Mercurial > hg > Aquinas

<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
<html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
<head>
<meta name="generator" content=
"HTML Tidy for Cygwin (vers 25 March 2009), see www.w3.org" />
<meta http-equiv="Content-Type" content=
"text/html; charset=us-ascii" />
<meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
<meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
<meta name="keywords" content=
"Thomas de Aquino, Corpus Thomisticum" />
<meta name="language" content="Latin" />
<meta name="security" content="public" />
<meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
<meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
<meta name="abstract" content="" />
<link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
"text/css" />
<link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
"text/css" />
<title>Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, cap.
6</title>
</head>
<body>
<div class="tres"><a href="http://www.corpusthomisticum.org/">CORPUS THOMISTICUM</a></div>
<div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
<div class="uno">Super Evangelium S. Ioannis lectura</div>
<div class="dos">caput VI</div>
<br />
<div class="centro">
<table align="center" summary="Imago">
<tr>
<th><img src="icons/crux190.jpg" width="164" height="190" border=
"0" alt="Thomas de Aquino a Beato Angelico depictus" align=
"middle" /></th>
</tr>
</table>
<br />
<span class="tres">Textum Taurini 1952 editum<br />
ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
magneticas<br />
denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
<br /></span><br />
<hr />
<br />
<p><a href="cih05.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="cih07.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
<script language="JavaScript" type="text/javascript">
//<![CDATA[
<!--
// original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
document.write('<OPTION VALUE="none">-------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="#87458">Super Io., cap. 6 l. 1');
document.write('<OPTION VALUE="#87459">Super Io., cap. 6 l. 2');
document.write('<OPTION VALUE="#87460">Super Io., cap. 6 l. 3');
document.write('<OPTION VALUE="#87461">Super Io., cap. 6 l. 4');
document.write('<OPTION VALUE="#87462">Super Io., cap. 6 l. 5');
document.write('<OPTION VALUE="#87463">Super Io., cap. 6 l. 6');
document.write('<OPTION VALUE="#87464">Super Io., cap. 6 l. 7');
document.write('<OPTION VALUE="#87465">Super Io., cap. 6 l. 8');
document.write('<\/SELECT>');
document.write('<BR><BR>');
document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
document.write('<\/FORM>');
// -->
//]]>
</script><br />
<hr />
<br /></div>
<div class="C">Caput 6</div>
<div class="D">Lectio 1</div>
<p title="Super Io., cap. 6 l. 1"><a name="87458"><span class=
"ref">[87458] Super Io., cap. 6 l. 1</span></a> Posita doctrina de
vita spirituali qua Christus regeneratos vivificat, consequenter
Evangelista agit de spirituali nutrimento quo Christus vivificatos
sustentat, et primo ponit visibile miraculum, quod fecit Christus
exhibendo nutrimentum corporale; secundo agit de nutrimento
spirituali, ibi <i>respondit eis Iesus, et dixit: amen, amen dico
vobis, quaeritis me, non quia</i> et cetera. Circa primum duo
facit. Primo ponit miraculum visibile de nutrimento corporali;
secundo ostendit effectum miraculi, ibi <i>illi ergo homines cum
vidissent</i> et cetera. Circa miraculum duo ponit: scilicet eius
circumstantias, et eius patrationem, ibi <i>et cum sublevasset
oculos Iesus</i>. Circa primum tria facit. Primo describit
multitudinem quam pavit; secundo determinat locum ubi pavit, ibi
<i>subiit ergo in montem Iesus</i>; tertio tempus quando pavit, ibi
<i>erat autem proximum Pascha</i> et cetera. Circa primum tria
facit. Primo determinat locum quo multitudo eum sequitur; secundo
turbam sequentem; tertio causam sequelae assignat. Quo autem turba
dominum sequeretur, insinuat Evangelista cum dicit <i>post haec
abiit Iesus trans mare Galilaeae</i>; idest, post mystica verba
quae dominus de sua potestate dixerat. Mare autem istud Galilaeae
frequenter in Scriptura et in diversis locis nominatur. Quia autem
istud mare non est salsum, sed est quaedam congregatio aquarum ex
influxu Iordanis, ideo a Luca dicitur stagnum, ut habetur Lc. V, 1;
quia vero secundum proprietatem Hebraici idiomatis, omnes
congregationes aquarum vocantur maria, secundum illud Gen. I, 10:
<i>congregationesque aquarum appellavit maria</i>, ideo dicitur
mare. Sed Genesareth cognominatur a natura loci: nam multum
fluctuat ex reverberatione ventorum, qui ex ipsis aquae
resolutionibus generantur: unde Genesareth in Graeco, idem est quod
auram generans. Denominatur etiam Galilaeae a Galilaea provincia,
in qua est. Tiberiadis vero a civitate sic dicta, quae erat ex una
parte ipsius maris, ex opposito habens civitatem Capharnaum ex alia
parte, quae prius vocabatur Zenereth, sed postea ab Herode
tetrarcha instaurata in honorem Tiberii Caesaris, Tiberias
appellata fuit. Ratio autem litteralis quare Iesus abiit trans
mare, assignatur a Chrysostomo, ut Christus cederet furori et
turbationi Iudaeorum, quam conceperant contra Christum propter ea
quae de se supra dixerat. Unde, ut ipse dicit, sicut iacula cum in
durum aliquod incidunt gravius feriunt, quae autem non habuerint
aliquod obvians, dissolvuntur cito immissa, et quiescunt; ita et
cum audacibus hominibus impetuose et resistendo incesserimus,
saeviunt magis; si autem eis cesserimus, facile mollimus eorum
insaniam. Propterea Christus furorem Iudaeorum ex praemissis
sermonibus natum, secedendo trans mare, mitigavit; dans nobis in
hoc exemplum simile faciendi. Eccli. VIII, 14: <i>ne stes contra
faciem contumeliosi</i>. Mystice autem per mare, praesens saeculum
turbidum designatur; Ps. CIII, v. 25: <i>hoc mare magnum et
spatiosum manibus</i>. Hoc mare transiit dominus quando mare
mortalitatis et poenalitatis assumpsit nascendo, calcavit moriendo
et transiens resurgendo, in gloriam resurrectionis pervenit. De
isto transitu dicitur infra XIII, 1: <i>sciens Iesus quia venit
hora eius ut transeat ex hoc mundo ad patrem</i>. Eum transeuntem
secutae sunt, credendo et imitando, turbae multae, ex utroque
populo collectae; Is. LX, 5: <i>tunc mirabitur et dilatabitur cor
tuum, quando conversa fuerit ad te multitudo maris</i>; Ps. VII, 7:
<i>exsurge, domine in praecepto quod mandasti, et synagoga
populorum circumdabit te</i>. Describitur ergo turba sequens
copiosa, <i>quia sequebatur eum multitudo magna</i>. Causa autem
propter quam sequebatur, est operatio miraculorum; unde dicit
<i>quia videbant signa quae faciebat super his qui
infirmabantur</i>. Sciendum est, quod quidam sequebantur eum
propter doctrinam eius, qui scilicet melius erant dispositi; alii
vero imperfectiores sequebantur eum propter admirationem signorum
visibilium, grossioris mentis existentes. <i>Signa enim</i>, ut
dicitur I Cor. XIV, 22, <i>non sunt data fidelibus, sed
infidelibus</i>. Aliqui etiam propter devotionem et fidem eum
sequebantur, scilicet illi quos corpore sanaverat: sic enim a
domino sanabantur in corpore ut etiam perfecte sanarentur in anima;
Deut. XXXII, 4: <i>Dei perfecta sunt opera</i>. Et hoc patet, quia
paralytico (supra VIII, 11), signanter dixit: <i>vade, et amplius
noli peccare</i>; et Matth. IX, 2: <i>fili, remittuntur tibi
peccata</i>; quae magis ad sanitatem animae pertinent quam
corporis. Notandum autem quod cum Evangelista non fecerit
mentionem, nisi de tribus miraculis, scilicet de nuptiis, de filio
reguli, et paralytico, hic tamen indeterminate dicit <i>signa quae
faciebat</i>, ut det intelligere, quia Christus multa alia signa
fecit, ut dicitur infra ult., 25, de quibus in hoc libro mentionem
non facit. Intendebat enim specialiter ad manifestandum Christi
doctrinam. Consequenter determinat locum miraculi, qui est mons;
unde dicit <i>subiit ergo in montem</i>, idest latenter ascendit
<i>Iesus, et ibi sedebat cum discipulis suis</i>. Et quidem mons
satis est congruus locus refectioni: per montem enim signatur
perfectio iustitiae, secundum illud Ps. XXXV, 7: <i>iustitia tua
sicut montes Dei</i>. Quia ergo haec terrena non satiant, immo
<i>qui biberit ex aqua hac sitiet iterum</i>, ut dicitur supra II,
13, spiritualia vero satiat; ideo dominus ad altiora cum discipulis
ascendit, ut ostendat in spiritualibus satietatem et perfectionem
iustitiae inveniri: de quo monte dicitur in Ps. LXVII, 16: <i>mons
Dei, mons pinguis</i>. Unde et ibi doctoris exercebat officium,
sedens cum discipulis suis: ipse enim est qui docet omnem hominem
scientiam. Consequenter describitur tempus, cum dicit <i>erat autem
proximum Pascha</i>, quod quidem tempus congruit refectioni. Pascha
enim interpretatur transitus: Ex. XII, 11: <i>est enim phase, idest
transitus domini</i>, ut det intelligere quod quisquis pane divini
verbi et corpore et sanguine domini desiderat refici, debet
transire de vitiis ad virtutes. I Cor. V, v. 7: <i>Pascha nostrum
immolatus est Christus, itaque epulemur in azymis sinceritatis et
veritatis</i>. Eccli. XXIV, 26, dicit divina sapientia: <i>transite
ad me, omnes, qui concupiscitis me</i>. Hoc autem est secundum
Pascha, de quo Evangelista mentionem facit: ad quod quidem, iuxta
legis praeceptum, quod habetur Ex. XXIII, 17, dominus non ascendit
in Ierusalem. Cuius ratio est, quia Christus Deus erat et homo: et
inquantum homo suberat quidem legi; inquantum Deus supra legem
erat. Ut ergo se hominem ostenderet, servabat aliquando legem; ut
vero Deum, legem solvebat. Unde et per hoc quod non ivit, dedit
intelligere quod paulatim et in brevi legalia cessarent.
Consequenter agit de patratione miraculi, cum dicit <i>cum
sublevasset ergo oculos Iesus, et vidisset</i> etc., et primo
ostenditur necessitas patrandi miraculi; secundo subditur ipsa
patratio, ibi <i>dicit ergo Iesus: facite homines discumbere</i> et
cetera. Necessitas autem miraculi fiendi sumitur ex interrogatione
domini, et responsione discipulorum, et ideo primo ponitur domini
interrogatio; secundo discipulorum responsio, ibi <i>respondit ei
Philippus</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo ponitur
interrogandi occasio; secundo subditur Christi interrogatio; et
tertio aperitur interrogantis intentio. Occasio autem interrogandi
fuit visio multitudinis ad Christum venientis. Et ideo dicit <i>cum
sublevasset oculos Iesus</i>, existens in monte cum discipulis
quasi perfectioribus, <i>et vidisset</i> et cetera. In quo duo
circa dominum sunt consideranda. Unum, ut discamus Christi
maturitatem oculos non erigentis huc atque illuc, sed pudice
sedentis et attente cum discipulis suis: contra quod dicitur Prov.
XXX, 13: <i>generatio cuius sublimes sunt oculi, et palpebrae eius
in alta surrectae</i>; et Eccli. XIX, 26: <i>ex visu cognoscitur
vir</i>. Secundum, ut discamus, quod neque otiose sedebat cum
discipulis suis; sed attente eos docens, et ad seipsum corda eorum
convertens, discipulos quos docebat intuebatur; Lc. c. VI, 20:
<i>et ipse elevatis oculis in discipulos suos, dicebat</i> et
cetera. Et ideo dicitur <i>cum sublevasset oculos Iesus</i> et
cetera. Mystice autem oculi domini sunt dona spiritualia, quae cum
electis suis misericorditer concedit, tunc in eos oculos suos
sublevat, idest respectum pietatis impendit. Hoc petebat Ps. LXXXV,
16, dicens: <i>respice in me, domine, et miserere mei</i>.
Interrogatio vero est de refectione multitudinis; unde <i>dixit ad
Philippum: unde ememus panes, ut manducent hi?</i> Unum supponit,
et aliud quaerit. Supponit quidem penuriam, quia non habebant unde
tantae multitudini cibum praeberent; quaerit autem modum
inveniendi, cum dicit <i>unde ememus panes, ut manducent hi?</i>
Ubi notandum, quod omnis doctor necesse habet spiritualiter pascere
turbam ad se venientem. Et quia nullus homo habet ex se unde pascat
eam, ideo oportet quod aliunde emat labore, studio, assiduitate
orationum; Is. LV, 1: <i>qui non habetis argentum, properate, et
emite absque ulla commutatione vinum et lac</i>. Et iterum:
<i>quare appenditis argentum vestrum</i>, idest eloquentiam, <i>et
non in panibus</i>, idest, non in vera sapientia, quae reficit
(Eccli. XV, 5: <i>cibavit illum pane vitae et intellectus, et
laborem vestrum non in saturitate</i>) addiscendo ea quae non
satiant, sed magis evacuant? Intentio autem interrogantis aperitur
cum dicit <i>hoc autem dicebat tentans eum</i> et cetera. Ubi
Evangelista unam dubitationem excludens, ducit in aliam. Potuisset
enim dubitari quod dominus Philippum quasi ignorans interrogasset;
sed hoc excludit dicens <i>ipse enim sciebat quid esset
facturus</i>. Sed cum tentare videatur etiam ignorantis esse, cum
idem sit quod experimentum sumere, videtur quod Evangelista in
aliam dubitationem inducat cum dicit <i>tentans eum</i>. Sed
dicendum, quod diversimode aliquis tentat aliquem, ut experimentum
de eo sumat: aliter enim tentat homo, quia ut addiscat; aliter
Diabolus, quia ut decipiat; I Petr. V, v. 8: <i>adversarius vester
Diabolus tamquam leo rugiens, circuit quaerens quem devoret</i>.
Deus vero et Christus tentat quidem non ut addiscat, quia ipse est
qui scrutatur corda et renes; non ut decipiat, <i>quia ipse neminem
tentat</i>, ut dicitur Iac. I, 13; sed tentat ut aliis experimentum
de tentato tribuat. Sic tentavit Deus Abraham; Gen. XXII, 1:
<i>tentavit Deus Abraham</i> etc., et sequitur: <i>nunc cognovi
quod timeas dominum</i>: idest, cognoscere feci quod timeas
dominum. Ita ex hoc Philippum tentat ut insinuaret aliis suam
responsionem, inducens per hoc eos in certissimam futuri signi
cognitionem. Consequenter ponitur responsio discipulorum, cum dicit
<i>respondit ei Philippus</i>, et primo responsio Philippi; secundo
responsio Andreae, ibi <i>dicit ei unus ex discipulis eius</i> et
cetera. Sciendum est autem circa primum, quod Philippus inter alios
magis tardus et rudis erat, et ideo inter alios frequentius dominum
interrogabat; infra XIV, 8: <i>domine, ostende nobis patrem, et
sufficit nobis</i>. Sed in interrogatione istorum duorum, quantum
ad litteram pertinet, Andreas melius dispositus erat quam
Philippus, quia nullam intentionem et dispositionem habere videtur
ad miraculum fiendum. Et ideo illum modum inducit quo omnes homines
illos pascere possent, scilicet per pecuniam, dicens <i>ducentorum
denariorum panes non sufficiunt eis</i>: quos nos non habemus, et
ideo non possumus eis dare ad manducandum. In quo Christi paupertas
insinuatur, qui nec ducentos denarios habebat. Andreas vero videtur
habere respectum ad miraculum fiendum. Fortassis enim in memoria
habebat signum quod Eliseus de panibus hordeaceis fecerat, quando
pavit de viginti panibus centum viros, ut legitur IV Reg. IV, 42
ss., et ideo dicit <i>est puer unus hic qui habet quinque panes
hordeaceos</i>. Sed tamen opinatus est quod Christus non esset
facturus maius miraculum quam Eliseus. Aestimabat enim quod de
paucioribus panibus pauciora, et de pluribus plura miraculose
fierent (quamvis ei qui subiecta materia non indiget, similiter
facile sit de pluribus et de paucioribus pascere turbas), et ideo
subdit <i>sed haec quid sunt inter tantos?</i> Quasi dicat: si
etiam multiplicentur sicut Eliseus multiplicavit, non sufficit.
Mystice refectio spiritualis per sapientiam significatur. Una autem
sapientia est quam docuit Christus, qui est vera sapientia; I Cor.
I, 24: <i>Christum Dei virtutem et Dei sapientiam</i>. Sed ante
adventum Christi duplex doctrina erat. Una humana quam habebant
philosophi, alia legis scriptae. De prima ergo mentionem facit
Philippus et ideo utitur nomine emptionis, dicens <i>ducentorum
denariorum panes non sufficiunt eis</i>. Nam sapientia humana per
acquisitionem habetur. Centenarius numerus perfectionem importat.
Unde ducenti duplicem perfectionem insinuant necessarium huic
sapientiae; nam ad eius perfectionem duplici via pervenitur:
scilicet per experimentum et per contemplationem. Dicit ergo
<i>ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis</i>, quia
quidquid humana ratio potest experiri et cogitare de veritate, non
sufficit ad perfectam satietatem sapientiae; Ier. IX, 23: <i>non
glorietur sapiens in sapientia sua, et non glorietur fortis in
fortitudine sua, et non glorietur dives in divitiis suis; sed in
hoc glorietur qui gloriatur, scire et nosse me</i>. Nam nullius
philosophi tanta fuit sapientia ut per eam homines ab errore
revocari possent, quin potius multos ad errorem inducunt. De
secunda vero mentionem facit Andreas; et ideo noluit quod alii
panes emerentur, sed de habitis turba reficeretur, scilicet de his
quae lex continebat; unde melius dispositus erat quam Philippus; et
ideo dicit <i>est puer unus hic qui habet quinque panes
hordeaceos</i>. Puer iste potest dici Moyses propter imperfectionem
status legis: Hebr. VII, 19: <i>neminem ad perfectum adduxit
lex</i>: vel populus Iudaeorum, qui sub elementis mundi serviebat,
ut dicitur Gal. IV, 3. Puer ergo iste quinque panes habet, idest
doctrinam legis: vel quia in quinque libris Moysi contenta est,
supra I, 17: <i>lex per Moysen data est</i>: vel quia data est
hominibus vacantibus sensibilibus, quae per quinque sensus
exprimuntur: qui sunt hordeacei: quia lex ipsa data erat ut in ea
vitale alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur: hordei enim
medulla, tenacissima palea tegitur: vel quia populus Iudaeorum
nondum expoliatus erat carnali desiderio, sed tamquam palea cordi
eius inhaerebat: nam in veteri testamento exterius duritiam
experiebantur, propter caeremoniales observantias; Actor. XV, 10:
<i>hoc est onus quod nec nos, nec patres nostri portare
potuerunt</i>. Et ipsi Iudaei corporalibus dediti, spiritualem
sensum legis non capiebant; II ad Cor. III, 15: <i>velamen positum
est supra corda ipsorum</i>. Per pisces autem duos qui saporem
suavem pani dabant, intelligitur doctrina Psalmorum et prophetarum:
et sic vetus lex non solum habebat panes, scilicet libros quinque
Moysi; sed etiam duos pisces, scilicet prophetas et Psalmos. Unde
Scriptura veteris testamenti per haec tria dividitur, Lc. ult., 44:
<i>quae scripta sunt in lege et prophetis et Psalmis de me</i>. Vel
per duos pisces, secundum Augustinum, duae personae significantur:
scilicet regia et sacerdotalis, quibus populus ille regebatur; quae
tamen duae personae Christum praefigurabant, qui fuit verus rex et
sacerdos. <i>Sed haec quid sunt inter tantos?</i> Quia per ea non
potuit humanum genus ad cognitionem veritatis perfecte duci: licet
enim Deus in Iudaea notus esset, gentes tamen eum ignorabant.
Consequenter cum dicitur <i>dixit ergo Iesus</i>, agitur de
patratione miraculi, et primo ponitur hominum dispositio; secundo
eorum refectio, ibi <i>accepit ergo Iesus panes</i> etc.; tertio
fragmentorum collectio, ibi <i>ut autem impleti sunt</i> et cetera.
Circa primum duo facit. Primo ponitur mandatum de dispositione
turbarum; secundo opportunitas dispositionis; et tertio numerus
dispositorum. Mandatum autem fuit domini ad discipulos, ut
disponerent turbam ad comedendum; unde dicit Iesus <i>facite
homines discumbere</i>, idest sedere ad comedendum. Nam, sicut
dictum est supra II, antiquitus homines lectis accumbentes
prandebant, unde inolevit consuetudo, ut qui sedent ad manducandum,
dicantur discumbere. Per quod mystice significatur quies, quae
necessaria est ad perfectionem sapientiae; Eccli. XXXVIII, 25:
<i>qui minoratur actu, perficiet sapientiam</i>. Quae dispositio
fit per discipulos, quia per eos ad nos cognitio veritatis derivata
est; Ps. LXXI, 3: <i>suscipiant montes pacem populo</i>.
Opportunitas autem dispositionis captatur ex loco <i>erat autem
foenum multum in loco</i>, quod, ad litteram, commodum est
discumbentibus. Mystice autem per foenum caro significatur, Is. XL,
6: <i>omnis caro foenum</i>, et secundum hoc potest ad duo referri.
Competit doctrinae veteris testamenti, quae dabatur quiescenti in
carnalibus, et populo carnaliter sapienti; Is. I, 19: <i>si
volueritis et audieritis me, bona terrae comedetis</i>; Deut.
XXXIII, 28: <i>oculus Iacob in terra frumenti, vini et olei</i>.
Vel competit percipienti veram sapientiam, ad quam veniri non
potest nisi calcatis carnalibus; Rom. XII, 2: <i>nolite conformari
huic saeculo</i>. Numerus autem erat magnus; unde dicit
<i>discubuerunt ergo viri, numero quasi quinque millia</i>. Viros
tantum Evangelista enumerat, legalem consuetudinem sequens, in qua
Moyses a viginti annis et supra, populum numeravit, nulla mentione
de mulieribus facta, ut dicitur Num. I. Quod ideo Evangelista
fecit, quia isti soli sunt capaces doctrinae perfectae; I Cor. II,
6: <i>sapientiam loquimur inter perfectos</i>; Hebr. V, 14:
<i>perfectorum est solidus cibus</i>. Consequenter cum dicit
<i>accepit ergo Iesus panes</i>, agit de refectione, et primo
insinuatur reficientis affectus; secundo materia refectionis; et
tertio perfecta satietas. In affectu autem Iesu reficientis primo
quidem attenditur humilitas; secundo vero gratiarum actio.
Humilitas quidem, quia accepit panes, et distribuit. Et quidem
Christus facturus miraculum poterat panibus ex nihilo creatis
pascere turbas. Sed dispensatione panes praeexistentes
multiplicavit ad refectionem turbarum. Primo quidem ut ostenderet
sensibilia a Diabolo non esse, sicut Manichaei errantes dicunt. Nam
si hoc verum esset, dominus non uteretur rebus sensibilibus ad opus
divinae laudis, et praecipue cum <i>ipse venerit, ut dissolvat
opera Diaboli</i>, ut dicitur I Io. III, 8. Secundo ut ostendat
falsum esse quod ipsi dicunt, scilicet doctrinam veteris testamenti
non esse a Deo, sed a Diabolo. Ut ergo ostenderet non esse
doctrinam aliam novi testamenti quam quae praefigurabatur et
continebatur in doctrina veteris testamenti, praeexistentes panes
multiplicavit, innuens quod ipse est qui legem perfecit et
implevit; Matth. V, 17: <i>non veni solvere legem</i>. Gratiarum
autem actio, quia gratias egit, ut ostendat se ab alio habere,
scilicet a patre, quidquid habet: in quo ostendit nobis exemplum
simile faciendi. Specialiter tamen gratias egit, ut det nobis
exemplum, cum comestionem incipimus, gratias debere agere Deo; I
Tim. IV, 4: <i>nihil reiiciendum quod cum gratiarum actione
percipitur</i>; Ps. XXI, 27: <i>edent pauperes, et saturabuntur, et
laudabunt dominum</i>. Item ut ostendat quod non propter se orabat,
sed propter turbam, quae praesens erat, et oportebat ei suadere
quod a Deo venerat. Et ideo cum coram multis miraculum facit, orat,
ut ostendat se Deo non esse contrarium, sed secundum voluntatem
eius operari. Dicitur tamen in Marco, quod Christus per apostolos
distribuit panes turbis. Sed hic dicitur quod ipse distribuit, quia
ipse videtur fecisse quod per alios fecit. Sed utrumque, secundum
mysterium, verum est, quia ipse solus interius reficit, et alii
exterius et ut ministri reficiunt. Materia autem refectionis fuit
panis et piscis, de quibus satis dictum est supra. Satietas vero
refectionis perfecta fuit, quia <i>quantum volebant</i>. Solus enim
Christus est qui pascit animam inanem, et animam esurientem replet
bonis; Ps. XVI, 15: <i>satiabor cum apparuerit gloria tua</i>. Alii
vero, quasi ex mensura habentes gratiam, miracula faciunt; Christus
vero absoluta virtute, cum multa superabundantia omnia operabatur:
unde dicitur quod <i>impleti sunt</i>. Consequenter cum dicit <i>ut
autem impleti sunt, dixit discipulis suis</i> etc., agitur de
fragmentorum collectione, et primo ponitur mandatum domini; secundo
executio discipulorum, ibi <i>collegerunt</i> et cetera. Dicit ergo
<i>ut autem impleti sunt, dixit discipulis suis: colligite quae
superaverunt fragmenta</i>. Quod quidem dominus non ad superfluam
ostentationem fecit; sed ut ostenderet factum miraculum non esse
phantasticum, per hoc quod collectae reliquiae diu servatae sunt,
et aliis in cibum fuerunt. Voluit etiam per hoc, miraculum illud
firmius discipulorum cordibus inhaerere, quibus et fragmenta
portanda praecepit; quoniam eos maxime erudire volebat qui orbis
terrarum debebant esse magistri. Sed discipuli fideliter
exequuntur; unde sequitur <i>collegerunt ergo</i> et cetera. Ubi
notandum est, quod non quantaecumque reliquiae supersunt, neque ad
casum, sed secundum certitudinem: quia neque plus neque minus, sed
quantum voluit fecit superfluum esse. Cuius signum est quod
cophinus cuiuslibet apostoli plenus fuit. Cophinus autem vas est
rusticano officio deputatum. Duodecim ergo cophini significant
duodecim apostolos et eorum imitatores, qui licet in praesenti sint
contemptibiles, spiritualium tamen sacramentorum divitiis sunt
interius referti: qui duodecim esse dicuntur, quia fides sanctae
Trinitatis per eos praedicanda erat in quatuor partibus mundi.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 2</div>
<p title="Super Io., cap. 6 l. 2"><a name="87459"><span class=
"ref">[87459] Super Io., cap. 6 l. 2</span></a> Posito signo
visibili de nutrimento corporali, hic ponitur effectus signi in
turbis triplex. Primo quantum ad fidei confessionem; secundo
quantum ad intentatam honoris exhibitionem, ibi <i>Iesus ergo cum
cognovisset</i> etc.; tertio quantum ad diligentem inquisitionem,
ibi <i>ut autem sero factum est</i> et cetera. Sciendum est circa
primum, quod quasi ex ore Iudaeorum dictum est in Ps. LXXIII, 9:
<i>signa nostra non vidimus, iam non est propheta</i>. Erat autem
olim consuetudo ut prophetae multa signa facerent, unde,
deficientibus signis, videbatur prophetia cessasse. Cum vero signa
vident, redditam sibi prophetiam confitentur. Unde iam tantum de
viso miraculo profecerant, quod dominum prophetam dicebant. Dicitur
ergo <i>illi homines</i>, qui satiati fuerant ex quinque panibus,
<i>cum vidissent quod Iesus fecerat signum, dicebant, quia hic est
vere propheta</i>. Sed tamen nondum ad perfectam fidem pervenerant,
quia eum prophetam credebant qui etiam est dominus prophetarum. Nec
tamen ex toto falluntur, quia etiam ipse dominus se prophetam
nominat. Sciendum est autem, quod propheta dicitur videns. I Reg.
IX, 9: <i>qui nunc dicitur propheta, olim vocabatur videns</i>.
Visio autem ad vim cognoscitivam pertinet. In Christo autem fuit
triplex cognitio. Scilicet sensitiva: et secundum hanc habuit
aliquam similitudinem cum prophetis, inquantum in imaginatione
Christi formari poterant aliquae species sensibiles, quibus futura
vel occulta praesentarentur, praecipue propter passibilitatem, quae
sibi conveniebat propter statum viatoris. Item cognitio
intellectiva: et quantum ad hanc non habet similitudinem cum
prophetis; sed etiam est supra Angelos, quia erat comprehensor
excellentius quam aliqua creatura. Item cognitio divina: et quantum
ad hanc fuit prophetarum et Angelorum inspirator, cum omnis
cognitio causetur per participationem verbi divini. Videntur tamen
in Christo excellentiam prophetiae cognoscere in hoc quod dicunt
<i>vere propheta</i>. Licet enim multi prophetae inter Iudaeos
fuerint, unus tamen expectabatur, in eis praecipuus, secundum illud
Deut. XVIII, v. 15: <i>prophetam suscitabit vobis dominus</i>: et
de hoc loquuntur; unde signanter dicit <i>qui venturus est in
mundum</i>. Deinde cum dicit <i>Iesus ergo cum cognovisset</i>,
etc., ponitur secundus effectus quantum ad intentatam honoris
exhibitionem, quam tamen Christus refugit. Et ideo primo ponitur
conatus plebis; secundo fuga Christi. Conatus quidem, cum dicitur
<i>ut raperent eum, et facerent eum regem</i>. Illud enim rapi
dicitur quod praeter voluntatem et opportunitatem accipitur. Verum
autem erat quod dispositio Dei patris ab aeterno fuerat de regno
Christi manifestando, sed manifestatio haec nondum opportuna erat
secundum tempus; nam venerat tunc, sed non regnare, quomodo regnans
est in eo quod dicimus Matth. VI, 10: <i>adveniat regnum tuum</i>,
ubi regnabit etiam secundum illud quod homo factus est. Et ideo
huic manifestationi aliud tempus est ordinatum, quando scilicet
erit aperta claritas sanctorum eius, post iudicium ab eo factum. De
ista manifestatione quaerebant discipuli, Act. I, 6: <i>domine, si
in tempore hoc restitues regnum Israel?</i> Credentes ergo turbae
eum regnaturum venisse, volebant eum facere regem. Cuius ratio est,
quia homines frequenter talem in dominum volunt qui eos in
temporalibus pascat. Unde quia Christus paverat eos, eum regem
facere voluerunt; Is. III, 6: <i>vestimentum tibi est: esto
princeps noster</i>. Unde Chrysostomus dicit: vide quanta est gulae
virtus. Non eis ultra cura est sabbati transgressionis, nec ultra
zelant pro Deo, sed omnia remota sunt, ventre repleto: sed et
propheta iam erat apud eos, et regem eum inthronizare volebant.
Fuga autem Christi ponitur, cum dicit <i>fugit iterum in montem
ipse solus</i>. Ubi datur intelligi, quod dominus videns turbas, de
monte descenderat, et circa inferiora loca paverat turbas: nisi
enim de monte descendisset, non diceretur iterum fugere in montem.
Sed cum ipse sit vere rex, quare fugit? Ad quod triplex ratio
assignatur. Una, quia derogasset dignitati eius, si regnum ab
homine recepisset, qui sic rex erat ut eius participatione reges
omnes essent; Prov. VIII, 15: <i>per me reges regnant</i>. Alia
ratio, quia praeiudicasset suae doctrinae, si claritatem aut robur
ab hominibus accepisset. Sic enim operabatur et docebat ut totum
virtuti divinae ascriberetur, et non favori humano; supra V, 41:
<i>claritatem ab hominibus non accipio</i>. Tertia ratio est, ut
erudiret nos mundanas dignitates contemnere; infra XIII, 15:
<i>exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et
vos faciatis</i>; Eccli. VII, 4: <i>noli quaerere ab homine
ducatum</i>. Sic ergo gloriam mundi recusavit, ut tamen poenam
sponte subiret, secundum illud Hebr. XII, 2: <i>proposito sibi
gaudio sustinuit crucem, confusione contempta</i>. Sed huic videtur
contrarium quod dicitur Mt. XIV, 23, scilicet quod <i>ascendit
solus in montem orare</i>. Sed, secundum Augustinum, haec non sunt
contraria, quia causa fugiendi coniuncta est causae orandi. Tunc
enim docet nos dominus magnam causam esse orandi, cum imminet causa
fugiendi. Mystice autem tunc ascendit in montem quando turbae
refectae paratae erant ei subiici, quia tunc ascendit in caelum
quando populi parati erant se veritati fidei subiicere, secundum
illud Ps. VII, 8: <i>synagoga populorum circumdabit te; et propter
hanc in altum regredere</i>; idest, ut circumdet te synagoga
populorum, regredere in altum. Sed dictum est <i>fugit</i>, ut
signaret quod non potuit intelligi altitudo eius: quod enim non
intelligimus, dicimus a nobis fugere. Hic agitur de tertio effectu,
scilicet de diligenti inquisitione, et primo quantum ad discipulos;
secundo vero quantum ad turbas, ibi <i>altera autem die</i> et
cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit studium discipulorum;
secundo explicat, ibi <i>et tenebrae iam factae erant</i> et
cetera. Circa primum duo facit. Primo describit descensum
discipulorum ad mare; secundo transitum maris, ibi <i>et cum
ascendissent navim</i>, et cetera. Sciendum ergo circa primum, quod
Christus ascendit montem nescientibus discipulis, unde
expectaverunt usque ad vesperam, eum venturum esse putantes ad se.
Facta autem vespera, non ultra sustinent eum non inquirere: tantus
eos detinebat amor. Et ideo dicit <i>ut autem sero factum est,
descenderunt discipuli eius ad mare, requirentes eum</i>. Mystice
autem per sero, dominica passio, seu ascensio designatur: quamdiu
enim Christus praesentia corporali cum discipulis fuit, nulla eos
deprimebat turbatio, amaritudo nulla vexabat; Mt. IX, 15: <i>non
possunt filii sponsi lugere quamdiu sponsus est cum illis</i>. Sed
Christo recedente ab eis, descendunt ad mare, idest ad turbationes
saeculi; Ps. CIII, 25: <i>hoc mare magnum</i>. Sed quia amor quo
igniti erant, non sinebat eos diutius domini praesentia carere,
ideo subdit eorum transitum, cum dicit <i>et cum ascendissent
navim, venerunt trans mare in Capharnaum</i>. Consequenter cum
dicit <i>et tenebrae iam factae erant</i> etc., explicat quod
summatim posuerat, et primo de perventione ad mare; secundo de
transitu, ibi <i>mare autem, vento magno flante, exurgebat</i>.
Quantum ad primum dicit <i>tenebrae iam factae erant, et non
venerat ad eos Iesus</i>: quod non sine causa Evangelista exprimit,
ut per hoc ferventem eorum ostendat amorem. Non enim vespera nec
nox eos detinuit. Mystice autem tenebrae, caritatis defectum
designant; lux enim caritas est, secundum illud I Io. II, 10:
<i>qui diligit fratrem suum, in lumine est</i>. Tenebrae ergo in
nobis sunt quando non venit ad nos Iesus lux vera, ut dicitur supra
I, in cuius praesentia omnes tenebrae propulsantur. Subtraxit autem
Christus se tamdiu discipulis, primo quidem ut sentirent quid esset
eius absentia; quod quidem experti sunt in tempestate maris. Ier.
II, 19: <i>scito, et vide quia malum et amarum est dereliquisse te
dominum</i>. Secundo ut diligentius quaererent; Cant. V, 17: <i>quo
abiit dilectus tuus, o pulcherrima mulierum? (...). Et quaeremus
eum tecum</i>. Quantum ad transitum dicit <i>mare autem, vento
magno flante, exurgebat</i>. Et primo ponitur maris tempestas;
secundo Christi apparitio et tempus apparitionis, ibi <i>et cum
remigassent</i> etc.; tertio apparitionis effectus, ibi <i>et
timuerunt</i> et cetera. Tempestas autem in mari causabatur a flatu
exorti venti; et ideo dicit <i>mare autem, vento magno flante,
exurgebat</i>, in altum. Per ventum illum figuratur tentatio et
persecutio quae futura est Ecclesiae propter defectum caritatis.
Nam, sicut Augustinus dicit, unde caritas refrigescit, inde fluctus
augentur, et turbatur navis. Nec tamen venti illi et tempestas et
fluctus et tenebrae id agebant ut vel navis non promoveretur, vel
soluta frangeretur, quia <i>qui perseveraverit usque in finem, hic
salvus erit</i>, Mt. XXIV, 13; et ibid. c. VII, 27: <i>flaverunt
venti, et irruerunt flumina et non cecidit domus</i>. Apparitio
autem Christi non fuit statim a principio tempestatis, sed post
aliquod spatium; et ideo dicit <i>cum remigassent ergo quasi stadia
vigintiquinque aut triginta, vident Iesum</i>. Et hoc ideo ut
daretur intelligi, quia dominus patitur nos ad tempus tribulari, ut
virtus nostra probetur; finaliter tamen in necessitate non deserit,
sed nobis proximus fit; I Cor. X, 13: <i>fidelis Deus, qui non
patietur vos tentari supra id quod potestis; sed faciet etiam cum
tentatione proventum, ut possitis sustinere</i>. Secundum
Augustinum vigintiquinque stadia, quae remigant, sunt quinque libri
Moysi. Nam huiusmodi numerus est quadratus, de hoc numero quinque
consurgens in multiplicatione sui in seipsum: quinquies enim
quinque sunt vigintiquinque; numerus autem multiplicatus retinet
significationem suae radicis: unde sicut per quinque signatur vetus
lex, ita per vigintiquinque signatur perfectio novi testamenti. Per
triginta autem signatur perfectio novi testamenti, quae deerat
legi: nam si ipsa quinque multiplicentur per sex, qui est numerus
perfectus, consurgit numerus terdenarius. Ad eos ergo qui remigant
vigintiquinque aut triginta stadia, idest qui implent legem, vel
perfectionem evangelicam, venit Iesus, calcans omnes tumores mundi,
altitudines saeculi praesentis. Ps. LXXXVIII, 10: <i>tu dominaris
potestati maris, motum autem fluctuum eius tu mitigas</i>. Et tunc
videbimus Christum proximum navi, quia divinum auxilium approximat.
Ps. CXLIV, 18: <i>prope est dominus omnibus timentibus eum</i>.
Apparet ergo quod qui recte Christum quaerunt, eum habent
praesentem. Isti autem ferventissime Christum desiderabant: quod
patet ex temporis tenebrositate, ex maris tempestate et ex
distantia portus, quibus non obstantibus ad eum ire conabantur. Et
ideo Christus adfuit eis. Effectus autem apparitionis ponitur cum
dicit <i>et timuerunt. Ille autem dixit eis: ego sum, nolite
timere</i>, et primo ponitur effectus interior; secundo exterior,
ibi <i>et statim navis fuit ad terram</i>. Effectus autem interior
fuit timor; et ideo ponitur discipulorum timor conceptus ex subita
Christi apparitione, cum dicit <i>et timuerunt</i>, bono timore,
quia causatum ex humilitate; Rom. XI, 20: <i>noli altum sapere, sed
time</i>. Vel malo timore, quia, ut dicitur Mt. c. XIV, 26,
<i>aestimabant eum phantasma esse</i>. Ps. XIII, 5:
<i>trepidaverunt timore ubi non erat timor</i>. Quoniam timor
praecipue carnalibus competit, qui spiritualia expavescunt. Secundo
ponitur Christi confortatio contra duplex periculum. Scilicet
contra periculum fidei in intellectu, et quantum ad hoc dicit
<i>ego sum</i>, quasi dubitationem omnem repellens; Lc. ult., 39:
<i>videte manus meas et pedes meos, quia ego ipse sum</i>. Secundo
contra periculum timoris in affectu; et quantum ad hoc dicit
<i>nolite timere</i>; Ier. I, 8: <i>ne timeas a facie eorum</i>;
Ps. XXVI, 1: <i>dominus illuminatio mea et salus mea, quem
timebo?</i> Tertio ponitur discipulorum assecutio, quia
<i>voluerunt eum accipere in navim</i>: quo significatur quod
quando timor servilis excluditur a cordibus nostris, tunc recipimus
Christum, amando et contemplando. Apoc. III, 20: <i>ego sto ad
ostium et pulso: si quis aperuerit mihi, intrabo</i>. Effectus
autem exterior fuit quantum ad duo. Primo, quia sedata est
tempestas; secundo, quia statim navis fuit ad terram, cum multum ab
ea distaret: non enim fallacem, sed tranquillam praebuit eis
navigationem; et volens maius miraculum operari, navem non
ascendit. Sic ergo triplex hic concurrit miraculum: scilicet
ambulatio supra mare, subita tempestatis cessatio, et distantis
navis ad portum deductio: ut discamus, quod fideles in quibus est
Christus, tumorem mundi premunt, fluctus tribulationum calcant, et
velociter ad terram viventium transeunt, secundum illud Ps. c.
CXLII, 10: <i>spiritus tuus bonus deducet me in terram</i>. Sed hic
est multiplex quaestio. Una est circa litteram, in qua videtur
Matthaei contrarium dicere: nam, Mt. XIV, 22, dicitur quod
discipuli venerunt ad mare de mandato domini; hic autem, quod
descenderunt quaerentes eum. Alia quaestio est, quod Matthaeus
ibidem dicit, quod discipuli mare transfretantes venerunt in terram
Genesareth; hic autem dicitur, quod venerunt Capharnaum. Tertia
quaestio est, quod Matthaeus dicit quod Christus intravit navem;
hic autem, quod non. Sed de his tribus breviter expediens se
Chrysostomus dicit, istud non fuisse idem miraculum cum illo
Matthaei. Nam, ut ipse dicit, Christus frequenter huiusmodi
miraculum fecit ambulans supra mare, non tamen coram turbis, sed
coram discipulis suis, ne turbae crederent eum non verum corpus
habere. Secundum Augustinum autem dicitur, et verius, idem
miraculum fuisse quod hic Ioannes narrat, et ibi Matthaeus. Et ideo
ad primam quaestionem respondens dicit, quod non refert quod dicit
Matthaeus eos praecepto Christi ad mare descendisse. Potuit enim
esse quod dominus hoc eis mandasset, et ipsi descenderint credentes
Christum cum eis navigaturum: unde expectarent eum usque ad noctem.
Et quia Christus non venit, tunc ipsi transierunt mare. Ad secundam
quaestionem est duplex responsio. Una est, quia Capharnaum et
Genesareth ex eodem littore sunt, et vicinae. Et forte discipuli
pervenerunt trans mare in confinio utriusque, ideo Matthaeus
nominat unam, et Ioannes aliam. Vel potest dici, quod Matthaeus non
dicit quod statim venerunt in Genesareth, et ideo forte primo
venerunt Capharnaum, et postea in Genesareth et cetera.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 3</div>
<p title="Super Io., cap. 6 l. 3"><a name="87460"><span class=
"ref">[87460] Super Io., cap. 6 l. 3</span></a> Postquam
Evangelista posuit quomodo discipuli inquisierunt Christum hic
consequenter agit de turbis eum quaerentibus, et primo ponitur
motivum ad inquirendum; secundo inquirendi opportunitas, ibi
<i>aliae vero supervenerunt naves</i> etc.; tertio ponitur ipsa
inquisitio, ibi <i>cum ergo vidisset turba</i> et cetera. Movit
autem ad inquirendum Christum turbas miraculum praecedens, scilicet
quod absque vehiculo mare transierit. Quod quidem innotuit eis, eo
quod de sero non erat in littore, quod erat iuxta locum ubi fecerat
miraculum de panibus, ubi una navis tantum erat, quae quidem navis
cum discipulis ad aliam partem transfretavit absque Christo. Unde
cum de mane non invenissent Christum ex eadem parte ex qua fuerat
praecedenti die, sed iam erat ex alia parte, nec habuisset aliquam
aliam navem in qua transiret, suspicati sunt quod supra mare
ambulans transivisset. Et hoc est quod dicit <i>altera die</i>, ab
ea qua fecerat miraculum de panibus, <i>turba quae stabat trans
mare</i>, ubi miraculum fecerat <i>vidit quod navicula alia non
erat ibi nisi una</i>, quia in praecedenti die non fuerat nisi illa
tantum, et vidit <i>quia non introisset cum discipulis suis Iesus
in navim</i> et cetera. Per hanc unam navem significatur Ecclesia,
quae est una, unitate fidei et sacramentorum; Ephes. IV, 5: <i>una
fides, unum Baptisma</i>. Per hoc autem quod Iesus non est cum
discipulis, significatur corporalis separatio Christi ab eis in
ascensione; Mc. ult., 19: <i>dominus quidem Iesus postquam locutus
est eis, assumptus est in caelum</i>. Opportunitas autem inquirendi
datur ex adventu aliarum navium ab alia parte maris, cum quibus
poterant transire ad quaerendum Christum; et ideo dicit <i>aliae
vero naves supervenerunt</i>, ex alia parte, scilicet <i>a
Tiberiade, iuxta locum ubi manducaverunt panes</i> et cetera. Per
istas alias naves quae supervenerunt, significantur conventicula
haereticorum et eorum qui quae sua sunt, quaerunt, et non quae Iesu
Christi; infra: <i>quaeritis me, quia manducastis ex panibus
meis</i>; et quae sunt separatae vel fide quantum ad haereticos,
vel caritate carentes quantum ad carnales, qui non sunt proprie in
Ecclesia, sed tamen sunt iuxta eam, inquantum simulatam fidem
praetendunt, et speciem sanctitatis habent; secundum illud II Tim.
III, 5: <i>habentes quidem speciem pietatis, virtutem autem eius
abnegantes</i>. Et II Cor. XI, 14: <i>non est mirum si ministri
Satanae transformant se</i>. Sed inquisitio fuit studiosa; unde
dicit <i>cum ergo vidisset turba</i> etc., et primo ostendit
quomodo inquirit turba Christum; secundo quomodo inventum
interrogat. Dicit ergo primo, quod <i>cum vidisset turba quod Iesus
non erat ibi, nec discipuli eius, ascenderunt in naviculas</i>,
quae venerant a Tiberiade, <i>quaerentes eum</i>: quod est
laudabile; Is. LV, 6: <i>quaerite dominum dum inveniri potest</i>;
et Ps. LXVIII, 33: <i>quaerite dominum, et vivet anima vestra</i>.
Sed inventum interrogant, unde dixit <i>et cum</i> turbae
<i>invenissent eum</i>, scilicet Christum, <i>trans mare, dixerunt
ei: Rabbi, quando huc venisti?</i> Sed haec quaestio dupliciter
potest intelligi. Uno modo ut quaerant tantum de tempore; et tunc,
secundum Chrysostomum exprobranda est eorum ruditas, quia post
tantum miraculum non quaerunt de modo transeundi, qualiter scilicet
sine navi transisset; sed tantum de tempore transitus. Vel potest
dici, quod per hoc quod dicunt <i>quando</i>, non solum quaerunt de
tempore, sed etiam de aliis circumstantiis quae concurrerunt ad
transitum miraculosum. Sed attende, quod supra post refectionem
volebant eum facere regem; nunc vero eum praesentem habent, nec eum
regem facere volunt. Cuius ratio est, quia ipsi volebant eum facere
regem concitati a passione laetitiae causatae a refectione.
Passiones autem huiusmodi cito transeunt, et ideo ea quae secundum
ipsas passiones disponuntur, transitoria sunt: quae vero ratione
disponuntur, magis permanent; Eccli. XXVII, 12: <i>homo sapiens in
sapientia sua permanet sicut sol; stultus autem ut luna
mutatur</i>; Prov. XI, 18: <i>impius facit opus instabile</i>.
Consequenter cum dicit <i>respondit eis Iesus</i> etc., agit
dominus de cibo spirituali; et primo proponit veritatem de
spirituali; secundo contradictionem excludit, ibi <i>murmurabant
ergo Iudaei de illo</i>. Circa primum tria facit. Primo proponit
veritatem spiritualis cibi; secundo insinuat eius originem, ibi
<i>dixerunt ergo ei: quod ergo tu facis signum?</i> etc.; tertio
docet modum capiendi ipsum cibum, ibi <i>dixerunt ergo ad eum:
domine, semper da nobis panem hunc</i>. Circa primum duo facit.
Primo ostendit cibum spiritualem, et eius virtutem; secundo
manifestat eum quis sit, ibi <i>dixerunt ergo ad eum: quid faciemus
ut operemur opera Dei?</i> Circa primum duo facit. Primo arguit
perversam eorum cupiditatem; secundo hortatur ad veritatem, ibi
<i>operamini</i> et cetera. Dicit ergo <i>amen, amen dico
vobis</i>, licet ostendatis vos quasi devotos, tamen <i>quaeritis
me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis ex panibus, et
saturati estis</i>; quasi dicat: propter carnem me quaeritis, non
propter spiritum, quia scilicet ut iterum pascamini. Et, sicut
Augustinus dicit, locum istorum tenent qui quaerunt Iesum, non
propter seipsum, sed ut aliqua commoda saecularia consequantur;
sicut sunt illi qui negotia habentes, ad praelatos et clericos
accedunt, non propter Christum, sed ut eorum intercessione
promoveantur apud magnates; sicut sunt illi qui ad Ecclesias
confugiunt, non propter Iesum, sed quia a potentioribus premuntur;
sicut etiam sunt illi qui ad sacros ordines ad dominum
appropinquantes, non eisdem merita virtutum, sed subsidia vitae
praesentis inquirunt, scilicet divitias et honores, ut Gregorius
dicit XXIII Moral. Et hoc patet: nam facere signa, virtutis divinae
est; sed manducare panem multiplicatum, est temporale. Quia ergo
non veniunt ad Christum propter virtutem quam in eo vident, sed
propter hoc quod ex panibus manducant, non Christo serviunt, sed
suo ventri, ut dicitur Phil. III et Ps. XLVIII, v. 19:
<i>confitebitur tibi cum benefeceris ei</i>. Ad veritatem eos
reducit proponendo eis spiritualem cibum, dicens <i>operamini non
cibum qui perit, sed qui manet in vitam aeternam</i>, et primo
proponit eius virtutem; secundo eius auctoritatem, ibi <i>quem
filius hominis dedit vobis</i>. Virtus illius cibi consideratur in
hoc quod non perit. Unde sciendum est circa hoc, quod corporalia
sunt quaedam similitudines spiritualium, utpote ab eis causata et
derivata, et ideo imitantur ipsa spiritualia aliquo modo. Unde
sicut corpus sustentatur cibo, ita illud quo sustentatur spiritus,
dicitur eius cibus, quidquid sit illud. Illud autem quo sustentatur
corpus, cum transeat in corporis naturam, corruptibile est; sed
cibus quo sustentatur spiritus, est incorruptibilis, quia non
mutatur in ipsum spiritum, sed potius e converso spiritus in cibum.
Unde dictum est, Augustini: cibus sum grandium: cresce, et
manducabis me. Nec tu me mutabis in te, ut cibum carnis tuae, sed
mutaberis in me: ut dicitur Lib. confessionum. Et ideo dicit
dominus <i>operamini</i>; idest, operando quaerite, seu operibus
mereamini non cibum qui perit, scilicet corporalem; I Cor. c. VI,
13: <i>esca ventri, et venter escis, Deus autem et hunc et hanc
destruet</i> quia non semper erit usus ciborum; <i>sed</i> illum
cibum <i>operamini</i>, scilicet spiritualem, <i>qui manet in vitam
aeternam</i>; qui quidem cibus est ipse Deus, inquantum est veritas
contemplanda, et bonitas amanda, quibus reficitur spiritus; Prov.
c. IX, 5: <i>comedite panem meum</i>; Eccli. XV, v. 3: <i>cibavit
illum pane vitae et intellectus</i>. Item ipsa obedientia divinorum
mandatorum; supra IV, 34: <i>meus cibus est ut faciam voluntatem
eius qui misit me</i>. Item ipse etiam Christus. Infra eodem:
<i>ego sum panis vitae</i>; item: <i>caro mea vere est cibus, et
sanguis meus vere est potus</i>. Et hoc inquantum est coniuncta
verbo Dei, quod est cibus quo Angeli vivunt. Similem autem
differentiam assignavit supra c. IV, 13, de potu corporali et potu
spirituali, cum dixit: <i>qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum:
qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in
aeternum</i>, quam hic assignat inter cibum corporalem et
spiritualem. Cuius ratio est, quia corporalia sunt corruptibilia,
spiritualia vero, et maxime Deus, sunt aeterna. Sed sciendum est,
secundum Augustinum in libro de operibus monachorum, quod ex hoc
verbo, scilicet <i>operamini non cibum qui perit</i>, quidam
monachi erroris causam sumpserunt, dicentes, spirituales viros non
debere aliquid corporaliter operari. Sed hic intellectus est
falsus, quia Paulus, qui maxime spiritualis fuit, propriis manibus
laboravit, ut habetur Ephes. IV, 28, ubi ipse dicit: <i>qui
furabatur, iam non furetur; magis autem laboret manibus suis</i>.
Ergo est verus intellectus, ut opus nostrum, idest principale
studium et intentionem nostram dirigamus ad quaerendum cibum qui
ducit ad vitam aeternam, scilicet bona spiritualia. Ad temporalia
autem non debemus principaliter attendere, sed accessorie, idest
solum ea procurare ratione corporis corruptibilis, quod sustentari
oportet quamdiu in hac vita vivimus. Unde contra hoc signanter
dicit apostolus, II Thess. III, 10: <i>qui non laborat non
manducet</i>; quasi diceret: qui dicunt quod nihil corporale est
operandum, quia comestio est quid corporale, tales non debent
comedere. Consequenter cum dicit <i>quem filius hominis dabit
vobis</i>, ponit spiritualis cibi datorem: et primo ponit auctorem
huius cibi; secundo manifestat unde habeat auctoritatem cibandi.
Auctor autem et dator cibi spiritualis est Christus; et ideo dicit
<i>quem</i>, scilicet cibum qui non perit, <i>filius hominis dabit
vobis</i>. Si dixisset filius Dei, non fuisset visum mirum; sed hoc
quod filius hominis dat eum, magis elevat ad attentionem.
Spiritualiter tamen ideo filius hominis dat, quia natura humana
infirma per peccatum fastidiebat spiritualem cibum, nec poterat
ipsum in sua spiritualitate sumere: unde oportuit quod filius Dei
carnem sumeret, et per eam nos reficeret; Ps. XXII, 5: <i>parasti
in conspectu meo mensam</i>. Unde autem habeat auctoritatem dandi,
subdit cum dicit <i>hunc enim pater signavit Deus</i>; quasi dicat:
quod filius hominis dabit, hoc non habet nisi inquantum
singularitate et eminentia plenitudinis gratiae praecellit omnes
filios hominum; unde dicit <i>hunc</i>, scilicet filium hominis,
<i>pater signavit</i>: idest, signanter distinxit a ceteris; Ps.
XLIV, 8: <i>unxit te Deus Deus tuus oleo laetitiae prae consortibus
tuis</i>. Vel, secundum Hilarium <i>signavit</i>, idest sigillavit.
Quando autem sigillum in cera imprimitur, cera retinet totam
figuram sigilli, sicut et filius totam figuram patris accepit. Est
autem duplex receptio quam filius recepit a patre. Una aeterna; et
de hac non intelligitur quod hic dicitur <i>signavit</i>, quia in
sigillatione aliud est natura recipiens, et aliud imprimens. Sed
hoc intelligitur de mysterio incarnationis, quia in natura humana
Deus pater impressit verbum, qui <i>est splendor et figura
substantiae eius</i>: ut dicitur Hebr. I, 3. Vel secundum
Chrysostomum <i>signavit</i>, idest, ad hoc specialiter eum Deus
pater instruit ut daret vitam aeternam mundo; infra X, 10: <i>ego
veni ut vitam habeant</i> et cetera. Sic enim quando aliquis
eligitur ad aliquod magnum officium peragendum, dicitur signari ad
illud officium; Lc. X, 1: <i>post haec designavit dominus et alios
septuaginta discipulos</i> et cetera. Vel <i>signavit</i>, idest
manifestavit per vocem in Baptismo, et per opera, ut dictum est
supra, V. Consequenter cum dicit <i>dixerunt ergo ad eum: quid
faciemus ut operemur opera Dei?</i> Manifestat quid sit cibus
spiritualis, et primo ponitur quaestio Iudaeorum; secundo subditur
responsio Iesu Christi, ibi <i>respondit Iesus</i> et cetera. Circa
primum sciendum est, quod Iudaei instructi ex lege, credebant nihil
aeternum esse nisi Deum. Unde, cum dixisset quod cibus spiritualis
permaneat in vitam aeternam, intellexerunt cibum illum esse aliquid
divinum. Et ideo quaerentes, non de cibo, sed de opere Dei
mentionem faciunt, cum dicunt <i>quid faciemus ut operemur opera
Dei?</i> In quo non longe erant a veritate, cum nihil aliud sit
cibus spiritualis quam operari opera Dei; Lc. c. XVIII, 18: <i>quid
faciendo vitam aeternam possidebo?</i> Responsio domini ponitur,
cum dicit <i>hoc est opus Dei ut credatis in illum</i> et cetera.
Ubi considerandum est, quod apostolus, Rom. IV, distinguit fidem ab
operibus, dicens, quod Abraham non est iustificatus ex operibus,
sed ex fide. Quid est ergo quod hic dominus dicit, ipsam fidem, seu
credere, esse opus Dei? Sed ad hoc est duplex responsio. Una, quod
apostolus non distinguit fidem ab operibus simpliciter, sed ab
exterioribus. Sunt enim quaedam opera exteriora, quae exercentur
corporalibus membris, quae quia magis nota sunt, secundum communem
usum opera dicuntur; alia vero sunt interiora, quae exercentur in
ipsa anima, quae non sunt nota nisi sapientibus, et quae
convertuntur ad cor. Alio modo dicitur, quod ipsum credere potest
computari inter opera exteriora, non quod fides sit ipsa opera, sed
eorum principium; unde et signanter dicit <i>ut credatis in
illum</i>. Differt enim dicere credere Deum, sic enim designo
obiectum; et credere Deo, quia sic designo testem; et credere in
Deum, quia sic designo finem: ut sic Deus possit haberi ut obiectum
fidei, ut testis, et ut finis; sed aliter et aliter. Quia obiectum
fidei potest esse creatura, credo enim caelum esse creatum;
similiter et creatura potest esse testis fidei, credo enim Paulo,
seu cuicumque sanctorum; sed fidei finis non potest esse nisi Deus:
nam mens nostra solum in Deum fertur sicut in finem. Finis autem
cum habeat rationem boni, est obiectum amoris; et ideo credere in
Deum ut in finem, est proprium fidei formatae per caritatem: quae
quidem fides sic formata, est principium omnium bonorum operum; et
intantum ipsum credere dicitur opus Dei. Sed si fides est opus Dei,
quomodo homines faciunt opera Dei? Sed hoc solvitur per Is. XXVI,
12, cum dicit: <i>omnia opera nostra operatus est in nobis</i>. Nam
hoc idem quod credimus, et quidquid operamur boni, est in nobis a
Deo; Phil. II, v. 13: <i>ipse est qui operatur in nobis et velle,
et perficere</i>. Et ideo signanter dicit, credere esse opus Dei,
ut ostendat fidem esse donum Dei, ut dicitur Eph. II, 8.
Consequenter cum dicit <i>dixerunt ergo ei: quod ergo tu facis
signum?</i> Agitur de origine cibi, et primo ponitur quaestio
Iudaeorum; secundo responsio Christi, ibi <i>amen, amen dico vobis,
non Moyses dedit vobis panem de caelo</i>. Circa primum tria
faciunt. Primo petunt signum; secundo determinant ipsum; tertio
inducunt Scripturae testimonium. Signum autem petunt proponendo
quaestionem; unde <i>dixerunt illi: quod tu facis signum, ut
videamus, et credamus tibi?</i> Haec autem quaestio aliter
inducitur ab Augustino, et aliter a Chrysostomo. Chrysostomus enim
dicit, quod dominus invitaverat eos ad fidem. Argumenta autem ad
fidem inducentia sunt miracula; I Cor. XIV, 22: <i>signa data sunt
infidelibus</i>. Et ideo ad hoc quaerunt signum quo credant: mos
enim est Iudaeis signa petere; I Cor. I, 22: <i>quoniam Iudaei
signa quaerunt</i>. Unde dicit <i>quod ergo signum tu facis?</i>
Sed hoc ridiculosum videtur, quod propter hoc quaerant aliqua
miracula, quia statim fecerat aliqua multiplicando panes, et
ambulando supra mare, quae in praesentia extiterant, quibus credere
possent. Sed hoc ideo dicunt, ut provocent dominum, et inducant ut
semper eos pasceret. Quod patet, quia nullam mentionem faciunt de
alio signo, nisi de eo quod factum est in eorum parentibus per
Moysen quadraginta annis, ut quasi per hoc petant quod semper eos
pascat; unde dicunt <i>patres nostri manducaverunt manna in
deserto</i>. Nec dicunt: Deus pavit patres nostros manna, ne
videantur velle aequare eum Deo. Similiter non dicunt, Moyses pavit
eos, ne videantur Moysen praeferre Christo, quasi in hoc eum
allicere volentes, ut continue eos pascat. De cibo illo dicitur Ex.
XVI, et in Ps. c. LXXVII, 25: <i>panem Angelorum manducavit
homo</i>. Augustinus autem dicit, quod dominus dixit se daturum eis
cibum qui permanet in vitam aeternam; unde quasi videtur se Moysi
praeferre. Iudaei autem Moysen reputabant maiorem Christo; unde
dicebant, infra c. IX, 29: <i>nos scimus quia Moysi locutus est
Deus; hunc autem nescimus unde sit</i>. Unde requirebant quod
Christus faceret aliqua maiora quam Moyses fecerit; et ideo
reducunt in memoriam ea quae Moyses fecit, dicentes: <i>patres
nostri manducaverunt manna in deserto</i>; quasi diceret: hoc quod
dicis de te, maius est quam illud quod fecit Moyses: quia promittis
cibum qui non perit; sed manna quod dabat Moyses si servabatur in
alium diem, vermibus scaturiebat. Si ergo vis ut credamus tibi,
facias aliquid maius Moyse: nam quod fecisti non est maius, quia
satiasti quinque millia hominum, sed quinque panibus hordeaceis, et
semel tantum; ille vero totum populum satiavit manna de caelo annis
quadraginta, et hoc in deserto, sicut scriptum est in Ps. LXXVII,
24: <i>panem de caelo dedit eis manducare</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 4</div>
<p title="Super Io., cap. 6 l. 4"><a name="87461"><span class=
"ref">[87461] Super Io., cap. 6 l. 4</span></a> Posita Iudaeorum
interrogatione, hic ponitur responsio Christi. Et primo ostendit
originem cibi spiritualis; secundo probat eam, ibi <i>panis enim
verus est qui de caelo descendit</i>. Circa primum sciendum est,
quod Iudaei duo proposuerant Christo circa originem cibi
corporalis, quem patres eorum habuerunt; scilicet datorem, qui fuit
Moyses, et locum, quia de caelo; et ideo dominus circa originem
cibi spiritualis haec duo removens, ponit alium esse datorem cibi
spiritualis, et alium locum. Unde dicit, removendo praedicta,
<i>amen, amen dico vobis, non Moyses dedit vobis panem de
caelo</i>. Alius est qui dat, quia pater meus, non panem
corporalem, sed panem verum de caelo. Sed contra. Numquid non vere
panis fuit quem habuerunt patres in deserto? Respondeo. Si
accipiatur verum secundum quod dividitur contra falsum, sic panis
ille verus fuit, non enim falsum erat miraculum de manna; si autem
accipiatur verum, prout veritas dividitur contra figuram, sic panis
ille non fuit verus, sed figura panis spiritualis, scilicet domini
nostri Iesu Christi, quem ipsum manna significabat, ut dicit
apostolus, I Cor. c. X, 3: <i>omnes eamdem escam spiritualem
manducaverunt</i>. Item contra hoc quod dicit <i>non dedit vobis
panem de caelo</i>, est quod dicitur in Ps. LXXVII, 24: <i>panem
caeli dedit eis</i>. Respondeo. Caelum accipitur tripliciter.
Quandoque pro aere; Mt. XIII, 4: <i>volucres caeli comederunt
illud</i>; et in Ps. XVII, 14: <i>intonuit de caelo dominus</i>.
Quandoque pro caelo sidereo, secundum illud Ps. CXIII, 16:
<i>caelum caeli domino</i>; et Mt. XXIV, 29: <i>stellae cadent de
caelo</i>. Quandoque vero pro ipsis spiritualibus bonis; Mt. V, 12:
<i>gaudete et exultate, quia merces vestra multa est in caelo</i>.
Manna ergo de caelo fuit non sidereo seu spirituali, sed aereo. Vel
dicitur de caelo inquantum erat figura veri panis caelestis domini
nostri Iesu Christi. Consequenter cum dicit <i>panis enim verus est
qui de caelo descendit, et dat vitam mundo</i>, probat quod sit de
caelo et per effectum eius. Verum enim caelum est spiritualis
naturae, cui per se convenit vita, et ideo per se vivificat; infra:
<i>spiritus est qui vivificat</i>. Ipse autem Deus est auctor
vitae. Ex hoc ergo cognoscitur quod panis iste spiritualis est de
caelo, cum faciat proprium effectum, si dat vitam. Nam panis ille
corporalis vitam non dabat, quia omnes qui manna manducaverunt,
mortui sunt; iste autem dat vitam, et ideo dicit <i>panis verus
est</i>, et non figuralis, <i>qui de caelo descendit</i>. Et hoc
patet, quia <i>dat vitam mundo</i>. Nam Christus, qui est verus
panis, quos vult vivificat; infra X, 10: <i>ego veni ut vitam
habeant</i> et cetera. Ipse etiam de caelo descendit; supra III,
13: <i>nemo ascendit in caelum nisi qui descendit de caelo, filius
hominis qui est in caelo</i>. Sic ergo Christus verus panis, vitam
dat mundo ratione suae divinitatis, et descendit de caelo ratione
humanae naturae. Nam, ut supra III dictum est, descendisse de caelo
dicitur assumendo humanam naturam; Phil. II, 7: <i>exinanivit
semetipsum, formam servi accipiens. Dixerunt ergo</i>, et cetera.
Hic agitur de adeptione cibi spiritualis, et primo ponitur petitio
ipsius cibi; secundo ponitur expositio, ibi <i>dixit autem eis
Iesus: ego sum panis vitae</i>, ubi ostendit modum adeptionis.
Sciendum est autem circa primum, quod Iudaei verba domini
carnaliter intelligebant; et ideo quia in desiderio carnalium
erant, cibum carnalem petunt a Christo; unde dixerunt ad eum
<i>domine, semper da nobis hunc panem</i>, qui reficiat hoc modo.
Et Samaritana verbum de aqua spirituali carnaliter intelligebat, et
indigentia carere volens dixit: <i>domine, da mihi hanc aquam</i>.
Et licet isti verba domini carnaliter de cibo intelligant, et
carnaliter petant; tamen eorum petitio spiritualiter intellecta,
nobis competit; Mt. VI, 11: <i>panem nostrum quotidianum da nobis
hodie</i>: quia non possumus sine hoc pane vivere. Consequenter cum
dicit <i>dixit autem eis Iesus: ego sum panis vitae</i>, ostendit
modum adeptionis, ostendens primo quid sit iste panis; secundo
quomodo acquiratur, ibi <i>omne quod dat mihi pater, ad me
veniet</i>. Circa primum tria facit. Primo ponit expositionem panis
praedicti; secundo expositionis rationem assignat, ibi <i>qui venit
ad me, non esuriet</i>; tertio exponendi necessitatem manifestat,
ibi <i>sed dixi vobis</i> et cetera. Dixit ergo eis Iesus <i>ego
sum panis vitae</i>: nam, sicut supra dictum est, verbum sapientiae
est specialis cibus mentis, quia eo mens sustentatur; Eccli. XV, 3:
<i>cibavit illum pane vitae et intellectus</i>. Dicitur autem panis
sapientiae esse panis vitae, ad differentiam panis corporalis, qui
est panis mortis, qui non competit nisi ad restaurandum defectum
mortalitatis, unde et solum in hac vita mortali necessarius est.
Sed panis sapientiae divinae est per se vivificativus, nec habet
mortem contrariam. Item panis corporalis non dat vitam, sed tantum
praeexistentem sustentat ad tempus; sed panis spiritualis ita
vivificat quod dat vitam, nam anima incipit vivere per hoc quod
adhaeret verbo Dei; Ps. XXXV, 10: <i>apud te est fons vitae</i>.
Quia ergo omne verbum sapientiae derivatur a verbo Dei unigenito,
Eccli. I, 5: <i>fons sapientiae unigenitus Dei, residens in
excelso</i>, ideo ipsum Dei verbum principaliter dicitur panis
vitae; et ideo Christus dicit <i>ego sum panis vitae</i>. Et quia
caro Christi ipsi verbo Dei unita est, habet etiam quod sit
vivificativa, unde et corpus, sacramentaliter sumptum,
vivificativum est: nam per mysteria quae Christus in carne sua
complevit, dat vitam mundo; et sic caro Christi, propter domini
verbum, panis est, non consuetae vitae, sed illius quae morte non
reseratur. Et ideo caro Christi dicitur panis; Gen. penult., 20:
<i>Aser, pinguis panis eius</i>. Significatur etiam per manna, I
Cor. X, 1 ss. Manna interpretatur quid est hoc? Quia Iudaei illud
videntes admirabantur, dicentes unus ad alium quid est hoc? Sed
nihil est admirabilius quam filius Dei homo factus, ita ut cuilibet
contingat quaerere quid est hoc? Idest, quomodo filius Dei, filius
hominis est; quomodo ex duabus naturis fit una persona Christi? Is.
IX, 6: <i>vocabitur nomen eius admirabilis</i>. Est etiam mirabile
quomodo Christus sit sub sacramento. Consequenter cum dicit <i>qui
venit ad me, non esuriet</i>, assignat rationem expositionis, et
hoc ex effectu istius panis. Panis enim corporalis comestus non in
perpetuum famem aufert, cum corrumpatur et deficiat; et ideo
exigitur ad nutrimentum; panis autem spiritualis dans per se vitam,
numquam corrumpitur; et ideo homo semel comedens, numquam esurit.
Et ideo dicit <i>qui venit ad me, non esuriet; et qui credit in me,
non sitiet in aeternum</i>. Hoc autem quod dicit, scilicet <i>qui
venit et qui credit, non esuriet nec sitiet</i>, non differunt,
secundum Augustinum, quia idem est venire ad eum, et credere in
eum: quia ad Deum venimus non passibus corporis, sed mentis, quorum
primus est fides. Idem est etiam comedere et bibere: utroque enim
significatur aeterna satietas, ubi nulla est egestas. Mt. V, 6:
<i>beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi
saturabuntur</i>: ut sit idem cibus sustentans, et potus
refrigerans. Causa autem quare temporalia non auferunt sitim in
perpetuum, una quidem est, quia non simul sumuntur, sed paulatim,
et quasi cum motu, et ideo semper restat aliquid sumendum; et
propter hoc, sicut consurgit delectatio et satietas ex iam sumpto,
ita et desiderium restat ex sumendo. Alia vero est, quia
corrumpuntur, unde remanet memoria ex corrupto, et generatur
iterato desiderium eorum. Spiritualia vero et simul sumuntur, et
non corrumpuntur nec deficiunt; et ideo eorum satietas manet in
perpetuum. Apoc. VII, 16: <i>non esurient neque sitient</i>. Ps.
XV, 10: <i>adimplebis me laetitia cum vultu tuo, delectationes in
dextera tua</i>, idest in spiritualibus bonis, <i>usque in
finem</i>. Consequenter cum dicit <i>sed dixi vobis</i> etc.,
ponitur exponendi necessitas. Posset enim aliquis dicere: nos
quaesivimus panem; sed tu non respondes: dabo vobis illum vel non
dabo; sed potius dicis: <i>ego sum panis vitae</i>; et ideo non
videtur bona responsio tua. Sed quod bona sit, ostendit dominus
dicens <i>dixi vobis quia et vidistis me, et non credidistis</i>:
quod idem est ac si aliquis haberet panem coram se, ignorans illum
et dicatur ei: ecce panis coram te est. Et ideo dicit <i>dixi vobis
(ego sum panis vivus) et vidistis me, et non credidistis</i>;
idest, desideratis panem, et habetis illum coram vobis; et tamen
non sumitis, quia non creditis. In quo eorum incredulitatem
improperat eis; infra XV, 24: <i>sed viderunt, et oderunt me et
patrem meum</i>. Consequenter cum dicit <i>omne quod dat mihi
pater, ad me veniet</i>, ostendit quomodo acquiratur, et primo
ponit modum acquirendi; secundo fidem perventionis, ibi <i>et eum
qui venit ad me, non eiiciam foras</i>; tertio manifestat quod
dicit, ibi <i>quia descendi de caelo</i> et cetera. Sciendum est
circa primum, quod ipsum credere nostrum est nobis ex dono Dei.
Eph. II, 8: <i>gratia salvati estis, et non ex vobis, Dei enim
donum est</i>; Phil. I, 29: <i>vobis datum est ut non solum in
illum credatis, sed ut etiam pro illo patiamini</i>. Dicitur autem
quandoque Deus pater dare filio homines credentes, sicut hic
<i>omne quod dat mihi pater, ad me veniet</i>. Quandoque filius dat
patri, sicut illud I Cor. XV, 24: <i>cum tradiderit regnum Deo et
patri</i>. Ex quo intelligimus quod sicut pater dans non adimit
sibi regnum, ita nec filius. Pater autem filio dat, inquantum facit
hominem verbo suo adhaerere. I Cor. I, v. 9: <i>per quem</i>,
scilicet patrem, <i>vocati estis in societatem filii eius</i>.
Filius vero tradit patri, inquantum verbum est manifestativum
ipsius patris. Infra XVII, 6: <i>pater, manifestavi nomen tuum
hominibus</i>. Sic ergo dicit <i>omne quod dat mihi pater, ad me
veniet</i>; idest, qui in me credunt, quos pater mihi facit
adhaerere ex dono suo. Sed diceret forte aliquis, quod non
necessarium est quod aliquis dono Dei utatur: multi enim recipiunt
donum Dei, qui non utuntur eo. Quomodo ergo dicit <i>omne quod dat
mihi pater, ad me veniet?</i> Ad quod dicendum est, quod in datione
ista non solum intelligitur habitus, qui est fides et huiusmodi,
sed etiam interior instinctus ad credendum. Quidquid autem facit ad
salutem, totum est ex dono Dei. Sed restat quaestio: quia si omne
quod dat pater Christo, ad eum vadit, ut ipse dicit, illi soli ad
Deum vadunt quos pater dat ei; non ergo debet imputari illis qui
non vadunt, cum non dentur ei. Ad quod dicendum, quod non imputatur
eis, si absque auxilio Dei ad fidem venire non possunt, sed hoc ei
imputatur qui non venit, quia impedimentum praestat quod non
veniat, avertens se a salute, cuius via quantum in se est, omnibus
est aperta. Finis autem perventionis ponitur cum dicit <i>et eum
qui venit ad me non eiiciam foras</i>. Posset enim aliquis dicere:
veniemus ad te; sed tu non recipies nos. Et ideo dicit, hoc
excludens, <i>eum qui venit ad me</i>, passibus fidei et bonis
operationibus, <i>non eiiciam foras</i>, in quo dat intelligere,
esse se intus: illud est enim intus unde exitur foras. Attendamus
ergo quid sit istud intrinsecum, et quomodo inde eiiciantur.
Sciendum quidem igitur est, quod omnia visibilia cum dicantur esse
quasi quaedam exteriora respectu spiritualium, quanto aliquid est
magis spirituale, tanto magis est intrinsecum. Ergo duplex est
intrinsecum. Unum est profundissimum, scilicet gaudium vitae
aeternae, quod, secundum Augustinum, est magis penetrale et dulce
secretum sine taedio, sine amaritudine malarum cogitationum, sine
interpellatione tentationum et dolorum; de quo dicitur Matth. XXV,
21: <i>intra in gaudium domini tui</i>. Et Ps. XXX, 21:
<i>abscondes eos in abscondito faciei tuae</i>; idest, in plena
visione tuae essentiae. Et ab hoc intrinseco nullus eiicietur.
Apoc. III, 12: <i>qui vicerit faciam illum columnam in templo Dei
vivi, et foras non egredietur amplius</i>, quia ut dicitur Matth.
c. XXV, 46, <i>ibunt iusti in vitam aeternam</i>. Aliud intrinsecum
est rectitudo conscientiae, quae est spirituale gaudium; et de hoc
dicitur Sap. VIII, 16: <i>intrans in domum meam, conquiescam</i>.
Et Cant. I, 3: <i>introduxit me rex in cellaria sua</i>. Et de isto
aliqui eiiciuntur. Et ideo quod dominus dicit <i>non eiiciam
foras</i>, potest dupliciter intelligi. Uno modo, ut illi dicantur
ad ipsum venire qui sunt dati ei a patre per aeternam
praedestinationem; et de illis dicit <i>eum qui venit ad me</i>,
praedestinatus a patre, <i>non eiiciam foras</i>; Rom. XI, v. 2:
<i>non repulit Deus plebem suam quam elegit</i>. Alio modo, quia
illi qui egrediuntur, non tamquam a Christo eiecti egrediantur, sed
causa eiectionis sit ex parte ipsorum, qui per infidelitatem et
peccata, a secreto rectae conscientiae recedunt. Et sic dicitur
<i>non eiiciam</i> ego <i>foras</i>, sed ipsi se eiiciunt; Ier.
XXIII, 33: <i>vos estis onus, proiiciam vos, dicit dominus</i>. Et
hoc modo eiectus est foras qui ad nuptias intraverat non habens
vestem nuptialem, ut dicitur Matth. XXII, 11 ss. Rationem autem
praemissorum assignat, cum dicit <i>quia descendi de caelo</i>
etc., et primo ponit propositum de implenda voluntate patris;
secundo manifestat quae sit voluntas patris, ibi <i>haec est
voluntas eius qui misit me patris</i>; tertio ostendit finalem
voluntatis impletionem, ibi <i>et ego resuscitabo eum in novissimo
die</i>. Circa primum sciendum est, quod littera ista potest legi
dupliciter. Uno modo secundum Augustinum, alio modo secundum
Chrysostomum. Secundum Augustinum quidem sic: <i>eum qui venit ad
me, non eiiciam foras</i>, et hoc ideo, quia ille venit ad me qui
meam humilitatem imitatur. Matth. XI, 28, cum diceret dominus:
<i>venite ad me, omnes, qui laboratis</i>, consequenter subdit:
<i>discite a me, quia mitis sum et humilis corde</i>. Vera autem
filii Dei mititas in hoc est, quia voluntatem suam supposuit
voluntati patris. Et ideo dicit <i>non eiiciam, quia descendi de
caelo non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem eius qui misit
me</i>. Propterea anima a Deo exiit, quia superba erat; et ideo
necesse est humilitate regredi veniendo ad Christum per imitationem
suae humilitatis, quae in hoc est quod non facit voluntatem suam
solum, sed Dei patris. Sciendum est autem, quod in Christo fuit
duplex voluntas. Una secundum humanam naturam, quae est sibi
propria, et natura, et voluntate patris; alia secundum naturam
divinam, quae est eadem cum voluntate patris. Voluntatem ergo suam,
scilicet humanam, ordinavit sub voluntate divina, quia obedientiam
suam sub effectu paternae voluntatis ostendit ipse, volens
voluntatem patris explere. Ps. XXXIX, 9: <i>ut faciam voluntatem
tuam, Deus meus, volui</i>. Hanc voluntatem fieri in nobis petimus
cum dicimus, Matth. VI, 10: <i>fiat voluntas tua</i>. Illi ergo non
eiiciuntur foras, qui non faciunt voluntatem suam, sed voluntatem
Dei. Nam Diabolus volens facere voluntatem suam, quod est
superbiae, eiectus est de caelo, et primus homo de Paradiso.
Secundum Chrysostomum vero sic. Ideo non eiicio foras eum qui venit
ad me, quia ad hoc veni, ut impleam voluntatem patris de salute
hominum. Si ergo pro salute hominum incarnatus sum, quomodo debeo
eos eiicere? Et hoc est quod dicit: ideo non eiicio, <i>quia
descendi de caelo non ut faciam voluntatem meam</i>, scilicet
humanam, ut proprium mihi acquiram; <i>sed voluntatem eius qui
misit me</i>, patris, <i>qui vult omnes homines salvos fieri</i>,
ut dicitur I Tim. II, 4. Et ideo, quantum est ex me, nullum eiicio.
Rom. V, 10: <i>si enim, cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo
per mortem filii eius, multo magis, reconciliati, salvi erimus in
vita ipsius</i>. Quae autem sit voluntas patris, exponit primo, cum
dicit <i>haec est enim voluntas eius qui misit me patris</i> etc.;
secundo rationem assignat, ibi <i>haec est enim voluntas patris
mei</i> et cetera. Dixit ergo: non eiiciam foras eos qui ad me
veniunt, quia carnem assumpsi ut faciam voluntatem patris.
<i>Voluntas autem eius qui misit me patris, haec est</i>, scilicet
<i>ut non eiiciam foras</i>; et ideo non eiiciam. I Thess. c. IV,
3: <i>haec est voluntas Dei, sanctificatio vestra</i>. Et ideo
dicit <i>ut omne quod dedit mihi, pater non perdam ex eo</i>;
idest, ut nihil perdam, quousque perveniat ad resurrectionem
futuram, in qua aliqui perdentur, non tamen de illis qui dati sunt
ei per aeternam praedestinationem, sed impii; Ps. I, 6: <i>iter
impiorum peribit</i>. Illi vero qui usque tunc conservantur, non
perdentur. Per hoc autem quod dicit <i>non perdam</i>, non est
intelligendum quod indigeat eorum, aut quod detrimentum sit ei, si
pereunt. Sed dicit hoc propter affectum suum ad salutem illorum, et
bonum illorum, quod reputat suum. Sed contra est quod dicitur infra
c. XVII, 12: <i>nemo ex eis</i>, scilicet quos dedisti mihi,
<i>periit, nisi filius perditionis</i>. Ergo aliqui eorum qui dati
sunt ei per aeternam praedestinationem, perduntur. Non est ergo
verum hoc quod dicit <i>non perdam ex eo</i>. Sed dicendum est,
quod ex illis qui dati sunt ei per praesentem iustitiam perduntur;
non autem de illis qui dati sunt per aeternam praedestinationem.
Rationem autem divinae voluntatis ponit cum dicit <i>haec est autem
voluntas patris mei</i> et cetera. Ratio quare pater vult quod non
perdam ex eo quod dedit mihi, est quia voluntas patris est
vivificare spiritualiter homines, quia ipse est fons vitae. Et quia
aeternus est, quantum est de se, voluntatis eius est, ut omnis qui
venit ad me habeat vitam aeternam. Et hoc est quod dicit <i>haec
est voluntas patris qui misit me, ut omnis qui videt filium, et
credit in eum, habeat vitam aeternam</i>. Sed attendendum est quod
supra V, 24, dixit: <i>qui videt filium, et credit ei qui misit me,
habet vitam aeternam</i>, hic vero dicit <i>qui credit in eum</i>:
ut det intelligere eamdem divinitatem patris et filii, cuius visio
per essentiam est ultimus finis noster, et obiectum fidei. Quod
vero dicit <i>videt</i>, non intelligitur de visione per essentiam,
quam praecedit fides, sed de visione corporali Christi, quae
inducit ad fidem. Et ideo signanter dicit <i>qui videt filium, et
credit in eum</i>; supra V, 24: <i>qui credit in eum (...) non
iudicatur, sed transiet a morte in vitam</i>; infra XX, 31: <i>haec
autem scripta sunt, ut credatis quoniam Iesus Christus est filius
Dei, ut credentes vitam habeatis in nomine eius</i>. Haec autem
patris voluntas similiter implebitur, et ideo subdit, <i>et ego
resuscitabo eum in novissimo die</i>: quia ita vult ut non solum in
anima, sed etiam in corpore habeat vitam aeternam (Dan. XII, 2:
<i>de his qui in pulvere dormiunt evigilabunt alii in vitam
aeternam, alii vero in opprobrium sempiternum</i>) sicut et
Christus resurrexit; Rom. c. VI, 9: <i>Christus resurgens ex
mortuis, iam non moritur</i> et cetera.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 5</div>
<p title="Super Io., cap. 6 l. 5"><a name="87462"><span class=
"ref">[87462] Super Io., cap. 6 l. 5</span></a> Posita doctrina
Christi, hic excluditur contradictio praedictae doctrinae, et primo
quantum ad turbas murmurantes; secundo quantum ad discipulos
dubitantes, ibi <i>multi ergo audientes ex discipulis eius
dixerunt</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo exprimit
murmur turbarum de origine spiritualis cibi; secundo mitigat eorum
litigium de cibi spiritualis manducatione, ibi <i>litigabant ergo
Iudaei</i>. Circa primum duo facit. Primo ponitur murmur turbarum;
secundo repressio murmuris, ibi <i>respondit ergo Iesus, et dixit
eis</i>. Circa primum duo facit. Primo ponitur occasio murmuris;
secundo ponuntur murmurantium verba, ibi <i>nonne iste est filius
Ioseph?</i> Concludit ergo ex praemissis verbis Christi, quod
quidam de quodam dictorum verborum murmurabant, quia scilicet
dixerat: <i>ego sum panis vivus, qui de caelo descendi</i>; quem
quidem spiritualem panem non capiebant nec desiderabant. Et ideo
murmurabant, quia in spiritualibus mentem fundatam non habebant, et
huius rei antiquam consuetudinem habebant, secundum illud Ps. CV,
25: <i>murmuraverunt in tabernaculis</i>; et I Cor. X, 10: <i>neque
murmuraveritis, sicut quidam eorum murmuraverunt</i>. Ideo autem,
ut Chrysostomus dicit, usque huc non murmurabant, quia semper
sperabant se consecuturos corporalem escam: qua spe subtracta,
statim murmurare incipiunt, licet aliam causam praetendant. Non
autem manifeste contradicunt propter reverentiam quam adhuc
habebant ad ipsum, ex memoria praecedentis miraculi. Verba autem
murmurantium ponit cum dicit <i>nonne hic est filius Ioseph?</i>
Quia enim carnales erant, carnalem Christi generationem solam
considerabant, ex qua impediebantur ne cognoscerent spiritualem et
aeternam; et ideo de sola carnali loquuntur, secundum illud supra
III, 31: <i>qui de terra est, de terra loquitur</i>, et spiritualem
non capiunt; unde subdunt <i>quomodo ergo dicit hic, quia de caelo
descendi?</i> Vocant autem eum filium Ioseph propter reputationem:
quia nutritius eius erat, secundum illud Lc. III, 23: <i>ut
putabatur filius Ioseph</i>. Murmurationis autem repressio ponitur
cum dicit <i>respondit ergo Iesus, et dixit eis</i>, et primo
reprimit ipsorum murmur; secundo satisfacit dubitationi, ibi
<i>amen, amen dico vobis: qui credit in me, habet vitam
aeternam</i>. Circa primum duo facit. Primo cohibet eorum murmur;
secundo assignat causam murmuris eorum, ibi <i>nemo potest venire
ad me</i> et cetera. Cognoscens ergo Iesus eorum murmur, respondit;
et comprimens ipsum murmur eorum, dixit eis <i>nolite murmurare</i>
et cetera. Hoc namque est salubre documentum: qui enim murmurat,
ostendit mentem suam in Deo non esse firmatam, et ideo dicitur Sap.
c. I, 11: <i>custodite vos a murmuratione, quia nihil prodest</i>.
Causa autem murmuris est infidelitas eorum; et ideo hanc ostendit
dicens <i>nemo potest venire ad me</i> etc., ubi primo ostendit
necessariam esse patris attractionem ad hoc ut veniatur ad
Christum; secundo ostendit modum attrahendi, ibi <i>est scriptum in
prophetis</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo ponit
humanae facultatis defectum; secundo divini auxilii subsidium;
tertio auxilii finem, seu fructum. Est ergo humana facultas
deficiens ad veniendum ad Christum per fidem; et ideo dicit <i>nemo
potest venire ad me</i>. Secundo divinum auxilium est efficax ad
subveniendum, unde subdit <i>nisi pater, qui misit me, traxerit
eum</i>. Sed finis, seu fructus est optimus; unde sequitur <i>et
ego resuscitabo eum in novissimo die</i>. Dicit ergo primo: non est
mirum si murmuratis, quia nondum estis tracti a patre ad me. Nam
<i>nemo potest ad me venire</i>, in me credendo, <i>nisi pater, qui
misit me, traxerit eum</i>. Sed hic est triplex quaestio. Prima est
de hoc quod dicit <i>nisi pater traxerit eum</i>. Cum enim ad
Christum veniamus credendo, sicut supra eodem dictum est, venire ad
Christum est credere in eum; credere autem nullus potest nisi
volens. Cum ergo tractio importet violentiam quamdam, ergo qui
tractus venit ad Christum, cogitur. Respondeo dicendum, quod hoc
quod hic dicitur de hac tractione patris, non importat coactionem,
cum non omne trahens faciat violentiam. Sic ergo multipliciter
pater trahit ad filium, secundum multiplicem modum trahendi absque
violentia in hominibus. Nam aliquis homo trahit aliquem persuadendo
ratione; et hoc modo pater trahit homines ad filium, demonstrando
eum esse filium suum; et hoc dupliciter: vel per internam
revelationem; Matth. XVI, 17: <i>beatus es, Simon Bariona, quia
caro et sanguis non revelavit tibi</i>, scilicet Christum esse
filium Dei vivi, <i>sed pater meus</i>; vel per miraculorum
operationem, quam habet a patre; supra V, 36: <i>opera quae dedit
mihi pater, ipsa testimonium perhibent de me</i>. Item aliquis
trahit alium alliciendo; Prov. VII, 21: <i>blanditiis labiorum
suorum protraxit eum</i>. Et hoc modo illi qui attendunt ad Iesum
propter auctoritatem paternae maiestatis, trahuntur a patre.
Quicumque enim credit in Christum propter hoc quod credit eum
filium Dei, hunc pater trahit ad filium, idest paterna maiestas.
Hoc modo non trahitur Arius qui Christum non verum Dei filium, nec
de substantia patris genitum credebat. Non sic tractus est
Photinus, Christum purum hominem dogmatizans. Sic ergo trahuntur a
patre, sua maiestate allecti; sed trahuntur etiam a filio,
admirabili delectatione et amore veritatis, quae est ipse filius
Dei. Si enim, ut dicit Augustinus, <i>trahit sua quemque
voluptas</i>, quanto fortius debet homo trahi ad Christum, si
delectatur veritate, beatitudine, iustitia, sempiterna vita, quod
totum est Christus? Ab isto ergo si trahendi sumus, trahamur per
dilectionem veritatis; secundum illud Ps. XXXVI, 4: <i>delectare in
domino, et dabit tibi petitiones cordis tui</i>. Hinc sponsa
dicebat, Cant. I, 3: <i>trahe me post te; curremus in odorem
unguentorum tuorum</i>. Sed quia non solum revelatio exterior, vel
obiectum, virtutem attrahendi habet, sed etiam interior instinctus
impellens et movens ad credendum, ideo trahit multos pater ad
filium per instinctum divinae operationis moventis interius cor
hominis ad credendum; Phil. II, 13: <i>Deus est qui operatur in
nobis velle et perficere</i>; Oseae XI, 4: <i>in funiculis Adam
traham eos in vinculis caritatis</i>; Prov. c. XXI, 1: <i>cor regis
in manu domini: quocumque voluerit inclinabit illud</i>. Secunda
quaestio est: quia cum dicatur quod filius trahit ad patrem, Matth.
c. XI, 27: <i>nemo novit patrem nisi filius, et cui voluerit filius
revelare</i>; et infra XVII, 6: <i>pater, manifestavi nomen tuum
hominibus quos dedisti mihi</i>: quomodo hic dicitur, quod pater
trahit ad filium? Sed dicendum, quod ad hoc potest dupliciter
responderi: nam de Christo possumus loqui aut secundum quod est
homo aut secundum quod est Deus. Secundum autem quod homo, Christus
est via; infra XIV, 6: <i>ego sum via</i>: et secundum quod est
Christus, ducit ad patrem, sicut via ad terminum seu finem. Pater
vero trahit ad Christum hominem inquantum dat nobis suam virtutem,
ut credamus in Christum; Eph. II, 8: <i>gratia salvati estis, et
hoc non ex vobis, Dei enim donum est</i>. Inquantum est Christus,
est verbum Dei, et manifestativum patris. Sic filius trahit ad
patrem. Pater autem trahit ad filium inquantum manifestat ipsum.
Tertia quaestio est de hoc quod dicit, quod nemo venire potest nisi
tractus a patre: quia secundum hoc, si nullus veniat ad Christum,
non imputatur ei, sed ei qui non trahit eos. Respondeo dicendum,
quod vere nullus venire potest nisi tractus a patre: nam sicut
grave per naturam non potest per se sursum ferri nisi trahatur ab
alio, ita cor humanum ex se ad inferiora tendens, non potest sursum
elevari nisi tractus. Si vero non elevatur, non est defectus ex
parte trahentis, qui quantum in se est, nulli deficit; sed est
propter impedimentum eius qui non trahitur. Aliter autem, quantum
ad hoc pertinet, possumus loqui de hominibus in statu naturae
integrae, et aliter in statu naturae corruptae; nam in natura
integra non erat aliquod impedimentum prohibens ab hac tractione,
unde tunc omnes homines huius tractionis poterant esse participes.
Sed in natura corrupta omnes per impedimentum peccati aequaliter
prohibentur ab hac tractione; et ideo omnes indigent trahi. Deus
autem omnibus ad trahendum manum porrigit quantum in se est, et,
quod plus est, non solum attrahit manum recipientis, sed etiam
aversos a se convertit, secundum illud Thren. ult., 21: <i>converte
nos, domine, et convertemur</i>: et in Ps. LXXXIV, 7, secundum
aliam litteram: <i>Deus, tu convertens vivificabis nos</i>. Ex quo
ergo Deus paratus est dare omnibus gratiam, et ad se trahere, non
imputatur ei, si aliquis non accipiat, sed ei qui non accipit.
Quare autem non omnes aversos trahit, sed aliquos, licet sint omnes
aequaliter aversi: ratio quidem in generali potest assignari, ut
scilicet in illis qui non trahuntur, appareat et refulgeat ordo
divinae iustitiae; in illis autem qui trahuntur, immensitas divinae
misericordiae. Quare autem in speciali trahat hunc, et illum non
trahat, non est ratio aliqua, nisi beneplacitum voluntatis divinae.
Unde dicit Augustinus: quem trahat et quem non trahat, quare illum
trahat et illum non trahat, noli velle iudicare, si non vis errare.
Sed accipe, et intellige: nondum traheris, ora ut traharis. Hoc
etiam ostendi potest per exemplum. Nam assignari potest ratio quare
artifex ponit aliquos lapides inferius, et aliquos superius, et
aliquos ex lateribus, ex dispositione domus, cuius complementum hoc
exigit. Sed quare hos lapides hic ponat et hos ibi, dependet a sua
simplici voluntate. Et inde est quod prima ratio dispositionis
refertur ad voluntatem artificis. Sic ergo Deus ad complementum
universi quosdam quidem trahit, ut in eis appareat sua
misericordia; quosdam vero non trahit, ut ostendatur in eis sua
iustitia. Sed hos trahit, illos non trahit secundum suum
beneplacitum voluntatis. Similiter etiam quare in Ecclesia aliquos
fecit apostolos, alios confessores, alios martyres, ratio est
propter Ecclesiae decorem et complementum. Sed quare Petrum fecit
apostolum, Stephanum martyrem et Nicolaum confessorem, non est alia
ratio nisi voluntas sua. Sic ergo patet humanae facultatis
defectus, et auxilii divini subsidium. Sequitur auxilii finis et
fructus, cum dicit <i>et ego resuscitabo eum in novissimo die</i>,
etiam inquantum homo: nam per ea quae Christus in carne sua gessit,
consequimur resurrectionis fructum; I Cor. XV, 21: <i>sicut per
hominem mors, ita et per hominem resurrectio mortuorum. Ego</i>,
ergo, secundum quod homo, <i>resuscitabo eum</i>, non solum ad
vitam naturae, sed etiam ad vitam gloriae, et hoc <i>in novissimo
die</i>. Tenet enim fides Catholica, quod status mundi innovabitur;
Apoc. XXI, 1: <i>vidi caelum novum et terram novam</i>. Et inter
alia quae ad hanc innovationem concurrent, credimus caeli motum
cessare, et per consequens tempus; Apoc. X, 5: <i>et Angelus quem
vidi stantem super mare et super terram, levavit manum suam ad
caelum</i>. Et infra: <i>quia tempus non erit amplius</i>. Quia
ergo cessante tempore in resurrectione, cessabit etiam nox et dies,
secundum illud Zac. XIV, 7: <i>erit dies una, quae nota est domino,
non dies neque nox</i>; ideo dicit <i>resuscitabo eum in novissimo
die</i>. Quare autem usque tunc caeli motus duret, et tempus, non
minus vel amplius, sciendum est, quia illud quod est propter aliud,
diversimode disponitur secundum diversam dispositionem eius propter
quod est. Omnia autem corporalia propter hominem facta sunt; et
ideo secundum diversam dispositionem hominis diversimode ea disponi
oportet. Quia ergo in hominibus quando resurgent, inchoabitur
status incorruptionis, secundum illud I Cor. XV, 54: <i>mortale hoc
induet incorruptionem</i>, ideo cessabit tunc etiam corruptio in
rebus; unde cessabit motus caeli, qui est causa generationis et
corruptionis in rebus corporalibus; Rom. VIII, 21: <i>ipsa creatura
liberabitur a servitute corruptionis in libertatem filiorum
Dei</i>. Sic ergo patet quod ad fidem necessaria est nobis
attractio patris. Consequenter cum dicit <i>est scriptum in
prophetis</i> etc., determinat modum attrahendi, et primo ponit
attrahendi modum; secundo attractionis efficaciam, ibi <i>omnis qui
audivit a patre, et didicit, venit ad me</i>; tertio excludit
opinatum modum attractionis, ibi <i>non quia patrem vidit
quisquam</i>. Modus autem attrahendi est congruus, quia trahit
revelando et docendo; et hoc est quod dicit <i>scriptum est in
prophetis: erunt omnes docibiles Dei</i> et cetera. Beda dicit hoc
esse scriptum in Ioel; sed non videtur expresse ibi esse, licet
aliquid consonum dicitur; et Ioel. II, 22: <i>filii Sion, exultate
in domino Deo vestro, quia dabit vobis doctorem iustitiae</i>. Ideo
autem, secundum Bedam, dicit <i>in prophetis</i>, ut det
intelligere quod sensus iste potest colligi ex diversis dictis
prophetarum. Sed expressius videtur hoc dici Is. LIV, 13: <i>ponam
filios tuos universos doctos a domino</i>. Dicitur etiam Ier. III,
15: <i>dabo vobis pastores iuxta cor meum, qui pascent vos scientia
et doctrina</i>. Hoc autem quod dicit <i>erunt omnes</i>, potest
tripliciter intelligi. Uno modo ut ly <i>omnes</i> supponat pro
omnibus hominibus mundi; alio modo ut supponat pro omnibus qui sunt
in Ecclesia Christi; tertio modo pro omnibus qui erunt in regno
caelorum. Si autem dicatur primo modo, videtur non esse verum; nam
statim subdit <i>omnis qui audivit a patre et didicit, venit ad
me</i>. Si ergo omnes de mundo erunt docibiles, ergo omnes venient
ad Christum. Sed hoc est falsum, quia non omnium est fides. Sed ad
hoc tripliciter respondetur. Nam, secundum Chrysostomum, primo modo
dicendum, hoc dictum esse de pluribus <i>erunt</i>, inquit,
<i>omnes</i>, idest plurimi; secundum quem modum dicitur Matth.
VIII, 11: <i>multi venient ab oriente et occidente</i>, et cetera.
Secundo, quod <i>omnes</i>, quantum est ex Deo, <i>erunt
docibiles</i>; sed quod aliqui non doceantur, est ex parte eorum.
Sol enim quantum est de se, omnes illuminat; potest autem ab
aliquibus non videri, si claudant oculos, vel si sint caeci. Et hoc
modo dicit apostolus, I Tim. II, 4: <i>vult omnes homines salvos
fieri, et ad agnitionem veritatis venire</i>. Tertio modo, secundum
Augustinum, quod haec est accommoda distributio, ut dicatur
<i>omnes erunt docibiles Dei</i>; idest omnes qui docentur, a Deo
docentur, sicut loquimur de aliquo litterarum magistro. Dicimus
enim, si est in civitate: solus iste docet omnes pueros de
civitate, quia nullus docetur in ea nisi ab illo. Et hoc modo
dicitur supra I, 9: <i>erat lux vera, quae illuminat omnem hominem
venientem in hunc mundum</i>. Si autem exponatur de illis qui sunt
in Ecclesia congregati, dicitur <i>erunt omnes</i>, scilicet qui
sunt in Ecclesia, <i>docibiles Deo</i>; nam Is. LIV, 13, dicitur:
<i>ponam universos filios doctos a domino</i> in quo quidem
ostenditur sublimitas fidei Christianae, quae non inhaeret
doctrinae humanae, sed doctrinae Dei. Doctrina enim veteris
testamenti data fuit per prophetas; sed doctrina novi testamenti
est per ipsum filium Dei; Hebr. I, 1: <i>multifarie multisque
modis</i>, idest in veteri testamento, <i>Deus loquens patribus in
prophetis, novissime diebus istis locutus est nobis in filio</i>;
et ibid. II, 3: <i>quae cum initium accepisset enarrari per
dominum, ab eis qui audierunt, in nos confirmata est</i>. Sic ergo
omnes qui sunt in Ecclesia, sunt docti non ab apostolis, non a
prophetis, sed ab ipso Deo. Et, secundum Augustinum, hoc ipsum quod
ab homine docemur, est ex Deo, qui docet interius; Matth. c. XXIII,
10: <i>unus est magister vester Christus</i>. Nam intelligentia,
quae necessaria est praecipue ad doctrinam, est nobis a Deo. Si
autem exponatur de his qui sunt in regno caelorum etc., tunc
<i>omnes erunt docibiles Deo</i>, quia eius essentiam immediate
videbunt; I Io. III, 2: <i>videbimus eum sicuti est</i>. Attractio
autem patris efficacissima est: quia <i>omnis qui audivit a patre,
et didicit, venit ad me</i>. Ubi duo ponit: unum scilicet quod
pertinet ad donum Dei, cum dicit <i>audivit</i>, scilicet Deo
revelante; aliud quod pertinet ad liberum arbitrium, cum dicit
<i>et didicit</i>, scilicet per assensum; et ista duo necessaria
sunt in omni doctrina fidei. <i>Omnis qui audivit a patre</i>,
docente et manifestante, <i>et didicit</i>, praebendo assensum,
<i>venit ad me</i>; venit, inquam, tripliciter: per cognitionem
veritatis, per amoris affectum et per operis imitationem. Et in
quolibet oportet quod audiat et discat. Nam qui venit per
cognitionem veritatis, oportet eum audire, Deo inspirante, secundum
illud Ps. LXXXIV, 9: <i>audiam quid loquatur in me dominus
Deus</i>, et addiscere per affectum, ut dictum est. Qui vero venit
per amorem et desiderium, ut dicitur infra VII, 37: <i>si quis
sitit, veniat ad me, et bibat</i>, et hunc oportet audire verbum
patris, et capere illud, ad hoc ut addiscat, et afficiatur. Ille
enim discit verbum qui capit illud secundum rationem dicentis;
verbum autem Dei patris est spirans amorem: qui ergo capit illud
cum fervore amoris, discit; Sap. VII, 27: <i>in animas sanctas se
transfert, prophetas et amicos Dei constituit</i>. Per operis autem
imitationem itur ad Christum, secundum illud Matth. XI, 28:
<i>venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego
reficiam vos</i>. Et hoc etiam modo quicumque discit, venit ad
Christum: nam sicut conclusio se habet in scibilibus, ita et
operatio in operabilibus. In scientiis autem quicumque perfecte
discit, venit ad conclusionem: ergo in operabilibus qui perfecte
verba discit, venit ad rectam operationem; Is. l, 5: <i>dominus
aperuit mihi aurem; ego autem non contradico</i>. Sed quia aliqui
possent opinari quod omnes homines visibiliter a patre audirent et
addiscerent, ideo ut hoc dominus excludat, subdit <i>non quia
patrem vidit quisquam</i>, idest, aliquis homo vivens in hac vita
non vidit patrem in sua essentia, secundum illud Ex. XXXIII, 20:
<i>non videbit me homo, et vivet, nisi is</i>, scilicet filius,
<i>qui est a Deo, hic vidit patrem</i>, suum per essentiam. Vel
<i>quisquam</i> non vidit patrem, visione comprehensionis, qua
visione nec homo nec Angelus eum vidit unquam, nec videre potest,
<i>nisi is qui est ex Deo</i>, idest filius; Matth. XI, v. 27:
<i>nemo novit patrem nisi filius</i>. Cuius quidem ratio est, quia
cum omnis visio sive cognitio fiat per aliquam similitudinem,
secundum modum similitudinis, quem habent creaturae ad Deum,
secundum hoc habent cognitionem ipsius. Unde et philosophi dicunt,
quod intelligentiae cognoscunt primam causam, secundum hanc quam
habent similitudinem eius. Omnis autem creatura participat quidem
aliquam similitudinem Dei, sed in infinitum distantem a
similitudine suae naturae et ideo nulla creatura potest ipsum
cognoscere perfecte et totaliter, prout est in sua natura. Filius
autem, quia perfecte totam naturam patris accepit per aeternam
generationem, ideo totaliter videt et comprehendit. Sed attendendum
ad congruum ordinem loquendi. Nam supra cum loqueretur de
cognitione aliorum, usus est verbo auditus; hic vero cum loquitur
de cognitione filii, utitur verbo visionis: nam cognitio quae est
per visum, est immediata et aperta; ea vero quae est per auditum,
fit mediante eo qui vidit. Sic et nos cognitionem quam habemus de
patre, accepimus a filio, qui vidit: ut sic nullus patrem cognoscat
nisi per Christum, qui eum manifestat, et nullus ad filium veniat,
nisi a patre manifestante audierit.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 6</div>
<p title="Super Io., cap. 6 l. 6"><a name="87463"><span class=
"ref">[87463] Super Io., cap. 6 l. 6</span></a> Represso Iudaeorum
murmure, consequenter dominus satisfacit dubitationi quae orta erat
in cordibus Iudaeorum de verbo quod dixerat, scilicet <i>ego sum
panis, qui de caelo descendi</i>, ubi intendit probare hoc verum
esse de se: et argumentatur sic. Ille panis descendit de caelo qui
dat vitam mundo; sed ego sum panis dans vitam mundo: ergo ego sum
panis qui de caelo descendi et cetera. Circa hoc tria facit. Primo
ponit quasi minorem suae rationis, scilicet <i>ego sum panis
vitae</i>; secundo ponit maiorem, scilicet quod panis qui de caelo
descendit, debet dare vitam, ibi <i>patres vestri manducaverunt
manna in deserto, et mortui sunt</i>; tertio ponit conclusionem,
ibi <i>ego sum panis vivus</i>. Circa primum duo facit. Primo
manifestat suum propositum; secundo intentum quasi probatum
inducit, ibi <i>ego sum panis vitae</i>. Propositum suum est
ostendere quod sit panis vitae. Panis autem vivificat inquantum
sumitur. Constat autem quod qui credit in Christum, sumit eum intra
seipsum, secundum illud Eph. III, 17: <i>habitare Christum per
fidem in cordibus nostris</i>. Si ergo ille qui credit in Christum
habet vitam, manifestum est quod manducando hunc panem vivificatur:
ergo iste panis est panis vitae. Et hoc est quod dicit <i>amen,
amen dico vobis, qui credit in me</i>, fide scilicet formata, quae
non solum perficit intellectum, sed etiam affectum (non enim
tenditur in rem creditam nisi ametur) <i>habet vitam aeternam</i>.
Christus autem est in nobis dupliciter: scilicet in intellectu per
fidem, inquantum fides est; et in affectu per caritatem, quae
informat fidem: I Io. IV, 16: <i>qui manet in caritate, in Deo
manet, et Deus in eo</i>. Qui ergo credit sic in Christum ut in eum
tendat, habet ipsum in affectu et in intellectu: et si addamus,
quod Christus est vita aeterna, ut dicitur I Io. ult., c. 20: <i>ut
simus in vero filio eius Iesu Christo: hic est verus Deus et vita
aeterna</i>; et supra I, 4: <i>in ipso vita erat</i>, possumus
inferre, quod quicumque credit in Christum, habet vitam aeternam.
Habet, inquam, in causa et in spe, quandoque habiturus in re.
Manifestato proposito, inducit intentum, cum dicit <i>ego sum panis
vitae</i> idest dans vitam, ut evidenter sequitur ex praemissis. De
isto pane Gen. penult., v. 20: <i>Aser, pinguis panis eius,
praebebit delicias</i>, scilicet vitae aeternae, <i>regibus</i>.
Consequenter cum dicit <i>patres vestri manducaverunt manna in
deserto, et mortui sunt</i>, ponit maiorem: scilicet quod dare
vitam sit effectus panis de caelo descendentis. Et primo praemittit
manifestationem propositi; secundo ponit intentum, ibi <i>hic est
panis de caelo descendens</i>. Propositum autem suum manifestat per
contrarium. Dictum est enim supra, quod Moyses non dedit Iudaeis
panem de caelo nisi aereo; omnis autem panis qui non est de vero
caelo, non potest vitam sufficientem dare: ergo hoc est proprium
panis caelestis quod det vitam. Et ideo panis Moysi, unde vos
superbitis, non dat vitam: et hoc probat cum dicit <i>patres vestri
manducaverunt manna in deserto, et mortui sunt</i>. Ubi primo
exprobrat eorum vitium, cum dicit <i>patres vestri</i> etc., quorum
scilicet estis filii non solum secundum carnis originem, sed etiam
secundum operum imitationem, quia estis murmuratores, sicut et ipsi
<i>murmuraverunt in tabernaculis suis</i>, ut dicitur in Ps. CV, v.
25: et ideo dicebat eis, Matth. XXIII, 32: <i>implete mensuram
patrum vestrorum</i>. Unde sicut Augustinus dicit, de nulla re
magis Deum offendisse populus dictus est, quam contra Deum
murmurando. Secundo insinuat breve temporis spatium, cum dicit
<i>in deserto</i>: non enim longum tempus fuit quo manna eis datum
fuit, neque simul cum eis venit in terram promissionis, sed tantum
in deserto, ut dicitur Iosue V, 12. Iste autem panis in perpetuum
conservat et reficit. Tertio manifestat cibi defectum, quia non
conservabat vitam indeficientem; unde dicit <i>et mortui sunt</i>.
Nam, sicut habetur Iosue V, omnes qui murmuraverunt, praeter Iosue
et Caleb, mortui sunt in deserto. Unde, et haec fuit causa secundae
circumcisionis, scilicet quod omnis populus qui egressus est ex
Aegypto mortui sunt in deserto, ut ibidem dicitur. Sed quaeritur de
qua morte Deus hic loquitur. Nam si loquitur de morte corporali,
nulla differentia erit inter panem illum qui fuit in deserto, et
panem nostrum qui de caelo descendit: quia, etiam Christiani qui
sumunt istum, corporaliter moriuntur. Si vero loquitur de morte
spirituali, manifestum est quod hic et ibi quidam spiritualiter
moriuntur, et quidam non. Nam Moyses, et multi qui Deo placuerunt,
mortui non sunt, licet alii mortui sint. Similiter et qui istum
panem indigne sumunt, moriuntur spiritualiter; I Cor. c. XI, 29:
<i>qui enim manducat et bibit indigne, iudicium sibi manducat et
bibit</i>. Ad quod dicendum est, quod cibus ille cum cibo nostro
spirituali convenit. Conveniunt quidem quantum ad hoc quod uterque
idem significat: nam et ille et iste Christum signat, propter quod
dicitur idem cibus; I Cor. X, 3: <i>omnes eamdem escam
manducaverunt</i>. Eamdem dicit, quia utraque est figura
spiritualis escae. Sed differunt, quia ille figurabat tantum, sed
panis iste continet quod figurat, scilicet ipsum Christum. Dicendum
ergo, quod uterque ciborum istorum potest dupliciter sumi: vel
quantum ad signum tantum, idest quod sumatur ut cibus tantum, non
intellecto significato; et per hoc non tollitur mors spiritualis,
seu corporalis. Vel quod sumatur quantum ad utrumque, idest quod
ita sumatur cibus visibilis ut intelligatur cibus spiritualis, et
spiritualiter gustetur, ut spiritualiter satiet: et hoc modo illi
qui spiritualiter manducaverunt manna, mortui non sunt
spiritualiter. Sed et qui Eucharistiam spiritualiter manducant, et
absque peccato spiritualiter vivunt nunc, et corporaliter vivent in
aeternum. Habet ergo plus cibus noster cibo illorum, quia in se
continet quod figurat. Manifestato ergo proposito, inducit
intentum; unde dicit <i>hic est panis de caelo descendens</i>. Et
secundum Glossam <i>hic</i> dicit demonstrando seipsum. Sed hic non
est intellectus domini, quia cum statim subdat <i>ego sum panis
vivus qui de caelo descendi</i>, esset verborum inculcatio.
Dicendum est ergo, quod dominus hoc intendit, ut scilicet dicat
illum panem de caelo descendere qui hoc potest facere, scilicet
dare vitam; sed ego sum talis: ergo ego sum panis de caelo
descendens. Ideo autem de caelo descendens dat vitam indeficientem,
quia omnis cibus nutrit secundum proprietatem suae naturae;
caelestia autem incorruptibilia sunt: et ideo quia cibus ille
caelestis est, non corrumpitur, quod quamdiu manet vivificat. Qui
ergo manducaverit ex ipso, non morietur. Sicut si aliquis cibus
corporalis numquam corrumperetur, dans nutrimentum, semper
vivificaret. Et ideo panis iste significatus est per lignum vitae
quod erat in medio Paradisi, quodammodo dans vitam in perpetuum,
secundum illud Gen. III, 22: <i>nunc ergo ne forte mittat manum
suam, et sumat de ligno vitae, et comedat, et vivat in
aeternum</i>. Si ergo iste sit effectus huius panis, ut scilicet
qui manducat ex eo non moriatur; et ego sum talis: ergo et cetera.
<i>Ego sum panis vivus</i> et cetera. Circa hoc ergo duo facit.
Primo loquitur de seipso communiter; secundo specialiter, ibi <i>et
panis quem ego dabo, caro mea est</i>. Circa primum duo facit.
Primo concludit originem sui ipsius. Secundo ostendit eius
virtutem, ibi <i>si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in
aeternum</i>. Dixit ergo <i>ego sum panis vivus</i>, et ideo possum
vitam dare. Panis enim corporalis non in perpetuum vivificat, quia
non habet in se vitam; sed vivificat alteratus et conversus in
nutrimentum virtute viventis. <i>Qui de caelo descendi</i>: hoc
expositum est supra c. III, quomodo scilicet descenderit. Et per
hoc excluduntur haereses dicentium Christum purum hominem, quia
secundum hoc non descendisset de caelo. Virtus autem eius est dare
vitam aeternam; et ideo dicit <i>si quis manducaverit ex hoc
pane</i>, spiritualiter scilicet, <i>vivet</i>, non tantum in
praesenti per fidem et iustitiam, sed <i>in aeternum</i>; infra LI,
26: <i>omnis qui vivit et credit in me, non morietur in
aeternum</i>. Consequenter loquitur de corpore, cum dicit <i>et
panis quem ego dabo, caro mea est</i>. Dixerat enim, quod erat
panis vivus, et ne intelligatur quod hoc ei esset inquantum est
verbum, vel secundum animam tantum; ideo ostendit quod etiam caro
sua vivificativa est: est enim organum divinitatis suae; unde, cum
instrumentum agat virtute agentis, sicut divinitas Christi
vivificativa est, ita ut Damascenus dicit et caro virtute verbi
adiuncti vivificat: unde Christus tactu suo sanabat infirmos. Sic
ergo quod dixit supra, <i>ego sum panis vivus</i>, pertinet ad
virtutem verbi; hic vero quod subdit pertinet ad communionem sui
corporis, scilicet ad Eucharistiae sacramentum. Ubi possumus
quatuor considerare circa ipsum sacramentum: scilicet speciem,
instituentis auctoritatem, sacramenti veritatem, et eius
utilitatem. Species quidem sacramenti: <i>hic est panis</i>; Prov.
IX, 5: <i>venite, et comedite panem meum</i>. Cuius ratio est, quia
hoc est sacramentum corporis Christi; corpus autem Christi est
Ecclesia, quae consurgit in unitatem corporis ex multis fidelibus:
unde istud est sacramentum unitatis Ecclesiae; Rom. XII, 5:
<i>omnes unum corpus sumus</i>. Quia ergo panis ex diversis granis
conficitur, ideo est conveniens species sacramenti huius; ideo
dicit <i>et panis quem ego dabo, caro mea est</i>. Auctor huius
sacramenti Christus est: nam licet sacerdos consecret, tamen ipse
Christus dat virtutem sacramento, quia etiam ipse sacerdos
consecrat in persona Christi. Unde in aliis sacramentis utitur
sacerdos verbis suis, seu Ecclesiae, sed in isto utitur verbis
Christi: quia sicut Christus corpus suum propria voluntate dedit in
mortem, ita sua virtute dat se in cibum; Matth. XXVI, 26:
<i>accipiens panem, benedixit, ac fregit deditque discipulis suis,
et ait: accipite et comedite: hoc est corpus meum</i>. Et ideo
dicit <i>quem ego dabo</i>: et dicit <i>dabo</i>, quia nondum
institutum erat hoc sacramentum. Veritas autem huius sacramenti
insinuatur cum dicit <i>caro mea est</i>. Non dicit autem carnem
meam significat sed <i>caro mea est</i>; quia secundum rei
veritatem hoc quod sumitur, vere est corpus Christi; Iob c. XXXI,
31: <i>si non dixerunt viri tabernaculi mei: quis det de carnibus
eius ut saturemur?</i> Sed cum in isto sacramento contineatur totus
Christus, quare dixit tantum <i>caro mea est?</i> Ad quod
respondendo, sciendum est, quod in illo mystico sacramento totus
Christus continetur secundum veritatem, sed corpus est ibi ex vi
conversionis, divinitas vero et anima per naturalem concomitantiam.
Dato enim per impossibile, quod divinitas separaretur a corpore
Christi, iam non esset in sacramento divinitas. Similiter etiam si
in triduo mortis suae aliquis consecrasset, non fuisset ibi anima
Christi, sed tale corpus quale erat in cruce, seu in sepulcro. Ideo
autem potius dicit <i>caro</i>, quia cum hoc sacramentum sit
dominicae passionis rememorativum, secundum illud I Cor. XI, 26:
<i>quotiescumque manducabitis panem hunc, et calicem bibetis,
mortem domini annuntiabitis</i>, passio autem Christi fuit ex
infirmitate, secundum illud II Cor. ult., v. 4: <i>mortuus est ex
infirmitate</i> etc.: ut ergo insinuetur infirmitas ex qua mortuus
est, potius dicit <i>caro mea est</i>: nam hoc nomen infirmitatem
significat. Utilitas autem huius sacramenti magna est, et
universalis. Magna quidem, quia efficit in nobis nunc vitam
spiritualem, tandem aeternam, ut dictum est. Nam, ut ex supradictis
apparet, cum hoc sacramentum sit dominicae passionis, continet in
se Christum passum: unde quidquid est effectus dominicae passionis,
totum etiam est effectus huius sacramenti. Nihil enim aliud est hoc
sacramentum quam applicatio dominicae passionis ad nos. Non enim
decebat Christum secundum praesentiam suam semper esse nobiscum; et
ideo voluit hoc supplere per hoc sacramentum. Unde manifestum est
quod destructio mortis, quam Christus moriendo destruxit, et
reparatio vitae, quam resurgendo effecit, est effectus huius
sacramenti. Universalis autem, quia vita quam confert, non solum
est vita unius hominis, sed quantum in se est, totius mundi: ad
quam sufficiens est mors Christi; I Io. II, 2: <i>ipse est
propitiatio pro peccatis nostris, et non pro nostris tantum, sed
etiam totius mundi</i>. Notandum autem est, quod aliter est in isto
sacramento, et aliter in aliis: nam alia sacramenta habent
singulares effectus, sicut in Baptismo solus baptizatus suscipit
gratiam; sed in immolatione huius sacramenti est universalis
effectus, quia non solum sacerdos effectum consequitur, sed etiam
illi pro quibus orat, et Ecclesia tota, tam vivorum, quam
mortuorum. Cuius ratio est, quia continetur in ipso ipsa causa
universalis omnium sacramentorum, scilicet Christus. Nec tamen si
laicus sumat hoc sacramentum, prodest aliis quantum est ex opere
operato, inquantum consideratur ut perceptio, quamvis ex intentione
operantis et percipientis, possit communicari omnibus ad quos
dirigit suam intentionem. Ex quo patet quod laici sumentes
Eucharistiam pro his qui sunt in Purgatorio, errant.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 7</div>
<p title="Super Io., cap. 6 l. 7"><a name="87464"><span class=
"ref">[87464] Super Io., cap. 6 l. 7</span></a> Supra repressit
dominus murmur Iudaeorum, quod ortum habuit de origine cibi
spiritualis; hic reprimit eorum litigium, quod erat inter eos de
sumptione huius cibi, et primo ponit eorum litigium; secundo
dominus comprimit illud, ibi <i>dixit ergo eis Iesus</i> etc.;
tertio Evangelista designat locum, ibi <i>haec dixit in synagoga,
docens in Capharnaum</i>. Circa primum sciendum est, quod
Evangelista Iudaeorum litigium inducit per modum conclusionis, cum
dicit <i>litigabant ergo Iudaei</i> et cetera. Et quidem satis
congrue: nam, secundum Augustinum, dominus locutus fuerat eis de
cibo unitatis, quo qui reficiuntur, efficiuntur unanimes, secundum
illud Ps. LXVII, v. 4: <i>iusti epulentur, et exultent in conspectu
Dei, et laetentur in laetitia</i>, et sequitur, secundum aliam
litteram: <i>qui habitare facit unanimes in domo</i>. Quia igitur
Iudaei cibum concordiae non sumpserant, ideo ad invicem litigabant;
Is. LVIII, 4: <i>ecce ad lites et contentiones ieiunatis</i>. Ex
hoc autem quod litigabant cum aliis, se esse carnales ostendebant;
I Cor. III, 3: <i>cum sit inter vos zelus et contentio, nonne
carnales estis?</i> Et ideo haec verba domini carnaliter
intelligebant; scilicet quod caro Christi manducaretur sicut cibus
carnalis; unde dicunt <i>quomodo potest hic carnem suam dare ad
manducandum?</i> Quasi dicant: hoc est impossibile, sicut et patres
eorum locuti sunt contra dominum, Num. c. XXI, 5: <i>anima nostra
nauseat super cibo isto levissimo</i>. Sed hoc eorum litigium
comprimitur a domino; unde <i>dixit ergo eis Iesus</i> et cetera.
Ubi primo ponit virtutem sumptionis huius cibi; secundo manifestat
eam, ibi <i>qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem,
habet vitam aeternam</i>. Circa primum tria facit. Primo ponit
carnis manducandae necessitatem; secundo eius utilitatem, ibi
<i>qui manducat carnem meam, et bibit meum sanguinem, habet vitam
aeternam</i>; tertio subdit eius veritatem, ibi <i>caro enim mea
vere est cibus. Dixit ergo Iesus amen, amen dico vobis: nisi
manducaveritis carnem filii hominis, et biberitis eius sanguinem,
non habebitis vitam in vobis</i>, quasi dicat: vos reputatis
impossibile et incongruum quod carnem meam manducetis; sed non
solum non est impossibile, sed etiam est valde necessarium,
intantum quod <i>nisi manducaveritis carnem filii hominis, et
biberitis eius sanguinem, non habebitis</i>, idest non poteritis
habere, <i>in vobis vitam</i>, scilicet spiritualem. Nam sicut
cibus corporalis ita est necessarius ad vitam corporalem, quod sine
eo esse non possit Thren. I, v. 11: <i>dederunt pretiosa quaeque
pro cibo</i>; et in Ps. CIII, 15: <i>panis cor hominis
confirmet</i>: ita cibus spiritualis necessarius est ad vitam
spiritualem, adeo quod sine ipso vita spiritualis sustentari non
possit; Deut. VIII, 3: <i>non in solo pane vivit homo, sed in omni
verbo quod egreditur de ore Dei</i>. Notandum autem, quod haec
sententia potest referri vel ad spiritualem manducationem, vel ad
sacramentalem. Sed si referatur ad spiritualem, nullam dubitationem
habet sententia. Ille enim spiritualiter carnem Christi manducat et
sanguinem bibit qui particeps fit ecclesiasticae unitatis, quae fit
per caritatem; Rom. XII, 5: <i>omnes unum corpus estis in
Christo</i>. Qui ergo non sic manducat, est extra Ecclesiam, et per
consequens extra caritatem; ideo non habet vitam in semetipso; I
Io. III, 14: <i>qui non diligit, manet in morte</i>. Si vero
referatur ad sacramentalem, dubium habet quod dicitur; nam supra
III, 5, dicitur: <i>nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu,
non potest introire in regnum caelorum</i>. Sed sicut proposita
fuit illa sententia, ita est ista: <i>nisi manducaveritis carnem
filii hominis</i> et cetera. Cum ergo Baptismus sit sacramentum
necessitatis, videtur etiam quod Eucharistia. Sed hoc quidem Graeci
concedunt, unde et pueris baptizatis dant Eucharistiam: et in hoc
habent pro eis ritum Dionysii, qui dicit, quod perceptio cuiuslibet
sacramenti debet consummari in communione Eucharistiae, quae est
consummatio omnium sacramentorum. Sed hoc verum est in adultis, non
autem in pueris: cum in sumente Eucharistiam exigatur actualis
reverentia et devotio, quam illi qui non habent usum liberi
arbitrii, sicut sunt pueri et amentes, habere non possunt; et ideo
nullo modo eis est danda. Dicendum ergo, quod sacramentum
Baptismatis est necessarium quantum ad omnes, ut realiter
accipiatur, quia sine eo nullus regeneratur ad vitam: et ideo
oportet quod ipsum habeatur in re vel in voto, quantum ad
praeoccupatos; nam si contemptus in aliquo Baptismum aquae
excludat, neque Baptismus flaminis nec sanguinis prodest ei ad
vitam aeternam. Sacramentum vero Eucharistiae est necessitatis
quantum ad adultos tantum, ita quod recipiatur re vel voto secundum
Ecclesiae instituta. Sed secundum hoc etiam dubitatur: quia per
haec verba domini, non solum manducatio corporis, sed etiam sumptio
sanguinis est de necessitate salutis, praesertim cum perfecta
refectio cibi non sit sine potu. Cum ergo consuetudo aliquarum
Ecclesiarum sit quod solus sacerdos communicet de sanguine, alii
vero communicant corpori tantum, videtur huic sententiae
contrariari. Respondeo dicendum, quod, secundum antiquae Ecclesiae
consuetudinem, omnes sicut communicabant corpori, ita communicabant
et sanguini; quod etiam adhuc in quibusdam Ecclesiis servatur, ubi
etiam ministri altaris continue et corpori et sanguini communicant.
Sed propter periculum effusionis, in aliquibus Ecclesiis servatur
ut solus sacerdos communicet sanguini, reliqui vero corpori. Nec
tamen est contra sententiam domini, quia qui communicat corpori,
communicat etiam sanguini, cum sub utraque specie totus Christus
contineatur, etiam quantum ad corpus et sanguinem. Sed sub
speciebus panis continetur corpus Christi ex vi conversionis,
sanguis vero ex naturali concomitantia: sub speciebus vero vini
continetur sanguis Christi ex vi conversionis, corpus vero ex
concomitantia naturali. Sic ergo apparet necessitas sumendi hunc
cibum spiritualem. Utilitas eius ostenditur cum dicit <i>qui
manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam
aeternam</i>, et primo quantum ad spiritum seu animam; secundo
quantum ad corpus, ibi <i>et ego resuscitabo eum in novissimo
die</i>. Est ergo utilitas huius manducationis magna, quia dat
vitam aeternam; unde dicit <i>qui manducat meam carnem, et bibit
meum sanguinem, habet vitam aeternam</i>. Nam cibus iste
spiritualis est similis quidem corporali in hoc quod sine ipso vita
spiritualis esse non potest, sicut nec sine corporali cibo vita
corporalis, ut dictum est supra. Sed amplius habet ab eo, quia
causat indeficientem vitam in sumente, quam cibus corporalis non
efficit: non enim qui eum sumpserit, vivet; potest enim fieri, ut
Augustinus dicit, ut senio vel morbo, et aliquo casu plurimi qui
eum sumpserunt, moriantur. Qui vero hunc cibum et potum corporis et
sanguinis domini sumpserit, <i>habet vitam aeternam</i>: et ideo
comparatur ligno vitae; Prov. III, 8: <i>lignum vitae est his qui
apprehenderint eam</i>; unde dicitur panis vitae; Eccli. XV, 3:
<i>cibavit illum pane vitae et intellectus</i>. Et ideo dicit
<i>vitam aeternam</i>: et hoc, quia qui manducat hunc panem, habet
in se Christum, <i>qui est verus Deus, et vita aeterna</i>: ut
dicitur I Io. ult., 20. Sed ille habet vitam aeternam, qui manducat
et bibit, ut dicitur, non solum sacramentaliter, sed etiam
spiritualiter. Ille vero sacramentaliter manducat et bibit, qui
sumit ipsum sacramentum; spiritualiter vero, qui pertingit ad rem
sacramenti; quae est duplex: una contenta et signata, quae est
Christus integer, qui continetur sub speciebus panis et vini; alia
res est signata et non contenta, et hoc est corpus Christi
mysticum, quod est in praedestinatis, vocatis et iustificatis. Sic
ergo spiritualiter manducat carnem et bibit sanguinem per
comparationem ad Christum contentum et signatum, qui coniungitur ei
per fidem et caritatem, ita quod transformatur in ipsum, et
efficitur eius membrum: non enim cibus iste convertitur in eum qui
sumit, sed manducantem convertit in se, secundum Augustinum, cum
dicit: cibus sum grandium: cresce, et manducabis me; nec tu me
mutabis in te, sed tu mutaberis in me. Et ideo est cibus hominem
divinum facere valens, et divinitate inebrians. Item per
comparationem ad corpus mysticum signatum tantum, si fiat particeps
unitatis ecclesiasticae. Qui ergo sic manducat, <i>habet vitam
aeternam</i>. Et de primo per comparationem ad Christum iam satis
patet. Similiter per comparationem ad corpus mysticum de
necessitate habebit vitam aeternam, si perseveret. Nam unitas
Ecclesiae fit per spiritum sanctum, Eph. IV, 4: <i>unus spiritus et
unum corpus, qui est pignus hereditatis aeternae</i>, ut dicitur
Eph. c. I, 14. Est ergo magna utilitas huius cibi, quia dat vitam
aeternam animae; sed etiam magna est, quia dat vitam aeternam etiam
corpori. Et ideo subdit <i>et ego resuscitabo eum in novissimo
die</i>. Sicut enim dictum est, ille qui spiritualiter manducat et
bibit, fit particeps spiritus sancti, per quem unimur Christo
unione fidei et caritatis, et per quem efficimur membra Ecclesiae.
Resurrectionem autem facit mereri spiritus sanctus; Rom. IV, 24:
<i>qui suscitavit Iesum Christum dominum nostrum a mortuis,
resuscitabit et mortalia corpora nostra propter inhabitantem
spiritum eius in nobis</i>. Et ideo dicit dominus, quod eum qui
manducat et bibit, resuscitabit ad gloriam, non ad condemnationem:
quia haec resuscitatio non prodesset. Et quidem satis congrue
huiusmodi effectus sacramento Eucharistiae attribuitur, quia, ut
dicit Augustinus, et dictum est supra, verbum resuscitat animas,
sed verbum caro factum vivificat corpora. In hoc autem sacramento
non solum est verbum, secundum suam divinitatem, sed etiam secundum
veritatem carnis: et ideo non est solum causa resurrectionis
animarum, sed etiam corporum; I Cor. XV, 21: <i>per hominem mors,
et per hominem resurrectio mortuorum</i>. Patet ergo utilitas huius
manducationis. Veritas autem eius ostenditur cum dicit <i>caro enim
mea vere est cibus</i>. Posset enim aliquis credere, quod ea quae
de carne dicta sunt et sanguine aenigma et parabola esset; et ideo
hoc dominus excludens, dicit <i>caro mea vere est cibus</i>; quasi
dicat: non intelligatis quod figuraliter loquar; sed secundum
veritatem caro mea continetur in cibo fidelium, et sanguis meus
vere continetur in sacramento altaris; Matth. XXVI, 26: <i>hoc est
corpus meum (...) et hic est sanguis meus novi testamenti</i>. Vel
aliter, secundum Chrysostomum, quia cibus et potus sumitur ad
refectionem hominis. In homine autem sunt duae partes; principalis
quae est anima, et secundaria quae est corpus. Illud autem quod est
homo, est per animam, non per corpus: illud ergo est vere cibus
hominis, qui est cibus animae; et hoc est quod dominus dicit
<i>caro enim mea vere est cibus</i>: quia non solum est cibus
corporis, sed etiam animae. Similiter et sanguis. Ps. XXII, 2:
<i>super aquam refectionis educavit me, animam meam convertit</i>.
Quasi diceret: haec refectio specialiter ad animam ordinatur. Vel
aliter, secundum Augustinum. Illud vere dicitur esse aliquid quod
facit effectum eius; effectus autem cibi est ut satiet: quod ergo
vere facit satietatem, vere est cibus et potus. Hoc autem facit
caro et sanguis Christi, qui ducit ad statum gloriae, ubi non est
esuries neque sitis: Apoc. VII, 16: <i>non esurient nec sitient
amplius</i>; et ideo dicit <i>caro mea vere est cibus, et sanguis
meus vere est potus. Qui manducat</i>, et cetera. Hic probat
dominus cibi spiritualis virtutem supra positam, scilicet quod det
vitam aeternam: et utitur tali argumento. Quicumque manducat meam
carnem et bibit meum sanguinem, coniungitur mihi; sed qui
coniungitur mihi, habet vitam aeternam: ergo qui manducat meam
carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. Secundum hoc
ergo tria facit. Primo ponit maiorem; secundo minorem, et probat
eam, ibi <i>sicut misit me vivens pater, et ego vivo propter
patrem</i>; tertio infert conclusionem, ibi <i>hic est panis qui de
caelo descendit</i>. Sciendum est ergo quantum ad primum, quod si
hoc quod dicit <i>qui manducat carnem meam</i> etc., referatur ad
carnem et sanguinem mystice; nulla dubitatio est in verbo. Nam,
sicut dictum est, ille manducat spiritualiter per comparationem ad
rem signatam tantum, qui corpori mystico incorporatur per unionem
fidei et caritatis: caritas autem facit Deum esse in homine, et e
converso; I Io. IV, 16: <i>qui manet in caritate, in Deo manet, et
Deus in eo</i>. Et hoc est quod facit spiritus sanctus; unde ibid.
13: <i>in hoc cognoscimus quoniam in Deo manemus, et Deus in nobis,
quia de spiritu suo dedit nobis</i>. Si vero referatur ad
sumptionem sacramentalem; tunc quicumque manducat carnem et bibit
sanguinem, manet in Deo: quia, sicut dicit Augustinus, est quidam
modus manducandi illam carnem et bibendi illum sanguinem, quo qui
manducat et bibit, in Christo manet, et Christus in eo. Sed hic est
ille qui non sacramentaliter tantum, sed revera corpus Christi
manducat, et sanguinem bibit. Est et alius modus quo qui manducant,
non manent in Christo, nec Christus in eis; hoc est qui in corde
ficto ad illud accedunt: nullum enim effectum habet sacramentum in
ficto. Fictus enim est, cum non respondet interius quod signatur
exterius. In sacramento autem Eucharistiae exterius quidem signatur
quod Christus incorporetur in eo qui percipit illud, et ipse in
Christo. Qui ergo non habet in corde desiderium huius unionis, nec
conatur ad removendum omne impedimentum ad hoc, est fictus. Et ideo
Christus in eo non manet, nec ipse in Christo. Hic ponit minorem:
scilicet quod qui coniungitur Christo, habet vitam; et inducit hoc
in manifestatione cuiusdam similitudinis, quae talis est. Filius
propter unitatem quam habet ad patrem recipit vitam a patre: ergo
qui unitur Christo, recipit vitam a Christo; et hoc est quod dicit
<i>sicut misit me vivens pater, et ego vivo propter patrem</i>.
Quae quidem verba possunt dupliciter exponi de Christo, scilicet
secundum humanam naturam, et secundum divinam. Si enim exponantur
de Christo filio Dei, tunc ly <i>sicut</i> importat similitudinem
Christi ad creaturam quantum ad aliquid, sed non quantum ad omnia,
sed quantum ad hoc quod est esse ab alio. Nam hoc est commune
Christo filio Dei, et creaturae, quod sunt ab alio: sed quantum ad
alium est dissimile. Quia filius habet aliquid proprium, quia
scilicet sic est a patre quod tamen recipit totam plenitudinem
divinae naturae, intantum quod quidquid est naturale patri, sit
etiam naturale filio. Creatura vero accipit aliquam perfectionem et
naturam particularem; supra V, 26: <i>sicut pater habet vitam in
semetipso, sic dedit et filio vitam habere in semetipso</i>. Et hoc
ostendit, quia non ait: sicut manduco patrem, et ego vivo propter
patrem, cum loquatur de processione sua a patre, sicut dixit <i>qui
manducat me, et ipse vivet propter me</i>, cum loquitur de
participatione corporis et sanguinis eius, qua nos efficimur
meliores: nam manducatio quamdam participationem dicit. Sed
Christus dicit se vivere propter patrem, non quidem manducatum, sed
generantem, sine aequalitatis detrimento. Si vero exponatur de
Christo homine, sic quantum ad aliquid ly <i>sicut</i> importat
similitudinem inter Christum hominem et nos: in hoc scilicet quod
sicut Christus homo accipit spiritualem vitam per unionem ad Deum,
ita et nos accipimus spiritualem vitam in communione sacramenti.
Sed tamen est dissimile: quia Christus homo accepit vitam per
unionem verbi, cui in persona unitur; sed nos unimur Christo per
sacramentum fidei. Et ideo duo dicit <i>misit me</i> et
<i>pater</i>. Si ergo referatur ad filium Dei, tunc dicit <i>vivo
ego propter patrem</i>: quia ipse pater vivens est. Si vero
referatur ad filium hominis; tunc dicit <i>vivo ego propter
patrem</i>, quia <i>misit me</i>: idest, fecit me incarnari: missio
enim filii Dei est eius incarnatio; Gal. IV, 4: <i>misit Deus
filium suum factum ex muliere, factum sub lege</i>. Per hoc ergo,
secundum Hilarium, excluditur error Arii; nam si nos propter
Christum vivimus, quia aliquid de natura sua habemus, ut ipse
dicit: <i>qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet
vitam aeternam</i>; ergo et Christus vivit propter patrem, quia
habet in se naturam patris: non autem partem, quia simplex est et
indivisibilis, ergo habet totam naturam patris. Propter patrem ergo
vivit filius, dum nativitas non alienam ei intulit diversamque
naturam. Consequenter cum dicit <i>hic est panis, qui de caelo
descendit</i>, ponit duas conclusiones: nam de duobus litigabant,
scilicet de origine spiritualis cibi, et de eius virtute. Prima
ergo conclusio est de origine; secunda est de virtute; et hanc
principaliter intendit, ibi <i>qui manducat hunc panem, vivet in
aeternum</i>. Sciendum est circa primum, quod Iudaei turbati
fuerant, quia dixerat: <i>ego sum panis vivus qui de caelo
descendit</i>, et ideo contra eos hoc iterum concludit ex hoc quod
dicit <i>vivo propter patrem</i>, cum dicit <i>hic est panis</i>.
Nam descendere de caelo, est de caelo originem habere; sed filius
habet originem de caelo, quia vivit propter patrem: ergo Christus
est qui de caelo descendit. Et ideo dicit <i>hic est panis qui de
caelo</i>, idest de vita paterna, <i>descendit</i>, et hoc quantum
ad divinitatem; vel <i>descendit</i> etiam quantum ad corpus:
inquantum scilicet virtus formativa eius, quae fuit spiritus
sanctus, de caelo fuit, ut virtus caelestis. Unde qui manducant
hunc panem non moriuntur, quo modo mortui sunt patres nostri, qui
manducaverunt manna non de caelo: nec erat panis vivus, ut dictum
est supra. Quomodo autem mortui sunt qui manna manducaverunt, ex
praemissis manifestum est. Secunda conclusio de virtute panis
ponitur cum dicit <i>qui manducat hunc panem, vivet in
aeternum</i>: quae sequitur ex hoc <i>qui manducat meam carnem</i>.
Qui enim manducat hunc panem manet in me, et ego in illo; sed ego
sum vita aeterna: ergo <i>qui manducat hunc panem</i>, ut debet,
<i>vivet in aeternum</i>. Locus autem ubi hoc dixit Iesus, fuit in
synagoga, in qua Christus docebat in Capharnaum. Volens enim
multitudinem attrahere, in templo et synagoga docebat, et ut ex
multis saltem proficiant aliqui; Ps. XXXIX, 10: <i>annuntiavi
iustitiam tuam in Ecclesia magna</i>.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 8</div>
<p title="Super Io., cap. 6 l. 8"><a name="87465"><span class=
"ref">[87465] Super Io., cap. 6 l. 8</span></a> Postquam compressit
litigium Iudaeorum, et murmur, consequenter dominus sedat scandalum
discipulorum, et primo agitur de scandalo discipulorum recedentium;
secundo examinatur devotio remanentium, ibi <i>dixit ergo Iesus ad
duodecim</i>. Circa primum tria facit. Primo ponitur scandalum
discipulorum; secundo benignitas Christi ad reprimendum ipsum, ibi
<i>sciens autem Iesus</i> etc.; tertio ponitur pertinacia et
incredulitas recedentium, ibi <i>ex hoc multi discipulorum eius
abierunt retro</i>. Sciendum est ergo circa primum, quod multi
erant in populo Iudaeorum qui adhaerebant Christo, credentes ei, et
sequebantur eum non tamen relictis omnibus, sicut duodecim, qui
omnes dicebantur discipuli. Et de istis dicit, quod <i>multi</i>,
scilicet in populo, qui ei credebant, <i>audientes</i>, quae supra
dixit, <i>dixerunt: durus est hic sermo</i>. De istis dicitur Lc.
VIII, 13: <i>ad tempus credunt, et in tempore tentationis
recedunt</i>. Dicitur autem <i>multi</i>, quia, ut dicitur Eccle.
I, v. 15, <i>stultorum infinitus est numerus</i>. Et Matth. XX, 16:
<i>multi sunt vocati, pauci vero electi</i>. Isti ergo dixerunt
<i>durus est hic sermo</i>. Durum dicitur quod non facile
dividitur, et resistentiam habet. Est ergo aliquis sermo durus, aut
quia resistit intellectui, aut quia resistit voluntati; cum
scilicet illum intellectu capere non possumus, aut voluntati non
placet; et utroque modo erat istis durus sermo. Durus quidem
intellectu, quia superexcedebat imbecillitatem intellectus eorum;
cum enim carnales essent, non poterant capere quod dicebat, se
carnem suam daturum eis ad manducandum. Voluntati autem, quia multa
dixit de potentia suae divinitatis. Et licet isti crederent ei
sicut prophetae, non tamen credebant eum Deum: et ideo videbatur
eis quod loqueretur maiora seipso. II Cor. X, 10: <i>epistolae
graves sunt</i>. Eccli. VI, 21: <i>aspera est nimium indoctis
hominibus sapientia</i>. Et ideo sequitur <i>quis potest eum
audire?</i> Haec dicunt ad excusationem suam. Nam ex quo dederant
se ei, debebant eum audire: sed quia non docebat eos placentia,
vellent aliquam occasionem quaerere recedendi; Prov. c. XVIII, 2:
<i>non recipit stultus verba prudentiae, nisi ea dixeris quae
versantur in corde suo</i>. Consequenter cum dicit <i>sciens autem
Iesus apud semetipsum quia murmurarent de hoc discipuli eius, dicit
eis: hoc vos scandalizat?</i> Ponitur benignitas Christi ad
sedandum scandalum, et primo denuntiat et manifestat scandalum;
secundo removet causam scandali, ibi <i>si ergo videritis filium
hominis ascendentem ubi erat prius?</i> Tertio innuit ipsam causam,
ibi <i>sed sunt quidam ex vobis qui non credunt</i>. Scandalum
autem denuntiat, quia dixerant occulte <i>durus est hic sermo</i>
ut ab illo non audirentur. Sed ille qui virtute suae divinitatis
noverat quid dicebant, hoc manifestat; et hoc est quod dicit
<i>sciens autem Iesus apud semetipsum</i>, quod ipsi in semetipsis
dicebant, scilicet <i>quia murmurarent de hoc discipuli eius</i>
(supra II, 25: <i>non erat ei opus ut quis testimonium perhiberet
de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine</i>; Ps. VII, 10:
<i>scrutans corda et renes Deus); dixit eis: hoc vos
scandalizat?</i> Quasi dicat: de hoc non debetis scandalizari. Vel
potest legi remissive; quasi dicat: scio quod de hoc
scandalizamini; Is. VIII, 4: <i>erit nobis</i>, scilicet in Christo
credentibus, <i>quidem in sanctificationem; in lapidem autem
offensionis duabus domibus Israel</i>, idest discipulis
murmurantibus et turbis. Sed cum doctores debeant vitare scandalum
audientium, quare eis dominus talia dogmata proponit, ut
scandalizarentur et recederent? Respondeo. Dicendum quod necessitas
doctrinae exigebat ut dominus eis talia proponeret. Institerant
enim apud eum pro cibo corporali qui venerat ut duceret in
appetitum cibi spiritualis; et ideo necesse erat ut eis proponeret
doctrinam de cibo spirituali. Nec tamen scandalum eorum causabatur
ex vitio doctrinae Christi, sed ex eorum infidelitate. Si enim
verba domini non intelligebant propter eorum carnalitatem, poterant
dominum interrogare, sicut apostoli alias fecerunt. Hoc autem,
secundum Augustinum, dominus dispensative permisit, ut bene
docentibus causam patientiae et consolationis contra malignantes
eorum dicta praeberet, cum discipuli etiam verbis Christi detrahere
praesumerent. Consequenter cum dicit <i>si ergo videritis filium
hominis ascendentem ubi erat prius?</i> Tollit occasionem scandali,
quae quidem erat et de persona dicentis, et de verbis dictis, ut
dicit Chrysostomus, et ideo primo removet occasionem scandali
quantum ad personam dicentis; secundo quantum ad verba dicta, ibi
<i>spiritus est qui vivificat</i>. Occasio autem istorum fuit, quia
audierant dominum loqui de se divina: unde, quia ipsi credebant eum
esse filium Ioseph, scandalizabantur ex hoc quod de se dicit. Et
ideo hanc occasionem removens, ostendit eis Deus apertius suam
divinitatem; unde dicit: vos turbamini de his quae de me dixi <i>si
ergo videritis filium hominis ascendentem ubi erat prius</i>;
supple, quid dicetis? Quasi dicat: numquam potestis negare quin de
caelo descenderim, quin sim dator vel doctor vitae aeternae. Simile
fecit in Nathanaele: cum enim diceret: <i>tu es rex Israel</i>,
voluit eum ad perfectiorem cognitionem elevare; unde dixit ei:
<i>maiora his videbis</i>. Et ideo istis aliquid maius futurum de
se manifestat, dicens <i>si ergo videritis filium hominis
ascendentem ubi erat prius?</i> Ascendit autem in caelum videntibus
discipulis, ut dicitur Act. I, 9. Si ergo ascendit ubi prius fuit,
ergo prius fuit in caelo; supra III, 13: <i>nemo ascendit in caelum
nisi qui de caelo descendit</i>. Sed attende quod etsi sit eadem
persona filii Dei et filii hominis in Christo, quia tamen natura
est alia, ideo aliquid convenit ratione humanitatis, scilicet
ascendere, quod non convenit ei ratione divinitatis, secundum quam
non habet quo ascendat, cum aeternaliter sit in summo rerum
vertice, scilicet in patre; sed secundum eam convenit ei ascendere
<i>ubi erat prius</i>, scilicet in caelo, ubi non fuit secundum
humanam naturam; quod est contra errorem Valentini dicentis,
Christum attulisse corpus caeleste. Sic ergo ubi prius fuit
secundum divinitatem, ascendit videntibus apostolis et propria
virtute secundum humanitatem; infra XVI, 28: <i>exivi a patre, et
veni in mundum: iterum relinquo mundum, et vado ad patrem</i>. Sed,
secundum Augustinum, aliter haec verba introducuntur: dicit enim,
quod isti scandalizati sunt de hoc quod dominus dixit quod daret
eis carnem suam ad manducandum, quod intelligentes carnaliter, ac
si eam ad litteram deberent comedere, ut carnes animalium,
scandalizati sunt. Et hunc intellectum removens, dicit <i>si ergo
videritis filium hominis ascendentem</i>, integro corpore, <i>ubi
erat prius</i>; supple: numquid dicetis quod sic daturus eram vobis
carnem meam ad manducandum ut carnes animalium? Consequenter cum
dicit <i>spiritus est qui vivificat</i>, removet occasionem
scandali ex parte verborum prolatorum, et, secundum Chrysostomum,
primo distinguit duplicem intellectum ipsorum verborum; secundo
ostendit quis eorum congruat ipsis verbis, ibi <i>verba quae ego
loquor, spiritus et vita sunt</i>. Sciendum est ergo quantum ad
primum, quod verba Christi secundum duplicem sensum intelligi
possunt, scilicet secundum spiritualem et secundum corporalem. Et
ideo dicit <i>spiritus est qui vivificat</i> idest, si ea verba
quae dixi, intelligatis secundum spiritum, idest secundum
spiritualem sensum, vivificabunt; <i>caro non prodest quidquam</i>
idest, si secundum carnalem sensum ea intelligatis, nihil vobis
prosunt, immo nocent: quia, ut dicitur Rom. VIII, 13, <i>si
secundum carnem vixeritis, moriemini</i>. Tunc autem verba domini
de carne sua manducanda, carnaliter intelliguntur, quando
accipiuntur secundum quod verba exterius sonant, et ut natura
carnis habet; et hoc modo ipsi intelligebant, ut dictum est. Sed
dominus dicebat daturum se eis sicut spiritualem cibum, non quin
sit in sacramento altaris vera caro Christi, sed quia quodam
spirituali et divino modo manducatur. Sic ergo dictorum verborum
congruus sensus est non carnalis, sed spiritualis. Unde subdit
<i>verba quae ego locutus sum vobis</i>, scilicet de carne mea
manducanda, <i>spiritus et vita sunt</i>; idest, spiritualem sensum
habent, et sic intellecta vitam dant. Nec mirum si habent
spiritualem sensum, quia sunt a spiritu sancto; I Cor. XIV, 2:
<i>spiritus est qui loquitur mysteria</i>. Et ideo mysteria Christi
vivificant; Ps. CXVIII, 93: <i>in aeternum non obliviscar
iustificationes tuas, quia in ipsis vivificasti me</i>. Secundum
Augustinum vero aliter exponitur: nam hoc quod dixit <i>caro non
prodest quidquam</i>, intelligitur de carne Christi. Manifestum est
enim quod caro Christi, ut coniuncta verbo et spiritui, multum
prodest per omnem modum: alioquin frustra verbum caro factum esset,
frustra ipsum pater manifestasset in carne, ut dicitur I Tim. c.
IV. Et ideo dicendum est quod caro Christi in se considerata non
prodest quidquam, et non habet effectum proficuum, nisi sicut alia
caro. Si enim per intellectum separetur a divinitate et spiritu
sancto, non habet aliam virtutem quam alia caro; sed si adveniat
spiritus et divinitas, multis prodest, quia facit sumentes manere
in Christo: est enim spiritus caritatis per quem homo in Deo manet;
I Io. IV, 13: <i>in hoc cognoscimus quia in Deo manemus et ipse in
nobis, quoniam de spiritu suo dedit nobis</i>. Et ideo dicit
dominus: hunc effectum, scilicet vitae aeternae quem ego promitto
vobis, non debetis attribuere carni in se consideratae, quia
<i>caro</i> sic <i>non prodest quidquam</i>; sed si spiritui
attribuatis, et divinitati coniunctae carni, sic praestat vitam
aeternam; Gal. V, 25: <i>si spiritu vivimus, spiritu et
ambulemus</i>. Et ideo subdit <i>verba quae locutus sum vobis,
spiritus et vita sunt</i>; idest, referenda sunt ad spiritum carni
coniunctum; et sic intellecta, vita sunt, scilicet animae. Nam
sicut corpus vivit vita corporali per spiritum corporalem, ita et
anima vivit vita spirituali per spiritum sanctum; Ps. CIII, 30:
<i>emitte spiritum tuum, et creabuntur</i>. Consequenter cum dicit
<i>sed sunt quidam ex vobis qui non credunt</i>, demonstrat causam
scandali, quae erat infidelitas eorum, quasi dicat: causa scandali
vestri non est duritia sermonis quem ego locutus sum vobis, sed
infidelitas vestra. Et ideo primo ostendit eorum infidelitatem;
secundo excludit falsam opinionem; tertio manifestat causam
infidelitatis eorum. Infidelitatem quidem eorum ostendit dominus
cum dicit <i>sunt quidam ex vobis qui non credunt</i>. Non autem
dixit qui non intelligunt sed, quod plus est, causam quare non
intelligunt insinuat: ex hoc enim non intelligebant, quia non
credebant; Is. VII, 9, secundum aliam litteram: <i>nisi
credideritis, non intelligetis</i>. Et dixit <i>quidam</i>, ut
excipiat discipulos; II ad Thess. III, 2: <i>non omnium est
fides</i>; ad Rom. X, 16: <i>non omnes obediunt Evangelio</i>; Ps.
CV, 25: <i>non crediderunt verbis eius</i>. Falsam suspicionem
excludit Evangelista, cum subdit <i>sciebat enim</i>, quasi dicat:
non ideo dixit Iesus <i>sunt quidam ex vobis qui non credunt</i>,
quasi de novo hoc ei innotuisset; sed quia sciebat ab initio, mundi
scilicet, <i>qui essent credentes et quis esset traditurus eum</i>;
Hebr. IV, 13: <i>omnia nuda et aperta sunt oculis eius</i>; et
Eccli. XXIII, 29: <i>domino Deo nostro nota sunt omnia antequam
fiant</i>. Causam autem infidelitatis eorum assignat dominus
consequenter, quae est ex remotione gratiae attrahentis; unde
dicebat <i>propterea ego dixi vobis</i>; quasi dicat: ideo
necessarium fuit ut vobis praedicta dicerem, <i>quia nemo potest
venire ad me</i>, scilicet per fidem, <i>nisi fuerit ei datum a
patre meo</i>. Ex quo sequitur, secundum Augustinum, quod etiam
ipsum credere datur nobis a Deo. Cur autem non omnibus detur,
ostensum est supra, eodem ubi quasi eadem verba dominus dixit.
Repetit tamen ea hic propter duo: ut ostendat quod hoc quod recepit
eos ad fidem, magis erat eis ad beneficium et utilitatem quam
Christo; Phil. I, 29: <i>vobis datum est ut in ipsum credatis</i>;
quasi dicat: bonum vestrum est quod credatis; et ideo dicit
Augustinus: magnum quidem est credere: gaude quia credidisti.
Secundo, ut ostendat se non esse filium Ioseph, ut ipsi putabant,
sed Dei: nam Deus pater est qui attrahit homines ad filium, sicut
ex praemissis apparet. Consequenter cum dicit <i>ex hoc multi,
discipulorum eius abierunt retro</i>, ponitur ipsorum discipulorum
pertinacia. Nam licet dominus reprehenderit eos, et causam
scandali, quantum est ex parte sua, removerit, nihilominus tamen
perseverant in infidelitate: et ideo dicit, quod <i>multi discipuli
eius abierunt retro</i>. Non dixit recesserunt sed, <i>abierunt
retro</i>, a fide, quam secundum virtutem habebant, et praecisi a
corpore Christi, vitam perdiderunt, quia forte nec in corpore
fuerunt, ut dicit Augustinus. Sunt enim aliqui qui simpliciter
vadunt retro: illi scilicet qui sequuntur Diabolum, cui dictum est,
Matth. IV, 10: <i>vade retro, Satana</i>. Et de quibusdam feminis
dicitur I Tim. V, 15: <i>quaedam conversae sunt retro post
Satanam</i>. Non sic vadit retro Petrus, sed post Christum; Matth.
XVI, 23: <i>vade retro me, Satana</i>. Isti autem abierunt post
Satanam. Unde sequitur <i>et iam non cum illo ambulabant</i>:
scilicet quamvis a nobis requiratur ut cum Iesu ambulemus; Mich.
VI, 8: <i>iudicabo tibi, homo, quid sit bonum</i>, et sequitur:
<i>sollicite ambulare cum Deo tuo</i>. Consequenter cum subditur
<i>dixit ergo Iesus ad duodecim: numquid et vos vultis abire?</i>
Examinat dominus discipulos remanentes, et primo ponitur examinatio
discipulorum ex interrogatione Christi; secundo subditur devotio
remanentium ex responsione Petri, ibi <i>respondit ergo Simon
Petrus</i>; tertio corrigitur Petri responsio, ibi <i>respondit ei
Iesus</i>. Examinat autem dominus duodecim qui remanserant an
velint persistere; et ideo <i>dixit ad duodecim</i>, scilicet
apostolos: <i>numquid et vos vultis abire?</i> Et hoc propter duo.
Primo ne hoc quod isti, aliis recedentibus, remanserant, propriae
iustitiae ascribentes, superbirent, existimantes se gratiam fecisse
Christo, eum non relinquendo: et ideo, ostendens se non indigere
eorum sequela, magis eos detinet et confirmat. Iob XXXV, 7:
<i>porro, si iuste egeris, quid donabis ei, aut quid de manu tua
accipiet?</i> Secundo, quia contingit quod aliquando aliquis habet
voluntatem recedendi ab aliquo, et tamen verecundia retinetur; et
ideo nolens eos verecundia coarctari apud eum remanere (quia idem
est invite servire quod penitus non servire), aufert etiam
verecundiam et necessitatem remanendi, ponens in eorum arbitrio, an
vellent remanere, an abire, quia <i>hilarem datorem diligit
Deus</i>, ut dicitur II Cor. IX, 7. Sequitur devotio remanentium ex
responsione Petri: nam ipse fratrum amator, et amici conservator,
et specialem affectum gerens ad Christum, respondet pro toto
collegio, dicens <i>domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae
habes, et nos credimus</i>. Ubi tria facit. Primo extollit Christi
excellentiam; secundo commendat eius doctrinam; et tertio
profitetur fidem. Excellentiam quidem extollit cum dicit <i>domine,
ad quem ibimus?</i> Quasi dicat: repellis nos a te; da nobis alium
meliorem te, ad quem eamus. Sed certe <i>nullus similis tui in
fortibus, domine</i>: Ex. XV, 11, et in Ps. LXXXVIII, 7: <i>quis
similis Deo?</i> Et ideo non dimittemus te; Ps. CXXXVIII, 7: <i>quo
ibo a spiritu tuo?</i> Et, secundum Chrysostomum, verbum Petri
multum amicitiae est ostensivum: iam enim Christus eis erat
honorabilior quam patres et matres. Doctrinam vero commendat cum
dicit <i>verba vitae aeternae habes</i>. Moyses autem habuit verba
Dei, similiter et prophetae, sed raro verba vitae aeternae; tu vero
promittis vitam aeternam, quid ergo aliud maius quaerimus? Supra:
<i>qui credit in me, habet vitam aeternam</i>; et Sup. III, 39:
<i>qui credit in filium Dei, habet vitam aeternam</i>. Fidem autem
confitetur cum subdit <i>et nos credimus e cognovimus quia tu es
Christus filius Dei</i>. In fide enim nostra duo principaliter
credenda sunt, scilicet mysterium Trinitatis et incarnationis: quae
duo hic Petrus confitetur. Mysterium quidem Trinitatis, cum dicit
<i>tu es filius Dei</i>. In hoc enim quod dicit eum filium Dei,
facit mentionem de persona patris et filii, simul etiam et spiritus
sancti, qui est amor patris et filii, et nexus utriusque. Mysterium
vero incarnationis, cum dicit <i>tu es Christus</i>, Christus enim
Graece, Latine unctus dicitur, oleo scilicet invisibili spiritus
sancti; sed non secundum divinam naturam, quia qui ungitur spiritu
sancto ipsa unctione melior efficitur, sed, secundum quod Deus,
Christus non efficitur melior: ergo est unctus secundum quod homo.
Dicit autem <i>credimus et cognovimus</i>, quia prius est credere
quam cognoscere: et ideo si prius cognoscere quam credere vellemus,
non cognosceremus, nec credere valeremus, ut dicit Augustinus. Is.
VII, 9, secundum aliam litteram: <i>nisi credideritis, non
intelligetis</i>. Responsionem autem Petri dominus corrigit cum
dicit <i>nonne ego vos duodecim elegi, et ex vobis unus Diabolus
est?</i> Et primo ponitur responsio domini; secundo expositio
Evangelistae, ibi <i>dicebat autem de Iuda</i>. Quia Petrus largus
fuit in responsione sua omnes includendo, sic dicens <i>et nos
credimus, et cognovimus quia tu es Christus filius Dei</i>, per
quod videbatur quod omnes perventuri essent ad vitam aeternam, ideo
dominus de collegio credentium excepit Iudam. Sed haec quidem in
Petro commendabilis erat confidentia, quod nullum de socio malum
suspicabatur: sed in domino admiranda est sapientia, qui occulta
videbat. Et ideo dicit <i>nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex
vobis Diabolus est?</i> Non per naturam, sed per imitationem
diabolicae malitiae. Sap. II, 24: <i>invidia Diaboli mors introivit
in orbem terrarum: imitantur autem illum qui sunt ex parte
illius</i>; infra XIII, 27: <i>post buccellam introivit in eum
Satanas</i>, quia scilicet factus est conformis malitiae eius. Sed
si Christus elegit Iudam, et ipse factus est malus, videtur quod
erraverit in electione. Ad quod respondetur primo, secundum
Chrysostomum, quia hoc non dicitur de electione praedestinationis,
sed ad aliquod officium, et ad statum praesentis iustitiae, ad quem
aliquando aliquis eligitur non secundum futurum, sed secundum quod
nunc est in re: quia per hanc electionem non aufert arbitrii
libertatem, nec aufert possibilitatem peccandi; unde, dicitur I
Cor. X, 12: <i>qui existimat stare, videat ne cadat</i>. Sic ergo
dominus elegit Iudam non tamquam malum tunc, nec tamen per
electionem ablata est ei possibilitas peccandi. Secundo
respondetur, secundum Augustinum, quod dominus elegit Iudam malum:
et quia boni est ut malo utatur in bonum, licet sciret eum malum,
malo eius bene est usus Deus, dum tradi se pertulit ut nos
redimeret. Vel dicendum quod electio duodecim apostolorum non
refertur hic ad personas, sed ad numerum; quasi dicat: ego elegi in
vobis duodenarium numerum. Hic enim numerus congrue consecratur eis
qui fidem sanctae Trinitatis per quatuor mundi cardines
praedicaturi erant; qui quidem numerus non periit, quia in locum
pereuntis proditoris surrogatus est Mathias. Vel, secundum
Ambrosium, ideo elegit Iudam malum, ut consolaretur infirmitatem
nostram, si aliquando contigerit nos ab amicis prodi, cum legimus a
discipulo proditum dominum et magistrum. Sed quaeritur hic, quare
cum dicit dominus <i>unus ex vobis Diabolus est</i>, nihil dicunt
discipuli; et postea cum dicit, infra XIII, 21, <i>unus ex vobis me
tradet</i>, dixerunt, <i>numquid ego sum, domine?</i> Respondeo
dicendum, quod huius ratio est, quia hic dominus generaliter
locutus est, dicens, unum ex eis esse Diabolum, quod potest referri
ad quamcumque malitiam, et ideo non sunt commoti: ibi vero tantum
facimus audientes, proditionem scilicet magistri, se continere non
valent. Vel dicendum ad hoc, quod cum dominus haec verba dixit,
quilibet eorum de sua virtute confidebat, et ideo non timebant de
se. Sed quando Petrus audivit: <i>vade post me, Satana</i>, territi
sunt, et infirmiora de se senserunt: et ideo vacillantes dicebant:
<i>numquid ego sum, domine?</i> Hanc autem responsionem, quam
dominus occulte fecerat, Evangelista exponit, dicens <i>dicebat
autem de Iuda</i>, ut rei probavit eventus, ut patet infra,
XIII.</p>
<div class="centro"><br />
<p><a href="cih05.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="cih07.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
<br />
<hr />
<br />
<address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
hanc editionem<br />
Iura omnia asservantur<br />
OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
style="text-decoration=none">49644264</a></address>
</div>
</body>
</html>
author	Henry S. Thompson <ht@inf.ed.ac.uk>
date	Sat, 03 May 2025 22:47:32 +0100
parents	495930650732
children