Mercurial > hg > Aquinas

<!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
    "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
<html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
<head>
<meta name="generator" content=
"HTML Tidy for Cygwin (vers 25 March 2009), see www.w3.org" />
<meta http-equiv="Content-Type" content=
"text/html; charset=us-ascii" />
<meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
<meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
<meta name="keywords" content=
"Thomas de Aquino, Corpus Thomisticum" />
<meta name="language" content="Latin" />
<meta name="security" content="public" />
<meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
<meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
<meta name="abstract" content="" />
<link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
"text/css" />
<link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
"text/css" />
<title>Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, cap.
2</title>
</head>
<body>
<div class="tres"><a href="http://www.corpusthomisticum.org/">CORPUS THOMISTICUM</a></div>
<div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
<div class="uno">Super Evangelium S. Ioannis lectura</div>
<div class="dos">caput II</div>
<br />
<div class="centro">
<table align="center" summary="Imago">
<tr>
<th><img src="icons/crux190.jpg" width="164" height="190" border=
"0" alt="Thomas de Aquino a Beato Angelico depictus" align=
"middle" /></th>
</tr>
</table>
<br />
<span class="tres">Textum Taurini 1952 editum<br />
ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
magneticas<br />
denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
<br /></span><br />
<hr />
<br />
<p><a href="cih01.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="cih03.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
<script language="JavaScript" type="text/javascript">
//<![CDATA[
<!--
// original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
document.write('<OPTION VALUE="none">------------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="index.html">Corpus Thomisticum');
document.write('<OPTION VALUE="iopera.html">Opera omnia');
document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
document.write('<OPTION VALUE="none">-------------------------------------------');
document.write('<OPTION VALUE="#87435">Super Io., cap. 2 l. 1');
document.write('<OPTION VALUE="#87436">Super Io., cap. 2 l. 2');
document.write('<OPTION VALUE="#87437">Super Io., cap. 2 l. 3');
document.write('<\/SELECT>');
document.write('<BR><BR>');
document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
document.write('<\/FORM>');
// -->
//]]>
</script><br />
<hr />
<br /></div>
<div class="C">Caput 2</div>
<div class="D">Lectio 1</div>
<p title="Super Io., cap. 2 l. 1"><a name="87435"><span class=
"ref">[87435] Super Io., cap. 2 l. 1</span></a> Supra Evangelista
ostendit dignitatem verbi incarnati, et evidentiam eius
multipliciter; hic consequenter incipit determinare de effectibus
et operibus quibus manifestata est mundo divinitas verbi incarnati,
et primo narrat ea quae Christus fecit in mundo vivendo, ad
manifestationem suae divinitatis; secundo quomodo Christus suam
divinitatem monstravit moriendo; et hoc a XII cap. et ultra. Circa
primum duo facit: primo enim ostendit Christi divinitatem quantum
ad dominium quod habuit supra naturam; secundo quantum ad effectus
gratiae, et hoc in III cap. ibi <i>erat homo ex Pharisaeis
Nicodemus nomine</i> et cetera. Dominium autem Christi super
naturam proponitur nobis per hoc quod naturam mutavit: quae quidem
mutatio facta est a Christo in signum primo discipulis ad
confirmandum; secundo vero turbis ad credendum, ibi <i>post hoc
descendit Capharnaum</i>. Mutatio autem naturae ad confirmandos
discipulos in nuptiis facta est, in quibus convertit aquam in
vinum; et hoc est quod dicit <i>nuptiae factae sunt in Cana
Galilaeae</i>: ubi primo describuntur nuptiae; secundo illi qui
nuptiis interfuerunt, ibi <i>erat autem mater Iesu</i>; tertio
describitur ipsum miraculum patratum, ibi <i>et deficiente vino</i>
et cetera. Describit autem nuptias primo quidem quantum ad tempus;
unde dicit <i>et die tertia nuptiae factae sunt</i>, scilicet
postquam praedicta de vocatione discipulorum fecerat. Postquam enim
manifestatus fuerat testimonio Ioannis, voluit etiam seipsum
manifestare. Secundo vero, quantum ad locum; unde dicit <i>in Cana
Galilaeae</i>. Galilaea namque provincia est, Cana viculus quidam
in ipsa provincia. Quantum autem ad litteram pertinet, sciendum
est, quod circa tempus praedicationis Christi est duplex opinio.
Quidam namque dicunt, quod a Baptismate Christi usque ad passionem
eius, fuerint duo anni et dimidius. Et secundum hos, hoc quod hic
legitur de nuptiis, eodem anno factum est quo Christus baptizatus
est. Sed his contrariatur sententia et consuetudo Ecclesiae: nam in
festo Epiphaniae trium miraculorum commemoratio fit, scilicet
adorationis magorum, quae fuit primo anno nativitatis dominicae; et
Baptismi Christi, quo baptizatus est eodem die, revolutis triginta
annis; et de nuptiis, quae sunt factae eodem die, revoluto anno. Ex
quo sequitur quod ad minus unus annus elapsus fuit a Baptismo usque
ad nuptias. In quo quidem anno nil aliud legitur dominus fecisse
nisi quod dicitur Matth. IV de ieiunio in deserto, et de tentatione
a Diabolo, et ea quae hic Ioannes refert de testimonio Baptistae et
conversione discipulorum. A nuptiis autem coepit publice praedicare
et miracula facere usque ad passionem, ita quod duobus annis cum
dimidio publice praedicavit. Mystice autem per nuptias intelligitur
coniunctio Christi et Ecclesiae, quia, ut dicit apostolus Eph. V,
32, <i>sacramentum hoc magnum est, dico autem in Christo et in
Ecclesia</i>. Et illud quidem matrimonium initiatum fuit in utero
virginali, quando Deus pater filio humanam naturam univit in
unitate personae, unde huius coniunctionis thalamus fuit uterus
virginalis; Ps. XVIII, 6: <i>in sole posuit tabernaculum suum</i>.
De istis nuptiis dicitur Matth. XXII, 2: <i>simile est regnum
caelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo</i>, tunc
scilicet quando Deus pater humanam naturam verbo suo copulavit in
utero virginali. Publicatum autem fuit, quando Ecclesia sibi per
fidem coniuncta est; Oseae II, 20: <i>sponsabo te mihi in fide</i>
et cetera. De istis nuptiis dicitur Apoc. XIX, 9: <i>beati qui ad
caenam nuptiarum agni vocati sunt</i>. Consummatum autem erit,
quando sponsa, idest Ecclesia, introducetur in thalamum sponsi, in
caelestem scilicet gloriam. Nec vacat a mysterio quod die tertio
nuptiae factae sunt. Primus namque dies est tempus legis naturae;
secundus tempus legis scriptae; tertius vero dies tempus gratiae,
in quo dominus incarnatus nuptias celebravit; Oseae VI, 3:
<i>vivificabit nos post duos dies: in die tertia suscitabit
nos</i>. Locus autem congruit mysterio: Cana enim interpretatur
zelus; Galilaea vero transmigratio. In zelo ergo transmigrationis
hae nuptiae celebrantur, ut denuntiet eos maxime Christi
coniunctione dignos existere qui zelo piae devotionis ferventes
transmigrant de statu culpae ad gratiam Ecclesiae, Eccli. XXIV, 26:
<i>transite ad me, omnes qui concupiscitis me</i> etc., et de morte
ad vitam, idest de statu mortalitatis et miseriae, ad statum
immortalitatis et gloriae; Apoc. XXI, 5: <i>ecce nova facio
omnia</i>. Consequenter cum dicit <i>erat autem mater Iesu ibi</i>,
describuntur personae invitatae: ubi agitur de tribus, scilicet de
matre, de Iesu, et de discipulis. De matre quidem, cum dicit <i>et
erat mater Iesu ibi</i>. Quae quidem praemittitur, ut ostendatur
quod Iesus adhuc ignotus erat, et non vocatus ad nuptias sicut
insignis persona, sed ex quadam familiaritate, tamquam notus, et
unus aliorum: sicut enim vocaverunt matrem, ita et filium. Vel
forte prius invitatur mater, quia ambigebant de Iesu, an invitatus
venturus esset ad nuptias propter summam religiositatem, quam
videbant in eo, et quia non viderunt eum se immiscuisse conviviis.
Et ideo puto quod primo consuluerunt matrem, an Iesus esset
vocandus. Et ideo signanter dixit Evangelista primo matrem adesse
iam in nuptiis, et Iesum postmodum fuisse vocatum. Et hoc est quod
sequitur <i>vocatus est Iesus</i>. Voluit autem Christus nuptiis
interesse primo quidem ut daret nobis humilitatis exemplum: neque
enim ad dignitatem suam respiciebat, sed quomodo dignatus est
formam servi accipere, ita non dedignatus est ad nuptias venire
servorum, ut dicit Chrysostomus. Et ideo Augustinus: erubescat homo
esse superbus, quoniam factus est humilis Deus. Nam inter cetera
humilia quae fecit filius virginis, venit ad nuptias, qui eas, cum
esset apud patrem, instituit in Paradiso. Et de hoc exemplo
dicitur, Matth. XI, v. 29: <i>discite a me quia mitis sum et
humilis corde</i>. Secundo vero, ut errorem quorumdam excluderet,
qui nuptias damnant, quia, ut dicit Beda si thoro immaculato, et
nuptiis debita castitate celebratis, culpa inesset, nequaquam
dominus ad has venire voluisset. Quia ergo ad nuptias venit,
insinuat quod sit damnabilis eorum perfidia qui nuptiis detrahunt.
I Cor. VII, 36: <i>non peccat mulier, si nubat</i>. De discipulis
vero agitur, cum dicit <i>et discipuli eius</i>. Mystice autem in
nuptiis spiritualibus est mater Iesu, virgo scilicet beata, sicut
nuptiarum consiliatrix, quia per eius intercessionem coniungitur
Christo per gratiam; Eccli. XXIV, 25: <i>in me omnis spes vitae et
virtutis</i>. Christus autem, sicut verus animae sponsus, ut
dicitur infra III, 29: <i>qui habet sponsam, sponsus est</i>.
Discipuli vero ut paranymphi, quasi coniungentes Ecclesiam Christo,
de quo uno dicebatur II Cor. XI, 2: <i>despondi vos uni viro
virginem castam exhibere Christo</i>. Et quia in istis nuptiis
materialibus aliquid de miraculo pertinet ad matrem, aliquid ad
Christum et aliquid ad discipulos, ideo consequenter cum dicit
<i>et deficiente vino</i> etc. ostendit quid pertineat ad matrem,
quid ad Christum et quid ad discipulos. Ad matrem quidem pertinet
miraculi procuratio; ad Christum autem miraculi consummatio, et hoc
ibi <i>erant ibi lapideae hydriae sex</i> etc.; ad discipulos vero
miraculi contestatio, ibi <i>hoc fecit initium signorum Iesus</i>.
Gessit ergo, quantum ad primum, mater Christi, mediatricis
personam; et ideo duo facit: primo enim interpellat ad filium;
secundo erudit ministros, ibi <i>et dicit mater eius ministris</i>
et cetera. Circa primum quidem duo ponuntur. Primo matris
interpellatio; secundo filii responsio, ibi <i>dixit ei Iesus: quid
mihi et tibi est, mulier?</i> In matre autem interpellante, primo
quidem nota pietatem et misericordiam. Ad misericordiam enim
pertinet ut quis defectum alterius reputet quasi suum: misericors
enim dicitur, quasi miserum habens cor super miseria alterius; II
Cor. XI, 29: <i>quis infirmatur, et ego non infirmor?</i> Quia ergo
virgo beata misericordia plena erat, defectus aliorum sublevare
volebat; et ideo dicit <i>deficiente vino, dicit mater Iesu ad
eum</i>. Secundo reverentiam eius ad Christum: ex reverentia enim
quam ad Deum habemus, sufficit nobis ei tantum defectus nostros
exponere, secundum illud Ps. XXXVII, 10: <i>domine, ante te omne
desiderium meum</i>. Qualiter autem nobis Deus subveniat, non est
nostrum inquirere; quia, sicut dicitur Rom. VIII, v. 26, <i>nam
quid oremus, sicut oportet, nescimus</i>. Et ideo mater eius
defectum aliorum simpliciter exposuit, dicens <i>vinum non
habent</i>. Tertio, virginis sollicitudinem et diligentiam: quia
usque ad extremam necessitatem non distulit, sed <i>deficiente
vino</i>, idest dum esset in deficiendo, iuxta illud quod dicitur
in Ps. IX, 10 de Deo: <i>adiutor in opportunitatibus, in
tribulatione</i>. Sed quaerit Chrysostomus: quare ante non
incitavit Christum ad miracula? Nam de virtute eius erat instructa
per Angelum, et confirmata per multa quae viderat circa ipsum
fieri, quae omnia conservabat, conferens in corde suo, ut dicitur
Lc. II, 51. Cuius ratio est, quia antea ut unus aliorum
conversabatur: unde quia non viderat tempus opportunum, hoc facere
distulit. Nunc vero post Ioannis contestationem et post
discipulorum conversionem, confidenter Christum ad miracula
facienda provocat, gerens in hoc figuram synagogae, quae est mater
Christi: nam familiare est Iudaeis miracula requirere; I Cor. I,
22: <i>Iudaei signa petunt</i>. Dicit ergo ei <i>vinum non
habent</i>. Ubi sciendum est, quod ante incarnationem Christi,
triplex vinum deficiebat, scilicet iustitiae, sapientiae et
caritatis, seu gratiae. Vinum enim mordicat, et quantum ad hoc
iustitia dicitur vinum. Lc. X, 34, Samaritanus vinum et oleum
apposuit vulneribus sauciati, idest cum dulcedine misericordiae
severitatem iustitiae; Ps. LIX, 5: <i>potasti nos vino
compunctionis</i>. Vinum etiam laetificat cor, iuxta illud Ps.
CIII, 15, <i>vinum laetificat cor hominis</i>, et quantum ad hoc
dicitur vinum sapientia, cuius meditatio maxime laetificat; Sap.
VIII, 16: <i>non habet amaritudinem convictus illius</i>. Vinum
similiter inebriat, Cant. V, v. 1: <i>bibite, amici, et
inebriamini, carissimi</i>, et secundum hoc caritas dicitur vinum,
Cant. c. V, 1, <i>bibi vinum meum cum lacte meo</i>. Et dicitur
caritas etiam vinum ratione fervoris; Zach. IX, 17: <i>vinum
germinans virgines</i>. Et quidem iustitiae vinum deficiebat in
veteri lege; in qua iustitia imperfecta erat. Sed Christus eam
perfecit; Matth. V, 20: <i>nisi abundaverit iustitia vestra
plusquam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum
caelorum</i>. Deficiebat etiam vinum sapientiae, quae erat occulta
et figuralis, quia, ut dicitur I Cor. X, 11, <i>omnia in figura
contingebant illis</i>. Sed Christus eam manifestavit; Matth. c.
VII, 29: <i>erat enim docens eos, sicut potestatem habens</i>. Sed
et vinum caritatis deficiebat ibi: quia acceperant spiritum
servitutis tantum in timore. Sed Christus aquam timoris convertit
in vinum caritatis, quando dedit <i>spiritum adoptionis filiorum,
in quo clamamus, abba pater</i>, ut dicitur Rom. VIII, 15, et
quando <i>caritas Dei diffusa est in cordibus nostris</i>, ut
dicitur Rom. V, 5. Consequenter cum dicit <i>dixit ei Iesus</i>
etc. ponitur responsio Christi: ex qua quidem responsione triplicis
haeresis occasio sumpta est. Manichaei namque dicunt Christum non
habuisse verum corpus, sed phantasticum. Valentinus asserit
Christum attulisse corpus caeleste, dicens quod, quantum ad corpus,
Christus nihil pertinet ad virginem. Et huius erroris fulcimentum
sumit per hoc quod dicit ei Iesus. <i>Quid mihi et tibi est,
mulier?</i> Quasi dicat: nihil a te suscepi. Sed hoc est contra
auctoritatem sacrae Scripturae: dicit enim apostolus, Gal. IV, 4:
<i>misit Deus filium suum, factum ex muliere</i>: non enim posset
dici ex ea factus, nisi ex ea aliquid sumpsisset. Arguit praeterea
contra eos Augustinus, dicens: quomodo scis, quod dominus dixit
<i>quid mihi et tibi?</i> Respondes, quia Ioannes Evangelista hoc
narrat. Sed ipse etiam Evangelista dicit de virgine quod erat mater
eius. Si ergo credis Evangelistae in eo quod narrat Iesum dixisse
matri: <i>quid mihi et tibi est, mulier?</i> Credas etiam in hoc ei
quod dicit: <i>et erat mater Iesu ibi</i>. Ebion autem dicens ex
virili semine Christum conceptum, et Elvidius, qui dicit quod virgo
post partum non permansit virgo, sumpserunt erroris fulcimentum ex
hoc quod dicit <i>mulier</i>, quod videtur corruptionem importare.
Sed hoc est falsum, quia mulier in sacra Scriptura quandoque
importat solum sexum femineum, secundum illud Gal. IV, 4: <i>factum
ex muliere</i> et cetera. Et hoc patet etiam per hoc quod Adam ad
Deum loquens de Eva, dixit: <i>mulier quam dedisti mihi sociam,
dedit mihi de ligno, et comedi</i>, Gen. III, 12. Constat enim tunc
Evam adhuc virginem fuisse, cum adhuc esset in Paradiso, ubi non
cognoverat eam. Unde hoc quod hic dicitur <i>mulier</i>, non
importat corruptionem, sed determinat sexum. Sumpserunt etiam
Priscillianistae erroris occasionem ex hoc quod dixit <i>nondum
venit hora mea</i>, dicentes, omnia ex fato accidere, et facta
hominum certis horis esse subiecta, et etiam Christi: unde propter
hoc dixit <i>nondum venit hora mea</i>. Sed hoc est falsum de
quolibet homine. Cum enim homo liberam electionem habeat, libera
autem electio competat ei ex hoc quod rationem et voluntatem habet,
quae quidem sunt immaterialia: manifestum est quod homo quantum ad
electionem nulli corpori subiicitur, sed potius dominatur.
Immaterialia enim nobiliora sunt materialibus, et ideo dicit
philosophus, quod sapiens dominatur astris. Praeterea, hoc multo
minus locum habet in Christo, qui est dominus et conditor siderum.
Unde per hoc quod dixit <i>nondum venit hora mea</i>, intelligitur
hora passionis, sibi, non ex necessitate, sed secundum divinam
providentiam determinata. Contra eos etiam est quod dicitur Eccli.
XXXIII, 7: <i>quare dies diem superat?</i> Respondet: <i>a domini
scientia separati sunt</i>; idest, divina providentia distincti
sunt adinvicem, non a casu. His ergo exclusis, investigemus huius
dominicae responsionis causam. <i>Quid mihi et tibi est,
mulier?</i> Et quidem, secundum Augustinum, in ipso sunt duae
naturae, divina scilicet et humana; et quamvis idem Christus sit in
utraque natura, ea tamen quae conveniunt ei secundum humanam
naturam, distincta sunt ab his quae conveniunt ei secundum divinam.
Miracula autem facere competit ei secundum divinam naturam, quam
accepit a patre; pati vero secundum humanam, quam accepit a matre.
Et ideo matri exigenti miraculum, respondit dicens <i>quid mihi et
tibi est, mulier?</i> Ac si dicat: illud quod in me facit miracula,
non accepi a te, sed illud unde patior; idest secundum quod
competit mihi pati, scilicet humanam naturam, a te accepi; et ideo
tunc te cognoscam, cum ipsa infirmitas pendebit in cruce. Et ideo
subdit <i>nondum venit hora mea</i>; quasi dicat: cum venerit hora
passionis, ibi te matrem recognoscam. Unde et in cruce pendens
matrem discipulo commendavit. Secundum Chrysostomum vero, aliter
exponitur. Dicitur enim quod beata virgo fervens zelo honoris
filii, voluit quod statim antequam opportunum esset, Christus
miracula faceret; et ideo Christus, matre haud dubio sapientior,
eam repressit. Noluit enim prius facere miraculum, quam sciretur
defectus: quia ex hoc fuisset minus notum et minus credibile, et
ideo dicit <i>quid mihi et tibi est, mulier?</i> Quasi dicat. Quid
me molestas? <i>Nondum venit hora mea</i>; idest, nondum cognitus
sum his qui adsunt. Sed neque defectum vini sentiunt; sine primo
hoc sentire, quia cum necessitatem cognoverint, maius reputabunt
beneficium quod recipient. Quamvis autem mater repulsa sit, tamen
de filii misericordia non diffidit; ideo consequenter monet
ministros, dicens <i>quodcumque dixerit vobis, facite</i>, in quo
quidem consistit totius iustitiae perfectio. Perfecta namque
iustitia est Christo in omnibus obedire; Ex. XXIX, 35: <i>omnia
quae praecepit nobis dominus faciemus</i>. Hoc autem verbum
<i>omnia quaecumque dixerit vobis facite</i>, non convenit dici
nisi de solo Deo, homo enim aliquando potest errare. Unde in
talibus quae sunt contra Deum, hominibus obedire non tenemur; Act.
V, 29: <i>oportet obedire Deo magis quam hominibus</i>. Deo autem,
qui non errat nec falli potest, in omnibus obedire debemus.
Consequenter cum dicit <i>erant autem ibi lapideae hydriae</i>,
ponitur consummatio miraculi per Christum: circa quod primo
describuntur vasa in quibus miraculum patratum est; secundo
designatur materia miraculi, ibi <i>dixit eis Iesus: implete
hydrias aqua</i>; tertio insinuatur miraculi demonstratio et
approbatio, ibi <i>dixit eis Iesus: haurite nunc</i>. Vasa autem in
quibus miraculum patratum est, ponuntur sex; et est quod dicit
<i>erant autem ibi lapideae hydriae sex</i>. Ubi sciendum est, quod
sicut Mc. VII, 2 ss., dicitur, Iudaei observabant multas ablutiones
corporales, et Baptismata calicum et vasorum: unde quia erant in
Palaestina, in qua est defectus aquarum, habebant vasa in quibus
servabatur aqua purissima, qua se, et vasa crebro lavarent. Et ideo
dicit, quod <i>erant ibi sex lapideae hydriae</i>, idest vasa ad
conservandum aquam, ab hydros, quod est aqua, <i>posita secundum
purificationem Iudaeorum</i>, idest ad usum purificationis,
<i>capientes singulae metretas</i>, idest mensuras, <i>binas, vel
ternas</i>: metros enim Graece, mensura Latine dicitur. Et, ut
dicit Chrysostomus, vasa ista deferuntur ad tollendam miraculi
suspicionem: tum propter eorum puritatem, ne posset aliquis
suspicari quod aqua saporem vini sumpsisset ex faecibus vini prius
in eis repositi, nam vasa illa erant <i>secundum
purificationem</i>, et ideo purissima oportebat ea esse; tum etiam
propter vasorum quantitatem, ut evidenter pateat quod aqua tot
vasorum in vinum mutari non potuisset, nisi virtute divina. Mystice
vero per sex hydrias significantur sex aetates veteris testamenti,
in quibus erant corda hominum receptiva Scripturarum Dei parata, et
proposita in exemplum vivendi, ut dicit Glossa. Hoc vero quod dicit
<i>metretas</i>, secundum Augustinum, refertur ad Trinitatem
personarum. Et dicuntur binae, vel ternae, quia quandoque in sacra
Scriptura tres personae distinctim ponuntur, secundum illud Matth.
ult., 19: <i>baptizantes eos in nomine patris, et filii, et
spiritus sancti</i>, quandoque vero duo tantum, scilicet pater et
filius, in quibus intelligitur persona spiritus sancti, qui est
connexio amborum, secundum illud infra XIV, 23: <i>si quis sermonem
meum servabit, pater meus diliget eum, et ad eum veniemus</i>. Vel
binas propter duas conditiones hominum, Iudaeorum scilicet, et
gentilium, ex quibus propagata est Ecclesia. Vel ternas propter
tres filios Noe, ex quibus propagatum est humanum genus post
diluvium. Consequenter cum dicit <i>dixit eis Iesus: implete
hydrias aqua</i>, agitur de miraculi materia. Sed circa hoc
insurgit quaestio quare non ex nihilo, sed ex materia praeiacente
hoc miraculum factum est: ad quod triplex ratio assignatur. Una est
secundum Chrysostomum, et litteralis, quia ex nihilo aliquid
facere, maius est et mirabilius, quam facere aliquid ex subiecta
materia; sed non est ita evidens et credibile multis. Et ideo
volens magis credibile esse quod fiebat, ex aqua fecit vinum,
capacitati hominum condescendens. Alia ratio est, ad confutandum
perversa dogmata. Quidam namque sunt (ut Marcionistae et Manichaei)
qui dixerunt alium esse conditorem mundi, quam Deum, et omnia
visibilia ab illo, idest Diabolo, condita esse. Et ideo dominus
plura miracula etiam ex substantiis creatis, et visibilibus fecit,
ut ostendat ipsas substantias bonas esse, et a Deo creatas. Tertia
ratio est mystica. Ideo enim noluit ex nihilo vinum facere, sed ex
aqua vinum fecit, ut ostenderet se non omnino novam doctrinam
condere et veterem reprobare, sed adimplere; ut dicitur Matth. V,
17: <i>non veni solvere legem, sed adimplere</i>: dum quod
figurabat vetus lex, et promittebat, Christus exhibuit, et aperuit;
Lc. ult., 45: <i>aperuit illis sensum ut intelligerent
Scripturas</i>. Voluit autem per ministros hydrias impleri aqua, ut
eos, eius quod fiebat, testes haberet: unde infra dicitur:
<i>ministri autem sciebant</i> et cetera. Consequenter cum dicit
<i>et dixit eis Iesus</i> etc. ponitur miraculi publicatio. Statim
enim quod hydriae impletae sunt, aqua in vinum conversa est; et
ideo statim dominus miraculum publicat, dicens <i>haurite nunc, et
ferte architriclino</i>, ubi primo ponitur mandatum Christi
examinatorem eligentis; secundo sententiam architriclini
degustantis, ibi <i>ut autem gustavit architriclinus</i> et cetera.
<i>Dixit</i> ergo <i>eis</i>, scilicet ministris, <i>haurite
nunc</i>, scilicet vinum de hydriis, <i>et ferte architriclino</i>.
Ubi sciendum est, quod triclinium est locus ubi sunt tres ordines
mensarum, et dicitur triclinium a triplici ordine lectorum: cline
enim in Graeco lectum significat. Nam antiqui in lectis accumbentes
consueverant comedere, ut maximus Valerius narrat. Et ideo dicunt
in Scripturis accumbere et recumbere. Architriclinus ergo dicitur
primus et princeps inter convivas. Vel aliter, secundum
Chrysostomum, architriclinus erat qui erat ordinator et dispensator
totius convivii. Quia vero sollicitus nondum aliquid gustaverat,
voluit dominus quod ipse iudicaret de eo quod factum erat, et non
convivae, ne aliquis posset miraculo detrahere, dicens eos ebrios
esse, et eorum sensus per comestionem corruptos, ita quod non
possent discernere, an vinum esset, vel aqua. Sed, secundum
Augustinum, architriclinus erat maior inter discumbentes, ut dictum
est; et ideo, ut eius sententia acceptabilior fieret, voluit in eo
quod factum erat habere sententiam praesidentis. Mystice autem, qui
hauriunt aquam sunt praedicatores; Is. XII, 3: <i>haurietis aquas
in gaudio de fontibus salvatoris</i>. Architriclinus autem est
aliquis legisperitus, puta Nicodemus, Gamaliel et Paulus. Dum ergo
talibus verbum Evangelii committitur, quod latebat in littera
legis, quasi vinum de aqua factum architriclino propinatur: qui hoc
degustans approbat fidem Christi. Consequenter cum dicit <i>ut
autem gustavit architriclinus</i>, ponitur examinantis iudicium:
ubi primo inquirit veritatem facti; secundo profert sententiam,
dicens <i>omnis homo primum bonum vinum ponit</i>. Dicit ergo <i>ut
autem gustavit architriclinus aquam vinum factam, et non sciebat
unde esset</i>, quia ignorabat aquam vinum factam miraculo per
Christum, <i>ministri autem sciebant</i> cuius ratio est, quia
<i>hauserant aquam; vocat sponsum architriclinus</i>, ut veritatem
inquirat, et de vino sententiam proferat; unde subdit <i>omnis homo
primum bonum vinum ponit</i> et cetera. Ubi, secundum Chrysostomum,
hoc considerandum est in miraculis Christi, quod omnia
perfectissima fuerunt; unde et socrui Petri perfectissimam
sanitatem restituit, ut statim surgens ministraret, ut dicitur Mc.
I, 30 et Mt. c. IX, 6. Paralyticum etiam ita perfecte sanitati
restituit quod statim surgens, et sublato lecto iret in domum suam,
ut dicitur infra V, 9. Hoc etiam in isto miraculo apparet: quia non
qualecumque vinum de aqua fecit, sed optimum quod poterat esse. Et
ideo dicit architriclinus <i>omnis homo primum bonum vinum ponit,
et cum inebriati fuerint, tunc id quod deterius est</i>, quia minus
bibunt, et quia vinum bonum in quantitate sumptum, cum quantitate
cibi magis gravat; quasi dicat: unde est tale vinum, quod tu
servasti usque adhuc? Contra consuetudinem scilicet faciens.
Competit autem mysterio. Nam aliquis dicitur mystice primo bonum
vinum ponere, qui alios decipere intendens, errorem quem intendit
non proponit primo, sed quae alliciant auditores, ut postquam
inebriati et allecti fuerint ad consensum suae intentionis,
perfidiam manifestet; et de isto vino dicitur Prov. XXIII, 31:
<i>ingreditur blande, et in novissimo mordebit sicut coluber</i>.
Dicitur autem aliquis primo bonum vinum ponere, qui a principio
suae conversionis sancte et spiritualiter vivere incipiens, tandem
in vitam carnalem degenerat; Gal. III, 3: <i>sic stulti facti
estis, ut cum spiritu coeperitis, nunc carne consummemini?</i>
Christus vero non primo vinum bonum ponit: quia a principio amara
et dura proponit; Mt. VII, 14: <i>arcta est via quae ducit ad
vitam</i>. Sed quanto plus homo in eius fide et doctrina procedit,
tanto plus dulcoratur, et maiorem suavitatem sentit; Prov. IV, 11:
<i>ducam te per semitam aequitatis, quam cum ingressus fueris non
arctabuntur gressus tui</i>. Item in mundo isto amaritudines et
tribulationes patiuntur omnes qui pie volunt vivere in Christo;
infra XVI, 20: <i>amen, amen dico vobis, quia plorabitis et
flebitis vos</i> et cetera. Sed in futuro delectationes et gaudia
suscipient; unde et sequitur: <i>tristitia vestra vertetur in
gaudium</i>. Rom. VIII, 18: <i>existimo quod non sunt condignae
passiones huius temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in
nobis</i>. Consequenter cum dicit <i>hoc fecit initium signorum
Iesus</i>, ponitur miraculi contestatio per discipulos facta. Ex
quo habetur quod falsa est historia de infantia salvatoris, in qua
recitantur multa miracula facta a Christo adhuc puero existente; si
enim hoc verum esset, non utique Evangelista diceret <i>hoc fecit
initium signorum Iesus</i>. Et ratio quare non in pueritia miracula
fecit, assignata est supra, ne ea scilicet homines phantastica
reputarent: ergo hac de causa hoc miraculum, scilicet de aqua
vinum, fecit in Cana Galilaeae Iesus, quod est initium signorum,
quae fecit Iesus postea. <i>Et manifestavit gloriam suam</i>, idest
potentiam qua gloriosus est; Ps. c. XXIII, 10: <i>dominus virtutum
ipse est rex gloriae. Et crediderunt in eum discipuli eius</i>. Sed
quomodo crediderunt? Iam enim discipuli erant, et ante crediderant.
Sed dicendum est, quod aliquid dicitur esse aliquando non secundum
quod nunc est, sed secundum quod futurum est; sicut dicitur quod
Paulus apostolus natus est Tharso Ciliciae: non quod ibi sit natus
apostolus, sed quod futurus apostolus, ibi natus fuit; ita dicitur
hic <i>et crediderunt in eum discipuli eius</i>, scilicet qui erant
discipuli eius. Vel dicendum, quod ante crediderunt ei sicut bono
viro, iusta et recta praedicanti; sed modo crediderunt in eum
tamquam in Deum et cetera.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 2</div>
<p title="Super Io., cap. 2 l. 2"><a name="87436"><span class=
"ref">[87436] Super Io., cap. 2 l. 2</span></a> Supra Evangelista
posuit signum quod fecit Christus pertinens ad virtutem immutativam
naturae, ad discipulorum confirmationem; hic consequenter agit de
signo resurrectionis ad eamdem virtutem pertinente, quod proposuit
Christus ad turbarum conversionem. Circa hoc ergo miraculum duo
facit Evangelista. Primo ponit miraculi proponendi occasionem;
secundo ipsius miraculi praenuntiationem, ibi <i>responderunt ergo
Iudaei</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo describit
locum; secundo narrat factum, quod fuit occasio miraculi
proponendi, ibi <i>et invenit in templo vendentes oves et
boves</i>. Locus autem in quo hoc fuit, est Ierosolyma: et ideo
Evangelista gradatim ostendit quo ordine Ierusalem dominus venerit.
Primo ergo ostendit quomodo in Capharnaum descendit; secundo vero
quomodo Ierosolymam ascendit, ibi <i>et prope erat Pascha</i>.
Circa primum tria facit. Primo assignat locum quo descendit;
secundo, describit societatem quam habuit; tertio innuit moram quam
protraxit. Locus quidem quo descendit est Capharnaum; et ideo dicit
<i>post hoc</i>, scilicet miraculum de vino, <i>descendit
Capharnaum</i>. Videtur, quantum ad historiam pertinet, huic dicto
contrariari quod dicitur Matth. IV, v. 12 s., scilicet quod dominus
descenderit Capharnaum post incarcerationem Ioannis. Hoc autem quod
hic refert Evangelista, totum factum est ante incarcerationem
Ioannis. Respondeo dicendum, quod ad huius quaestionis
intelligentiam sciendum est, quod sicut ex ecclesiastica historia
habetur, reliqui Evangelistae, scilicet Matthaeus, Marcus et Lucas
narrationem evangelicam inceperunt ab eo tempore quo Ioannes fuit
inclusus in carcere. Unde statim Matth. IV, 12, post Baptismum, et
ieiunium, et tentationem eius, texere incepit suam narrationem ante
incarcerationem Ioannis, dicens: <i>cum audivisset Iesus quod
traditus esset Ioannes</i> etc., et similiter Marcus; unde dicit:
<i>postquam autem traditus est Ioannes, venit Iesus in
Galilaeam</i> et cetera. Ioannes vero Evangelista qui supervixit
aliis, cum trium Evangelistarum ad ipsum notitia pervenisset,
dictorum fidem et veritatem probavit; tamen, quia vidit aliqua
deesse, illa scilicet quae primo praedicationis suae tempore, ante
Ioannis incarcerationem, dominus gesserat, ideo ad preces fidelium
ipse Evangelium suum altius inchoans, ea quae praeterierant,
priora, ante traditionem Ioannis, domini gesta conscripsit,
scilicet a primo anno quo baptizatus est; ut in eius Evangelii
serie apparet. Secundum hoc ergo Evangelistae non dissonant; sed
quia dominus bis Capharnaum descendit, semel ante incarcerationem
Ioannis, de quo agitur hic, et semel post incarcerationem eius, de
quo agitur Matth. IV, 13 et Lc. IV, 31. Capharnaum autem
interpretatur villa pulcherrima, et significat mundum istum, qui
habet decorem ex ordine et dispositione divinae sapientiae; Ps.
XLIX, 11: <i>pulchritudo agri mecum est</i>. Descendit ergo dominus
in Capharnaum, idest mundum istum, cum matre, et fratribus, et
discipulis. Nam in caelis dominus patrem habet sine matre, in
terris matrem sine patre; et ideo signanter matrem solum nominat.
In caelis etiam fratres non habet; sed est ipse <i>unigenitus, qui
est in sinu patris</i>: supra I, 18. In terris vero est
<i>primogenitus in multis fratribus</i>, ut dicitur Rom. VIII, v.
29. In terris habet discipulos quos doceat mysteria divinitatis,
quae ante hominibus ignota fuerant, quia, ut dicitur Hebr. I, 2,
<i>novissime diebus istis locutus est nobis in filio</i> et cetera.
Vel Capharnaum interpretatur ager consolationis: per quod signatur
omnis homo qui fructum bonum facit; Gen. XXVII, 27: <i>ecce odor
filii mei sicut odor agri pleni</i>. Et talis homo dicitur ager
consolationis, quia dominus consolatur, et gaudet de profectu eius;
Is. LXII, 5: <i>gaudebit dominus super te</i> etc., quia de eius
bono Angeli gaudent; Lc. XV, v. 10: <i>gaudium est Angelis Dei
super uno peccatore poenitentiam agente</i>. Dicit <i>ipse, et
mater</i>. Societas eius fuit primo matris; unde dicit <i>et mater
eius</i>, quia enim ad nuptias venerat, et fuerat miraculi
procuratrix, reducebat eam dominus Nazareth, quae erat villa in
Galilaea, in qua Capharnaum metropolis erat. Secundo fuit fratrum;
unde dicit <i>et fratres eius</i> et cetera. Ubi cavendi sunt duo
errores, scilicet Elvidii dicentis, quod beata virgo post Christum
alios filios habuit, et hos dicit fratres domini, quod est
haereticum: quia fides nostra tenet, quod mater Christi sicut fuit
virgo ante partum, ita et in partu, et post partum virgo permansit.
Item error quorumdam dicentium, Ioseph ex alia coniuge filios
genuisse, et hos vocari fratres domini, quod Ecclesia non tenet. Et
ideo Hieronymus eos improbat: nam dominus in cruce pendens virginem
matrem virgini discipulo custodiendam dimisit. Cum ergo Ioseph
fuerit specialis custos virginis et etiam salvatoris in pueritia,
credibile est eum virginem fuisse. Et ideo sane intelligentes,
fratres domini dicimus consanguineos virginis matris, in quocumque
gradu, vel etiam Ioseph, qui putabatur pater; et hoc quidem
secundum consuetudinem Scripturae, quae communiter consanguineos
fratres appellat. Unde Gen. XIII, v. 8: <i>ne quaeso sit iurgium
inter me et te: fratres enim sumus</i>, dicit Abraham ad Lot; cum
tamen esset nepos eius. Et attende, quod separatim nominat fratres
et discipulos: quia non omnes consanguinei Christi, eius discipuli
erant. Unde infra VII, 5 dicitur: <i>nondum credebant in eum
fratres eius</i>. Tertio socii eius fuerunt discipuli sui: unde
dicit <i>et discipuli eius</i>. Sed ex hoc insurgit quaestio, qui
fuerint eius discipuli. Videtur enim, secundum Matthaeum, quod
primi qui conversi sunt ad Christum, fuerint Petrus et Andreas,
Ioannes et Iacobus; sed hi vocati sunt a Christo post
incarcerationem Ioannis, ut patet Matth. IV, v. 18 ss. non videtur
ergo quod descenderint cum Christo in Capharnaum, ut hic habetur,
cum hoc fuerit ante Ioannis incarcerationem. Sed ad hoc duplex est
responsio. Una, secundum Augustinum, de consensu Evangelistarum,
quod Matthaeus non servat ordinem historiae, sed illud quod
praetermiserat recapitulans, ea narrat post Ioannis incarcerationem
quae ante facta fuerant. Unde sine ulla temporis consequentis
differentia dixit: <i>ambulans Iesus iuxta mare Galilaeae, vidit
duos fratres</i> etc., non addens post hoc vel in diebus illis.
Alia est, secundum eumdem, quod discipuli domini, in Evangelio
dicuntur non solum illi duodecim quos elegit dominus, et apostolos
nominavit, ut habetur Lc. VI, 13, sed etiam omnes qui in eum
credentes, eius magisterio ad regnum caelorum erudiebantur. Potuit
ergo esse quod quamvis illi duodecim nondum eum secuti fuissent,
nihilominus tamen aliqui alii qui sibi adhaeserunt, hic eius
discipuli nominentur. Sed prima responsio melior est. Moram autem
contraxit ibi parvam; unde dicit <i>et ibi manserunt non multis
diebus</i>. Huius ratio est, quia cives Capharnaum non se
exhibuerunt devotos ad suscipiendum doctrinam Christi, quia erant
valde corrupti; unde et Matth. XI, 23 dominus eos obiurgat, quod
nec ad virtutes in eis factas, nec ad doctrinam Christi
poenitentiam egerunt, dicens: <i>et tu, Capharnaum, numquid ad
caelum exaltaberis? Usque in Infernum descendes: quia si in Sodomis
factae fuissent virtutes quae factae sunt in te, forte mansissent
usque in hanc diem</i>. Et tamen quamquam mali essent, descendit
illuc, ut deduceret matrem ad cuius consolationem et honorem ibidem
aliquamdiu moratur. Mystice autem signatur per hoc quod aliqui
multis sermonibus Christi immorari non possunt, sed pauca ad eorum
illuminationem de multis sufficiunt, propter intellectus eorum
imbecillitatem. Unde apud tales Christus paucis documentis
immoratur ut Origenes dixit; secundum illud infra XVI, v. 12:
<i>multa habeo vobis dicere; sed non potestis portare modo</i>.
Consequenter cum dicit <i>et prope erat Pascha</i>, manifestat
locum quo ascendit. Et circa hoc duo facit. Primo innuit occasionem
ascensus; secundo ponit ascensum, ibi <i>et ascendit Iesus</i>.
Occasio autem ascensus fuit Pascha Iudaeorum. Ex. XXIII, 17
praecipitur quod ter in anno omne masculinum praesentetur coram
domino, et inter illos terminos unus erat Pascha Iudaeorum. Quia
ergo dominus venit ut doceret omnes humilitatis et perfectionis
exemplum, voluit legem, quamdiu statum habuit, observare: non enim
venit legem solvere, sed adimplere, ut ipse dicit Matth. V, v. 17.
Ex quo, quia Pascha Iudaeorum imminebat, Ierusalem ascendit. Nos
ergo ad eius exemplum deberemus sollicite divina praecepta servare.
Si enim ipse Dei filius decreta legis a se datae implebat,
celebrans solemnitates; quanto studio bonorum operum deberemus nos
eas et praevenire, et celebrare? Notandum est, quod in Evangelio
Ioannis in tribus locis fit mentio de Pascha, scilicet hic, et
infra VI, 4, ubi fecit miraculum de panibus, ubi dicitur: <i>erat
autem proximum Pascha, dies festus Iudaeorum</i>; et infra c. XIII,
1, ubi dicitur: <i>ante diem festum Paschae</i>. Unde secundum hoc
Evangelium, habemus quod post miraculum de vino Christus
praedicavit duobus annis, et quantum est a diebus Baptismi usque ad
Pascha; nam hoc quod fecit hic, fuit prope Pascha, ut hic dicitur,
et postea, revoluto anno, prope aliud Pascha fecit miraculum de
panibus, et tunc Ioannes fuit decollatus. Unde Ioannes circa Pascha
decollatus fuit; quia, ut dicitur Matth. c. XIV, 13, statim post
decollationem Ioannis, Christus secessit in desertum, et ibi fecit
miraculum de panibus: quod quidem miraculum fuit factum prope
Pascha, ut dicitur infra VI. Sed tamen festum huius decollationis
celebratur eo die quo caput eius inventum est. Postea, in alio
Paschate, passus est Christus. Secundum opinionem ergo illorum qui
dicunt, quod miraculum factum in nuptiis, et ea quae hic dicuntur,
eodem anno gesta sunt quo baptizatus est Christus, a Baptismo
Christi usque ad eius passionem fuerunt duo anni et dimidius: et
ideo, secundum eos, Evangelista dicit <i>prope erat Pascha
Iudaeorum</i>, ut ostendat quod ante paucos dies fuerat baptizatus.
Sed Ecclesia tenet contrarium. Credimus enim quod eodem die quo
dominus baptizatus est, revoluto anno, factum fuerit miraculum de
vino; et postea revoluto anno, prope Pascha, Ioannes fuerit
decollatus; et quod ab isto Paschate circa quod Ioannes fuit
decollatus, fuerit unus annus usque ad Pascha in quo Christus
passus est. Unde oportet aliud Pascha a Baptismo Christi usque ad
miraculum de vino intermedium esse, de quo nullus Evangelista facit
mentionem: et sic, secundum quod Ecclesia tenet, Christus tribus
annis et dimidio praedicavit. Ait autem <i>Iudaeorum</i>, non quod
alterius nationis homines Pascha celebrarent, sed duplici de causa.
Una quia quando aliqui festum aliquod sancte et pure celebrant,
dicitur illud domino celebrare; cum vero nec pure, nec sancte
celebrant, non domino, sed sibi solemnizant; Is. I, 14: <i>Kalendas
vestras, et festivitates vestras odivit anima mea</i>; quasi dicat:
quia vobis, et non mihi celebratis, non placent mihi; Zach. VII, 5:
<i>cum ieiunaretis, numquid ieiunium ieiunastis mihi?</i> Quasi
dicat, non, sed vobis. Quia ergo isti Iudaei depravati erant, et
eorum Pascha indebite celebrabant, ideo Evangelista non dicit:
prope erat Pascha domini, sed <i>Iudaeorum</i>. Vel hoc dicit ad
differentiam nostri Paschae: nam Pascha Iudaeorum erat figurale,
utpote immolatione agni figuralis celebratum; sed nostrum Pascha
verum est, in quo recolimus veram passionem agni immaculati; I
Corint. V, 7: <i>Pascha nostrum immolatus est Christus</i>.
Ascensus fuit in Ierusalem; et ideo dicit <i>et ascendit Iesus
Ierosolymam</i>. Ubi nota, secundum ordinem historiae, Iesum bis
circa festum Paschae Ierosolymam ascendisse, et expulisse de templo
ementes et vendentes. Semel quidem ante incarcerationem Ioannis,
quod hic Evangelista commemorat, alia vice, imminente Paschate, et
tempore passionis, quod narrat Matthaeus. Nam frequenter dominus
similia facta operatus est, sicut patet de duplici illuminatione
caecorum: una Matth. IX, 28, et alia Mc. c. X, 46 ss. Et similiter
bis eiecit ementes et vendentes de templo. Mystice autem ascendit
Ierosolymam, quae interpretatur visio pacis, et significat aeternam
beatitudinem: in quam ascendit, et suos transduxit. Sed non vacat a
mysterio, quod in Capharnaum descendit, et postmodum Ierosolymam
ascendit. Nisi enim descendisset primum, non competisset ei
ascendere: quia, ut dicitur Eph. IV, 10, <i>qui descendit, ipse est
et qui ascendit</i>. Non facit autem mentionem de discipulis in
ascensu ad Ierosolymam: quia discipulorum ascensus est ex ascensu
Christi; infra III, 13: <i>nemo ascendit in caelum nisi qui
descendit de caelo, filius hominis</i>. Consequenter cum dicit
<i>et invenit in templo vendentes oves et boves</i> etc. narrat
Evangelista factum quod movit Christum ad signum resurrectionis
proponendum. Et circa hoc <span class="nota" title=
"legend. tria">duo</span> facit. Primo manifestat Iudaeorum vitium;
secundo innuit Christi remedium, ibi <i>et cum fecisset quasi
flagellum</i> etc.; tertio subdit prophetiae oraculum, ibi
<i>recordati vero sunt discipuli</i> et cetera. Circa primum
sciendum, quod Diabolus insidiatur his quae Dei sunt, et ea nititur
corrumpere. Inter cetera autem quibus sancta corrumpit, praecipuum
est vitium avaritiae; unde dicitur Is. LVI, 11: <i>pastores eius
nescierunt intelligentiam, omnes in viam suam declinaverunt:
unusquisque ad avaritiam suam a summo usque ad novissimum</i>. Quod
quidem ab antiquis temporibus Diabolus fecit. Nam sacerdotes
veteris testamenti, qui instituti erant ut divinis vacarent,
avaritiae studebant. Praeceptum autem erat a Deo in lege, quod in
certis solemnitatibus domino immolarent aliqua animalia; ad quod
quidem praeceptum implendum de prope venientes ad templum, secum
animalia ducebant, illi autem qui a remotis veniebant, non valebant
animalia ducere de domibus suis. Quia ergo oblationes huiusmodi
cedebant in utilitatem sacerdotum, ne deessent animalia de remotis
venientibus ad offerendum, providerunt ipsi sacerdotes ut animalia
in templo venderentur; et ideo faciebant ea in templo, idest in
atrio templi, exponi ad vendendum. Et hoc est quod dicit <i>et
invenit</i> dominus <i>in templo vendentes oves, et boves, et
columbas</i> et cetera. Ubi primo facit mentionem de duobus
animalibus terrestribus, quae secundum legem domino offerri
poterant, scilicet de bove et ove. Tertium vero animal terrestre,
quod offerebatur capra scilicet, annumeratur cum ove: similiter
etiam turtur annumeratur cum columba. Et quia contingebat aliquando
aliquos ad templum venire, qui nec animalia secum ducebant, nec
pecuniam, unde emere non valebant; ideo sacerdotes aliam avaritiae
artem adinvenerant, ut scilicet in templo constituerent nummularios
et campsores, qui praedictis non habentibus pecuniam mutuarent. Et
licet usuram inde non reciperent, quia hoc erat in lege prohibitum,
loco tamen eius quaedam collibia, idest parva munuscula et vilia
recipiebant. Et haec ipsa in utilitatem sacerdotum cedebant; et hoc
est quod dicit <i>et nummularios sedentes</i> scilicet in templo,
paratos ad pecuniam mutuandam. Sed hoc quidem mystice tripliciter
intelligi potest. Primo enim per vendentes et ementes significantur
illi qui ecclesiasticas res vendunt, vel emunt: nam bona
ecclesiastica spiritualia, et eis annexa, significantur per oves,
et boves, et columbas. Ipsa consecrata quidem, et confirmata sunt
ex doctrinis apostolorum et doctorum, qui significantur per boves;
Prov. XIV, 4: <i>ubi plurimae sunt segetes, ibi manifesta fortitudo
bovis</i>. Item ex sanguine martyrum, qui significantur per oves.
Unde in persona eorum dicitur in Ps. XLIII, et Rom. VIII, 36:
<i>aestimati sumus ut oves occisionis</i>. Item dona spiritus
sancti, quae significantur per columbas: quia, ut dicitur supra I,
32, spiritus sanctus in specie columbae apparuit. Omnia ergo haec
vendunt, scilicet doctrinam apostolorum, sanguinem martyrum et dona
spiritus sancti, quicumque bona ecclesiastica spiritualia, et eis
annexa vendere praesumunt. Secundo, contingit aliquos praelatos,
seu Ecclesiarum praepositos, etsi non manifeste per simoniam,
occulte tamen per negligentiam boves, et oves, et columbas vendere,
tunc scilicet quando tantum inhiant temporalibus lucris, et
occupantur in eis, et negligunt spiritualem salutem subditorum: nam
per hoc vendunt oves, et boves, et columbas, idest tria genera
hominum eis subditorum. Scilicet praedicatores et operatores, qui
significantur per boves; Is. XXXII, 20: <i>beati qui seminatis
super omnes aquas, immittentes pedem bovis et asini</i>. Quia
praelati debent ordinare boves, idest doctores et sapientes cum
asinis, idest rudibus et simplicibus. Vendunt etiam activos, et
ministeriis vacantes, qui significantur per oves, infra X, 27:
<i>oves meae vocem meam audiunt</i> etc.; II Reg. ult., 17:
<i>isti, qui oves sunt, quid fecerunt?</i> Vendunt et
contemplantes, qui significantur per columbas; Ps. LIV, 7: <i>quis
dabit mihi pennas sicut columbae et volabo?</i> Tertio per templum
Dei potest intelligi spiritualis anima, ut dicitur I Cor. III, 17:
<i>templum Dei sanctum est, quod estis vos</i>. Tunc ergo homo
vendit in templo oves, et boves, et columbas, quando in anima
bestiales motus retinet, pro quibus homo vendit se Diabolo. Nam per
boves, qui agriculturae deserviunt, significantur terrena
desideria; per ovem, quae est animal stultum, significatur hominis
stoliditas; per columbas vero hominis instabilitas: quae quidem
Deus de cordibus hominum expellit. Et ideo statim ponitur domini
remedium, cum dicit <i>et cum fecisset quasi flagellum de
funiculis, omnes eiecit de templo</i>: ubi dominus apposuit
remedium et operis, et verbi, ut doceret eos qui curam habent
Ecclesiae, subditos facto et verbo debere corrigere. Et ideo circa
hoc duo facit. Primo ponitur remedium quod adhibuit facto; secundo
remedium quod adhibuit verbo, ibi <i>et his qui vendebant columbas
dixit</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo eiecit homines;
secundo oves et boves; tertio effudit pecuniam. Eiecit quidem
homines flagello, et hoc est quod dicit <i>et cum fecisset quasi
flagellum de funiculis</i>, quod quidem non potuit fieri nisi
virtute divina; nam, et Origenes dicit, quod divina potestas Iesu
poterat cum volebat accensam iracundiam hominum suffocare, sicut
sedare mentium turbines; Ps. XXXII, v. 10: <i>dominus dissipat
cogitationes hominum</i>. Facit autem flagellum de funiculis, quia,
ut dicit Augustinus, de peccatis nostris sumit materiam, unde nos
puniat: ipsa enim protelatio peccatorum, secundum quod peccata
peccatis adduntur, funiculi dicuntur; Prov. V, v. 22: <i>funibus
peccatorum suorum constringitur</i>; Is. V, 18: <i>vae qui trahitis
iniquitatem in funiculis</i> et cetera. Sicut ergo eiecit de templo
negotiatores, ita nummulariorum aes effudit, et mensas subvertit.
Attende, quod si ista, quae videbantur aliquo modo licita, quasi ad
cultum Dei ordinata, de templo eiecit, quanto magis si invenisset
aliqua illicita? Ideo autem eos eiecit, quia sacerdotes in hoc non
intendebant honorem Dei, sed utilitatem propriam. Unde dicitur Ez.
XLIV, 8: <i>posuistis custodes observationum mearum in sanctuario
meo vobismetipsis</i>. Ostendit autem dominus zelum ad ea quae sunt
legis, ut ex hoc ipso confutaret pontifices et sacerdotes, qui
erant ei de lege calumniam illaturi. Per hoc etiam quod huiusmodi
eiecit de templo, dedit intelligere quod appropinquabat tempus quo
sacrificia legis cessare debebant, et verus Dei cultus ad gentes
transferri; Matth. c. XXI, 43: <i>auferetur a vobis regnum</i> et
cetera. Similiter etiam ut ostenderet eorum damnationem qui
spiritualia vendunt; Act. VIII, 20: <i>pecunia tua tecum sit in
perditione</i>. Consequenter cum dicit <i>et his qui columbas
vendebant, dixit</i> etc., ponit remedium quod adhibuit verbo. Ubi
notandum est, quod simoniaci primo quidem fugandi sunt de Ecclesia.
Sed quia adhuc dum vivunt, per liberum arbitrium possunt se
convertere, et adiuti a Deo ad statum gratiae redire, non sunt
desperandi. Si vero non convertuntur, tunc quidem non fugantur, sed
ligantur ab illis, quibus dicitur, Matth. XXII, 13: <i>ligatis
manibus et pedibus eius, mittite eum in tenebras exteriores</i>. Et
ideo dominus hoc attendens, primo quidem admonet; secundo rationem
admonitionis inducit, ibi <i>et nolite facere</i> et cetera. Monet
quidem venditores columbarum eos increpando, quia per eos signantur
illi qui vendunt dona spiritus sancti, scilicet simoniaci. Rationem
huius inducit, cum dicit: <i>et nolite facere domum patris mei,
domum negotiationis</i>. Is. I, 16: <i>auferte malum cogitationum
vestrarum ab oculis meis</i>. Attende autem, quod Matth. XXI, 13
dicit: <i>nolite facere domum meam speluncam latronum</i>, hic vero
dicit: <i>domum negotiationis</i>, quod dominus ideo fecit ut,
sicut bonus medicus, primo a levioribus incipiens, postea dura
proponeret. Hoc enim quod hic factum dicitur, primo factum fuit:
unde in ipso principio, non latrones, sed negotiatores eos vocat.
Sed quia ex eorum duritia adhuc a tali negotiatione non cessabant,
ideo dominus alia vice eos expellens de quo agitur in Mc. c. IX, 15
ss. durius eos increpat, vocans latrocinium quod primo vocaverat
negotiationem. Dicit autem <i>domum patris mei</i>, ad excludendum
errorem Manichaei, qui dicebat, quod Deus veteris testamenti non
fuerat pater Christi, sed Deus novi. Sed si hoc verum esset, cum
templum fuisset domus veteris testamenti, non utique Christus
dixisset templum domum patris sui. Sed quare non sunt turbati
Iudaei de hoc quod hic vocat Deum patrem suum, sicut dicitur infra
V, 18, quod propter hoc eum persequerentur? Ad quod dicendum est,
quod Deus est pater aliquorum per adoptionem, puta iustorum, et hoc
non erat novum apud Iudaeos; Ier. III, 19: <i>patrem vocabis me, et
post me ingredi non cessabis</i>. Sed per naturam solius Christi
est, Ps. II, 7: <i>dominus dixit ad me: filius meus es tu</i>,
scilicet verus et naturalis; et hoc inauditum erat apud eos. Et
ideo quia Christus se verum Dei filium dicebat, Iudaei
persequebantur ipsum; infra V, 18: <i>propter hoc persequebantur
Iudaei Christum, quia non solum solvebat sabbatum; sed et patrem
suum dicebat Deum, aequalem se Deo faciens</i>. Cum autem hic Deum
vocat patrem, dicebant de eo quod esset per adoptionem. Quod autem
domus Dei non debeat fieri domus negotiationis, habetur Zach. c.
ult., 21: <i>non erit ultra mercator in domo domini exercituum in
die illo</i>. Et in Ps. LXX, v. 16 secundum aliam litteram:
<i>quoniam non cognovi negotiationem, introibo in potentias
domini</i>. Consequenter cum dicit <i>recordati sunt vero discipuli
eius</i> etc. ponit prophetiae oraculum, quod quidem scriptum est
in Ps. LXVIII, 10: <i>zelus domus tuae comedit me</i>. Ubi
sciendum, quod zelus proprie dicit quamdam intensionem amoris, qua
intense diligens, nihil sustinet quod amori suo repugnet. Et inde
est quod viri diligentes intense uxores, nec in eis sustinentes
aliorum consortium, utpote amori eorum contrarium, zelotypi
dicuntur. Ille igitur proprie zelum Dei habet qui nihil patienter
sustinere potest contra honorem Dei, quem maxime diligit; III Reg.
c. XIX, 10: <i>zelo zelatus sum pro domino exercituum</i> et
cetera. Nos autem debemus diligere domum domini, secundum illud Ps.
XXV, 8: <i>domine, dilexi decorem domus tuae</i>. Et intantum
debemus diligere quod zelus eius nos comedat: dum si quid
contrarium fieri videbimus, studeamus etiam quantumcumque cari
nostri sint qui hoc facient, removere, nec timeamus propter hoc
aliqua mala perpeti. Unde dicitur in Glossa: bonus zelus est fervor
animi, quo quis mortis abiecto timore, pro defensione veritatis
accenditur. Eo comeditur, qui quaelibet prava quae viderit,
corrigere satagit; et si nequit, tolerat, et gemit.</p>
<br />
<div class="D">Lectio 3</div>
<p title="Super Io., cap. 2 l. 3"><a name="87437"><span class=
"ref">[87437] Super Io., cap. 2 l. 3</span></a> Posita occasione
signi exhibendi, hic consequenter Evangelista manifestat signum
exhibendum: et primo ponit signum quod exhibetur; secundo ponit
fructum factorum signorum, qui sequitur, ibi <i>cum autem esset
Ierosolymis</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo ponitur
signi postulatio; secundo signi exhibitio, ibi <i>respondit Iesus,
et dixit eis: solvite templum hoc</i> etc.; tertio signi exhibiti
intellectus, seu conceptio, ibi <i>dixerunt ergo ei: quadraginta et
sex annis aedificatum est templum hoc</i> et cetera. Signum autem
postulatur a Iudaeis; et hoc est quod dixit <i>responderunt ergo
Iudaei, et dixerunt ei: quod signum ostendis nobis, quia haec
facis?</i> Ubi sciendum est, quod in eiectione negotiatorum de
templo per Iesum, duo considerari poterant in Christo: rectitudo et
zelus, quae pertinent ad virtutem; et potestas, seu auctoritas. Sed
de virtute et zelo Christi, quibus praedicta fecerat, non oportebat
peti signum a Christo; cum unicuique liceat operari secundum
virtutem. De auctoritate tamen eius, qua eos de templo expellit,
signum ab eo quaeri poterat; cum hoc non cuilibet liceret facere,
sed auctoritatem habenti. Praetermisso igitur Iudaei zelo et
virtute, signum petunt de eius auctoritate; et ideo dicunt <i>quod
signum ostendis nobis, quia haec facis?</i> Idest, quare cum tanta
potestate et auctoritate nos expellis? Non videtur hoc esse tui
officii. Simile dicunt, Matth. XXI, 23: <i>in qua potestate haec
facis?</i> et cetera. Signum autem quaerunt: quia familiare erat
Iudaeis, signum quaerere, utpote per ea ad legem vocati; Deut.
ult., 10. <i>Non surrexit ultra propheta in Israel sicut Moyses,
quem nosset dominus facie ad faciem, in omnibus signis atque
portentis</i>. Et, I Cor. c. I, 22, <i>Iudaei signa quaerunt</i>.
Ideo David in persona Iudaeorum conqueritur, dicens, Ps. LXXIII, 9:
<i>signa nostra non vidimus</i>. Quaerebant autem signum, non ut
crederent, sed quasi desperantes, quod signum ostendere non posset,
et sic eum reprimerent et impedirent. Quia ergo prave quaerebant,
non dedit eis signum apertum, sed occultum in figura, scilicet
signum de resurrectione. Unde dicit <i>respondit Iesus, et dixit
eis</i> etc. in quo ponitur signi postulati exhibitio. Ideo autem
dat eis signum resurrectionis futurum, quia in hoc maxime virtus
divinitatis eius ostenditur. Non enim puri hominis est ut se
excitaret a mortuis; sed solum Christus, qui fuit inter mortuos
liber, hoc virtute suae divinitatis fecit. Simile etiam signum
ostendit eis. Matth. XII, 39: <i>generatio prava, et adultera
signum quaerit; sed signum non dabitur ei nisi signum Ionae
prophetae</i>. Et licet utrobique dederit signum occultum et
figurale; illud tamen manifestius, istud vero obscurius fuit.
Notandum autem, quod ante incarnationem dedit Deus signum futurae
incarnationis, Is. VII, 14: <i>ipse dominus dabit vobis signum:
ecce virgo concipiet, et pariet filium</i> etc.; similiter et ante
resurrectionem dedit signum de resurrectione futura: quia istis
duobus maxime virtus divinitatis commendatur in Christo. Nihil enim
mirabilius fieri potuit quam quod Deus factus est homo, et quod
humanitas in Christo, post eius resurrectionem, immortalitatis
divinae particeps effecta est; Rom. VI, 9: <i>Christus resurgens ex
mortuis, iam non moritur (...) quod enim vivit, vivit Deo</i>,
idest ad similitudinem Dei. Sed attendenda sunt verba signi dati.
Nam Christus corpus suum templum dicit: cuius ratio est, quia
templum dicitur in quo Deus inhabitat etc. secundum illud Ps. X, 5:
<i>dominus in templo sancto suo</i>. Et inde est quod anima sancta,
quam Deus inhabitat, dicitur templum Dei; I Cor. III, 17:
<i>templum Dei sanctum est, quod estis vos</i>. Quia ergo in
corpore Christi divinitas inhabitat, ideo corpus Christi est
templum Dei, non solum secundum animam, sed etiam secundum corpus;
Col. II, 9: <i>in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis
corporaliter</i>. Et in nobis quidem habitat Deus secundum gratiam,
scilicet secundum actum intellectus et voluntatis, qui non est
actus corporis, sed animae tantum; sed in Christo habitat secundum
unionem in persona: quae quidem unio non solum ipsam animam, sed et
corpus includit; et ideo ipsum corpus Christi est templum Dei. Ex
hoc autem Nestorius, sui erroris occasionem sumens, dicit verbum
Dei unitum humanae naturae secundum inhabitationem tantum; ex quo
sequitur quod alia sit persona Dei, alia hominis in Christo. Et
ideo dicendum est, quod inhabitatio Dei in Christo refertur ad
naturam, quia alia est divina natura, alia humana in Christo; sed
non ad personam, quae est eadem in Christo Dei et hominis, scilicet
persona verbi, ut dictum est supra. Hoc igitur supposito, circa hoc
signum dominus duo facit. Primo quidem praenuntiat suam mortem
futuram; secundo vero resurrectionem. Mortem quidem praenuntiat cum
dicit <i>solvite templum hoc</i>. Christus enim mortuus fuit, et ab
aliis occisus, Matth. XVII, v. 22: <i>et occident eum</i>, eo tamen
volente: quia, ut dicitur Is. LIII, 7, <i>oblatus est quia ipse
voluit</i>. Et ideo dicit <i>solvite templum hoc</i>, idest corpus
meum. Et non dicit, solvetur, ne intelligas eum seipsum occidisse;
sed dicit <i>solvite</i>, quod non est imperantis, sed
praenuntiantis, et permittentis. Praenuntiantis quidem, ut sit
sensus <i>solvite templum hoc</i>, idest, solvetis; permittentis
vero, ut sit sensus <i>solvite templum hoc</i>, idest, facite de
corpore meo quod vultis, illud vobis expono, sicut dicit Iudae,
infra XIII, 27: <i>quod facis, fac citius</i>: non quidem imperans
ei, sed eum eius arbitrio derelinquens. Dicit autem <i>solvite</i>,
quia mors Christi est solutio corporis eius, aliter tamen quam
aliorum hominum. Nam corpora aliorum hominum solvuntur per mortem
usque ad incinerationem carnis, et pulverationem: qualis quidem
solutio non fuit in Christo; quia, ut dicitur in Ps. XV, 10, <i>non
dabis sanctum tuum videre corruptionem</i>. Fuit ibi tamen solutio
per mortem, quia anima separata est a corpore, ut forma a materia,
et quia sanguis separatus est a corpore, et quia corpus eius
perforatum est clavis et lancea. Resurrectionem autem praenuntiat
cum dicit <i>et in tribus diebus excitabo illud</i>, scilicet
corpus; idest a mortuis suscitabo. Non autem dicit excitabitur, nec
excitabit illud pater, sed ego <i>excitabo</i>: ut ostendat se
propria virtute a mortuis resurgere. Nec tamen negamus quin pater
eum a mortuis suscitaverit, quia, ut dicitur Rom. c. VIII, 11,
<i>qui suscitavit Iesum a mortuis</i>. Et in Ps. XL, 11: <i>tu
autem, domine, miserere mei, et resuscita me</i>. Sic ergo Deus
pater Christum suscitavit a mortuis, et Christus propria virtute
resurrexit; Ps. III, 6: <i>ego dormivi, et soporatus sum, et
exurrexi, quia dominus suscepit me</i>. Nec est in hoc
contrarietas, quia eadem est virtus utriusque: unde <i>quaecumque
pater facit, haec similiter, et filius facit</i>: infra V, 19. Nam
si pater eum suscitavit, et filius; II Cor. ult., 4: <i>nam si
crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei</i>. Dicit
autem <i>et in tribus diebus</i> et non post tres dies, quia non
diebus tribus completis in monumento permansit; sed, sicut
Augustinus dicit, est synecdochica locutio, in qua ponitur pars pro
toto. Origenes autem huius locutionis mysticam rationem assignat,
dicens: corpus Christi verum est templum Dei, quod quidem corpus
figurat corpus mysticum, idest Ecclesiam; I Cor. XII, 27: <i>vos
estis corpus Christi, et membra de membro</i>. Et sicut in corpore
Christi habitat divinitas per gratiam unionis, ita et in Ecclesia
per gratiam adoptionis. Et quamvis corpus istud mystice dissolvi
videatur adversitatibus tribulationum, quibus affligitur, tamen
suscitatur in tribus diebus, scilicet in die legis naturae, et in
die legis scriptae, et in die legis gratiae; quia, etsi in his
diebus, quantum ad aliquos corpus dissolvatur, quantum ad aliquos
tamen vivit. Et ideo dicit <i>in tribus diebus</i>, quia huius
resurrectio spiritualis in tribus diebus perficitur. Sed post tres
dies perfecte resuscitabimur, non solum quantum ad primam
resurrectionem, sed etiam quantum ad secundam; Apoc. XX, v. 6:
<i>beatus qui habet partem in resurrectione secunda</i>.
Consequenter cum dicit <i>dixerunt ergo Iudaei</i> etc. ponitur
signi exhibiti intellectus, et primo quidem ponitur intellectus
falsus, conceptus a Iudaeis; secundo vero intellectus verus,
conceptus ab apostolis, ibi <i>ille autem dicebat de templo
corporis sui</i>. Falsus autem intellectus Iudaeorum erat quia
credebant quod Christus diceret hoc de templo materiali, in quo
tunc erat; et ideo secundum hunc intellectum, respondent de templo
materiali, et dicunt <i>quadraginta et sex annis aedificatum est
templum hoc</i>, scilicet materiale, in quo sumus, <i>et in tribus
diebus excitabis illud?</i> Sed contra hoc est obiectio litteralis.
Nam templum in Ierusalem per Salomonem fuit aedificatum, et ut
habetur III Reg. c. VI, 1 s. a Salomone fuit consummatum septem
annis, quid est ergo quod hic dicit <i>quadraginta et sex annis
aedificatum est templum hoc?</i> Respondeo. Dicendum, secundum
quosdam, quod hoc non est intelligendum de prima aedificatione
templi, quae completa est a Salomone septem annis: nam templum quod
Salomon aedificaverat, destructum fuit a Nabuchodonosor, sed
intelligendum est de reaedificatione facta sub Zorobabel, postquam
reversi fuerunt a captivitate, sicut legitur in libro Esdrae quae
quidem multis impugnantibus undique inimicis, intantum impedita et
dilata fuit, quod non potuit consummari templum usque ad
quadragesimum sextum annum. Vel dicendum, secundum Origenem, quod
intelligitur de templo Salomonis: quod quidem dicitur aedificatum
quadraginta et sex annorum tempore, ut numeretur tempus ab eo die
quo David mentionem fecit de aedificatione templi, consulens super
hoc Nathan prophetam, ut habetur II Reg. VII, 2 s., usque ad
consummationem perfectam per Salomonem: nam ex illo die David
incepit praeparare materiam et necessaria ad aedificationem templi.
Et si diligenter dictum tempus consideretur, ascendit ad numerum
quadraginta sex annorum. Quamvis autem Iudaei intentionem suam
referrent ad templum materiale, tamen, secundum Augustinum, potest
referri ad templum corporis Christi: quia, sicut ipse dicit in Lib.
LXXXIII quaest., conceptio et formatio humani corporis perficitur
quadraginta quinque diebus hoc modo. Primis enim sex diebus
corporis humani conceptio, quasi lactis habet similitudinem; novem
vero diebus sequentibus convertitur in sanguinem; duodecim inde
diebus solidatur in carnem; sed decem et octo reliquis diebus
formatur usque ad perfecta lineamenta omnium membrorum. Isto ergo
numero sex, novem, duodecim et octodecim in unum coacto, exurgit
numerus quadraginta et quinque, cui addito uno propter sacramentum
unitatis, sunt quadraginta sex. Sed ex hoc insurgit quaestio: quia
huius processus formationis non videtur habere locum in corpore
Christi, quia in ipso instanti conceptionis formatum fuit et
animatum. Sed dicendum, quod licet in corporis Christi formatione
sit aliquid singulare, quia in ipso instanti corpus Christi fuit
perfectum quantum ad omnia lineamenta membrorum, non tamen quantum
ad debitam corporis quantitatem; et ideo in utero virginis tamdiu
permansit quousque ad quantitatem debitam perveniret. Accipiamus
autem dictum numerum suprapositum, scilicet senarium, qui primus
erat et quadraginta sex, qui erat ultimus; et ducamus unum in
alterum: ex eis surgunt ducenta septuaginta sex. Dividendo ergo tot
dies in menses, dando cuilibet mensi triginta dies sunt novem
menses et sex dies. Recte ergo quadraginta et sex annis templum
dicitur aedificatum esse, quod significabat corpus Christi, ut
insinuet, quod tot anni fuerunt in fabricatione templi quot fuerunt
dies in perfectione corporis Christi: nam ab octavo Kal. Aprilis in
quo Christus fuit conceptus, et (ut creditur) passus, usque ad
octavum Kal. Ianuarii sunt tot dies, scilicet ducenti septuaginta
sex, quod numerus surgit ex senario ducto in quadraginta et sex. Ex
hoc etiam numero Augustinus (ut patet per Glossam) aliud intelligit
mystice. Dicit enim, quod ex litteris nominis Adam multiplicatis,
secundum numerum quem more Graecorum ipsae litterae important,
surgit numerus quadraginta et sex. Nam a in Graeco secundum numerum
importat unum, cum sit prima littera in alphabeto; d vero secundum
ordinem importat quatuor. Addito ergo uno quod importat a, et
quadraginta quod importat m, habemus quadraginta et sex. In quo
significatur quod corpus Christi assumptum est de corpore Adam.
Item secundum Graecos ex primis litteris acceptis ex nominibus
quatuor partium mundi componitur hoc nomen Adam: scilicet anathole,
quod est oriens; disis quod est occidens; Arctos, quod est
Septemtrio; mesembria, quod est meridies: in quo significatur quod
Christus ex Adam carnem assumpsit, ut congreget electos suos a
quatuor partibus mundi; Matth. XXIV, 31: <i>congregabit electos
suos a quatuor ventis</i>. Consequenter cum dicit <i>ille autem
dicebat de templo corporis sui</i>, ponitur intellectus signi
verus, conceptus a discipulis, et primo ponitur ipsorum
intellectus; secundo vero unde apostoli hoc conceperunt, ibi <i>cum
ergo surrexit</i> et cetera. Dicit ergo: Iudaei hoc dixerunt
ignorantes, sed Christus non sic intelligebat, immo intelligebat de
templo corporis sui; et hoc est quod dicit <i>ille autem dicebat de
templo corporis sui</i>. Qua autem ratione corpus Christi dicatur
templum, dictum est supra. Et ex hoc Apollinaris occasionem erroris
sumens, dixit, quod caro Christi esset materia inanimata, quia
templum est res inanimata. Sed in hoc decipitur: quia cum dicitur
quod corpus Christi est templum, est metaphorica locutio, in qua
quidem locutione non attenditur similitudo quantum ad omnia, sed
quantum ad aliquid, scilicet quantum ad inhabitationem, quod quidem
refertur ad naturam, ut dictum est supra. Praeterea hoc manifeste
apparet per auctoritatem sacrae Scripturae, cum dicit ipse
Christus: <i>potestatem habeo ponendi animam meam</i>. Unde autem
apostoli hunc verum intellectum conceperunt, ostendit consequenter
Evangelista, cum subdit <i>cum ergo surrexisset a mortuis,
recordati sunt discipuli eius</i> et cetera. Nam ante
resurrectionem difficile erat hoc intelligere: primo quia per hoc
ostendebatur quod in corpore Christi erat vera divinitas, alias non
potuisset dici templum; et hoc tunc temporis intelligere, humanam
capacitatem excedebat. Secundo quia in hoc facit mentionem de
passione et resurrectione, cum dicit <i>excitabo illud</i>, quod
nullus discipulorum adhuc audierat. Unde quando Christus
resurrectionem et passionem suam expressit apostolis, Petrus hoc
audiens, scandalizatus est, dicens: <i>absit a te, domine</i>
(Matth. XVI, 22). Sed post resurrectionem, quando iam plene
cognoverant Christum esse Deum, per ea quae circa passionem et
resurrectionem ostenderat, et quando sacramentum resurrectionis
ipsius didicerant <i>tunc recordati sunt discipuli eius quia hoc
dicebat de corpore suo, et</i> tunc <i>crediderunt Scripturae</i>,
scilicet prophetarum; Oseae VI, 3: <i>vivificabit nos post duos
dies, et tertia die suscitabit nos</i>; Ionae II, 1: <i>erat Ionas
in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus</i>. Et inde est
quod in ipsa die resurrectionis aperuit illis sensum ut
intelligerent Scripturas. <i>Et sermoni eius, quem dixit Iesus</i>,
huic scilicet, <i>solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo
illud</i>. Analogice autem per hoc datur nobis intelligi, secundum
Origenem, quod in ultima resurrectione naturae, erimus Christi
discipuli, quando in magna resurrectione totum corpus Iesu, idest
Ecclesia eius, certificabitur de his quae nunc per fidem
aenigmatice cognoscimus; et tunc recipiemus fidei complementum,
videndo per speciem quod nunc per speculum intuemur. Consequenter
cum dicit <i>cum autem esset Ierosolymis</i>, ponit fructum
consecutum ex signis, scilicet conversionem aliquorum credentium:
et circa hoc tria facit. Primo proponit ipsos credentes, propter
miracula; secundo ostendit quomodo Christus se habuit ad eos, ibi
<i>ipse autem Iesus non credebat semetipsum eis</i>; tertio
rationem assignat ad hoc, ibi <i>eo quod ipse nosset omnes</i>.
Fructus autem qui provenit ex signis Iesu magnus est, quia multi
crediderunt, et conversi sunt ad eum; et hoc est quod dicit <i>cum
autem esset Ierosolymis in Pascha, in die festo, multi crediderunt
in nomine eius</i>, idest in eum, <i>videntes signa quae
faciebat</i>. Nota autem, quod dupliciter aliqui crediderunt.
Quidam namque propter miracula visa, quidam vero propter occultorum
revelationem et prophetiam. Sed commendabiliores sunt qui propter
doctrinam credunt, quia sunt magis spirituales, quam qui propter
signa, qui sunt grossiores et magis sensibiles. Isti autem qui
conversi sunt, sensibiles ostenduntur per hoc quod non propter
doctrinam, sicut discipuli, sed <i>videntes signa quae faciebat,
crediderunt in nomine eius</i>. I Cor. XIV, v. 22: <i>prophetiae
datae sunt fidelibus</i> et cetera. Sed quaeritur hic quaenam signa
viderunt facta a Iesu, cum nullum legamus eum tunc signum fecisse
in Ierusalem. Ad hoc potest dupliciter responderi, secundum
Origenem. Uno modo quod multa signa facta sint a Iesu ibi tunc
temporis, quae hic non habentur; nam Evangelistae scienter multa
praetermiserunt de miraculis Christi, cum tot fecerit quod non
possent de facili scribi; infra ult., 25: <i>multa quidem alia
signa fecit Iesus: quae si scribantur per singula, nec ipsum
arbitror mundum capere posse eos qui scribendi sunt libros</i>. Et
hoc signanter Evangelista ostendit cum dicit <i>videntes signa quae
faciebat</i>, quae iam praetermissa sunt, quia non fuit intentio
Evangelistarum omnia signa Iesu conscribere, sed tot quot
necessaria erant ad Ecclesiam fidelium instruendam. Alio modo, quia
inter miracula potest maximum signum reputari, quod cum flagello
facto ex funibus, hominum multitudinem Iesus de templo solus
eiecerit. Qualiter autem ad credentes se habuit, ostendit dicens
<i>ipse autem Iesus non credebat semetipsum eis</i>, scilicet qui
crediderant in eum. Sed quid est hoc quod homines credunt Deo, et
ipse Iesus non credebat se eis? Numquid potuissent eum occidere,
ipso nolente? Sed dicet aliquis, quod ideo non credebat se eis,
quia sciebat eos ficte credere. Sed si hoc verum esset, non utique
diceret Evangelista, quod multi crediderant in nomine eius, et
tamen non credebat se eis. Et ratio est, secundum Chrysostomum,
quia isti crediderunt in eum, sed imperfecte, quia nondum poterant
attingere ad perfecta mysteria Christi, <i>et ideo non credebat se
eis</i>, idest, secreta sua mysteria eis nondum revelabat: nam et
ipsis apostolis multa non revelavit; infra XVI, 12: <i>multa habeo
vobis dicere; sed non potestis portare modo</i>; I Cor. III, 1:
<i>non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi
carnalibus</i>. Et ideo notanter Evangelista, ut ostendat eos
imperfecte credere, non dicit, quod credebant in eum, quia nondum
credebant eius divinitatem; sed dicit <i>in nomine eius</i>: illud
quod de eo, nomine tenus dicebatur, scilicet quod iustus, vel
huiusmodi. Vel, secundum Augustinum, isti gerunt in Ecclesia typum
catechumenorum, qui etsi credant in nomine Christi, Iesus tamen non
credit se illis, quia Ecclesia non dat eis corpus Christi: quod
quidem corpus, sicut nullus sacerdos conficere potest nisi in
sacerdotem consecratus, ita nullus sumere debet nisi baptizatus.
Ratio autem huius quod non credebat se eis, ostenditur ex perfecta
Christi cognitione; unde dicit <i>eo quod ipse nosset omnes</i>.
Licet autem homo ignorans debeat de quolibet praesumere bonum;
tamen postquam veritas innotescit de aliquibus, debet se homo
habere ad eos secundum eorum conditionem. Et quia Christum nihil
latebat eorum quae sunt in homine, cum sciret eos imperfecte
credere, non credebat se eis. Describitur autem cognitio Christi
universalis, quia non solum familiares, sed etiam alios extraneos
cognoscebat, et ideo dicit <i>eo quod ipse nosset omnes</i>, et hoc
per potentiam divinitatis; Eccli. XXIII, 28: <i>oculi domini multo
plus lucidiores sunt super solem</i>. Nam homo, etsi cognoscat
alios, non tamen certam cognitionem de eis potest habere, quia non
videt nisi ea quae apparent; et ideo opus est ei testimonio
aliorum. Christus autem certissime cognoscit, quia intuetur cor: et
ideo <i>non erat ei opus ut quis testimonium perhiberet de
homine</i>; immo ipse testis est, Iob XVI, 20: <i>ecce in caelo est
testis meus</i>. Perfecta, quia non solum quantum ad exteriora, sed
etiam quantum ad interiora sua cognitio se extendit; et ideo dicit
<i>ipse enim sciebat quid esset in homine</i>, idest occulta
cordis. Prov. XV, 11: <i>Infernus, et perditio coram
domino</i>.</p>
<div class="centro"><br />
<p><a href="cih01.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
<a href="cih03.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
<br />
<hr />
<br />
<address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
hanc editionem<br />
Iura omnia asservantur<br />
OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
style="text-decoration=none">49644264</a></address>
</div>
</body>
</html>
author	Henry S. Thompson <ht@inf.ed.ac.uk>
date	Sat, 03 May 2025 22:47:32 +0100
parents	495930650732
children