|
36
|
1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
|
|
|
2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
|
|
|
3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
|
|
|
4 <head>
|
|
|
5 <meta name="generator" content=
|
|
|
6 "HTML Tidy for Cygwin (vers 25 March 2009), see www.w3.org" />
|
|
|
7 <meta http-equiv="Content-Type" content=
|
|
|
8 "text/html; charset=us-ascii" />
|
|
|
9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
|
|
|
10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
|
|
|
11 <meta name="keywords" content=
|
|
|
12 "Thomas de Aquino, Corpus Thomisticum" />
|
|
|
13 <meta name="language" content="Latin" />
|
|
|
14 <meta name="security" content="public" />
|
|
|
15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
|
|
|
16 <meta name="author" content="Enrique Alarcón" />
|
|
|
17 <meta name="abstract" content="" />
|
|
|
18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
|
|
|
19 "text/css" />
|
|
|
20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
|
|
|
21 "text/css" />
|
|
|
22 <title>Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, cap.
|
|
|
23 6</title>
|
|
|
24 </head>
|
|
|
25 <body>
|
|
|
26 <div class="tres"><a href="http://www.corpusthomisticum.org/">CORPUS THOMISTICUM</a></div>
|
|
|
27 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
|
|
|
28 <div class="uno">Super Evangelium S. Ioannis lectura</div>
|
|
|
29 <div class="dos">caput VI</div>
|
|
|
30 <br />
|
|
|
31 <div class="centro">
|
|
|
32 <table align="center" summary="Imago">
|
|
|
33 <tr>
|
|
|
34 <th><img src="icons/crux190.jpg" width="164" height="190" border=
|
|
|
35 "0" alt="Thomas de Aquino a Beato Angelico depictus" align=
|
|
|
36 "middle" /></th>
|
|
|
37 </tr>
|
|
|
38 </table>
|
|
|
39 <br />
|
|
|
40 <span class="tres">Textum Taurini 1952 editum<br />
|
|
|
41 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
|
|
|
42 magneticas<br />
|
|
|
43 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br />
|
|
|
44 <br /></span><br />
|
|
|
45 <hr />
|
|
|
46 <br />
|
|
|
47 <p><a href="cih05.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
|
|
|
48 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a>
|
|
|
49 <a href="cih07.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
|
|
|
50 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
|
|
|
51 <script language="JavaScript" type="text/javascript">
|
|
|
52 //<![CDATA[
|
|
30
|
53 <!--
|
|
|
54 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
|
|
|
55 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
|
|
|
56 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
|
|
|
57 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
|
|
|
58 document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
|
|
|
59 document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
|
|
|
60 document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
|
|
|
61 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
|
|
|
62 document.write('<OPTION VALUE="none">-------------------------------------------');
|
|
|
63 document.write('<OPTION VALUE="#87458">Super Io., cap. 6 l. 1');
|
|
|
64 document.write('<OPTION VALUE="#87459">Super Io., cap. 6 l. 2');
|
|
|
65 document.write('<OPTION VALUE="#87460">Super Io., cap. 6 l. 3');
|
|
|
66 document.write('<OPTION VALUE="#87461">Super Io., cap. 6 l. 4');
|
|
|
67 document.write('<OPTION VALUE="#87462">Super Io., cap. 6 l. 5');
|
|
|
68 document.write('<OPTION VALUE="#87463">Super Io., cap. 6 l. 6');
|
|
|
69 document.write('<OPTION VALUE="#87464">Super Io., cap. 6 l. 7');
|
|
|
70 document.write('<OPTION VALUE="#87465">Super Io., cap. 6 l. 8');
|
|
36
|
71 document.write('<\/SELECT>');
|
|
30
|
72 document.write('<BR><BR>');
|
|
|
73 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
|
|
36
|
74 document.write('<\/FORM>');
|
|
30
|
75 // -->
|
|
36
|
76 //]]>
|
|
|
77 </script><br />
|
|
|
78 <hr />
|
|
|
79 <br /></div>
|
|
|
80 <div class="C">Caput 6</div>
|
|
|
81 <div class="D">Lectio 1</div>
|
|
|
82 <p title="Super Io., cap. 6 l. 1"><a name="87458"><span class=
|
|
|
83 "ref">[87458] Super Io., cap. 6 l. 1</span></a> Posita doctrina de
|
|
|
84 vita spirituali qua Christus regeneratos vivificat, consequenter
|
|
|
85 Evangelista agit de spirituali nutrimento quo Christus vivificatos
|
|
|
86 sustentat, et primo ponit visibile miraculum, quod fecit Christus
|
|
|
87 exhibendo nutrimentum corporale; secundo agit de nutrimento
|
|
|
88 spirituali, ibi <i>respondit eis Iesus, et dixit: amen, amen dico
|
|
|
89 vobis, quaeritis me, non quia</i> et cetera. Circa primum duo
|
|
|
90 facit. Primo ponit miraculum visibile de nutrimento corporali;
|
|
|
91 secundo ostendit effectum miraculi, ibi <i>illi ergo homines cum
|
|
|
92 vidissent</i> et cetera. Circa miraculum duo ponit: scilicet eius
|
|
|
93 circumstantias, et eius patrationem, ibi <i>et cum sublevasset
|
|
|
94 oculos Iesus</i>. Circa primum tria facit. Primo describit
|
|
|
95 multitudinem quam pavit; secundo determinat locum ubi pavit, ibi
|
|
|
96 <i>subiit ergo in montem Iesus</i>; tertio tempus quando pavit, ibi
|
|
|
97 <i>erat autem proximum Pascha</i> et cetera. Circa primum tria
|
|
|
98 facit. Primo determinat locum quo multitudo eum sequitur; secundo
|
|
|
99 turbam sequentem; tertio causam sequelae assignat. Quo autem turba
|
|
|
100 dominum sequeretur, insinuat Evangelista cum dicit <i>post haec
|
|
|
101 abiit Iesus trans mare Galilaeae</i>; idest, post mystica verba
|
|
|
102 quae dominus de sua potestate dixerat. Mare autem istud Galilaeae
|
|
|
103 frequenter in Scriptura et in diversis locis nominatur. Quia autem
|
|
|
104 istud mare non est salsum, sed est quaedam congregatio aquarum ex
|
|
|
105 influxu Iordanis, ideo a Luca dicitur stagnum, ut habetur Lc. V, 1;
|
|
|
106 quia vero secundum proprietatem Hebraici idiomatis, omnes
|
|
|
107 congregationes aquarum vocantur maria, secundum illud Gen. I, 10:
|
|
|
108 <i>congregationesque aquarum appellavit maria</i>, ideo dicitur
|
|
|
109 mare. Sed Genesareth cognominatur a natura loci: nam multum
|
|
|
110 fluctuat ex reverberatione ventorum, qui ex ipsis aquae
|
|
|
111 resolutionibus generantur: unde Genesareth in Graeco, idem est quod
|
|
|
112 auram generans. Denominatur etiam Galilaeae a Galilaea provincia,
|
|
|
113 in qua est. Tiberiadis vero a civitate sic dicta, quae erat ex una
|
|
|
114 parte ipsius maris, ex opposito habens civitatem Capharnaum ex alia
|
|
|
115 parte, quae prius vocabatur Zenereth, sed postea ab Herode
|
|
|
116 tetrarcha instaurata in honorem Tiberii Caesaris, Tiberias
|
|
|
117 appellata fuit. Ratio autem litteralis quare Iesus abiit trans
|
|
|
118 mare, assignatur a Chrysostomo, ut Christus cederet furori et
|
|
|
119 turbationi Iudaeorum, quam conceperant contra Christum propter ea
|
|
|
120 quae de se supra dixerat. Unde, ut ipse dicit, sicut iacula cum in
|
|
|
121 durum aliquod incidunt gravius feriunt, quae autem non habuerint
|
|
|
122 aliquod obvians, dissolvuntur cito immissa, et quiescunt; ita et
|
|
|
123 cum audacibus hominibus impetuose et resistendo incesserimus,
|
|
|
124 saeviunt magis; si autem eis cesserimus, facile mollimus eorum
|
|
|
125 insaniam. Propterea Christus furorem Iudaeorum ex praemissis
|
|
|
126 sermonibus natum, secedendo trans mare, mitigavit; dans nobis in
|
|
|
127 hoc exemplum simile faciendi. Eccli. VIII, 14: <i>ne stes contra
|
|
|
128 faciem contumeliosi</i>. Mystice autem per mare, praesens saeculum
|
|
|
129 turbidum designatur; Ps. CIII, v. 25: <i>hoc mare magnum et
|
|
|
130 spatiosum manibus</i>. Hoc mare transiit dominus quando mare
|
|
|
131 mortalitatis et poenalitatis assumpsit nascendo, calcavit moriendo
|
|
|
132 et transiens resurgendo, in gloriam resurrectionis pervenit. De
|
|
|
133 isto transitu dicitur infra XIII, 1: <i>sciens Iesus quia venit
|
|
|
134 hora eius ut transeat ex hoc mundo ad patrem</i>. Eum transeuntem
|
|
|
135 secutae sunt, credendo et imitando, turbae multae, ex utroque
|
|
|
136 populo collectae; Is. LX, 5: <i>tunc mirabitur et dilatabitur cor
|
|
|
137 tuum, quando conversa fuerit ad te multitudo maris</i>; Ps. VII, 7:
|
|
|
138 <i>exsurge, domine in praecepto quod mandasti, et synagoga
|
|
|
139 populorum circumdabit te</i>. Describitur ergo turba sequens
|
|
|
140 copiosa, <i>quia sequebatur eum multitudo magna</i>. Causa autem
|
|
|
141 propter quam sequebatur, est operatio miraculorum; unde dicit
|
|
|
142 <i>quia videbant signa quae faciebat super his qui
|
|
|
143 infirmabantur</i>. Sciendum est, quod quidam sequebantur eum
|
|
|
144 propter doctrinam eius, qui scilicet melius erant dispositi; alii
|
|
|
145 vero imperfectiores sequebantur eum propter admirationem signorum
|
|
|
146 visibilium, grossioris mentis existentes. <i>Signa enim</i>, ut
|
|
|
147 dicitur I Cor. XIV, 22, <i>non sunt data fidelibus, sed
|
|
|
148 infidelibus</i>. Aliqui etiam propter devotionem et fidem eum
|
|
|
149 sequebantur, scilicet illi quos corpore sanaverat: sic enim a
|
|
|
150 domino sanabantur in corpore ut etiam perfecte sanarentur in anima;
|
|
|
151 Deut. XXXII, 4: <i>Dei perfecta sunt opera</i>. Et hoc patet, quia
|
|
|
152 paralytico (supra VIII, 11), signanter dixit: <i>vade, et amplius
|
|
|
153 noli peccare</i>; et Matth. IX, 2: <i>fili, remittuntur tibi
|
|
|
154 peccata</i>; quae magis ad sanitatem animae pertinent quam
|
|
|
155 corporis. Notandum autem quod cum Evangelista non fecerit
|
|
|
156 mentionem, nisi de tribus miraculis, scilicet de nuptiis, de filio
|
|
|
157 reguli, et paralytico, hic tamen indeterminate dicit <i>signa quae
|
|
|
158 faciebat</i>, ut det intelligere, quia Christus multa alia signa
|
|
|
159 fecit, ut dicitur infra ult., 25, de quibus in hoc libro mentionem
|
|
|
160 non facit. Intendebat enim specialiter ad manifestandum Christi
|
|
|
161 doctrinam. Consequenter determinat locum miraculi, qui est mons;
|
|
|
162 unde dicit <i>subiit ergo in montem</i>, idest latenter ascendit
|
|
|
163 <i>Iesus, et ibi sedebat cum discipulis suis</i>. Et quidem mons
|
|
|
164 satis est congruus locus refectioni: per montem enim signatur
|
|
|
165 perfectio iustitiae, secundum illud Ps. XXXV, 7: <i>iustitia tua
|
|
|
166 sicut montes Dei</i>. Quia ergo haec terrena non satiant, immo
|
|
|
167 <i>qui biberit ex aqua hac sitiet iterum</i>, ut dicitur supra II,
|
|
|
168 13, spiritualia vero satiat; ideo dominus ad altiora cum discipulis
|
|
|
169 ascendit, ut ostendat in spiritualibus satietatem et perfectionem
|
|
|
170 iustitiae inveniri: de quo monte dicitur in Ps. LXVII, 16: <i>mons
|
|
|
171 Dei, mons pinguis</i>. Unde et ibi doctoris exercebat officium,
|
|
|
172 sedens cum discipulis suis: ipse enim est qui docet omnem hominem
|
|
|
173 scientiam. Consequenter describitur tempus, cum dicit <i>erat autem
|
|
|
174 proximum Pascha</i>, quod quidem tempus congruit refectioni. Pascha
|
|
|
175 enim interpretatur transitus: Ex. XII, 11: <i>est enim phase, idest
|
|
|
176 transitus domini</i>, ut det intelligere quod quisquis pane divini
|
|
|
177 verbi et corpore et sanguine domini desiderat refici, debet
|
|
|
178 transire de vitiis ad virtutes. I Cor. V, v. 7: <i>Pascha nostrum
|
|
|
179 immolatus est Christus, itaque epulemur in azymis sinceritatis et
|
|
|
180 veritatis</i>. Eccli. XXIV, 26, dicit divina sapientia: <i>transite
|
|
|
181 ad me, omnes, qui concupiscitis me</i>. Hoc autem est secundum
|
|
|
182 Pascha, de quo Evangelista mentionem facit: ad quod quidem, iuxta
|
|
|
183 legis praeceptum, quod habetur Ex. XXIII, 17, dominus non ascendit
|
|
|
184 in Ierusalem. Cuius ratio est, quia Christus Deus erat et homo: et
|
|
|
185 inquantum homo suberat quidem legi; inquantum Deus supra legem
|
|
|
186 erat. Ut ergo se hominem ostenderet, servabat aliquando legem; ut
|
|
|
187 vero Deum, legem solvebat. Unde et per hoc quod non ivit, dedit
|
|
|
188 intelligere quod paulatim et in brevi legalia cessarent.
|
|
|
189 Consequenter agit de patratione miraculi, cum dicit <i>cum
|
|
|
190 sublevasset ergo oculos Iesus, et vidisset</i> etc., et primo
|
|
|
191 ostenditur necessitas patrandi miraculi; secundo subditur ipsa
|
|
|
192 patratio, ibi <i>dicit ergo Iesus: facite homines discumbere</i> et
|
|
|
193 cetera. Necessitas autem miraculi fiendi sumitur ex interrogatione
|
|
|
194 domini, et responsione discipulorum, et ideo primo ponitur domini
|
|
|
195 interrogatio; secundo discipulorum responsio, ibi <i>respondit ei
|
|
|
196 Philippus</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo ponitur
|
|
|
197 interrogandi occasio; secundo subditur Christi interrogatio; et
|
|
|
198 tertio aperitur interrogantis intentio. Occasio autem interrogandi
|
|
|
199 fuit visio multitudinis ad Christum venientis. Et ideo dicit <i>cum
|
|
|
200 sublevasset oculos Iesus</i>, existens in monte cum discipulis
|
|
|
201 quasi perfectioribus, <i>et vidisset</i> et cetera. In quo duo
|
|
|
202 circa dominum sunt consideranda. Unum, ut discamus Christi
|
|
|
203 maturitatem oculos non erigentis huc atque illuc, sed pudice
|
|
|
204 sedentis et attente cum discipulis suis: contra quod dicitur Prov.
|
|
|
205 XXX, 13: <i>generatio cuius sublimes sunt oculi, et palpebrae eius
|
|
|
206 in alta surrectae</i>; et Eccli. XIX, 26: <i>ex visu cognoscitur
|
|
|
207 vir</i>. Secundum, ut discamus, quod neque otiose sedebat cum
|
|
|
208 discipulis suis; sed attente eos docens, et ad seipsum corda eorum
|
|
|
209 convertens, discipulos quos docebat intuebatur; Lc. c. VI, 20:
|
|
|
210 <i>et ipse elevatis oculis in discipulos suos, dicebat</i> et
|
|
|
211 cetera. Et ideo dicitur <i>cum sublevasset oculos Iesus</i> et
|
|
|
212 cetera. Mystice autem oculi domini sunt dona spiritualia, quae cum
|
|
|
213 electis suis misericorditer concedit, tunc in eos oculos suos
|
|
|
214 sublevat, idest respectum pietatis impendit. Hoc petebat Ps. LXXXV,
|
|
|
215 16, dicens: <i>respice in me, domine, et miserere mei</i>.
|
|
|
216 Interrogatio vero est de refectione multitudinis; unde <i>dixit ad
|
|
|
217 Philippum: unde ememus panes, ut manducent hi?</i> Unum supponit,
|
|
|
218 et aliud quaerit. Supponit quidem penuriam, quia non habebant unde
|
|
|
219 tantae multitudini cibum praeberent; quaerit autem modum
|
|
|
220 inveniendi, cum dicit <i>unde ememus panes, ut manducent hi?</i>
|
|
|
221 Ubi notandum, quod omnis doctor necesse habet spiritualiter pascere
|
|
|
222 turbam ad se venientem. Et quia nullus homo habet ex se unde pascat
|
|
|
223 eam, ideo oportet quod aliunde emat labore, studio, assiduitate
|
|
|
224 orationum; Is. LV, 1: <i>qui non habetis argentum, properate, et
|
|
|
225 emite absque ulla commutatione vinum et lac</i>. Et iterum:
|
|
|
226 <i>quare appenditis argentum vestrum</i>, idest eloquentiam, <i>et
|
|
|
227 non in panibus</i>, idest, non in vera sapientia, quae reficit
|
|
|
228 (Eccli. XV, 5: <i>cibavit illum pane vitae et intellectus, et
|
|
|
229 laborem vestrum non in saturitate</i>) addiscendo ea quae non
|
|
|
230 satiant, sed magis evacuant? Intentio autem interrogantis aperitur
|
|
|
231 cum dicit <i>hoc autem dicebat tentans eum</i> et cetera. Ubi
|
|
|
232 Evangelista unam dubitationem excludens, ducit in aliam. Potuisset
|
|
|
233 enim dubitari quod dominus Philippum quasi ignorans interrogasset;
|
|
|
234 sed hoc excludit dicens <i>ipse enim sciebat quid esset
|
|
|
235 facturus</i>. Sed cum tentare videatur etiam ignorantis esse, cum
|
|
|
236 idem sit quod experimentum sumere, videtur quod Evangelista in
|
|
|
237 aliam dubitationem inducat cum dicit <i>tentans eum</i>. Sed
|
|
|
238 dicendum, quod diversimode aliquis tentat aliquem, ut experimentum
|
|
|
239 de eo sumat: aliter enim tentat homo, quia ut addiscat; aliter
|
|
|
240 Diabolus, quia ut decipiat; I Petr. V, v. 8: <i>adversarius vester
|
|
|
241 Diabolus tamquam leo rugiens, circuit quaerens quem devoret</i>.
|
|
|
242 Deus vero et Christus tentat quidem non ut addiscat, quia ipse est
|
|
|
243 qui scrutatur corda et renes; non ut decipiat, <i>quia ipse neminem
|
|
|
244 tentat</i>, ut dicitur Iac. I, 13; sed tentat ut aliis experimentum
|
|
|
245 de tentato tribuat. Sic tentavit Deus Abraham; Gen. XXII, 1:
|
|
|
246 <i>tentavit Deus Abraham</i> etc., et sequitur: <i>nunc cognovi
|
|
|
247 quod timeas dominum</i>: idest, cognoscere feci quod timeas
|
|
|
248 dominum. Ita ex hoc Philippum tentat ut insinuaret aliis suam
|
|
|
249 responsionem, inducens per hoc eos in certissimam futuri signi
|
|
|
250 cognitionem. Consequenter ponitur responsio discipulorum, cum dicit
|
|
|
251 <i>respondit ei Philippus</i>, et primo responsio Philippi; secundo
|
|
|
252 responsio Andreae, ibi <i>dicit ei unus ex discipulis eius</i> et
|
|
|
253 cetera. Sciendum est autem circa primum, quod Philippus inter alios
|
|
|
254 magis tardus et rudis erat, et ideo inter alios frequentius dominum
|
|
|
255 interrogabat; infra XIV, 8: <i>domine, ostende nobis patrem, et
|
|
|
256 sufficit nobis</i>. Sed in interrogatione istorum duorum, quantum
|
|
|
257 ad litteram pertinet, Andreas melius dispositus erat quam
|
|
|
258 Philippus, quia nullam intentionem et dispositionem habere videtur
|
|
|
259 ad miraculum fiendum. Et ideo illum modum inducit quo omnes homines
|
|
|
260 illos pascere possent, scilicet per pecuniam, dicens <i>ducentorum
|
|
|
261 denariorum panes non sufficiunt eis</i>: quos nos non habemus, et
|
|
|
262 ideo non possumus eis dare ad manducandum. In quo Christi paupertas
|
|
|
263 insinuatur, qui nec ducentos denarios habebat. Andreas vero videtur
|
|
|
264 habere respectum ad miraculum fiendum. Fortassis enim in memoria
|
|
|
265 habebat signum quod Eliseus de panibus hordeaceis fecerat, quando
|
|
|
266 pavit de viginti panibus centum viros, ut legitur IV Reg. IV, 42
|
|
|
267 ss., et ideo dicit <i>est puer unus hic qui habet quinque panes
|
|
|
268 hordeaceos</i>. Sed tamen opinatus est quod Christus non esset
|
|
|
269 facturus maius miraculum quam Eliseus. Aestimabat enim quod de
|
|
|
270 paucioribus panibus pauciora, et de pluribus plura miraculose
|
|
|
271 fierent (quamvis ei qui subiecta materia non indiget, similiter
|
|
|
272 facile sit de pluribus et de paucioribus pascere turbas), et ideo
|
|
|
273 subdit <i>sed haec quid sunt inter tantos?</i> Quasi dicat: si
|
|
|
274 etiam multiplicentur sicut Eliseus multiplicavit, non sufficit.
|
|
|
275 Mystice refectio spiritualis per sapientiam significatur. Una autem
|
|
|
276 sapientia est quam docuit Christus, qui est vera sapientia; I Cor.
|
|
|
277 I, 24: <i>Christum Dei virtutem et Dei sapientiam</i>. Sed ante
|
|
|
278 adventum Christi duplex doctrina erat. Una humana quam habebant
|
|
|
279 philosophi, alia legis scriptae. De prima ergo mentionem facit
|
|
|
280 Philippus et ideo utitur nomine emptionis, dicens <i>ducentorum
|
|
|
281 denariorum panes non sufficiunt eis</i>. Nam sapientia humana per
|
|
|
282 acquisitionem habetur. Centenarius numerus perfectionem importat.
|
|
|
283 Unde ducenti duplicem perfectionem insinuant necessarium huic
|
|
|
284 sapientiae; nam ad eius perfectionem duplici via pervenitur:
|
|
|
285 scilicet per experimentum et per contemplationem. Dicit ergo
|
|
|
286 <i>ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis</i>, quia
|
|
|
287 quidquid humana ratio potest experiri et cogitare de veritate, non
|
|
|
288 sufficit ad perfectam satietatem sapientiae; Ier. IX, 23: <i>non
|
|
|
289 glorietur sapiens in sapientia sua, et non glorietur fortis in
|
|
|
290 fortitudine sua, et non glorietur dives in divitiis suis; sed in
|
|
|
291 hoc glorietur qui gloriatur, scire et nosse me</i>. Nam nullius
|
|
|
292 philosophi tanta fuit sapientia ut per eam homines ab errore
|
|
|
293 revocari possent, quin potius multos ad errorem inducunt. De
|
|
|
294 secunda vero mentionem facit Andreas; et ideo noluit quod alii
|
|
|
295 panes emerentur, sed de habitis turba reficeretur, scilicet de his
|
|
|
296 quae lex continebat; unde melius dispositus erat quam Philippus; et
|
|
|
297 ideo dicit <i>est puer unus hic qui habet quinque panes
|
|
|
298 hordeaceos</i>. Puer iste potest dici Moyses propter imperfectionem
|
|
|
299 status legis: Hebr. VII, 19: <i>neminem ad perfectum adduxit
|
|
|
300 lex</i>: vel populus Iudaeorum, qui sub elementis mundi serviebat,
|
|
|
301 ut dicitur Gal. IV, 3. Puer ergo iste quinque panes habet, idest
|
|
|
302 doctrinam legis: vel quia in quinque libris Moysi contenta est,
|
|
|
303 supra I, 17: <i>lex per Moysen data est</i>: vel quia data est
|
|
|
304 hominibus vacantibus sensibilibus, quae per quinque sensus
|
|
|
305 exprimuntur: qui sunt hordeacei: quia lex ipsa data erat ut in ea
|
|
|
306 vitale alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur: hordei enim
|
|
|
307 medulla, tenacissima palea tegitur: vel quia populus Iudaeorum
|
|
|
308 nondum expoliatus erat carnali desiderio, sed tamquam palea cordi
|
|
|
309 eius inhaerebat: nam in veteri testamento exterius duritiam
|
|
|
310 experiebantur, propter caeremoniales observantias; Actor. XV, 10:
|
|
|
311 <i>hoc est onus quod nec nos, nec patres nostri portare
|
|
|
312 potuerunt</i>. Et ipsi Iudaei corporalibus dediti, spiritualem
|
|
|
313 sensum legis non capiebant; II ad Cor. III, 15: <i>velamen positum
|
|
|
314 est supra corda ipsorum</i>. Per pisces autem duos qui saporem
|
|
|
315 suavem pani dabant, intelligitur doctrina Psalmorum et prophetarum:
|
|
|
316 et sic vetus lex non solum habebat panes, scilicet libros quinque
|
|
|
317 Moysi; sed etiam duos pisces, scilicet prophetas et Psalmos. Unde
|
|
|
318 Scriptura veteris testamenti per haec tria dividitur, Lc. ult., 44:
|
|
|
319 <i>quae scripta sunt in lege et prophetis et Psalmis de me</i>. Vel
|
|
|
320 per duos pisces, secundum Augustinum, duae personae significantur:
|
|
|
321 scilicet regia et sacerdotalis, quibus populus ille regebatur; quae
|
|
|
322 tamen duae personae Christum praefigurabant, qui fuit verus rex et
|
|
|
323 sacerdos. <i>Sed haec quid sunt inter tantos?</i> Quia per ea non
|
|
|
324 potuit humanum genus ad cognitionem veritatis perfecte duci: licet
|
|
|
325 enim Deus in Iudaea notus esset, gentes tamen eum ignorabant.
|
|
|
326 Consequenter cum dicitur <i>dixit ergo Iesus</i>, agitur de
|
|
|
327 patratione miraculi, et primo ponitur hominum dispositio; secundo
|
|
|
328 eorum refectio, ibi <i>accepit ergo Iesus panes</i> etc.; tertio
|
|
|
329 fragmentorum collectio, ibi <i>ut autem impleti sunt</i> et cetera.
|
|
|
330 Circa primum duo facit. Primo ponitur mandatum de dispositione
|
|
|
331 turbarum; secundo opportunitas dispositionis; et tertio numerus
|
|
|
332 dispositorum. Mandatum autem fuit domini ad discipulos, ut
|
|
|
333 disponerent turbam ad comedendum; unde dicit Iesus <i>facite
|
|
|
334 homines discumbere</i>, idest sedere ad comedendum. Nam, sicut
|
|
|
335 dictum est supra II, antiquitus homines lectis accumbentes
|
|
|
336 prandebant, unde inolevit consuetudo, ut qui sedent ad manducandum,
|
|
|
337 dicantur discumbere. Per quod mystice significatur quies, quae
|
|
|
338 necessaria est ad perfectionem sapientiae; Eccli. XXXVIII, 25:
|
|
|
339 <i>qui minoratur actu, perficiet sapientiam</i>. Quae dispositio
|
|
|
340 fit per discipulos, quia per eos ad nos cognitio veritatis derivata
|
|
|
341 est; Ps. LXXI, 3: <i>suscipiant montes pacem populo</i>.
|
|
|
342 Opportunitas autem dispositionis captatur ex loco <i>erat autem
|
|
|
343 foenum multum in loco</i>, quod, ad litteram, commodum est
|
|
|
344 discumbentibus. Mystice autem per foenum caro significatur, Is. XL,
|
|
|
345 6: <i>omnis caro foenum</i>, et secundum hoc potest ad duo referri.
|
|
|
346 Competit doctrinae veteris testamenti, quae dabatur quiescenti in
|
|
|
347 carnalibus, et populo carnaliter sapienti; Is. I, 19: <i>si
|
|
|
348 volueritis et audieritis me, bona terrae comedetis</i>; Deut.
|
|
|
349 XXXIII, 28: <i>oculus Iacob in terra frumenti, vini et olei</i>.
|
|
|
350 Vel competit percipienti veram sapientiam, ad quam veniri non
|
|
|
351 potest nisi calcatis carnalibus; Rom. XII, 2: <i>nolite conformari
|
|
|
352 huic saeculo</i>. Numerus autem erat magnus; unde dicit
|
|
|
353 <i>discubuerunt ergo viri, numero quasi quinque millia</i>. Viros
|
|
|
354 tantum Evangelista enumerat, legalem consuetudinem sequens, in qua
|
|
|
355 Moyses a viginti annis et supra, populum numeravit, nulla mentione
|
|
|
356 de mulieribus facta, ut dicitur Num. I. Quod ideo Evangelista
|
|
|
357 fecit, quia isti soli sunt capaces doctrinae perfectae; I Cor. II,
|
|
|
358 6: <i>sapientiam loquimur inter perfectos</i>; Hebr. V, 14:
|
|
|
359 <i>perfectorum est solidus cibus</i>. Consequenter cum dicit
|
|
|
360 <i>accepit ergo Iesus panes</i>, agit de refectione, et primo
|
|
|
361 insinuatur reficientis affectus; secundo materia refectionis; et
|
|
|
362 tertio perfecta satietas. In affectu autem Iesu reficientis primo
|
|
|
363 quidem attenditur humilitas; secundo vero gratiarum actio.
|
|
|
364 Humilitas quidem, quia accepit panes, et distribuit. Et quidem
|
|
|
365 Christus facturus miraculum poterat panibus ex nihilo creatis
|
|
|
366 pascere turbas. Sed dispensatione panes praeexistentes
|
|
|
367 multiplicavit ad refectionem turbarum. Primo quidem ut ostenderet
|
|
|
368 sensibilia a Diabolo non esse, sicut Manichaei errantes dicunt. Nam
|
|
|
369 si hoc verum esset, dominus non uteretur rebus sensibilibus ad opus
|
|
|
370 divinae laudis, et praecipue cum <i>ipse venerit, ut dissolvat
|
|
|
371 opera Diaboli</i>, ut dicitur I Io. III, 8. Secundo ut ostendat
|
|
|
372 falsum esse quod ipsi dicunt, scilicet doctrinam veteris testamenti
|
|
|
373 non esse a Deo, sed a Diabolo. Ut ergo ostenderet non esse
|
|
|
374 doctrinam aliam novi testamenti quam quae praefigurabatur et
|
|
|
375 continebatur in doctrina veteris testamenti, praeexistentes panes
|
|
|
376 multiplicavit, innuens quod ipse est qui legem perfecit et
|
|
|
377 implevit; Matth. V, 17: <i>non veni solvere legem</i>. Gratiarum
|
|
|
378 autem actio, quia gratias egit, ut ostendat se ab alio habere,
|
|
|
379 scilicet a patre, quidquid habet: in quo ostendit nobis exemplum
|
|
|
380 simile faciendi. Specialiter tamen gratias egit, ut det nobis
|
|
|
381 exemplum, cum comestionem incipimus, gratias debere agere Deo; I
|
|
|
382 Tim. IV, 4: <i>nihil reiiciendum quod cum gratiarum actione
|
|
|
383 percipitur</i>; Ps. XXI, 27: <i>edent pauperes, et saturabuntur, et
|
|
|
384 laudabunt dominum</i>. Item ut ostendat quod non propter se orabat,
|
|
|
385 sed propter turbam, quae praesens erat, et oportebat ei suadere
|
|
|
386 quod a Deo venerat. Et ideo cum coram multis miraculum facit, orat,
|
|
|
387 ut ostendat se Deo non esse contrarium, sed secundum voluntatem
|
|
|
388 eius operari. Dicitur tamen in Marco, quod Christus per apostolos
|
|
|
389 distribuit panes turbis. Sed hic dicitur quod ipse distribuit, quia
|
|
|
390 ipse videtur fecisse quod per alios fecit. Sed utrumque, secundum
|
|
|
391 mysterium, verum est, quia ipse solus interius reficit, et alii
|
|
|
392 exterius et ut ministri reficiunt. Materia autem refectionis fuit
|
|
|
393 panis et piscis, de quibus satis dictum est supra. Satietas vero
|
|
|
394 refectionis perfecta fuit, quia <i>quantum volebant</i>. Solus enim
|
|
|
395 Christus est qui pascit animam inanem, et animam esurientem replet
|
|
|
396 bonis; Ps. XVI, 15: <i>satiabor cum apparuerit gloria tua</i>. Alii
|
|
|
397 vero, quasi ex mensura habentes gratiam, miracula faciunt; Christus
|
|
|
398 vero absoluta virtute, cum multa superabundantia omnia operabatur:
|
|
|
399 unde dicitur quod <i>impleti sunt</i>. Consequenter cum dicit <i>ut
|
|
|
400 autem impleti sunt, dixit discipulis suis</i> etc., agitur de
|
|
|
401 fragmentorum collectione, et primo ponitur mandatum domini; secundo
|
|
|
402 executio discipulorum, ibi <i>collegerunt</i> et cetera. Dicit ergo
|
|
|
403 <i>ut autem impleti sunt, dixit discipulis suis: colligite quae
|
|
|
404 superaverunt fragmenta</i>. Quod quidem dominus non ad superfluam
|
|
|
405 ostentationem fecit; sed ut ostenderet factum miraculum non esse
|
|
|
406 phantasticum, per hoc quod collectae reliquiae diu servatae sunt,
|
|
|
407 et aliis in cibum fuerunt. Voluit etiam per hoc, miraculum illud
|
|
|
408 firmius discipulorum cordibus inhaerere, quibus et fragmenta
|
|
|
409 portanda praecepit; quoniam eos maxime erudire volebat qui orbis
|
|
|
410 terrarum debebant esse magistri. Sed discipuli fideliter
|
|
|
411 exequuntur; unde sequitur <i>collegerunt ergo</i> et cetera. Ubi
|
|
|
412 notandum est, quod non quantaecumque reliquiae supersunt, neque ad
|
|
|
413 casum, sed secundum certitudinem: quia neque plus neque minus, sed
|
|
|
414 quantum voluit fecit superfluum esse. Cuius signum est quod
|
|
|
415 cophinus cuiuslibet apostoli plenus fuit. Cophinus autem vas est
|
|
|
416 rusticano officio deputatum. Duodecim ergo cophini significant
|
|
|
417 duodecim apostolos et eorum imitatores, qui licet in praesenti sint
|
|
|
418 contemptibiles, spiritualium tamen sacramentorum divitiis sunt
|
|
|
419 interius referti: qui duodecim esse dicuntur, quia fides sanctae
|
|
|
420 Trinitatis per eos praedicanda erat in quatuor partibus mundi.</p>
|
|
|
421 <br />
|
|
|
422 <div class="D">Lectio 2</div>
|
|
|
423 <p title="Super Io., cap. 6 l. 2"><a name="87459"><span class=
|
|
|
424 "ref">[87459] Super Io., cap. 6 l. 2</span></a> Posito signo
|
|
|
425 visibili de nutrimento corporali, hic ponitur effectus signi in
|
|
|
426 turbis triplex. Primo quantum ad fidei confessionem; secundo
|
|
|
427 quantum ad intentatam honoris exhibitionem, ibi <i>Iesus ergo cum
|
|
|
428 cognovisset</i> etc.; tertio quantum ad diligentem inquisitionem,
|
|
|
429 ibi <i>ut autem sero factum est</i> et cetera. Sciendum est circa
|
|
|
430 primum, quod quasi ex ore Iudaeorum dictum est in Ps. LXXIII, 9:
|
|
|
431 <i>signa nostra non vidimus, iam non est propheta</i>. Erat autem
|
|
|
432 olim consuetudo ut prophetae multa signa facerent, unde,
|
|
|
433 deficientibus signis, videbatur prophetia cessasse. Cum vero signa
|
|
|
434 vident, redditam sibi prophetiam confitentur. Unde iam tantum de
|
|
|
435 viso miraculo profecerant, quod dominum prophetam dicebant. Dicitur
|
|
|
436 ergo <i>illi homines</i>, qui satiati fuerant ex quinque panibus,
|
|
|
437 <i>cum vidissent quod Iesus fecerat signum, dicebant, quia hic est
|
|
|
438 vere propheta</i>. Sed tamen nondum ad perfectam fidem pervenerant,
|
|
|
439 quia eum prophetam credebant qui etiam est dominus prophetarum. Nec
|
|
|
440 tamen ex toto falluntur, quia etiam ipse dominus se prophetam
|
|
|
441 nominat. Sciendum est autem, quod propheta dicitur videns. I Reg.
|
|
|
442 IX, 9: <i>qui nunc dicitur propheta, olim vocabatur videns</i>.
|
|
|
443 Visio autem ad vim cognoscitivam pertinet. In Christo autem fuit
|
|
|
444 triplex cognitio. Scilicet sensitiva: et secundum hanc habuit
|
|
|
445 aliquam similitudinem cum prophetis, inquantum in imaginatione
|
|
|
446 Christi formari poterant aliquae species sensibiles, quibus futura
|
|
|
447 vel occulta praesentarentur, praecipue propter passibilitatem, quae
|
|
|
448 sibi conveniebat propter statum viatoris. Item cognitio
|
|
|
449 intellectiva: et quantum ad hanc non habet similitudinem cum
|
|
|
450 prophetis; sed etiam est supra Angelos, quia erat comprehensor
|
|
|
451 excellentius quam aliqua creatura. Item cognitio divina: et quantum
|
|
|
452 ad hanc fuit prophetarum et Angelorum inspirator, cum omnis
|
|
|
453 cognitio causetur per participationem verbi divini. Videntur tamen
|
|
|
454 in Christo excellentiam prophetiae cognoscere in hoc quod dicunt
|
|
|
455 <i>vere propheta</i>. Licet enim multi prophetae inter Iudaeos
|
|
|
456 fuerint, unus tamen expectabatur, in eis praecipuus, secundum illud
|
|
|
457 Deut. XVIII, v. 15: <i>prophetam suscitabit vobis dominus</i>: et
|
|
|
458 de hoc loquuntur; unde signanter dicit <i>qui venturus est in
|
|
|
459 mundum</i>. Deinde cum dicit <i>Iesus ergo cum cognovisset</i>,
|
|
|
460 etc., ponitur secundus effectus quantum ad intentatam honoris
|
|
|
461 exhibitionem, quam tamen Christus refugit. Et ideo primo ponitur
|
|
|
462 conatus plebis; secundo fuga Christi. Conatus quidem, cum dicitur
|
|
|
463 <i>ut raperent eum, et facerent eum regem</i>. Illud enim rapi
|
|
|
464 dicitur quod praeter voluntatem et opportunitatem accipitur. Verum
|
|
|
465 autem erat quod dispositio Dei patris ab aeterno fuerat de regno
|
|
|
466 Christi manifestando, sed manifestatio haec nondum opportuna erat
|
|
|
467 secundum tempus; nam venerat tunc, sed non regnare, quomodo regnans
|
|
|
468 est in eo quod dicimus Matth. VI, 10: <i>adveniat regnum tuum</i>,
|
|
|
469 ubi regnabit etiam secundum illud quod homo factus est. Et ideo
|
|
|
470 huic manifestationi aliud tempus est ordinatum, quando scilicet
|
|
|
471 erit aperta claritas sanctorum eius, post iudicium ab eo factum. De
|
|
|
472 ista manifestatione quaerebant discipuli, Act. I, 6: <i>domine, si
|
|
|
473 in tempore hoc restitues regnum Israel?</i> Credentes ergo turbae
|
|
|
474 eum regnaturum venisse, volebant eum facere regem. Cuius ratio est,
|
|
|
475 quia homines frequenter talem in dominum volunt qui eos in
|
|
|
476 temporalibus pascat. Unde quia Christus paverat eos, eum regem
|
|
|
477 facere voluerunt; Is. III, 6: <i>vestimentum tibi est: esto
|
|
|
478 princeps noster</i>. Unde Chrysostomus dicit: vide quanta est gulae
|
|
|
479 virtus. Non eis ultra cura est sabbati transgressionis, nec ultra
|
|
|
480 zelant pro Deo, sed omnia remota sunt, ventre repleto: sed et
|
|
|
481 propheta iam erat apud eos, et regem eum inthronizare volebant.
|
|
|
482 Fuga autem Christi ponitur, cum dicit <i>fugit iterum in montem
|
|
|
483 ipse solus</i>. Ubi datur intelligi, quod dominus videns turbas, de
|
|
|
484 monte descenderat, et circa inferiora loca paverat turbas: nisi
|
|
|
485 enim de monte descendisset, non diceretur iterum fugere in montem.
|
|
|
486 Sed cum ipse sit vere rex, quare fugit? Ad quod triplex ratio
|
|
|
487 assignatur. Una, quia derogasset dignitati eius, si regnum ab
|
|
|
488 homine recepisset, qui sic rex erat ut eius participatione reges
|
|
|
489 omnes essent; Prov. VIII, 15: <i>per me reges regnant</i>. Alia
|
|
|
490 ratio, quia praeiudicasset suae doctrinae, si claritatem aut robur
|
|
|
491 ab hominibus accepisset. Sic enim operabatur et docebat ut totum
|
|
|
492 virtuti divinae ascriberetur, et non favori humano; supra V, 41:
|
|
|
493 <i>claritatem ab hominibus non accipio</i>. Tertia ratio est, ut
|
|
|
494 erudiret nos mundanas dignitates contemnere; infra XIII, 15:
|
|
|
495 <i>exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et
|
|
|
496 vos faciatis</i>; Eccli. VII, 4: <i>noli quaerere ab homine
|
|
|
497 ducatum</i>. Sic ergo gloriam mundi recusavit, ut tamen poenam
|
|
|
498 sponte subiret, secundum illud Hebr. XII, 2: <i>proposito sibi
|
|
|
499 gaudio sustinuit crucem, confusione contempta</i>. Sed huic videtur
|
|
|
500 contrarium quod dicitur Mt. XIV, 23, scilicet quod <i>ascendit
|
|
|
501 solus in montem orare</i>. Sed, secundum Augustinum, haec non sunt
|
|
|
502 contraria, quia causa fugiendi coniuncta est causae orandi. Tunc
|
|
|
503 enim docet nos dominus magnam causam esse orandi, cum imminet causa
|
|
|
504 fugiendi. Mystice autem tunc ascendit in montem quando turbae
|
|
|
505 refectae paratae erant ei subiici, quia tunc ascendit in caelum
|
|
|
506 quando populi parati erant se veritati fidei subiicere, secundum
|
|
|
507 illud Ps. VII, 8: <i>synagoga populorum circumdabit te; et propter
|
|
|
508 hanc in altum regredere</i>; idest, ut circumdet te synagoga
|
|
|
509 populorum, regredere in altum. Sed dictum est <i>fugit</i>, ut
|
|
|
510 signaret quod non potuit intelligi altitudo eius: quod enim non
|
|
|
511 intelligimus, dicimus a nobis fugere. Hic agitur de tertio effectu,
|
|
|
512 scilicet de diligenti inquisitione, et primo quantum ad discipulos;
|
|
|
513 secundo vero quantum ad turbas, ibi <i>altera autem die</i> et
|
|
|
514 cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit studium discipulorum;
|
|
|
515 secundo explicat, ibi <i>et tenebrae iam factae erant</i> et
|
|
|
516 cetera. Circa primum duo facit. Primo describit descensum
|
|
|
517 discipulorum ad mare; secundo transitum maris, ibi <i>et cum
|
|
|
518 ascendissent navim</i>, et cetera. Sciendum ergo circa primum, quod
|
|
|
519 Christus ascendit montem nescientibus discipulis, unde
|
|
|
520 expectaverunt usque ad vesperam, eum venturum esse putantes ad se.
|
|
|
521 Facta autem vespera, non ultra sustinent eum non inquirere: tantus
|
|
|
522 eos detinebat amor. Et ideo dicit <i>ut autem sero factum est,
|
|
|
523 descenderunt discipuli eius ad mare, requirentes eum</i>. Mystice
|
|
|
524 autem per sero, dominica passio, seu ascensio designatur: quamdiu
|
|
|
525 enim Christus praesentia corporali cum discipulis fuit, nulla eos
|
|
|
526 deprimebat turbatio, amaritudo nulla vexabat; Mt. IX, 15: <i>non
|
|
|
527 possunt filii sponsi lugere quamdiu sponsus est cum illis</i>. Sed
|
|
|
528 Christo recedente ab eis, descendunt ad mare, idest ad turbationes
|
|
|
529 saeculi; Ps. CIII, 25: <i>hoc mare magnum</i>. Sed quia amor quo
|
|
|
530 igniti erant, non sinebat eos diutius domini praesentia carere,
|
|
|
531 ideo subdit eorum transitum, cum dicit <i>et cum ascendissent
|
|
|
532 navim, venerunt trans mare in Capharnaum</i>. Consequenter cum
|
|
|
533 dicit <i>et tenebrae iam factae erant</i> etc., explicat quod
|
|
|
534 summatim posuerat, et primo de perventione ad mare; secundo de
|
|
|
535 transitu, ibi <i>mare autem, vento magno flante, exurgebat</i>.
|
|
|
536 Quantum ad primum dicit <i>tenebrae iam factae erant, et non
|
|
|
537 venerat ad eos Iesus</i>: quod non sine causa Evangelista exprimit,
|
|
|
538 ut per hoc ferventem eorum ostendat amorem. Non enim vespera nec
|
|
|
539 nox eos detinuit. Mystice autem tenebrae, caritatis defectum
|
|
|
540 designant; lux enim caritas est, secundum illud I Io. II, 10:
|
|
|
541 <i>qui diligit fratrem suum, in lumine est</i>. Tenebrae ergo in
|
|
|
542 nobis sunt quando non venit ad nos Iesus lux vera, ut dicitur supra
|
|
|
543 I, in cuius praesentia omnes tenebrae propulsantur. Subtraxit autem
|
|
|
544 Christus se tamdiu discipulis, primo quidem ut sentirent quid esset
|
|
|
545 eius absentia; quod quidem experti sunt in tempestate maris. Ier.
|
|
|
546 II, 19: <i>scito, et vide quia malum et amarum est dereliquisse te
|
|
|
547 dominum</i>. Secundo ut diligentius quaererent; Cant. V, 17: <i>quo
|
|
|
548 abiit dilectus tuus, o pulcherrima mulierum? (...). Et quaeremus
|
|
|
549 eum tecum</i>. Quantum ad transitum dicit <i>mare autem, vento
|
|
|
550 magno flante, exurgebat</i>. Et primo ponitur maris tempestas;
|
|
|
551 secundo Christi apparitio et tempus apparitionis, ibi <i>et cum
|
|
|
552 remigassent</i> etc.; tertio apparitionis effectus, ibi <i>et
|
|
|
553 timuerunt</i> et cetera. Tempestas autem in mari causabatur a flatu
|
|
|
554 exorti venti; et ideo dicit <i>mare autem, vento magno flante,
|
|
|
555 exurgebat</i>, in altum. Per ventum illum figuratur tentatio et
|
|
|
556 persecutio quae futura est Ecclesiae propter defectum caritatis.
|
|
|
557 Nam, sicut Augustinus dicit, unde caritas refrigescit, inde fluctus
|
|
|
558 augentur, et turbatur navis. Nec tamen venti illi et tempestas et
|
|
|
559 fluctus et tenebrae id agebant ut vel navis non promoveretur, vel
|
|
|
560 soluta frangeretur, quia <i>qui perseveraverit usque in finem, hic
|
|
|
561 salvus erit</i>, Mt. XXIV, 13; et ibid. c. VII, 27: <i>flaverunt
|
|
|
562 venti, et irruerunt flumina et non cecidit domus</i>. Apparitio
|
|
|
563 autem Christi non fuit statim a principio tempestatis, sed post
|
|
|
564 aliquod spatium; et ideo dicit <i>cum remigassent ergo quasi stadia
|
|
|
565 vigintiquinque aut triginta, vident Iesum</i>. Et hoc ideo ut
|
|
|
566 daretur intelligi, quia dominus patitur nos ad tempus tribulari, ut
|
|
|
567 virtus nostra probetur; finaliter tamen in necessitate non deserit,
|
|
|
568 sed nobis proximus fit; I Cor. X, 13: <i>fidelis Deus, qui non
|
|
|
569 patietur vos tentari supra id quod potestis; sed faciet etiam cum
|
|
|
570 tentatione proventum, ut possitis sustinere</i>. Secundum
|
|
|
571 Augustinum vigintiquinque stadia, quae remigant, sunt quinque libri
|
|
|
572 Moysi. Nam huiusmodi numerus est quadratus, de hoc numero quinque
|
|
|
573 consurgens in multiplicatione sui in seipsum: quinquies enim
|
|
|
574 quinque sunt vigintiquinque; numerus autem multiplicatus retinet
|
|
|
575 significationem suae radicis: unde sicut per quinque signatur vetus
|
|
|
576 lex, ita per vigintiquinque signatur perfectio novi testamenti. Per
|
|
|
577 triginta autem signatur perfectio novi testamenti, quae deerat
|
|
|
578 legi: nam si ipsa quinque multiplicentur per sex, qui est numerus
|
|
|
579 perfectus, consurgit numerus terdenarius. Ad eos ergo qui remigant
|
|
|
580 vigintiquinque aut triginta stadia, idest qui implent legem, vel
|
|
|
581 perfectionem evangelicam, venit Iesus, calcans omnes tumores mundi,
|
|
|
582 altitudines saeculi praesentis. Ps. LXXXVIII, 10: <i>tu dominaris
|
|
|
583 potestati maris, motum autem fluctuum eius tu mitigas</i>. Et tunc
|
|
|
584 videbimus Christum proximum navi, quia divinum auxilium approximat.
|
|
|
585 Ps. CXLIV, 18: <i>prope est dominus omnibus timentibus eum</i>.
|
|
|
586 Apparet ergo quod qui recte Christum quaerunt, eum habent
|
|
|
587 praesentem. Isti autem ferventissime Christum desiderabant: quod
|
|
|
588 patet ex temporis tenebrositate, ex maris tempestate et ex
|
|
|
589 distantia portus, quibus non obstantibus ad eum ire conabantur. Et
|
|
|
590 ideo Christus adfuit eis. Effectus autem apparitionis ponitur cum
|
|
|
591 dicit <i>et timuerunt. Ille autem dixit eis: ego sum, nolite
|
|
|
592 timere</i>, et primo ponitur effectus interior; secundo exterior,
|
|
|
593 ibi <i>et statim navis fuit ad terram</i>. Effectus autem interior
|
|
|
594 fuit timor; et ideo ponitur discipulorum timor conceptus ex subita
|
|
|
595 Christi apparitione, cum dicit <i>et timuerunt</i>, bono timore,
|
|
|
596 quia causatum ex humilitate; Rom. XI, 20: <i>noli altum sapere, sed
|
|
|
597 time</i>. Vel malo timore, quia, ut dicitur Mt. c. XIV, 26,
|
|
|
598 <i>aestimabant eum phantasma esse</i>. Ps. XIII, 5:
|
|
|
599 <i>trepidaverunt timore ubi non erat timor</i>. Quoniam timor
|
|
|
600 praecipue carnalibus competit, qui spiritualia expavescunt. Secundo
|
|
|
601 ponitur Christi confortatio contra duplex periculum. Scilicet
|
|
|
602 contra periculum fidei in intellectu, et quantum ad hoc dicit
|
|
|
603 <i>ego sum</i>, quasi dubitationem omnem repellens; Lc. ult., 39:
|
|
|
604 <i>videte manus meas et pedes meos, quia ego ipse sum</i>. Secundo
|
|
|
605 contra periculum timoris in affectu; et quantum ad hoc dicit
|
|
|
606 <i>nolite timere</i>; Ier. I, 8: <i>ne timeas a facie eorum</i>;
|
|
|
607 Ps. XXVI, 1: <i>dominus illuminatio mea et salus mea, quem
|
|
|
608 timebo?</i> Tertio ponitur discipulorum assecutio, quia
|
|
|
609 <i>voluerunt eum accipere in navim</i>: quo significatur quod
|
|
|
610 quando timor servilis excluditur a cordibus nostris, tunc recipimus
|
|
|
611 Christum, amando et contemplando. Apoc. III, 20: <i>ego sto ad
|
|
|
612 ostium et pulso: si quis aperuerit mihi, intrabo</i>. Effectus
|
|
|
613 autem exterior fuit quantum ad duo. Primo, quia sedata est
|
|
|
614 tempestas; secundo, quia statim navis fuit ad terram, cum multum ab
|
|
|
615 ea distaret: non enim fallacem, sed tranquillam praebuit eis
|
|
|
616 navigationem; et volens maius miraculum operari, navem non
|
|
|
617 ascendit. Sic ergo triplex hic concurrit miraculum: scilicet
|
|
|
618 ambulatio supra mare, subita tempestatis cessatio, et distantis
|
|
|
619 navis ad portum deductio: ut discamus, quod fideles in quibus est
|
|
|
620 Christus, tumorem mundi premunt, fluctus tribulationum calcant, et
|
|
|
621 velociter ad terram viventium transeunt, secundum illud Ps. c.
|
|
|
622 CXLII, 10: <i>spiritus tuus bonus deducet me in terram</i>. Sed hic
|
|
|
623 est multiplex quaestio. Una est circa litteram, in qua videtur
|
|
|
624 Matthaei contrarium dicere: nam, Mt. XIV, 22, dicitur quod
|
|
|
625 discipuli venerunt ad mare de mandato domini; hic autem, quod
|
|
|
626 descenderunt quaerentes eum. Alia quaestio est, quod Matthaeus
|
|
|
627 ibidem dicit, quod discipuli mare transfretantes venerunt in terram
|
|
|
628 Genesareth; hic autem dicitur, quod venerunt Capharnaum. Tertia
|
|
|
629 quaestio est, quod Matthaeus dicit quod Christus intravit navem;
|
|
|
630 hic autem, quod non. Sed de his tribus breviter expediens se
|
|
|
631 Chrysostomus dicit, istud non fuisse idem miraculum cum illo
|
|
|
632 Matthaei. Nam, ut ipse dicit, Christus frequenter huiusmodi
|
|
|
633 miraculum fecit ambulans supra mare, non tamen coram turbis, sed
|
|
|
634 coram discipulis suis, ne turbae crederent eum non verum corpus
|
|
|
635 habere. Secundum Augustinum autem dicitur, et verius, idem
|
|
|
636 miraculum fuisse quod hic Ioannes narrat, et ibi Matthaeus. Et ideo
|
|
|
637 ad primam quaestionem respondens dicit, quod non refert quod dicit
|
|
|
638 Matthaeus eos praecepto Christi ad mare descendisse. Potuit enim
|
|
|
639 esse quod dominus hoc eis mandasset, et ipsi descenderint credentes
|
|
|
640 Christum cum eis navigaturum: unde expectarent eum usque ad noctem.
|
|
|
641 Et quia Christus non venit, tunc ipsi transierunt mare. Ad secundam
|
|
|
642 quaestionem est duplex responsio. Una est, quia Capharnaum et
|
|
|
643 Genesareth ex eodem littore sunt, et vicinae. Et forte discipuli
|
|
|
644 pervenerunt trans mare in confinio utriusque, ideo Matthaeus
|
|
|
645 nominat unam, et Ioannes aliam. Vel potest dici, quod Matthaeus non
|
|
|
646 dicit quod statim venerunt in Genesareth, et ideo forte primo
|
|
|
647 venerunt Capharnaum, et postea in Genesareth et cetera.</p>
|
|
|
648 <br />
|
|
|
649 <div class="D">Lectio 3</div>
|
|
|
650 <p title="Super Io., cap. 6 l. 3"><a name="87460"><span class=
|
|
|
651 "ref">[87460] Super Io., cap. 6 l. 3</span></a> Postquam
|
|
|
652 Evangelista posuit quomodo discipuli inquisierunt Christum hic
|
|
|
653 consequenter agit de turbis eum quaerentibus, et primo ponitur
|
|
|
654 motivum ad inquirendum; secundo inquirendi opportunitas, ibi
|
|
|
655 <i>aliae vero supervenerunt naves</i> etc.; tertio ponitur ipsa
|
|
|
656 inquisitio, ibi <i>cum ergo vidisset turba</i> et cetera. Movit
|
|
|
657 autem ad inquirendum Christum turbas miraculum praecedens, scilicet
|
|
|
658 quod absque vehiculo mare transierit. Quod quidem innotuit eis, eo
|
|
|
659 quod de sero non erat in littore, quod erat iuxta locum ubi fecerat
|
|
|
660 miraculum de panibus, ubi una navis tantum erat, quae quidem navis
|
|
|
661 cum discipulis ad aliam partem transfretavit absque Christo. Unde
|
|
|
662 cum de mane non invenissent Christum ex eadem parte ex qua fuerat
|
|
|
663 praecedenti die, sed iam erat ex alia parte, nec habuisset aliquam
|
|
|
664 aliam navem in qua transiret, suspicati sunt quod supra mare
|
|
|
665 ambulans transivisset. Et hoc est quod dicit <i>altera die</i>, ab
|
|
|
666 ea qua fecerat miraculum de panibus, <i>turba quae stabat trans
|
|
|
667 mare</i>, ubi miraculum fecerat <i>vidit quod navicula alia non
|
|
|
668 erat ibi nisi una</i>, quia in praecedenti die non fuerat nisi illa
|
|
|
669 tantum, et vidit <i>quia non introisset cum discipulis suis Iesus
|
|
|
670 in navim</i> et cetera. Per hanc unam navem significatur Ecclesia,
|
|
|
671 quae est una, unitate fidei et sacramentorum; Ephes. IV, 5: <i>una
|
|
|
672 fides, unum Baptisma</i>. Per hoc autem quod Iesus non est cum
|
|
|
673 discipulis, significatur corporalis separatio Christi ab eis in
|
|
|
674 ascensione; Mc. ult., 19: <i>dominus quidem Iesus postquam locutus
|
|
|
675 est eis, assumptus est in caelum</i>. Opportunitas autem inquirendi
|
|
|
676 datur ex adventu aliarum navium ab alia parte maris, cum quibus
|
|
|
677 poterant transire ad quaerendum Christum; et ideo dicit <i>aliae
|
|
|
678 vero naves supervenerunt</i>, ex alia parte, scilicet <i>a
|
|
|
679 Tiberiade, iuxta locum ubi manducaverunt panes</i> et cetera. Per
|
|
|
680 istas alias naves quae supervenerunt, significantur conventicula
|
|
|
681 haereticorum et eorum qui quae sua sunt, quaerunt, et non quae Iesu
|
|
|
682 Christi; infra: <i>quaeritis me, quia manducastis ex panibus
|
|
|
683 meis</i>; et quae sunt separatae vel fide quantum ad haereticos,
|
|
|
684 vel caritate carentes quantum ad carnales, qui non sunt proprie in
|
|
|
685 Ecclesia, sed tamen sunt iuxta eam, inquantum simulatam fidem
|
|
|
686 praetendunt, et speciem sanctitatis habent; secundum illud II Tim.
|
|
|
687 III, 5: <i>habentes quidem speciem pietatis, virtutem autem eius
|
|
|
688 abnegantes</i>. Et II Cor. XI, 14: <i>non est mirum si ministri
|
|
|
689 Satanae transformant se</i>. Sed inquisitio fuit studiosa; unde
|
|
|
690 dicit <i>cum ergo vidisset turba</i> etc., et primo ostendit
|
|
|
691 quomodo inquirit turba Christum; secundo quomodo inventum
|
|
|
692 interrogat. Dicit ergo primo, quod <i>cum vidisset turba quod Iesus
|
|
|
693 non erat ibi, nec discipuli eius, ascenderunt in naviculas</i>,
|
|
|
694 quae venerant a Tiberiade, <i>quaerentes eum</i>: quod est
|
|
|
695 laudabile; Is. LV, 6: <i>quaerite dominum dum inveniri potest</i>;
|
|
|
696 et Ps. LXVIII, 33: <i>quaerite dominum, et vivet anima vestra</i>.
|
|
|
697 Sed inventum interrogant, unde dixit <i>et cum</i> turbae
|
|
|
698 <i>invenissent eum</i>, scilicet Christum, <i>trans mare, dixerunt
|
|
|
699 ei: Rabbi, quando huc venisti?</i> Sed haec quaestio dupliciter
|
|
|
700 potest intelligi. Uno modo ut quaerant tantum de tempore; et tunc,
|
|
|
701 secundum Chrysostomum exprobranda est eorum ruditas, quia post
|
|
|
702 tantum miraculum non quaerunt de modo transeundi, qualiter scilicet
|
|
|
703 sine navi transisset; sed tantum de tempore transitus. Vel potest
|
|
|
704 dici, quod per hoc quod dicunt <i>quando</i>, non solum quaerunt de
|
|
|
705 tempore, sed etiam de aliis circumstantiis quae concurrerunt ad
|
|
|
706 transitum miraculosum. Sed attende, quod supra post refectionem
|
|
|
707 volebant eum facere regem; nunc vero eum praesentem habent, nec eum
|
|
|
708 regem facere volunt. Cuius ratio est, quia ipsi volebant eum facere
|
|
|
709 regem concitati a passione laetitiae causatae a refectione.
|
|
|
710 Passiones autem huiusmodi cito transeunt, et ideo ea quae secundum
|
|
|
711 ipsas passiones disponuntur, transitoria sunt: quae vero ratione
|
|
|
712 disponuntur, magis permanent; Eccli. XXVII, 12: <i>homo sapiens in
|
|
|
713 sapientia sua permanet sicut sol; stultus autem ut luna
|
|
|
714 mutatur</i>; Prov. XI, 18: <i>impius facit opus instabile</i>.
|
|
|
715 Consequenter cum dicit <i>respondit eis Iesus</i> etc., agit
|
|
|
716 dominus de cibo spirituali; et primo proponit veritatem de
|
|
|
717 spirituali; secundo contradictionem excludit, ibi <i>murmurabant
|
|
|
718 ergo Iudaei de illo</i>. Circa primum tria facit. Primo proponit
|
|
|
719 veritatem spiritualis cibi; secundo insinuat eius originem, ibi
|
|
|
720 <i>dixerunt ergo ei: quod ergo tu facis signum?</i> etc.; tertio
|
|
|
721 docet modum capiendi ipsum cibum, ibi <i>dixerunt ergo ad eum:
|
|
|
722 domine, semper da nobis panem hunc</i>. Circa primum duo facit.
|
|
|
723 Primo ostendit cibum spiritualem, et eius virtutem; secundo
|
|
|
724 manifestat eum quis sit, ibi <i>dixerunt ergo ad eum: quid faciemus
|
|
|
725 ut operemur opera Dei?</i> Circa primum duo facit. Primo arguit
|
|
|
726 perversam eorum cupiditatem; secundo hortatur ad veritatem, ibi
|
|
|
727 <i>operamini</i> et cetera. Dicit ergo <i>amen, amen dico
|
|
|
728 vobis</i>, licet ostendatis vos quasi devotos, tamen <i>quaeritis
|
|
|
729 me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis ex panibus, et
|
|
|
730 saturati estis</i>; quasi dicat: propter carnem me quaeritis, non
|
|
|
731 propter spiritum, quia scilicet ut iterum pascamini. Et, sicut
|
|
|
732 Augustinus dicit, locum istorum tenent qui quaerunt Iesum, non
|
|
|
733 propter seipsum, sed ut aliqua commoda saecularia consequantur;
|
|
|
734 sicut sunt illi qui negotia habentes, ad praelatos et clericos
|
|
|
735 accedunt, non propter Christum, sed ut eorum intercessione
|
|
|
736 promoveantur apud magnates; sicut sunt illi qui ad Ecclesias
|
|
|
737 confugiunt, non propter Iesum, sed quia a potentioribus premuntur;
|
|
|
738 sicut etiam sunt illi qui ad sacros ordines ad dominum
|
|
|
739 appropinquantes, non eisdem merita virtutum, sed subsidia vitae
|
|
|
740 praesentis inquirunt, scilicet divitias et honores, ut Gregorius
|
|
|
741 dicit XXIII Moral. Et hoc patet: nam facere signa, virtutis divinae
|
|
|
742 est; sed manducare panem multiplicatum, est temporale. Quia ergo
|
|
|
743 non veniunt ad Christum propter virtutem quam in eo vident, sed
|
|
|
744 propter hoc quod ex panibus manducant, non Christo serviunt, sed
|
|
|
745 suo ventri, ut dicitur Phil. III et Ps. XLVIII, v. 19:
|
|
|
746 <i>confitebitur tibi cum benefeceris ei</i>. Ad veritatem eos
|
|
|
747 reducit proponendo eis spiritualem cibum, dicens <i>operamini non
|
|
|
748 cibum qui perit, sed qui manet in vitam aeternam</i>, et primo
|
|
|
749 proponit eius virtutem; secundo eius auctoritatem, ibi <i>quem
|
|
|
750 filius hominis dedit vobis</i>. Virtus illius cibi consideratur in
|
|
|
751 hoc quod non perit. Unde sciendum est circa hoc, quod corporalia
|
|
|
752 sunt quaedam similitudines spiritualium, utpote ab eis causata et
|
|
|
753 derivata, et ideo imitantur ipsa spiritualia aliquo modo. Unde
|
|
|
754 sicut corpus sustentatur cibo, ita illud quo sustentatur spiritus,
|
|
|
755 dicitur eius cibus, quidquid sit illud. Illud autem quo sustentatur
|
|
|
756 corpus, cum transeat in corporis naturam, corruptibile est; sed
|
|
|
757 cibus quo sustentatur spiritus, est incorruptibilis, quia non
|
|
|
758 mutatur in ipsum spiritum, sed potius e converso spiritus in cibum.
|
|
|
759 Unde dictum est, Augustini: cibus sum grandium: cresce, et
|
|
|
760 manducabis me. Nec tu me mutabis in te, ut cibum carnis tuae, sed
|
|
|
761 mutaberis in me: ut dicitur Lib. confessionum. Et ideo dicit
|
|
|
762 dominus <i>operamini</i>; idest, operando quaerite, seu operibus
|
|
|
763 mereamini non cibum qui perit, scilicet corporalem; I Cor. c. VI,
|
|
|
764 13: <i>esca ventri, et venter escis, Deus autem et hunc et hanc
|
|
|
765 destruet</i> quia non semper erit usus ciborum; <i>sed</i> illum
|
|
|
766 cibum <i>operamini</i>, scilicet spiritualem, <i>qui manet in vitam
|
|
|
767 aeternam</i>; qui quidem cibus est ipse Deus, inquantum est veritas
|
|
|
768 contemplanda, et bonitas amanda, quibus reficitur spiritus; Prov.
|
|
|
769 c. IX, 5: <i>comedite panem meum</i>; Eccli. XV, v. 3: <i>cibavit
|
|
|
770 illum pane vitae et intellectus</i>. Item ipsa obedientia divinorum
|
|
|
771 mandatorum; supra IV, 34: <i>meus cibus est ut faciam voluntatem
|
|
|
772 eius qui misit me</i>. Item ipse etiam Christus. Infra eodem:
|
|
|
773 <i>ego sum panis vitae</i>; item: <i>caro mea vere est cibus, et
|
|
|
774 sanguis meus vere est potus</i>. Et hoc inquantum est coniuncta
|
|
|
775 verbo Dei, quod est cibus quo Angeli vivunt. Similem autem
|
|
|
776 differentiam assignavit supra c. IV, 13, de potu corporali et potu
|
|
|
777 spirituali, cum dixit: <i>qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum:
|
|
|
778 qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in
|
|
|
779 aeternum</i>, quam hic assignat inter cibum corporalem et
|
|
|
780 spiritualem. Cuius ratio est, quia corporalia sunt corruptibilia,
|
|
|
781 spiritualia vero, et maxime Deus, sunt aeterna. Sed sciendum est,
|
|
|
782 secundum Augustinum in libro de operibus monachorum, quod ex hoc
|
|
|
783 verbo, scilicet <i>operamini non cibum qui perit</i>, quidam
|
|
|
784 monachi erroris causam sumpserunt, dicentes, spirituales viros non
|
|
|
785 debere aliquid corporaliter operari. Sed hic intellectus est
|
|
|
786 falsus, quia Paulus, qui maxime spiritualis fuit, propriis manibus
|
|
|
787 laboravit, ut habetur Ephes. IV, 28, ubi ipse dicit: <i>qui
|
|
|
788 furabatur, iam non furetur; magis autem laboret manibus suis</i>.
|
|
|
789 Ergo est verus intellectus, ut opus nostrum, idest principale
|
|
|
790 studium et intentionem nostram dirigamus ad quaerendum cibum qui
|
|
|
791 ducit ad vitam aeternam, scilicet bona spiritualia. Ad temporalia
|
|
|
792 autem non debemus principaliter attendere, sed accessorie, idest
|
|
|
793 solum ea procurare ratione corporis corruptibilis, quod sustentari
|
|
|
794 oportet quamdiu in hac vita vivimus. Unde contra hoc signanter
|
|
|
795 dicit apostolus, II Thess. III, 10: <i>qui non laborat non
|
|
|
796 manducet</i>; quasi diceret: qui dicunt quod nihil corporale est
|
|
|
797 operandum, quia comestio est quid corporale, tales non debent
|
|
|
798 comedere. Consequenter cum dicit <i>quem filius hominis dabit
|
|
|
799 vobis</i>, ponit spiritualis cibi datorem: et primo ponit auctorem
|
|
|
800 huius cibi; secundo manifestat unde habeat auctoritatem cibandi.
|
|
|
801 Auctor autem et dator cibi spiritualis est Christus; et ideo dicit
|
|
|
802 <i>quem</i>, scilicet cibum qui non perit, <i>filius hominis dabit
|
|
|
803 vobis</i>. Si dixisset filius Dei, non fuisset visum mirum; sed hoc
|
|
|
804 quod filius hominis dat eum, magis elevat ad attentionem.
|
|
|
805 Spiritualiter tamen ideo filius hominis dat, quia natura humana
|
|
|
806 infirma per peccatum fastidiebat spiritualem cibum, nec poterat
|
|
|
807 ipsum in sua spiritualitate sumere: unde oportuit quod filius Dei
|
|
|
808 carnem sumeret, et per eam nos reficeret; Ps. XXII, 5: <i>parasti
|
|
|
809 in conspectu meo mensam</i>. Unde autem habeat auctoritatem dandi,
|
|
|
810 subdit cum dicit <i>hunc enim pater signavit Deus</i>; quasi dicat:
|
|
|
811 quod filius hominis dabit, hoc non habet nisi inquantum
|
|
|
812 singularitate et eminentia plenitudinis gratiae praecellit omnes
|
|
|
813 filios hominum; unde dicit <i>hunc</i>, scilicet filium hominis,
|
|
|
814 <i>pater signavit</i>: idest, signanter distinxit a ceteris; Ps.
|
|
|
815 XLIV, 8: <i>unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus
|
|
|
816 tuis</i>. Vel, secundum Hilarium <i>signavit</i>, idest sigillavit.
|
|
|
817 Quando autem sigillum in cera imprimitur, cera retinet totam
|
|
|
818 figuram sigilli, sicut et filius totam figuram patris accepit. Est
|
|
|
819 autem duplex receptio quam filius recepit a patre. Una aeterna; et
|
|
|
820 de hac non intelligitur quod hic dicitur <i>signavit</i>, quia in
|
|
|
821 sigillatione aliud est natura recipiens, et aliud imprimens. Sed
|
|
|
822 hoc intelligitur de mysterio incarnationis, quia in natura humana
|
|
|
823 Deus pater impressit verbum, qui <i>est splendor et figura
|
|
|
824 substantiae eius</i>: ut dicitur Hebr. I, 3. Vel secundum
|
|
|
825 Chrysostomum <i>signavit</i>, idest, ad hoc specialiter eum Deus
|
|
|
826 pater instruit ut daret vitam aeternam mundo; infra X, 10: <i>ego
|
|
|
827 veni ut vitam habeant</i> et cetera. Sic enim quando aliquis
|
|
|
828 eligitur ad aliquod magnum officium peragendum, dicitur signari ad
|
|
|
829 illud officium; Lc. X, 1: <i>post haec designavit dominus et alios
|
|
|
830 septuaginta discipulos</i> et cetera. Vel <i>signavit</i>, idest
|
|
|
831 manifestavit per vocem in Baptismo, et per opera, ut dictum est
|
|
|
832 supra, V. Consequenter cum dicit <i>dixerunt ergo ad eum: quid
|
|
|
833 faciemus ut operemur opera Dei?</i> Manifestat quid sit cibus
|
|
|
834 spiritualis, et primo ponitur quaestio Iudaeorum; secundo subditur
|
|
|
835 responsio Iesu Christi, ibi <i>respondit Iesus</i> et cetera. Circa
|
|
|
836 primum sciendum est, quod Iudaei instructi ex lege, credebant nihil
|
|
|
837 aeternum esse nisi Deum. Unde, cum dixisset quod cibus spiritualis
|
|
|
838 permaneat in vitam aeternam, intellexerunt cibum illum esse aliquid
|
|
|
839 divinum. Et ideo quaerentes, non de cibo, sed de opere Dei
|
|
|
840 mentionem faciunt, cum dicunt <i>quid faciemus ut operemur opera
|
|
|
841 Dei?</i> In quo non longe erant a veritate, cum nihil aliud sit
|
|
|
842 cibus spiritualis quam operari opera Dei; Lc. c. XVIII, 18: <i>quid
|
|
|
843 faciendo vitam aeternam possidebo?</i> Responsio domini ponitur,
|
|
|
844 cum dicit <i>hoc est opus Dei ut credatis in illum</i> et cetera.
|
|
|
845 Ubi considerandum est, quod apostolus, Rom. IV, distinguit fidem ab
|
|
|
846 operibus, dicens, quod Abraham non est iustificatus ex operibus,
|
|
|
847 sed ex fide. Quid est ergo quod hic dominus dicit, ipsam fidem, seu
|
|
|
848 credere, esse opus Dei? Sed ad hoc est duplex responsio. Una, quod
|
|
|
849 apostolus non distinguit fidem ab operibus simpliciter, sed ab
|
|
|
850 exterioribus. Sunt enim quaedam opera exteriora, quae exercentur
|
|
|
851 corporalibus membris, quae quia magis nota sunt, secundum communem
|
|
|
852 usum opera dicuntur; alia vero sunt interiora, quae exercentur in
|
|
|
853 ipsa anima, quae non sunt nota nisi sapientibus, et quae
|
|
|
854 convertuntur ad cor. Alio modo dicitur, quod ipsum credere potest
|
|
|
855 computari inter opera exteriora, non quod fides sit ipsa opera, sed
|
|
|
856 eorum principium; unde et signanter dicit <i>ut credatis in
|
|
|
857 illum</i>. Differt enim dicere credere Deum, sic enim designo
|
|
|
858 obiectum; et credere Deo, quia sic designo testem; et credere in
|
|
|
859 Deum, quia sic designo finem: ut sic Deus possit haberi ut obiectum
|
|
|
860 fidei, ut testis, et ut finis; sed aliter et aliter. Quia obiectum
|
|
|
861 fidei potest esse creatura, credo enim caelum esse creatum;
|
|
|
862 similiter et creatura potest esse testis fidei, credo enim Paulo,
|
|
|
863 seu cuicumque sanctorum; sed fidei finis non potest esse nisi Deus:
|
|
|
864 nam mens nostra solum in Deum fertur sicut in finem. Finis autem
|
|
|
865 cum habeat rationem boni, est obiectum amoris; et ideo credere in
|
|
|
866 Deum ut in finem, est proprium fidei formatae per caritatem: quae
|
|
|
867 quidem fides sic formata, est principium omnium bonorum operum; et
|
|
|
868 intantum ipsum credere dicitur opus Dei. Sed si fides est opus Dei,
|
|
|
869 quomodo homines faciunt opera Dei? Sed hoc solvitur per Is. XXVI,
|
|
|
870 12, cum dicit: <i>omnia opera nostra operatus est in nobis</i>. Nam
|
|
|
871 hoc idem quod credimus, et quidquid operamur boni, est in nobis a
|
|
|
872 Deo; Phil. II, v. 13: <i>ipse est qui operatur in nobis et velle,
|
|
|
873 et perficere</i>. Et ideo signanter dicit, credere esse opus Dei,
|
|
|
874 ut ostendat fidem esse donum Dei, ut dicitur Eph. II, 8.
|
|
|
875 Consequenter cum dicit <i>dixerunt ergo ei: quod ergo tu facis
|
|
|
876 signum?</i> Agitur de origine cibi, et primo ponitur quaestio
|
|
|
877 Iudaeorum; secundo responsio Christi, ibi <i>amen, amen dico vobis,
|
|
|
878 non Moyses dedit vobis panem de caelo</i>. Circa primum tria
|
|
|
879 faciunt. Primo petunt signum; secundo determinant ipsum; tertio
|
|
|
880 inducunt Scripturae testimonium. Signum autem petunt proponendo
|
|
|
881 quaestionem; unde <i>dixerunt illi: quod tu facis signum, ut
|
|
|
882 videamus, et credamus tibi?</i> Haec autem quaestio aliter
|
|
|
883 inducitur ab Augustino, et aliter a Chrysostomo. Chrysostomus enim
|
|
|
884 dicit, quod dominus invitaverat eos ad fidem. Argumenta autem ad
|
|
|
885 fidem inducentia sunt miracula; I Cor. XIV, 22: <i>signa data sunt
|
|
|
886 infidelibus</i>. Et ideo ad hoc quaerunt signum quo credant: mos
|
|
|
887 enim est Iudaeis signa petere; I Cor. I, 22: <i>quoniam Iudaei
|
|
|
888 signa quaerunt</i>. Unde dicit <i>quod ergo signum tu facis?</i>
|
|
|
889 Sed hoc ridiculosum videtur, quod propter hoc quaerant aliqua
|
|
|
890 miracula, quia statim fecerat aliqua multiplicando panes, et
|
|
|
891 ambulando supra mare, quae in praesentia extiterant, quibus credere
|
|
|
892 possent. Sed hoc ideo dicunt, ut provocent dominum, et inducant ut
|
|
|
893 semper eos pasceret. Quod patet, quia nullam mentionem faciunt de
|
|
|
894 alio signo, nisi de eo quod factum est in eorum parentibus per
|
|
|
895 Moysen quadraginta annis, ut quasi per hoc petant quod semper eos
|
|
|
896 pascat; unde dicunt <i>patres nostri manducaverunt manna in
|
|
|
897 deserto</i>. Nec dicunt: Deus pavit patres nostros manna, ne
|
|
|
898 videantur velle aequare eum Deo. Similiter non dicunt, Moyses pavit
|
|
|
899 eos, ne videantur Moysen praeferre Christo, quasi in hoc eum
|
|
|
900 allicere volentes, ut continue eos pascat. De cibo illo dicitur Ex.
|
|
|
901 XVI, et in Ps. c. LXXVII, 25: <i>panem Angelorum manducavit
|
|
|
902 homo</i>. Augustinus autem dicit, quod dominus dixit se daturum eis
|
|
|
903 cibum qui permanet in vitam aeternam; unde quasi videtur se Moysi
|
|
|
904 praeferre. Iudaei autem Moysen reputabant maiorem Christo; unde
|
|
|
905 dicebant, infra c. IX, 29: <i>nos scimus quia Moysi locutus est
|
|
|
906 Deus; hunc autem nescimus unde sit</i>. Unde requirebant quod
|
|
|
907 Christus faceret aliqua maiora quam Moyses fecerit; et ideo
|
|
|
908 reducunt in memoriam ea quae Moyses fecit, dicentes: <i>patres
|
|
|
909 nostri manducaverunt manna in deserto</i>; quasi diceret: hoc quod
|
|
|
910 dicis de te, maius est quam illud quod fecit Moyses: quia promittis
|
|
|
911 cibum qui non perit; sed manna quod dabat Moyses si servabatur in
|
|
|
912 alium diem, vermibus scaturiebat. Si ergo vis ut credamus tibi,
|
|
|
913 facias aliquid maius Moyse: nam quod fecisti non est maius, quia
|
|
|
914 satiasti quinque millia hominum, sed quinque panibus hordeaceis, et
|
|
|
915 semel tantum; ille vero totum populum satiavit manna de caelo annis
|
|
|
916 quadraginta, et hoc in deserto, sicut scriptum est in Ps. LXXVII,
|
|
|
917 24: <i>panem de caelo dedit eis manducare</i>.</p>
|
|
|
918 <br />
|
|
|
919 <div class="D">Lectio 4</div>
|
|
|
920 <p title="Super Io., cap. 6 l. 4"><a name="87461"><span class=
|
|
|
921 "ref">[87461] Super Io., cap. 6 l. 4</span></a> Posita Iudaeorum
|
|
|
922 interrogatione, hic ponitur responsio Christi. Et primo ostendit
|
|
|
923 originem cibi spiritualis; secundo probat eam, ibi <i>panis enim
|
|
|
924 verus est qui de caelo descendit</i>. Circa primum sciendum est,
|
|
|
925 quod Iudaei duo proposuerant Christo circa originem cibi
|
|
|
926 corporalis, quem patres eorum habuerunt; scilicet datorem, qui fuit
|
|
|
927 Moyses, et locum, quia de caelo; et ideo dominus circa originem
|
|
|
928 cibi spiritualis haec duo removens, ponit alium esse datorem cibi
|
|
|
929 spiritualis, et alium locum. Unde dicit, removendo praedicta,
|
|
|
930 <i>amen, amen dico vobis, non Moyses dedit vobis panem de
|
|
|
931 caelo</i>. Alius est qui dat, quia pater meus, non panem
|
|
|
932 corporalem, sed panem verum de caelo. Sed contra. Numquid non vere
|
|
|
933 panis fuit quem habuerunt patres in deserto? Respondeo. Si
|
|
|
934 accipiatur verum secundum quod dividitur contra falsum, sic panis
|
|
|
935 ille verus fuit, non enim falsum erat miraculum de manna; si autem
|
|
|
936 accipiatur verum, prout veritas dividitur contra figuram, sic panis
|
|
|
937 ille non fuit verus, sed figura panis spiritualis, scilicet domini
|
|
|
938 nostri Iesu Christi, quem ipsum manna significabat, ut dicit
|
|
|
939 apostolus, I Cor. c. X, 3: <i>omnes eamdem escam spiritualem
|
|
|
940 manducaverunt</i>. Item contra hoc quod dicit <i>non dedit vobis
|
|
|
941 panem de caelo</i>, est quod dicitur in Ps. LXXVII, 24: <i>panem
|
|
|
942 caeli dedit eis</i>. Respondeo. Caelum accipitur tripliciter.
|
|
|
943 Quandoque pro aere; Mt. XIII, 4: <i>volucres caeli comederunt
|
|
|
944 illud</i>; et in Ps. XVII, 14: <i>intonuit de caelo dominus</i>.
|
|
|
945 Quandoque pro caelo sidereo, secundum illud Ps. CXIII, 16:
|
|
|
946 <i>caelum caeli domino</i>; et Mt. XXIV, 29: <i>stellae cadent de
|
|
|
947 caelo</i>. Quandoque vero pro ipsis spiritualibus bonis; Mt. V, 12:
|
|
|
948 <i>gaudete et exultate, quia merces vestra multa est in caelo</i>.
|
|
|
949 Manna ergo de caelo fuit non sidereo seu spirituali, sed aereo. Vel
|
|
|
950 dicitur de caelo inquantum erat figura veri panis caelestis domini
|
|
|
951 nostri Iesu Christi. Consequenter cum dicit <i>panis enim verus est
|
|
|
952 qui de caelo descendit, et dat vitam mundo</i>, probat quod sit de
|
|
|
953 caelo et per effectum eius. Verum enim caelum est spiritualis
|
|
|
954 naturae, cui per se convenit vita, et ideo per se vivificat; infra:
|
|
|
955 <i>spiritus est qui vivificat</i>. Ipse autem Deus est auctor
|
|
|
956 vitae. Ex hoc ergo cognoscitur quod panis iste spiritualis est de
|
|
|
957 caelo, cum faciat proprium effectum, si dat vitam. Nam panis ille
|
|
|
958 corporalis vitam non dabat, quia omnes qui manna manducaverunt,
|
|
|
959 mortui sunt; iste autem dat vitam, et ideo dicit <i>panis verus
|
|
|
960 est</i>, et non figuralis, <i>qui de caelo descendit</i>. Et hoc
|
|
|
961 patet, quia <i>dat vitam mundo</i>. Nam Christus, qui est verus
|
|
|
962 panis, quos vult vivificat; infra X, 10: <i>ego veni ut vitam
|
|
|
963 habeant</i> et cetera. Ipse etiam de caelo descendit; supra III,
|
|
|
964 13: <i>nemo ascendit in caelum nisi qui descendit de caelo, filius
|
|
|
965 hominis qui est in caelo</i>. Sic ergo Christus verus panis, vitam
|
|
|
966 dat mundo ratione suae divinitatis, et descendit de caelo ratione
|
|
|
967 humanae naturae. Nam, ut supra III dictum est, descendisse de caelo
|
|
|
968 dicitur assumendo humanam naturam; Phil. II, 7: <i>exinanivit
|
|
|
969 semetipsum, formam servi accipiens. Dixerunt ergo</i>, et cetera.
|
|
|
970 Hic agitur de adeptione cibi spiritualis, et primo ponitur petitio
|
|
|
971 ipsius cibi; secundo ponitur expositio, ibi <i>dixit autem eis
|
|
|
972 Iesus: ego sum panis vitae</i>, ubi ostendit modum adeptionis.
|
|
|
973 Sciendum est autem circa primum, quod Iudaei verba domini
|
|
|
974 carnaliter intelligebant; et ideo quia in desiderio carnalium
|
|
|
975 erant, cibum carnalem petunt a Christo; unde dixerunt ad eum
|
|
|
976 <i>domine, semper da nobis hunc panem</i>, qui reficiat hoc modo.
|
|
|
977 Et Samaritana verbum de aqua spirituali carnaliter intelligebat, et
|
|
|
978 indigentia carere volens dixit: <i>domine, da mihi hanc aquam</i>.
|
|
|
979 Et licet isti verba domini carnaliter de cibo intelligant, et
|
|
|
980 carnaliter petant; tamen eorum petitio spiritualiter intellecta,
|
|
|
981 nobis competit; Mt. VI, 11: <i>panem nostrum quotidianum da nobis
|
|
|
982 hodie</i>: quia non possumus sine hoc pane vivere. Consequenter cum
|
|
|
983 dicit <i>dixit autem eis Iesus: ego sum panis vitae</i>, ostendit
|
|
|
984 modum adeptionis, ostendens primo quid sit iste panis; secundo
|
|
|
985 quomodo acquiratur, ibi <i>omne quod dat mihi pater, ad me
|
|
|
986 veniet</i>. Circa primum tria facit. Primo ponit expositionem panis
|
|
|
987 praedicti; secundo expositionis rationem assignat, ibi <i>qui venit
|
|
|
988 ad me, non esuriet</i>; tertio exponendi necessitatem manifestat,
|
|
|
989 ibi <i>sed dixi vobis</i> et cetera. Dixit ergo eis Iesus <i>ego
|
|
|
990 sum panis vitae</i>: nam, sicut supra dictum est, verbum sapientiae
|
|
|
991 est specialis cibus mentis, quia eo mens sustentatur; Eccli. XV, 3:
|
|
|
992 <i>cibavit illum pane vitae et intellectus</i>. Dicitur autem panis
|
|
|
993 sapientiae esse panis vitae, ad differentiam panis corporalis, qui
|
|
|
994 est panis mortis, qui non competit nisi ad restaurandum defectum
|
|
|
995 mortalitatis, unde et solum in hac vita mortali necessarius est.
|
|
|
996 Sed panis sapientiae divinae est per se vivificativus, nec habet
|
|
|
997 mortem contrariam. Item panis corporalis non dat vitam, sed tantum
|
|
|
998 praeexistentem sustentat ad tempus; sed panis spiritualis ita
|
|
|
999 vivificat quod dat vitam, nam anima incipit vivere per hoc quod
|
|
|
1000 adhaeret verbo Dei; Ps. XXXV, 10: <i>apud te est fons vitae</i>.
|
|
|
1001 Quia ergo omne verbum sapientiae derivatur a verbo Dei unigenito,
|
|
|
1002 Eccli. I, 5: <i>fons sapientiae unigenitus Dei, residens in
|
|
|
1003 excelso</i>, ideo ipsum Dei verbum principaliter dicitur panis
|
|
|
1004 vitae; et ideo Christus dicit <i>ego sum panis vitae</i>. Et quia
|
|
|
1005 caro Christi ipsi verbo Dei unita est, habet etiam quod sit
|
|
|
1006 vivificativa, unde et corpus, sacramentaliter sumptum,
|
|
|
1007 vivificativum est: nam per mysteria quae Christus in carne sua
|
|
|
1008 complevit, dat vitam mundo; et sic caro Christi, propter domini
|
|
|
1009 verbum, panis est, non consuetae vitae, sed illius quae morte non
|
|
|
1010 reseratur. Et ideo caro Christi dicitur panis; Gen. penult., 20:
|
|
|
1011 <i>Aser, pinguis panis eius</i>. Significatur etiam per manna, I
|
|
|
1012 Cor. X, 1 ss. Manna interpretatur quid est hoc? Quia Iudaei illud
|
|
|
1013 videntes admirabantur, dicentes unus ad alium quid est hoc? Sed
|
|
|
1014 nihil est admirabilius quam filius Dei homo factus, ita ut cuilibet
|
|
|
1015 contingat quaerere quid est hoc? Idest, quomodo filius Dei, filius
|
|
|
1016 hominis est; quomodo ex duabus naturis fit una persona Christi? Is.
|
|
|
1017 IX, 6: <i>vocabitur nomen eius admirabilis</i>. Est etiam mirabile
|
|
|
1018 quomodo Christus sit sub sacramento. Consequenter cum dicit <i>qui
|
|
|
1019 venit ad me, non esuriet</i>, assignat rationem expositionis, et
|
|
|
1020 hoc ex effectu istius panis. Panis enim corporalis comestus non in
|
|
|
1021 perpetuum famem aufert, cum corrumpatur et deficiat; et ideo
|
|
|
1022 exigitur ad nutrimentum; panis autem spiritualis dans per se vitam,
|
|
|
1023 numquam corrumpitur; et ideo homo semel comedens, numquam esurit.
|
|
|
1024 Et ideo dicit <i>qui venit ad me, non esuriet; et qui credit in me,
|
|
|
1025 non sitiet in aeternum</i>. Hoc autem quod dicit, scilicet <i>qui
|
|
|
1026 venit et qui credit, non esuriet nec sitiet</i>, non differunt,
|
|
|
1027 secundum Augustinum, quia idem est venire ad eum, et credere in
|
|
|
1028 eum: quia ad Deum venimus non passibus corporis, sed mentis, quorum
|
|
|
1029 primus est fides. Idem est etiam comedere et bibere: utroque enim
|
|
|
1030 significatur aeterna satietas, ubi nulla est egestas. Mt. V, 6:
|
|
|
1031 <i>beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi
|
|
|
1032 saturabuntur</i>: ut sit idem cibus sustentans, et potus
|
|
|
1033 refrigerans. Causa autem quare temporalia non auferunt sitim in
|
|
|
1034 perpetuum, una quidem est, quia non simul sumuntur, sed paulatim,
|
|
|
1035 et quasi cum motu, et ideo semper restat aliquid sumendum; et
|
|
|
1036 propter hoc, sicut consurgit delectatio et satietas ex iam sumpto,
|
|
|
1037 ita et desiderium restat ex sumendo. Alia vero est, quia
|
|
|
1038 corrumpuntur, unde remanet memoria ex corrupto, et generatur
|
|
|
1039 iterato desiderium eorum. Spiritualia vero et simul sumuntur, et
|
|
|
1040 non corrumpuntur nec deficiunt; et ideo eorum satietas manet in
|
|
|
1041 perpetuum. Apoc. VII, 16: <i>non esurient neque sitient</i>. Ps.
|
|
|
1042 XV, 10: <i>adimplebis me laetitia cum vultu tuo, delectationes in
|
|
|
1043 dextera tua</i>, idest in spiritualibus bonis, <i>usque in
|
|
|
1044 finem</i>. Consequenter cum dicit <i>sed dixi vobis</i> etc.,
|
|
|
1045 ponitur exponendi necessitas. Posset enim aliquis dicere: nos
|
|
|
1046 quaesivimus panem; sed tu non respondes: dabo vobis illum vel non
|
|
|
1047 dabo; sed potius dicis: <i>ego sum panis vitae</i>; et ideo non
|
|
|
1048 videtur bona responsio tua. Sed quod bona sit, ostendit dominus
|
|
|
1049 dicens <i>dixi vobis quia et vidistis me, et non credidistis</i>:
|
|
|
1050 quod idem est ac si aliquis haberet panem coram se, ignorans illum
|
|
|
1051 et dicatur ei: ecce panis coram te est. Et ideo dicit <i>dixi vobis
|
|
|
1052 (ego sum panis vivus) et vidistis me, et non credidistis</i>;
|
|
|
1053 idest, desideratis panem, et habetis illum coram vobis; et tamen
|
|
|
1054 non sumitis, quia non creditis. In quo eorum incredulitatem
|
|
|
1055 improperat eis; infra XV, 24: <i>sed viderunt, et oderunt me et
|
|
|
1056 patrem meum</i>. Consequenter cum dicit <i>omne quod dat mihi
|
|
|
1057 pater, ad me veniet</i>, ostendit quomodo acquiratur, et primo
|
|
|
1058 ponit modum acquirendi; secundo fidem perventionis, ibi <i>et eum
|
|
|
1059 qui venit ad me, non eiiciam foras</i>; tertio manifestat quod
|
|
|
1060 dicit, ibi <i>quia descendi de caelo</i> et cetera. Sciendum est
|
|
|
1061 circa primum, quod ipsum credere nostrum est nobis ex dono Dei.
|
|
|
1062 Eph. II, 8: <i>gratia salvati estis, et non ex vobis, Dei enim
|
|
|
1063 donum est</i>; Phil. I, 29: <i>vobis datum est ut non solum in
|
|
|
1064 illum credatis, sed ut etiam pro illo patiamini</i>. Dicitur autem
|
|
|
1065 quandoque Deus pater dare filio homines credentes, sicut hic
|
|
|
1066 <i>omne quod dat mihi pater, ad me veniet</i>. Quandoque filius dat
|
|
|
1067 patri, sicut illud I Cor. XV, 24: <i>cum tradiderit regnum Deo et
|
|
|
1068 patri</i>. Ex quo intelligimus quod sicut pater dans non adimit
|
|
|
1069 sibi regnum, ita nec filius. Pater autem filio dat, inquantum facit
|
|
|
1070 hominem verbo suo adhaerere. I Cor. I, v. 9: <i>per quem</i>,
|
|
|
1071 scilicet patrem, <i>vocati estis in societatem filii eius</i>.
|
|
|
1072 Filius vero tradit patri, inquantum verbum est manifestativum
|
|
|
1073 ipsius patris. Infra XVII, 6: <i>pater, manifestavi nomen tuum
|
|
|
1074 hominibus</i>. Sic ergo dicit <i>omne quod dat mihi pater, ad me
|
|
|
1075 veniet</i>; idest, qui in me credunt, quos pater mihi facit
|
|
|
1076 adhaerere ex dono suo. Sed diceret forte aliquis, quod non
|
|
|
1077 necessarium est quod aliquis dono Dei utatur: multi enim recipiunt
|
|
|
1078 donum Dei, qui non utuntur eo. Quomodo ergo dicit <i>omne quod dat
|
|
|
1079 mihi pater, ad me veniet?</i> Ad quod dicendum est, quod in datione
|
|
|
1080 ista non solum intelligitur habitus, qui est fides et huiusmodi,
|
|
|
1081 sed etiam interior instinctus ad credendum. Quidquid autem facit ad
|
|
|
1082 salutem, totum est ex dono Dei. Sed restat quaestio: quia si omne
|
|
|
1083 quod dat pater Christo, ad eum vadit, ut ipse dicit, illi soli ad
|
|
|
1084 Deum vadunt quos pater dat ei; non ergo debet imputari illis qui
|
|
|
1085 non vadunt, cum non dentur ei. Ad quod dicendum, quod non imputatur
|
|
|
1086 eis, si absque auxilio Dei ad fidem venire non possunt, sed hoc ei
|
|
|
1087 imputatur qui non venit, quia impedimentum praestat quod non
|
|
|
1088 veniat, avertens se a salute, cuius via quantum in se est, omnibus
|
|
|
1089 est aperta. Finis autem perventionis ponitur cum dicit <i>et eum
|
|
|
1090 qui venit ad me non eiiciam foras</i>. Posset enim aliquis dicere:
|
|
|
1091 veniemus ad te; sed tu non recipies nos. Et ideo dicit, hoc
|
|
|
1092 excludens, <i>eum qui venit ad me</i>, passibus fidei et bonis
|
|
|
1093 operationibus, <i>non eiiciam foras</i>, in quo dat intelligere,
|
|
|
1094 esse se intus: illud est enim intus unde exitur foras. Attendamus
|
|
|
1095 ergo quid sit istud intrinsecum, et quomodo inde eiiciantur.
|
|
|
1096 Sciendum quidem igitur est, quod omnia visibilia cum dicantur esse
|
|
|
1097 quasi quaedam exteriora respectu spiritualium, quanto aliquid est
|
|
|
1098 magis spirituale, tanto magis est intrinsecum. Ergo duplex est
|
|
|
1099 intrinsecum. Unum est profundissimum, scilicet gaudium vitae
|
|
|
1100 aeternae, quod, secundum Augustinum, est magis penetrale et dulce
|
|
|
1101 secretum sine taedio, sine amaritudine malarum cogitationum, sine
|
|
|
1102 interpellatione tentationum et dolorum; de quo dicitur Matth. XXV,
|
|
|
1103 21: <i>intra in gaudium domini tui</i>. Et Ps. XXX, 21:
|
|
|
1104 <i>abscondes eos in abscondito faciei tuae</i>; idest, in plena
|
|
|
1105 visione tuae essentiae. Et ab hoc intrinseco nullus eiicietur.
|
|
|
1106 Apoc. III, 12: <i>qui vicerit faciam illum columnam in templo Dei
|
|
|
1107 vivi, et foras non egredietur amplius</i>, quia ut dicitur Matth.
|
|
|
1108 c. XXV, 46, <i>ibunt iusti in vitam aeternam</i>. Aliud intrinsecum
|
|
|
1109 est rectitudo conscientiae, quae est spirituale gaudium; et de hoc
|
|
|
1110 dicitur Sap. VIII, 16: <i>intrans in domum meam, conquiescam</i>.
|
|
|
1111 Et Cant. I, 3: <i>introduxit me rex in cellaria sua</i>. Et de isto
|
|
|
1112 aliqui eiiciuntur. Et ideo quod dominus dicit <i>non eiiciam
|
|
|
1113 foras</i>, potest dupliciter intelligi. Uno modo, ut illi dicantur
|
|
|
1114 ad ipsum venire qui sunt dati ei a patre per aeternam
|
|
|
1115 praedestinationem; et de illis dicit <i>eum qui venit ad me</i>,
|
|
|
1116 praedestinatus a patre, <i>non eiiciam foras</i>; Rom. XI, v. 2:
|
|
|
1117 <i>non repulit Deus plebem suam quam elegit</i>. Alio modo, quia
|
|
|
1118 illi qui egrediuntur, non tamquam a Christo eiecti egrediantur, sed
|
|
|
1119 causa eiectionis sit ex parte ipsorum, qui per infidelitatem et
|
|
|
1120 peccata, a secreto rectae conscientiae recedunt. Et sic dicitur
|
|
|
1121 <i>non eiiciam</i> ego <i>foras</i>, sed ipsi se eiiciunt; Ier.
|
|
|
1122 XXIII, 33: <i>vos estis onus, proiiciam vos, dicit dominus</i>. Et
|
|
|
1123 hoc modo eiectus est foras qui ad nuptias intraverat non habens
|
|
|
1124 vestem nuptialem, ut dicitur Matth. XXII, 11 ss. Rationem autem
|
|
|
1125 praemissorum assignat, cum dicit <i>quia descendi de caelo</i>
|
|
|
1126 etc., et primo ponit propositum de implenda voluntate patris;
|
|
|
1127 secundo manifestat quae sit voluntas patris, ibi <i>haec est
|
|
|
1128 voluntas eius qui misit me patris</i>; tertio ostendit finalem
|
|
|
1129 voluntatis impletionem, ibi <i>et ego resuscitabo eum in novissimo
|
|
|
1130 die</i>. Circa primum sciendum est, quod littera ista potest legi
|
|
|
1131 dupliciter. Uno modo secundum Augustinum, alio modo secundum
|
|
|
1132 Chrysostomum. Secundum Augustinum quidem sic: <i>eum qui venit ad
|
|
|
1133 me, non eiiciam foras</i>, et hoc ideo, quia ille venit ad me qui
|
|
|
1134 meam humilitatem imitatur. Matth. XI, 28, cum diceret dominus:
|
|
|
1135 <i>venite ad me, omnes, qui laboratis</i>, consequenter subdit:
|
|
|
1136 <i>discite a me, quia mitis sum et humilis corde</i>. Vera autem
|
|
|
1137 filii Dei mititas in hoc est, quia voluntatem suam supposuit
|
|
|
1138 voluntati patris. Et ideo dicit <i>non eiiciam, quia descendi de
|
|
|
1139 caelo non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem eius qui misit
|
|
|
1140 me</i>. Propterea anima a Deo exiit, quia superba erat; et ideo
|
|
|
1141 necesse est humilitate regredi veniendo ad Christum per imitationem
|
|
|
1142 suae humilitatis, quae in hoc est quod non facit voluntatem suam
|
|
|
1143 solum, sed Dei patris. Sciendum est autem, quod in Christo fuit
|
|
|
1144 duplex voluntas. Una secundum humanam naturam, quae est sibi
|
|
|
1145 propria, et natura, et voluntate patris; alia secundum naturam
|
|
|
1146 divinam, quae est eadem cum voluntate patris. Voluntatem ergo suam,
|
|
|
1147 scilicet humanam, ordinavit sub voluntate divina, quia obedientiam
|
|
|
1148 suam sub effectu paternae voluntatis ostendit ipse, volens
|
|
|
1149 voluntatem patris explere. Ps. XXXIX, 9: <i>ut faciam voluntatem
|
|
|
1150 tuam, Deus meus, volui</i>. Hanc voluntatem fieri in nobis petimus
|
|
|
1151 cum dicimus, Matth. VI, 10: <i>fiat voluntas tua</i>. Illi ergo non
|
|
|
1152 eiiciuntur foras, qui non faciunt voluntatem suam, sed voluntatem
|
|
|
1153 Dei. Nam Diabolus volens facere voluntatem suam, quod est
|
|
|
1154 superbiae, eiectus est de caelo, et primus homo de Paradiso.
|
|
|
1155 Secundum Chrysostomum vero sic. Ideo non eiicio foras eum qui venit
|
|
|
1156 ad me, quia ad hoc veni, ut impleam voluntatem patris de salute
|
|
|
1157 hominum. Si ergo pro salute hominum incarnatus sum, quomodo debeo
|
|
|
1158 eos eiicere? Et hoc est quod dicit: ideo non eiicio, <i>quia
|
|
|
1159 descendi de caelo non ut faciam voluntatem meam</i>, scilicet
|
|
|
1160 humanam, ut proprium mihi acquiram; <i>sed voluntatem eius qui
|
|
|
1161 misit me</i>, patris, <i>qui vult omnes homines salvos fieri</i>,
|
|
|
1162 ut dicitur I Tim. II, 4. Et ideo, quantum est ex me, nullum eiicio.
|
|
|
1163 Rom. V, 10: <i>si enim, cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo
|
|
|
1164 per mortem filii eius, multo magis, reconciliati, salvi erimus in
|
|
|
1165 vita ipsius</i>. Quae autem sit voluntas patris, exponit primo, cum
|
|
|
1166 dicit <i>haec est enim voluntas eius qui misit me patris</i> etc.;
|
|
|
1167 secundo rationem assignat, ibi <i>haec est enim voluntas patris
|
|
|
1168 mei</i> et cetera. Dixit ergo: non eiiciam foras eos qui ad me
|
|
|
1169 veniunt, quia carnem assumpsi ut faciam voluntatem patris.
|
|
|
1170 <i>Voluntas autem eius qui misit me patris, haec est</i>, scilicet
|
|
|
1171 <i>ut non eiiciam foras</i>; et ideo non eiiciam. I Thess. c. IV,
|
|
|
1172 3: <i>haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra</i>. Et ideo
|
|
|
1173 dicit <i>ut omne quod dedit mihi, pater non perdam ex eo</i>;
|
|
|
1174 idest, ut nihil perdam, quousque perveniat ad resurrectionem
|
|
|
1175 futuram, in qua aliqui perdentur, non tamen de illis qui dati sunt
|
|
|
1176 ei per aeternam praedestinationem, sed impii; Ps. I, 6: <i>iter
|
|
|
1177 impiorum peribit</i>. Illi vero qui usque tunc conservantur, non
|
|
|
1178 perdentur. Per hoc autem quod dicit <i>non perdam</i>, non est
|
|
|
1179 intelligendum quod indigeat eorum, aut quod detrimentum sit ei, si
|
|
|
1180 pereunt. Sed dicit hoc propter affectum suum ad salutem illorum, et
|
|
|
1181 bonum illorum, quod reputat suum. Sed contra est quod dicitur infra
|
|
|
1182 c. XVII, 12: <i>nemo ex eis</i>, scilicet quos dedisti mihi,
|
|
|
1183 <i>periit, nisi filius perditionis</i>. Ergo aliqui eorum qui dati
|
|
|
1184 sunt ei per aeternam praedestinationem, perduntur. Non est ergo
|
|
|
1185 verum hoc quod dicit <i>non perdam ex eo</i>. Sed dicendum est,
|
|
|
1186 quod ex illis qui dati sunt ei per praesentem iustitiam perduntur;
|
|
|
1187 non autem de illis qui dati sunt per aeternam praedestinationem.
|
|
|
1188 Rationem autem divinae voluntatis ponit cum dicit <i>haec est autem
|
|
|
1189 voluntas patris mei</i> et cetera. Ratio quare pater vult quod non
|
|
|
1190 perdam ex eo quod dedit mihi, est quia voluntas patris est
|
|
|
1191 vivificare spiritualiter homines, quia ipse est fons vitae. Et quia
|
|
|
1192 aeternus est, quantum est de se, voluntatis eius est, ut omnis qui
|
|
|
1193 venit ad me habeat vitam aeternam. Et hoc est quod dicit <i>haec
|
|
|
1194 est voluntas patris qui misit me, ut omnis qui videt filium, et
|
|
|
1195 credit in eum, habeat vitam aeternam</i>. Sed attendendum est quod
|
|
|
1196 supra V, 24, dixit: <i>qui videt filium, et credit ei qui misit me,
|
|
|
1197 habet vitam aeternam</i>, hic vero dicit <i>qui credit in eum</i>:
|
|
|
1198 ut det intelligere eamdem divinitatem patris et filii, cuius visio
|
|
|
1199 per essentiam est ultimus finis noster, et obiectum fidei. Quod
|
|
|
1200 vero dicit <i>videt</i>, non intelligitur de visione per essentiam,
|
|
|
1201 quam praecedit fides, sed de visione corporali Christi, quae
|
|
|
1202 inducit ad fidem. Et ideo signanter dicit <i>qui videt filium, et
|
|
|
1203 credit in eum</i>; supra V, 24: <i>qui credit in eum (...) non
|
|
|
1204 iudicatur, sed transiet a morte in vitam</i>; infra XX, 31: <i>haec
|
|
|
1205 autem scripta sunt, ut credatis quoniam Iesus Christus est filius
|
|
|
1206 Dei, ut credentes vitam habeatis in nomine eius</i>. Haec autem
|
|
|
1207 patris voluntas similiter implebitur, et ideo subdit, <i>et ego
|
|
|
1208 resuscitabo eum in novissimo die</i>: quia ita vult ut non solum in
|
|
|
1209 anima, sed etiam in corpore habeat vitam aeternam (Dan. XII, 2:
|
|
|
1210 <i>de his qui in pulvere dormiunt evigilabunt alii in vitam
|
|
|
1211 aeternam, alii vero in opprobrium sempiternum</i>) sicut et
|
|
|
1212 Christus resurrexit; Rom. c. VI, 9: <i>Christus resurgens ex
|
|
|
1213 mortuis, iam non moritur</i> et cetera.</p>
|
|
|
1214 <br />
|
|
|
1215 <div class="D">Lectio 5</div>
|
|
|
1216 <p title="Super Io., cap. 6 l. 5"><a name="87462"><span class=
|
|
|
1217 "ref">[87462] Super Io., cap. 6 l. 5</span></a> Posita doctrina
|
|
|
1218 Christi, hic excluditur contradictio praedictae doctrinae, et primo
|
|
|
1219 quantum ad turbas murmurantes; secundo quantum ad discipulos
|
|
|
1220 dubitantes, ibi <i>multi ergo audientes ex discipulis eius
|
|
|
1221 dixerunt</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo exprimit
|
|
|
1222 murmur turbarum de origine spiritualis cibi; secundo mitigat eorum
|
|
|
1223 litigium de cibi spiritualis manducatione, ibi <i>litigabant ergo
|
|
|
1224 Iudaei</i>. Circa primum duo facit. Primo ponitur murmur turbarum;
|
|
|
1225 secundo repressio murmuris, ibi <i>respondit ergo Iesus, et dixit
|
|
|
1226 eis</i>. Circa primum duo facit. Primo ponitur occasio murmuris;
|
|
|
1227 secundo ponuntur murmurantium verba, ibi <i>nonne iste est filius
|
|
|
1228 Ioseph?</i> Concludit ergo ex praemissis verbis Christi, quod
|
|
|
1229 quidam de quodam dictorum verborum murmurabant, quia scilicet
|
|
|
1230 dixerat: <i>ego sum panis vivus, qui de caelo descendi</i>; quem
|
|
|
1231 quidem spiritualem panem non capiebant nec desiderabant. Et ideo
|
|
|
1232 murmurabant, quia in spiritualibus mentem fundatam non habebant, et
|
|
|
1233 huius rei antiquam consuetudinem habebant, secundum illud Ps. CV,
|
|
|
1234 25: <i>murmuraverunt in tabernaculis</i>; et I Cor. X, 10: <i>neque
|
|
|
1235 murmuraveritis, sicut quidam eorum murmuraverunt</i>. Ideo autem,
|
|
|
1236 ut Chrysostomus dicit, usque huc non murmurabant, quia semper
|
|
|
1237 sperabant se consecuturos corporalem escam: qua spe subtracta,
|
|
|
1238 statim murmurare incipiunt, licet aliam causam praetendant. Non
|
|
|
1239 autem manifeste contradicunt propter reverentiam quam adhuc
|
|
|
1240 habebant ad ipsum, ex memoria praecedentis miraculi. Verba autem
|
|
|
1241 murmurantium ponit cum dicit <i>nonne hic est filius Ioseph?</i>
|
|
|
1242 Quia enim carnales erant, carnalem Christi generationem solam
|
|
|
1243 considerabant, ex qua impediebantur ne cognoscerent spiritualem et
|
|
|
1244 aeternam; et ideo de sola carnali loquuntur, secundum illud supra
|
|
|
1245 III, 31: <i>qui de terra est, de terra loquitur</i>, et spiritualem
|
|
|
1246 non capiunt; unde subdunt <i>quomodo ergo dicit hic, quia de caelo
|
|
|
1247 descendi?</i> Vocant autem eum filium Ioseph propter reputationem:
|
|
|
1248 quia nutritius eius erat, secundum illud Lc. III, 23: <i>ut
|
|
|
1249 putabatur filius Ioseph</i>. Murmurationis autem repressio ponitur
|
|
|
1250 cum dicit <i>respondit ergo Iesus, et dixit eis</i>, et primo
|
|
|
1251 reprimit ipsorum murmur; secundo satisfacit dubitationi, ibi
|
|
|
1252 <i>amen, amen dico vobis: qui credit in me, habet vitam
|
|
|
1253 aeternam</i>. Circa primum duo facit. Primo cohibet eorum murmur;
|
|
|
1254 secundo assignat causam murmuris eorum, ibi <i>nemo potest venire
|
|
|
1255 ad me</i> et cetera. Cognoscens ergo Iesus eorum murmur, respondit;
|
|
|
1256 et comprimens ipsum murmur eorum, dixit eis <i>nolite murmurare</i>
|
|
|
1257 et cetera. Hoc namque est salubre documentum: qui enim murmurat,
|
|
|
1258 ostendit mentem suam in Deo non esse firmatam, et ideo dicitur Sap.
|
|
|
1259 c. I, 11: <i>custodite vos a murmuratione, quia nihil prodest</i>.
|
|
|
1260 Causa autem murmuris est infidelitas eorum; et ideo hanc ostendit
|
|
|
1261 dicens <i>nemo potest venire ad me</i> etc., ubi primo ostendit
|
|
|
1262 necessariam esse patris attractionem ad hoc ut veniatur ad
|
|
|
1263 Christum; secundo ostendit modum attrahendi, ibi <i>est scriptum in
|
|
|
1264 prophetis</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo ponit
|
|
|
1265 humanae facultatis defectum; secundo divini auxilii subsidium;
|
|
|
1266 tertio auxilii finem, seu fructum. Est ergo humana facultas
|
|
|
1267 deficiens ad veniendum ad Christum per fidem; et ideo dicit <i>nemo
|
|
|
1268 potest venire ad me</i>. Secundo divinum auxilium est efficax ad
|
|
|
1269 subveniendum, unde subdit <i>nisi pater, qui misit me, traxerit
|
|
|
1270 eum</i>. Sed finis, seu fructus est optimus; unde sequitur <i>et
|
|
|
1271 ego resuscitabo eum in novissimo die</i>. Dicit ergo primo: non est
|
|
|
1272 mirum si murmuratis, quia nondum estis tracti a patre ad me. Nam
|
|
|
1273 <i>nemo potest ad me venire</i>, in me credendo, <i>nisi pater, qui
|
|
|
1274 misit me, traxerit eum</i>. Sed hic est triplex quaestio. Prima est
|
|
|
1275 de hoc quod dicit <i>nisi pater traxerit eum</i>. Cum enim ad
|
|
|
1276 Christum veniamus credendo, sicut supra eodem dictum est, venire ad
|
|
|
1277 Christum est credere in eum; credere autem nullus potest nisi
|
|
|
1278 volens. Cum ergo tractio importet violentiam quamdam, ergo qui
|
|
|
1279 tractus venit ad Christum, cogitur. Respondeo dicendum, quod hoc
|
|
|
1280 quod hic dicitur de hac tractione patris, non importat coactionem,
|
|
|
1281 cum non omne trahens faciat violentiam. Sic ergo multipliciter
|
|
|
1282 pater trahit ad filium, secundum multiplicem modum trahendi absque
|
|
|
1283 violentia in hominibus. Nam aliquis homo trahit aliquem persuadendo
|
|
|
1284 ratione; et hoc modo pater trahit homines ad filium, demonstrando
|
|
|
1285 eum esse filium suum; et hoc dupliciter: vel per internam
|
|
|
1286 revelationem; Matth. XVI, 17: <i>beatus es, Simon Bariona, quia
|
|
|
1287 caro et sanguis non revelavit tibi</i>, scilicet Christum esse
|
|
|
1288 filium Dei vivi, <i>sed pater meus</i>; vel per miraculorum
|
|
|
1289 operationem, quam habet a patre; supra V, 36: <i>opera quae dedit
|
|
|
1290 mihi pater, ipsa testimonium perhibent de me</i>. Item aliquis
|
|
|
1291 trahit alium alliciendo; Prov. VII, 21: <i>blanditiis labiorum
|
|
|
1292 suorum protraxit eum</i>. Et hoc modo illi qui attendunt ad Iesum
|
|
|
1293 propter auctoritatem paternae maiestatis, trahuntur a patre.
|
|
|
1294 Quicumque enim credit in Christum propter hoc quod credit eum
|
|
|
1295 filium Dei, hunc pater trahit ad filium, idest paterna maiestas.
|
|
|
1296 Hoc modo non trahitur Arius qui Christum non verum Dei filium, nec
|
|
|
1297 de substantia patris genitum credebat. Non sic tractus est
|
|
|
1298 Photinus, Christum purum hominem dogmatizans. Sic ergo trahuntur a
|
|
|
1299 patre, sua maiestate allecti; sed trahuntur etiam a filio,
|
|
|
1300 admirabili delectatione et amore veritatis, quae est ipse filius
|
|
|
1301 Dei. Si enim, ut dicit Augustinus, <i>trahit sua quemque
|
|
|
1302 voluptas</i>, quanto fortius debet homo trahi ad Christum, si
|
|
|
1303 delectatur veritate, beatitudine, iustitia, sempiterna vita, quod
|
|
|
1304 totum est Christus? Ab isto ergo si trahendi sumus, trahamur per
|
|
|
1305 dilectionem veritatis; secundum illud Ps. XXXVI, 4: <i>delectare in
|
|
|
1306 domino, et dabit tibi petitiones cordis tui</i>. Hinc sponsa
|
|
|
1307 dicebat, Cant. I, 3: <i>trahe me post te; curremus in odorem
|
|
|
1308 unguentorum tuorum</i>. Sed quia non solum revelatio exterior, vel
|
|
|
1309 obiectum, virtutem attrahendi habet, sed etiam interior instinctus
|
|
|
1310 impellens et movens ad credendum, ideo trahit multos pater ad
|
|
|
1311 filium per instinctum divinae operationis moventis interius cor
|
|
|
1312 hominis ad credendum; Phil. II, 13: <i>Deus est qui operatur in
|
|
|
1313 nobis velle et perficere</i>; Oseae XI, 4: <i>in funiculis Adam
|
|
|
1314 traham eos in vinculis caritatis</i>; Prov. c. XXI, 1: <i>cor regis
|
|
|
1315 in manu domini: quocumque voluerit inclinabit illud</i>. Secunda
|
|
|
1316 quaestio est: quia cum dicatur quod filius trahit ad patrem, Matth.
|
|
|
1317 c. XI, 27: <i>nemo novit patrem nisi filius, et cui voluerit filius
|
|
|
1318 revelare</i>; et infra XVII, 6: <i>pater, manifestavi nomen tuum
|
|
|
1319 hominibus quos dedisti mihi</i>: quomodo hic dicitur, quod pater
|
|
|
1320 trahit ad filium? Sed dicendum, quod ad hoc potest dupliciter
|
|
|
1321 responderi: nam de Christo possumus loqui aut secundum quod est
|
|
|
1322 homo aut secundum quod est Deus. Secundum autem quod homo, Christus
|
|
|
1323 est via; infra XIV, 6: <i>ego sum via</i>: et secundum quod est
|
|
|
1324 Christus, ducit ad patrem, sicut via ad terminum seu finem. Pater
|
|
|
1325 vero trahit ad Christum hominem inquantum dat nobis suam virtutem,
|
|
|
1326 ut credamus in Christum; Eph. II, 8: <i>gratia salvati estis, et
|
|
|
1327 hoc non ex vobis, Dei enim donum est</i>. Inquantum est Christus,
|
|
|
1328 est verbum Dei, et manifestativum patris. Sic filius trahit ad
|
|
|
1329 patrem. Pater autem trahit ad filium inquantum manifestat ipsum.
|
|
|
1330 Tertia quaestio est de hoc quod dicit, quod nemo venire potest nisi
|
|
|
1331 tractus a patre: quia secundum hoc, si nullus veniat ad Christum,
|
|
|
1332 non imputatur ei, sed ei qui non trahit eos. Respondeo dicendum,
|
|
|
1333 quod vere nullus venire potest nisi tractus a patre: nam sicut
|
|
|
1334 grave per naturam non potest per se sursum ferri nisi trahatur ab
|
|
|
1335 alio, ita cor humanum ex se ad inferiora tendens, non potest sursum
|
|
|
1336 elevari nisi tractus. Si vero non elevatur, non est defectus ex
|
|
|
1337 parte trahentis, qui quantum in se est, nulli deficit; sed est
|
|
|
1338 propter impedimentum eius qui non trahitur. Aliter autem, quantum
|
|
|
1339 ad hoc pertinet, possumus loqui de hominibus in statu naturae
|
|
|
1340 integrae, et aliter in statu naturae corruptae; nam in natura
|
|
|
1341 integra non erat aliquod impedimentum prohibens ab hac tractione,
|
|
|
1342 unde tunc omnes homines huius tractionis poterant esse participes.
|
|
|
1343 Sed in natura corrupta omnes per impedimentum peccati aequaliter
|
|
|
1344 prohibentur ab hac tractione; et ideo omnes indigent trahi. Deus
|
|
|
1345 autem omnibus ad trahendum manum porrigit quantum in se est, et,
|
|
|
1346 quod plus est, non solum attrahit manum recipientis, sed etiam
|
|
|
1347 aversos a se convertit, secundum illud Thren. ult., 21: <i>converte
|
|
|
1348 nos, domine, et convertemur</i>: et in Ps. LXXXIV, 7, secundum
|
|
|
1349 aliam litteram: <i>Deus, tu convertens vivificabis nos</i>. Ex quo
|
|
|
1350 ergo Deus paratus est dare omnibus gratiam, et ad se trahere, non
|
|
|
1351 imputatur ei, si aliquis non accipiat, sed ei qui non accipit.
|
|
|
1352 Quare autem non omnes aversos trahit, sed aliquos, licet sint omnes
|
|
|
1353 aequaliter aversi: ratio quidem in generali potest assignari, ut
|
|
|
1354 scilicet in illis qui non trahuntur, appareat et refulgeat ordo
|
|
|
1355 divinae iustitiae; in illis autem qui trahuntur, immensitas divinae
|
|
|
1356 misericordiae. Quare autem in speciali trahat hunc, et illum non
|
|
|
1357 trahat, non est ratio aliqua, nisi beneplacitum voluntatis divinae.
|
|
|
1358 Unde dicit Augustinus: quem trahat et quem non trahat, quare illum
|
|
|
1359 trahat et illum non trahat, noli velle iudicare, si non vis errare.
|
|
|
1360 Sed accipe, et intellige: nondum traheris, ora ut traharis. Hoc
|
|
|
1361 etiam ostendi potest per exemplum. Nam assignari potest ratio quare
|
|
|
1362 artifex ponit aliquos lapides inferius, et aliquos superius, et
|
|
|
1363 aliquos ex lateribus, ex dispositione domus, cuius complementum hoc
|
|
|
1364 exigit. Sed quare hos lapides hic ponat et hos ibi, dependet a sua
|
|
|
1365 simplici voluntate. Et inde est quod prima ratio dispositionis
|
|
|
1366 refertur ad voluntatem artificis. Sic ergo Deus ad complementum
|
|
|
1367 universi quosdam quidem trahit, ut in eis appareat sua
|
|
|
1368 misericordia; quosdam vero non trahit, ut ostendatur in eis sua
|
|
|
1369 iustitia. Sed hos trahit, illos non trahit secundum suum
|
|
|
1370 beneplacitum voluntatis. Similiter etiam quare in Ecclesia aliquos
|
|
|
1371 fecit apostolos, alios confessores, alios martyres, ratio est
|
|
|
1372 propter Ecclesiae decorem et complementum. Sed quare Petrum fecit
|
|
|
1373 apostolum, Stephanum martyrem et Nicolaum confessorem, non est alia
|
|
|
1374 ratio nisi voluntas sua. Sic ergo patet humanae facultatis
|
|
|
1375 defectus, et auxilii divini subsidium. Sequitur auxilii finis et
|
|
|
1376 fructus, cum dicit <i>et ego resuscitabo eum in novissimo die</i>,
|
|
|
1377 etiam inquantum homo: nam per ea quae Christus in carne sua gessit,
|
|
|
1378 consequimur resurrectionis fructum; I Cor. XV, 21: <i>sicut per
|
|
|
1379 hominem mors, ita et per hominem resurrectio mortuorum. Ego</i>,
|
|
|
1380 ergo, secundum quod homo, <i>resuscitabo eum</i>, non solum ad
|
|
|
1381 vitam naturae, sed etiam ad vitam gloriae, et hoc <i>in novissimo
|
|
|
1382 die</i>. Tenet enim fides Catholica, quod status mundi innovabitur;
|
|
|
1383 Apoc. XXI, 1: <i>vidi caelum novum et terram novam</i>. Et inter
|
|
|
1384 alia quae ad hanc innovationem concurrent, credimus caeli motum
|
|
|
1385 cessare, et per consequens tempus; Apoc. X, 5: <i>et Angelus quem
|
|
|
1386 vidi stantem super mare et super terram, levavit manum suam ad
|
|
|
1387 caelum</i>. Et infra: <i>quia tempus non erit amplius</i>. Quia
|
|
|
1388 ergo cessante tempore in resurrectione, cessabit etiam nox et dies,
|
|
|
1389 secundum illud Zac. XIV, 7: <i>erit dies una, quae nota est domino,
|
|
|
1390 non dies neque nox</i>; ideo dicit <i>resuscitabo eum in novissimo
|
|
|
1391 die</i>. Quare autem usque tunc caeli motus duret, et tempus, non
|
|
|
1392 minus vel amplius, sciendum est, quia illud quod est propter aliud,
|
|
|
1393 diversimode disponitur secundum diversam dispositionem eius propter
|
|
|
1394 quod est. Omnia autem corporalia propter hominem facta sunt; et
|
|
|
1395 ideo secundum diversam dispositionem hominis diversimode ea disponi
|
|
|
1396 oportet. Quia ergo in hominibus quando resurgent, inchoabitur
|
|
|
1397 status incorruptionis, secundum illud I Cor. XV, 54: <i>mortale hoc
|
|
|
1398 induet incorruptionem</i>, ideo cessabit tunc etiam corruptio in
|
|
|
1399 rebus; unde cessabit motus caeli, qui est causa generationis et
|
|
|
1400 corruptionis in rebus corporalibus; Rom. VIII, 21: <i>ipsa creatura
|
|
|
1401 liberabitur a servitute corruptionis in libertatem filiorum
|
|
|
1402 Dei</i>. Sic ergo patet quod ad fidem necessaria est nobis
|
|
|
1403 attractio patris. Consequenter cum dicit <i>est scriptum in
|
|
|
1404 prophetis</i> etc., determinat modum attrahendi, et primo ponit
|
|
|
1405 attrahendi modum; secundo attractionis efficaciam, ibi <i>omnis qui
|
|
|
1406 audivit a patre, et didicit, venit ad me</i>; tertio excludit
|
|
|
1407 opinatum modum attractionis, ibi <i>non quia patrem vidit
|
|
|
1408 quisquam</i>. Modus autem attrahendi est congruus, quia trahit
|
|
|
1409 revelando et docendo; et hoc est quod dicit <i>scriptum est in
|
|
|
1410 prophetis: erunt omnes docibiles Dei</i> et cetera. Beda dicit hoc
|
|
|
1411 esse scriptum in Ioel; sed non videtur expresse ibi esse, licet
|
|
|
1412 aliquid consonum dicitur; et Ioel. II, 22: <i>filii Sion, exultate
|
|
|
1413 in domino Deo vestro, quia dabit vobis doctorem iustitiae</i>. Ideo
|
|
|
1414 autem, secundum Bedam, dicit <i>in prophetis</i>, ut det
|
|
|
1415 intelligere quod sensus iste potest colligi ex diversis dictis
|
|
|
1416 prophetarum. Sed expressius videtur hoc dici Is. LIV, 13: <i>ponam
|
|
|
1417 filios tuos universos doctos a domino</i>. Dicitur etiam Ier. III,
|
|
|
1418 15: <i>dabo vobis pastores iuxta cor meum, qui pascent vos scientia
|
|
|
1419 et doctrina</i>. Hoc autem quod dicit <i>erunt omnes</i>, potest
|
|
|
1420 tripliciter intelligi. Uno modo ut ly <i>omnes</i> supponat pro
|
|
|
1421 omnibus hominibus mundi; alio modo ut supponat pro omnibus qui sunt
|
|
|
1422 in Ecclesia Christi; tertio modo pro omnibus qui erunt in regno
|
|
|
1423 caelorum. Si autem dicatur primo modo, videtur non esse verum; nam
|
|
|
1424 statim subdit <i>omnis qui audivit a patre et didicit, venit ad
|
|
|
1425 me</i>. Si ergo omnes de mundo erunt docibiles, ergo omnes venient
|
|
|
1426 ad Christum. Sed hoc est falsum, quia non omnium est fides. Sed ad
|
|
|
1427 hoc tripliciter respondetur. Nam, secundum Chrysostomum, primo modo
|
|
|
1428 dicendum, hoc dictum esse de pluribus <i>erunt</i>, inquit,
|
|
|
1429 <i>omnes</i>, idest plurimi; secundum quem modum dicitur Matth.
|
|
|
1430 VIII, 11: <i>multi venient ab oriente et occidente</i>, et cetera.
|
|
|
1431 Secundo, quod <i>omnes</i>, quantum est ex Deo, <i>erunt
|
|
|
1432 docibiles</i>; sed quod aliqui non doceantur, est ex parte eorum.
|
|
|
1433 Sol enim quantum est de se, omnes illuminat; potest autem ab
|
|
|
1434 aliquibus non videri, si claudant oculos, vel si sint caeci. Et hoc
|
|
|
1435 modo dicit apostolus, I Tim. II, 4: <i>vult omnes homines salvos
|
|
|
1436 fieri, et ad agnitionem veritatis venire</i>. Tertio modo, secundum
|
|
|
1437 Augustinum, quod haec est accommoda distributio, ut dicatur
|
|
|
1438 <i>omnes erunt docibiles Dei</i>; idest omnes qui docentur, a Deo
|
|
|
1439 docentur, sicut loquimur de aliquo litterarum magistro. Dicimus
|
|
|
1440 enim, si est in civitate: solus iste docet omnes pueros de
|
|
|
1441 civitate, quia nullus docetur in ea nisi ab illo. Et hoc modo
|
|
|
1442 dicitur supra I, 9: <i>erat lux vera, quae illuminat omnem hominem
|
|
|
1443 venientem in hunc mundum</i>. Si autem exponatur de illis qui sunt
|
|
|
1444 in Ecclesia congregati, dicitur <i>erunt omnes</i>, scilicet qui
|
|
|
1445 sunt in Ecclesia, <i>docibiles Deo</i>; nam Is. LIV, 13, dicitur:
|
|
|
1446 <i>ponam universos filios doctos a domino</i> in quo quidem
|
|
|
1447 ostenditur sublimitas fidei Christianae, quae non inhaeret
|
|
|
1448 doctrinae humanae, sed doctrinae Dei. Doctrina enim veteris
|
|
|
1449 testamenti data fuit per prophetas; sed doctrina novi testamenti
|
|
|
1450 est per ipsum filium Dei; Hebr. I, 1: <i>multifarie multisque
|
|
|
1451 modis</i>, idest in veteri testamento, <i>Deus loquens patribus in
|
|
|
1452 prophetis, novissime diebus istis locutus est nobis in filio</i>;
|
|
|
1453 et ibid. II, 3: <i>quae cum initium accepisset enarrari per
|
|
|
1454 dominum, ab eis qui audierunt, in nos confirmata est</i>. Sic ergo
|
|
|
1455 omnes qui sunt in Ecclesia, sunt docti non ab apostolis, non a
|
|
|
1456 prophetis, sed ab ipso Deo. Et, secundum Augustinum, hoc ipsum quod
|
|
|
1457 ab homine docemur, est ex Deo, qui docet interius; Matth. c. XXIII,
|
|
|
1458 10: <i>unus est magister vester Christus</i>. Nam intelligentia,
|
|
|
1459 quae necessaria est praecipue ad doctrinam, est nobis a Deo. Si
|
|
|
1460 autem exponatur de his qui sunt in regno caelorum etc., tunc
|
|
|
1461 <i>omnes erunt docibiles Deo</i>, quia eius essentiam immediate
|
|
|
1462 videbunt; I Io. III, 2: <i>videbimus eum sicuti est</i>. Attractio
|
|
|
1463 autem patris efficacissima est: quia <i>omnis qui audivit a patre,
|
|
|
1464 et didicit, venit ad me</i>. Ubi duo ponit: unum scilicet quod
|
|
|
1465 pertinet ad donum Dei, cum dicit <i>audivit</i>, scilicet Deo
|
|
|
1466 revelante; aliud quod pertinet ad liberum arbitrium, cum dicit
|
|
|
1467 <i>et didicit</i>, scilicet per assensum; et ista duo necessaria
|
|
|
1468 sunt in omni doctrina fidei. <i>Omnis qui audivit a patre</i>,
|
|
|
1469 docente et manifestante, <i>et didicit</i>, praebendo assensum,
|
|
|
1470 <i>venit ad me</i>; venit, inquam, tripliciter: per cognitionem
|
|
|
1471 veritatis, per amoris affectum et per operis imitationem. Et in
|
|
|
1472 quolibet oportet quod audiat et discat. Nam qui venit per
|
|
|
1473 cognitionem veritatis, oportet eum audire, Deo inspirante, secundum
|
|
|
1474 illud Ps. LXXXIV, 9: <i>audiam quid loquatur in me dominus
|
|
|
1475 Deus</i>, et addiscere per affectum, ut dictum est. Qui vero venit
|
|
|
1476 per amorem et desiderium, ut dicitur infra VII, 37: <i>si quis
|
|
|
1477 sitit, veniat ad me, et bibat</i>, et hunc oportet audire verbum
|
|
|
1478 patris, et capere illud, ad hoc ut addiscat, et afficiatur. Ille
|
|
|
1479 enim discit verbum qui capit illud secundum rationem dicentis;
|
|
|
1480 verbum autem Dei patris est spirans amorem: qui ergo capit illud
|
|
|
1481 cum fervore amoris, discit; Sap. VII, 27: <i>in animas sanctas se
|
|
|
1482 transfert, prophetas et amicos Dei constituit</i>. Per operis autem
|
|
|
1483 imitationem itur ad Christum, secundum illud Matth. XI, 28:
|
|
|
1484 <i>venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego
|
|
|
1485 reficiam vos</i>. Et hoc etiam modo quicumque discit, venit ad
|
|
|
1486 Christum: nam sicut conclusio se habet in scibilibus, ita et
|
|
|
1487 operatio in operabilibus. In scientiis autem quicumque perfecte
|
|
|
1488 discit, venit ad conclusionem: ergo in operabilibus qui perfecte
|
|
|
1489 verba discit, venit ad rectam operationem; Is. l, 5: <i>dominus
|
|
|
1490 aperuit mihi aurem; ego autem non contradico</i>. Sed quia aliqui
|
|
|
1491 possent opinari quod omnes homines visibiliter a patre audirent et
|
|
|
1492 addiscerent, ideo ut hoc dominus excludat, subdit <i>non quia
|
|
|
1493 patrem vidit quisquam</i>, idest, aliquis homo vivens in hac vita
|
|
|
1494 non vidit patrem in sua essentia, secundum illud Ex. XXXIII, 20:
|
|
|
1495 <i>non videbit me homo, et vivet, nisi is</i>, scilicet filius,
|
|
|
1496 <i>qui est a Deo, hic vidit patrem</i>, suum per essentiam. Vel
|
|
|
1497 <i>quisquam</i> non vidit patrem, visione comprehensionis, qua
|
|
|
1498 visione nec homo nec Angelus eum vidit unquam, nec videre potest,
|
|
|
1499 <i>nisi is qui est ex Deo</i>, idest filius; Matth. XI, v. 27:
|
|
|
1500 <i>nemo novit patrem nisi filius</i>. Cuius quidem ratio est, quia
|
|
|
1501 cum omnis visio sive cognitio fiat per aliquam similitudinem,
|
|
|
1502 secundum modum similitudinis, quem habent creaturae ad Deum,
|
|
|
1503 secundum hoc habent cognitionem ipsius. Unde et philosophi dicunt,
|
|
|
1504 quod intelligentiae cognoscunt primam causam, secundum hanc quam
|
|
|
1505 habent similitudinem eius. Omnis autem creatura participat quidem
|
|
|
1506 aliquam similitudinem Dei, sed in infinitum distantem a
|
|
|
1507 similitudine suae naturae et ideo nulla creatura potest ipsum
|
|
|
1508 cognoscere perfecte et totaliter, prout est in sua natura. Filius
|
|
|
1509 autem, quia perfecte totam naturam patris accepit per aeternam
|
|
|
1510 generationem, ideo totaliter videt et comprehendit. Sed attendendum
|
|
|
1511 ad congruum ordinem loquendi. Nam supra cum loqueretur de
|
|
|
1512 cognitione aliorum, usus est verbo auditus; hic vero cum loquitur
|
|
|
1513 de cognitione filii, utitur verbo visionis: nam cognitio quae est
|
|
|
1514 per visum, est immediata et aperta; ea vero quae est per auditum,
|
|
|
1515 fit mediante eo qui vidit. Sic et nos cognitionem quam habemus de
|
|
|
1516 patre, accepimus a filio, qui vidit: ut sic nullus patrem cognoscat
|
|
|
1517 nisi per Christum, qui eum manifestat, et nullus ad filium veniat,
|
|
|
1518 nisi a patre manifestante audierit.</p>
|
|
|
1519 <br />
|
|
|
1520 <div class="D">Lectio 6</div>
|
|
|
1521 <p title="Super Io., cap. 6 l. 6"><a name="87463"><span class=
|
|
|
1522 "ref">[87463] Super Io., cap. 6 l. 6</span></a> Represso Iudaeorum
|
|
|
1523 murmure, consequenter dominus satisfacit dubitationi quae orta erat
|
|
|
1524 in cordibus Iudaeorum de verbo quod dixerat, scilicet <i>ego sum
|
|
|
1525 panis, qui de caelo descendi</i>, ubi intendit probare hoc verum
|
|
|
1526 esse de se: et argumentatur sic. Ille panis descendit de caelo qui
|
|
|
1527 dat vitam mundo; sed ego sum panis dans vitam mundo: ergo ego sum
|
|
|
1528 panis qui de caelo descendi et cetera. Circa hoc tria facit. Primo
|
|
|
1529 ponit quasi minorem suae rationis, scilicet <i>ego sum panis
|
|
|
1530 vitae</i>; secundo ponit maiorem, scilicet quod panis qui de caelo
|
|
|
1531 descendit, debet dare vitam, ibi <i>patres vestri manducaverunt
|
|
|
1532 manna in deserto, et mortui sunt</i>; tertio ponit conclusionem,
|
|
|
1533 ibi <i>ego sum panis vivus</i>. Circa primum duo facit. Primo
|
|
|
1534 manifestat suum propositum; secundo intentum quasi probatum
|
|
|
1535 inducit, ibi <i>ego sum panis vitae</i>. Propositum suum est
|
|
|
1536 ostendere quod sit panis vitae. Panis autem vivificat inquantum
|
|
|
1537 sumitur. Constat autem quod qui credit in Christum, sumit eum intra
|
|
|
1538 seipsum, secundum illud Eph. III, 17: <i>habitare Christum per
|
|
|
1539 fidem in cordibus nostris</i>. Si ergo ille qui credit in Christum
|
|
|
1540 habet vitam, manifestum est quod manducando hunc panem vivificatur:
|
|
|
1541 ergo iste panis est panis vitae. Et hoc est quod dicit <i>amen,
|
|
|
1542 amen dico vobis, qui credit in me</i>, fide scilicet formata, quae
|
|
|
1543 non solum perficit intellectum, sed etiam affectum (non enim
|
|
|
1544 tenditur in rem creditam nisi ametur) <i>habet vitam aeternam</i>.
|
|
|
1545 Christus autem est in nobis dupliciter: scilicet in intellectu per
|
|
|
1546 fidem, inquantum fides est; et in affectu per caritatem, quae
|
|
|
1547 informat fidem: I Io. IV, 16: <i>qui manet in caritate, in Deo
|
|
|
1548 manet, et Deus in eo</i>. Qui ergo credit sic in Christum ut in eum
|
|
|
1549 tendat, habet ipsum in affectu et in intellectu: et si addamus,
|
|
|
1550 quod Christus est vita aeterna, ut dicitur I Io. ult., c. 20: <i>ut
|
|
|
1551 simus in vero filio eius Iesu Christo: hic est verus Deus et vita
|
|
|
1552 aeterna</i>; et supra I, 4: <i>in ipso vita erat</i>, possumus
|
|
|
1553 inferre, quod quicumque credit in Christum, habet vitam aeternam.
|
|
|
1554 Habet, inquam, in causa et in spe, quandoque habiturus in re.
|
|
|
1555 Manifestato proposito, inducit intentum, cum dicit <i>ego sum panis
|
|
|
1556 vitae</i> idest dans vitam, ut evidenter sequitur ex praemissis. De
|
|
|
1557 isto pane Gen. penult., v. 20: <i>Aser, pinguis panis eius,
|
|
|
1558 praebebit delicias</i>, scilicet vitae aeternae, <i>regibus</i>.
|
|
|
1559 Consequenter cum dicit <i>patres vestri manducaverunt manna in
|
|
|
1560 deserto, et mortui sunt</i>, ponit maiorem: scilicet quod dare
|
|
|
1561 vitam sit effectus panis de caelo descendentis. Et primo praemittit
|
|
|
1562 manifestationem propositi; secundo ponit intentum, ibi <i>hic est
|
|
|
1563 panis de caelo descendens</i>. Propositum autem suum manifestat per
|
|
|
1564 contrarium. Dictum est enim supra, quod Moyses non dedit Iudaeis
|
|
|
1565 panem de caelo nisi aereo; omnis autem panis qui non est de vero
|
|
|
1566 caelo, non potest vitam sufficientem dare: ergo hoc est proprium
|
|
|
1567 panis caelestis quod det vitam. Et ideo panis Moysi, unde vos
|
|
|
1568 superbitis, non dat vitam: et hoc probat cum dicit <i>patres vestri
|
|
|
1569 manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt</i>. Ubi primo
|
|
|
1570 exprobrat eorum vitium, cum dicit <i>patres vestri</i> etc., quorum
|
|
|
1571 scilicet estis filii non solum secundum carnis originem, sed etiam
|
|
|
1572 secundum operum imitationem, quia estis murmuratores, sicut et ipsi
|
|
|
1573 <i>murmuraverunt in tabernaculis suis</i>, ut dicitur in Ps. CV, v.
|
|
|
1574 25: et ideo dicebat eis, Matth. XXIII, 32: <i>implete mensuram
|
|
|
1575 patrum vestrorum</i>. Unde sicut Augustinus dicit, de nulla re
|
|
|
1576 magis Deum offendisse populus dictus est, quam contra Deum
|
|
|
1577 murmurando. Secundo insinuat breve temporis spatium, cum dicit
|
|
|
1578 <i>in deserto</i>: non enim longum tempus fuit quo manna eis datum
|
|
|
1579 fuit, neque simul cum eis venit in terram promissionis, sed tantum
|
|
|
1580 in deserto, ut dicitur Iosue V, 12. Iste autem panis in perpetuum
|
|
|
1581 conservat et reficit. Tertio manifestat cibi defectum, quia non
|
|
|
1582 conservabat vitam indeficientem; unde dicit <i>et mortui sunt</i>.
|
|
|
1583 Nam, sicut habetur Iosue V, omnes qui murmuraverunt, praeter Iosue
|
|
|
1584 et Caleb, mortui sunt in deserto. Unde, et haec fuit causa secundae
|
|
|
1585 circumcisionis, scilicet quod omnis populus qui egressus est ex
|
|
|
1586 Aegypto mortui sunt in deserto, ut ibidem dicitur. Sed quaeritur de
|
|
|
1587 qua morte Deus hic loquitur. Nam si loquitur de morte corporali,
|
|
|
1588 nulla differentia erit inter panem illum qui fuit in deserto, et
|
|
|
1589 panem nostrum qui de caelo descendit: quia, etiam Christiani qui
|
|
|
1590 sumunt istum, corporaliter moriuntur. Si vero loquitur de morte
|
|
|
1591 spirituali, manifestum est quod hic et ibi quidam spiritualiter
|
|
|
1592 moriuntur, et quidam non. Nam Moyses, et multi qui Deo placuerunt,
|
|
|
1593 mortui non sunt, licet alii mortui sint. Similiter et qui istum
|
|
|
1594 panem indigne sumunt, moriuntur spiritualiter; I Cor. c. XI, 29:
|
|
|
1595 <i>qui enim manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat et
|
|
|
1596 bibit</i>. Ad quod dicendum est, quod cibus ille cum cibo nostro
|
|
|
1597 spirituali convenit. Conveniunt quidem quantum ad hoc quod uterque
|
|
|
1598 idem significat: nam et ille et iste Christum signat, propter quod
|
|
|
1599 dicitur idem cibus; I Cor. X, 3: <i>omnes eamdem escam
|
|
|
1600 manducaverunt</i>. Eamdem dicit, quia utraque est figura
|
|
|
1601 spiritualis escae. Sed differunt, quia ille figurabat tantum, sed
|
|
|
1602 panis iste continet quod figurat, scilicet ipsum Christum. Dicendum
|
|
|
1603 ergo, quod uterque ciborum istorum potest dupliciter sumi: vel
|
|
|
1604 quantum ad signum tantum, idest quod sumatur ut cibus tantum, non
|
|
|
1605 intellecto significato; et per hoc non tollitur mors spiritualis,
|
|
|
1606 seu corporalis. Vel quod sumatur quantum ad utrumque, idest quod
|
|
|
1607 ita sumatur cibus visibilis ut intelligatur cibus spiritualis, et
|
|
|
1608 spiritualiter gustetur, ut spiritualiter satiet: et hoc modo illi
|
|
|
1609 qui spiritualiter manducaverunt manna, mortui non sunt
|
|
|
1610 spiritualiter. Sed et qui Eucharistiam spiritualiter manducant, et
|
|
|
1611 absque peccato spiritualiter vivunt nunc, et corporaliter vivent in
|
|
|
1612 aeternum. Habet ergo plus cibus noster cibo illorum, quia in se
|
|
|
1613 continet quod figurat. Manifestato ergo proposito, inducit
|
|
|
1614 intentum; unde dicit <i>hic est panis de caelo descendens</i>. Et
|
|
|
1615 secundum Glossam <i>hic</i> dicit demonstrando seipsum. Sed hic non
|
|
|
1616 est intellectus domini, quia cum statim subdat <i>ego sum panis
|
|
|
1617 vivus qui de caelo descendi</i>, esset verborum inculcatio.
|
|
|
1618 Dicendum est ergo, quod dominus hoc intendit, ut scilicet dicat
|
|
|
1619 illum panem de caelo descendere qui hoc potest facere, scilicet
|
|
|
1620 dare vitam; sed ego sum talis: ergo ego sum panis de caelo
|
|
|
1621 descendens. Ideo autem de caelo descendens dat vitam indeficientem,
|
|
|
1622 quia omnis cibus nutrit secundum proprietatem suae naturae;
|
|
|
1623 caelestia autem incorruptibilia sunt: et ideo quia cibus ille
|
|
|
1624 caelestis est, non corrumpitur, quod quamdiu manet vivificat. Qui
|
|
|
1625 ergo manducaverit ex ipso, non morietur. Sicut si aliquis cibus
|
|
|
1626 corporalis numquam corrumperetur, dans nutrimentum, semper
|
|
|
1627 vivificaret. Et ideo panis iste significatus est per lignum vitae
|
|
|
1628 quod erat in medio Paradisi, quodammodo dans vitam in perpetuum,
|
|
|
1629 secundum illud Gen. III, 22: <i>nunc ergo ne forte mittat manum
|
|
|
1630 suam, et sumat de ligno vitae, et comedat, et vivat in
|
|
|
1631 aeternum</i>. Si ergo iste sit effectus huius panis, ut scilicet
|
|
|
1632 qui manducat ex eo non moriatur; et ego sum talis: ergo et cetera.
|
|
|
1633 <i>Ego sum panis vivus</i> et cetera. Circa hoc ergo duo facit.
|
|
|
1634 Primo loquitur de seipso communiter; secundo specialiter, ibi <i>et
|
|
|
1635 panis quem ego dabo, caro mea est</i>. Circa primum duo facit.
|
|
|
1636 Primo concludit originem sui ipsius. Secundo ostendit eius
|
|
|
1637 virtutem, ibi <i>si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in
|
|
|
1638 aeternum</i>. Dixit ergo <i>ego sum panis vivus</i>, et ideo possum
|
|
|
1639 vitam dare. Panis enim corporalis non in perpetuum vivificat, quia
|
|
|
1640 non habet in se vitam; sed vivificat alteratus et conversus in
|
|
|
1641 nutrimentum virtute viventis. <i>Qui de caelo descendi</i>: hoc
|
|
|
1642 expositum est supra c. III, quomodo scilicet descenderit. Et per
|
|
|
1643 hoc excluduntur haereses dicentium Christum purum hominem, quia
|
|
|
1644 secundum hoc non descendisset de caelo. Virtus autem eius est dare
|
|
|
1645 vitam aeternam; et ideo dicit <i>si quis manducaverit ex hoc
|
|
|
1646 pane</i>, spiritualiter scilicet, <i>vivet</i>, non tantum in
|
|
|
1647 praesenti per fidem et iustitiam, sed <i>in aeternum</i>; infra LI,
|
|
|
1648 26: <i>omnis qui vivit et credit in me, non morietur in
|
|
|
1649 aeternum</i>. Consequenter loquitur de corpore, cum dicit <i>et
|
|
|
1650 panis quem ego dabo, caro mea est</i>. Dixerat enim, quod erat
|
|
|
1651 panis vivus, et ne intelligatur quod hoc ei esset inquantum est
|
|
|
1652 verbum, vel secundum animam tantum; ideo ostendit quod etiam caro
|
|
|
1653 sua vivificativa est: est enim organum divinitatis suae; unde, cum
|
|
|
1654 instrumentum agat virtute agentis, sicut divinitas Christi
|
|
|
1655 vivificativa est, ita ut Damascenus dicit et caro virtute verbi
|
|
|
1656 adiuncti vivificat: unde Christus tactu suo sanabat infirmos. Sic
|
|
|
1657 ergo quod dixit supra, <i>ego sum panis vivus</i>, pertinet ad
|
|
|
1658 virtutem verbi; hic vero quod subdit pertinet ad communionem sui
|
|
|
1659 corporis, scilicet ad Eucharistiae sacramentum. Ubi possumus
|
|
|
1660 quatuor considerare circa ipsum sacramentum: scilicet speciem,
|
|
|
1661 instituentis auctoritatem, sacramenti veritatem, et eius
|
|
|
1662 utilitatem. Species quidem sacramenti: <i>hic est panis</i>; Prov.
|
|
|
1663 IX, 5: <i>venite, et comedite panem meum</i>. Cuius ratio est, quia
|
|
|
1664 hoc est sacramentum corporis Christi; corpus autem Christi est
|
|
|
1665 Ecclesia, quae consurgit in unitatem corporis ex multis fidelibus:
|
|
|
1666 unde istud est sacramentum unitatis Ecclesiae; Rom. XII, 5:
|
|
|
1667 <i>omnes unum corpus sumus</i>. Quia ergo panis ex diversis granis
|
|
|
1668 conficitur, ideo est conveniens species sacramenti huius; ideo
|
|
|
1669 dicit <i>et panis quem ego dabo, caro mea est</i>. Auctor huius
|
|
|
1670 sacramenti Christus est: nam licet sacerdos consecret, tamen ipse
|
|
|
1671 Christus dat virtutem sacramento, quia etiam ipse sacerdos
|
|
|
1672 consecrat in persona Christi. Unde in aliis sacramentis utitur
|
|
|
1673 sacerdos verbis suis, seu Ecclesiae, sed in isto utitur verbis
|
|
|
1674 Christi: quia sicut Christus corpus suum propria voluntate dedit in
|
|
|
1675 mortem, ita sua virtute dat se in cibum; Matth. XXVI, 26:
|
|
|
1676 <i>accipiens panem, benedixit, ac fregit deditque discipulis suis,
|
|
|
1677 et ait: accipite et comedite: hoc est corpus meum</i>. Et ideo
|
|
|
1678 dicit <i>quem ego dabo</i>: et dicit <i>dabo</i>, quia nondum
|
|
|
1679 institutum erat hoc sacramentum. Veritas autem huius sacramenti
|
|
|
1680 insinuatur cum dicit <i>caro mea est</i>. Non dicit autem carnem
|
|
|
1681 meam significat sed <i>caro mea est</i>; quia secundum rei
|
|
|
1682 veritatem hoc quod sumitur, vere est corpus Christi; Iob c. XXXI,
|
|
|
1683 31: <i>si non dixerunt viri tabernaculi mei: quis det de carnibus
|
|
|
1684 eius ut saturemur?</i> Sed cum in isto sacramento contineatur totus
|
|
|
1685 Christus, quare dixit tantum <i>caro mea est?</i> Ad quod
|
|
|
1686 respondendo, sciendum est, quod in illo mystico sacramento totus
|
|
|
1687 Christus continetur secundum veritatem, sed corpus est ibi ex vi
|
|
|
1688 conversionis, divinitas vero et anima per naturalem concomitantiam.
|
|
|
1689 Dato enim per impossibile, quod divinitas separaretur a corpore
|
|
|
1690 Christi, iam non esset in sacramento divinitas. Similiter etiam si
|
|
|
1691 in triduo mortis suae aliquis consecrasset, non fuisset ibi anima
|
|
|
1692 Christi, sed tale corpus quale erat in cruce, seu in sepulcro. Ideo
|
|
|
1693 autem potius dicit <i>caro</i>, quia cum hoc sacramentum sit
|
|
|
1694 dominicae passionis rememorativum, secundum illud I Cor. XI, 26:
|
|
|
1695 <i>quotiescumque manducabitis panem hunc, et calicem bibetis,
|
|
|
1696 mortem domini annuntiabitis</i>, passio autem Christi fuit ex
|
|
|
1697 infirmitate, secundum illud II Cor. ult., v. 4: <i>mortuus est ex
|
|
|
1698 infirmitate</i> etc.: ut ergo insinuetur infirmitas ex qua mortuus
|
|
|
1699 est, potius dicit <i>caro mea est</i>: nam hoc nomen infirmitatem
|
|
|
1700 significat. Utilitas autem huius sacramenti magna est, et
|
|
|
1701 universalis. Magna quidem, quia efficit in nobis nunc vitam
|
|
|
1702 spiritualem, tandem aeternam, ut dictum est. Nam, ut ex supradictis
|
|
|
1703 apparet, cum hoc sacramentum sit dominicae passionis, continet in
|
|
|
1704 se Christum passum: unde quidquid est effectus dominicae passionis,
|
|
|
1705 totum etiam est effectus huius sacramenti. Nihil enim aliud est hoc
|
|
|
1706 sacramentum quam applicatio dominicae passionis ad nos. Non enim
|
|
|
1707 decebat Christum secundum praesentiam suam semper esse nobiscum; et
|
|
|
1708 ideo voluit hoc supplere per hoc sacramentum. Unde manifestum est
|
|
|
1709 quod destructio mortis, quam Christus moriendo destruxit, et
|
|
|
1710 reparatio vitae, quam resurgendo effecit, est effectus huius
|
|
|
1711 sacramenti. Universalis autem, quia vita quam confert, non solum
|
|
|
1712 est vita unius hominis, sed quantum in se est, totius mundi: ad
|
|
|
1713 quam sufficiens est mors Christi; I Io. II, 2: <i>ipse est
|
|
|
1714 propitiatio pro peccatis nostris, et non pro nostris tantum, sed
|
|
|
1715 etiam totius mundi</i>. Notandum autem est, quod aliter est in isto
|
|
|
1716 sacramento, et aliter in aliis: nam alia sacramenta habent
|
|
|
1717 singulares effectus, sicut in Baptismo solus baptizatus suscipit
|
|
|
1718 gratiam; sed in immolatione huius sacramenti est universalis
|
|
|
1719 effectus, quia non solum sacerdos effectum consequitur, sed etiam
|
|
|
1720 illi pro quibus orat, et Ecclesia tota, tam vivorum, quam
|
|
|
1721 mortuorum. Cuius ratio est, quia continetur in ipso ipsa causa
|
|
|
1722 universalis omnium sacramentorum, scilicet Christus. Nec tamen si
|
|
|
1723 laicus sumat hoc sacramentum, prodest aliis quantum est ex opere
|
|
|
1724 operato, inquantum consideratur ut perceptio, quamvis ex intentione
|
|
|
1725 operantis et percipientis, possit communicari omnibus ad quos
|
|
|
1726 dirigit suam intentionem. Ex quo patet quod laici sumentes
|
|
|
1727 Eucharistiam pro his qui sunt in Purgatorio, errant.</p>
|
|
|
1728 <br />
|
|
|
1729 <div class="D">Lectio 7</div>
|
|
|
1730 <p title="Super Io., cap. 6 l. 7"><a name="87464"><span class=
|
|
|
1731 "ref">[87464] Super Io., cap. 6 l. 7</span></a> Supra repressit
|
|
|
1732 dominus murmur Iudaeorum, quod ortum habuit de origine cibi
|
|
|
1733 spiritualis; hic reprimit eorum litigium, quod erat inter eos de
|
|
|
1734 sumptione huius cibi, et primo ponit eorum litigium; secundo
|
|
|
1735 dominus comprimit illud, ibi <i>dixit ergo eis Iesus</i> etc.;
|
|
|
1736 tertio Evangelista designat locum, ibi <i>haec dixit in synagoga,
|
|
|
1737 docens in Capharnaum</i>. Circa primum sciendum est, quod
|
|
|
1738 Evangelista Iudaeorum litigium inducit per modum conclusionis, cum
|
|
|
1739 dicit <i>litigabant ergo Iudaei</i> et cetera. Et quidem satis
|
|
|
1740 congrue: nam, secundum Augustinum, dominus locutus fuerat eis de
|
|
|
1741 cibo unitatis, quo qui reficiuntur, efficiuntur unanimes, secundum
|
|
|
1742 illud Ps. LXVII, v. 4: <i>iusti epulentur, et exultent in conspectu
|
|
|
1743 Dei, et laetentur in laetitia</i>, et sequitur, secundum aliam
|
|
|
1744 litteram: <i>qui habitare facit unanimes in domo</i>. Quia igitur
|
|
|
1745 Iudaei cibum concordiae non sumpserant, ideo ad invicem litigabant;
|
|
|
1746 Is. LVIII, 4: <i>ecce ad lites et contentiones ieiunatis</i>. Ex
|
|
|
1747 hoc autem quod litigabant cum aliis, se esse carnales ostendebant;
|
|
|
1748 I Cor. III, 3: <i>cum sit inter vos zelus et contentio, nonne
|
|
|
1749 carnales estis?</i> Et ideo haec verba domini carnaliter
|
|
|
1750 intelligebant; scilicet quod caro Christi manducaretur sicut cibus
|
|
|
1751 carnalis; unde dicunt <i>quomodo potest hic carnem suam dare ad
|
|
|
1752 manducandum?</i> Quasi dicant: hoc est impossibile, sicut et patres
|
|
|
1753 eorum locuti sunt contra dominum, Num. c. XXI, 5: <i>anima nostra
|
|
|
1754 nauseat super cibo isto levissimo</i>. Sed hoc eorum litigium
|
|
|
1755 comprimitur a domino; unde <i>dixit ergo eis Iesus</i> et cetera.
|
|
|
1756 Ubi primo ponit virtutem sumptionis huius cibi; secundo manifestat
|
|
|
1757 eam, ibi <i>qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem,
|
|
|
1758 habet vitam aeternam</i>. Circa primum tria facit. Primo ponit
|
|
|
1759 carnis manducandae necessitatem; secundo eius utilitatem, ibi
|
|
|
1760 <i>qui manducat carnem meam, et bibit meum sanguinem, habet vitam
|
|
|
1761 aeternam</i>; tertio subdit eius veritatem, ibi <i>caro enim mea
|
|
|
1762 vere est cibus. Dixit ergo Iesus amen, amen dico vobis: nisi
|
|
|
1763 manducaveritis carnem filii hominis, et biberitis eius sanguinem,
|
|
|
1764 non habebitis vitam in vobis</i>, quasi dicat: vos reputatis
|
|
|
1765 impossibile et incongruum quod carnem meam manducetis; sed non
|
|
|
1766 solum non est impossibile, sed etiam est valde necessarium,
|
|
|
1767 intantum quod <i>nisi manducaveritis carnem filii hominis, et
|
|
|
1768 biberitis eius sanguinem, non habebitis</i>, idest non poteritis
|
|
|
1769 habere, <i>in vobis vitam</i>, scilicet spiritualem. Nam sicut
|
|
|
1770 cibus corporalis ita est necessarius ad vitam corporalem, quod sine
|
|
|
1771 eo esse non possit Thren. I, v. 11: <i>dederunt pretiosa quaeque
|
|
|
1772 pro cibo</i>; et in Ps. CIII, 15: <i>panis cor hominis
|
|
|
1773 confirmet</i>: ita cibus spiritualis necessarius est ad vitam
|
|
|
1774 spiritualem, adeo quod sine ipso vita spiritualis sustentari non
|
|
|
1775 possit; Deut. VIII, 3: <i>non in solo pane vivit homo, sed in omni
|
|
|
1776 verbo quod egreditur de ore Dei</i>. Notandum autem, quod haec
|
|
|
1777 sententia potest referri vel ad spiritualem manducationem, vel ad
|
|
|
1778 sacramentalem. Sed si referatur ad spiritualem, nullam dubitationem
|
|
|
1779 habet sententia. Ille enim spiritualiter carnem Christi manducat et
|
|
|
1780 sanguinem bibit qui particeps fit ecclesiasticae unitatis, quae fit
|
|
|
1781 per caritatem; Rom. XII, 5: <i>omnes unum corpus estis in
|
|
|
1782 Christo</i>. Qui ergo non sic manducat, est extra Ecclesiam, et per
|
|
|
1783 consequens extra caritatem; ideo non habet vitam in semetipso; I
|
|
|
1784 Io. III, 14: <i>qui non diligit, manet in morte</i>. Si vero
|
|
|
1785 referatur ad sacramentalem, dubium habet quod dicitur; nam supra
|
|
|
1786 III, 5, dicitur: <i>nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu,
|
|
|
1787 non potest introire in regnum caelorum</i>. Sed sicut proposita
|
|
|
1788 fuit illa sententia, ita est ista: <i>nisi manducaveritis carnem
|
|
|
1789 filii hominis</i> et cetera. Cum ergo Baptismus sit sacramentum
|
|
|
1790 necessitatis, videtur etiam quod Eucharistia. Sed hoc quidem Graeci
|
|
|
1791 concedunt, unde et pueris baptizatis dant Eucharistiam: et in hoc
|
|
|
1792 habent pro eis ritum Dionysii, qui dicit, quod perceptio cuiuslibet
|
|
|
1793 sacramenti debet consummari in communione Eucharistiae, quae est
|
|
|
1794 consummatio omnium sacramentorum. Sed hoc verum est in adultis, non
|
|
|
1795 autem in pueris: cum in sumente Eucharistiam exigatur actualis
|
|
|
1796 reverentia et devotio, quam illi qui non habent usum liberi
|
|
|
1797 arbitrii, sicut sunt pueri et amentes, habere non possunt; et ideo
|
|
|
1798 nullo modo eis est danda. Dicendum ergo, quod sacramentum
|
|
|
1799 Baptismatis est necessarium quantum ad omnes, ut realiter
|
|
|
1800 accipiatur, quia sine eo nullus regeneratur ad vitam: et ideo
|
|
|
1801 oportet quod ipsum habeatur in re vel in voto, quantum ad
|
|
|
1802 praeoccupatos; nam si contemptus in aliquo Baptismum aquae
|
|
|
1803 excludat, neque Baptismus flaminis nec sanguinis prodest ei ad
|
|
|
1804 vitam aeternam. Sacramentum vero Eucharistiae est necessitatis
|
|
|
1805 quantum ad adultos tantum, ita quod recipiatur re vel voto secundum
|
|
|
1806 Ecclesiae instituta. Sed secundum hoc etiam dubitatur: quia per
|
|
|
1807 haec verba domini, non solum manducatio corporis, sed etiam sumptio
|
|
|
1808 sanguinis est de necessitate salutis, praesertim cum perfecta
|
|
|
1809 refectio cibi non sit sine potu. Cum ergo consuetudo aliquarum
|
|
|
1810 Ecclesiarum sit quod solus sacerdos communicet de sanguine, alii
|
|
|
1811 vero communicant corpori tantum, videtur huic sententiae
|
|
|
1812 contrariari. Respondeo dicendum, quod, secundum antiquae Ecclesiae
|
|
|
1813 consuetudinem, omnes sicut communicabant corpori, ita communicabant
|
|
|
1814 et sanguini; quod etiam adhuc in quibusdam Ecclesiis servatur, ubi
|
|
|
1815 etiam ministri altaris continue et corpori et sanguini communicant.
|
|
|
1816 Sed propter periculum effusionis, in aliquibus Ecclesiis servatur
|
|
|
1817 ut solus sacerdos communicet sanguini, reliqui vero corpori. Nec
|
|
|
1818 tamen est contra sententiam domini, quia qui communicat corpori,
|
|
|
1819 communicat etiam sanguini, cum sub utraque specie totus Christus
|
|
|
1820 contineatur, etiam quantum ad corpus et sanguinem. Sed sub
|
|
|
1821 speciebus panis continetur corpus Christi ex vi conversionis,
|
|
|
1822 sanguis vero ex naturali concomitantia: sub speciebus vero vini
|
|
|
1823 continetur sanguis Christi ex vi conversionis, corpus vero ex
|
|
|
1824 concomitantia naturali. Sic ergo apparet necessitas sumendi hunc
|
|
|
1825 cibum spiritualem. Utilitas eius ostenditur cum dicit <i>qui
|
|
|
1826 manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam
|
|
|
1827 aeternam</i>, et primo quantum ad spiritum seu animam; secundo
|
|
|
1828 quantum ad corpus, ibi <i>et ego resuscitabo eum in novissimo
|
|
|
1829 die</i>. Est ergo utilitas huius manducationis magna, quia dat
|
|
|
1830 vitam aeternam; unde dicit <i>qui manducat meam carnem, et bibit
|
|
|
1831 meum sanguinem, habet vitam aeternam</i>. Nam cibus iste
|
|
|
1832 spiritualis est similis quidem corporali in hoc quod sine ipso vita
|
|
|
1833 spiritualis esse non potest, sicut nec sine corporali cibo vita
|
|
|
1834 corporalis, ut dictum est supra. Sed amplius habet ab eo, quia
|
|
|
1835 causat indeficientem vitam in sumente, quam cibus corporalis non
|
|
|
1836 efficit: non enim qui eum sumpserit, vivet; potest enim fieri, ut
|
|
|
1837 Augustinus dicit, ut senio vel morbo, et aliquo casu plurimi qui
|
|
|
1838 eum sumpserunt, moriantur. Qui vero hunc cibum et potum corporis et
|
|
|
1839 sanguinis domini sumpserit, <i>habet vitam aeternam</i>: et ideo
|
|
|
1840 comparatur ligno vitae; Prov. III, 8: <i>lignum vitae est his qui
|
|
|
1841 apprehenderint eam</i>; unde dicitur panis vitae; Eccli. XV, 3:
|
|
|
1842 <i>cibavit illum pane vitae et intellectus</i>. Et ideo dicit
|
|
|
1843 <i>vitam aeternam</i>: et hoc, quia qui manducat hunc panem, habet
|
|
|
1844 in se Christum, <i>qui est verus Deus, et vita aeterna</i>: ut
|
|
|
1845 dicitur I Io. ult., 20. Sed ille habet vitam aeternam, qui manducat
|
|
|
1846 et bibit, ut dicitur, non solum sacramentaliter, sed etiam
|
|
|
1847 spiritualiter. Ille vero sacramentaliter manducat et bibit, qui
|
|
|
1848 sumit ipsum sacramentum; spiritualiter vero, qui pertingit ad rem
|
|
|
1849 sacramenti; quae est duplex: una contenta et signata, quae est
|
|
|
1850 Christus integer, qui continetur sub speciebus panis et vini; alia
|
|
|
1851 res est signata et non contenta, et hoc est corpus Christi
|
|
|
1852 mysticum, quod est in praedestinatis, vocatis et iustificatis. Sic
|
|
|
1853 ergo spiritualiter manducat carnem et bibit sanguinem per
|
|
|
1854 comparationem ad Christum contentum et signatum, qui coniungitur ei
|
|
|
1855 per fidem et caritatem, ita quod transformatur in ipsum, et
|
|
|
1856 efficitur eius membrum: non enim cibus iste convertitur in eum qui
|
|
|
1857 sumit, sed manducantem convertit in se, secundum Augustinum, cum
|
|
|
1858 dicit: cibus sum grandium: cresce, et manducabis me; nec tu me
|
|
|
1859 mutabis in te, sed tu mutaberis in me. Et ideo est cibus hominem
|
|
|
1860 divinum facere valens, et divinitate inebrians. Item per
|
|
|
1861 comparationem ad corpus mysticum signatum tantum, si fiat particeps
|
|
|
1862 unitatis ecclesiasticae. Qui ergo sic manducat, <i>habet vitam
|
|
|
1863 aeternam</i>. Et de primo per comparationem ad Christum iam satis
|
|
|
1864 patet. Similiter per comparationem ad corpus mysticum de
|
|
|
1865 necessitate habebit vitam aeternam, si perseveret. Nam unitas
|
|
|
1866 Ecclesiae fit per spiritum sanctum, Eph. IV, 4: <i>unus spiritus et
|
|
|
1867 unum corpus, qui est pignus hereditatis aeternae</i>, ut dicitur
|
|
|
1868 Eph. c. I, 14. Est ergo magna utilitas huius cibi, quia dat vitam
|
|
|
1869 aeternam animae; sed etiam magna est, quia dat vitam aeternam etiam
|
|
|
1870 corpori. Et ideo subdit <i>et ego resuscitabo eum in novissimo
|
|
|
1871 die</i>. Sicut enim dictum est, ille qui spiritualiter manducat et
|
|
|
1872 bibit, fit particeps spiritus sancti, per quem unimur Christo
|
|
|
1873 unione fidei et caritatis, et per quem efficimur membra Ecclesiae.
|
|
|
1874 Resurrectionem autem facit mereri spiritus sanctus; Rom. IV, 24:
|
|
|
1875 <i>qui suscitavit Iesum Christum dominum nostrum a mortuis,
|
|
|
1876 resuscitabit et mortalia corpora nostra propter inhabitantem
|
|
|
1877 spiritum eius in nobis</i>. Et ideo dicit dominus, quod eum qui
|
|
|
1878 manducat et bibit, resuscitabit ad gloriam, non ad condemnationem:
|
|
|
1879 quia haec resuscitatio non prodesset. Et quidem satis congrue
|
|
|
1880 huiusmodi effectus sacramento Eucharistiae attribuitur, quia, ut
|
|
|
1881 dicit Augustinus, et dictum est supra, verbum resuscitat animas,
|
|
|
1882 sed verbum caro factum vivificat corpora. In hoc autem sacramento
|
|
|
1883 non solum est verbum, secundum suam divinitatem, sed etiam secundum
|
|
|
1884 veritatem carnis: et ideo non est solum causa resurrectionis
|
|
|
1885 animarum, sed etiam corporum; I Cor. XV, 21: <i>per hominem mors,
|
|
|
1886 et per hominem resurrectio mortuorum</i>. Patet ergo utilitas huius
|
|
|
1887 manducationis. Veritas autem eius ostenditur cum dicit <i>caro enim
|
|
|
1888 mea vere est cibus</i>. Posset enim aliquis credere, quod ea quae
|
|
|
1889 de carne dicta sunt et sanguine aenigma et parabola esset; et ideo
|
|
|
1890 hoc dominus excludens, dicit <i>caro mea vere est cibus</i>; quasi
|
|
|
1891 dicat: non intelligatis quod figuraliter loquar; sed secundum
|
|
|
1892 veritatem caro mea continetur in cibo fidelium, et sanguis meus
|
|
|
1893 vere continetur in sacramento altaris; Matth. XXVI, 26: <i>hoc est
|
|
|
1894 corpus meum (...) et hic est sanguis meus novi testamenti</i>. Vel
|
|
|
1895 aliter, secundum Chrysostomum, quia cibus et potus sumitur ad
|
|
|
1896 refectionem hominis. In homine autem sunt duae partes; principalis
|
|
|
1897 quae est anima, et secundaria quae est corpus. Illud autem quod est
|
|
|
1898 homo, est per animam, non per corpus: illud ergo est vere cibus
|
|
|
1899 hominis, qui est cibus animae; et hoc est quod dominus dicit
|
|
|
1900 <i>caro enim mea vere est cibus</i>: quia non solum est cibus
|
|
|
1901 corporis, sed etiam animae. Similiter et sanguis. Ps. XXII, 2:
|
|
|
1902 <i>super aquam refectionis educavit me, animam meam convertit</i>.
|
|
|
1903 Quasi diceret: haec refectio specialiter ad animam ordinatur. Vel
|
|
|
1904 aliter, secundum Augustinum. Illud vere dicitur esse aliquid quod
|
|
|
1905 facit effectum eius; effectus autem cibi est ut satiet: quod ergo
|
|
|
1906 vere facit satietatem, vere est cibus et potus. Hoc autem facit
|
|
|
1907 caro et sanguis Christi, qui ducit ad statum gloriae, ubi non est
|
|
|
1908 esuries neque sitis: Apoc. VII, 16: <i>non esurient nec sitient
|
|
|
1909 amplius</i>; et ideo dicit <i>caro mea vere est cibus, et sanguis
|
|
|
1910 meus vere est potus. Qui manducat</i>, et cetera. Hic probat
|
|
|
1911 dominus cibi spiritualis virtutem supra positam, scilicet quod det
|
|
|
1912 vitam aeternam: et utitur tali argumento. Quicumque manducat meam
|
|
|
1913 carnem et bibit meum sanguinem, coniungitur mihi; sed qui
|
|
|
1914 coniungitur mihi, habet vitam aeternam: ergo qui manducat meam
|
|
|
1915 carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. Secundum hoc
|
|
|
1916 ergo tria facit. Primo ponit maiorem; secundo minorem, et probat
|
|
|
1917 eam, ibi <i>sicut misit me vivens pater, et ego vivo propter
|
|
|
1918 patrem</i>; tertio infert conclusionem, ibi <i>hic est panis qui de
|
|
|
1919 caelo descendit</i>. Sciendum est ergo quantum ad primum, quod si
|
|
|
1920 hoc quod dicit <i>qui manducat carnem meam</i> etc., referatur ad
|
|
|
1921 carnem et sanguinem mystice; nulla dubitatio est in verbo. Nam,
|
|
|
1922 sicut dictum est, ille manducat spiritualiter per comparationem ad
|
|
|
1923 rem signatam tantum, qui corpori mystico incorporatur per unionem
|
|
|
1924 fidei et caritatis: caritas autem facit Deum esse in homine, et e
|
|
|
1925 converso; I Io. IV, 16: <i>qui manet in caritate, in Deo manet, et
|
|
|
1926 Deus in eo</i>. Et hoc est quod facit spiritus sanctus; unde ibid.
|
|
|
1927 13: <i>in hoc cognoscimus quoniam in Deo manemus, et Deus in nobis,
|
|
|
1928 quia de spiritu suo dedit nobis</i>. Si vero referatur ad
|
|
|
1929 sumptionem sacramentalem; tunc quicumque manducat carnem et bibit
|
|
|
1930 sanguinem, manet in Deo: quia, sicut dicit Augustinus, est quidam
|
|
|
1931 modus manducandi illam carnem et bibendi illum sanguinem, quo qui
|
|
|
1932 manducat et bibit, in Christo manet, et Christus in eo. Sed hic est
|
|
|
1933 ille qui non sacramentaliter tantum, sed revera corpus Christi
|
|
|
1934 manducat, et sanguinem bibit. Est et alius modus quo qui manducant,
|
|
|
1935 non manent in Christo, nec Christus in eis; hoc est qui in corde
|
|
|
1936 ficto ad illud accedunt: nullum enim effectum habet sacramentum in
|
|
|
1937 ficto. Fictus enim est, cum non respondet interius quod signatur
|
|
|
1938 exterius. In sacramento autem Eucharistiae exterius quidem signatur
|
|
|
1939 quod Christus incorporetur in eo qui percipit illud, et ipse in
|
|
|
1940 Christo. Qui ergo non habet in corde desiderium huius unionis, nec
|
|
|
1941 conatur ad removendum omne impedimentum ad hoc, est fictus. Et ideo
|
|
|
1942 Christus in eo non manet, nec ipse in Christo. Hic ponit minorem:
|
|
|
1943 scilicet quod qui coniungitur Christo, habet vitam; et inducit hoc
|
|
|
1944 in manifestatione cuiusdam similitudinis, quae talis est. Filius
|
|
|
1945 propter unitatem quam habet ad patrem recipit vitam a patre: ergo
|
|
|
1946 qui unitur Christo, recipit vitam a Christo; et hoc est quod dicit
|
|
|
1947 <i>sicut misit me vivens pater, et ego vivo propter patrem</i>.
|
|
|
1948 Quae quidem verba possunt dupliciter exponi de Christo, scilicet
|
|
|
1949 secundum humanam naturam, et secundum divinam. Si enim exponantur
|
|
|
1950 de Christo filio Dei, tunc ly <i>sicut</i> importat similitudinem
|
|
|
1951 Christi ad creaturam quantum ad aliquid, sed non quantum ad omnia,
|
|
|
1952 sed quantum ad hoc quod est esse ab alio. Nam hoc est commune
|
|
|
1953 Christo filio Dei, et creaturae, quod sunt ab alio: sed quantum ad
|
|
|
1954 alium est dissimile. Quia filius habet aliquid proprium, quia
|
|
|
1955 scilicet sic est a patre quod tamen recipit totam plenitudinem
|
|
|
1956 divinae naturae, intantum quod quidquid est naturale patri, sit
|
|
|
1957 etiam naturale filio. Creatura vero accipit aliquam perfectionem et
|
|
|
1958 naturam particularem; supra V, 26: <i>sicut pater habet vitam in
|
|
|
1959 semetipso, sic dedit et filio vitam habere in semetipso</i>. Et hoc
|
|
|
1960 ostendit, quia non ait: sicut manduco patrem, et ego vivo propter
|
|
|
1961 patrem, cum loquatur de processione sua a patre, sicut dixit <i>qui
|
|
|
1962 manducat me, et ipse vivet propter me</i>, cum loquitur de
|
|
|
1963 participatione corporis et sanguinis eius, qua nos efficimur
|
|
|
1964 meliores: nam manducatio quamdam participationem dicit. Sed
|
|
|
1965 Christus dicit se vivere propter patrem, non quidem manducatum, sed
|
|
|
1966 generantem, sine aequalitatis detrimento. Si vero exponatur de
|
|
|
1967 Christo homine, sic quantum ad aliquid ly <i>sicut</i> importat
|
|
|
1968 similitudinem inter Christum hominem et nos: in hoc scilicet quod
|
|
|
1969 sicut Christus homo accipit spiritualem vitam per unionem ad Deum,
|
|
|
1970 ita et nos accipimus spiritualem vitam in communione sacramenti.
|
|
|
1971 Sed tamen est dissimile: quia Christus homo accepit vitam per
|
|
|
1972 unionem verbi, cui in persona unitur; sed nos unimur Christo per
|
|
|
1973 sacramentum fidei. Et ideo duo dicit <i>misit me</i> et
|
|
|
1974 <i>pater</i>. Si ergo referatur ad filium Dei, tunc dicit <i>vivo
|
|
|
1975 ego propter patrem</i>: quia ipse pater vivens est. Si vero
|
|
|
1976 referatur ad filium hominis; tunc dicit <i>vivo ego propter
|
|
|
1977 patrem</i>, quia <i>misit me</i>: idest, fecit me incarnari: missio
|
|
|
1978 enim filii Dei est eius incarnatio; Gal. IV, 4: <i>misit Deus
|
|
|
1979 filium suum factum ex muliere, factum sub lege</i>. Per hoc ergo,
|
|
|
1980 secundum Hilarium, excluditur error Arii; nam si nos propter
|
|
|
1981 Christum vivimus, quia aliquid de natura sua habemus, ut ipse
|
|
|
1982 dicit: <i>qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet
|
|
|
1983 vitam aeternam</i>; ergo et Christus vivit propter patrem, quia
|
|
|
1984 habet in se naturam patris: non autem partem, quia simplex est et
|
|
|
1985 indivisibilis, ergo habet totam naturam patris. Propter patrem ergo
|
|
|
1986 vivit filius, dum nativitas non alienam ei intulit diversamque
|
|
|
1987 naturam. Consequenter cum dicit <i>hic est panis, qui de caelo
|
|
|
1988 descendit</i>, ponit duas conclusiones: nam de duobus litigabant,
|
|
|
1989 scilicet de origine spiritualis cibi, et de eius virtute. Prima
|
|
|
1990 ergo conclusio est de origine; secunda est de virtute; et hanc
|
|
|
1991 principaliter intendit, ibi <i>qui manducat hunc panem, vivet in
|
|
|
1992 aeternum</i>. Sciendum est circa primum, quod Iudaei turbati
|
|
|
1993 fuerant, quia dixerat: <i>ego sum panis vivus qui de caelo
|
|
|
1994 descendit</i>, et ideo contra eos hoc iterum concludit ex hoc quod
|
|
|
1995 dicit <i>vivo propter patrem</i>, cum dicit <i>hic est panis</i>.
|
|
|
1996 Nam descendere de caelo, est de caelo originem habere; sed filius
|
|
|
1997 habet originem de caelo, quia vivit propter patrem: ergo Christus
|
|
|
1998 est qui de caelo descendit. Et ideo dicit <i>hic est panis qui de
|
|
|
1999 caelo</i>, idest de vita paterna, <i>descendit</i>, et hoc quantum
|
|
|
2000 ad divinitatem; vel <i>descendit</i> etiam quantum ad corpus:
|
|
|
2001 inquantum scilicet virtus formativa eius, quae fuit spiritus
|
|
|
2002 sanctus, de caelo fuit, ut virtus caelestis. Unde qui manducant
|
|
|
2003 hunc panem non moriuntur, quo modo mortui sunt patres nostri, qui
|
|
|
2004 manducaverunt manna non de caelo: nec erat panis vivus, ut dictum
|
|
|
2005 est supra. Quomodo autem mortui sunt qui manna manducaverunt, ex
|
|
|
2006 praemissis manifestum est. Secunda conclusio de virtute panis
|
|
|
2007 ponitur cum dicit <i>qui manducat hunc panem, vivet in
|
|
|
2008 aeternum</i>: quae sequitur ex hoc <i>qui manducat meam carnem</i>.
|
|
|
2009 Qui enim manducat hunc panem manet in me, et ego in illo; sed ego
|
|
|
2010 sum vita aeterna: ergo <i>qui manducat hunc panem</i>, ut debet,
|
|
|
2011 <i>vivet in aeternum</i>. Locus autem ubi hoc dixit Iesus, fuit in
|
|
|
2012 synagoga, in qua Christus docebat in Capharnaum. Volens enim
|
|
|
2013 multitudinem attrahere, in templo et synagoga docebat, et ut ex
|
|
|
2014 multis saltem proficiant aliqui; Ps. XXXIX, 10: <i>annuntiavi
|
|
|
2015 iustitiam tuam in Ecclesia magna</i>.</p>
|
|
|
2016 <br />
|
|
|
2017 <div class="D">Lectio 8</div>
|
|
|
2018 <p title="Super Io., cap. 6 l. 8"><a name="87465"><span class=
|
|
|
2019 "ref">[87465] Super Io., cap. 6 l. 8</span></a> Postquam compressit
|
|
|
2020 litigium Iudaeorum, et murmur, consequenter dominus sedat scandalum
|
|
|
2021 discipulorum, et primo agitur de scandalo discipulorum recedentium;
|
|
|
2022 secundo examinatur devotio remanentium, ibi <i>dixit ergo Iesus ad
|
|
|
2023 duodecim</i>. Circa primum tria facit. Primo ponitur scandalum
|
|
|
2024 discipulorum; secundo benignitas Christi ad reprimendum ipsum, ibi
|
|
|
2025 <i>sciens autem Iesus</i> etc.; tertio ponitur pertinacia et
|
|
|
2026 incredulitas recedentium, ibi <i>ex hoc multi discipulorum eius
|
|
|
2027 abierunt retro</i>. Sciendum est ergo circa primum, quod multi
|
|
|
2028 erant in populo Iudaeorum qui adhaerebant Christo, credentes ei, et
|
|
|
2029 sequebantur eum non tamen relictis omnibus, sicut duodecim, qui
|
|
|
2030 omnes dicebantur discipuli. Et de istis dicit, quod <i>multi</i>,
|
|
|
2031 scilicet in populo, qui ei credebant, <i>audientes</i>, quae supra
|
|
|
2032 dixit, <i>dixerunt: durus est hic sermo</i>. De istis dicitur Lc.
|
|
|
2033 VIII, 13: <i>ad tempus credunt, et in tempore tentationis
|
|
|
2034 recedunt</i>. Dicitur autem <i>multi</i>, quia, ut dicitur Eccle.
|
|
|
2035 I, v. 15, <i>stultorum infinitus est numerus</i>. Et Matth. XX, 16:
|
|
|
2036 <i>multi sunt vocati, pauci vero electi</i>. Isti ergo dixerunt
|
|
|
2037 <i>durus est hic sermo</i>. Durum dicitur quod non facile
|
|
|
2038 dividitur, et resistentiam habet. Est ergo aliquis sermo durus, aut
|
|
|
2039 quia resistit intellectui, aut quia resistit voluntati; cum
|
|
|
2040 scilicet illum intellectu capere non possumus, aut voluntati non
|
|
|
2041 placet; et utroque modo erat istis durus sermo. Durus quidem
|
|
|
2042 intellectu, quia superexcedebat imbecillitatem intellectus eorum;
|
|
|
2043 cum enim carnales essent, non poterant capere quod dicebat, se
|
|
|
2044 carnem suam daturum eis ad manducandum. Voluntati autem, quia multa
|
|
|
2045 dixit de potentia suae divinitatis. Et licet isti crederent ei
|
|
|
2046 sicut prophetae, non tamen credebant eum Deum: et ideo videbatur
|
|
|
2047 eis quod loqueretur maiora seipso. II Cor. X, 10: <i>epistolae
|
|
|
2048 graves sunt</i>. Eccli. VI, 21: <i>aspera est nimium indoctis
|
|
|
2049 hominibus sapientia</i>. Et ideo sequitur <i>quis potest eum
|
|
|
2050 audire?</i> Haec dicunt ad excusationem suam. Nam ex quo dederant
|
|
|
2051 se ei, debebant eum audire: sed quia non docebat eos placentia,
|
|
|
2052 vellent aliquam occasionem quaerere recedendi; Prov. c. XVIII, 2:
|
|
|
2053 <i>non recipit stultus verba prudentiae, nisi ea dixeris quae
|
|
|
2054 versantur in corde suo</i>. Consequenter cum dicit <i>sciens autem
|
|
|
2055 Iesus apud semetipsum quia murmurarent de hoc discipuli eius, dicit
|
|
|
2056 eis: hoc vos scandalizat?</i> Ponitur benignitas Christi ad
|
|
|
2057 sedandum scandalum, et primo denuntiat et manifestat scandalum;
|
|
|
2058 secundo removet causam scandali, ibi <i>si ergo videritis filium
|
|
|
2059 hominis ascendentem ubi erat prius?</i> Tertio innuit ipsam causam,
|
|
|
2060 ibi <i>sed sunt quidam ex vobis qui non credunt</i>. Scandalum
|
|
|
2061 autem denuntiat, quia dixerant occulte <i>durus est hic sermo</i>
|
|
|
2062 ut ab illo non audirentur. Sed ille qui virtute suae divinitatis
|
|
|
2063 noverat quid dicebant, hoc manifestat; et hoc est quod dicit
|
|
|
2064 <i>sciens autem Iesus apud semetipsum</i>, quod ipsi in semetipsis
|
|
|
2065 dicebant, scilicet <i>quia murmurarent de hoc discipuli eius</i>
|
|
|
2066 (supra II, 25: <i>non erat ei opus ut quis testimonium perhiberet
|
|
|
2067 de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine</i>; Ps. VII, 10:
|
|
|
2068 <i>scrutans corda et renes Deus); dixit eis: hoc vos
|
|
|
2069 scandalizat?</i> Quasi dicat: de hoc non debetis scandalizari. Vel
|
|
|
2070 potest legi remissive; quasi dicat: scio quod de hoc
|
|
|
2071 scandalizamini; Is. VIII, 4: <i>erit nobis</i>, scilicet in Christo
|
|
|
2072 credentibus, <i>quidem in sanctificationem; in lapidem autem
|
|
|
2073 offensionis duabus domibus Israel</i>, idest discipulis
|
|
|
2074 murmurantibus et turbis. Sed cum doctores debeant vitare scandalum
|
|
|
2075 audientium, quare eis dominus talia dogmata proponit, ut
|
|
|
2076 scandalizarentur et recederent? Respondeo. Dicendum quod necessitas
|
|
|
2077 doctrinae exigebat ut dominus eis talia proponeret. Institerant
|
|
|
2078 enim apud eum pro cibo corporali qui venerat ut duceret in
|
|
|
2079 appetitum cibi spiritualis; et ideo necesse erat ut eis proponeret
|
|
|
2080 doctrinam de cibo spirituali. Nec tamen scandalum eorum causabatur
|
|
|
2081 ex vitio doctrinae Christi, sed ex eorum infidelitate. Si enim
|
|
|
2082 verba domini non intelligebant propter eorum carnalitatem, poterant
|
|
|
2083 dominum interrogare, sicut apostoli alias fecerunt. Hoc autem,
|
|
|
2084 secundum Augustinum, dominus dispensative permisit, ut bene
|
|
|
2085 docentibus causam patientiae et consolationis contra malignantes
|
|
|
2086 eorum dicta praeberet, cum discipuli etiam verbis Christi detrahere
|
|
|
2087 praesumerent. Consequenter cum dicit <i>si ergo videritis filium
|
|
|
2088 hominis ascendentem ubi erat prius?</i> Tollit occasionem scandali,
|
|
|
2089 quae quidem erat et de persona dicentis, et de verbis dictis, ut
|
|
|
2090 dicit Chrysostomus, et ideo primo removet occasionem scandali
|
|
|
2091 quantum ad personam dicentis; secundo quantum ad verba dicta, ibi
|
|
|
2092 <i>spiritus est qui vivificat</i>. Occasio autem istorum fuit, quia
|
|
|
2093 audierant dominum loqui de se divina: unde, quia ipsi credebant eum
|
|
|
2094 esse filium Ioseph, scandalizabantur ex hoc quod de se dicit. Et
|
|
|
2095 ideo hanc occasionem removens, ostendit eis Deus apertius suam
|
|
|
2096 divinitatem; unde dicit: vos turbamini de his quae de me dixi <i>si
|
|
|
2097 ergo videritis filium hominis ascendentem ubi erat prius</i>;
|
|
|
2098 supple, quid dicetis? Quasi dicat: numquam potestis negare quin de
|
|
|
2099 caelo descenderim, quin sim dator vel doctor vitae aeternae. Simile
|
|
|
2100 fecit in Nathanaele: cum enim diceret: <i>tu es rex Israel</i>,
|
|
|
2101 voluit eum ad perfectiorem cognitionem elevare; unde dixit ei:
|
|
|
2102 <i>maiora his videbis</i>. Et ideo istis aliquid maius futurum de
|
|
|
2103 se manifestat, dicens <i>si ergo videritis filium hominis
|
|
|
2104 ascendentem ubi erat prius?</i> Ascendit autem in caelum videntibus
|
|
|
2105 discipulis, ut dicitur Act. I, 9. Si ergo ascendit ubi prius fuit,
|
|
|
2106 ergo prius fuit in caelo; supra III, 13: <i>nemo ascendit in caelum
|
|
|
2107 nisi qui de caelo descendit</i>. Sed attende quod etsi sit eadem
|
|
|
2108 persona filii Dei et filii hominis in Christo, quia tamen natura
|
|
|
2109 est alia, ideo aliquid convenit ratione humanitatis, scilicet
|
|
|
2110 ascendere, quod non convenit ei ratione divinitatis, secundum quam
|
|
|
2111 non habet quo ascendat, cum aeternaliter sit in summo rerum
|
|
|
2112 vertice, scilicet in patre; sed secundum eam convenit ei ascendere
|
|
|
2113 <i>ubi erat prius</i>, scilicet in caelo, ubi non fuit secundum
|
|
|
2114 humanam naturam; quod est contra errorem Valentini dicentis,
|
|
|
2115 Christum attulisse corpus caeleste. Sic ergo ubi prius fuit
|
|
|
2116 secundum divinitatem, ascendit videntibus apostolis et propria
|
|
|
2117 virtute secundum humanitatem; infra XVI, 28: <i>exivi a patre, et
|
|
|
2118 veni in mundum: iterum relinquo mundum, et vado ad patrem</i>. Sed,
|
|
|
2119 secundum Augustinum, aliter haec verba introducuntur: dicit enim,
|
|
|
2120 quod isti scandalizati sunt de hoc quod dominus dixit quod daret
|
|
|
2121 eis carnem suam ad manducandum, quod intelligentes carnaliter, ac
|
|
|
2122 si eam ad litteram deberent comedere, ut carnes animalium,
|
|
|
2123 scandalizati sunt. Et hunc intellectum removens, dicit <i>si ergo
|
|
|
2124 videritis filium hominis ascendentem</i>, integro corpore, <i>ubi
|
|
|
2125 erat prius</i>; supple: numquid dicetis quod sic daturus eram vobis
|
|
|
2126 carnem meam ad manducandum ut carnes animalium? Consequenter cum
|
|
|
2127 dicit <i>spiritus est qui vivificat</i>, removet occasionem
|
|
|
2128 scandali ex parte verborum prolatorum, et, secundum Chrysostomum,
|
|
|
2129 primo distinguit duplicem intellectum ipsorum verborum; secundo
|
|
|
2130 ostendit quis eorum congruat ipsis verbis, ibi <i>verba quae ego
|
|
|
2131 loquor, spiritus et vita sunt</i>. Sciendum est ergo quantum ad
|
|
|
2132 primum, quod verba Christi secundum duplicem sensum intelligi
|
|
|
2133 possunt, scilicet secundum spiritualem et secundum corporalem. Et
|
|
|
2134 ideo dicit <i>spiritus est qui vivificat</i> idest, si ea verba
|
|
|
2135 quae dixi, intelligatis secundum spiritum, idest secundum
|
|
|
2136 spiritualem sensum, vivificabunt; <i>caro non prodest quidquam</i>
|
|
|
2137 idest, si secundum carnalem sensum ea intelligatis, nihil vobis
|
|
|
2138 prosunt, immo nocent: quia, ut dicitur Rom. VIII, 13, <i>si
|
|
|
2139 secundum carnem vixeritis, moriemini</i>. Tunc autem verba domini
|
|
|
2140 de carne sua manducanda, carnaliter intelliguntur, quando
|
|
|
2141 accipiuntur secundum quod verba exterius sonant, et ut natura
|
|
|
2142 carnis habet; et hoc modo ipsi intelligebant, ut dictum est. Sed
|
|
|
2143 dominus dicebat daturum se eis sicut spiritualem cibum, non quin
|
|
|
2144 sit in sacramento altaris vera caro Christi, sed quia quodam
|
|
|
2145 spirituali et divino modo manducatur. Sic ergo dictorum verborum
|
|
|
2146 congruus sensus est non carnalis, sed spiritualis. Unde subdit
|
|
|
2147 <i>verba quae ego locutus sum vobis</i>, scilicet de carne mea
|
|
|
2148 manducanda, <i>spiritus et vita sunt</i>; idest, spiritualem sensum
|
|
|
2149 habent, et sic intellecta vitam dant. Nec mirum si habent
|
|
|
2150 spiritualem sensum, quia sunt a spiritu sancto; I Cor. XIV, 2:
|
|
|
2151 <i>spiritus est qui loquitur mysteria</i>. Et ideo mysteria Christi
|
|
|
2152 vivificant; Ps. CXVIII, 93: <i>in aeternum non obliviscar
|
|
|
2153 iustificationes tuas, quia in ipsis vivificasti me</i>. Secundum
|
|
|
2154 Augustinum vero aliter exponitur: nam hoc quod dixit <i>caro non
|
|
|
2155 prodest quidquam</i>, intelligitur de carne Christi. Manifestum est
|
|
|
2156 enim quod caro Christi, ut coniuncta verbo et spiritui, multum
|
|
|
2157 prodest per omnem modum: alioquin frustra verbum caro factum esset,
|
|
|
2158 frustra ipsum pater manifestasset in carne, ut dicitur I Tim. c.
|
|
|
2159 IV. Et ideo dicendum est quod caro Christi in se considerata non
|
|
|
2160 prodest quidquam, et non habet effectum proficuum, nisi sicut alia
|
|
|
2161 caro. Si enim per intellectum separetur a divinitate et spiritu
|
|
|
2162 sancto, non habet aliam virtutem quam alia caro; sed si adveniat
|
|
|
2163 spiritus et divinitas, multis prodest, quia facit sumentes manere
|
|
|
2164 in Christo: est enim spiritus caritatis per quem homo in Deo manet;
|
|
|
2165 I Io. IV, 13: <i>in hoc cognoscimus quia in Deo manemus et ipse in
|
|
|
2166 nobis, quoniam de spiritu suo dedit nobis</i>. Et ideo dicit
|
|
|
2167 dominus: hunc effectum, scilicet vitae aeternae quem ego promitto
|
|
|
2168 vobis, non debetis attribuere carni in se consideratae, quia
|
|
|
2169 <i>caro</i> sic <i>non prodest quidquam</i>; sed si spiritui
|
|
|
2170 attribuatis, et divinitati coniunctae carni, sic praestat vitam
|
|
|
2171 aeternam; Gal. V, 25: <i>si spiritu vivimus, spiritu et
|
|
|
2172 ambulemus</i>. Et ideo subdit <i>verba quae locutus sum vobis,
|
|
|
2173 spiritus et vita sunt</i>; idest, referenda sunt ad spiritum carni
|
|
|
2174 coniunctum; et sic intellecta, vita sunt, scilicet animae. Nam
|
|
|
2175 sicut corpus vivit vita corporali per spiritum corporalem, ita et
|
|
|
2176 anima vivit vita spirituali per spiritum sanctum; Ps. CIII, 30:
|
|
|
2177 <i>emitte spiritum tuum, et creabuntur</i>. Consequenter cum dicit
|
|
|
2178 <i>sed sunt quidam ex vobis qui non credunt</i>, demonstrat causam
|
|
|
2179 scandali, quae erat infidelitas eorum, quasi dicat: causa scandali
|
|
|
2180 vestri non est duritia sermonis quem ego locutus sum vobis, sed
|
|
|
2181 infidelitas vestra. Et ideo primo ostendit eorum infidelitatem;
|
|
|
2182 secundo excludit falsam opinionem; tertio manifestat causam
|
|
|
2183 infidelitatis eorum. Infidelitatem quidem eorum ostendit dominus
|
|
|
2184 cum dicit <i>sunt quidam ex vobis qui non credunt</i>. Non autem
|
|
|
2185 dixit qui non intelligunt sed, quod plus est, causam quare non
|
|
|
2186 intelligunt insinuat: ex hoc enim non intelligebant, quia non
|
|
|
2187 credebant; Is. VII, 9, secundum aliam litteram: <i>nisi
|
|
|
2188 credideritis, non intelligetis</i>. Et dixit <i>quidam</i>, ut
|
|
|
2189 excipiat discipulos; II ad Thess. III, 2: <i>non omnium est
|
|
|
2190 fides</i>; ad Rom. X, 16: <i>non omnes obediunt Evangelio</i>; Ps.
|
|
|
2191 CV, 25: <i>non crediderunt verbis eius</i>. Falsam suspicionem
|
|
|
2192 excludit Evangelista, cum subdit <i>sciebat enim</i>, quasi dicat:
|
|
|
2193 non ideo dixit Iesus <i>sunt quidam ex vobis qui non credunt</i>,
|
|
|
2194 quasi de novo hoc ei innotuisset; sed quia sciebat ab initio, mundi
|
|
|
2195 scilicet, <i>qui essent credentes et quis esset traditurus eum</i>;
|
|
|
2196 Hebr. IV, 13: <i>omnia nuda et aperta sunt oculis eius</i>; et
|
|
|
2197 Eccli. XXIII, 29: <i>domino Deo nostro nota sunt omnia antequam
|
|
|
2198 fiant</i>. Causam autem infidelitatis eorum assignat dominus
|
|
|
2199 consequenter, quae est ex remotione gratiae attrahentis; unde
|
|
|
2200 dicebat <i>propterea ego dixi vobis</i>; quasi dicat: ideo
|
|
|
2201 necessarium fuit ut vobis praedicta dicerem, <i>quia nemo potest
|
|
|
2202 venire ad me</i>, scilicet per fidem, <i>nisi fuerit ei datum a
|
|
|
2203 patre meo</i>. Ex quo sequitur, secundum Augustinum, quod etiam
|
|
|
2204 ipsum credere datur nobis a Deo. Cur autem non omnibus detur,
|
|
|
2205 ostensum est supra, eodem ubi quasi eadem verba dominus dixit.
|
|
|
2206 Repetit tamen ea hic propter duo: ut ostendat quod hoc quod recepit
|
|
|
2207 eos ad fidem, magis erat eis ad beneficium et utilitatem quam
|
|
|
2208 Christo; Phil. I, 29: <i>vobis datum est ut in ipsum credatis</i>;
|
|
|
2209 quasi dicat: bonum vestrum est quod credatis; et ideo dicit
|
|
|
2210 Augustinus: magnum quidem est credere: gaude quia credidisti.
|
|
|
2211 Secundo, ut ostendat se non esse filium Ioseph, ut ipsi putabant,
|
|
|
2212 sed Dei: nam Deus pater est qui attrahit homines ad filium, sicut
|
|
|
2213 ex praemissis apparet. Consequenter cum dicit <i>ex hoc multi,
|
|
|
2214 discipulorum eius abierunt retro</i>, ponitur ipsorum discipulorum
|
|
|
2215 pertinacia. Nam licet dominus reprehenderit eos, et causam
|
|
|
2216 scandali, quantum est ex parte sua, removerit, nihilominus tamen
|
|
|
2217 perseverant in infidelitate: et ideo dicit, quod <i>multi discipuli
|
|
|
2218 eius abierunt retro</i>. Non dixit recesserunt sed, <i>abierunt
|
|
|
2219 retro</i>, a fide, quam secundum virtutem habebant, et praecisi a
|
|
|
2220 corpore Christi, vitam perdiderunt, quia forte nec in corpore
|
|
|
2221 fuerunt, ut dicit Augustinus. Sunt enim aliqui qui simpliciter
|
|
|
2222 vadunt retro: illi scilicet qui sequuntur Diabolum, cui dictum est,
|
|
|
2223 Matth. IV, 10: <i>vade retro, Satana</i>. Et de quibusdam feminis
|
|
|
2224 dicitur I Tim. V, 15: <i>quaedam conversae sunt retro post
|
|
|
2225 Satanam</i>. Non sic vadit retro Petrus, sed post Christum; Matth.
|
|
|
2226 XVI, 23: <i>vade retro me, Satana</i>. Isti autem abierunt post
|
|
|
2227 Satanam. Unde sequitur <i>et iam non cum illo ambulabant</i>:
|
|
|
2228 scilicet quamvis a nobis requiratur ut cum Iesu ambulemus; Mich.
|
|
|
2229 VI, 8: <i>iudicabo tibi, homo, quid sit bonum</i>, et sequitur:
|
|
|
2230 <i>sollicite ambulare cum Deo tuo</i>. Consequenter cum subditur
|
|
|
2231 <i>dixit ergo Iesus ad duodecim: numquid et vos vultis abire?</i>
|
|
|
2232 Examinat dominus discipulos remanentes, et primo ponitur examinatio
|
|
|
2233 discipulorum ex interrogatione Christi; secundo subditur devotio
|
|
|
2234 remanentium ex responsione Petri, ibi <i>respondit ergo Simon
|
|
|
2235 Petrus</i>; tertio corrigitur Petri responsio, ibi <i>respondit ei
|
|
|
2236 Iesus</i>. Examinat autem dominus duodecim qui remanserant an
|
|
|
2237 velint persistere; et ideo <i>dixit ad duodecim</i>, scilicet
|
|
|
2238 apostolos: <i>numquid et vos vultis abire?</i> Et hoc propter duo.
|
|
|
2239 Primo ne hoc quod isti, aliis recedentibus, remanserant, propriae
|
|
|
2240 iustitiae ascribentes, superbirent, existimantes se gratiam fecisse
|
|
|
2241 Christo, eum non relinquendo: et ideo, ostendens se non indigere
|
|
|
2242 eorum sequela, magis eos detinet et confirmat. Iob XXXV, 7:
|
|
|
2243 <i>porro, si iuste egeris, quid donabis ei, aut quid de manu tua
|
|
|
2244 accipiet?</i> Secundo, quia contingit quod aliquando aliquis habet
|
|
|
2245 voluntatem recedendi ab aliquo, et tamen verecundia retinetur; et
|
|
|
2246 ideo nolens eos verecundia coarctari apud eum remanere (quia idem
|
|
|
2247 est invite servire quod penitus non servire), aufert etiam
|
|
|
2248 verecundiam et necessitatem remanendi, ponens in eorum arbitrio, an
|
|
|
2249 vellent remanere, an abire, quia <i>hilarem datorem diligit
|
|
|
2250 Deus</i>, ut dicitur II Cor. IX, 7. Sequitur devotio remanentium ex
|
|
|
2251 responsione Petri: nam ipse fratrum amator, et amici conservator,
|
|
|
2252 et specialem affectum gerens ad Christum, respondet pro toto
|
|
|
2253 collegio, dicens <i>domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae
|
|
|
2254 habes, et nos credimus</i>. Ubi tria facit. Primo extollit Christi
|
|
|
2255 excellentiam; secundo commendat eius doctrinam; et tertio
|
|
|
2256 profitetur fidem. Excellentiam quidem extollit cum dicit <i>domine,
|
|
|
2257 ad quem ibimus?</i> Quasi dicat: repellis nos a te; da nobis alium
|
|
|
2258 meliorem te, ad quem eamus. Sed certe <i>nullus similis tui in
|
|
|
2259 fortibus, domine</i>: Ex. XV, 11, et in Ps. LXXXVIII, 7: <i>quis
|
|
|
2260 similis Deo?</i> Et ideo non dimittemus te; Ps. CXXXVIII, 7: <i>quo
|
|
|
2261 ibo a spiritu tuo?</i> Et, secundum Chrysostomum, verbum Petri
|
|
|
2262 multum amicitiae est ostensivum: iam enim Christus eis erat
|
|
|
2263 honorabilior quam patres et matres. Doctrinam vero commendat cum
|
|
|
2264 dicit <i>verba vitae aeternae habes</i>. Moyses autem habuit verba
|
|
|
2265 Dei, similiter et prophetae, sed raro verba vitae aeternae; tu vero
|
|
|
2266 promittis vitam aeternam, quid ergo aliud maius quaerimus? Supra:
|
|
|
2267 <i>qui credit in me, habet vitam aeternam</i>; et Sup. III, 39:
|
|
|
2268 <i>qui credit in filium Dei, habet vitam aeternam</i>. Fidem autem
|
|
|
2269 confitetur cum subdit <i>et nos credimus e cognovimus quia tu es
|
|
|
2270 Christus filius Dei</i>. In fide enim nostra duo principaliter
|
|
|
2271 credenda sunt, scilicet mysterium Trinitatis et incarnationis: quae
|
|
|
2272 duo hic Petrus confitetur. Mysterium quidem Trinitatis, cum dicit
|
|
|
2273 <i>tu es filius Dei</i>. In hoc enim quod dicit eum filium Dei,
|
|
|
2274 facit mentionem de persona patris et filii, simul etiam et spiritus
|
|
|
2275 sancti, qui est amor patris et filii, et nexus utriusque. Mysterium
|
|
|
2276 vero incarnationis, cum dicit <i>tu es Christus</i>, Christus enim
|
|
|
2277 Graece, Latine unctus dicitur, oleo scilicet invisibili spiritus
|
|
|
2278 sancti; sed non secundum divinam naturam, quia qui ungitur spiritu
|
|
|
2279 sancto ipsa unctione melior efficitur, sed, secundum quod Deus,
|
|
|
2280 Christus non efficitur melior: ergo est unctus secundum quod homo.
|
|
|
2281 Dicit autem <i>credimus et cognovimus</i>, quia prius est credere
|
|
|
2282 quam cognoscere: et ideo si prius cognoscere quam credere vellemus,
|
|
|
2283 non cognosceremus, nec credere valeremus, ut dicit Augustinus. Is.
|
|
|
2284 VII, 9, secundum aliam litteram: <i>nisi credideritis, non
|
|
|
2285 intelligetis</i>. Responsionem autem Petri dominus corrigit cum
|
|
|
2286 dicit <i>nonne ego vos duodecim elegi, et ex vobis unus Diabolus
|
|
|
2287 est?</i> Et primo ponitur responsio domini; secundo expositio
|
|
|
2288 Evangelistae, ibi <i>dicebat autem de Iuda</i>. Quia Petrus largus
|
|
|
2289 fuit in responsione sua omnes includendo, sic dicens <i>et nos
|
|
|
2290 credimus, et cognovimus quia tu es Christus filius Dei</i>, per
|
|
|
2291 quod videbatur quod omnes perventuri essent ad vitam aeternam, ideo
|
|
|
2292 dominus de collegio credentium excepit Iudam. Sed haec quidem in
|
|
|
2293 Petro commendabilis erat confidentia, quod nullum de socio malum
|
|
|
2294 suspicabatur: sed in domino admiranda est sapientia, qui occulta
|
|
|
2295 videbat. Et ideo dicit <i>nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex
|
|
|
2296 vobis Diabolus est?</i> Non per naturam, sed per imitationem
|
|
|
2297 diabolicae malitiae. Sap. II, 24: <i>invidia Diaboli mors introivit
|
|
|
2298 in orbem terrarum: imitantur autem illum qui sunt ex parte
|
|
|
2299 illius</i>; infra XIII, 27: <i>post buccellam introivit in eum
|
|
|
2300 Satanas</i>, quia scilicet factus est conformis malitiae eius. Sed
|
|
|
2301 si Christus elegit Iudam, et ipse factus est malus, videtur quod
|
|
|
2302 erraverit in electione. Ad quod respondetur primo, secundum
|
|
|
2303 Chrysostomum, quia hoc non dicitur de electione praedestinationis,
|
|
|
2304 sed ad aliquod officium, et ad statum praesentis iustitiae, ad quem
|
|
|
2305 aliquando aliquis eligitur non secundum futurum, sed secundum quod
|
|
|
2306 nunc est in re: quia per hanc electionem non aufert arbitrii
|
|
|
2307 libertatem, nec aufert possibilitatem peccandi; unde, dicitur I
|
|
|
2308 Cor. X, 12: <i>qui existimat stare, videat ne cadat</i>. Sic ergo
|
|
|
2309 dominus elegit Iudam non tamquam malum tunc, nec tamen per
|
|
|
2310 electionem ablata est ei possibilitas peccandi. Secundo
|
|
|
2311 respondetur, secundum Augustinum, quod dominus elegit Iudam malum:
|
|
|
2312 et quia boni est ut malo utatur in bonum, licet sciret eum malum,
|
|
|
2313 malo eius bene est usus Deus, dum tradi se pertulit ut nos
|
|
|
2314 redimeret. Vel dicendum quod electio duodecim apostolorum non
|
|
|
2315 refertur hic ad personas, sed ad numerum; quasi dicat: ego elegi in
|
|
|
2316 vobis duodenarium numerum. Hic enim numerus congrue consecratur eis
|
|
|
2317 qui fidem sanctae Trinitatis per quatuor mundi cardines
|
|
|
2318 praedicaturi erant; qui quidem numerus non periit, quia in locum
|
|
|
2319 pereuntis proditoris surrogatus est Mathias. Vel, secundum
|
|
|
2320 Ambrosium, ideo elegit Iudam malum, ut consolaretur infirmitatem
|
|
|
2321 nostram, si aliquando contigerit nos ab amicis prodi, cum legimus a
|
|
|
2322 discipulo proditum dominum et magistrum. Sed quaeritur hic, quare
|
|
|
2323 cum dicit dominus <i>unus ex vobis Diabolus est</i>, nihil dicunt
|
|
|
2324 discipuli; et postea cum dicit, infra XIII, 21, <i>unus ex vobis me
|
|
|
2325 tradet</i>, dixerunt, <i>numquid ego sum, domine?</i> Respondeo
|
|
|
2326 dicendum, quod huius ratio est, quia hic dominus generaliter
|
|
|
2327 locutus est, dicens, unum ex eis esse Diabolum, quod potest referri
|
|
|
2328 ad quamcumque malitiam, et ideo non sunt commoti: ibi vero tantum
|
|
|
2329 facimus audientes, proditionem scilicet magistri, se continere non
|
|
|
2330 valent. Vel dicendum ad hoc, quod cum dominus haec verba dixit,
|
|
|
2331 quilibet eorum de sua virtute confidebat, et ideo non timebant de
|
|
|
2332 se. Sed quando Petrus audivit: <i>vade post me, Satana</i>, territi
|
|
|
2333 sunt, et infirmiora de se senserunt: et ideo vacillantes dicebant:
|
|
|
2334 <i>numquid ego sum, domine?</i> Hanc autem responsionem, quam
|
|
|
2335 dominus occulte fecerat, Evangelista exponit, dicens <i>dicebat
|
|
|
2336 autem de Iuda</i>, ut rei probavit eventus, ut patet infra,
|
|
|
2337 XIII.</p>
|
|
|
2338 <div class="centro"><br />
|
|
|
2339 <p><a href="cih05.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
|
|
|
2340 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a>
|
|
|
2341 <a href="cih07.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
|
|
|
2342 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
|
|
|
2343 <br />
|
|
|
2344 <hr />
|
|
|
2345 <br />
|
|
|
2346 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad
|
|
|
2347 hanc editionem<br />
|
|
|
2348 Iura omnia asservantur<br />
|
|
|
2349 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
|
|
|
2350 style="text-decoration=none">49644264</a></address>
|
|
|
2351 </div>
|
|
|
2352 </body>
|
|
|
2353 </html>
|
