Mercurial > hg > Aquinas
annotate summa/latin/sth2022.html @ 131:b97d856cd2bb
complete
| author | ht |
|---|---|
| date | Sat, 13 Jul 2024 18:06:43 +0000 |
| parents | 71f2c033089e |
| children |
| rev | line source |
|---|---|
| 53 | 1 <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?> |
| 2 <!DOCTYPE html | |
| 99 | 3 PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" "file:///c:/C64/usr/local/share/lib/xml/xhtml1-transitional.dtd"> |
| 53 | 4 <html xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA" lang="LA"> |
| 28 | 5 <head> |
| 53 | 6 <meta content="HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" name="generator"/> |
| 7 <meta content="text/html; charset=us-ascii" http-equiv="Content-Type"/> | |
| 8 <meta content="text/css" http-equiv="Content-Style-Type"/> | |
| 9 <meta content="text/javascript" http-equiv="Content-Script-Type"/> | |
| 10 <meta content="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" name="keywords"/> | |
| 11 <meta content="Latin" name="language"/> | |
| 12 <meta content="public" name="security"/> | |
| 13 <meta content="ealarcon@unav.es" name="owner"/> | |
| 14 <meta content="Enrique Alarcón" name="author"/> | |
| 15 <meta content="" name="abstract"/> | |
| 16 <link type="text/css" href="vscreen.css" media="screen" rel="stylesheet"/> | |
| 17 <link type="text/css" href="vprint.css" media="print" rel="stylesheet"/> | |
| 18 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª-IIae q. | |
| 28 | 19 22-25</title> |
| 20 </head> | |
| 53 | 21 <body><a href="http://www.corpusthomisticum.org/"/><div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div><div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div><div class="uno">Summa Theologiae</div><div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione XXII ad |
| 22 XXV</div><div class="centro"> | |
| 23 <table summary="Imago" align="center"> | |
| 28 | 24 <tr> |
| 53 | 25 <th><img align="middle" alt="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" border="0" height="190" width="275" src="icons/fugit190.jpg"/></th> |
| 28 | 26 </tr> |
| 27 </table> | |
| 53 | 28 <br/> |
| 29 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1891 editum<br/> | |
| 28 | 30 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias |
| 53 | 31 magneticas<br/> |
| 32 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br/> | |
| 33 <br/></span><br/> | |
| 34 <hr/> | |
| 35 <br/> | |
| 36 <p><a href="sth2006.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 37 <a href="sth2026.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 38 <script type="text/javascript" language="JavaScript"> | |
| 39 // | |
| 40 <!-- | |
|
26
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
41 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
|
4006eb4882de
originals from http://www.corpusthomisticum.org/sth0000.html
ht
parents:
diff
changeset
|
42 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 53 | 43 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 44 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | |
| 45 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 46 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum'); | |
| 47 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia'); | |
| 48 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); | |
| 49 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------'); | |
| 50 document.write('<OPTION VALUE="#34515">I&ordf;-IIae q. 22 pr.'); | |
| 51 document.write('<OPTION VALUE="#34516">I&ordf;-IIae q. 22 a. 1 arg. 1'); | |
| 52 document.write('<OPTION VALUE="#34517">I&ordf;-IIae q. 22 a. 1 arg. 2'); | |
| 53 document.write('<OPTION VALUE="#34518">I&ordf;-IIae q. 22 a. 1 arg. 3'); | |
| 54 document.write('<OPTION VALUE="#34519">I&ordf;-IIae q. 22 a. 1 s. c.'); | |
| 55 document.write('<OPTION VALUE="#34520">I&ordf;-IIae q. 22 a. 1 co.'); | |
| 56 document.write('<OPTION VALUE="#34521">I&ordf;-IIae q. 22 a. 1 ad 1'); | |
| 57 document.write('<OPTION VALUE="#34522">I&ordf;-IIae q. 22 a. 1 ad 2'); | |
| 58 document.write('<OPTION VALUE="#34523">I&ordf;-IIae q. 22 a. 1 ad 3'); | |
| 59 document.write('<OPTION VALUE="#34524">I&ordf;-IIae q. 22 a. 2 arg. 1'); | |
| 60 document.write('<OPTION VALUE="#34525">I&ordf;-IIae q. 22 a. 2 arg. 2'); | |
| 61 document.write('<OPTION VALUE="#34526">I&ordf;-IIae q. 22 a. 2 arg. 3'); | |
| 62 document.write('<OPTION VALUE="#34527">I&ordf;-IIae q. 22 a. 2 s. c.'); | |
| 63 document.write('<OPTION VALUE="#34528">I&ordf;-IIae q. 22 a. 2 co.'); | |
| 64 document.write('<OPTION VALUE="#34529">I&ordf;-IIae q. 22 a. 2 ad 1'); | |
| 65 document.write('<OPTION VALUE="#34530">I&ordf;-IIae q. 22 a. 2 ad 2'); | |
| 66 document.write('<OPTION VALUE="#34531">I&ordf;-IIae q. 22 a. 2 ad 3'); | |
| 67 document.write('<OPTION VALUE="#34532">I&ordf;-IIae q. 22 a. 3 arg. 1'); | |
| 68 document.write('<OPTION VALUE="#34533">I&ordf;-IIae q. 22 a. 3 arg. 2'); | |
| 69 document.write('<OPTION VALUE="#34534">I&ordf;-IIae q. 22 a. 3 arg. 3'); | |
| 70 document.write('<OPTION VALUE="#34535">I&ordf;-IIae q. 22 a. 3 s. c.'); | |
| 71 document.write('<OPTION VALUE="#34536">I&ordf;-IIae q. 22 a. 3 co.'); | |
| 72 document.write('<OPTION VALUE="#34537">I&ordf;-IIae q. 22 a. 3 ad 1'); | |
| 73 document.write('<OPTION VALUE="#34538">I&ordf;-IIae q. 22 a. 3 ad 2'); | |
| 74 document.write('<OPTION VALUE="#34539">I&ordf;-IIae q. 22 a. 3 ad 3'); | |
| 75 document.write('<OPTION VALUE="#34540">I&ordf;-IIae q. 23 pr.'); | |
| 76 document.write('<OPTION VALUE="#34541">I&ordf;-IIae q. 23 a. 1 arg. 1'); | |
| 77 document.write('<OPTION VALUE="#34542">I&ordf;-IIae q. 23 a. 1 arg. 2'); | |
| 78 document.write('<OPTION VALUE="#34543">I&ordf;-IIae q. 23 a. 1 arg. 3'); | |
| 79 document.write('<OPTION VALUE="#34544">I&ordf;-IIae q. 23 a. 1 s. c.'); | |
| 80 document.write('<OPTION VALUE="#34545">I&ordf;-IIae q. 23 a. 1 co.'); | |
| 81 document.write('<OPTION VALUE="#34546">I&ordf;-IIae q. 23 a. 1 ad 1'); | |
| 82 document.write('<OPTION VALUE="#34547">I&ordf;-IIae q. 23 a. 1 ad 2'); | |
| 83 document.write('<OPTION VALUE="#34548">I&ordf;-IIae q. 23 a. 1 ad 3'); | |
| 84 document.write('<OPTION VALUE="#34549">I&ordf;-IIae q. 23 a. 2 arg. 1'); | |
| 85 document.write('<OPTION VALUE="#34550">I&ordf;-IIae q. 23 a. 2 arg. 2'); | |
| 86 document.write('<OPTION VALUE="#34551">I&ordf;-IIae q. 23 a. 2 arg. 3'); | |
| 87 document.write('<OPTION VALUE="#34552">I&ordf;-IIae q. 23 a. 2 s. c.'); | |
| 88 document.write('<OPTION VALUE="#34553">I&ordf;-IIae q. 23 a. 2 co.'); | |
| 89 document.write('<OPTION VALUE="#34554">I&ordf;-IIae q. 23 a. 2 ad'); | |
| 90 document.write('<OPTION VALUE="#34555">I&ordf;-IIae q. 23 a. 3 arg. 1'); | |
| 91 document.write('<OPTION VALUE="#34556">I&ordf;-IIae q. 23 a. 3 arg. 2'); | |
| 92 document.write('<OPTION VALUE="#34557">I&ordf;-IIae q. 23 a. 3 arg. 3'); | |
| 93 document.write('<OPTION VALUE="#34558">I&ordf;-IIae q. 23 a. 3 s. c.'); | |
| 94 document.write('<OPTION VALUE="#34559">I&ordf;-IIae q. 23 a. 3 co.'); | |
| 95 document.write('<OPTION VALUE="#34560">I&ordf;-IIae q. 23 a. 3 ad'); | |
| 96 document.write('<OPTION VALUE="#34561">I&ordf;-IIae q. 23 a. 4 arg. 1'); | |
| 97 document.write('<OPTION VALUE="#34562">I&ordf;-IIae q. 23 a. 4 arg. 2'); | |
| 98 document.write('<OPTION VALUE="#34563">I&ordf;-IIae q. 23 a. 4 arg. 3'); | |
| 99 document.write('<OPTION VALUE="#34564">I&ordf;-IIae q. 23 a. 4 s. c.'); | |
| 100 document.write('<OPTION VALUE="#34565">I&ordf;-IIae q. 23 a. 4 co.'); | |
| 101 document.write('<OPTION VALUE="#34566">I&ordf;-IIae q. 23 a. 4 ad'); | |
| 102 document.write('<OPTION VALUE="#34567">I&ordf;-IIae q. 24 pr.'); | |
| 103 document.write('<OPTION VALUE="#34568">I&ordf;-IIae q. 24 a. 1 arg. 1'); | |
| 104 document.write('<OPTION VALUE="#34569">I&ordf;-IIae q. 24 a. 1 arg. 2'); | |
| 105 document.write('<OPTION VALUE="#34570">I&ordf;-IIae q. 24 a. 1 arg. 3'); | |
| 106 document.write('<OPTION VALUE="#34571">I&ordf;-IIae q. 24 a. 1 s. c.'); | |
| 107 document.write('<OPTION VALUE="#34572">I&ordf;-IIae q. 24 a. 1 co.'); | |
| 108 document.write('<OPTION VALUE="#34573">I&ordf;-IIae q. 24 a. 1 ad 1'); | |
| 109 document.write('<OPTION VALUE="#34574">I&ordf;-IIae q. 24 a. 1 ad 2'); | |
| 110 document.write('<OPTION VALUE="#34575">I&ordf;-IIae q. 24 a. 1 ad 3'); | |
| 111 document.write('<OPTION VALUE="#34576">I&ordf;-IIae q. 24 a. 2 arg. 1'); | |
| 112 document.write('<OPTION VALUE="#34577">I&ordf;-IIae q. 24 a. 2 arg. 2'); | |
| 113 document.write('<OPTION VALUE="#34578">I&ordf;-IIae q. 24 a. 2 arg. 3'); | |
| 114 document.write('<OPTION VALUE="#34579">I&ordf;-IIae q. 24 a. 2 s. c.'); | |
| 115 document.write('<OPTION VALUE="#34580">I&ordf;-IIae q. 24 a. 2 co.'); | |
| 116 document.write('<OPTION VALUE="#34581">I&ordf;-IIae q. 24 a. 2 ad 1'); | |
| 117 document.write('<OPTION VALUE="#34582">I&ordf;-IIae q. 24 a. 2 ad 2'); | |
| 118 document.write('<OPTION VALUE="#34583">I&ordf;-IIae q. 24 a. 2 ad 3'); | |
| 119 document.write('<OPTION VALUE="#34584">I&ordf;-IIae q. 24 a. 3 arg. 1'); | |
| 120 document.write('<OPTION VALUE="#34585">I&ordf;-IIae q. 24 a. 3 arg. 2'); | |
| 121 document.write('<OPTION VALUE="#34586">I&ordf;-IIae q. 24 a. 3 arg. 3'); | |
| 122 document.write('<OPTION VALUE="#34587">I&ordf;-IIae q. 24 a. 3 s. c.'); | |
| 123 document.write('<OPTION VALUE="#34588">I&ordf;-IIae q. 24 a. 3 co.'); | |
| 124 document.write('<OPTION VALUE="#34589">I&ordf;-IIae q. 24 a. 3 ad 1'); | |
| 125 document.write('<OPTION VALUE="#34590">I&ordf;-IIae q. 24 a. 3 ad 2'); | |
| 126 document.write('<OPTION VALUE="#34591">I&ordf;-IIae q. 24 a. 3 ad 3'); | |
| 127 document.write('<OPTION VALUE="#34592">I&ordf;-IIae q. 24 a. 4 arg. 1'); | |
| 128 document.write('<OPTION VALUE="#34593">I&ordf;-IIae q. 24 a. 4 arg. 2'); | |
| 129 document.write('<OPTION VALUE="#34594">I&ordf;-IIae q. 24 a. 4 arg. 3'); | |
| 130 document.write('<OPTION VALUE="#34595">I&ordf;-IIae q. 24 a. 4 s. c.'); | |
| 131 document.write('<OPTION VALUE="#34596">I&ordf;-IIae q. 24 a. 4 co.'); | |
| 132 document.write('<OPTION VALUE="#34597">I&ordf;-IIae q. 24 a. 4 ad 1'); | |
| 133 document.write('<OPTION VALUE="#34598">I&ordf;-IIae q. 24 a. 4 ad 2'); | |
| 134 document.write('<OPTION VALUE="#34599">I&ordf;-IIae q. 24 a. 4 ad 3'); | |
| 135 document.write('<OPTION VALUE="#34600">I&ordf;-IIae q. 25 pr.'); | |
| 136 document.write('<OPTION VALUE="#34601">I&ordf;-IIae q. 25 a. 1 arg. 1'); | |
| 137 document.write('<OPTION VALUE="#34602">I&ordf;-IIae q. 25 a. 1 arg. 2'); | |
| 138 document.write('<OPTION VALUE="#34603">I&ordf;-IIae q. 25 a. 1 arg. 3'); | |
| 139 document.write('<OPTION VALUE="#34604">I&ordf;-IIae q. 25 a. 1 s. c.'); | |
| 140 document.write('<OPTION VALUE="#34605">I&ordf;-IIae q. 25 a. 1 co.'); | |
| 141 document.write('<OPTION VALUE="#34606">I&ordf;-IIae q. 25 a. 1 ad 1'); | |
| 142 document.write('<OPTION VALUE="#34607">I&ordf;-IIae q. 25 a. 1 ad 2'); | |
| 143 document.write('<OPTION VALUE="#34608">I&ordf;-IIae q. 25 a. 1 ad 3'); | |
| 144 document.write('<OPTION VALUE="#34609">I&ordf;-IIae q. 25 a. 2 arg. 1'); | |
| 145 document.write('<OPTION VALUE="#34610">I&ordf;-IIae q. 25 a. 2 arg. 2'); | |
| 146 document.write('<OPTION VALUE="#34611">I&ordf;-IIae q. 25 a. 2 arg. 3'); | |
| 147 document.write('<OPTION VALUE="#34612">I&ordf;-IIae q. 25 a. 2 s. c.'); | |
| 148 document.write('<OPTION VALUE="#34613">I&ordf;-IIae q. 25 a. 2 co.'); | |
| 149 document.write('<OPTION VALUE="#34614">I&ordf;-IIae q. 25 a. 2 ad 1'); | |
| 150 document.write('<OPTION VALUE="#34615">I&ordf;-IIae q. 25 a. 2 ad 2'); | |
| 151 document.write('<OPTION VALUE="#34616">I&ordf;-IIae q. 25 a. 2 ad 3'); | |
| 152 document.write('<OPTION VALUE="#34617">I&ordf;-IIae q. 25 a. 3 arg. 1'); | |
| 153 document.write('<OPTION VALUE="#34618">I&ordf;-IIae q. 25 a. 3 arg. 2'); | |
| 154 document.write('<OPTION VALUE="#34619">I&ordf;-IIae q. 25 a. 3 arg. 3'); | |
| 155 document.write('<OPTION VALUE="#34620">I&ordf;-IIae q. 25 a. 3 s. c.'); | |
| 156 document.write('<OPTION VALUE="#34621">I&ordf;-IIae q. 25 a. 3 co.'); | |
| 157 document.write('<OPTION VALUE="#34622">I&ordf;-IIae q. 25 a. 3 ad 1'); | |
| 158 document.write('<OPTION VALUE="#34623">I&ordf;-IIae q. 25 a. 3 ad 2'); | |
| 159 document.write('<OPTION VALUE="#34624">I&ordf;-IIae q. 25 a. 3 ad 3'); | |
| 160 document.write('<OPTION VALUE="#34625">I&ordf;-IIae q. 25 a. 4 arg. 1'); | |
| 161 document.write('<OPTION VALUE="#34626">I&ordf;-IIae q. 25 a. 4 arg. 2'); | |
| 162 document.write('<OPTION VALUE="#34627">I&ordf;-IIae q. 25 a. 4 arg. 3'); | |
| 163 document.write('<OPTION VALUE="#34628">I&ordf;-IIae q. 25 a. 4 s. c.'); | |
| 164 document.write('<OPTION VALUE="#34629">I&ordf;-IIae q. 25 a. 4 co.'); | |
| 165 document.write('<OPTION VALUE="#34630">I&ordf;-IIae q. 25 a. 4 ad 1'); | |
| 166 document.write('<OPTION VALUE="#34631">I&ordf;-IIae q. 25 a. 4 ad 2'); | |
| 167 document.write('<OPTION VALUE="#34632">I&ordf;-IIae q. 25 a. 4 ad 3'); | |
| 168 document.write('<\/SELECT>'); | |
| 169 document.write('<BR><BR>'); | |
| 170 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | |
| 171 document.write('<\/FORM>'); | |
| 172 // --> | |
| 173 // | |
| 174 </script><br/> | |
| 175 <hr/> | |
| 176 <br/></div><div class="q" id="q22"><h2>Quaestio 22</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 22 pr."><a name="34515"><span class="ref">[34515] | |
| 177 Iª-IIae q. 22 pr.</span></a> Post hoc considerandum est de | |
| 28 | 178 passionibus animae, et primo, in generali; secundo, in speciali. In |
| 179 generali autem, quatuor occurrunt circa eas consideranda, primo | |
| 180 quidem, de subiecto earum; secundo, de differentia earum; tertio, | |
| 181 de comparatione earum ad invicem; quarto, de malitia et bonitate | |
| 182 ipsarum. Circa primum quaeruntur tria. Primo, utrum aliqua passio | |
| 183 sit in anima. Secundo, utrum magis in parte appetitiva quam in | |
| 184 apprehensiva. Tertio, utrum magis sit in appetitu sensitivo quam | |
| 53 | 185 intellectivo, qui dicitur voluntas.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 22 a. 1 arg. 1"><a name="34516"><span class="ref">[34516] Iª-IIae q. 22 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 186 sic proceditur. Videtur quod nulla passio sit in anima. Pati enim |
| 187 est proprium materiae. Sed anima non est composita ex materia et | |
| 53 | 188 forma, ut in primo habitum est. Ergo nulla passio est in anima.</p><p title="I-II q. 22 a. 1 arg. 2"><a name="34517"><span class="ref">[34517] Iª-IIae q. 22 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 189 passio est motus, ut dicitur in III Physic. Sed anima non movetur, |
| 53 | 190 ut probatur in I de anima. Ergo passio non est in anima.</p><p title="I-II q. 22 a. 1 arg. 3"><a name="34518"><span class="ref">[34518] Iª-IIae q. 22 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 191 passio est via in corruptionem, nam omnis passio, magis facta, |
| 192 abiicit a substantia, ut dicitur in libro topicorum. Sed anima est | |
| 53 | 193 incorruptibilis. Ergo nulla passio est in anima.</p><p title="I-II q. 22 a. 1 s. c."><a name="34519"><span class="ref">[34519] Iª-IIae q. 22 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 194 est quod apostolus dicit, ad Rom. VII, <i>cum essemus in carne, |
| 195 passiones peccatorum, quae per legem erant, operabantur in membris | |
| 196 nostris</i>. Peccata autem sunt proprie in anima. Ergo et | |
| 53 | 197 passiones, quae dicuntur peccatorum, sunt in anima.</p><p title="I-II q. 22 a. 1 co."><a name="34520"><span class="ref">[34520] Iª-IIae q. 22 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 198 dicendum quod pati dicitur tripliciter. Uno modo, communiter, |
| 199 secundum quod omne recipere est pati, etiam si nihil abiiciatur a | |
| 200 re, sicut si dicatur aerem pati, quando illuminatur. Hoc autem | |
| 201 magis proprie est perfici, quam pati. Alio modo dicitur pati | |
| 202 proprie, quando aliquid recipitur cum alterius abiectione. Sed hoc | |
| 203 contingit dupliciter. Quandoque enim abiicitur id quod non est | |
| 204 conveniens rei, sicut cum corpus animalis sanatur, dicitur pati, | |
| 205 quia recipit sanitatem, aegritudine abiecta. Alio modo, quando e | |
| 206 converso contingit, sicut aegrotare dicitur pati, quia recipitur | |
| 207 infirmitas, sanitate abiecta. Et hic est propriissimus modus | |
| 208 passionis. Nam pati dicitur ex eo quod aliquid trahitur ad agentem, | |
| 209 quod autem recedit ab eo quod est sibi conveniens, maxime videtur | |
| 210 ad aliud trahi. Et similiter in I de Generat. dicitur quod, quando | |
| 211 ex ignobiliori generatur nobilius, est generatio simpliciter, et | |
| 212 corruptio secundum quid, e converso autem quando ex nobiliori | |
| 213 ignobilius generatur. Et his tribus modis contingit esse in anima | |
| 214 passionem. Nam secundum receptionem tantum dicitur quod sentire et | |
| 215 intelligere est quoddam pati. Passio autem cum abiectione non est | |
| 216 nisi secundum transmutationem corporalem, unde passio proprie dicta | |
| 217 non potest competere animae nisi per accidens, inquantum scilicet | |
| 218 compositum patitur. Sed et in hoc est diversitas, nam quando | |
| 219 huiusmodi transmutatio fit in deterius, magis proprie habet | |
| 220 rationem passionis, quam quando fit in melius. Unde tristitia magis | |
| 53 | 221 proprie est passio quam laetitia.</p><p title="I-II q. 22 a. 1 ad 1"><a name="34521"><span class="ref">[34521] Iª-IIae q. 22 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 222 igitur dicendum quod pati, secundum quod est cum abiectione et |
| 223 transmutatione, proprium est materiae, unde non invenitur nisi in | |
| 224 compositis ex materia et forma. Sed pati prout importat receptionem | |
| 225 solam, non est necessarium quod sit materiae, sed potest esse | |
| 226 cuiuscumque existentis in potentia. Anima autem, etsi non sit | |
| 227 composita ex materia et forma, habet tamen aliquid potentialitatis, | |
| 228 secundum quam convenit sibi recipere et pati, secundum quod | |
| 53 | 229 intelligere pati est, ut dicitur in III de anima.</p><p title="I-II q. 22 a. 1 ad 2"><a name="34522"><span class="ref">[34522] Iª-IIae q. 22 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 230 dicendum quod pati et moveri, etsi non conveniat animae per se, |
| 53 | 231 convenit tamen ei per accidens, ut in I de anima dicitur.</p><p title="I-II q. 22 a. 1 ad 3"><a name="34523"><span class="ref">[34523] Iª-IIae q. 22 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 232 dicendum quod ratio illa procedit de passione quae est cum |
| 233 transmutatione ad deterius. Et huiusmodi passio animae convenire | |
| 234 non potest nisi per accidens, per se autem convenit composito, quod | |
| 53 | 235 est corruptibile.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 22 a. 2 arg. 1"><a name="34524"><span class="ref">[34524] Iª-IIae q. 22 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 236 sic proceditur. Videtur quod passio magis sit in parte animae |
| 237 apprehensiva quam in parte appetitiva. Quod enim est primum in | |
| 238 quolibet genere videtur esse maximum eorum quae sunt in genere | |
| 239 illo, et causa aliorum, ut dicitur in II Metaphys. Sed passio prius | |
| 240 invenitur in parte apprehensiva quam in parte appetitiva, non enim | |
| 241 patitur pars appetitiva, nisi passione praecedente in parte | |
| 242 apprehensiva. Ergo passio est magis in parte apprehensiva quam in | |
| 53 | 243 parte appetitiva.</p><p title="I-II q. 22 a. 2 arg. 2"><a name="34525"><span class="ref">[34525] Iª-IIae q. 22 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 244 quod est magis activum, videtur esse minus passivum, actio enim |
| 245 passioni opponitur. Sed pars appetitiva est magis activa quam pars | |
| 246 apprehensiva. Ergo videtur quod in parte apprehensiva magis sit | |
| 53 | 247 passio.</p><p title="I-II q. 22 a. 2 arg. 3"><a name="34526"><span class="ref">[34526] Iª-IIae q. 22 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 248 sicut appetitus sensitivus est virtus in organo corporali, ita et |
| 249 vis apprehensiva sensitiva. Sed passio animae fit, proprie | |
| 250 loquendo, secundum transmutationem corporalem. Ergo non magis est | |
| 251 passio in parte appetitiva sensitiva quam in apprehensiva | |
| 53 | 252 sensitiva.</p><p title="I-II q. 22 a. 2 s. c."><a name="34527"><span class="ref">[34527] Iª-IIae q. 22 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 253 est quod Augustinus dicit, in IX de Civ. Dei, quod <i>motus animi, |
| 254 quos Graeci pathe, nostri autem quidam, sicut Cicero, | |
| 255 perturbationes, quidam affectiones vel affectus, quidam vero, sicut | |
| 256 in Graeco habetur, expressius passiones vocant</i>. Ex quo patet | |
| 257 quod passiones animae sunt idem quod affectiones. Sed affectiones | |
| 258 manifeste pertinent ad partem appetitivam, et non ad apprehensivam. | |
| 259 Ergo et passiones magis sunt in appetitiva quam in | |
| 53 | 260 apprehensiva.</p><p title="I-II q. 22 a. 2 co."><a name="34528"><span class="ref">[34528] Iª-IIae q. 22 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 261 dicendum quod, sicut iam dictum est, in nomine passionis importatur |
| 262 quod patiens trahatur ad id quod est agentis. Magis autem trahitur | |
| 263 anima ad rem per vim appetitivam quam per vim apprehensivam. Nam | |
| 264 per vim appetitivam anima habet ordinem ad ipsas res, prout in | |
| 265 seipsis sunt, unde philosophus dicit, in VI Metaphys., quod bonum | |
| 266 et malum, quae sunt obiecta appetitivae potentiae, sunt in ipsis | |
| 267 rebus. Vis autem apprehensiva non trahitur ad rem, secundum quod in | |
| 268 seipsa est; sed cognoscit eam secundum intentionem rei, quam in se | |
| 269 habet vel recipit secundum proprium modum. Unde et ibidem dicitur | |
| 270 quod verum et falsum, quae ad cognitionem pertinent, non sunt in | |
| 271 rebus, sed in mente. Unde patet quod ratio passionis magis | |
| 53 | 272 invenitur in parte appetitiva quam in parte apprehensiva.</p><p title="I-II q. 22 a. 2 ad 1"><a name="34529"><span class="ref">[34529] Iª-IIae q. 22 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 273 ergo dicendum quod e contrario se habet in his quae pertinent ad |
| 274 perfectionem, et in his quae pertinent ad defectum. Nam in his quae | |
| 275 ad perfectionem pertinent, attenditur intensio per accessum ad unum | |
| 276 primum principium, cui quanto est aliquid propinquius, tanto est | |
| 277 magis intensum, sicut intensio lucidi attenditur per accessum ad | |
| 278 aliquid summe lucidum, cui quanto aliquid magis appropinquat, tanto | |
| 279 est magis lucidum. Sed in his quae ad defectum pertinent, | |
| 280 attenditur intensio non per accessum ad aliquod summum, sed per | |
| 281 recessum a perfecto, quia in hoc ratio privationis et defectus | |
| 282 consistit. Et ideo quanto minus recedit a primo, tanto est minus | |
| 283 intensum, et propter hoc, in principio semper invenitur parvus | |
| 284 defectus, qui postea procedendo magis multiplicatur. Passio autem | |
| 285 ad defectum pertinet, quia est alicuius secundum quod est in | |
| 286 potentia. Unde in his quae appropinquant primo perfecto, scilicet | |
| 287 Deo, invenitur parum de ratione potentiae et passionis, in aliis | |
| 288 autem consequenter, plus. Et sic etiam in priori vi animae, | |
| 53 | 289 scilicet apprehensiva, invenitur minus de ratione passionis.</p><p title="I-II q. 22 a. 2 ad 2"><a name="34530"><span class="ref">[34530] Iª-IIae q. 22 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 290 dicendum quod vis appetitiva dicitur esse magis activa, quia est |
| 291 magis principium exterioris actus. Et hoc habet ex hoc ipso ex quo | |
| 292 habet quod sit magis passiva, scilicet ex hoc quod habet ordinem ad | |
| 293 rem ut est in seipsa, per actionem enim exteriorem pervenimus ad | |
| 53 | 294 consequendas res.</p><p title="I-II q. 22 a. 2 ad 3"><a name="34531"><span class="ref">[34531] Iª-IIae q. 22 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 295 dicendum quod, sicut in primo dictum est, dupliciter organum animae |
| 296 potest transmutari. Uno modo, transmutatione spirituali, secundum | |
| 297 quod recipit intentionem rei. Et hoc per se invenitur in actu | |
| 298 apprehensivae virtutis sensitivae, sicut oculus immutatur a | |
| 299 visibili, non ita quod coloretur, sed ita quod recipiat intentionem | |
| 300 coloris. Est autem alia naturalis transmutatio organi, prout | |
| 301 organum transmutatur quantum ad suam naturalem dispositionem, puta | |
| 302 quod calefit aut infrigidatur, vel alio simili modo transmutatur. | |
| 303 Et huiusmodi transmutatio per accidens se habet ad actum | |
| 304 apprehensivae virtutis sensitivae, puta cum oculus fatigatur ex | |
| 305 forti intuitu, vel dissolvitur ex vehementia visibilis. Sed ad | |
| 306 actum appetitus sensitivi per se ordinatur huiusmodi transmutatio, | |
| 307 unde in definitione motuum appetitivae partis, materialiter ponitur | |
| 308 aliqua naturalis transmutatio organi; sicut dicitur quod ira est | |
| 309 accensio sanguinis circa cor. Unde patet quod ratio passionis magis | |
| 310 invenitur in actu sensitivae virtutis appetitivae, quam in actu | |
| 311 sensitivae virtutis apprehensivae, licet utraque sit actus organi | |
| 53 | 312 corporalis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 22 a. 3 arg. 1"><a name="34532"><span class="ref">[34532] Iª-IIae q. 22 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 313 sic proceditur. Videtur quod passio non magis sit in appetitu |
| 314 sensitivo quam in appetitu intellectivo. Dicit enim Dionysius, II | |
| 315 cap. de Div. Nom., quod <i>Hierotheus ex quadam est doctus | |
| 316 diviniore inspiratione, non solum discens, sed etiam patiens | |
| 317 divina</i>. Sed passio divinorum non potest pertinere ad appetitum | |
| 318 sensitivum, cuius obiectum est bonum sensibile. Ergo passio est in | |
| 53 | 319 appetitu intellectivo, sicut et in sensitivo.</p><p title="I-II q. 22 a. 3 arg. 2"><a name="34533"><span class="ref">[34533] Iª-IIae q. 22 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 320 quanto activum est potentius, tanto passio est fortior. Sed |
| 321 obiectum appetitus intellectivi, quod est bonum universale, est | |
| 322 potentius activum quam obiectum appetitus sensitivi, quod est bonum | |
| 323 particulare. Ergo ratio passionis magis invenitur in appetitu | |
| 53 | 324 intellectivo quam in appetitu sensitivo.</p><p title="I-II q. 22 a. 3 arg. 3"><a name="34534"><span class="ref">[34534] Iª-IIae q. 22 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 325 gaudium et amor passiones quaedam esse dicuntur. Sed haec |
| 326 inveniuntur in appetitu intellectivo, et non solum in sensitivo, | |
| 327 alioquin non attribuerentur in Scripturis Deo et Angelis. Ergo | |
| 328 passiones non magis sunt in appetitu sensitivo quam in | |
| 53 | 329 intellectivo.</p><p title="I-II q. 22 a. 3 s. c."><a name="34535"><span class="ref">[34535] Iª-IIae q. 22 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 330 est quod dicit Damascenus, in II libro, describens animales |
| 331 passiones, <i>passio est motus appetitivae virtutis sensibilis in | |
| 332 imaginatione boni vel mali. Et aliter, passio est motus | |
| 53 | 333 irrationalis animae per suspicionem boni vel mali</i>.</p><p title="I-II q. 22 a. 3 co."><a name="34536"><span class="ref">[34536] Iª-IIae q. 22 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 334 dicendum quod, sicut iam dictum est, passio proprie invenitur ubi |
| 335 est transmutatio corporalis. Quae quidem invenitur in actibus | |
| 336 appetitus sensitivi; et non solum spiritualis, sicut est in | |
| 337 apprehensione sensitiva, sed etiam naturalis. In actu autem | |
| 338 appetitus intellectivi non requiritur aliqua transmutatio | |
| 339 corporalis, quia huiusmodi appetitus non est virtus alicuius | |
| 340 organi. Unde patet quod ratio passionis magis proprie invenitur in | |
| 341 actu appetitus sensitivi quam intellectivi; ut etiam patet per | |
| 53 | 342 definitiones Damasceni inductas.</p><p title="I-II q. 22 a. 3 ad 1"><a name="34537"><span class="ref">[34537] Iª-IIae q. 22 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 343 ergo dicendum quod passio divinorum ibi dicitur affectio ad divina, |
| 344 et coniunctio ad ipsa per amorem, quod tamen fit sine | |
| 53 | 345 transmutatione corporali.</p><p title="I-II q. 22 a. 3 ad 2"><a name="34538"><span class="ref">[34538] Iª-IIae q. 22 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 346 dicendum quod magnitudo passionis non solum dependet ex virtute |
| 347 agentis, sed etiam ex passibilitate patientis, quia quae sunt bene | |
| 348 passibilia, multum patiuntur etiam a parvis activis. Licet ergo | |
| 349 obiectum appetitus intellectivi sit magis activum quam obiectum | |
| 350 appetitus sensitivi, tamen appetitus sensitivus est magis | |
| 53 | 351 passivus.</p><p title="I-II q. 22 a. 3 ad 3"><a name="34539"><span class="ref">[34539] Iª-IIae q. 22 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 352 dicendum quod amor et gaudium et alia huiusmodi, cum attribuuntur |
| 353 Deo vel Angelis, aut hominibus secundum appetitum intellectivum, | |
| 354 significant simplicem actum voluntatis cum similitudine effectus, | |
| 355 absque passione. Unde dicit Augustinus, IX de Civ. Dei, <i>sancti | |
| 356 Angeli et sine ira puniunt et sine miseriae compassione subveniunt. | |
| 357 Et tamen, istarum nomina passionum, consuetudine locutionis | |
| 358 humanae, etiam in eos usurpantur, propter quandam operum | |
| 53 | 359 similitudinem, non propter affectionum infirmitatem</i>.</p></div></div><div class="q" id="q23"><h2>Quaestio 23</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 23 pr."><a name="34540"><span class="ref">[34540] |
| 360 Iª-IIae q. 23 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 361 passionum differentia ad invicem. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 362 Primo, utrum passiones quae sunt in concupiscibili, sint diversae | |
| 363 ab his quae sunt in irascibili. Secundo, utrum contrarietas | |
| 364 passionum irascibili sit secundum contrarietatem boni et mali. | |
| 365 Tertio, utrum sit aliqua passio non habens contrarium. Quarto, | |
| 366 utrum sint aliquae passiones differentes specie, in eadem potentia, | |
| 53 | 367 non contrariae ad invicem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 23 a. 1 arg. 1"><a name="34541"><span class="ref">[34541] Iª-IIae q. 23 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 368 sic proceditur. Videtur quod passiones eaedem sint in irascibili et |
| 369 in concupiscibili. Dicit enim philosophus, in II Ethic., quod | |
| 370 passiones animae sunt quas sequitur gaudium et tristitia. Sed | |
| 371 gaudium et tristitia sunt in concupiscibili. Ergo omnes passiones | |
| 372 sunt in concupiscibili. Non ergo sunt aliae in irascibili, et aliae | |
| 53 | 373 in concupiscibili.</p><p title="I-II q. 23 a. 1 arg. 2"><a name="34542"><span class="ref">[34542] Iª-IIae q. 23 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 374 Matth. XIII, super illud, <i>simile est regnum caelorum |
| 375 fermento</i> etc., dicit Glossa Hieronymi, <i>in ratione | |
| 376 possideamus prudentiam, in irascibili odium vitiorum, in | |
| 377 concupiscibili desiderium virtutum</i>. Sed odium est in | |
| 378 concupiscibili, sicut et amor, cui contrariatur, ut dicitur in II | |
| 53 | 379 Topic. Ergo eadem passio est in concupiscibili et irascibili.</p><p title="I-II q. 23 a. 1 arg. 3"><a name="34543"><span class="ref">[34543] Iª-IIae q. 23 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 380 passiones et actus differunt specie secundum obiecta. Sed passionum |
| 381 irascibilis et concupiscibilis eadem obiecta sunt, scilicet bonum | |
| 382 et malum. Ergo eaedem sunt passiones irascibilis et | |
| 53 | 383 concupiscibilis.</p><p title="I-II q. 23 a. 1 s. c."><a name="34544"><span class="ref">[34544] Iª-IIae q. 23 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 384 diversarum potentiarum actus sunt specie diversi, sicut videre et |
| 385 audire. Sed irascibilis et concupiscibilis sunt duae potentiae | |
| 386 dividentes appetitum sensitivum, ut in primo dictum est. Ergo, cum | |
| 387 passiones sint motus appetitus sensitivi, ut supra dictum est, | |
| 388 passiones quae sunt in irascibili, erunt aliae secundum speciem a | |
| 53 | 389 passionibus quae sunt in concupiscibili.</p><p title="I-II q. 23 a. 1 co."><a name="34545"><span class="ref">[34545] Iª-IIae q. 23 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 390 dicendum quod passiones quae sunt in irascibili et in |
| 391 concupiscibili, differunt specie. Cum enim diversae potentiae | |
| 392 habeant diversa obiecta, ut in primo dictum est, necesse est quod | |
| 393 passiones diversarum potentiarum ad diversa obiecta referantur. | |
| 394 Unde multo magis passiones diversarum potentiarum specie differunt, | |
| 395 maior enim differentia obiecti requiritur ad diversificandam | |
| 396 speciem potentiarum, quam ad diversificandam speciem passionum vel | |
| 397 actuum. Sicut enim in naturalibus diversitas generis consequitur | |
| 398 diversitatem potentiae materiae, diversitas autem speciei | |
| 399 diversitatem formae in eadem materia; ita in actibus animae, actus | |
| 400 ad diversas potentias pertinentes, sunt non solum specie, sed etiam | |
| 401 genere diversi; actus autem vel passiones respicientes diversa | |
| 402 obiecta specialia comprehensa sub uno communi obiecto unius | |
| 403 potentiae, differunt sicut species illius generis. Ad cognoscendum | |
| 404 ergo quae passiones sint in irascibili, et quae in concupiscibili, | |
| 405 oportet assumere obiectum utriusque potentiae. Dictum est autem in | |
| 406 primo quod obiectum potentiae concupiscibilis est bonum vel malum | |
| 407 sensibile simpliciter acceptum, quod est delectabile vel dolorosum. | |
| 408 Sed quia necesse est quod interdum anima difficultatem vel pugnam | |
| 409 patiatur in adipiscendo aliquod huiusmodi bonum, vel fugiendo | |
| 410 aliquod huiusmodi malum, inquantum hoc est quodammodo elevatum | |
| 411 supra facilem potestatem animalis; ideo ipsum bonum vel malum, | |
| 412 secundum quod habet rationem ardui vel difficilis, est obiectum | |
| 413 irascibilis. Quaecumque ergo passiones respiciunt absolute bonum | |
| 414 vel malum, pertinent ad concupiscibilem; ut gaudium, tristitia, | |
| 415 amor, odium, et similia. Quaecumque vero passiones respiciunt bonum | |
| 416 vel malum sub ratione ardui, prout est aliquid adipiscibile vel | |
| 417 fugibile cum aliqua difficultate, pertinent ad irascibilem; ut | |
| 53 | 418 audacia, timor, spes, et huiusmodi.</p><p title="I-II q. 23 a. 1 ad 1"><a name="34546"><span class="ref">[34546] Iª-IIae q. 23 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 419 ergo dicendum quod, sicut in primo dictum est, ad hoc vis |
| 420 irascibilis data est animalibus, ut tollantur impedimenta quibus | |
| 421 concupiscibilis in suum obiectum tendere prohibetur, vel propter | |
| 422 difficultatem boni adipiscendi, vel propter difficultatem mali | |
| 423 superandi. Et ideo passiones irascibilis omnes terminantur ad | |
| 424 passiones concupiscibilis. Et secundum hoc, etiam passiones quae | |
| 425 sunt in irascibili, consequitur gaudium et tristitia, quae sunt in | |
| 53 | 426 concupiscibili.</p><p title="I-II q. 23 a. 1 ad 2"><a name="34547"><span class="ref">[34547] Iª-IIae q. 23 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 427 dicendum quod odium vitiorum attribuit Hieronymus irascibili, non |
| 428 propter rationem odii, quae proprie competit concupiscibili; sed | |
| 53 | 429 propter impugnationem, quae pertinet ad irascibilem.</p><p title="I-II q. 23 a. 1 ad 3"><a name="34548"><span class="ref">[34548] Iª-IIae q. 23 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 430 dicendum quod bonum inquantum est delectabile, movet |
| 431 concupiscibilem. Sed si bonum habeat quandam difficultatem ad | |
| 432 adipiscendum, ex hoc ipso habet aliquid repugnans concupiscibili. | |
| 433 Et ideo necessarium fuit esse aliam potentiam quae in id tenderet. | |
| 434 Et eadem ratio est de malis. Et haec potentia est irascibilis. Unde | |
| 435 ex consequenti passiones concupiscibilis et irascibilis specie | |
| 53 | 436 differunt.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 23 a. 2 arg. 1"><a name="34549"><span class="ref">[34549] Iª-IIae q. 23 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 437 sic proceditur. Videtur quod contrarietas passionum irascibilis non |
| 438 sit nisi secundum contrarietatem boni et mali. Passiones enim | |
| 439 irascibilis ordinantur ad passiones concupiscibilis, ut dictum est. | |
| 440 Sed passiones concupiscibilis non contrariantur nisi secundum | |
| 441 contrarietatem boni et mali; sicut amor et odium, gaudium et | |
| 53 | 442 tristitia. Ergo nec passiones irascibilis.</p><p title="I-II q. 23 a. 2 arg. 2"><a name="34550"><span class="ref">[34550] Iª-IIae q. 23 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 443 passiones differunt secundum obiecta; sicut et motus secundum |
| 444 terminos. Sed contrarietas non est in motibus nisi secundum | |
| 445 contrarietatem terminorum, ut patet in V Physic. Ergo neque in | |
| 446 passionibus est contrarietas nisi secundum contrarietatem | |
| 447 obiectorum. Obiectum autem appetitus est bonum vel malum. Ergo in | |
| 448 nulla potentia appetitiva potest esse contrarietas passionum nisi | |
| 53 | 449 secundum contrarietatem boni et mali.</p><p title="I-II q. 23 a. 2 arg. 3"><a name="34551"><span class="ref">[34551] Iª-IIae q. 23 a. 2 arg. 3</span></a> |
| 28 | 450 <i>Praeterea, omnis passio animae attenditur secundum accessum et |
| 451 recessum</i>, ut Avicenna dicit, in sexto de naturalibus. Sed | |
| 452 accessus causatur ex ratione boni, recessus autem ex ratione mali, | |
| 453 quia sicut bonum est quod omnia appetunt, ut dicitur in I Ethic., | |
| 454 ita malum est quod omnia fugiunt. Ergo contrarietas in passionibus | |
| 53 | 455 animae non potest esse nisi secundum bonum et malum.</p><p title="I-II q. 23 a. 2 s. c."><a name="34552"><span class="ref">[34552] Iª-IIae q. 23 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 456 timor et audacia sunt contraria, ut patet in III Ethic. sed timor |
| 457 et audacia non differunt secundum bonum et malum, quia utrumque est | |
| 458 respectu aliquorum malorum. Ergo non omnis contrarietas passionum | |
| 53 | 459 irascibilis est secundum contrarietatem boni et mali.</p><p title="I-II q. 23 a. 2 co."><a name="34553"><span class="ref">[34553] Iª-IIae q. 23 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 460 dicendum quod passio quidam motus est, ut dicitur in III Physic. |
| 461 Unde oportet contrarietatem passionum accipere secundum | |
| 462 contrarietatem motuum vel mutationum. Est autem duplex contrarietas | |
| 463 in mutationibus vel motibus, ut dicitur in V Physic. Una quidem | |
| 464 secundum accessum et recessum ab eodem termino, quae quidem | |
| 465 contrarietas est proprie mutationum, idest generationis, quae est | |
| 466 mutatio ad esse, et corruptionis, quae est mutatio ab esse. Alia | |
| 467 autem secundum contrarietatem terminorum, quae proprie est | |
| 468 contrarietas motuum, sicut dealbatio, quae est motus a nigro in | |
| 469 album, opponitur denigrationi, quae est motus ab albo in nigrum. | |
| 470 Sic igitur in passionibus animae duplex contrarietas invenitur, una | |
| 471 quidem secundum contrarietatem obiectorum, scilicet boni et mali; | |
| 472 alia vero secundum accessum et recessum ab eodem termino. In | |
| 473 passionibus quidem concupiscibilis invenitur prima contrarietas | |
| 474 tantum, quae scilicet est secundum obiecta, in passionibus autem | |
| 475 irascibilis invenitur utraque. Cuius ratio est quia obiectum | |
| 476 concupiscibilis, ut supra dictum est, est bonum vel malum sensibile | |
| 477 absolute. Bonum autem, inquantum bonum, non potest esse terminus ut | |
| 478 a quo, sed solum ut ad quem, quia nihil refugit bonum inquantum | |
| 479 bonum, sed omnia appetunt ipsum. Similiter nihil appetit malum | |
| 480 inquantum huiusmodi, sed omnia fugiunt ipsum, et propter hoc, malum | |
| 481 non habet rationem termini ad quem, sed solum termini a quo. Sic | |
| 482 igitur omnis passio concupiscibilis respectu boni, est ut in ipsum, | |
| 483 sicut amor, desiderium et gaudium, omnis vero passio eius respectu | |
| 484 mali, est ut ab ipso, sicut odium, fuga seu abominatio, et | |
| 485 tristitia. Unde in passionibus concupiscibilis non potest esse | |
| 486 contrarietas secundum accessum et recessum ab eodem obiecto. Sed | |
| 487 obiectum irascibilis est sensibile bonum vel malum, non quidem | |
| 488 absolute, sed sub ratione difficultatis vel arduitatis, ut supra | |
| 489 dictum est. Bonum autem arduum sive difficile habet rationem ut in | |
| 490 ipsum tendatur, inquantum est bonum, quod pertinet ad passionem | |
| 491 spei; et ut ab ipso recedatur, inquantum est arduum vel difficile, | |
| 492 quod pertinet ad passionem desperationis. Similiter malum arduum | |
| 493 habet rationem ut vitetur, inquantum est malum, et hoc pertinet ad | |
| 494 passionem timoris, habet etiam rationem ut in ipsum tendatur, sicut | |
| 495 in quoddam arduum, per quod scilicet aliquid evadit subiectionem | |
| 496 mali, et sic tendit in ipsum audacia. Invenitur ergo in passionibus | |
| 497 irascibilis contrarietas secundum contrarietatem boni et mali, | |
| 498 sicut inter spem et timorem, et iterum secundum accessum et | |
| 53 | 499 recessum ab eodem termino, sicut inter audaciam et timorem.</p><p title="I-II q. 23 a. 2 ad arg."><a name="34554"><span class="ref">[34554] Iª-IIae q. 23 a. 2 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 500 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 23 a. 3 arg. 1"><a name="34555"><span class="ref">[34555] Iª-IIae q. 23 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 28 | 501 sic proceditur. Videtur quod omnis passio animae habeat aliquid |
| 502 contrarium. Omnis enim passio animae vel est in irascibili vel in | |
| 503 concupiscibili, sicut supra dictum est. Sed utraeque passiones | |
| 504 habent contrarietatem suo modo. Ergo omnis passio animae habet | |
| 53 | 505 contrarium.</p><p title="I-II q. 23 a. 3 arg. 2"><a name="34556"><span class="ref">[34556] Iª-IIae q. 23 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 506 omnis passio animae habet vel bonum vel malum pro obiecto, quae |
| 507 sunt obiecta universaliter appetitivae partis. Sed passioni cuius | |
| 508 obiectum est bonum, opponitur passio cuius obiectum est malum. Ergo | |
| 53 | 509 omnis passio habet contrarium.</p><p title="I-II q. 23 a. 3 arg. 3"><a name="34557"><span class="ref">[34557] Iª-IIae q. 23 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 510 omnis passio animae est secundum accessum vel secundum recessum, ut |
| 511 dictum est. Sed cuilibet accessui contrariatur recessus, et e | |
| 53 | 512 converso. Ergo omnis passio animae habet contrarium.</p><p title="I-II q. 23 a. 3 s. c."><a name="34558"><span class="ref">[34558] Iª-IIae q. 23 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 513 ira est quaedam passio animae. Sed nulla passio ponitur contraria |
| 514 irae, ut patet in IV Ethic. Ergo non omnis passio habet | |
| 53 | 515 contrarium.</p><p title="I-II q. 23 a. 3 co."><a name="34559"><span class="ref">[34559] Iª-IIae q. 23 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 516 dicendum quod singulare est in passione irae, quod non potest |
| 517 habere contrarium, neque secundum accessum et recessum, neque | |
| 518 secundum contrarietatem boni et mali. Causatur enim ira ex malo | |
| 519 difficili iam iniacente. Ad cuius praesentiam, necesse est quod aut | |
| 520 appetitus succumbat, et sic non exit terminos tristitiae, quae est | |
| 521 passio concupiscibilis, aut habet motum ad invadendum malum | |
| 522 laesivum, quod pertinet ad iram. Motum autem ad fugiendum habere | |
| 523 non potest, quia iam malum ponitur praesens vel praeteritum. Et sic | |
| 524 motui irae non contrariatur aliqua passio secundum contrarietatem | |
| 525 accessus et recessus. Similiter etiam nec secundum contrarietatem | |
| 526 boni et mali. Quia malo iam iniacenti opponitur bonum iam adeptum, | |
| 527 quod iam non potest habere rationem ardui vel difficilis. Nec post | |
| 528 adeptionem boni remanet alius motus, nisi quietatio appetitus in | |
| 529 bono adepto, quae pertinet ad gaudium, quod est passio | |
| 530 concupiscibilis. Unde motus irae non potest habere aliquem motum | |
| 531 animae contrarium, sed solummodo opponitur ei cessatio a motu, | |
| 532 sicut philosophus dicit, in sua rhetorica, quod <i>mitescere | |
| 533 opponitur ei quod est irasci</i>, quod non est oppositum contrarie, | |
| 53 | 534 sed negative vel privative.</p><p title="I-II q. 23 a. 3 ad arg."><a name="34560"><span class="ref">[34560] Iª-IIae q. 23 a. 3 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 535 patet responsio ad obiecta.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 23 a. 4 arg. 1"><a name="34561"><span class="ref">[34561] Iª-IIae q. 23 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 28 | 536 sic proceditur. Videtur quod non possint in aliqua potentia esse |
| 537 passiones specie differentes, et non contrariae ad invicem. | |
| 538 Passiones enim animae differunt secundum obiecta. Obiecta autem | |
| 539 passionum animae sunt bonum et malum, secundum quorum differentiam | |
| 540 passiones habent contrarietatem. Ergo nullae passiones eiusdem | |
| 541 potentiae, non habentes contrarietatem ad invicem, differunt | |
| 53 | 542 specie.</p><p title="I-II q. 23 a. 4 arg. 2"><a name="34562"><span class="ref">[34562] Iª-IIae q. 23 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 543 differentia speciei est differentia secundum formam. Sed omnis |
| 544 differentia secundum formam, est secundum aliquam contrarietatem, | |
| 545 ut dicitur in X Metaphys. Ergo passiones eiusdem potentiae quae non | |
| 53 | 546 sunt contrariae, non differunt specie.</p><p title="I-II q. 23 a. 4 arg. 3"><a name="34563"><span class="ref">[34563] Iª-IIae q. 23 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 547 cum omnis passio animae consistat in accessu vel recessu ad bonum |
| 548 vel ad malum, necesse videtur quod omnis differentia passionum | |
| 549 animae sit vel secundum differentiam boni et mali; vel secundum | |
| 550 differentiam accessus et recessus; vel secundum maiorem vel minorem | |
| 551 accessum aut recessum. Sed primae duae differentiae inducunt | |
| 552 contrarietatem in passionibus animae, ut dictum est. Tertia autem | |
| 553 differentia non diversificat speciem, quia sic essent infinitae | |
| 554 species passionum animae. Ergo non potest esse quod passiones | |
| 555 eiusdem potentiae animae differant specie, et non sint | |
| 53 | 556 contrariae.</p><p title="I-II q. 23 a. 4 s. c."><a name="34564"><span class="ref">[34564] Iª-IIae q. 23 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 557 amor et gaudium differunt specie, et sunt in concupiscibili. Nec |
| 558 tamen contrariantur ad invicem, quin potius unum est causa | |
| 559 alterius. Ergo sunt aliquae passiones eiusdem potentiae quae | |
| 53 | 560 differunt specie, nec sunt contrariae.</p><p title="I-II q. 23 a. 4 co."><a name="34565"><span class="ref">[34565] Iª-IIae q. 23 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 561 dicendum quod passiones differunt secundum activa, quae sunt |
| 562 obiecta passionum animae. Differentia autem activorum potest | |
| 563 attendi dupliciter, uno modo, secundum speciem vel naturam ipsorum | |
| 564 activorum, sicut ignis differt ab aqua; alio modo, secundum | |
| 565 diversam virtutem activam. Diversitas autem activi vel motivi | |
| 566 quantum ad virtutem movendi, potest accipi in passionibus animae | |
| 567 secundum similitudinem agentium naturalium. Omne enim movens trahit | |
| 568 quodammodo ad se patiens, vel a se repellit. Trahendo quidem ad se, | |
| 569 tria facit in ipso. Nam primo quidem, dat ei inclinationem vel | |
| 570 aptitudinem ut in ipsum tendat, sicut cum corpus leve, quod est | |
| 571 sursum, dat levitatem corpori generato, per quam habet | |
| 572 inclinationem vel aptitudinem ad hoc quod sit sursum. Secundo, si | |
| 573 corpus generatum est extra locum proprium, dat ei moveri ad locum. | |
| 574 Tertio, dat ei quiescere, in locum cum pervenerit, quia ex eadem | |
| 575 causa aliquid quiescit in loco, per quam movebatur ad locum. Et | |
| 576 similiter intelligendum est de causa repulsionis. In motibus autem | |
| 577 appetitivae partis, bonum habet quasi virtutem attractivam, malum | |
| 578 autem virtutem repulsivam. Bonum ergo primo quidem in potentia | |
| 579 appetitiva causat quandam inclinationem, seu aptitudinem, seu | |
| 580 connaturalitatem ad bonum, quod pertinet ad passionem amoris. Cui | |
| 581 per contrarium respondet odium, ex parte mali. Secundo, si bonum | |
| 582 sit nondum habitum, dat ei motum ad assequendum bonum amatum, et | |
| 583 hoc pertinet ad passionem desiderii vel concupiscentiae. Et ex | |
| 584 opposito, ex parte mali, est fuga vel abominatio. Tertio, cum | |
| 585 adeptum fuerit bonum, dat appetitus quietationem quandam in ipso | |
| 586 bono adepto, et hoc pertinet ad delectationem vel gaudium. Cui | |
| 587 opponitur ex parte mali dolor vel tristitia. In passionibus autem | |
| 588 irascibilis, praesupponitur quidem aptitudo vel inclinatio ad | |
| 589 prosequendum bonum vel fugiendum malum, ex concupiscibili, quae | |
| 590 absolute respicit bonum vel malum. Et respectu boni nondum adepti, | |
| 591 est spes et desperatio. Respectu autem mali nondum iniacentis, est | |
| 592 timor et audacia. Respectu autem boni adepti, non est aliqua passio | |
| 593 in irascibili, quia iam non habet rationem ardui, ut supra dictum | |
| 594 est. Sed ex malo iam iniacenti, sequitur passio irae. Sic igitur | |
| 595 patet quod in concupiscibili sunt tres coniugationes passionum, | |
| 596 scilicet amor et odium, desiderium et fuga gaudium et tristitia. | |
| 597 Similiter in irascibili sunt tres, scilicet spes et desperatio, | |
| 598 timor et audacia, et ira, cui nulla passio opponitur. Sunt ergo | |
| 599 omnes passiones specie differentes undecim, sex quidem in | |
| 600 concupiscibili, et quinque in irascibili; sub quibus omnes animae | |
| 53 | 601 passiones continentur.</p><p title="I-II q. 23 a. 4 ad arg."><a name="34566"><span class="ref">[34566] Iª-IIae q. 23 a. 4 ad arg.</span></a> Et per hoc |
| 602 patet responsio ad obiecta.</p></div></div><div class="q" id="q24"><h2>Quaestio 24</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 24 pr."><a name="34567"><span class="ref">[34567] | |
| 603 Iª-IIae q. 24 pr.</span></a> Deinde considerandum est de bono | |
| 28 | 604 et malo circa passiones animae. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 605 Primo, utrum bonum et malum morale possit in passionibus animae | |
| 606 inveniri. Secundo, utrum omnis passio animae sit mala moraliter. | |
| 607 Tertio, utrum omnis passio addat, vel diminuat, ad bonitatem vel | |
| 608 malitiam actus. Quarto, utrum aliqua passio sit bona vel mala ex | |
| 53 | 609 sua specie.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 24 a. 1 arg. 1"><a name="34568"><span class="ref">[34568] Iª-IIae q. 24 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 610 sic proceditur. Videtur quod nulla passio animae sit bona vel mala |
| 611 moraliter. Bonum enim et malum morale est proprium hominis, mores | |
| 612 enim proprie dicuntur humani, ut Ambrosius dicit, super Lucam. Sed | |
| 613 passiones non sunt propriae hominum, sed sunt etiam aliis | |
| 614 animalibus communes. Ergo nulla passio animae est bona vel mala | |
| 53 | 615 moraliter.</p><p title="I-II q. 24 a. 1 arg. 2"><a name="34569"><span class="ref">[34569] Iª-IIae q. 24 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 616 bonum vel malum hominis est secundum rationem esse, vel praeter |
| 617 rationem esse, ut Dionysius dicit, IV cap. de Div. Nom. Sed | |
| 618 passiones animae non sunt in ratione, sed in appetitu sensitivo, ut | |
| 619 supra dictum est. Ergo non pertinent ad bonum vel malum hominis, | |
| 53 | 620 quod est bonum morale.</p><p title="I-II q. 24 a. 1 arg. 3"><a name="34570"><span class="ref">[34570] Iª-IIae q. 24 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 621 philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>passionibus neque laudamur |
| 622 neque vituperamur</i>. Sed secundum bona et mala moralia, laudamur | |
| 623 et vituperamur. Ergo passiones non sunt bonae vel malae | |
| 53 | 624 moraliter.</p><p title="I-II q. 24 a. 1 s. c."><a name="34571"><span class="ref">[34571] Iª-IIae q. 24 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 625 est quod Augustinus dicit, in XIV de Civ. Dei, de passionibus |
| 626 animae loquens <i>mala sunt ista, si malus est amor; bona, si | |
| 53 | 627 bonus</i>.</p><p title="I-II q. 24 a. 1 co."><a name="34572"><span class="ref">[34572] Iª-IIae q. 24 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 628 dicendum quod passiones animae dupliciter possunt considerari, uno |
| 629 modo, secundum se; alio modo, secundum quod subiacent imperio | |
| 630 rationis et voluntatis. Si igitur secundum se considerentur, prout | |
| 631 scilicet sunt motus quidam irrationalis appetitus, sic non est in | |
| 632 eis bonum vel malum morale, quod dependet a ratione, ut supra | |
| 633 dictum est. Si autem considerentur secundum quod subiacent imperio | |
| 634 rationis et voluntatis, sic est in eis bonum et malum morale. | |
| 635 Propinquior enim est appetitus sensitivus ipsi rationi et | |
| 636 voluntati, quam membra exteriora; quorum tamen motus et actus sunt | |
| 637 boni vel mali moraliter, secundum quod sunt voluntarii. Unde multo | |
| 638 magis et ipsae passiones, secundum quod sunt voluntariae, possunt | |
| 639 dici bonae vel malae moraliter. Dicuntur autem voluntariae vel ex | |
| 640 eo quod a voluntate imperantur, vel ex eo quod a voluntate non | |
| 53 | 641 prohibentur.</p><p title="I-II q. 24 a. 1 ad 1"><a name="34573"><span class="ref">[34573] Iª-IIae q. 24 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 642 ergo dicendum quod istae passiones secundum se consideratae, sunt |
| 643 communes hominibus et aliis animalibus, sed secundum quod a ratione | |
| 53 | 644 imperantur, sunt propriae hominum.</p><p title="I-II q. 24 a. 1 ad 2"><a name="34574"><span class="ref">[34574] Iª-IIae q. 24 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 645 dicendum quod etiam inferiores vires appetitivae dicuntur |
| 646 rationales, secundum quod participant aliqualiter rationem, ut | |
| 53 | 647 dicitur in I Ethic.</p><p title="I-II q. 24 a. 1 ad 3"><a name="34575"><span class="ref">[34575] Iª-IIae q. 24 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 648 dicendum quod philosophus dicit quod non laudamur aut vituperamur |
| 649 secundum passiones absolute consideratas, sed non removet quin | |
| 650 possint fieri laudabiles vel vituperabiles secundum quod a ratione | |
| 651 ordinantur. Unde subdit, <i>non enim laudatur aut vituperatur qui | |
| 652 timet aut irascitur, sed qui aliqualiter</i>, idest secundum | |
| 53 | 653 rationem vel praeter rationem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 24 a. 2 arg. 1"><a name="34576"><span class="ref">[34576] Iª-IIae q. 24 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum |
| 28 | 654 sic proceditur. Videtur quod omnes passiones animae sint malae |
| 655 moraliter. Dicit enim Augustinus, IX de Civ. Dei, quod <i>passiones | |
| 656 animae quidam vocant morbos vel perturbationes animae</i>. Sed | |
| 657 omnis morbus vel perturbatio animae est aliquid malum moraliter. | |
| 53 | 658 Ergo omnis passio animae moraliter mala est.</p><p title="I-II q. 24 a. 2 arg. 2"><a name="34577"><span class="ref">[34577] Iª-IIae q. 24 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 659 Damascenus dicit quod <i>operatio quidem qui secundum naturam motus |
| 660 est, passio vero qui praeter naturam</i>. Sed quod est praeter | |
| 661 naturam in motibus animae, habet rationem peccati et mali moralis, | |
| 662 unde ipse alibi dicit quod <i>Diabolus versus est ex eo quod est | |
| 663 secundum naturam, in id quod est praeter naturam</i>. Ergo | |
| 53 | 664 huiusmodi passiones sunt malae moraliter.</p><p title="I-II q. 24 a. 2 arg. 3"><a name="34578"><span class="ref">[34578] Iª-IIae q. 24 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 665 omne quod inducit ad peccatum, habet rationem mali. Sed huiusmodi |
| 666 passiones inducunt ad peccatum, unde Rom. VII dicuntur passiones | |
| 53 | 667 peccatorum. Ergo videtur quod sint malae moraliter.</p><p title="I-II q. 24 a. 2 s. c."><a name="34579"><span class="ref">[34579] Iª-IIae q. 24 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 668 est quod Augustinus dicit, in XIV de Civ. Dei, quod <i>rectus amor |
| 669 omnes istas affectiones rectas habet. Metuunt enim peccare, cupiunt | |
| 53 | 670 perseverare, dolent in peccatis, gaudent in operibus bonis</i>.</p><p title="I-II q. 24 a. 2 co."><a name="34580"><span class="ref">[34580] Iª-IIae q. 24 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 671 dicendum quod circa hanc quaestionem diversa fuit sententia |
| 672 Stoicorum et Peripateticorum, nam Stoici dixerunt omnes passiones | |
| 673 esse malas; Peripatetici vero dixerunt passiones moderatas esse | |
| 674 bonas. Quae quidem differentia, licet magna videatur secundum | |
| 675 vocem, tamen secundum rem vel nulla est, vel parva, si quis | |
| 676 utrorumque intentiones consideret. Stoici enim non discernebant | |
| 677 inter sensum et intellectum; et per consequens nec inter | |
| 678 intellectivum appetitum et sensitivum. Unde non discernebant | |
| 679 passiones animae a motibus voluntatis secundum hoc quod passiones | |
| 680 animae sunt in appetitu sensitivo, simplices autem motus voluntatis | |
| 681 sunt in intellectivo; sed omnem rationabilem motum appetitivae | |
| 682 partis vocabant voluntatem, passionem autem dicebant motum | |
| 683 progredientem extra limites rationis. Et ideo, eorum sententiam | |
| 684 sequens, Tullius, in III libro de Tusculanis quaestionibus, omnes | |
| 685 passiones vocat animae morbos. Ex quo argumentatur quod qui | |
| 686 <i>morbosi sunt, sani non sunt; et qui sani non sunt, insipientes | |
| 687 sunt</i>. Unde et insipientes insanos dicimus. Peripatetici vero | |
| 688 omnes motus appetitus sensitivi passiones vocant. Unde eas bonas | |
| 689 aestimant, cum sunt a ratione moderatae; malas autem, cum sunt | |
| 690 praeter moderationem rationis. Ex quo patet quod Tullius, in eodem | |
| 691 libro, Peripateticorum sententiam, qui approbabant mediocritatem | |
| 692 passionum, inconvenienter improbat, dicens quod <i>omne malum, | |
| 693 etiam mediocre, vitandum est, nam sicut corpus, etiamsi mediocriter | |
| 694 aegrum est, sanum non est; sic ista mediocritas morborum vel | |
| 695 passionum animae, sana non est</i>. Non enim passiones dicuntur | |
| 696 morbi vel perturbationes animae, nisi cum carent moderatione | |
| 53 | 697 rationis.</p><p title="I-II q. 24 a. 2 ad 1"><a name="34581"><span class="ref">[34581] Iª-IIae q. 24 a. 2 ad 1</span></a> Unde patet |
| 698 responsio ad primum.</p><p title="I-II q. 24 a. 2 ad 2"><a name="34582"><span class="ref">[34582] Iª-IIae q. 24 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 699 dicendum quod in omni passione animae additur aliquid, vel |
| 700 diminuitur a naturali motu cordis, inquantum cor intensius vel | |
| 701 remissius movetur, secundum systolen aut diastolen, et secundum hoc | |
| 702 habet passionis rationem. Non tamen oportet quod passio semper | |
| 53 | 703 declinet ab ordine naturalis rationis.</p><p title="I-II q. 24 a. 2 ad 3"><a name="34583"><span class="ref">[34583] Iª-IIae q. 24 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 704 dicendum quod passiones animae, inquantum sunt praeter ordinem |
| 705 rationis, inclinant ad peccatum, inquantum autem sunt ordinatae a | |
| 53 | 706 ratione, pertinent ad virtutem.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 24 a. 3 arg. 1"><a name="34584"><span class="ref">[34584] Iª-IIae q. 24 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 707 sic proceditur. Videtur quod passio quaecumque semper diminuat de |
| 708 bonitate actus moralis. Omne enim quod impedit iudicium rationis, | |
| 709 ex quo dependet bonitas actus moralis, diminuit per consequens | |
| 710 bonitatem actus moralis. Sed omnis passio impedit iudicium | |
| 711 rationis, dicit enim Sallustius, in Catilinario, <i>omnes homines | |
| 712 qui de rebus dubiis consultant, ab odio, ira, amicitia atque | |
| 713 misericordia vacuos esse decet</i>. Ergo omnis passio diminuit | |
| 53 | 714 bonitatem moralis actus.</p><p title="I-II q. 24 a. 3 arg. 2"><a name="34585"><span class="ref">[34585] Iª-IIae q. 24 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 715 actus hominis, quanto est Deo similior, tanto est melior, unde |
| 716 dicit apostolus, Ephes. V, <i>estote imitatores Dei, sicut filii | |
| 717 carissimi. Sed Deus et sancti Angeli sine ira puniunt, sine | |
| 718 miseriae compassione subveniunt</i> ut Augustinus dicit, in IX de | |
| 719 Civ. Dei. Ergo est melius huiusmodi opera bona agere sine passione | |
| 53 | 720 animae, quam cum passione.</p><p title="I-II q. 24 a. 3 arg. 3"><a name="34586"><span class="ref">[34586] Iª-IIae q. 24 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 721 sicut malum morale attenditur per ordinem ad rationem, ita et bonum |
| 722 morale. Sed malum morale diminuitur per passionem, minus enim | |
| 723 peccat qui peccat ex passione, quam qui peccat ex industria. Ergo | |
| 724 maius bonum operatur qui operatur bonum sine passione, quam qui | |
| 53 | 725 operatur cum passione.</p><p title="I-II q. 24 a. 3 s. c."><a name="34587"><span class="ref">[34587] Iª-IIae q. 24 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 726 est quod Augustinus dicit, IX de Civ. Dei, quod <i>passio |
| 727 misericordiae rationi deservit, quando ita praebetur misericordia, | |
| 728 ut iustitia conservetur, sive cum indigenti tribuitur, sive cum | |
| 729 ignoscitur poenitenti</i>. Sed nihil quod deservit rationi, | |
| 730 diminuit bonum morale. Ergo passio animae non diminuit bonum | |
| 53 | 731 moris.</p><p title="I-II q. 24 a. 3 co."><a name="34588"><span class="ref">[34588] Iª-IIae q. 24 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 732 dicendum quod Stoici, sicut ponebant omnem passionem animae esse |
| 733 malam, ita ponebant consequenter omnem passionem animae diminuere | |
| 734 actus bonitatem, omne enim bonum ex permixtione mali vel totaliter | |
| 735 tollitur, vel fit minus bonum. Et hoc quidem verum est, si dicamus | |
| 736 passiones animae solum inordinatos motus sensitivi appetitus, prout | |
| 737 sunt perturbationes seu aegritudines. Sed si passiones simpliciter | |
| 738 nominemus omnes motus appetitus sensitivi, sic ad perfectionem | |
| 739 humani boni pertinet quod etiam ipsae passiones sint moderatae per | |
| 740 rationem. Cum enim bonum hominis consistat in ratione sicut in | |
| 741 radice, tanto istud bonum erit perfectius, quanto ad plura quae | |
| 742 homini conveniunt, derivari potest. Unde nullus dubitat quin ad | |
| 743 perfectionem moralis boni pertineat quod actus exteriorum membrorum | |
| 744 per rationis regulam dirigantur. Unde, cum appetitus sensitivus | |
| 745 possit obedire rationi, ut supra dictum est, ad perfectionem | |
| 746 moralis sive humani boni pertinet quod etiam ipsae passiones animae | |
| 747 sint regulatae per rationem. Sicut igitur melius est quod homo et | |
| 748 velit bonum, et faciat exteriori actu; ita etiam ad perfectionem | |
| 749 boni moralis pertinet quod homo ad bonum moveatur non solum | |
| 750 secundum voluntatem, sed etiam secundum appetitum sensitivum; | |
| 751 secundum illud quod in Psalmo LXXXIII, dicitur, <i>cor meum et caro | |
| 752 mea exultaverunt in Deum vivum</i>, ut cor accipiamus pro appetitu | |
| 53 | 753 intellectivo, carnem autem pro appetitu sensitivo.</p><p title="I-II q. 24 a. 3 ad 1"><a name="34589"><span class="ref">[34589] Iª-IIae q. 24 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 754 ergo dicendum quod passiones animae dupliciter se possunt habere ad |
| 755 iudicium rationis. Uno modo, antecedenter. Et sic, cum obnubilent | |
| 756 iudicium rationis, ex quo dependet bonitas moralis actus, diminuunt | |
| 757 actus bonitatem, laudabilius enim est quod ex iudicio rationis | |
| 758 aliquis faciat opus caritatis, quam ex sola passione misericordiae. | |
| 759 Alio modo se habent consequenter. Et hoc dupliciter. Uno modo, per | |
| 760 modum redundantiae, quia scilicet, cum superior pars animae intense | |
| 761 movetur in aliquid, sequitur motum eius etiam pars inferior. Et sic | |
| 762 passio existens consequenter in appetitu sensitivo, est signum | |
| 763 intensionis voluntatis. Et sic indicat bonitatem moralem maiorem. | |
| 764 Alio modo, per modum electionis, quando scilicet homo ex iudicio | |
| 765 rationis eligit affici aliqua passione, ut promptius operetur, | |
| 766 cooperante appetitu sensitivo. Et sic passio animae addit ad | |
| 53 | 767 bonitatem actionis.</p><p title="I-II q. 24 a. 3 ad 2"><a name="34590"><span class="ref">[34590] Iª-IIae q. 24 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 768 dicendum quod in Deo et in Angelis non est appetitus sensitivus, |
| 769 neque etiam membra corporea, et ideo bonum in eis non attenditur | |
| 770 secundum ordinationem passionum aut corporeorum actuum, sicut in | |
| 53 | 771 nobis.</p><p title="I-II q. 24 a. 3 ad 3"><a name="34591"><span class="ref">[34591] Iª-IIae q. 24 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 772 dicendum quod passio tendens in malum, praecedens iudicium |
| 773 rationis, diminuit peccatum, sed consequens aliquo praedictorum | |
| 53 | 774 modorum, auget ipsum, vel significat augmentum eius.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 24 a. 4 arg. 1"><a name="34592"><span class="ref">[34592] Iª-IIae q. 24 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 775 sic proceditur. Videtur quod nulla passio animae, secundum speciem |
| 776 suam, sit bona vel mala moraliter. Bonum enim et malum morale | |
| 777 attenditur secundum rationem. Sed passiones sunt in appetitu | |
| 778 sensitivo, et ita id quod est secundum rationem, accidit eis. Cum | |
| 779 ergo nihil quod est per accidens, pertineat ad speciem rei; videtur | |
| 53 | 780 quod nulla passio secundum suam speciem sit bona vel mala.</p><p title="I-II q. 24 a. 4 arg. 2"><a name="34593"><span class="ref">[34593] Iª-IIae q. 24 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 781 actus et passiones habent speciem ex obiecto. Si ergo aliqua passio |
| 782 secundum suam speciem esset bona vel mala, oporteret quod passiones | |
| 783 quarum obiectum est bonum, bonae essent secundum suam speciem, ut | |
| 784 amor, desiderium et gaudium; et passiones quarum obiectum est malum | |
| 785 essent malae secundum suam speciem, ut odium, timor et tristitia. | |
| 786 Sed hoc patet esse falsum. Non ergo aliqua passio est bona vel mala | |
| 53 | 787 ex sua specie.</p><p title="I-II q. 24 a. 4 arg. 3"><a name="34594"><span class="ref">[34594] Iª-IIae q. 24 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 788 nulla species passionum est quae non inveniatur in aliis |
| 789 animalibus. Sed bonum morale non invenitur nisi in homine. Ergo | |
| 53 | 790 nulla passio animae bona est vel mala ex sua specie.</p><p title="I-II q. 24 a. 4 s. c."><a name="34595"><span class="ref">[34595] Iª-IIae q. 24 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 791 est quod Augustinus dicit, IX de Civ. Dei, quod <i>misericordia |
| 792 pertinet ad virtutem</i>. Philosophus etiam dicit, in II Ethic., | |
| 793 quod verecundia est passio laudabilis. Ergo aliquae passiones sunt | |
| 53 | 794 bonae vel malae secundum suam speciem.</p><p title="I-II q. 24 a. 4 co."><a name="34596"><span class="ref">[34596] Iª-IIae q. 24 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 795 dicendum quod sicut de actibus dictum est, ita et de passionibus |
| 796 dicendum videtur, quod scilicet species actus vel passionis | |
| 797 dupliciter considerari potest. Uno modo, secundum quod est in | |
| 798 genere naturae, et sic bonum vel malum morale non pertinet ad | |
| 799 speciem actus vel passionis. Alio modo, secundum quod pertinent ad | |
| 800 genus moris, prout scilicet participant aliquid de voluntario et de | |
| 801 iudicio rationis. Et hoc modo bonum et malum morale possunt | |
| 802 pertinere ad speciem passionis, secundum quod accipitur ut obiectum | |
| 803 passionis aliquid de se conveniens rationi, vel dissonum a ratione, | |
| 804 sicut patet de verecundia, quae est timor turpis; et de invidia, | |
| 805 quae est tristitia de bono alterius. Sic enim pertinent ad speciem | |
| 53 | 806 exterioris actus.</p><p title="I-II q. 24 a. 4 ad 1"><a name="34597"><span class="ref">[34597] Iª-IIae q. 24 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 807 ergo dicendum quod ratio illa procedit de passionibus secundum quod |
| 808 pertinent ad speciem naturae, prout scilicet appetitus sensitivus | |
| 809 in se consideratur. Secundum vero quod appetitus sensitivus obedit | |
| 810 rationi, iam bonum et malum rationis non est in passionibus eius | |
| 53 | 811 per accidens, sed per se.</p><p title="I-II q. 24 a. 4 ad 2"><a name="34598"><span class="ref">[34598] Iª-IIae q. 24 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 812 dicendum quod passiones quae in bonum tendunt, si sit verum bonum, |
| 813 sunt bonae, et similiter quae a vero malo recedunt. E converso vero | |
| 814 passiones quae sunt per recessum a bono, et per accessum ad malum, | |
| 53 | 815 sunt malae.</p><p title="I-II q. 24 a. 4 ad 3"><a name="34599"><span class="ref">[34599] Iª-IIae q. 24 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 816 dicendum quod in brutis animalibus appetitus sensitivus non obedit |
| 817 rationi. Et tamen inquantum ducitur quadam aestimativa naturali, | |
| 818 quae subiicitur rationi superiori, scilicet divinae, est in eis | |
| 53 | 819 quaedam similitudo moralis boni, quantum ad animae passiones.</p></div></div><div class="q" id="q25"><h2>Quaestio 25</h2><div class="p"><h3>Prooemium</h3><p title="I-II q. 25 pr."><a name="34600"><span class="ref">[34600] |
| 820 Iª-IIae q. 25 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 28 | 821 ordine passionum ad invicem. Et circa hoc quaeruntur quatuor. |
| 822 Primo, de ordine passionum irascibilis ad passiones | |
| 823 concupiscibilis. Secundo, de ordine passionum concupiscibilis ad | |
| 824 invicem. Tertio, de ordine passionum irascibilis ad invicem. | |
| 53 | 825 Quarto, de quatuor principalibus passionibus.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 1</h3><p title="I-II q. 25 a. 1 arg. 1"><a name="34601"><span class="ref">[34601] Iª-IIae q. 25 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 826 sic proceditur. Videtur quod passiones irascibilis sint priores |
| 827 passionibus concupiscibilis. Ordo enim passionum est secundum | |
| 828 ordinem obiectorum. Sed obiectum irascibilis est bonum arduum, quod | |
| 829 videtur esse supremum inter alia bona. Ergo passiones irascibilis | |
| 53 | 830 videntur praeesse passionibus concupiscibilis.</p><p title="I-II q. 25 a. 1 arg. 2"><a name="34602"><span class="ref">[34602] Iª-IIae q. 25 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 831 movens est prius moto. Sed irascibilis comparatur ad |
| 832 concupiscibilem sicut movens ad motum, ad hoc enim datur | |
| 833 animalibus, ut tollantur impedimenta quibus concupiscibilis | |
| 834 prohibetur frui suo obiecto, ut supra dictum est; removens autem | |
| 835 prohibens habet rationem moventis, ut dicitur in VIII Physic. Ergo | |
| 53 | 836 passiones irascibilis sunt priores passionibus concupiscibilis.</p><p title="I-II q. 25 a. 1 arg. 3"><a name="34603"><span class="ref">[34603] Iª-IIae q. 25 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 837 gaudium et tristitia sunt passiones concupiscibilis. Sed gaudium et |
| 838 tristitia consequuntur ad passiones irascibilis, dicit enim | |
| 839 philosophus, in IV Ethic., quod <i>punitio quietat impetum irae, | |
| 840 delectationem loco tristitiae faciens</i>. Ergo passiones | |
| 53 | 841 concupiscibilis sunt posteriores passionibus irascibilis.</p><p title="I-II q. 25 a. 1 s. c."><a name="34604"><span class="ref">[34604] Iª-IIae q. 25 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 842 passiones concupiscibilis respiciunt bonum absolutum, passiones |
| 843 autem irascibilis respiciunt bonum contractum, scilicet arduum. Cum | |
| 844 igitur bonum simpliciter sit prius quam bonum contractum, videtur | |
| 845 quod passiones concupiscibilis sint priores passionibus | |
| 53 | 846 irascibilis.</p><p title="I-II q. 25 a. 1 co."><a name="34605"><span class="ref">[34605] Iª-IIae q. 25 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 847 dicendum quod passiones concupiscibilis ad plura se habent quam |
| 848 passiones irascibilis. Nam in passionibus concupiscibilis invenitur | |
| 849 aliquid pertinens ad motum, sicut desiderium; et aliquid pertinens | |
| 850 ad quietem, sicut gaudium et tristitia. Sed in passionibus | |
| 851 irascibilis non invenitur aliquid pertinens ad quietem, sed solum | |
| 852 pertinens ad motum. Cuius ratio est quia id in quo iam quiescitur, | |
| 853 non habet rationem difficilis seu ardui, quod est obiectum | |
| 854 irascibilis. Quies autem, cum sit finis motus, est prior in | |
| 855 intentione, sed posterior in executione. Si ergo comparentur | |
| 856 passiones irascibilis ad passiones concupiscibilis quae significant | |
| 857 quietem in bono; manifeste passiones irascibilis praecedunt, ordine | |
| 858 executionis, huiusmodi passiones concupiscibilis, sicut spes | |
| 859 praecedit gaudium, unde et causat ipsum, secundum illud apostoli, | |
| 860 Rom. XII, <i>spe gaudentes</i>. Sed passio concupiscibilis | |
| 861 importans quietem in malo, scilicet tristitia, media est inter duas | |
| 862 passiones irascibilis. Sequitur enim timorem, cum enim occurrerit | |
| 863 malum quod timebatur, causatur tristitia. Praecedit autem motum | |
| 864 irae, quia cum ex tristitia praecedente aliquis insurgit in | |
| 865 vindictam, hoc pertinet ad motum irae. Et quia rependere vicem | |
| 866 malis, apprehenditur ut bonum; cum iratus hoc consecutus fuerit, | |
| 867 gaudet. Et sic manifestum est quod omnis passio irascibilis | |
| 868 terminatur ad passionem concupiscibilis pertinentem ad quietem, | |
| 869 scilicet vel ad gaudium vel ad tristitiam. Sed si comparentur | |
| 870 passiones irascibilis ad passiones concupiscibilis quae important | |
| 871 motum, sic manifeste passiones concupiscibilis sunt priores, eo | |
| 872 quod passiones irascibilis addunt supra passiones concupiscibilis; | |
| 873 sicut et obiectum irascibilis addit supra obiectum concupiscibilis | |
| 874 arduitatem sive difficultatem. Spes enim supra desiderium addit | |
| 875 quendam conatum, et quandam elevationem animi ad consequendum bonum | |
| 876 arduum. Et similiter timor addit supra fugam seu abominationem, | |
| 877 quandam depressionem animi, propter difficultatem mali. Sic ergo | |
| 878 passiones irascibilis mediae sunt inter passiones concupiscibilis | |
| 879 quae important motum in bonum vel in malum; et inter passiones | |
| 880 concupiscibilis quae important quietem in bono vel in malo. Et sic | |
| 881 patet quod passiones irascibilis et principium habent a passionibus | |
| 53 | 882 concupiscibilis, et in passiones concupiscibilis terminantur.</p><p title="I-II q. 25 a. 1 ad 1"><a name="34606"><span class="ref">[34606] Iª-IIae q. 25 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 883 ergo dicendum quod illa ratio procederet, si de ratione obiecti |
| 884 concupiscibilis esset aliquid oppositum arduo, sicut de ratione | |
| 885 obiecti irascibilis est quod sit arduum. Sed quia obiectum | |
| 886 concupiscibilis est bonum absolute, prius naturaliter est quam | |
| 53 | 887 obiectum irascibilis, sicut commune proprio.</p><p title="I-II q. 25 a. 1 ad 2"><a name="34607"><span class="ref">[34607] Iª-IIae q. 25 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 888 dicendum quod removens prohibens non est movens per se, sed per |
| 889 accidens. Nunc autem loquimur de ordine passionum per se. Et | |
| 890 praeterea irascibilis removet prohibens quietem concupiscibilis in | |
| 891 suo obiecto. Unde ex hoc non sequitur nisi quod passiones | |
| 892 irascibilis praecedunt passiones concupiscibilis ad quietem | |
| 53 | 893 pertinentes.</p><p title="I-II q. 25 a. 1 ad 3"><a name="34608"><span class="ref">[34608] Iª-IIae q. 25 a. 1 ad 3</span></a> De quibus |
| 894 etiam tertia ratio procedit.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 2</h3><p title="I-II q. 25 a. 2 arg. 1"><a name="34609"><span class="ref">[34609] Iª-IIae q. 25 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum | |
| 28 | 895 sic proceditur. Videtur quod amor non sit prima passionum |
| 896 concupiscibilis. Vis enim concupiscibilis a concupiscentia | |
| 897 denominatur, quae est eadem passio cum desiderio. Sed denominatio | |
| 898 fit a potiori, ut dicitur in II de anima. Ergo concupiscentia est | |
| 53 | 899 potior amore.</p><p title="I-II q. 25 a. 2 arg. 2"><a name="34610"><span class="ref">[34610] Iª-IIae q. 25 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 900 amor unionem quandam importat, est enim vis unitiva et concretiva, |
| 901 ut Dionysius dicit, in IV cap. de Div. Nom. Sed concupiscentia vel | |
| 902 desiderium est motus ad unionem rei concupitae vel desideratae. | |
| 53 | 903 Ergo concupiscentia est prior amore.</p><p title="I-II q. 25 a. 2 arg. 3"><a name="34611"><span class="ref">[34611] Iª-IIae q. 25 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 904 causa est prior effectu. Sed delectatio est quandoque causa amoris, |
| 905 quidam enim propter delectationem amant, ut dicitur in VIII Ethic. | |
| 906 Ergo delectatio est prior amore. Non ergo prima inter passiones | |
| 53 | 907 concupiscibilis est amor.</p><p title="I-II q. 25 a. 2 s. c."><a name="34612"><span class="ref">[34612] Iª-IIae q. 25 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 908 est quod Augustinus dicit, in XIV de Civ. Dei, quod omnes passiones |
| 909 ex amore causantur, <i>amor enim inhians habere quod amatur, | |
| 910 cupiditas est; id autem habens, eoque fruens, laetitia est</i>. | |
| 53 | 911 Amor ergo est prima passionum concupiscibilis.</p><p title="I-II q. 25 a. 2 co."><a name="34613"><span class="ref">[34613] Iª-IIae q. 25 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 912 dicendum quod obiectum concupiscibilis sunt bonum et malum. |
| 913 Naturaliter autem est prius bonum malo, eo quod malum est privatio | |
| 914 boni. Unde et omnes passiones quarum obiectum est bonum, | |
| 915 naturaliter sunt priores passionibus quarum obiectum est malum, | |
| 916 unaquaeque scilicet sua opposita, quia enim bonum quaeritur, ideo | |
| 917 refutatur oppositum malum. Bonum autem habet rationem finis, qui | |
| 918 quidem est prior in intentione, sed est posterior in consecutione. | |
| 919 Potest ergo ordo passionum concupiscibilis attendi vel secundum | |
| 920 intentionem, vel secundum consecutionem. Secundum quidem | |
| 921 consecutionem, illud est prius quod primo fit in eo quod tendit ad | |
| 922 finem. Manifestum est autem quod omne quod tendit ad finem aliquem, | |
| 923 primo quidem habet aptitudinem seu proportionem ad finem, nihil | |
| 924 enim tendit in finem non proportionatum; secundo, movetur ad finem; | |
| 925 tertio, quiescit in fine post eius consecutionem. Ipsa autem | |
| 926 aptitudo sive proportio appetitus ad bonum est amor, qui nihil | |
| 927 aliud est quam complacentia boni; motus autem ad bonum est | |
| 928 desiderium vel concupiscentia; quies autem in bono est gaudium vel | |
| 929 delectatio. Et ideo secundum hunc ordinem, amor praecedit | |
| 930 desiderium, et desiderium praecedit delectationem. Sed secundum | |
| 931 ordinem intentionis, est e converso, nam delectatio intenta causat | |
| 932 desiderium et amorem. Delectatio enim est fruitio boni, quae | |
| 53 | 933 quodammodo est finis sicut et ipsum bonum, ut supra dictum est.</p><p title="I-II q. 25 a. 2 ad 1"><a name="34614"><span class="ref">[34614] Iª-IIae q. 25 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 934 ergo dicendum quod hoc modo nominatur aliquid, secundum quod nobis |
| 935 innotescit, voces enim sunt signa intellectuum, secundum | |
| 936 philosophum. Nos autem, ut plurimum, per effectum cognoscimus | |
| 937 causam. Effectus autem amoris, quando quidem habetur ipsum amatum, | |
| 938 est delectatio, quando vero non habetur, est desiderium vel | |
| 939 concupiscentia. Ut autem Augustinus dicit, in X de Trin., <i>amor | |
| 940 magis sentitur, cum eum prodit indigentia</i>. Unde inter omnes | |
| 941 passiones concupiscibilis, magis sensibilis est concupiscentia. Et | |
| 53 | 942 propter hoc, ab ea denominatur potentia.</p><p title="I-II q. 25 a. 2 ad 2"><a name="34615"><span class="ref">[34615] Iª-IIae q. 25 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 943 dicendum quod duplex est unio amati ad amantem. Una quidem realis, |
| 944 secundum scilicet coniunctionem ad rem ipsam. Et talis unio | |
| 945 pertinet ad gaudium vel delectationem, quae sequitur desiderium. | |
| 946 Alia autem est unio affectiva, quae est secundum aptitudinem vel | |
| 947 proportionem, prout scilicet ex hoc quod aliquid habet aptitudinem | |
| 948 ad alterum et inclinationem, iam participat aliquid eius. Et sic | |
| 949 amor unionem importat. Quae quidem unio praecedit motum | |
| 53 | 950 desiderii.</p><p title="I-II q. 25 a. 2 ad 3"><a name="34616"><span class="ref">[34616] Iª-IIae q. 25 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 951 dicendum quod delectatio causat amorem, secundum quod est prior in |
| 53 | 952 intentione.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 3</h3><p title="I-II q. 25 a. 3 arg. 1"><a name="34617"><span class="ref">[34617] Iª-IIae q. 25 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 28 | 953 sic proceditur. Videtur quod spes non sit prima inter passiones |
| 954 irascibilis. Vis enim irascibilis ab ira denominatur. Cum ergo | |
| 955 denominatio fiat a potiori, videtur quod ira sit potior et prior | |
| 53 | 956 quam spes.</p><p title="I-II q. 25 a. 3 arg. 2"><a name="34618"><span class="ref">[34618] Iª-IIae q. 25 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 957 arduum est obiectum irascibilis. Sed magis videtur esse arduum quod |
| 958 aliquis conetur superare malum contrarium quod imminet ut futurum, | |
| 959 quod pertinet ad audaciam; vel quod iniacet iam ut praesens, quod | |
| 960 pertinet ad iram; quam quod conetur acquirere simpliciter aliquod | |
| 961 bonum. Et similiter magis videtur esse arduum quod conetur vincere | |
| 962 malum praesens, quam malum futurum. Ergo ira videtur esse potior | |
| 963 passio quam audacia, et audacia quam spes. Et sic spes non videtur | |
| 53 | 964 esse prior.</p><p title="I-II q. 25 a. 3 arg. 3"><a name="34619"><span class="ref">[34619] Iª-IIae q. 25 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 965 prius occurrit, in motu ad finem, recessus a termino, quam accessus |
| 966 ad terminum. Sed timor et desperatio important recessum ab aliquo, | |
| 967 audacia autem et spes important accessum ad aliquid. Ergo timor et | |
| 53 | 968 desperatio praecedunt spem et audaciam.</p><p title="I-II q. 25 a. 3 s. c."><a name="34620"><span class="ref">[34620] Iª-IIae q. 25 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 28 | 969 quanto aliquid est propinquius primo, tanto est prius. Sed spes est |
| 970 propinquior amori, qui est prima passionum. Ergo spes est prior | |
| 53 | 971 inter omnes passiones irascibilis.</p><p title="I-II q. 25 a. 3 co."><a name="34621"><span class="ref">[34621] Iª-IIae q. 25 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 972 dicendum quod, sicut iam dictum est, omnes passiones irascibilis |
| 973 important motum in aliquid. Motus autem ad aliquid in irascibili | |
| 974 potest causari ex duobus, uno modo, ex sola aptitudine seu | |
| 975 proportione ad finem, quae pertinet ad amorem vel odium; alio modo, | |
| 976 ex praesentia ipsius boni vel mali, quae pertinet ad tristitiam vel | |
| 977 gaudium. Et quidem ex praesentia boni non causatur aliqua passio in | |
| 978 irascibili, ut dictum est, sed ex praesentia mali causatur passio | |
| 979 irae. Quia igitur in via generationis seu consecutionis, proportio | |
| 980 vel aptitudo ad finem praecedit consecutionem finis; inde est quod | |
| 981 ira, inter omnes passiones irascibilis, est ultima, ordine | |
| 982 generationis. Inter alias autem passiones irascibilis, quae | |
| 983 important motum consequentem amorem vel odium boni vel mali, | |
| 984 oportet quod passiones quarum obiectum est bonum, scilicet spes et | |
| 985 desperatio, sint naturaliter priores passionibus quarum obiectum | |
| 986 est malum, scilicet audacia et timore. Ita tamen quod spes est | |
| 987 prior desperatione, quia spes est motus in bonum secundum rationem | |
| 988 boni quod de sua ratione est attractivum, et ideo est motus in | |
| 989 bonum per se; desperatio autem est recessus a bono, qui non | |
| 990 competit bono secundum quod est bonum, sed secundum aliquid aliud, | |
| 991 unde est quasi per accidens. Et eadem ratione, timor, cum sit | |
| 992 recessus a malo, est prior quam audacia. Quod autem spes et | |
| 993 desperatio sint naturaliter priores quam timor et audacia, ex hoc | |
| 994 manifestum est, quod, sicut appetitus boni est ratio quare vitetur | |
| 995 malum, ita etiam spes et desperatio sunt ratio timoris et audaciae, | |
| 996 nam audacia consequitur spem victoriae, et timor consequitur | |
| 997 desperationem vincendi. Ira autem consequitur audaciam, nullus enim | |
| 998 irascitur vindictam appetens, nisi audeat vindicare, secundum quod | |
| 999 Avicenna dicit, in sexto de naturalibus. Sic ergo patet quod spes | |
| 1000 est prima inter omnes passiones irascibilis. Et si ordinem omnium | |
| 1001 passionum secundum viam generationis, scire velimus, primo | |
| 1002 occurrunt amor et odium; secundo, desiderium et fuga; tertio, spes | |
| 1003 et desperatio; quarto, timor et audacia; quinto, ira; sexto et | |
| 1004 ultimo, gaudium et tristitia, quae consequuntur ad omnes passiones, | |
| 1005 ut dicitur in II Ethic. Ita tamen quod amor est prior odio, et | |
| 1006 desiderium fuga, et spes desperatione, et timor audacia, et gaudium | |
| 53 | 1007 quam tristitia, ut ex praedictis colligi potest.</p><p title="I-II q. 25 a. 3 ad 1"><a name="34622"><span class="ref">[34622] Iª-IIae q. 25 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1008 ergo dicendum quod, quia ira causatur ex aliis passionibus sicut |
| 1009 effectus a causis praecedentibus, ideo ab ea, tanquam a | |
| 53 | 1010 manifestiori, denominatur potentia.</p><p title="I-II q. 25 a. 3 ad 2"><a name="34623"><span class="ref">[34623] Iª-IIae q. 25 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1011 dicendum quod arduum non est ratio accedendi vel appetendi, sed |
| 1012 potius bonum. Et ideo spes, quae directius respicit bonum, est | |
| 1013 prior, quamvis audacia aliquando sit in magis arduum, vel etiam | |
| 53 | 1014 ira.</p><p title="I-II q. 25 a. 3 ad 3"><a name="34624"><span class="ref">[34624] Iª-IIae q. 25 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1015 dicendum quod appetitus primo et per se movetur in bonum, sicut in |
| 1016 proprium obiectum; et ex hoc causatur quod recedat a malo. | |
| 1017 Proportionatur enim motus appetitivae partis, non quidem motui | |
| 1018 naturali, sed intentioni naturae; quae per prius intendit finem | |
| 1019 quam remotionem contrarii, quae non quaeritur nisi propter | |
| 53 | 1020 adeptionem finis.</p></div><div class="a"><h3>Articulus 4</h3><p title="I-II q. 25 a. 4 arg. 1"><a name="34625"><span class="ref">[34625] Iª-IIae q. 25 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 28 | 1021 sic proceditur. Videtur quod non sint istae quatuor principales |
| 1022 passiones, gaudium et tristitia, spes et timor. Augustinus enim, in | |
| 53 | 1023 XIV de Civ. Dei, non ponit spem, sed cupiditatem loco eius.</p><p title="I-II q. 25 a. 4 arg. 2"><a name="34626"><span class="ref">[34626] Iª-IIae q. 25 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1024 in passionibus animae est duplex ordo, scilicet intentionis, et |
| 1025 consecutionis seu generationis. Aut ergo principales passiones | |
| 1026 accipiuntur secundum ordinem intentionis, et sic tantum gaudium et | |
| 1027 tristitia, quae sunt finales, erunt principales passiones. Aut | |
| 1028 secundum ordinem consecutionis seu generationis, et sic amor erit | |
| 1029 principalis passio. Nullo ergo modo debent dici quatuor principales | |
| 53 | 1030 passiones istae quatuor, gaudium et tristitia, spes et timor.</p><p title="I-II q. 25 a. 4 arg. 3"><a name="34627"><span class="ref">[34627] Iª-IIae q. 25 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 28 | 1031 sicut audacia causatur ex spe, ita timor ex desperatione. Aut ergo |
| 1032 spes et desperatio debent poni principales passiones, tanquam | |
| 53 | 1033 causae, aut spes et audacia, tanquam sibi ipsis affines.</p><p title="I-II q. 25 a. 4 s. c."><a name="34628"><span class="ref">[34628] Iª-IIae q. 25 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 28 | 1034 est illud quod Boetius, in libro de Consol., enumerans quatuor |
| 1035 principales passiones, dicit, <i>gaudia pelle, pelle timorem, | |
| 53 | 1036 spemque fugato, nec dolor adsit</i>.</p><p title="I-II q. 25 a. 4 co."><a name="34629"><span class="ref">[34629] Iª-IIae q. 25 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 28 | 1037 dicendum quod hae quatuor passiones communiter principales esse |
| 1038 dicuntur. Quarum duae, scilicet gaudium et tristitia, principales | |
| 1039 dicuntur, quia sunt completivae et finales simpliciter respectu | |
| 1040 omnium passionum, unde ad omnes passiones consequuntur, ut dicitur | |
| 1041 in II Ethic. Timor autem et spes sunt principales, non quidem quasi | |
| 1042 completivae simpliciter, sed quia sunt completivae in genere motus | |
| 1043 appetitivi ad aliquid, nam respectu boni, incipit motus in amore, | |
| 1044 et procedit in desiderium, et terminatur in spe; respectu vero | |
| 1045 mali, incipit in odio, et procedit ad fugam, et terminatur in | |
| 1046 timore. Et ideo solet harum quatuor passionum numerus accipi | |
| 1047 secundum differentiam praesentis et futuri, motus enim respicit | |
| 1048 futurum, sed quies est in aliquo praesenti. De bono igitur | |
| 1049 praesenti est gaudium; de malo praesenti est tristitia; de bono | |
| 1050 vero futuro est spes; de malo futuro est timor. Omnes autem aliae | |
| 1051 passiones, quae sunt de bono vel de malo praesenti vel futuro, ad | |
| 1052 has completive reducuntur. Unde etiam a quibusdam dicuntur | |
| 1053 principales hae praedictae quatuor passiones, quia sunt generales. | |
| 1054 Quod quidem verum est, si spes et timor designant motum appetitus | |
| 53 | 1055 communiter tendentem in aliquid appetendum vel fugiendum.</p><p title="I-II q. 25 a. 4 ad 1"><a name="34630"><span class="ref">[34630] Iª-IIae q. 25 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 28 | 1056 ergo dicendum quod Augustinus ponit desiderium vel cupiditatem loco |
| 1057 spei, inquantum ad idem pertinere videntur, scilicet ad bonum | |
| 53 | 1058 futurum.</p><p title="I-II q. 25 a. 4 ad 2"><a name="34631"><span class="ref">[34631] Iª-IIae q. 25 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 28 | 1059 dicendum quod passiones istae dicuntur principales, secundum |
| 1060 ordinem intentionis et complementi. Et quamvis timor et spes non | |
| 1061 sint ultimae passiones simpliciter, tamen sunt ultimae in genere | |
| 1062 passionum tendentium in aliud quasi in futurum. Nec potest esse | |
| 1063 instantia nisi de ira. Quae tamen non potest poni principalis | |
| 1064 passio, quia est quidam effectus audaciae, quae non potest esse | |
| 53 | 1065 passio principalis, ut infra dicetur.</p><p title="I-II q. 25 a. 4 ad 3"><a name="34632"><span class="ref">[34632] Iª-IIae q. 25 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 28 | 1066 dicendum quod desperatio importat recessum a bono, quod est quasi |
| 1067 per accidens, et audacia importat accessum ad malum, quod etiam est | |
| 1068 per accidens. Et ideo hae passiones non possunt esse principales, | |
| 1069 quia quod est per accidens, non potest dici principale. Et sic | |
| 1070 etiam nec ira potest dici passio principalis, quae consequitur | |
| 53 | 1071 audaciam.</p></div></div><div class="centro"><br/> |
| 1072 <p><a href="sth2006.html"><img alt="age retro" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageretro.gif"/></a> | |
| 1073 <a href="sth2026.html"><img alt="age ultra" border="0" align="middle" height="19" width="19" src="icons/ageultra.gif"/></a></p> | |
| 1074 <br/> | |
| 1075 <hr/> | |
| 1076 <br/> | |
| 1077 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 1078 hanc editionem<br/> | |
| 1079 Iura omnia asservantur<br/> | |
| 1080 OCLC nr. <a style="text-decoration=none" href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264">49644264</a></address> | |
| 1081 </div></body> | |
| 1082 </html> |
