 emanatio totius esse, est ex non ente quod est nihil.</p><p title="I q. 45 a. 1 ad 1"><a name="30325"><span class="ref">[30325] Iª q. 45 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 600 dicendum quod Augustinus aequivoce utitur nomine creationis, |
| 601 secundum quod creari dicuntur ea quae in melius reformantur, ut cum | |
| 602 dicitur aliquis creari in episcopum. Sic autem non loquimur hic de | |
| 53 | 603 creatione, sed sicut dictum est.</p><p title="I q. 45 a. 1 ad 2"><a name="30326"><span class="ref">[30326] Iª q. 45 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 604 dicendum quod mutationes accipiunt speciem et dignitatem non a |
| 605 termino a quo, sed a termino ad quem. Tanto ergo perfectior et | |
| 606 prior est aliqua mutatio, quanto terminus ad quem illius mutationis | |
| 607 est nobilior et prior; licet terminus a quo, qui opponitur termino | |
| 608 ad quem, sit imperfectior. Sicut generatio simpliciter est nobilior | |
| 609 et prior quam alteratio, propter hoc quod forma substantialis est | |
| 610 nobilior quam forma accidentalis, tamen privatio substantialis | |
| 611 formae, quae est terminus a quo in generatione, est imperfectior | |
| 612 quam contrarium, quod est terminus a quo in alteratione. Et | |
| 613 similiter creatio est perfectior et prior quam generatio et | |
| 614 alteratio, quia terminus ad quem est tota substantia rei. Id autem | |
| 53 | 615 quod intelligitur ut terminus a quo, est simpliciter non ens.</p><p title="I q. 45 a. 1 ad 3"><a name="30327"><span class="ref">[30327] Iª q. 45 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 616 dicendum quod, cum dicitur aliquid ex nihilo fieri, haec |
| 617 praepositio ex non designat causam materialem, sed ordinem tantum; | |
| 618 sicut cum dicitur, ex mane fit meridies, idest, post mane fit | |
| 619 meridies. Sed intelligendum est quod haec praepositio ex potest | |
| 620 includere negationem importatam in hoc quod dico nihil, vel includi | |
| 621 ab ea. Si primo modo, tunc ordo remanet affirmatus, et ostenditur | |
| 622 ordo eius, quod est ad non esse praecedens. Si vero negatio | |
| 623 includat praepositionem, tunc ordo negatur, et est sensus, fit ex | |
| 624 nihilo, idest non fit ex aliquo; sicut si dicatur, iste loquitur de | |
| 625 nihilo, quia non loquitur de aliquo. Et utroque modo verificatur, | |
| 626 cum dicitur ex nihilo aliquid fieri. Sed primo modo, haec | |
| 627 praepositio ex importat ordinem, ut dictum est, secundo modo, | |
| 53 | 628 importat habitudinem causae materialis, quae negatur.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 45 a. 2 arg. 1"><a name="30328"><span class="ref">[30328] Iª q. 45 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 629 proceditur. Videtur quod Deus non possit aliquid creare. Quia |
| 630 secundum philosophum, I Physic., antiqui philosophi acceperunt ut | |
| 631 communem conceptionem animi, ex nihilo nihil fieri. Sed potentia | |
| 632 Dei non se extendit ad contraria primorum principiorum; utpote quod | |
| 633 Deus faciat quod totum non sit maius sua parte, vel quod affirmatio | |
| 634 et negatio sint simul vera. Ergo Deus non potest aliquid ex nihilo | |
| 53 | 635 facere, vel creare.</p><p title="I q. 45 a. 2 arg. 2"><a name="30329"><span class="ref">[30329] Iª q. 45 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 636 creare est aliquid ex nihilo facere, ergo creari est aliquid fieri. |
| 637 Sed omne fieri est mutari. Ergo creatio est mutatio. Sed omnis | |
| 638 mutatio est ex subiecto aliquo, ut patet per definitionem motus, | |
| 639 nam motus est actus existentis in potentia. Ergo est impossibile | |
| 53 | 640 aliquid a Deo ex nihilo fieri.</p><p title="I q. 45 a. 2 arg. 3"><a name="30330"><span class="ref">[30330] Iª q. 45 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 641 factum est, necesse est aliquando fieri. Sed non potest dici quod |
| 642 illud quod creatur, simul fiat et factum sit, quia in | |
| 643 permanentibus, quod fit, non est, quod autem factum est, iam est; | |
| 644 simul ergo aliquid esset et non esset. Ergo, si aliquid fit, fieri | |
| 645 eius praecedit factum esse. Sed hoc non potest esse, nisi | |
| 646 praeexistat subiectum in quo sustentetur ipsum fieri. Ergo | |
| 53 | 647 impossibile est aliquid fieri ex nihilo.</p><p title="I q. 45 a. 2 arg. 4"><a name="30331"><span class="ref">[30331] Iª q. 45 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 648 infinitam distantiam non est pertransire. Sed infinita distantia |
| 649 est inter ens et nihil. Ergo non contingit ex nihilo aliquid | |
| 53 | 650 fieri.</p><p title="I q. 45 a. 2 s. c."><a name="30332"><span class="ref">[30332] Iª q. 45 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 651 quod dicitur Gen. I, <i>in principio creavit Deus caelum et |
| 53 | 652 terram</i>.</p><p title="I q. 45 a. 2 co."><a name="30333"><span class="ref">[30333] Iª q. 45 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 653 quod non solum non est impossibile a Deo aliquid creari, sed |
| 654 necesse est ponere a Deo omnia creata esse, ut ex praemissis | |
| 655 habetur. Quicumque enim facit aliquid ex aliquo, illud ex quo facit | |
| 656 praesupponitur actioni eius, et non producitur per ipsam actionem, | |
| 657 sicut artifex operatur ex rebus naturalibus, ut ex ligno et aere, | |
| 658 quae per artis actionem non causantur, sed causantur per actionem | |
| 659 naturae. Sed et ipsa natura causat res naturales quantum ad formam, | |
| 660 sed praesupponit materiam. Si ergo Deus non ageret nisi ex aliquo | |
| 661 praesupposito, sequeretur quod illud praesuppositum non esset | |
| 662 causatum ab ipso. Ostensum est autem supra quod nihil potest esse | |
| 663 in entibus quod non sit a Deo, qui est causa universalis totius | |
| 664 esse. Unde necesse est dicere quod Deus ex nihilo res in esse | |
| 53 | 665 producit.</p><p title="I q. 45 a. 2 ad 1"><a name="30334"><span class="ref">[30334] Iª q. 45 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 666 dicendum quod antiqui philosophi, sicut supra dictum est, non |
| 667 consideraverunt nisi emanationem effectuum particularium a causis | |
| 668 particularibus, quas necesse est praesupponere aliquid in sua | |
| 669 actione, et secundum hoc erat eorum communis opinio, ex nihilo | |
| 670 nihil fieri. Sed tamen hoc locum non habet in prima emanatione ab | |
| 53 | 671 universali rerum principio.</p><p title="I q. 45 a. 2 ad 2"><a name="30335"><span class="ref">[30335] Iª q. 45 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 672 dicendum quod creatio non est mutatio nisi secundum modum |
| 673 intelligendi tantum. Nam de ratione mutationis est, quod aliquid | |
| 674 idem se habeat aliter nunc et prius, nam quandoque est idem ens | |
| 675 actu, aliter se habens nunc et prius, sicut in motibus secundum | |
| 676 quantitatem et qualitatem et ubi; quandoque vero est idem ens in | |
| 677 potentia tantum, sicut in mutatione secundum substantiam, cuius | |
| 678 subiectum est materia. Sed in creatione, per quam producitur tota | |
| 679 substantia rerum, non potest accipi aliquid idem aliter se habens | |
| 680 nunc et prius, nisi secundum intellectum tantum; sicut si | |
| 681 intelligatur aliqua res prius non fuisse totaliter, et postea esse. | |
| 682 Sed cum actio et passio conveniant in substantia motus, et | |
| 683 differant solum secundum habitudines diversas, ut dicitur in III | |
| 684 Physic., oportet quod, subtracto motu, non remaneant nisi diversae | |
| 685 habitudines in creante et creato. Sed quia modus significandi | |
| 686 sequitur modum intelligendi, ut dictum est, creatio significatur | |
| 687 per modum mutationis, et propter hoc dicitur quod creare est ex | |
| 688 nihilo aliquid facere. Quamvis facere et fieri magis in hoc | |
| 689 conveniant quam mutare et mutari, quia facere et fieri important | |
| 690 habitudinem causae ad effectum et effectus ad causam, sed | |
| 53 | 691 mutationem ex consequenti.</p><p title="I q. 45 a. 2 ad 3"><a name="30336"><span class="ref">[30336] Iª q. 45 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 692 dicendum quod in his quae fiunt sine motu, simul est fieri et |
| 693 factum esse, sive talis factio sit terminus motus, sicut | |
| 694 illuminatio (nam simul aliquid illuminatur et illuminatum est); | |
| 695 sive non sit terminus motus, sicut simul formatur verbum in corde | |
| 696 et formatum est. Et in his, quod fit, est, sed cum dicitur fieri, | |
| 697 significatur ab alio esse, et prius non fuisse. Unde, cum creatio | |
| 53 | 698 sit sine motu, simul aliquid creatur et creatum est.</p><p title="I q. 45 a. 2 ad 4"><a name="30337"><span class="ref">[30337] Iª q. 45 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 699 dicendum quod obiectio illa procedit ex falsa imaginatione, ac si |
| 700 sit aliquod infinitum medium inter nihilum et ens, quod patet esse | |
| 701 falsum. Procedit autem falsa haec imaginatio ex eo quod creatio | |
| 53 | 702 significatur ut quaedam mutatio inter duos terminos existens.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 45 a. 3 arg. 1"><a name="30338"><span class="ref">[30338] Iª q. 45 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 703 proceditur. Videtur quod creatio non sit aliquid in creatura. Sicut |
| 704 enim creatio passive accepta attribuitur creaturae, ita creatio | |
| 705 active accepta attribuitur creatori. Sed creatio active accepta non | |
| 706 est aliquid in creatore, quia sic sequeretur quod in Deo esset | |
| 707 aliquid temporale. Ergo creatio passive accepta non est aliquid in | |
| 53 | 708 creatura.</p><p title="I q. 45 a. 3 arg. 2"><a name="30339"><span class="ref">[30339] Iª q. 45 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 709 est medium inter creatorem et creaturam. Sed creatio significatur |
| 710 ut medium inter utrumque, non enim est creator, cum non sit | |
| 711 aeterna; neque creatura, quia oporteret eadem ratione aliam ponere | |
| 712 creationem qua ipsa crearetur, et sic in infinitum. Creatio ergo | |
| 53 | 713 non est aliquid.</p><p title="I q. 45 a. 3 arg. 3"><a name="30340"><span class="ref">[30340] Iª q. 45 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 714 creatio est aliquid praeter substantiam creatam, oportet quod sit |
| 715 accidens eius. Omne autem accidens est in subiecto. Ergo res creata | |
| 716 esset subiectum creationis. Et sic idem esset subiectum creationis | |
| 717 et terminus. Quod est impossibile, quia subiectum prius est | |
| 718 accidente, et conservat accidens; terminus autem posterius est | |
| 719 actione et passione cuius est terminus, et eo existente cessat | |
| 53 | 720 actio et passio. Igitur ipsa creatio non est aliqua res.</p><p title="I q. 45 a. 3 s. c."><a name="30341"><span class="ref">[30341] Iª q. 45 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, maius |
| 28 | 721 est fieri aliquid secundum totam substantiam, quam secundum formam |
| 722 substantialem vel accidentalem. Sed generatio simpliciter vel | |
| 723 secundum quid, qua fit aliquid secundum formam substantialem vel | |
| 724 accidentalem, est aliquid in generato. Ergo multo magis creatio, | |
| 725 qua fit aliquid secundum totam substantiam, est aliquid in | |
| 53 | 726 creato.</p><p title="I q. 45 a. 3 co."><a name="30342"><span class="ref">[30342] Iª q. 45 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 727 quod creatio ponit aliquid in creato secundum relationem tantum. |
| 728 Quia quod creatur, non fit per motum vel per mutationem. Quod enim | |
| 729 fit per motum vel mutationem, fit ex aliquo praeexistenti, quod | |
| 730 quidem contingit in productionibus particularibus aliquorum entium; | |
| 731 non autem potest hoc contingere in productione totius esse a causa | |
| 732 universali omnium entium, quae est Deus. Unde Deus, creando, | |
| 733 producit res sine motu. Subtracto autem motu ab actione et | |
| 734 passione, nihil remanet nisi relatio, ut dictum est. Unde | |
| 735 relinquitur quod creatio in creatura non sit nisi relatio quaedam | |
| 736 ad creatorem, ut ad principium sui esse; sicut in passione quae est | |
| 53 | 737 cum motu, importatur relatio ad principium motus.</p><p title="I q. 45 a. 3 ad 1"><a name="30343"><span class="ref">[30343] Iª q. 45 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 738 dicendum quod creatio active significata significat actionem |
| 739 divinam, quae est eius essentia cum relatione ad creaturam. Sed | |
| 740 relatio in Deo ad creaturam non est realis, sed secundum rationem | |
| 741 tantum. Relatio vero creaturae ad Deum est relatio realis, ut supra | |
| 53 | 742 dictum est, cum de divinis nominibus ageretur.</p><p title="I q. 45 a. 3 ad 2"><a name="30344"><span class="ref">[30344] Iª q. 45 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 743 dicendum quod, quia creatio significatur ut mutatio, sicut dictum |
| 744 est; mutatio autem media quodammodo est inter movens et motum, ideo | |
| 745 etiam creatio significatur ut media inter creatorem et creaturam. | |
| 746 Tamen creatio passive accepta est in creatura, et est creatura. | |
| 747 Neque tamen oportet quod alia creatione creetur, quia relationes, | |
| 748 cum hoc ipsum quod sunt, ad aliquid dicantur, non referuntur per | |
| 749 aliquas alias relationes, sed per seipsas; sicut etiam supra dictum | |
| 53 | 750 est, cum de aequalitate personarum ageretur.</p><p title="I q. 45 a. 3 ad 3"><a name="30345"><span class="ref">[30345] Iª q. 45 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 751 dicendum quod creationis, secundum quod significatur ut mutatio, |
| 752 creatura est terminus, sed secundum quod vere est relatio, creatura | |
| 753 est eius subiectum, et prius ea in esse, sicut subiectum accidente. | |
| 754 Sed habet quandam rationem prioritatis ex parte obiecti ad quod | |
| 755 dicitur, quod est principium creaturae. Neque tamen oportet quod, | |
| 756 quandiu creatura sit, dicatur creari, quia creatio importat | |
| 757 habitudinem creaturae ad creatorem cum quadam novitate seu | |
| 53 | 758 incoeptione.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 45 a. 4 arg. 1"><a name="30346"><span class="ref">[30346] Iª q. 45 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 759 proceditur. Videtur quod creari non sit proprium compositorum et |
| 760 subsistentium. Dicitur enim in libro de causis, prima rerum | |
| 761 creatarum est esse. Sed esse rei creatae non est subsistens. Ergo | |
| 53 | 762 creatio proprie non est subsistentis et compositi.</p><p title="I q. 45 a. 4 arg. 2"><a name="30347"><span class="ref">[30347] Iª q. 45 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 763 creatur est ex nihilo. Composita autem non sunt ex nihilo, sed ex |
| 53 | 764 suis componentibus. Ergo compositis non convenit creari.</p><p title="I q. 45 a. 4 arg. 3"><a name="30348"><span class="ref">[30348] Iª q. 45 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 765 proprie producitur per primam emanationem, quod supponitur in |
| 766 secunda, sicut res naturalis per generationem naturalem, quae | |
| 767 supponitur in operatione artis. Sed illud quod supponitur in | |
| 768 generatione naturali, est materia. Ergo materia est quae proprie | |
| 53 | 769 creatur, et non compositum.</p><p title="I q. 45 a. 4 s. c."><a name="30349"><span class="ref">[30349] Iª q. 45 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 770 quod dicitur Gen. I, <i>in principio creavit Deus caelum et |
| 771 terram</i>. Caelum autem et terra sunt res compositae subsistentes. | |
| 53 | 772 Ergo horum proprie est creatio.</p><p title="I q. 45 a. 4 co."><a name="30350"><span class="ref">[30350] Iª q. 45 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 773 quod creari est quoddam fieri, ut dictum est. Fieri autem ordinatur |
| 774 ad esse rei. Unde illis proprie convenit fieri et creari, quibus | |
| 775 convenit esse. Quod quidem convenit proprie subsistentibus, sive | |
| 776 sint simplicia, sicut substantiae separatae; sive sint composita, | |
| 777 sicut substantiae materiales. Illi enim proprie convenit esse, quod | |
| 778 habet esse; et hoc est subsistens in suo esse. Formae autem et | |
| 779 accidentia, et alia huiusmodi, non dicuntur entia quasi ipsa sint, | |
| 780 sed quia eis aliquid est; ut albedo ea ratione dicitur ens, quia ea | |
| 781 subiectum est album. Unde, secundum philosophum, accidens magis | |
| 782 proprie dicitur entis quam ens. Sicut igitur accidentia et formae, | |
| 783 et huiusmodi, quae non subsistunt, magis sunt coexistentia quam | |
| 784 entia; ita magis debent dici concreata quam creata. Proprie vero | |
| 53 | 785 creata sunt subsistentia.</p><p title="I q. 45 a. 4 ad 1"><a name="30351"><span class="ref">[30351] Iª q. 45 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 786 dicendum quod, cum dicitur, prima rerum creatarum est esse, ly esse |
| 787 non importat subiectum creatum; sed importat propriam rationem | |
| 788 obiecti creationis. Nam ex eo dicitur aliquid creatum, quod est | |
| 789 ens, non ex eo quod est hoc ens, cum creatio sit emanatio totius | |
| 790 esse ab ente universali, ut dictum est. Et est similis modus | |
| 791 loquendi, sicut si diceretur quod primum visibile est color, | |
| 53 | 792 quamvis illud quod proprie videtur, sit coloratum.</p><p title="I q. 45 a. 4 ad 2"><a name="30352"><span class="ref">[30352] Iª q. 45 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 793 dicendum quod creatio non dicit constitutionem rei compositae ex |
| 794 principiis praeexistentibus, sed compositum sic dicitur creari, | |
| 53 | 795 quod simul cum omnibus suis principiis in esse producitur.</p><p title="I q. 45 a. 4 ad 3"><a name="30353"><span class="ref">[30353] Iª q. 45 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 796 dicendum quod ratio illa non probat quod sola materia creetur; sed |
| 797 quod materia non sit nisi ex creatione. Nam creatio est productio | |
| 53 | 798 totius esse, et non solum materiae.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 45 a. 5 arg. 1"><a name="30354"><span class="ref">[30354] Iª q. 45 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 799 proceditur. Videtur quod non solius Dei sit creare. Quia secundum |
| 800 philosophum, perfectum est quod potest sibi simile facere. Sed | |
| 801 creaturae immateriales sunt perfectiores creaturis materialibus, | |
| 802 quae faciunt sibi simile, ignis enim generat ignem, et homo generat | |
| 803 hominem. Ergo substantia immaterialis potest facere substantiam | |
| 804 sibi similem. Sed substantia immaterialis non potest fieri nisi per | |
| 805 creationem, cum non habeat materiam ex qua fiat. Ergo aliqua | |
| 53 | 806 creatura potest creare.</p><p title="I q. 45 a. 5 arg. 2"><a name="30355"><span class="ref">[30355] Iª q. 45 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 807 quanto maior est resistentia ex parte facti, tanto maior virtus |
| 808 requiritur in faciente. Sed plus resistit contrarium quam nihil. | |
| 809 Ergo maioris virtutis est aliquid facere ex contrario, quod tamen | |
| 810 creatura facit; quam aliquid facere ex nihilo. Multo magis igitur | |
| 53 | 811 creatura hoc facere potest.</p><p title="I q. 45 a. 5 arg. 3"><a name="30356"><span class="ref">[30356] Iª q. 45 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 812 virtus facientis consideratur secundum mensuram eius quod fit. Sed |
| 813 ens creatum est finitum, ut supra probatum est, cum de Dei | |
| 814 infinitate ageretur. Ergo ad producendum per creationem aliquid | |
| 815 creatum, non requiritur nisi virtus finita. Sed habere virtutem | |
| 816 finitam non est contra rationem creaturae. Ergo non est impossibile | |
| 53 | 817 creaturam creare.</p><p title="I q. 45 a. 5 s. c."><a name="30357"><span class="ref">[30357] Iª q. 45 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 818 quod Augustinus dicit, in III de Trin., quod neque boni neque mali |
| 819 Angeli possunt esse creatores alicuius rei. Multo minus igitur | |
| 53 | 820 aliae creaturae.</p><p title="I q. 45 a. 5 co."><a name="30358"><span class="ref">[30358] Iª q. 45 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 821 quod satis apparet in primo aspectu, secundum praemissa, quod |
| 822 creare non potest esse propria actio nisi solius Dei. Oportet enim | |
| 823 universaliores effectus in universaliores et priores causas | |
| 824 reducere. Inter omnes autem effectus, universalissimum est ipsum | |
| 825 esse. Unde oportet quod sit proprius effectus primae et | |
| 826 universalissimae causae, quae est Deus. Unde etiam dicitur libro de | |
| 827 causis, quod neque intelligentia vel anima nobilis dat esse, nisi | |
| 828 inquantum operatur operatione divina. Producere autem esse | |
| 829 absolute, non inquantum est hoc vel tale, pertinet ad rationem | |
| 830 creationis. Unde manifestum est quod creatio est propria actio | |
| 831 ipsius Dei. Contingit autem quod aliquid participet actionem | |
| 832 propriam alicuius alterius, non virtute propria, sed | |
| 833 instrumentaliter, inquantum agit in virtute alterius; sicut aer per | |
| 834 virtutem ignis habet calefacere et ignire. Et secundum hoc, aliqui | |
| 835 opinati sunt quod, licet creatio sit propria actio universalis | |
| 836 causae, tamen aliqua inferiorum causarum inquantum agit in virtute | |
| 837 primae causae, potest creare. Et sic posuit Avicenna quod prima | |
| 838 substantia separata, creata a Deo, creat aliam post se, et | |
| 839 substantiam orbis, et animam eius; et quod substantia orbis creat | |
| 840 materiam inferiorum corporum. Et secundum hunc etiam modum Magister | |
| 841 dicit, in V dist. IV Sent., quod Deus potest creaturae communicare | |
| 842 potentiam creandi, ut creet per ministerium, non propria | |
| 843 auctoritate. Sed hoc esse non potest. Quia causa secunda | |
| 844 instrumentalis non participat actionem causae superioris, nisi | |
| 845 inquantum per aliquid sibi proprium dispositive operatur ad | |
| 846 effectum principalis agentis. Si igitur nihil ibi ageret secundum | |
| 847 illud quod est sibi proprium, frustra adhiberetur ad agendum, nec | |
| 848 oporteret esse determinata instrumenta determinatarum actionum. Sic | |
| 849 enim videmus quod securis, scindendo lignum, quod habet ex | |
| 850 proprietate suae formae, producit scamni formam, quae est effectus | |
| 851 proprius principalis agentis. Illud autem quod est proprius | |
| 852 effectus Dei creantis, est illud quod praesupponitur omnibus aliis, | |
| 853 scilicet esse absolute. Unde non potest aliquid operari dispositive | |
| 854 et instrumentaliter ad hunc effectum, cum creatio non sit ex aliquo | |
| 855 praesupposito, quod possit disponi per actionem instrumentalis | |
| 856 agentis. Sic igitur impossibile est quod alicui creaturae conveniat | |
| 857 creare, neque virtute propria, neque instrumentaliter sive per | |
| 858 ministerium. Et hoc praecipue inconveniens est dici de aliquo | |
| 859 corpore, quod creet, cum nullum corpus agat nisi tangendo vel | |
| 860 movendo; et sic requirit in sua actione aliquid praeexistens, quod | |
| 53 | 861 possit tangi et moveri; quod est contra rationem creationis.</p><p title="I q. 45 a. 5 ad 1"><a name="30359"><span class="ref">[30359] Iª q. 45 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 862 dicendum quod aliquod perfectum participans aliquam naturam, facit |
| 863 sibi simile, non quidem producendo absolute illam naturam, sed | |
| 864 applicando eam ad aliquid. Non enim hic homo potest esse causa | |
| 865 naturae humanae absolute, quia sic esset causa sui ipsius, sed est | |
| 866 causa quod natura humana sit in hoc homine generato. Et sic | |
| 867 praesupponit in sua actione determinatam materiam per quam est hic | |
| 868 homo. Sed sicut hic homo participat humanam naturam, ita quodcumque | |
| 869 ens creatum participat, ut ita dixerim, naturam essendi, quia solus | |
| 870 Deus est suum esse, ut supra dictum est. Nullum igitur ens creatum | |
| 871 potest producere aliquod ens absolute, nisi inquantum esse causat | |
| 872 in hoc, et sic oportet quod praeintelligatur id per quod aliquid | |
| 873 est hoc, actioni qua facit sibi simile. In substantia autem | |
| 874 immateriali non potest praeintelligi aliquid per quod sit haec, | |
| 875 quia est haec per suam formam, per quam habet esse, cum sint formae | |
| 876 subsistentes. Igitur substantia immaterialis non potest producere | |
| 877 aliam substantiam immaterialem sibi similem, quantum ad esse eius; | |
| 878 sed quantum ad perfectionem aliquam superadditam; sicut si dicamus | |
| 879 quod superior Angelus illuminat inferiorem, ut Dionysius dicit. | |
| 880 Secundum quem modum etiam in caelestibus est paternitas, ut ex | |
| 881 verbis apostoli patet, Ephes. III, <i>ex quo omnis paternitas in | |
| 882 caelo et in terra nominatur</i>. Et ex hoc etiam evidenter apparet | |
| 883 quod nullum ens creatum potest causare aliquid, nisi praesupposito | |
| 53 | 884 aliquo. Quod repugnat rationi creationis.</p><p title="I q. 45 a. 5 ad 2"><a name="30360"><span class="ref">[30360] Iª q. 45 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 885 dicendum quod ex contrario fit aliquid per accidens, ut dicitur in |
| 886 I Physic., per se autem fit aliquid ex subiecto, quod est in | |
| 887 potentia. Contrarium igitur resistit agenti, inquantum impedit | |
| 888 potentiam ab actu in quem intendit reducere agens, sicut ignis | |
| 889 intendit reducere materiam aquae in actum sibi similem, sed | |
| 890 impeditur per formam et dispositiones contrarias, quibus quasi | |
| 891 ligatur potentia ne reducatur in actum. Et quanto magis fuerit | |
| 892 potentia ligata, tanto requiritur maior virtus in agente ad | |
| 893 reducendam materiam in actum. Unde multo maior potentia requiritur | |
| 894 in agente, si nulla potentia praeexistat. Sic ergo patet quod multo | |
| 895 maioris virtutis est facere aliquid ex nihilo, quam ex | |
| 53 | 896 contrario.</p><p title="I q. 45 a. 5 ad 3"><a name="30361"><span class="ref">[30361] Iª q. 45 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 897 dicendum quod virtus facientis non solum consideratur ex substantia |
| 898 facti, sed etiam ex modo faciendi, maior enim calor non solum | |
| 899 magis, sed etiam citius calefacit. Quamvis igitur creare aliquem | |
| 900 effectum finitum non demonstret potentiam infinitam, tamen creare | |
| 901 ipsum ex nihilo demonstrat potentiam infinitam. Quod ex praedictis | |
| 902 patet. Si enim tanto maior virtus requiritur in agente, quanto | |
| 903 potentia est magis remota ab actu, oportet quod virtus agentis ex | |
| 904 nulla praesupposita potentia, quale agens est creans, sit infinita, | |
| 905 quia nulla proportio est nullius potentiae ad aliquam potentiam, | |
| 906 quam praesupponit virtus agentis naturalis, sicut et non entis ad | |
| 907 ens. Et quia nulla creatura habet simpliciter potentiam infinitam, | |
| 908 sicut neque esse infinitum, ut supra probatum est, relinquitur quod | |
| 53 | 909 nulla creatura possit creare.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 45 a. 6 arg. 1"><a name="30362"><span class="ref">[30362] Iª q. 45 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 910 proceditur. Videtur quod creare sit proprium alicuius personae. |
| 911 Quod enim est prius, est causa eius quod est post; et perfectum | |
| 912 imperfecti. Sed processio divinae personae est prior quam processio | |
| 913 creaturae, et magis perfecta, quia divina persona procedit in | |
| 914 perfecta similitudine sui principii, creatura vero in imperfecta. | |
| 915 Ergo processiones divinarum personarum sunt causa processionis | |
| 53 | 916 rerum. Et sic creare est proprium personae.</p><p title="I q. 45 a. 6 arg. 2"><a name="30363"><span class="ref">[30363] Iª q. 45 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 917 personae divinae non distinguuntur ab invicem nisi per suas |
| 918 processiones et relationes. Quidquid igitur differenter attribuitur | |
| 919 divinis personis, hoc convenit eis secundum processiones et | |
| 920 relationes personarum. Sed causalitas creaturarum diversimode | |
| 921 attribuitur divinis personis, nam in symbolo fidei patri | |
| 922 attribuitur quod sit creator omnium visibilium et invisibilium; | |
| 923 filio autem attribuitur quod per eum omnia facta sunt; sed spiritui | |
| 924 sancto, quod sit dominus et vivificator. Causalitas ergo | |
| 925 creaturarum convenit personis secundum processiones et | |
| 53 | 926 relationes.</p><p title="I q. 45 a. 6 arg. 3"><a name="30364"><span class="ref">[30364] Iª q. 45 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 927 dicatur quod causalitas creaturae attenditur secundum aliquod |
| 928 attributum essentiale quod appropriatur alicui personae, hoc non | |
| 929 videtur sufficiens. Quia quilibet effectus divinus causatur a | |
| 930 quolibet attributo essentiali, scilicet potentia, bonitate et | |
| 931 sapientia, et sic non magis pertinet ad unum quam ad aliud. Non | |
| 932 deberet ergo aliquis determinatus modus causalitatis attribui uni | |
| 933 personae magis quam alii, nisi distinguerentur in creando secundum | |
| 53 | 934 relationes et processiones.</p><p title="I q. 45 a. 6 s. c."><a name="30365"><span class="ref">[30365] Iª q. 45 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 935 quod dicit Dionysius, II cap. de Div. Nom., quod communia totius |
| 53 | 936 divinitatis sunt omnia causalia.</p><p title="I q. 45 a. 6 co."><a name="30366"><span class="ref">[30366] Iª q. 45 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 937 quod creare est proprie causare sive producere esse rerum. Cum |
| 938 autem omne agens agat sibi simile, principium actionis considerari | |
| 939 potest ex actionis effectu, ignis enim est qui generat ignem. Et | |
| 940 ideo creare convenit Deo secundum suum esse, quod est eius | |
| 941 essentia, quae est communis tribus personis. Unde creare non est | |
| 942 proprium alicui personae, sed commune toti Trinitati. Sed tamen | |
| 943 divinae personae secundum rationem suae processionis habent | |
| 944 causalitatem respectu creationis rerum. Ut enim supra ostensum est, | |
| 945 cum de Dei scientia et voluntate ageretur, Deus est causa rerum per | |
| 946 suum intellectum et voluntatem, sicut artifex rerum artificiatarum. | |
| 947 Artifex autem per verbum in intellectu conceptum, et per amorem | |
| 948 suae voluntatis ad aliquid relatum, operatur. Unde et Deus pater | |
| 949 operatus est creaturam per suum verbum, quod est filius; et per | |
| 950 suum amorem, qui est spiritus sanctus. Et secundum hoc processiones | |
| 951 personarum sunt rationes productionis creaturarum, inquantum | |
| 952 includunt essentialia attributa, quae sunt scientia et | |
| 53 | 953 voluntas.</p><p title="I q. 45 a. 6 ad 1"><a name="30367"><span class="ref">[30367] Iª q. 45 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 954 dicendum quod processiones divinarum personarum sunt causa |
| 53 | 955 creationis sicut dictum est.</p><p title="I q. 45 a. 6 ad 2"><a name="30368"><span class="ref">[30368] Iª q. 45 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 956 dicendum quod, sicut natura divina, licet sit communis tribus |
| 957 personis, ordine tamen quodam eis convenit, inquantum filius | |
| 958 accipit naturam divinam a patre, et spiritus sanctus ab utroque; | |
| 959 ita etiam et virtus creandi, licet sit communis tribus personis, | |
| 960 ordine tamen quodam eis convenit; nam filius habet eam a patre, et | |
| 961 spiritus sanctus ab utroque. Unde creatorem esse attribuitur patri, | |
| 962 ut ei qui non habet virtutem creandi ab alio. De filio autem | |
| 963 dicitur per quem omnia facta sunt, inquantum habet eandem virtutem, | |
| 964 sed ab alio, nam haec praepositio per solet denotare causam mediam, | |
| 965 sive principium de principio. Sed spiritui sancto, qui habet eandem | |
| 966 virtutem ab utroque, attribuitur quod dominando gubernet, et | |
| 967 vivificet quae sunt creata a patre per filium. Potest etiam huius | |
| 968 attributionis communis ratio accipi ex appropriatione essentialium | |
| 969 attributorum. Nam, sicut supra dictum est, patri appropriatur | |
| 970 potentia, quae maxime manifestatur in creatione, et ideo | |
| 971 attribuitur patri creatorem esse. Filio autem appropriatur | |
| 972 sapientia, per quam agens per intellectum operatur, et ideo dicitur | |
| 973 de filio, per quem omnia facta sunt. Spiritui sancto autem | |
| 974 appropriatur bonitas, ad quam pertinet gubernatio deducens res in | |
| 975 debitos fines, et vivificatio, nam vita in interiori quodam motu | |
| 53 | 976 consistit, primum autem movens est finis et bonitas.</p><p title="I q. 45 a. 6 ad 3"><a name="30369"><span class="ref">[30369] Iª q. 45 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 977 dicendum quod, licet quilibet effectus Dei procedat ex quolibet |
| 978 attributorum, tamen reducitur unusquisque effectus ad illud | |
| 979 attributum, cum quo habet convenientiam secundum propriam rationem, | |
| 980 sicut ordinatio rerum ad sapientiam, et iustificatio impii ad | |
| 981 misericordiam et bonitatem se superabundanter diffundentem. Creatio | |
| 982 vero, quae est productio ipsius substantiae rei, reducitur ad | |
| 53 | 983 potentiam.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 7</h3><p title="I q. 45 a. 7 arg. 1"><a name="30370"><span class="ref">[30370] Iª q. 45 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic |
| 28 | 984 proceditur. Videtur quod in creaturis non sit necesse inveniri |
| 985 vestigium Trinitatis. Per sua enim vestigia unumquodque investigari | |
| 986 potest. Sed Trinitas personarum non potest investigari ex | |
| 987 creaturis, ut supra habitum est. Ergo vestigia Trinitatis non sunt | |
| 53 | 988 in creatura.</p><p title="I q. 45 a. 7 arg. 2"><a name="30371"><span class="ref">[30371] Iª q. 45 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 989 quidquid in creatura est, creatum est. Si igitur vestigium |
| 990 Trinitatis invenitur in creatura secundum aliquas proprietates | |
| 991 suas, et omne creatum habet vestigium Trinitatis, oportet in | |
| 992 unaquaque illarum inveniri etiam vestigium Trinitatis, et sic in | |
| 53 | 993 infinitum.</p><p title="I q. 45 a. 7 arg. 3"><a name="30372"><span class="ref">[30372] Iª q. 45 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 994 effectus non repraesentat nisi suam causam. Sed causalitas |
| 995 creaturarum pertinet ad naturam communem, non autem ad relationes, | |
| 996 quibus personae distinguuntur et numerantur. Ergo in creatura non | |
| 53 | 997 invenitur vestigium Trinitatis, sed solum unitatis essentiae.</p><p title="I q. 45 a. 7 s. c."><a name="30373"><span class="ref">[30373] Iª q. 45 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 998 quod Augustinus dicit, VI de Trin., quod <i>Trinitatis vestigium in |
| 53 | 999 creatura apparet</i>.</p><p title="I q. 45 a. 7 co."><a name="30374"><span class="ref">[30374] Iª q. 45 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1000 quod omnis effectus aliqualiter repraesentat suam causam, sed |
| 1001 diversimode. Nam aliquis effectus repraesentat solam causalitatem | |
| 1002 causae, non autem formam eius, sicut fumus repraesentat ignem, et | |
| 1003 talis repraesentatio dicitur esse repraesentatio vestigii; | |
| 1004 vestigium enim demonstrat motum alicuius transeuntis, sed non | |
| 1005 qualis sit. Aliquis autem effectus repraesentat causam quantum ad | |
| 1006 similitudinem formae eius, sicut ignis generatus ignem generantem, | |
| 1007 et statua Mercurii Mercurium, et haec est repraesentatio imaginis. | |
| 1008 Processiones autem divinarum personarum attenduntur secundum actus | |
| 1009 intellectus et voluntatis, sicut supra dictum est, nam filius | |
| 1010 procedit ut verbum intellectus, spiritus sanctus ut amor | |
| 1011 voluntatis. In creaturis igitur rationalibus, in quibus est | |
| 1012 intellectus et voluntas, invenitur repraesentatio Trinitatis per | |
| 1013 modum imaginis, inquantum invenitur in eis verbum conceptum et amor | |
| 1014 procedens. Sed in creaturis omnibus invenitur repraesentatio | |
| 1015 Trinitatis per modum vestigii, inquantum in qualibet creatura | |
| 1016 inveniuntur aliqua quae necesse est reducere in divinas personas | |
| 1017 sicut in causam. Quaelibet enim creatura subsistit in suo esse, et | |
| 1018 habet formam per quam determinatur ad speciem, et habet ordinem ad | |
| 1019 aliquid aliud. Secundum igitur quod est quaedam substantia creata, | |
| 1020 repraesentat causam et principium, et sic demonstrat personam | |
| 1021 patris, qui est principium non de principio. Secundum autem quod | |
| 1022 habet quandam formam et speciem, repraesentat verbum; secundum quod | |
| 1023 forma artificiati est ex conceptione artificis. Secundum autem quod | |
| 1024 habet ordinem, repraesentat spiritum sanctum, inquantum est amor, | |
| 1025 quia ordo effectus ad aliquid alterum est ex voluntate creantis. Et | |
| 1026 ideo dicit Augustinus, in VI Lib. de Trin., quod vestigium | |
| 1027 Trinitatis invenitur in unaquaque creatura, secundum quod unum | |
| 1028 aliquid est, et secundum quod aliqua specie formatur, et secundum | |
| 1029 quod quendam ordinem tenet. Et ad haec etiam reducuntur illa tria, | |
| 1030 numerus, pondus et mensura, quae ponuntur Sap. XI, nam mensura | |
| 1031 refertur ad substantiam rei limitatam suis principiis, numerus ad | |
| 1032 speciem, pondus ad ordinem. Et ad haec etiam reducuntur alia tria | |
| 1033 quae ponit Augustinus, modus species et ordo. Et ea quae ponit in | |
| 1034 libro octoginta trium quaest. quod constat, quod discernitur, quod | |
| 1035 congruit, constat enim aliquid per suam substantiam, discernitur | |
| 1036 per formam, congruit per ordinem. Et in idem de facili reduci | |
| 53 | 1037 possunt quaecumque sic dicuntur.</p><p title="I q. 45 a. 7 ad 1"><a name="30375"><span class="ref">[30375] Iª q. 45 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1038 dicendum quod repraesentatio vestigii attenditur secundum |
| 1039 appropriata, per quem modum ex creaturis in Trinitatem divinarum | |
| 53 | 1040 personarum veniri potest, ut dictum est.</p><p title="I q. 45 a. 7 ad 2"><a name="30376"><span class="ref">[30376] Iª q. 45 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1041 dicendum quod creatura est res proprie subsistens, in qua est |
| 1042 praedicta tria invenire. Neque oportet quod in quolibet eorum quae | |
| 1043 ei insunt, haec tria inveniantur, sed secundum ea vestigium rei | |
| 53 | 1044 subsistenti attribuitur.</p><p title="I q. 45 a. 7 ad 3"><a name="30377"><span class="ref">[30377] Iª q. 45 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1045 dicendum quod etiam processiones personarum sunt causa et ratio |
| 53 | 1046 creationis aliquo modo, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 8</h3><p title="I q. 45 a. 8 arg. 1"><a name="30378"><span class="ref">[30378] Iª q. 45 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic |
| 28 | 1047 proceditur. Videtur quod creatio admisceatur in operibus naturae et |
| 1048 artis. In qualibet enim operatione naturae et artis producitur | |
| 1049 aliqua forma. Sed non producitur ex aliquo, cum non habeat materiam | |
| 1050 partem sui. Ergo producitur ex nihilo. Et sic in qualibet | |
| 53 | 1051 operatione naturae et artis est creatio.</p><p title="I q. 45 a. 8 arg. 2"><a name="30379"><span class="ref">[30379] Iª q. 45 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1052 effectus non est potior sua causa. Sed in rebus naturalibus non |
| 1053 invenitur aliquid agens nisi forma accidentalis, quae est forma | |
| 1054 activa vel passiva. Non ergo per operationem naturae producitur | |
| 1055 forma substantialis. Relinquitur igitur quod sit per | |
| 53 | 1056 creationem.</p><p title="I q. 45 a. 8 arg. 3"><a name="30380"><span class="ref">[30380] Iª q. 45 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1057 natura facit sibi simile. Sed quaedam inveniuntur generata in |
| 1058 natura non ab aliquo sibi simili, sicut patet in animalibus | |
| 1059 generatis per putrefactionem. Ergo eorum forma non est a natura, | |
| 53 | 1060 sed a creatione. Et eadem ratio est de aliis.</p><p title="I q. 45 a. 8 arg. 4"><a name="30381"><span class="ref">[30381] Iª q. 45 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 1061 non creatur, non est creatura. Si igitur in his quae sunt a natura |
| 1062 non adiungatur creatio, sequitur quod ea quae sunt a natura, non | |
| 53 | 1063 sunt creaturae. Quod est haereticum.</p><p title="I q. 45 a. 8 s. c."><a name="30382"><span class="ref">[30382] Iª q. 45 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1064 quod Augustinus, super Gen. ad Lit., distinguit opus propagationis, |
| 53 | 1065 quod est opus naturae, ab opere creationis.</p><p title="I q. 45 a. 8 co."><a name="30383"><span class="ref">[30383] Iª q. 45 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1066 quod haec dubitatio inducitur propter formas. Quas quidam posuerunt |
| 1067 non incipere per actionem naturae, sed prius in materia extitisse, | |
| 1068 ponentes latitationem formarum. Et hoc accidit eis ex ignorantia | |
| 1069 materiae, quia nesciebant distinguere inter potentiam et actum, | |
| 1070 quia enim formae praeexistunt in materia in potentia, posuerunt eas | |
| 1071 simpliciter praeexistere. Alii vero posuerunt formas dari vel | |
| 1072 causari ab agente separato, per modum creationis. Et secundum hoc | |
| 1073 cuilibet operationi naturae adiungitur creatio. Sed hoc accidit eis | |
| 1074 ex ignorantia formae. Non enim considerabant quod forma naturalis | |
| 1075 corporis non est subsistens, sed quo aliquid est, et ideo, cum | |
| 1076 fieri et creari non conveniat proprie nisi rei subsistenti, sicut | |
| 1077 supra dictum est, formarum non est fieri neque creari, sed | |
| 1078 concreata esse. Quod autem proprie fit ab agente naturali, est | |
| 1079 compositum, quod fit ex materia. Unde in operibus naturae non | |
| 53 | 1080 admiscetur creatio, sed praesupponitur ad operationem naturae.</p><p title="I q. 45 a. 8 ad 1"><a name="30384"><span class="ref">[30384] Iª q. 45 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1081 dicendum quod formae incipiunt esse in actu, compositis factis, non |
| 53 | 1082 quod ipsae fiant per se, sed per accidens tantum.</p><p title="I q. 45 a. 8 ad 2"><a name="30385"><span class="ref">[30385] Iª q. 45 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1083 dicendum quod qualitates activae in natura agunt in virtute |
| 1084 formarum substantialium. Et ideo agens naturale non solum producit | |
| 53 | 1085 sibi simile secundum qualitatem, sed secundum speciem.</p><p title="I q. 45 a. 8 ad 3"><a name="30386"><span class="ref">[30386] Iª q. 45 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1086 dicendum quod ad generationem animalium imperfectorum sufficit |
| 1087 agens universale, quod est virtus caelestis, cui assimilantur non | |
| 1088 secundum speciem, sed secundum analogiam quandam, neque oportet | |
| 1089 dicere quod eorum formae creantur ab agente separato. Ad | |
| 1090 generationem vero animalium perfectorum non sufficit agens | |
| 1091 universale, sed requiritur agens proprium, quod est generans | |
| 53 | 1092 univocum.</p><p title="I q. 45 a. 8 ad 4"><a name="30387"><span class="ref">[30387] Iª q. 45 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1093 dicendum quod operatio naturae non est nisi ex praesuppositione |
| 1094 principiorum creatorum, et sic ea quae per naturam fiunt, creaturae | |
| 53 | 1095 dicuntur.</p></div></div><div class="q" id="q46"><h2>Quaestio 46</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 46 pr."><a name="30388"><span class="ref">[30388] |
| 1096 Iª q. 46 pr.</span></a> Consequenter considerandum est de | |
| 28 | 1097 principio durationis rerum creatarum. Et circa hoc quaeruntur tria. |
| 1098 Primo, utrum creaturae semper fuerint. Secundo, utrum eas | |
| 1099 incoepisse sit articulus fidei. Tertio, quomodo Deus dicatur in | |
| 53 | 1100 principio caelum et terram creasse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 46 a. 1 arg. 1"><a name="30389"><span class="ref">[30389] Iª q. 46 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1101 proceditur. Videtur quod universitas creaturarum, quae mundi nomine |
| 1102 nuncupatur, non incoeperit, sed fuerit ab aeterno. Omne enim quod | |
| 1103 incoepit esse, antequam fuerit, possibile fuit ipsum esse, alioquin | |
| 1104 impossibile fuisset ipsum fieri. Si ergo mundus incoepit esse, | |
| 1105 antequam inciperet, possibile fuit ipsum esse. Sed quod possibile | |
| 1106 est esse, est materia, quae est in potentia ad esse, quod est per | |
| 1107 formam, et ad non esse, quod est per privationem. Si ergo mundus | |
| 1108 incoepit esse, ante mundum fuit materia. Sed non potest esse | |
| 1109 materia sine forma, materia autem mundi cum forma, est mundus. Fuit | |
| 53 | 1110 ergo mundus antequam esse inciperet, quod est impossibile.</p><p title="I q. 46 a. 1 arg. 2"><a name="30390"><span class="ref">[30390] Iª q. 46 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 1111 quod habet virtutem ut sit semper, quandoque est et quandoque non |
| 1112 est, quia ad quantum se extendit virtus alicuius rei, tandiu est. | |
| 1113 Sed omne incorruptibile habet virtutem ut sit semper, non enim | |
| 1114 virtutem habet ad determinatum durationis tempus. Nullum ergo | |
| 1115 incorruptibile quandoque est et quandoque non est. Sed omne quod | |
| 1116 incipit esse, quandoque est et quandoque non est. Nullum ergo | |
| 1117 incorruptibile incipit esse. Sed multa sunt in mundo | |
| 1118 incorruptibilia, ut corpora caelestia, et omnes substantiae | |
| 53 | 1119 intellectuales. Ergo mundus non incoepit esse.</p><p title="I q. 46 a. 1 arg. 3"><a name="30391"><span class="ref">[30391] Iª q. 46 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1120 nullum ingenitum incoepit esse. Sed philosophus probat in I |
| 1121 Physic., quod materia est ingenita; et in I de caelo et mundo, quod | |
| 53 | 1122 caelum est ingenitum. Non ergo universitas rerum incoepit esse.</p><p title="I q. 46 a. 1 arg. 4"><a name="30392"><span class="ref">[30392] Iª q. 46 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1123 vacuum est ubi non est corpus, sed possibile est esse. Sed si |
| 1124 mundus incoepit esse, ubi nunc est corpus mundi, prius non fuit | |
| 1125 aliquod corpus, et tamen poterat ibi esse, alioquin nunc ibi non | |
| 53 | 1126 esset. Ergo ante mundum fuit vacuum, quod est impossibile.</p><p title="I q. 46 a. 1 arg. 5"><a name="30393"><span class="ref">[30393] Iª q. 46 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, nihil |
| 28 | 1127 de novo incipit moveri, nisi per hoc quod movens vel mobile aliter |
| 1128 se habet nunc quam prius. Sed quod aliter se habet nunc quam prius, | |
| 1129 movetur. Ergo ante omnem motum de novo incipientem, fuit aliquis | |
| 1130 motus. Motus ergo semper fuit. Ergo et mobile, quia motus non est | |
| 53 | 1131 nisi in mobili.</p><p title="I q. 46 a. 1 arg. 6"><a name="30394"><span class="ref">[30394] Iª q. 46 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 1132 movens aut est naturale, aut est voluntarium. Sed neutrum incipit |
| 1133 movere, nisi aliquo motu praeexistente. Natura enim semper eodem | |
| 1134 modo operatur. Unde, nisi praecedat aliqua immutatio vel in natura | |
| 1135 moventis vel in mobili, non incipiet a movente naturali esse motus, | |
| 1136 qui non fuit prius. Voluntas autem absque sui immutatione retardat | |
| 1137 facere quod proponit, sed hoc non est nisi per aliquam immutationem | |
| 1138 quam imaginatur, ad minus ex parte ipsius temporis. Sicut qui vult | |
| 1139 facere domum cras, et non hodie, expectat aliquid futurum cras, | |
| 1140 quod hodie non est; et ad minus expectat quod dies hodiernus | |
| 1141 transeat, et crastinus adveniat; quod sine mutatione non est, quia | |
| 1142 tempus est numerus motus. Relinquitur ergo quod ante omnem motum de | |
| 53 | 1143 novo incipientem, fuit alius motus. Et sic idem quod prius.</p><p title="I q. 46 a. 1 arg. 7"><a name="30395"><span class="ref">[30395] Iª q. 46 a. 1 arg. 7</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1144 quidquid est semper in principio et semper in fine, nec incipere |
| 1145 nec desinere potest, quia quod incipit, non est in suo fine; quod | |
| 1146 autem desinit, non est in suo principio. Sed tempus semper est in | |
| 1147 suo principio et fine, quia nihil est temporis nisi nunc, quod est | |
| 1148 finis praeteriti, et principium futuri. Ergo tempus nec incipere | |
| 1149 nec desinere potest. Et per consequens nec motus, cuius numerus | |
| 53 | 1150 tempus est.</p><p title="I q. 46 a. 1 arg. 8"><a name="30396"><span class="ref">[30396] Iª q. 46 a. 1 arg. 8</span></a> Praeterea, Deus |
| 28 | 1151 aut est prior mundo natura tantum, aut duratione. Si natura tantum, |
| 1152 ergo, cum Deus sit ab aeterno, et mundus est ab aeterno. Si autem | |
| 1153 est prior duratione; prius autem et posterius in duratione | |
| 1154 constituunt tempus, ergo ante mundum fuit tempus; quod est | |
| 53 | 1155 impossibile.</p><p title="I q. 46 a. 1 arg. 9"><a name="30397"><span class="ref">[30397] Iª q. 46 a. 1 arg. 9</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1156 posita causa sufficienti, ponitur effectus, causa enim ad quam non |
| 1157 sequitur effectus, est causa imperfecta, indigens alio ad hoc quod | |
| 1158 effectus sequatur. Sed Deus est sufficiens causa mundi; et finalis, | |
| 1159 ratione suae bonitatis; et exemplaris, ratione suae sapientiae; et | |
| 1160 effectiva, ratione suae potentiae; ut ex superioribus patet. Cum | |
| 53 | 1161 ergo Deus sit ab aeterno, et mundus fuit ab aeterno.</p><p title="I q. 46 a. 1 arg. 10"><a name="30398"><span class="ref">[30398] Iª q. 46 a. 1 arg. 10</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1162 cuius actio est aeterna, et effectus aeternus. Sed actio Dei est |
| 53 | 1163 eius substantia, quae est aeterna. Ergo et mundus est aeternus.</p><p title="I q. 46 a. 1 s. c."><a name="30399"><span class="ref">[30399] Iª q. 46 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1164 quod dicitur Ioan. XVII, <i>clarifica me, pater, apud temetipsum, |
| 1165 claritate quam habui priusquam mundus fieret</i>; et Proverb. VIII, | |
| 1166 <i>dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam | |
| 53 | 1167 faceret a principio</i>.</p><p title="I q. 46 a. 1 co."><a name="30400"><span class="ref">[30400] Iª q. 46 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1168 nihil praeter Deum ab aeterno fuisse. Et hoc quidem ponere non est |
| 1169 impossibile. Ostensum est enim supra quod voluntas Dei est causa | |
| 1170 rerum. Sic ergo aliqua necesse est esse, sicut necesse est Deum | |
| 1171 velle illa, cum necessitas effectus ex necessitate causae | |
| 1172 dependeat, ut dicitur in V Metaphys. Ostensum est autem supra quod, | |
| 1173 absolute loquendo, non est necesse Deum velle aliquid nisi seipsum. | |
| 1174 Non est ergo necessarium Deum velle quod mundus fuerit semper. Sed | |
| 1175 eatenus mundus est, quatenus Deus vult illum esse, cum esse mundi | |
| 1176 ex voluntate Dei dependeat sicut ex sua causa. Non est igitur | |
| 1177 necessarium mundum semper esse. Unde nec demonstrative probari | |
| 1178 potest. Nec rationes quas ad hoc Aristoteles inducit, sunt | |
| 1179 demonstrativae simpliciter, sed secundum quid, scilicet ad | |
| 1180 contradicendum rationibus antiquorum, ponentium mundum incipere | |
| 1181 secundum quosdam modos in veritate impossibiles. Et hoc apparet ex | |
| 1182 tribus. Primo quidem, quia tam in VIII Physic. quam in I de caelo, | |
| 1183 praemittit quasdam opiniones, ut Anaxagorae et Empedoclis et | |
| 1184 Platonis, contra quos rationes contradictorias inducit. Secundo, | |
| 1185 quia, ubicumque de hac materia loquitur, inducit testimonia | |
| 1186 antiquorum, quod non est demonstratoris, sed probabiliter | |
| 1187 persuadentis. Tertio, quia expresse dicit in I Lib. Topic., quod | |
| 1188 quaedam sunt problemata dialectica, de quibus rationes non habemus, | |
| 53 | 1189 ut utrum mundus sit aeternus.</p><p title="I q. 46 a. 1 ad 1"><a name="30401"><span class="ref">[30401] Iª q. 46 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1190 dicendum quod, antequam mundus esset, possibile fuit mundum esse, |
| 1191 non quidem secundum potentiam passivam, quae est materia; sed | |
| 1192 secundum potentiam activam Dei. Et etiam secundum quod dicitur | |
| 1193 aliquid absolute possibile, non secundum aliquam potentiam sed ex | |
| 1194 sola habitudine terminorum, qui sibi non repugnant; secundum quod | |
| 1195 possibile opponitur impossibili, ut patet per philosophum, in V | |
| 53 | 1196 Metaphys.</p><p title="I q. 46 a. 1 ad 2"><a name="30402"><span class="ref">[30402] Iª q. 46 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1197 dicendum quod illud quod habet virtutem ut sit semper ex quo habet |
| 1198 illam virtutem, non quandoque est et quandoque non est, sed | |
| 1199 antequam haberet illam virtutem, non fuit. Unde haec ratio, quae | |
| 1200 ponitur ab Aristotele in I de caelo, non concludit simpliciter quod | |
| 1201 incorruptibilia non incoeperunt esse, sed quod non incoeperunt esse | |
| 1202 per modum naturalem, quo generabilia et corruptibilia incipiunt | |
| 53 | 1203 esse.</p><p title="I q. 46 a. 1 ad 3"><a name="30403"><span class="ref">[30403] Iª q. 46 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1204 dicendum quod Aristoteles, in I Physic., probat materiam esse |
| 1205 ingenitam, per hoc quod non habet subiectum de quo sit. In I autem | |
| 1206 de caelo et mundo, probat caelum ingenitum, quia non habet | |
| 1207 contrarium ex quo generetur. Unde patet quod per utrumque non | |
| 1208 concluditur nisi quod materia et caelum non incoeperunt per | |
| 1209 generationem, ut quidam ponebant, praecipue de caelo. Nos autem | |
| 1210 dicimus quod materia et coelum producta sunt in esse per | |
| 53 | 1211 creationem, ut ex dictis patet.</p><p title="I q. 46 a. 1 ad 4"><a name="30404"><span class="ref">[30404] Iª q. 46 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1212 dicendum quod ad rationem vacui non sufficit in quo nihil est, sed |
| 1213 requiritur quod sit spatium capax corporis, in quo non sit corpus, | |
| 1214 ut patet per Aristotelem, in IV Physic. Nos autem dicimus non | |
| 53 | 1215 fuisse locum aut spatium ante mundum.</p><p title="I q. 46 a. 1 ad 5"><a name="30405"><span class="ref">[30405] Iª q. 46 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1216 dicendum quod primus motor semper eodem modo se habuit primum autem |
| 1217 mobile non semper eodem modo se habuit, quia incoepit esse, cum | |
| 1218 prius non fuisset. Sed hoc non fuit per mutationem, sed per | |
| 1219 creationem, quae non est mutatio, ut supra dictum est. Unde patet | |
| 1220 quod haec ratio, quam ponit Aristoteles in VIII Physic., procedit | |
| 1221 contra eos qui ponebant mobilia aeterna, sed motum non aeternum; ut | |
| 1222 patet ex opinionibus Anaxagorae et Empedoclis. Nos autem ponimus, | |
| 53 | 1223 ex quo mobilia incoeperunt, semper fuisse motum.</p><p title="I q. 46 a. 1 ad 6"><a name="30406"><span class="ref">[30406] Iª q. 46 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 1224 quod primum agens est agens voluntarium. Et quamvis habuit |
| 1225 voluntatem aeternam producendi aliquem effectum, non tamen produxit | |
| 1226 aeternum effectum. Nec est necesse quod praesupponatur aliqua | |
| 1227 mutatio, nec etiam propter imaginationem temporis. Aliter enim est | |
| 1228 intelligendum de agente particulari, quod praesupponit aliquid, et | |
| 1229 causat alterum, et aliter de agente universali, quod producit | |
| 1230 totum. Sicut agens particulare producit formam, et praesupponit | |
| 1231 materiam, unde oportet quod formam inducat secundum proportionem ad | |
| 1232 debitam materiam. Unde rationabiliter in ipso consideratur quod | |
| 1233 inducit formam in talem materiam et non in aliam, ex differentia | |
| 1234 materiae ad materiam. Sed hoc non rationabiliter consideratur in | |
| 1235 Deo, qui simul producit formam et materiam, sed consideratur | |
| 1236 rationabiliter in eo, quod ipse producit materiam congruam formae | |
| 1237 et fini. Agens autem particulare praesupponit tempus, sicut et | |
| 1238 materiam. Unde rationabiliter consideratur in eo, quod agit in | |
| 1239 tempore posteriori et non in priori, secundum imaginationem | |
| 1240 successionis temporis post tempus. Sed in agente universali, quod | |
| 1241 producit rem et tempus, non est considerare quod agat nunc et non | |
| 1242 prius, secundum imaginationem temporis post tempus, quasi tempus | |
| 1243 praesupponatur eius actioni, sed considerandum est in eo, quod | |
| 1244 dedit effectui suo tempus quantum voluit, et secundum quod | |
| 1245 conveniens fuit ad suam potentiam demonstrandam. Manifestius enim | |
| 1246 mundus ducit in cognitionem divinae potentiae creantis, si mundus | |
| 1247 non semper fuit, quam si semper fuisset, omne enim quod non semper | |
| 1248 fuit, manifestum est habere causam; sed non ita manifestum est de | |
| 53 | 1249 eo quod semper fuit.</p><p title="I q. 46 a. 1 ad 7"><a name="30407"><span class="ref">[30407] Iª q. 46 a. 1 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 1250 dicendum quod, sicut dicitur in IV Physic., prius et posterius est |
| 1251 in tempore, secundum quod prius et posterius est in motu. Unde | |
| 1252 principium et finis accipienda sunt in tempore, sicut et in motu. | |
| 1253 Supposita autem aeternitate motus, necesse est quod quodlibet | |
| 1254 momentum in motu acceptum sit principium et terminus motus, quod | |
| 1255 non oportet, si motus incipiat. Et eadem ratio est de nunc | |
| 1256 temporis. Et sic patet quod ratio illa instantis nunc, quod semper | |
| 1257 sit principium et finis temporis, praesupponit aeternitatem | |
| 1258 temporis et motus. Unde Aristoteles hanc rationem inducit, in VIII | |
| 1259 Physic., contra eos qui ponebant aeternitatem temporis, sed | |
| 53 | 1260 negabant aeternitatem motus.</p><p title="I q. 46 a. 1 ad 8"><a name="30408"><span class="ref">[30408] Iª q. 46 a. 1 ad 8</span></a> Ad octavum |
| 28 | 1261 dicendum quod Deus est prior mundo duratione. Sed ly prius non |
| 1262 designat prioritatem temporis, sed aeternitatis. Vel dicendum quod | |
| 1263 designat aeternitatem temporis imaginati, et non realiter | |
| 1264 existentis. Sicut, cum dicitur, supra caelum nihil est, ly supra | |
| 1265 designat locum imaginatum tantum, secundum quod possibile est | |
| 1266 imaginari dimensionibus caelestis corporis dimensiones alias | |
| 53 | 1267 superaddi.</p><p title="I q. 46 a. 1 ad 9"><a name="30409"><span class="ref">[30409] Iª q. 46 a. 1 ad 9</span></a> Ad nonum dicendum |
| 28 | 1268 quod, sicut effectus sequitur a causa agente naturaliter secundum |
| 1269 modum suae formae, ita sequitur ab agente per voluntatem secundum | |
| 1270 formam ab eo praeconceptam et definitam, ut ex superioribus patet. | |
| 1271 Licet igitur Deus ab aeterno fuerit sufficiens causa mundi, non | |
| 1272 tamen oportet quod ponatur mundus ab eo productus, nisi secundum | |
| 1273 quod est in praedefinitione suae voluntatis; ut scilicet habeat | |
| 53 | 1274 esse post non esse, ut manifestius declaret suum auctorem.</p><p title="I q. 46 a. 1 ad 10"><a name="30410"><span class="ref">[30410] Iª q. 46 a. 1 ad 10</span></a> Ad decimum |
| 28 | 1275 dicendum quod, posita actione, sequitur effectus secundum |
| 1276 exigentiam formae quae est principium actionis. In agentibus autem | |
| 1277 per voluntatem, quod conceptum est et praedefinitum, accipitur ut | |
| 1278 forma quae est principium actionis. Ex actione igitur Dei aeterna | |
| 1279 non sequitur effectus aeternus, sed qualem Deus voluit, ut scilicet | |
| 53 | 1280 haberet esse post non esse.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 46 a. 2 arg. 1"><a name="30411"><span class="ref">[30411] Iª q. 46 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1281 proceditur. Videtur quod mundum incoepisse non sit articulus fidei, |
| 1282 sed conclusio demonstrabilis. Omne enim factum habet principium | |
| 1283 suae durationis. Sed demonstrative probari potest quod Deus sit | |
| 1284 causa effectiva mundi, et hoc etiam probabiliores philosophi | |
| 1285 posuerunt. Ergo demonstrative probari potest quod mundus | |
| 53 | 1286 incoeperit.</p><p title="I q. 46 a. 2 arg. 2"><a name="30412"><span class="ref">[30412] Iª q. 46 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1287 necesse est dicere quod mundus factus est a Deo, aut ergo ex |
| 1288 nihilo, aut ex aliquo. Sed non ex aliquo, quia sic materia mundi | |
| 1289 praecessisset mundum; contra quod procedunt rationes Aristotelis | |
| 1290 ponentis caelum ingenitum. Ergo oportet dicere quod mundus sit | |
| 1291 factus ex nihilo. Et sic habet esse post non esse. Ergo oportet | |
| 53 | 1292 quod esse incoeperit.</p><p title="I q. 46 a. 2 arg. 3"><a name="30413"><span class="ref">[30413] Iª q. 46 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 1293 quod operatur per intellectum, a quodam principio operatur, ut |
| 1294 patet in omnibus artificibus. Sed Deus est agens per intellectum. | |
| 1295 Ergo a quodam principio operatur mundus igitur, qui est eius | |
| 53 | 1296 effectus, non fuit semper.</p><p title="I q. 46 a. 2 arg. 4"><a name="30414"><span class="ref">[30414] Iª q. 46 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1297 manifeste apparet artes aliquas, et habitationes regionum, ex |
| 1298 determinatis temporibus incoepisse. Sed hoc non esset, si mundus | |
| 53 | 1299 semper fuisset. Mundum igitur non semper fuisse manifestum est.</p><p title="I q. 46 a. 2 arg. 5"><a name="30415"><span class="ref">[30415] Iª q. 46 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1300 certum est nihil Deo aequari posse. Sed si mundus semper fuisset, |
| 1301 aequipararetur Deo in duratione. Ergo certum est non semper mundum | |
| 53 | 1302 fuisse.</p><p title="I q. 46 a. 2 arg. 6"><a name="30416"><span class="ref">[30416] Iª q. 46 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1303 mundus semper fuit, infiniti dies praecesserunt diem istum. Sed |
| 1304 infinita non est pertransire. Ergo nunquam fuisset perventum ad | |
| 53 | 1305 hunc diem, quod est manifeste falsum.</p><p title="I q. 46 a. 2 arg. 7"><a name="30417"><span class="ref">[30417] Iª q. 46 a. 2 arg. 7</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1306 mundus fuit aeternus, et generatio fuit ab aeterno. Ergo unus homo |
| 1307 genitus est ab alio in infinitum. Sed pater est causa efficiens | |
| 1308 filii, ut dicitur in II Physic. Ergo in causis efficientibus est | |
| 53 | 1309 procedere in infinitum, quod improbatur in II Metaphys.</p><p title="I q. 46 a. 2 arg. 8"><a name="30418"><span class="ref">[30418] Iª q. 46 a. 2 arg. 8</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 1310 mundus et generatio semper fuit, infiniti homines praecesserunt. |
| 1311 Sed anima hominis est immortalis. Ergo infinitae animae humanae | |
| 1312 nunc essent actu, quod est impossibile. Ergo ex necessitate sciri | |
| 53 | 1313 potest quod mundus incoeperit; et non sola fide tenetur.</p><p title="I q. 46 a. 2 s. c."><a name="30419"><span class="ref">[30419] Iª q. 46 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, fidei |
| 28 | 1314 articuli demonstrative probari non possunt, <i>quia fides de non |
| 1315 apparentibus est</i>, ut dicitur ad Hebr. XI. Sed Deum esse | |
| 1316 creatorem mundi, sic quod mundus incoeperit esse, est articulus | |
| 1317 fidei, dicimus enim, credo in unum Deum et cetera. Et iterum, | |
| 1318 Gregorius dicit, in Homil. I in Ezech., quod Moyses prophetizavit | |
| 1319 de praeterito, dicens in principio creavit Deus caelum et terram; | |
| 1320 in quo novitas mundi traditur. Ergo novitas mundi habetur tantum | |
| 53 | 1321 per revelationem. Et ideo non potest probari demonstrative.</p><p title="I q. 46 a. 2 co."><a name="30420"><span class="ref">[30420] Iª q. 46 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1322 quod mundum non semper fuisse, sola fide tenetur, et demonstrative |
| 1323 probari non potest, sicut et supra de mysterio Trinitatis dictum | |
| 1324 est. Et huius ratio est, quia novitas mundi non potest | |
| 1325 demonstrationem recipere ex parte ipsius mundi. Demonstrationis | |
| 1326 enim principium est quod quid est. Unumquodque autem, secundum | |
| 1327 rationem suae speciei, abstrahit ab hic et nunc, propter quod | |
| 1328 dicitur quod universalia sunt ubique et semper. Unde demonstrari | |
| 1329 non potest quod homo, aut caelum, aut lapis non semper fuit. | |
| 1330 Similiter etiam neque ex parte causae agentis, quae agit per | |
| 1331 voluntatem. Voluntas enim Dei ratione investigari non potest, nisi | |
| 1332 circa ea quae absolute necesse est Deum velle, talia autem non sunt | |
| 1333 quae circa creaturas vult, ut dictum est. Potest autem voluntas | |
| 1334 divina homini manifestari per revelationem, cui fides innititur. | |
| 1335 Unde mundum incoepisse est credibile, non autem demonstrabile vel | |
| 1336 scibile. Et hoc utile est ut consideretur, ne forte aliquis, quod | |
| 1337 fidei est demonstrare praesumens, rationes non necessarias inducat, | |
| 1338 quae praebeant materiam irridendi infidelibus, existimantibus nos | |
| 53 | 1339 propter huiusmodi rationes credere quae fidei sunt.</p><p title="I q. 46 a. 2 ad 1"><a name="30421"><span class="ref">[30421] Iª q. 46 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1340 dicendum quod, sicut dicit Augustinus, XI de Civ. Dei, |
| 1341 philosophorum ponentium aeternitatem mundi, duplex fuit opinio. | |
| 1342 Quidam enim posuerunt quod substantia mundi non sit a Deo. Et horum | |
| 1343 est intollerabilis error; et ideo ex necessitate refellitur. Quidam | |
| 1344 autem sic posuerunt mundum aeternum, quod tamen mundum a Deo factum | |
| 1345 dixerunt. <i>Non enim mundum temporis volunt habere, sed suae | |
| 1346 creationis initium, ut quodam modo vix intelligibili semper sit | |
| 1347 factus. Id autem quomodo intelligant, invenerunt</i>, ut idem dicit | |
| 1348 in X de Civ. Dei. <i>Sicut enim, inquiunt, si pes ex aeternitate | |
| 1349 semper fuisset in pulvere, semper subesset vestigium, quod a | |
| 1350 calcante factum nemo dubitaret; sic et mundus semper fuit, semper | |
| 1351 existente qui fecit</i>. Et ad hoc intelligendum, considerandum est | |
| 1352 quod causa efficiens quae agit per motum, de necessitate praecedit | |
| 1353 tempore suum effectum, quia effectus non est nisi in termino | |
| 1354 actionis, agens autem omne oportet esse principium actionis. Sed si | |
| 1355 actio sit instantanea, et non successiva, non est necessarium | |
| 1356 faciens esse prius facto duratione; sicut patet in illuminatione. | |
| 1357 Unde dicunt quod non sequitur ex necessitate, si Deus est causa | |
| 1358 activa mundi, quod sit prior mundo duratione, quia creatio, qua | |
| 1359 mundum produxit, non est mutatio successiva, ut supra dictum | |
| 53 | 1360 est.</p><p title="I q. 46 a. 2 ad 2"><a name="30422"><span class="ref">[30422] Iª q. 46 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1361 dicendum quod illi qui ponerent mundum aeternum, dicerent mundum |
| 1362 factum a Deo ex nihilo, non quod factus sit post nihilum, secundum | |
| 1363 quod nos intelligimus per nomen creationis; sed quia non est factus | |
| 1364 de aliquo. Et sic etiam non recusant aliqui eorum creationis nomen, | |
| 53 | 1365 ut patet ex Avicenna in sua metaphysica.</p><p title="I q. 46 a. 2 ad 3"><a name="30423"><span class="ref">[30423] Iª q. 46 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1366 dicendum quod illa est ratio Anaxagorae, quae ponitur in III |
| 1367 Physic. Sed non de necessitate concludit, nisi de intellectu qui | |
| 1368 deliberando investigat quid agendum sit, quod est simile motui. | |
| 1369 Talis autem est intellectus humanus, sed non divinus, ut supra | |
| 53 | 1370 patet.</p><p title="I q. 46 a. 2 ad 4"><a name="30424"><span class="ref">[30424] Iª q. 46 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1371 dicendum quod ponentes aeternitatem mundi, ponunt aliquam regionem |
| 1372 infinities esse mutatam de inhabitabili in habitabilem, et e | |
| 1373 converso. Et similiter ponunt quod artes, propter diversas | |
| 1374 corruptiones et accidentia, infinities fuerunt inventae, et iterum | |
| 1375 corruptae. Unde Aristoteles dicit, in libro Meteor., quod ridiculum | |
| 1376 est ex huiusmodi particularibus mutationibus opinionem accipere de | |
| 53 | 1377 novitate mundi totius.</p><p title="I q. 46 a. 2 ad 5"><a name="30425"><span class="ref">[30425] Iª q. 46 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1378 dicendum quod, etsi mundus semper fuisset, non tamen parificaretur |
| 1379 Deo in aeternitate, ut dicit Boetius, in fine de Consolat., quia | |
| 1380 esse divinum est esse totum simul, absque successione; non autem | |
| 53 | 1381 sic est de mundo.</p><p title="I q. 46 a. 2 ad 6"><a name="30426"><span class="ref">[30426] Iª q. 46 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 1382 quod transitus semper intelligitur a termino in terminum. |
| 1383 Quaecumque autem praeterita dies signetur, ab illa usque ad istam | |
| 1384 sunt finiti dies, qui pertransiri poterunt. Obiectio autem procedit | |
| 53 | 1385 ac si, positis extremis, sint media infinita.</p><p title="I q. 46 a. 2 ad 7"><a name="30427"><span class="ref">[30427] Iª q. 46 a. 2 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 28 | 1386 dicendum quod in causis efficientibus impossibile est procedere in |
| 1387 infinitum per se; ut puta si causae quae per se requiruntur ad | |
| 1388 aliquem effectum, multiplicarentur in infinitum; sicut si lapis | |
| 1389 moveretur a baculo, et baculus a manu, et hoc in infinitum. Sed per | |
| 1390 accidens in infinitum procedere in causis agentibus non reputatur | |
| 1391 impossibile; ut puta si omnes causae quae in infinitum | |
| 1392 multiplicantur, non teneant ordinem nisi unius causae, sed earum | |
| 1393 multiplicatio sit per accidens; sicut artifex agit multis martellis | |
| 1394 per accidens, quia unus post unum frangitur. Accidit ergo huic | |
| 1395 martello, quod agat post actionem alterius martelli. Et similiter | |
| 1396 accidit huic homini, inquantum generat, quod sit generatus ab alio, | |
| 1397 generat enim inquantum homo, et non inquantum est filius alterius | |
| 1398 hominis; omnes enim homines generantes habent gradum unum in causis | |
| 1399 efficientibus, scilicet gradum particularis generantis. Unde non | |
| 1400 est impossibile quod homo generetur ab homine in infinitum. Esset | |
| 1401 autem impossibile, si generatio huius hominis dependeret ab hoc | |
| 1402 homine, et a corpore elementari, et a sole, et sic in | |
| 53 | 1403 infinitum.</p><p title="I q. 46 a. 2 ad 8"><a name="30428"><span class="ref">[30428] Iª q. 46 a. 2 ad 8</span></a> Ad octavum |
| 28 | 1404 dicendum quod hanc rationem ponentes aeternitatem mundi |
| 1405 multipliciter effugiunt quidam enim non reputant impossibile esse | |
| 1406 infinitas animas actu; ut patet in metaphysica Algazelis, dicentis | |
| 1407 hoc esse infinitum per accidens. Sed hoc improbatum est superius. | |
| 1408 Quidam vero dicunt animam corrumpi cum corpore. Quidam vero quod ex | |
| 1409 omnibus animabus remanet una tantum. Alii vero, ut Augustinus | |
| 1410 dicit, posuerunt propter hoc circuitum animarum; ut scilicet animae | |
| 1411 separatae a corporibus, post determinata temporum curricula, iterum | |
| 1412 redirent ad corpora. De quibus omnibus in sequentibus est agendum. | |
| 1413 Considerandum tamen quod haec ratio particularis est. Unde posset | |
| 1414 dicere aliquis quod mundus fuit aeternus, vel saltem aliqua | |
| 1415 creatura, ut Angelus; non autem homo. Nos autem intendimus | |
| 53 | 1416 universaliter, an aliqua creatura fuerit ab aeterno.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 46 a. 3 arg. 1"><a name="30429"><span class="ref">[30429] Iª q. 46 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1417 proceditur. Videtur quod creatio rerum non fuit in principio |
| 1418 temporis. Quod enim non est in tempore, non est in aliquo temporis. | |
| 1419 Sed creatio rerum non fuit in tempore, per creationem enim rerum | |
| 1420 substantia in esse producta est; tempus autem non mensurat | |
| 1421 substantiam rerum, et praecipue incorporalium. Ergo creatio non | |
| 53 | 1422 fuit in principio temporis.</p><p title="I q. 46 a. 3 arg. 2"><a name="30430"><span class="ref">[30430] Iª q. 46 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1423 philosophus probat quod omne quod fit, fiebat, et sic omne fieri |
| 1424 habet prius et posterius. In principio autem temporis, cum sit | |
| 1425 indivisibile, non est prius et posterius. Ergo, cum creari sit | |
| 1426 quoddam fieri, videtur quod res non sint creatae in principio | |
| 53 | 1427 temporis.</p><p title="I q. 46 a. 3 arg. 3"><a name="30431"><span class="ref">[30431] Iª q. 46 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ipsum |
| 28 | 1428 etiam tempus creatum est. Sed non potest creari in principio |
| 1429 temporis, cum tempus sit divisibile, principium autem temporis | |
| 1430 indivisibile. Non ergo creatio rerum fuit in principio | |
| 53 | 1431 temporis.</p><p title="I q. 46 a. 3 s. c."><a name="30432"><span class="ref">[30432] Iª q. 46 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1432 quod Gen. I dicitur, <i>in principio creavit Deus caelum et |
| 53 | 1433 terram</i>.</p><p title="I q. 46 a. 3 co."><a name="30433"><span class="ref">[30433] Iª q. 46 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1434 quod illud verbum Genes. I, <i>in principio creavit Deus caelum et |
| 1435 terram</i>, tripliciter exponitur, ad excludendum tres errores. | |
| 1436 Quidam enim posuerunt mundum semper fuisse, et tempus non habere | |
| 1437 principium. Et ad hoc excludendum, exponitur, in principio, | |
| 1438 scilicet temporis. Quidam vero posuerunt duo esse creationis | |
| 1439 principia, unum bonorum, aliud malorum. Et ad hoc excludendum, | |
| 1440 exponitur, in principio, idest in filio. Sicut enim principium | |
| 1441 effectivum appropriatur patri, propter potentiam, ita principium | |
| 1442 exemplare appropriatur filio, propter sapientiam, ut sicut dicitur, | |
| 1443 omnia in sapientia fecisti, ita intelligatur Deum omnia fecisse in | |
| 1444 principio, idest in filio; secundum illud apostoli ad Coloss. I, in | |
| 1445 ipso, scilicet filio, condita sunt universa. Alii vero dixerunt | |
| 1446 corporalia esse creata a Deo mediantibus creaturis spiritualibus. | |
| 1447 Et ad hoc excludendum, exponitur, in principio creavit Deus caelum | |
| 1448 et terram, idest ante omnia. Quatuor enim ponuntur simul creata, | |
| 1449 scilicet caelum Empyreum, materia corporalis (quae nomine terrae | |
| 53 | 1450 intelligitur), tempus, et natura angelica.</p><p title="I q. 46 a. 3 ad 1"><a name="30434"><span class="ref">[30434] Iª q. 46 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1451 dicendum quod non dicuntur in principio temporis res esse creatae, |
| 1452 quasi principium temporis sit creationis mensura sed quia simul cum | |
| 53 | 1453 tempore caelum et terra creata sunt.</p><p title="I q. 46 a. 3 ad 2"><a name="30435"><span class="ref">[30435] Iª q. 46 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1454 dicendum quod verbum illud philosophi intelligitur de fieri quod |
| 1455 est per motum, vel quod est terminus motus. Quia cum in quolibet | |
| 1456 motu sit accipere prius et posterius, ante quodcumque signum in | |
| 1457 motu signato, dum scilicet aliquid est in moveri et fieri, est | |
| 1458 accipere prius, et etiam aliquid post ipsum, quia quod est in | |
| 1459 principio motus, vel in termino, non est in moveri. Creatio autem | |
| 1460 neque est motus neque terminus motus, ut supra dictum est. Unde sic | |
| 53 | 1461 aliquid creatur, quod non prius creabatur.</p><p title="I q. 46 a. 3 ad 3"><a name="30436"><span class="ref">[30436] Iª q. 46 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1462 dicendum quod nihil fit nisi secundum quod est. Nihil autem est |
| 1463 temporis nisi nunc. Unde non potest fieri nisi secundum aliquod | |
| 1464 nunc, non quia in ipso primo nunc sit tempus, sed quia ab eo | |
| 53 | 1465 incipit tempus.</p></div></div><div class="q" id="q47"><h2>Quaestio 47</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 47 pr."><a name="30437"><span class="ref">[30437] |
| 1466 Iª q. 47 pr.</span></a> Post productionem creaturarum in esse, | |
| 28 | 1467 considerandum est de distinctione earum. Erit autem haec |
| 1468 consideratio tripartita. Nam primo considerabimus de distinctione | |
| 1469 rerum in communi; secundo, de distinctione boni et mali; tertio, de | |
| 1470 distinctione spiritualis et corporalis creaturae. Circa primum | |
| 1471 quaeruntur tria. Primo, de ipsa rerum multitudine seu distinctione. | |
| 53 | 1472 Secundo, de earum inaequalitate. Tertio, de unitate mundi.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 47 a. 1 arg. 1"><a name="30438"><span class="ref">[30438] Iª q. 47 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1473 proceditur. Videtur quod rerum multitudo et distinctio non sit a |
| 1474 Deo. Unum enim semper natum est unum facere. Sed Deus est maxime | |
| 1475 unus, ut ex praemissis patet. Ergo non producit nisi unum | |
| 53 | 1476 effectum.</p><p title="I q. 47 a. 1 arg. 2"><a name="30439"><span class="ref">[30439] Iª q. 47 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1477 exemplatum assimilatur suo exemplari. Sed Deus est causa exemplaris |
| 1478 sui effectus, ut supra dictum est. Ergo, cum Deus sit unus, | |
| 53 | 1479 effectus eius est unus tantum, et non distinctus.</p><p title="I q. 47 a. 1 arg. 3"><a name="30440"><span class="ref">[30440] Iª q. 47 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ea |
| 28 | 1480 quae sunt ad finem, proportionantur fini. Sed finis creaturae est |
| 1481 unus, scilicet divina bonitas, ut supra ostensum est. Ergo effectus | |
| 53 | 1482 Dei non est nisi unus.</p><p title="I q. 47 a. 1 s. c."><a name="30441"><span class="ref">[30441] Iª q. 47 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1483 quod dicitur Gen. I, quod <i>Deus distinxit lucem a tenebris, et |
| 1484 divisit aquas ab aquis</i>. Ergo distinctio et multitudo rerum est | |
| 53 | 1485 a Deo.</p><p title="I q. 47 a. 1 co."><a name="30442"><span class="ref">[30442] Iª q. 47 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1486 quod causam distinctionis rerum multipliciter aliqui assignaverunt. |
| 1487 Quidam enim attribuerunt eam materiae, vel soli, vel simul cum | |
| 1488 agente. Soli quidem materiae, sicut Democritus, et omnes antiqui | |
| 1489 naturales, ponentes solam causam materialem, secundum quos | |
| 1490 distinctio rerum provenit a casu, secundum motum materiae. Materiae | |
| 1491 vero et agenti simul distinctionem et multitudinem rerum attribuit | |
| 1492 Anaxagoras, qui posuit intellectum distinguentem res, extrahendo | |
| 1493 quod erat permixtum in materia. Sed hoc non potest stare propter | |
| 1494 duo. Primo quidem, quia supra ostensum est quod etiam ipsa materia | |
| 1495 a Deo creata est. Unde oportet et distinctionem, si qua est ex | |
| 1496 parte materiae, in altiorem causam reducere. Secundo, quia materia | |
| 1497 est propter formam, et non e converso. Distinctio autem rerum est | |
| 1498 per formas proprias. Non ergo distinctio est in rebus propter | |
| 1499 materiam, sed potius e converso in materia creata est difformitas, | |
| 1500 ut esset diversis formis accommodata. Quidam vero attribuerunt | |
| 1501 distinctionem rerum secundis agentibus. Sicut Avicenna, qui dixit | |
| 1502 quod Deus, intelligendo se, produxit intelligentiam primam, in qua, | |
| 1503 quia non est suum esse, ex necessitate incidit compositio potentiae | |
| 1504 et actus, ut infra patebit. Sic igitur prima intelligentia, | |
| 1505 inquantum intelligit causam primam, produxit secundam | |
| 1506 intelligentiam; inquantum autem intelligit se secundum quod est in | |
| 1507 potentia, produxit corpus caeli, quod movet; inquantum vero | |
| 1508 intelligit se secundum illud quod habet de actu, produxit animam | |
| 1509 caeli. Sed hoc non potest stare propter duo. Primo quidem, quia | |
| 1510 supra ostensum est quod creare solius Dei est. Unde ea quae non | |
| 1511 possunt causari nisi per creationem, a solo Deo producuntur, et | |
| 1512 haec sunt omnia quae non subiacent generationi et corruptioni. | |
| 1513 Secundo, quia secundum hanc positionem, non proveniret ex | |
| 1514 intentione primi agentis universitas rerum, sed ex concursu | |
| 1515 multarum causarum agentium. Tale autem dicimus provenire a casu. | |
| 1516 Sic igitur complementum universi, quod in diversitate rerum | |
| 1517 consistit, esset a casu, quod est impossibile. Unde dicendum est | |
| 1518 quod distinctio rerum et multitudo est ex intentione primi agentis, | |
| 1519 quod est Deus. Produxit enim res in esse propter suam bonitatem | |
| 1520 communicandam creaturis, et per eas repraesentandam. Et quia per | |
| 1521 unam creaturam sufficienter repraesentari non potest, produxit | |
| 1522 multas creaturas et diversas, ut quod deest uni ad repraesentandam | |
| 1523 divinam bonitatem, suppleatur ex alia, nam bonitas quae in Deo est | |
| 1524 simpliciter et uniformiter, in creaturis est multipliciter et | |
| 1525 divisim. Unde perfectius participat divinam bonitatem, et | |
| 1526 repraesentat eam, totum universum, quam alia quaecumque creatura. | |
| 1527 Et quia ex divina sapientia est causa distinctionis rerum, ideo | |
| 1528 Moyses dicit res esse distinctas verbo Dei, quod est conceptio | |
| 1529 sapientiae. Et hoc est quod dicitur Gen. I, <i>dixit Deus, fiat | |
| 53 | 1530 lux. Et divisit lucem a tenebris</i>.</p><p title="I q. 47 a. 1 ad 1"><a name="30443"><span class="ref">[30443] Iª q. 47 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1531 dicendum quod agens per naturam agit per formam per quam est, quae |
| 1532 unius tantum est una, et ideo non agit nisi unum. Agens autem | |
| 1533 voluntarium, quale est Deus, ut supra ostensum est, agit per formam | |
| 1534 intellectam. Cum igitur Deum multa intelligere non repugnet unitati | |
| 1535 et simplicitati ipsius, ut supra ostensum est, relinquitur quod, | |
| 53 | 1536 licet sit unus, possit multa facere.</p><p title="I q. 47 a. 1 ad 2"><a name="30444"><span class="ref">[30444] Iª q. 47 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1537 dicendum quod ratio illa teneret de exemplato quod perfecte |
| 1538 repraesentat exemplar, quod non multiplicatur nisi materialiter. | |
| 1539 Unde imago increata, quae est perfecta, est una tantum. Sed nulla | |
| 1540 creatura repraesentat perfecte exemplar primum, quod est divina | |
| 1541 essentia. Et ideo potest per multa repraesentari. Et tamen secundum | |
| 1542 quod ideae dicuntur exemplaria, pluralitati rerum correspondet in | |
| 53 | 1543 mente divina pluralitas idearum.</p><p title="I q. 47 a. 1 ad 3"><a name="30445"><span class="ref">[30445] Iª q. 47 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1544 dicendum quod in speculativis medium demonstrationis, quod perfecte |
| 1545 demonstrat conclusionem, est unum tantum, sed media probabilia sunt | |
| 1546 multa. Et similiter in operativis, quando id quod est ad finem | |
| 1547 adaequat, ut ita dixerim, finem, non requiritur quod sit nisi unum | |
| 1548 tantum. Sed creatura non sic se habet ad finem qui est Deus. Unde | |
| 53 | 1549 oportuit creaturas multiplicari.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 47 a. 2 arg. 1"><a name="30446"><span class="ref">[30446] Iª q. 47 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1550 proceditur. Videtur quod inaequalitas rerum non sit a Deo. Optimi |
| 1551 enim est optima adducere. Sed inter optima unum non est maius | |
| 53 | 1552 altero. Ergo Dei, qui est optimus, est omnia aequalia facere.</p><p title="I q. 47 a. 2 arg. 2"><a name="30447"><span class="ref">[30447] Iª q. 47 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1553 aequalitas est effectus unitatis, ut dicitur in V Metaphys. Sed |
| 53 | 1554 Deus est unus. Ergo fecit omnia aequalia.</p><p title="I q. 47 a. 2 arg. 3"><a name="30448"><span class="ref">[30448] Iª q. 47 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1555 iustitiae est inaequalia inaequalibus dare. Sed Deus est iustus in |
| 1556 omnibus operibus suis. Cum ergo operationi eius, qua esse rebus | |
| 1557 communicat, non praesupponatur aliqua inaequalitas rerum, videtur | |
| 53 | 1558 quod fecerit omnia aequalia.</p><p title="I q. 47 a. 2 s. c."><a name="30449"><span class="ref">[30449] Iª q. 47 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1559 quod dicitur Eccli. XXXIII, <i>quare dies diem superat, et iterum |
| 1560 lux lucem, et annus annum, sol solem? A domini scientia separata | |
| 53 | 1561 sunt</i>.</p><p title="I q. 47 a. 2 co."><a name="30450"><span class="ref">[30450] Iª q. 47 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1562 quod Origenes, volens excludere positionem ponentium distinctionem |
| 1563 in rebus ex contrarietate principiorum boni et mali, posuit a Deo a | |
| 1564 principio omnia creata esse aequalia. Dicit enim quod Deus primo | |
| 1565 creavit creaturas rationales tantum, et omnes aequales, in quibus | |
| 1566 primo exorta est inaequalitas ex libero arbitrio, quibusdam | |
| 1567 conversis in Deum secundum magis et minus, quibusdam etiam secundum | |
| 1568 magis et minus a Deo aversis. Illae igitur rationales creaturae | |
| 1569 quae ad Deum per liberum arbitrium conversae sunt, promotae sunt ad | |
| 1570 diversos ordines Angelorum, pro diversitate meritorum. Illae autem | |
| 1571 quae aversae sunt a Deo, sunt corporibus alligatae diversis, | |
| 1572 secundum diversitatem peccati, et hanc causam dicit esse creationis | |
| 1573 et diversitatis corporum. Sed secundum hoc, universitas corporalium | |
| 1574 creaturarum non esset propter bonitatem Dei communicandam | |
| 1575 creaturis, sed ad puniendum peccatum. Quod est contra illud quod | |
| 1576 dicitur Gen. I, <i>vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde | |
| 1577 bona</i>. Et ut Augustinus dicit, XI de Civ. Dei, <i>quid stultius | |
| 1578 dici potest, quam istum solem, ut in uno mundo unus esset, non | |
| 1579 decori pulchritudinis, vel saluti rerum corporalium consuluisse | |
| 1580 artificem Deum; sed hoc potius evenisse, quia una anima sic | |
| 1581 peccaverat? Ac per hoc, si centum animae peccassent, centum soles | |
| 1582 haberet hic mundus</i>. Et ideo dicendum est quod, sicut sapientia | |
| 1583 Dei est causa distinctionis rerum, ita et inaequalitatis. Quod sic | |
| 1584 patet. Duplex enim distinctio invenitur in rebus, una formalis, in | |
| 1585 his quae differunt specie; alia vero materialis, in his quae | |
| 1586 differunt numero tantum. Cum autem materia sit propter formam, | |
| 1587 distinctio materialis est propter formalem. Unde videmus quod in | |
| 1588 rebus incorruptibilibus non est nisi unum individuum unius speciei, | |
| 1589 quia species sufficienter conservatur in uno, in generabilibus | |
| 1590 autem et corruptibilibus, sunt multa individua unius speciei, ad | |
| 1591 conservationem speciei. Ex quo patet quod principalior est | |
| 1592 distinctio formalis quam materialis. Distinctio autem formalis | |
| 1593 semper requirit inaequalitatem, quia, ut dicitur in VIII Metaphys., | |
| 1594 formae rerum sunt sicut numeri, in quibus species variantur per | |
| 1595 additionem vel subtractionem unitatis. Unde in rebus naturalibus | |
| 1596 gradatim species ordinatae esse videntur, sicut mixta perfectiora | |
| 1597 sunt elementis, et plantae corporibus mineralibus, et animalia | |
| 1598 plantis, et homines aliis animalibus; et in singulis horum una | |
| 1599 species perfectior aliis invenitur. Sicut ergo divina sapientia | |
| 1600 causa est distinctionis rerum propter perfectionem universi, ita et | |
| 1601 inaequalitatis. Non enim esset perfectum universum, si tantum unus | |
| 53 | 1602 gradus bonitatis inveniretur in rebus.</p><p title="I q. 47 a. 2 ad 1"><a name="30451"><span class="ref">[30451] Iª q. 47 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1603 dicendum quod optimi agentis est producere totum effectum suum |
| 1604 optimum, non tamen quod quamlibet partem totius faciat optimam | |
| 1605 simpliciter, sed optimam secundum proportionem ad totum, tolleretur | |
| 1606 enim bonitas animalis, si quaelibet pars eius oculi haberet | |
| 1607 dignitatem. Sic igitur et Deus totum universum constituit optimum, | |
| 1608 secundum modum creaturae, non autem singulas creaturas, sed unam | |
| 1609 alia meliorem. Et ideo de singulis creaturis dicitur Gen. I, | |
| 1610 <i>vidit Deus lucem quod esset bona</i>, et similiter de singulis, | |
| 1611 sed de omnibus simul dicitur, <i>vidit Deus cuncta quae fecerat, et | |
| 53 | 1612 erant valde bona</i>.</p><p title="I q. 47 a. 2 ad 2"><a name="30452"><span class="ref">[30452] Iª q. 47 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1613 dicendum quod primum quod procedit ab unitate, est aequalitas; et |
| 1614 deinde procedit multiplicitas. Et ideo a patre, cui, secundum | |
| 1615 Augustinum, appropriatur unitas, processit filius, cui appropriatur | |
| 1616 aequalitas; et deinde creatura, cui competit inaequalitas. Sed | |
| 1617 tamen etiam a creaturis participatur quaedam aequalitas, scilicet | |
| 53 | 1618 proportionis.</p><p title="I q. 47 a. 2 ad 3"><a name="30453"><span class="ref">[30453] Iª q. 47 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1619 dicendum quod ratio illa est quae movit Origenem, sed non habet |
| 1620 locum nisi in retributione praemiorum, quorum inaequalitas debetur | |
| 1621 inaequalibus meritis. Sed in constitutione rerum non est | |
| 1622 inaequalitas partium per quamcumque inaequalitatem praecedentem vel | |
| 1623 meritorum vel etiam dispositionis materiae; sed propter | |
| 1624 perfectionem totius. Ut patet etiam in operibus artis, non enim | |
| 1625 propter hoc differt tectum a fundamento, quia habet diversam | |
| 1626 materiam; sed ut sit domus perfecta ex diversis partibus, quaerit | |
| 53 | 1627 artifex diversam materiam, et faceret eam si posset.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 47 a. 3 arg. 1"><a name="30454"><span class="ref">[30454] Iª q. 47 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1628 proceditur. Videtur quod non sit unus mundus tantum, sed plures. |
| 1629 Quia, ut Augustinus dicit, in libro octoginta trium quaest., | |
| 1630 inconveniens est dicere quod Deus sine ratione res creavit. Sed ea | |
| 1631 ratione qua creavit unum, potuit creare multos, cum eius potentia | |
| 1632 non sit limitata ad unius mundi creationem, sed est infinita, ut | |
| 53 | 1633 supra ostensum est. Ergo Deus plures mundos produxit.</p><p title="I q. 47 a. 3 arg. 2"><a name="30455"><span class="ref">[30455] Iª q. 47 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1634 natura facit quod melius est, et multo magis Deus. Sed melius esset |
| 1635 esse plures mundos quam unum, quia plura bona paucioribus meliora | |
| 53 | 1636 sunt. Ergo plures mundi facti sunt a Deo.</p><p title="I q. 47 a. 3 arg. 3"><a name="30456"><span class="ref">[30456] Iª q. 47 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 1637 quod habet formam in materia, potest multiplicari secundum numerum, |
| 1638 manente eadem specie, quia multiplicatio secundum numerum est ex | |
| 1639 materia. Sed mundus habet formam in materia, sicut enim cum dico | |
| 1640 homo, significo formam, cum autem dico hic homo, significo formam | |
| 1641 in materia; ita, cum dicitur mundus, significatur forma, cum autem | |
| 1642 dicitur hic mundus, significatur forma in materia. Ergo nihil | |
| 53 | 1643 prohibet esse plures mundos.</p><p title="I q. 47 a. 3 s. c."><a name="30457"><span class="ref">[30457] Iª q. 47 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1644 quod dicitur Ioan. I, <i>mundus per ipsum factus est</i>; ubi |
| 53 | 1645 singulariter mundum nominavit, quasi uno solo mundo existente.</p><p title="I q. 47 a. 3 co."><a name="30458"><span class="ref">[30458] Iª q. 47 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1646 quod ipse ordo in rebus sic a Deo creatis existens, unitatem mundi |
| 1647 manifestat. Mundus enim iste unus dicitur unitate ordinis, secundum | |
| 1648 quod quaedam ad alia ordinantur. Quaecumque autem sunt a Deo, | |
| 1649 ordinem habent ad invicem et ad ipsum Deum, ut supra ostensum est. | |
| 1650 Unde necesse est quod omnia ad unum mundum pertineant. Et ideo illi | |
| 1651 potuerunt ponere plures mundos, qui causam mundi non posuerunt | |
| 1652 aliquam sapientiam ordinantem, sed casum; ut Democritus, qui dixit | |
| 1653 ex concursu atomorum factum esse hunc mundum, et alios | |
| 53 | 1654 infinitos.</p><p title="I q. 47 a. 3 ad 1"><a name="30459"><span class="ref">[30459] Iª q. 47 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1655 dicendum quod haec ratio est quare mundus est unus, quia debent |
| 1656 omnia esse ordinata uno ordine, et ad unum. Propter quod | |
| 1657 Aristoteles, in XII Metaphys., ex unitate ordinis in rebus | |
| 1658 existentis concludit unitatem Dei gubernantis. Et Plato ex unitate | |
| 53 | 1659 exemplaris probat unitatem mundi, quasi exemplati.</p><p title="I q. 47 a. 3 ad 2"><a name="30460"><span class="ref">[30460] Iª q. 47 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1660 dicendum quod nullum agens intendit pluralitatem materialem ut |
| 1661 finem, quia materialis multitudo non habet certum terminum, sed de | |
| 1662 se tendit in infinitum; infinitum autem repugnat rationi finis. Cum | |
| 1663 autem dicitur plures mundos esse meliores quam unum, hoc dicitur | |
| 1664 secundum multitudinem materialem. Tale autem melius non est de | |
| 1665 intentione Dei agentis, quia eadem ratione dici posset quod, si | |
| 1666 fecisset duos, melius esset quod essent tres; et sic in | |
| 53 | 1667 infinitum.</p><p title="I q. 47 a. 3 ad 3"><a name="30461"><span class="ref">[30461] Iª q. 47 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1668 dicendum quod mundus constat ex sua tota materia. Non enim est |
| 1669 possibile esse aliam terram quam istam, quia omnis terra ferretur | |
| 1670 naturaliter ad hoc medium, ubicumque esset. Et eadem ratio est de | |
| 53 | 1671 aliis corporibus quae sunt partes mundi.</p></div></div><div class="q" id="q48"><h2>Quaestio 48</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 48 pr."><a name="30462"><span class="ref">[30462] |
| 1672 Iª q. 48 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 1673 distinctione rerum in speciali. Et primo, de distinctione boni et |
| 1674 mali; deinde de distinctione spiritualis et corporalis creaturae. | |
| 1675 Circa primum, quaerendum est de malo; et de causa mali. Circa malum | |
| 1676 quaeruntur sex. Primo, utrum malum sit natura aliqua. Secundo, | |
| 1677 utrum malum inveniatur in rebus. Tertio, utrum bonum sit subiectum | |
| 1678 mali. Quarto, utrum malum totaliter corrumpat bonum. Quinto, de | |
| 1679 divisione mali per poenam et culpam. Sexto, quid habeat plus de | |
| 53 | 1680 ratione mali, utrum poena vel culpa.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 48 a. 1 arg. 1"><a name="30463"><span class="ref">[30463] Iª q. 48 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 1681 proceditur. Videtur quod malum sit natura quaedam. Quia omne genus |
| 1682 est natura quaedam. Sed malum est quoddam genus, dicitur enim in | |
| 1683 praedicamentis, quod <i>bonum et malum non sunt in genere, sed sunt | |
| 53 | 1684 genera aliorum</i>. Ergo malum est natura quaedam.</p><p title="I q. 48 a. 1 arg. 2"><a name="30464"><span class="ref">[30464] Iª q. 48 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, omnis |
| 28 | 1685 differentia constitutiva alicuius speciei est natura quaedam. Malum |
| 1686 autem est differentia constitutiva in moralibus, differt enim | |
| 1687 specie malus habitus a bono, ut liberalitas ab illiberalitate. Ergo | |
| 53 | 1688 malum significat naturam quandam.</p><p title="I q. 48 a. 1 arg. 3"><a name="30465"><span class="ref">[30465] Iª q. 48 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1689 utrumque contrariorum est natura quaedam. Sed malum et bonum non |
| 1690 opponuntur ut privatio et habitus, sed ut contraria, ut probat | |
| 1691 philosophus, in praedicamentis, per hoc quod inter bonum et malum | |
| 1692 est aliquid medium, et a malo potest fieri reditus ad bonum. Ergo | |
| 53 | 1693 malum significat naturam quandam.</p><p title="I q. 48 a. 1 arg. 4"><a name="30466"><span class="ref">[30466] Iª q. 48 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, quod |
| 28 | 1694 non est, non agit. Sed malum agit, quia corrumpit bonum. Ergo malum |
| 53 | 1695 est quoddam ens, et natura quaedam.</p><p title="I q. 48 a. 1 arg. 5"><a name="30467"><span class="ref">[30467] Iª q. 48 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, ad |
| 28 | 1696 perfectionem universitatis rerum non pertinet nisi quod est ens et |
| 1697 natura quaedam. Sed malum pertinet ad perfectionem universitatis | |
| 1698 rerum, dicit enim Augustinus, in Enchirid., quod <i>ex omnibus | |
| 1699 consistit universitatis admirabilis pulchritudo; in qua etiam illud | |
| 1700 quod malum dicitur, bene ordinatum, et suo loco positum, eminentius | |
| 53 | 1701 commendat bona</i>. Ergo malum est natura quaedam.</p><p title="I q. 48 a. 1 s. c."><a name="30468"><span class="ref">[30468] Iª q. 48 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1702 quod Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., <i>malum non est |
| 53 | 1703 existens neque bonum</i>.</p><p title="I q. 48 a. 1 co."><a name="30469"><span class="ref">[30469] Iª q. 48 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1704 quod unum oppositorum cognoscitur per alterum, sicut per lucem |
| 1705 tenebra. Unde et quid sit malum, oportet ex ratione boni accipere. | |
| 1706 Diximus autem supra quod bonum est omne id quod est appetibile, et | |
| 1707 sic, cum omnis natura appetat suum esse et suam perfectionem, | |
| 1708 necesse est dicere quod esse et perfectio cuiuscumque naturae | |
| 1709 rationem habeat bonitatis. Unde non potest esse quod malum | |
| 1710 significet quoddam esse, aut quandam formam seu naturam. | |
| 1711 Relinquitur ergo quod nomine mali significetur quaedam absentia | |
| 1712 boni. Et pro tanto dicitur quod malum neque est existens nec bonum, | |
| 1713 quia cum ens, inquantum huiusmodi, sit bonum, eadem est remotio | |
| 53 | 1714 utrorumque.</p><p title="I q. 48 a. 1 ad 1"><a name="30470"><span class="ref">[30470] Iª q. 48 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1715 dicendum quod Aristoteles ibi loquitur secundum opinionem |
| 1716 Pythagoricorum, qui malum existimabant esse naturam quandam, et | |
| 1717 ideo ponebant bonum et malum genera. Consuevit enim Aristoteles, et | |
| 1718 praecipue in libris logicalibus, ponere exempla quae probabilia | |
| 1719 erant suo tempore, secundum opinionem aliquorum philosophorum. Vel | |
| 1720 dicendum, sicut dicit philosophus in X Metaphys., quod <i>prima | |
| 1721 contrarietas est habitus et privatio</i>, quia scilicet in omnibus | |
| 1722 contrariis salvatur, cum semper unum contrariorum sit imperfectum | |
| 1723 respectu alterius, ut nigrum respectu albi, et amarum respectu | |
| 1724 dulcis. Et pro tanto bonum et malum dicuntur genera, non | |
| 1725 simpliciter, sed contrariorum, quia sicut omnis forma habet | |
| 1726 rationem boni, ita omnis privatio, inquantum huiusmodi, habet | |
| 53 | 1727 rationem mali.</p><p title="I q. 48 a. 1 ad 2"><a name="30471"><span class="ref">[30471] Iª q. 48 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1728 dicendum quod bonum et malum non sunt differentiae constitutivae |
| 1729 nisi in moralibus, quae recipiunt speciem ex fine, qui est obiectum | |
| 1730 voluntatis, a qua moralia dependent. Et quia bonum habet rationem | |
| 1731 finis, ideo bonum et malum sunt differentiae specificae in | |
| 1732 moralibus; bonum per se, sed malum inquantum est remotio debiti | |
| 1733 finis. Nec tamen remotio debiti finis constituit speciem in | |
| 1734 moralibus, nisi secundum quod adiungitur fini indebito, sicut neque | |
| 1735 in naturalibus invenitur privatio formae substantialis, nisi | |
| 1736 adiuncta alteri formae. Sic igitur malum quod est differentia | |
| 1737 constitutiva in moralibus, est quoddam bonum adiunctum privationi | |
| 1738 alterius boni, sicut finis intemperati est, non quidem carere bono | |
| 1739 rationis, sed delectabile sensus absque ordine rationis. Unde | |
| 1740 malum, inquantum malum, non est differentia constitutiva; sed | |
| 53 | 1741 ratione boni adiuncti.</p><p title="I q. 48 a. 1 ad 3"><a name="30472"><span class="ref">[30472] Iª q. 48 a. 1 ad 3</span></a> Et per hoc etiam |
| 28 | 1742 patet responsio ad tertium. Nam ibi philosophus loquitur de bono et |
| 1743 malo, secundum quod inveniuntur in moralibus. Sic enim inter bonum | |
| 1744 et malum invenitur medium, prout bonum dicitur quod est ordinatum; | |
| 1745 malum autem, quod non solum est deordinatum, sed etiam nocivum | |
| 1746 alteri. Unde dicit philosophus in IV Ethic., quod prodigus vanus | |
| 1747 quidem est, sed non malus. Ab hoc etiam malo quod est secundum | |
| 1748 morem, contingit fieri reditum ad bonum; non autem ex quocumque | |
| 1749 malo. Non enim ex caecitate fit reditus ad visionem, cum tamen | |
| 53 | 1750 caecitas sit malum quoddam.</p><p title="I q. 48 a. 1 ad 4"><a name="30473"><span class="ref">[30473] Iª q. 48 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1751 dicendum quod aliquid agere dicitur tripliciter. Uno modo, |
| 1752 formaliter, eo modo loquendi quo dicitur albedo facere album. Et | |
| 1753 sic malum, etiam ratione ipsius privationis, dicitur corrumpere | |
| 1754 bonum, quia est ipsa corruptio vel privatio boni. Alio modo dicitur | |
| 1755 aliquid agere effective, sicut pictor dicitur facere album | |
| 1756 parietem. Tertio modo, per modum causae finalis, sicut finis | |
| 1757 dicitur efficere, movendo efficientem. His autem duobus modis malum | |
| 1758 non agit aliquid per se, idest secundum quod est privatio quaedam, | |
| 1759 sed secundum quod ei bonum adiungitur, nam omnis actio est ab | |
| 1760 aliqua forma, et omne quod desideratur ut finis, est perfectio | |
| 1761 aliqua. Et ideo, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., malum | |
| 1762 non agit neque desideratur nisi virtute boni adiuncti; per se autem | |
| 53 | 1763 est infinitum, et praeter voluntatem et intentionem.</p><p title="I q. 48 a. 1 ad 5"><a name="30474"><span class="ref">[30474] Iª q. 48 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 1764 dicendum quod, sicut supra dictum est, partes universi habent |
| 1765 ordinem ad invicem, secundum quod una agit in alteram, et est finis | |
| 1766 alterius et exemplar. Haec autem, ut dictum est, non possunt | |
| 1767 convenire malo, nisi ratione boni adiuncti. Unde malum neque ad | |
| 1768 perfectionem universi pertinet, neque sub ordine universi | |
| 53 | 1769 concluditur, nisi per accidens, idest ratione boni adiuncti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 48 a. 2 arg. 1"><a name="30475"><span class="ref">[30475] Iª q. 48 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 1770 proceditur. Videtur quod malum non inveniatur in rebus. Quidquid |
| 1771 enim invenitur in rebus, vel est ens aliquod, vel privatio entis | |
| 1772 alicuius, quod est non ens. Sed Dionysius dicit, IV cap. de Div. | |
| 1773 Nom., quod malum distat ab existente, et adhuc plus distat a non | |
| 53 | 1774 existente. Ergo malum nullo modo invenitur in rebus.</p><p title="I q. 48 a. 2 arg. 2"><a name="30476"><span class="ref">[30476] Iª q. 48 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ens |
| 28 | 1775 et res convertuntur. Si ergo malum est ens in rebus, sequitur quod |
| 53 | 1776 malum sit res quaedam. Quod est contra praedicta.</p><p title="I q. 48 a. 2 arg. 3"><a name="30477"><span class="ref">[30477] Iª q. 48 a. 2 arg. 3</span></a> <i>Praeterea, |
| 28 | 1777 albius est quod est nigro impermixtius</i>, ut dicitur in III libro |
| 1778 Topic. Aristotelis. Ergo et melius est quod est malo impermixtius. | |
| 1779 Sed Deus facit semper quod melius est, multo magis quam natura. | |
| 53 | 1780 Ergo in rebus a Deo conditis nihil malum invenitur.</p><p title="I q. 48 a. 2 s. c."><a name="30478"><span class="ref">[30478] Iª q. 48 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1781 quod secundum hoc removerentur omnes prohibitiones et poenae, quae |
| 53 | 1782 non sunt nisi malorum.</p><p title="I q. 48 a. 2 co."><a name="30479"><span class="ref">[30479] Iª q. 48 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1783 quod, sicut supra dictum est, perfectio universi requirit |
| 1784 inaequalitatem esse in rebus, ut omnes bonitatis gradus impleantur. | |
| 1785 Est autem unus gradus bonitatis ut aliquid ita bonum sit, quod | |
| 1786 nunquam deficere possit. Alius autem gradus bonitatis est, ut sic | |
| 1787 aliquid bonum sit, quod a bono deficere possit. Qui etiam gradus in | |
| 1788 ipso esse inveniuntur, quaedam enim sunt, quae suum esse amittere | |
| 1789 non possunt, ut incorporalia; quaedam vero sunt, quae amittere | |
| 1790 possunt, ut corporalia. Sicut igitur perfectio universitatis rerum | |
| 1791 requirit ut non solum sint entia incorruptibilia, sed etiam | |
| 1792 corruptibilia; ita perfectio universi requirit ut sint quaedam quae | |
| 1793 a bonitate deficere possint; ad quod sequitur ea interdum deficere. | |
| 1794 In hoc autem consistit ratio mali, ut scilicet aliquid deficiat a | |
| 1795 bono. Unde manifestum est quod in rebus malum invenitur, sicut et | |
| 53 | 1796 corruptio, nam et ipsa corruptio malum quoddam est.</p><p title="I q. 48 a. 2 ad 1"><a name="30480"><span class="ref">[30480] Iª q. 48 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1797 dicendum quod malum distat et ab ente simpliciter, et non ente |
| 1798 simpliciter, quia neque est sicut habitus, neque sicut pura | |
| 53 | 1799 negatio, sed sicut privatio.</p><p title="I q. 48 a. 2 ad 2"><a name="30481"><span class="ref">[30481] Iª q. 48 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1800 dicendum quod, sicut dicitur in V Metaphys., ens dupliciter |
| 1801 dicitur. Uno modo, secundum quod significat entitatem rei, prout | |
| 1802 dividitur per decem praedicamenta, et sic convertitur cum re. Et | |
| 1803 hoc modo, nulla privatio est ens, unde nec malum. Alio modo dicitur | |
| 1804 ens, quod significat veritatem propositionis, quae in compositione | |
| 1805 consistit, cuius nota est hoc verbum est, et hoc est ens quo | |
| 1806 respondetur ad quaestionem an est. Et sic caecitatem dicimus esse | |
| 1807 in oculo, vel quamcumque aliam privationem. Et hoc modo etiam malum | |
| 1808 dicitur ens. Propter huius autem distinctionis ignorantiam, aliqui, | |
| 1809 considerantes quod aliquae res dicuntur malae, vel quod malum | |
| 1810 dicitur esse in rebus, crediderunt quod malum esset res | |
| 53 | 1811 quaedam.</p><p title="I q. 48 a. 2 ad 3"><a name="30482"><span class="ref">[30482] Iª q. 48 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1812 dicendum quod Deus et natura, et quodcumque agens, facit quod |
| 1813 melius est in toto; sed non quod melius est in unaquaque parte, | |
| 1814 nisi per ordinem ad totum, ut supra dictum est. Ipsum autem totum | |
| 1815 quod est universitas creaturarum, melius et perfectius est, si in | |
| 1816 eo sint quaedam quae a bono deficere possunt, quae interdum | |
| 1817 deficiunt, Deo hoc non impediente. Tum quia providentiae non est | |
| 1818 naturam destruere, sed salvare, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. | |
| 1819 Nom., ipsa autem natura rerum hoc habet, ut quae deficere possunt, | |
| 1820 quandoque deficiant. Tum quia, ut dicit Augustinus in Enchirid., | |
| 1821 Deus est adeo potens, quod etiam potest bene facere de malis. Unde | |
| 1822 multa bona tollerentur, si Deus nullum malum permitteret esse. Non | |
| 1823 enim generaretur ignis, nisi corrumperetur aer; neque conservaretur | |
| 1824 vita leonis, nisi occideretur asinus; neque etiam laudaretur | |
| 1825 iustitia vindicans, et patientia sufferens, si non esset | |
| 53 | 1826 iniquitas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 48 a. 3 arg. 1"><a name="30483"><span class="ref">[30483] Iª q. 48 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 1827 proceditur. Videtur quod malum non sit in bono sicut in subiecto. |
| 1828 Omnia enim bona sunt existentia. Sed Dionysius dicit, IV cap. de | |
| 1829 Div. Nom., quod malum non est existens, neque in existentibus. Ergo | |
| 53 | 1830 malum non est in bono sicut in subiecto.</p><p title="I q. 48 a. 3 arg. 2"><a name="30484"><span class="ref">[30484] Iª q. 48 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, malum |
| 28 | 1831 non est ens, bonum vero est ens. Sed non ens non requirit ens, in |
| 1832 quo sit sicut in subiecto. Ergo nec malum requirit bonum, in quo | |
| 53 | 1833 sit sicut in subiecto.</p><p title="I q. 48 a. 3 arg. 3"><a name="30485"><span class="ref">[30485] Iª q. 48 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, unum |
| 28 | 1834 contrariorum non est subiectum alterius. Sed bonum et malum sunt |
| 53 | 1835 contraria. Ergo malum non est in bono sicut in subiecto.</p><p title="I q. 48 a. 3 arg. 4"><a name="30486"><span class="ref">[30486] Iª q. 48 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, id in |
| 28 | 1836 quo est albedo sicut in subiecto, dicitur esse album. Ergo et id in |
| 1837 quo est malum sicut in subiecto, est malum. Si ergo malum sit in | |
| 1838 bono sicut in subiecto, sequitur quod bonum sit malum, contra id | |
| 1839 quod dicitur Isai. V, <i>vae, qui dicitis malum bonum, et bonum | |
| 53 | 1840 malum</i>.</p><p title="I q. 48 a. 3 s. c."><a name="30487"><span class="ref">[30487] Iª q. 48 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1841 quod Augustinus dicit, in Enchirid., quod malum non est nisi in |
| 53 | 1842 bono.</p><p title="I q. 48 a. 3 co."><a name="30488"><span class="ref">[30488] Iª q. 48 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1843 quod, sicut dictum est, malum importat remotionem boni. Non autem |
| 1844 quaelibet remotio boni malum dicitur. Potest enim accipi remotio | |
| 1845 boni et privative, et negative. Remotio igitur boni negative | |
| 1846 accepta, mali rationem non habet, alioquin sequeretur quod ea quae | |
| 1847 nullo modo sunt, mala essent; et iterum quod quaelibet res esset | |
| 1848 mala, ex hoc quod non habet bonum alterius rei, utpote quod homo | |
| 1849 esset malus, quia non habet velocitatem capreae, vel fortitudinem | |
| 1850 leonis. Sed remotio boni privative accepta, malum dicitur, sicut | |
| 1851 privatio visus caecitas dicitur. Subiectum autem privationis et | |
| 1852 formae est unum et idem, scilicet ens in potentia, sive sit ens in | |
| 1853 potentia simpliciter, sicut materia prima, quae est subiectum | |
| 1854 formae substantialis et privationis oppositae; sive sit ens in | |
| 1855 potentia secundum quid et in actu simpliciter, ut corpus diaphanum, | |
| 1856 quod est subiectum tenebrarum et lucis. Manifestum est autem quod | |
| 1857 forma per quam aliquid est actu, perfectio quaedam est, et bonum | |
| 1858 quoddam, et sic omne ens in actu, bonum quoddam est. Et similiter | |
| 1859 omne ens in potentia, inquantum huiusmodi, bonum quoddam est, | |
| 1860 secundum quod habet ordinem ad bonum, sicut enim est ens in | |
| 1861 potentia, ita et bonum in potentia. Relinquitur ergo quod subiectum | |
| 53 | 1862 mali sit bonum.</p><p title="I q. 48 a. 3 ad 1"><a name="30489"><span class="ref">[30489] Iª q. 48 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1863 dicendum quod Dionysius intelligit malum non esse in existentibus |
| 1864 sicut partem, aut sicut proprietatem naturalem alicuius | |
| 53 | 1865 existentis.</p><p title="I q. 48 a. 3 ad 2"><a name="30490"><span class="ref">[30490] Iª q. 48 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1866 dicendum quod non ens negative acceptum non requirit subiectum. Sed |
| 1867 privatio est negatio in subiecto, ut dicitur in IV Metaphys., et | |
| 53 | 1868 tale non ens est malum.</p><p title="I q. 48 a. 3 ad 3"><a name="30491"><span class="ref">[30491] Iª q. 48 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1869 dicendum quod malum non est sicut in subiecto in bono quod ei |
| 1870 opponitur, sed in quodam alio bono, subiectum enim caecitatis non | |
| 1871 est visus, sed animal. Videtur tamen, ut Augustinus dicit, hic | |
| 1872 fallere dialecticorum regula, quae dicit contraria simul esse non | |
| 1873 posse. Hoc tamen intelligendum est secundum communem acceptionem | |
| 1874 boni et mali, non autem secundum quod specialiter accipitur hoc | |
| 1875 bonum et hoc malum. Album autem et nigrum, dulce et amarum, et | |
| 1876 huiusmodi contraria, non accipiuntur nisi specialiter, quia sunt in | |
| 1877 quibusdam generibus determinatis. Sed bonum circuit omnia genera, | |
| 53 | 1878 unde unum bonum potest simul esse cum privatione alterius boni.</p><p title="I q. 48 a. 3 ad 4"><a name="30492"><span class="ref">[30492] Iª q. 48 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1879 dicendum quod propheta imprecatur vae illis qui dicunt id quod est |
| 1880 bonum, secundum quod est bonum, esse malum. Hoc autem non sequitur | |
| 53 | 1881 ex praemissis, ut per praedicta patet.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I q. 48 a. 4 arg. 1"><a name="30493"><span class="ref">[30493] Iª q. 48 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 28 | 1882 proceditur. Videtur quod malum corrumpat totum bonum. Unum enim |
| 1883 contrariorum totaliter corrumpitur per alterum. Sed bonum et malum | |
| 53 | 1884 sunt contraria. Ergo malum potest corrumpere totum bonum.</p><p title="I q. 48 a. 4 arg. 2"><a name="30494"><span class="ref">[30494] Iª q. 48 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1885 Augustinus dicit, in Enchirid., quod malum nocet inquantum adimit |
| 1886 bonum. Sed bonum est sibi simile et uniforme. Ergo totaliter | |
| 53 | 1887 tollitur per malum.</p><p title="I q. 48 a. 4 arg. 3"><a name="30495"><span class="ref">[30495] Iª q. 48 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1888 malum, quandiu est, nocet et aufert bonum. Sed illud a quo semper |
| 1889 aliquid aufertur, quandoque consumitur, nisi sit infinitum; quod | |
| 1890 non potest dici de aliquo bono creato. Ergo malum consumit | |
| 53 | 1891 totaliter bonum.</p><p title="I q. 48 a. 4 s. c."><a name="30496"><span class="ref">[30496] Iª q. 48 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 1892 quod Augustinus dicit, in Enchirid., quod malum non potest |
| 53 | 1893 totaliter consumere bonum.</p><p title="I q. 48 a. 4 co."><a name="30497"><span class="ref">[30497] Iª q. 48 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1894 quod malum non potest totaliter consumere bonum. Ad cuius |
| 1895 evidentiam, considerandum est quod est triplex bonum. Quoddam, quod | |
| 1896 per malum totaliter tollitur, et hoc est bonum oppositum malo; | |
| 1897 sicut lumen totaliter per tenebras tollitur, et visus per | |
| 1898 caecitatem. Quoddam vero bonum est, quod nec totaliter tollitur per | |
| 1899 malum, nec diminuitur, scilicet bonum quod est subiectum mali; non | |
| 1900 enim per tenebras aliquid de substantia aeris diminuitur. Quoddam | |
| 1901 vero bonum est, quod diminuitur quidem per malum, sed non totaliter | |
| 1902 tollitur, et hoc bonum est habilitas subiecti ad actum. Diminutio | |
| 1903 autem huius boni non est accipienda per subtractionem, sicut est | |
| 1904 diminutio in quantitatibus, sed per remissionem, sicut est | |
| 1905 diminutio in qualitatibus et formis. Remissio autem huius | |
| 1906 habilitatis est accipienda e contrario intensioni ipsius. | |
| 1907 Intenditur enim huiusmodi habilitas per dispositiones quibus | |
| 1908 materia praeparatur ad actum; quae quanto magis multiplicantur in | |
| 1909 subiecto, tanto habilius est ad recipiendum perfectionem et formam. | |
| 1910 Et e contrario remittitur per dispositiones contrarias; quae quanto | |
| 1911 magis multiplicatae sunt in materia, et magis intensae, tanto magis | |
| 1912 remittitur potentia ad actum. Si igitur contrariae dispositiones in | |
| 1913 infinitum multiplicari et intendi non possunt, sed usque ad certum | |
| 1914 terminum, neque habilitas praedicta in infinitum diminuitur vel | |
| 1915 remittitur. Sicut patet in qualitatibus activis et passivis | |
| 1916 elementorum, frigiditas enim et humiditas, per quae diminuitur sive | |
| 1917 remittitur habilitas materiae ad formam ignis, non possunt | |
| 1918 multiplicari in infinitum. Si vero dispositiones contrariae in | |
| 1919 infinitum multiplicari possunt, et habilitas praedicta in infinitum | |
| 1920 diminuitur vel remittitur. Non tamen totaliter tollitur, quia | |
| 1921 semper manet in sua radice, quae est substantia subiecti. Sicut si | |
| 1922 in infinitum interponantur corpora opaca inter solem et aerem, in | |
| 1923 infinitum diminuetur habilitas aeris ad lumen, nunquam tamen | |
| 1924 totaliter tollitur, manente aere, qui secundum naturam suam est | |
| 1925 diaphanus. Similiter in infinitum potest fieri additio in peccatis, | |
| 1926 per quae semper magis ac magis minuitur habilitas animae ad | |
| 1927 gratiam, quae quidem peccata sunt quasi obstacula interposita inter | |
| 1928 nos et Deum secundum illud Isaiae LIX, <i>peccata nostra diviserunt | |
| 1929 inter nos et Deum</i>. Neque tamen tollitur totaliter ab anima | |
| 53 | 1930 praedicta habilitas, quia consequitur naturam ipsius.</p><p title="I q. 48 a. 4 ad 1"><a name="30498"><span class="ref">[30498] Iª q. 48 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1931 dicendum quod bonum quod opponitur malo, totaliter tollitur, sed |
| 53 | 1932 alia bona non totaliter tolluntur, ut dictum est.</p><p title="I q. 48 a. 4 ad 2"><a name="30499"><span class="ref">[30499] Iª q. 48 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1933 dicendum quod habilitas praedicta est media inter subiectum et |
| 1934 actum. Unde ex ea parte qua attingit actum, diminuitur per malum, | |
| 1935 sed ex ea parte qua tenet se cum subiecto, remanet. Ergo, licet | |
| 1936 bonum in se sit simile, tamen, propter comparationem eius ad | |
| 53 | 1937 diversa, non totaliter tollitur, sed in parte.</p><p title="I q. 48 a. 4 ad 3"><a name="30500"><span class="ref">[30500] Iª q. 48 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1938 dicendum quod quidam, imaginantes diminutionem boni praedicti ad |
| 1939 similitudinem diminutionis quantitatis, dixerunt quod, sicut | |
| 1940 continuum dividitur in infinitum, facta divisione secundum eandem | |
| 1941 proportionem (ut puta quod accipiatur medium medii, vel tertium | |
| 1942 tertii), sic in proposito accidit. Sed haec ratio hic locum non | |
| 1943 habet. Quia in divisione in qua semper servatur eadem proportio, | |
| 1944 semper subtrahitur minus et minus, minus enim est medium medii quam | |
| 1945 medium totius. Sed secundum peccatum non de necessitate minus | |
| 1946 diminuit de habilitate praedicta, quam praecedens, sed forte aut | |
| 1947 aequaliter, aut magis. Dicendum est ergo quod, licet ista habilitas | |
| 1948 sit quoddam finitum, diminuitur tamen in infinitum, non per se, sed | |
| 1949 per accidens, secundum quod contrariae dispositiones etiam in | |
| 53 | 1950 infinitum augentur, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 5</h3><p title="I q. 48 a. 5 arg. 1"><a name="30501"><span class="ref">[30501] Iª q. 48 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 28 | 1951 proceditur. Videtur quod malum insufficienter dividatur per poenam |
| 1952 et culpam. Omnis enim defectus malum quoddam esse videtur. Sed in | |
| 1953 omnibus creaturis est quidam defectus, quod se in esse conservare | |
| 1954 non possunt, qui tamen nec poena nec culpa est. Non ergo | |
| 53 | 1955 sufficienter malum dividitur per poenam et culpam.</p><p title="I q. 48 a. 5 arg. 2"><a name="30502"><span class="ref">[30502] Iª q. 48 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, in |
| 28 | 1956 rebus irrationalibus non invenitur culpa nec poena. Invenitur tamen |
| 1957 in eis corruptio et defectus, quae ad rationem mali pertinent. Ergo | |
| 53 | 1958 non omne malum est poena vel culpa.</p><p title="I q. 48 a. 5 arg. 3"><a name="30503"><span class="ref">[30503] Iª q. 48 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1959 tentatio quoddam malum est. Nec tamen est culpa, quia tentatio cui |
| 1960 non consentitur, <i>non est peccatum, sed materia exercendae | |
| 1961 virtutis</i>, ut dicitur in Glossa II Cor. XII. Nec etiam poena, | |
| 1962 quia tentatio praecedit culpam, poena autem subsequitur. | |
| 53 | 1963 Insufficienter ergo malum dividitur per poenam et culpam.</p><p title="I q. 48 a. 5 s. c."><a name="30504"><span class="ref">[30504] Iª q. 48 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 1964 videtur quod divisio sit superflua. Ut enim Augustinus dicit, in |
| 1965 Enchirid., malum dicitur quia nocet. Quod autem nocet, poenale est. | |
| 53 | 1966 Omne ergo malum sub poena continetur.</p><p title="I q. 48 a. 5 co."><a name="30505"><span class="ref">[30505] Iª q. 48 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 1967 quod malum, sicut supra dictum est, est privatio boni, quod in |
| 1968 perfectione et actu consistit principaliter et per se. Actus autem | |
| 1969 est duplex, primus, et secundus. Actus quidem primus est forma et | |
| 1970 integritas rei, actus autem secundus est operatio. Contingit ergo | |
| 1971 malum esse dupliciter. Uno modo, per subtractionem formae, aut | |
| 1972 alicuius partis, quae requiritur ad integritatem rei; sicut | |
| 1973 caecitas malum est, et carere membro. Alio modo, per subtractionem | |
| 1974 debitae operationis; vel quia omnino non est; vel quia debitum | |
| 1975 modum et ordinem non habet. Quia vero bonum simpliciter est | |
| 1976 obiectum voluntatis, malum, quod est privatio boni, secundum | |
| 1977 specialem rationem invenitur in creaturis rationalibus habentibus | |
| 1978 voluntatem. Malum igitur quod est per subtractionem formae vel | |
| 1979 integritatis rei, habet rationem poenae; et praecipue supposito | |
| 1980 quod omnia divinae providentiae et iustitiae subdantur, ut supra | |
| 1981 ostensum est, de ratione enim poenae est, quod sit contraria | |
| 1982 voluntati. Malum autem quod consistit in subtractione debitae | |
| 1983 operationis in rebus voluntariis, habet rationem culpae. Hoc enim | |
| 1984 imputatur alicui in culpam, cum deficit a perfecta actione, cuius | |
| 1985 dominus est secundum voluntatem. Sic igitur omne malum in rebus | |
| 53 | 1986 voluntariis consideratum vel est poena vel culpa.</p><p title="I q. 48 a. 5 ad 1"><a name="30506"><span class="ref">[30506] Iª q. 48 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 1987 dicendum quod, quia malum privatio est boni, et non negatio pura, |
| 1988 ut dictum est supra; non omnis defectus boni est malum, sed | |
| 1989 defectus boni quod natum est et debet haberi. Defectus enim | |
| 1990 visionis non est malum in lapide, sed in animali, quia contra | |
| 1991 rationem lapidis est, quod visum habeat. Similiter etiam contra | |
| 1992 rationem creaturae est, quod in esse conservetur a seipsa, quia | |
| 1993 idem dat esse et conservat. Unde iste defectus non est malum | |
| 53 | 1994 creaturae.</p><p title="I q. 48 a. 5 ad 2"><a name="30507"><span class="ref">[30507] Iª q. 48 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1995 dicendum quod poena et culpa non dividunt malum simpliciter; sed |
| 53 | 1996 malum in rebus voluntariis.</p><p title="I q. 48 a. 5 ad 3"><a name="30508"><span class="ref">[30508] Iª q. 48 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1997 dicendum quod tentatio, prout importat provocationem ad malum, |
| 1998 semper malum culpae est in tentante. Sed in eo qui tentatur, non | |
| 1999 est proprie, nisi secundum quod aliqualiter immutatur, sic enim | |
| 2000 actio agentis est in patiente. Secundum autem quod tentatus | |
| 53 | 2001 immutatur ad malum a tentante, incidit in culpam.</p><p title="I q. 48 a. 5 ad 4"><a name="30509"><span class="ref">[30509] Iª q. 48 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2002 dicendum quod de ratione poenae est, quod noceat agenti in seipso. |
| 2003 Sed de ratione culpae est, quod noceat agenti in sua actione. Et | |
| 2004 sic utrumque sub malo continetur, secundum quod habet rationem | |
| 53 | 2005 nocumenti.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 6</h3><p title="I q. 48 a. 6 arg. 1"><a name="30510"><span class="ref">[30510] Iª q. 48 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic |
| 28 | 2006 proceditur. Videtur quod habeat plus de ratione mali poena quam |
| 2007 culpa. Culpa enim se habet ad poenam, ut meritum ad praemium. Sed | |
| 2008 praemium habet plus de ratione boni quam meritum, cum sit finis | |
| 53 | 2009 eius. Ergo poena plus habet de ratione mali quam culpa.</p><p title="I q. 48 a. 6 arg. 2"><a name="30511"><span class="ref">[30511] Iª q. 48 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, illud |
| 28 | 2010 est maius malum, quod opponitur maiori bono. Sed poena, sicut |
| 2011 dictum est, opponitur bono agentis, culpa autem bono actionis. Cum | |
| 2012 ergo melius sit agens quam actio, videtur quod peius sit poena quam | |
| 53 | 2013 culpa.</p><p title="I q. 48 a. 6 arg. 3"><a name="30512"><span class="ref">[30512] Iª q. 48 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, ipsa |
| 28 | 2014 privatio finis poena quaedam est, quae dicitur carentia visionis |
| 2015 divinae. Malum autem culpae est per privationem ordinis ad finem. | |
| 53 | 2016 Ergo poena est maius malum quam culpa.</p><p title="I q. 48 a. 6 s. c."><a name="30513"><span class="ref">[30513] Iª q. 48 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 2017 sapiens artifex inducit minus malum ad vitandum maius; sicut |
| 2018 medicus praecidit membrum, ne corrumpatur corpus. Sed Dei sapientia | |
| 2019 infert poenam ad vitandam culpam. Ergo culpa est maius malum quam | |
| 53 | 2020 poena.</p><p title="I q. 48 a. 6 co."><a name="30514"><span class="ref">[30514] Iª q. 48 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2021 quod culpa habet plus de ratione mali quam poena, et non solum quam |
| 2022 poena sensibilis, quae consistit in privatione corporalium bonorum, | |
| 2023 cuiusmodi poenas plures intelligunt; sed etiam universaliter | |
| 2024 accipiendo poenam, secundum quod privatio gratiae vel gloriae | |
| 2025 poenae quaedam sunt. Cuius est duplex ratio. Prima quidem est, quia | |
| 2026 ex malo culpae fit aliquis malus, non autem ex malo poenae; | |
| 2027 secundum illud Dionysii, IV cap. de Div. Nom., <i>puniri non est | |
| 2028 malum, sed fieri poena dignum</i>. Et hoc ideo est quia, cum bonum | |
| 2029 simpliciter consistat in actu, et non in potentia, ultimus autem | |
| 2030 actus est operatio, vel usus quarumcumque rerum habitarum; bonum | |
| 2031 hominis simpliciter consideratur in bona operatione, vel bono usu | |
| 2032 rerum habitarum. Utimur autem rebus omnibus per voluntatem. Unde ex | |
| 2033 bona voluntate, qua homo bene utitur rebus habitis, dicitur homo | |
| 2034 bonus; et ex mala, malus. Potest enim qui habet malam voluntatem, | |
| 2035 etiam bono quod habet, male uti; sicut si grammaticus voluntarie | |
| 2036 incongrue loquatur. Quia ergo culpa consistit in deordinato actu | |
| 2037 voluntatis, poena vero in privatione alicuius eorum quibus utitur | |
| 2038 voluntas; perfectius habet rationem mali culpa quam poena. Secunda | |
| 2039 ratio sumi potest ex hoc, quod Deus est auctor mali poenae, non | |
| 2040 autem mali culpae. Cuius ratio est, quia malum poenae privat bonum | |
| 2041 creaturae, sive accipiatur bonum creaturae aliquid creatum, sicut | |
| 2042 caecitas privat visum; sive sit bonum increatum, sicut per | |
| 2043 carentiam visionis divinae tollitur creaturae bonum increatum. | |
| 2044 Malum vero culpae opponitur proprie ipsi bono increato, | |
| 2045 contrariatur enim impletioni divinae voluntatis, et divino amori | |
| 2046 quo bonum divinum in seipso amatur; et non solum secundum quod | |
| 2047 participatur a creatura. Sic igitur patet quod culpa habet plus de | |
| 53 | 2048 ratione mali quam poena.</p><p title="I q. 48 a. 6 ad 1"><a name="30515"><span class="ref">[30515] Iª q. 48 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2049 dicendum quod, licet culpa terminetur ad poenam, sicut meritum ad |
| 2050 praemium, tamen culpa non intenditur propter poenam, sicut meritum | |
| 2051 propter praemium, sed potius e converso poena inducitur ut vitetur | |
| 53 | 2052 culpa. Et sic culpa est peius quam poena.</p><p title="I q. 48 a. 6 ad 2"><a name="30516"><span class="ref">[30516] Iª q. 48 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2053 dicendum quod ordo actionis, qui tollitur per culpam, est |
| 2054 perfectius bonum agentis, cum sit perfectio secunda, quam bonum | |
| 53 | 2055 quod tollitur per poenam, quod est perfectio prima.</p><p title="I q. 48 a. 6 ad 3"><a name="30517"><span class="ref">[30517] Iª q. 48 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2056 dicendum quod non est comparatio culpae ad poenam sicut finis et |
| 2057 ordinis ad finem, quia utrumque potest privari aliquo modo et per | |
| 2058 culpam, et per poenam. Sed per poenam quidem, secundum quod ipse | |
| 2059 homo removetur a fine, et ab ordine ad finem, per culpam vero, | |
| 2060 secundum quod ista privatio pertinet ad actionem, quae non | |
| 53 | 2061 ordinatur ad finem debitum.</p></div></div><div class="q" id="q49"><h2>Quaestio 49</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I q. 49 pr."><a name="30518"><span class="ref">[30518] |
| 2062 Iª q. 49 pr.</span></a> Consequenter quaeritur de causa mali. | |
| 28 | 2063 Et circa hoc quaeruntur tria. Primo, utrum bonum possit esse causa |
| 2064 mali. Secundo, utrum summum bonum, quod est Deus, sit causa mali. | |
| 2065 Tertio, utrum sit aliquod summum malum, quod sit prima causa omnium | |
| 53 | 2066 malorum.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I q. 49 a. 1 arg. 1"><a name="30519"><span class="ref">[30519] Iª q. 49 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 28 | 2067 proceditur. Videtur quod bonum non possit esse causa mali. Dicitur |
| 2068 enim Matth. VII, <i>non potest arbor bona malos fructus | |
| 53 | 2069 facere</i>.</p><p title="I q. 49 a. 1 arg. 2"><a name="30520"><span class="ref">[30520] Iª q. 49 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, unum |
| 28 | 2070 contrariorum non potest esse causa alterius. Malum autem est |
| 53 | 2071 contrarium bono. Ergo bonum non potest esse causa mali.</p><p title="I q. 49 a. 1 arg. 3"><a name="30521"><span class="ref">[30521] Iª q. 49 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2072 effectus deficiens non procedit nisi a causa deficiente. Sed malum, |
| 2073 si causam habeat, est effectus deficiens. Ergo habet causam | |
| 2074 deficientem. Sed omne deficiens malum est. Ergo causa mali non est | |
| 53 | 2075 nisi malum.</p><p title="I q. 49 a. 1 arg. 4"><a name="30522"><span class="ref">[30522] Iª q. 49 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2076 Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom., quod malum non habet causam. |
| 53 | 2077 Ergo bonum non est causa mali.</p><p title="I q. 49 a. 1 s. c."><a name="30523"><span class="ref">[30523] Iª q. 49 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2078 quod Augustinus dicit, contra Iulianum, <i>non fuit omnino unde |
| 53 | 2079 oriri posset malum, nisi ex bono</i>.</p><p title="I q. 49 a. 1 co."><a name="30524"><span class="ref">[30524] Iª q. 49 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2080 quod necesse est dicere quod omne malum aliqualiter causam habeat. |
| 2081 Malum enim est defectus boni quod natum est et debet haberi. Quod | |
| 2082 autem aliquid deficiat a sua naturali et debita dispositione, non | |
| 2083 potest provenire nisi ex aliqua causa trahente rem extra suam | |
| 2084 dispositionem, non enim grave movetur sursum nisi ab aliquo | |
| 2085 impellente, nec agens deficit in sua actione nisi propter aliquod | |
| 2086 impedimentum. Esse autem causam non potest convenire nisi bono, | |
| 2087 quia nihil potest esse causa nisi inquantum est ens; omne autem | |
| 2088 ens, inquantum huiusmodi, bonum est. Et si consideremus speciales | |
| 2089 rationes causarum, agens et forma et finis perfectionem quandam | |
| 2090 important, quae pertinet ad rationem boni, sed et materia, | |
| 2091 inquantum est potentia ad bonum, habet rationem boni. Et quidem | |
| 2092 quod bonum sit causa mali per modum causae materialis, iam ex | |
| 2093 praemissis patet, ostensum est enim quod bonum est subiectum mali. | |
| 2094 Causam autem formalem malum non habet, sed est magis privatio | |
| 2095 formae. Et similiter nec causam finalem, sed magis est privatio | |
| 2096 ordinis ad finem debitum; non solum enim finis habet rationem boni, | |
| 2097 sed etiam utile, quod ordinatur ad finem. Causam autem per modum | |
| 2098 agentis habet malum, non autem per se, sed per accidens. Ad cuius | |
| 2099 evidentiam, sciendum est quod aliter causatur malum in actione, et | |
| 2100 aliter in effectu. In actione quidem causatur malum propter | |
| 2101 defectum alicuius principiorum actionis, vel principalis agentis, | |
| 2102 vel instrumentalis, sicut defectus in motu animalis potest | |
| 2103 contingere vel propter debilitatem virtutis motivae, ut in pueris; | |
| 2104 vel propter solam ineptitudinem instrumenti, ut in claudis. Malum | |
| 2105 autem in re aliqua, non tamen in proprio effectu agentis, causatur | |
| 2106 quandoque ex virtute agentis; quandoque autem ex defectu ipsius, | |
| 2107 vel materiae. Ex virtute quidem vel perfectione agentis, quando ad | |
| 2108 formam intentam ab agente sequitur ex necessitate alterius formae | |
| 2109 privatio; sicut ad formam ignis sequitur privatio formae aeris vel | |
| 2110 aquae. Sicut ergo, quanto ignis fuerit perfectior in virtute, tanto | |
| 2111 perfectius imprimit formam suam, ita etiam tanto perfectius | |
| 2112 corrumpit contrarium, unde malum et corruptio aeris et aquae, est | |
| 2113 ex perfectione ignis. Sed hoc est per accidens, quia ignis non | |
| 2114 intendit privare formam aquae, sed inducere formam propriam; sed | |
| 2115 hoc faciendo, causat et illud per accidens. Sed si sit defectus in | |
| 2116 effectu proprio ignis, puta quod deficiat a calefaciendo, hoc est | |
| 2117 vel propter defectum actionis, qui redundat in defectum alicuius | |
| 2118 principii, ut dictum est; vel ex indispositione materiae, quae non | |
| 2119 recipit actionem ignis agentis. Sed et hoc ipsum quod est esse | |
| 2120 deficiens, accidit bono, cui per se competit agere. Unde verum est | |
| 2121 quod malum secundum nullum modum habet causam nisi per accidens. | |
| 53 | 2122 Sic autem bonum est causa mali.</p><p title="I q. 49 a. 1 ad 1"><a name="30525"><span class="ref">[30525] Iª q. 49 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2123 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, contra Iulian., <i>arborem |
| 2124 malam appellat dominus voluntatem malam, et arborem bonam, | |
| 2125 voluntatem bonam</i>. Ex voluntate autem bona non producitur actus | |
| 2126 moralis malus, cum ex ipsa voluntate bona iudicetur actus moralis | |
| 2127 bonus. Sed tamen ipse motus malae voluntatis causatur a creatura | |
| 53 | 2128 rationali, quae bona est. Et sic est causa mali.</p><p title="I q. 49 a. 1 ad 2"><a name="30526"><span class="ref">[30526] Iª q. 49 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2129 dicendum quod bonum non causat illud malum quod est sibi |
| 2130 contrarium, sed quoddam aliud, sicut bonitas ignis causat malum | |
| 2131 aquae; et homo bonus secundum suam naturam, causat malum actum | |
| 2132 secundum morem. Et hoc ipsum per accidens est, ut dictum est. | |
| 2133 Invenitur autem quod etiam unum contrariorum causat aliud per | |
| 2134 accidens, sicut frigidum exterius ambiens calefacit, inquantum | |
| 53 | 2135 calor retrahitur ad interiora.</p><p title="I q. 49 a. 1 ad 3"><a name="30527"><span class="ref">[30527] Iª q. 49 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2136 dicendum quod malum habet causam deficientem aliter in rebus |
| 2137 voluntariis, et naturalibus. Agens enim naturale producit effectum | |
| 2138 suum talem quale ipsum est, nisi impediatur ab aliquo extrinseco, | |
| 2139 et hoc ipsum est quidam defectus eius. Unde nunquam sequitur malum | |
| 2140 in effectu, nisi praeexistat aliquod aliud malum in agente vel | |
| 2141 materia, sicut dictum est. Sed in rebus voluntariis, defectus | |
| 2142 actionis a voluntate actu deficiente procedit, inquantum non | |
| 2143 subiicit se actu suae regulae. Qui tamen defectus non est culpa, | |
| 53 | 2144 sed sequitur culpa ex hoc quod cum tali defectu operatur.</p><p title="I q. 49 a. 1 ad 4"><a name="30528"><span class="ref">[30528] Iª q. 49 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2145 dicendum quod malum non habet causam per se, sed per accidens |
| 53 | 2146 tantum, ut dictum est.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I q. 49 a. 2 arg. 1"><a name="30529"><span class="ref">[30529] Iª q. 49 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 28 | 2147 proceditur. Videtur quod summum bonum, quod est Deus, sit causa |
| 2148 mali. Dicitur enim Isai. XLV, <i>ego dominus, et non est alter | |
| 2149 Deus, formans lucem et creans tenebras, faciens pacem et creans | |
| 2150 malum</i>. Et Amos III, <i>si erit malum in civitate, quod dominus | |
| 53 | 2151 non fecerit</i>.</p><p title="I q. 49 a. 2 arg. 2"><a name="30530"><span class="ref">[30530] Iª q. 49 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 2152 effectus causae secundae reducitur in causam primam. Bonum autem |
| 2153 est causa mali, ut dictum est. Cum igitur omnis boni causa sit | |
| 2154 Deus, ut supra ostensum est, sequitur quod etiam omne malum sit a | |
| 53 | 2155 Deo.</p><p title="I q. 49 a. 2 arg. 3"><a name="30531"><span class="ref">[30531] Iª q. 49 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2156 dicitur in II Physic., idem est causa salutis navis, et periculi. |
| 2157 Sed Deus est causa salutis omnium rerum. Ergo est ipse causa omnis | |
| 53 | 2158 perditionis et mali.</p><p title="I q. 49 a. 2 s. c."><a name="30532"><span class="ref">[30532] Iª q. 49 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2159 quod dicit Augustinus, in libro octoginta trium quaest., quod |
| 2160 <i>Deus non est auctor mali, quia non est causa tendendi ad non | |
| 53 | 2161 esse</i>.</p><p title="I q. 49 a. 2 co."><a name="30533"><span class="ref">[30533] Iª q. 49 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2162 quod, sicut ex dictis patet, malum quod in defectu actionis |
| 2163 consistit, semper causatur ex defectu agentis. In Deo autem nullus | |
| 2164 defectus est, sed summa perfectio, ut supra ostensum est. Unde | |
| 2165 malum quod in defectu actionis consistit, vel quod ex defectu | |
| 2166 agentis causatur, non reducitur in Deum sicut in causam. Sed malum | |
| 2167 quod in corruptione rerum aliquarum consistit, reducitur in Deum | |
| 2168 sicut in causam. Et hoc patet tam in naturalibus quam in | |
| 2169 voluntariis. Dictum est enim quod aliquod agens, inquantum sua | |
| 2170 virtute producit aliquam formam ad quam sequitur corruptio et | |
| 2171 defectus, causat sua virtute illam corruptionem et defectum. | |
| 2172 Manifestum est autem quod forma quam principaliter Deus intendit in | |
| 2173 rebus creatis, est bonum ordinis universi. Ordo autem universi | |
| 2174 requirit, ut supra dictum est, quod quaedam sint quae deficere | |
| 2175 possint, et interdum deficiant. Et sic Deus, in rebus causando | |
| 2176 bonum ordinis universi, ex consequenti, et quasi per accidens, | |
| 2177 causat corruptiones rerum; secundum illud quod dicitur I Reg. II, | |
| 2178 <i>dominus mortificat et vivificat</i>. Sed quod dicitur Sap. I, | |
| 2179 quod <i>Deus mortem non fecit</i>, intelligitur quasi per se | |
| 2180 intentam. Ad ordinem autem universi pertinet etiam ordo iustitiae, | |
| 2181 qui requirit ut peccatoribus poena inferatur. Et secundum hoc, Deus | |
| 2182 est auctor mali quod est poena, non autem mali quod est culpa, | |
| 53 | 2183 ratione supra dicta.</p><p title="I q. 49 a. 2 ad 1"><a name="30534"><span class="ref">[30534] Iª q. 49 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2184 dicendum quod auctoritates illae loquuntur de malo poenae, non |
| 53 | 2185 autem de malo culpae.</p><p title="I q. 49 a. 2 ad 2"><a name="30535"><span class="ref">[30535] Iª q. 49 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2186 dicendum quod effectus causae secundae deficientis reducitur in |
| 2187 causam primam non deficientem, quantum ad id quod habet entitatis | |
| 2188 et perfectionis, non autem quantum ad id quod habet de defectu. | |
| 2189 Sicut quidquid est motus in claudicatione, causatur a virtute | |
| 2190 motiva; sed quod est obliquitatis in ea, non est ex virtute motiva, | |
| 2191 sed ex curvitate cruris. Et similiter quidquid est entitatis et | |
| 2192 actionis in actione mala, reducitur in Deum sicut in causam, sed | |
| 2193 quod est ibi defectus, non causatur a Deo, sed ex causa secunda | |
| 53 | 2194 deficiente.</p><p title="I q. 49 a. 2 ad 3"><a name="30536"><span class="ref">[30536] Iª q. 49 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2195 dicendum quod submersio navis attribuitur nautae ut causae, ex eo |
| 2196 quod non agit quod requiritur ad salutem navis. Sed Deus non | |
| 2197 deficit ab agendo quod est necessarium ad salutem. Unde non est | |
| 53 | 2198 simile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I q. 49 a. 3 arg. 1"><a name="30537"><span class="ref">[30537] Iª q. 49 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 28 | 2199 proceditur. Videtur quod sit unum summum malum, quod sit causa |
| 2200 omnis mali. Contrariorum enim effectuum contrariae sunt causae. Sed | |
| 2201 in rebus invenitur contrarietas, secundum illud Eccli. XXXIII, | |
| 2202 <i>contra malum bonum est, et contra vitam mors; sic et contra | |
| 2203 virum iustum peccator</i>. Ergo sunt contraria principia, unum | |
| 53 | 2204 boni, et aliud mali.</p><p title="I q. 49 a. 3 arg. 2"><a name="30538"><span class="ref">[30538] Iª q. 49 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si |
| 28 | 2205 unum contrariorum est in rerum natura, et reliquum, ut dicitur in |
| 2206 II de caelo et mundo. Sed summum bonum est in rerum natura, quod | |
| 2207 est causa omnis boni, ut supra ostensum est. Ergo est et summum | |
| 53 | 2208 malum ei oppositum, causa omnis mali.</p><p title="I q. 49 a. 3 arg. 3"><a name="30539"><span class="ref">[30539] Iª q. 49 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut |
| 28 | 2209 in rebus invenitur bonum et melius, ita malum et peius. Sed bonum |
| 2210 et melius dicuntur per respectum ad optimum. Ergo malum et peius | |
| 53 | 2211 dicuntur per respectum ad aliquod summum malum.</p><p title="I q. 49 a. 3 arg. 4"><a name="30540"><span class="ref">[30540] Iª q. 49 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 2212 quod est per participationem, reducitur ad illud quod est per |
| 2213 essentiam. Sed res quae sunt malae apud nos, non sunt malae per | |
| 2214 essentiam, sed per participationem. Ergo est invenire aliquod | |
| 53 | 2215 summum malum per essentiam, quod est causa omnis mali.</p><p title="I q. 49 a. 3 arg. 5"><a name="30541"><span class="ref">[30541] Iª q. 49 a. 3 arg. 5</span></a> Praeterea, omne |
| 28 | 2216 quod est per accidens, reducitur ad illud quod est per se. Sed |
| 2217 bonum est causa mali per accidens. Ergo oportet ponere aliquod | |
| 2218 summum malum, quod sit causa malorum per se. Neque potest dici quod | |
| 2219 malum non habeat causam per se, sed per accidens tantum, quia | |
| 2220 sequeretur quod malum non esset ut in pluribus, sed ut in | |
| 53 | 2221 paucioribus.</p><p title="I q. 49 a. 3 arg. 6"><a name="30542"><span class="ref">[30542] Iª q. 49 a. 3 arg. 6</span></a> Praeterea, malum |
| 28 | 2222 effectus reducitur ad malum causae, quia effectus deficiens est a |
| 2223 causa deficiente, sicut supra dictum est. Sed hoc non est procedere | |
| 2224 in infinitum. Ergo oportet ponere unum primum malum, quod sit causa | |
| 53 | 2225 omnis mali.</p><p title="I q. 49 a. 3 s. c."><a name="30543"><span class="ref">[30543] Iª q. 49 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 28 | 2226 quod summum bonum est causa omnis entis, ut supra ostensum est. |
| 2227 Ergo non potest esse aliquod principium ei oppositum, quod sit | |
| 53 | 2228 causa malorum.</p><p title="I q. 49 a. 3 co."><a name="30544"><span class="ref">[30544] Iª q. 49 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 28 | 2229 quod ex praedictis patet non esse unum primum principium malorum, |
| 2230 sicut est unum primum principium bonorum. Primo quidem, quia primum | |
| 2231 principium bonorum est per essentiam bonum, ut supra ostensum est. | |
| 2232 Nihil autem potest esse per suam essentiam malum, ostensum est enim | |
| 2233 quod omne ens, inquantum est ens, bonum est; et quod malum non est | |
| 2234 nisi in bono ut in subiecto. Secundo, quia primum bonorum | |
| 2235 principium est summum et perfectum bonum, quod praehabet in se | |
| 2236 omnem bonitatem, ut supra ostensum est. Summum autem malum esse non | |
| 2237 potest, quia, sicut ostensum est, etsi malum semper diminuat bonum, | |
| 2238 nunquam tamen illud potest totaliter consumere; et sic, semper | |
| 2239 remanente bono, non potest esse aliquid integre et perfecte malum. | |
| 2240 Propter quod philosophus dicit, in IV Ethic., quod <i>si malum | |
| 2241 integrum sit, seipsum destruet</i>, quia destructo omni bono (quod | |
| 2242 requiritur ad integritatem mali), subtrahitur etiam ipsum malum, | |
| 2243 cuius subiectum est bonum. Tertio, quia ratio mali repugnat rationi | |
| 2244 primi principii. Tum quia omne malum causatur ex bono, ut supra | |
| 2245 ostensum est. Tum quia malum non potest esse causa nisi per | |
| 2246 accidens, et sic non potest esse prima causa, quia causa per | |
| 2247 accidens est posterior ea quae est per se, ut patet in II Physic. | |
| 2248 Qui autem posuerunt duo prima principia, unum bonum et alterum | |
| 2249 malum, ex eadem radice in hunc errorem inciderunt, ex qua et aliae | |
| 2250 extraneae positiones antiquorum ortum habuerunt, quia scilicet non | |
| 2251 consideraverunt causam universalem totius entis, sed particulares | |
| 2252 tantum causas particularium effectuum. Propter hoc enim, si aliquid | |
| 2253 invenerunt esse nocivum alicui rei per virtutem suae naturae, | |
| 2254 aestimaverunt naturam illius rei esse malam, puta si quis dicat | |
| 2255 naturam ignis esse malam, quia combussit domum alicuius pauperis. | |
| 2256 Iudicium autem de bonitate alicuius rei non est accipiendum | |
| 2257 secundum ordinem ad aliquid particulare; sed secundum seipsum, et | |
| 2258 secundum ordinem ad totum universum, in quo quaelibet res suum | |
| 2259 locum ordinatissime tenet, ut ex dictis patet. Similiter etiam, | |
| 2260 quia invenerunt duorum particularium effectuum contrariorum duas | |
| 2261 causas particulares contrarias, nesciverunt reducere causas | |
| 2262 particulares contrarias in causam universalem communem. Et ideo | |
| 2263 usque ad prima principia contrarietatem in causis esse | |
| 2264 iudicaverunt. Sed cum omnia contraria conveniant in uno communi, | |
| 2265 necesse est in eis, supra causas contrarias proprias, inveniri unam | |
| 2266 causam communem, sicut supra qualitates contrarias elementorum | |
| 2267 invenitur virtus corporis caelestis. Et similiter supra omnia quae | |
| 2268 quocumque modo sunt, invenitur unum primum principium essendi, ut | |
| 53 | 2269 supra ostensum est.</p><p title="I q. 49 a. 3 ad 1"><a name="30545"><span class="ref">[30545] Iª q. 49 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 28 | 2270 dicendum quod contraria conveniunt in genere uno, et etiam |
| 2271 conveniunt in ratione essendi. Et ideo, licet habeant causas | |
| 2272 particulares contrarias, tamen oportet devenire ad unam primam | |
| 53 | 2273 causam communem.</p><p title="I q. 49 a. 3 ad 2"><a name="30546"><span class="ref">[30546] Iª q. 49 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 2274 dicendum quod privatio et habitus nata sunt fieri circa idem. |
| 2275 Subiectum autem privationis est ens in potentia, ut dictum est. | |
| 2276 Unde, cum malum sit privatio boni, ut ex dictis patet, illi bono | |
| 2277 opponitur cui adiungitur potentia, non autem summo bono, quod est | |
| 53 | 2278 actus purus.</p><p title="I q. 49 a. 3 ad 3"><a name="30547"><span class="ref">[30547] Iª q. 49 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 2279 dicendum quod unumquodque intenditur secundum propriam rationem. |
| 2280 Sicut autem forma est perfectio quaedam, ita privatio est quaedam | |
| 2281 remotio. Unde omnis forma et perfectio et bonum per accessum ad | |
| 2282 terminum perfectum intenditur, privatio autem et malum per recessum | |
| 2283 a termino. Unde non dicitur malum et peius per accessum ad summum | |
| 2284 malum, sicut dicitur bonum et melius per accessum ad summum | |
| 53 | 2285 bonum.</p><p title="I q. 49 a. 3 ad 4"><a name="30548"><span class="ref">[30548] Iª q. 49 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 28 | 2286 dicendum quod nullum ens dicitur malum per participationem, sed per |
| 2287 privationem participationis. Unde non oportet fieri reductionem ad | |
| 53 | 2288 aliquid quod sit per essentiam malum.</p><p title="I q. 49 a. 3 ad 5"><a name="30549"><span class="ref">[30549] Iª q. 49 a. 3 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 28 | 2289 dicendum quod malum non potest habere causam nisi per accidens, ut |
| 2290 supra ostensum est. Unde impossibile est fieri reductionem ad | |
| 2291 aliquid quod sit per se causa mali. Quod autem dicitur, quod malum | |
| 2292 est ut in pluribus, simpliciter falsum est. Nam generabilia et | |
| 2293 corruptibilia, in quibus solum contingit esse malum naturae, sunt | |
| 2294 modica pars totius universi. Et iterum in unaquaque specie defectus | |
| 2295 naturae accidit ut in paucioribus. In solis autem hominibus malum | |
| 2296 videtur esse ut in pluribus, quia bonum hominis secundum sensum non | |
| 2297 est hominis inquantum homo, idest secundum rationem; plures autem | |
| 53 | 2298 sequuntur sensum quam rationem.</p><p title="I q. 49 a. 3 ad 6"><a name="30550"><span class="ref">[30550] Iª q. 49 a. 3 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 28 | 2299 quod in causis mali non est procedere in infinitum, sed est |
| 2300 reducere omnia mala in aliquam causam bonam, ex qua sequitur malum | |
| 53 | 2301 per accidens.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 2302 <p><a href="sth1028.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 2303 <a href="sth1050.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 2304 <br/> | |
| 2305 <hr/> | |
| 2306 <br/> | |
| 2307 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 2308 hanc editionem<br/> | |
| 2309 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 2310 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 2311 </div></body> | |
| 2312 </html> |
