comparison summa/latin/sth3061.html @ 28:544e12f679ad

convert to xml
author ht
date Tue, 24 Nov 2009 19:27:32 +0000
parents 4006eb4882de
children d777cc3962f2
comparison
equal deleted inserted replaced
27:c16124ac5890 28:544e12f679ad
1 <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/REC-html40/loose.dtd"> 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
2 <HTML LANG="LA"> 2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
3 <HEAD> 3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
4 <META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=ISO-8859-1"> 4 <head>
5 <META HTTP-EQUIV="Content-Style-Type" CONTENT="text/css"> 5 <meta name="generator" content=
6 <META HTTP-EQUIV="Content-Script-Type" CONTENT="text/javascript"> 6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" />
7 <META NAME="keywords" CONTENT="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"> 7 <meta http-equiv="Content-Type" content=
8 <META NAME="language" CONTENT="Latin"> 8 "text/html; charset=us-ascii" />
9 <META NAME="security" CONTENT="public"> 9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
10 <META NAME="owner" CONTENT="ealarcon@unav.es"> 10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
11 <META NAME="author" CONTENT="Enrique Alarc&oacute;n"> 11 <meta name="keywords" content=
12 <META NAME="abstract" CONTENT=""> 12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" />
13 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="screen" HREF="vscreen.css" TYPE="text/css"> 13 <meta name="language" content="Latin" />
14 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="print" HREF="vprint.css" TYPE="text/css"> 14 <meta name="security" content="public" />
15 <TITLE>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, II&ordf;-IIae q. 61-78</TITLE> 15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
16 </HEAD> 16 <meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
17 <BODY> 17 <meta name="abstract" content="" />
18 <A HREF="http://www.corpusthomisticum.org/"><DIV CLASS="tres">CORPUS THOMISTICUM</DIV></A> 18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
19 <DIV CLASS="uno">Sancti Thomae de Aquino</DIV> 19 "text/css" />
20 <DIV CLASS="uno">Summa Theologiae</DIV> 20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
21 <DIV CLASS="dos">secunda pars secundae partis a quaestione LXI ad LXXVIII</DIV> 21 "text/css" />
22 <BR> 22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, II&ordf;-IIae q.
23 <DIV CLASS="centro"> 23 61-78</title>
24 <TABLE ALIGN="center" SUMMARY="Imago"> 24 </head>
25 <TR> 25 <body>
26 <TH><IMG SRC="icons/fugit190.jpg" WIDTH="275" HEIGHT="190" BORDER="0" ALT="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" ALIGN="middle"></TH> 26 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a>
27 </TR> 27 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div>
28 </TABLE> 28 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
29 <BR> 29 <div class="uno">Summa Theologiae</div>
30 <SPAN CLASS="tres">Textum Leoninum Romae 1897 editum<BR>ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<BR>denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<BR><BR></SPAN> 30 <div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione LXI ad
31 <BR><HR><BR> 31 LXXVIII</div>
32 <P> 32 <br />
33 <A HREF="sth3057.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> 33 <div class="centro">
34 &nbsp; 34 <table align="center" summary="Imago">
35 <A HREF="sth3079.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> 35 <tr>
36 </P> 36 <th><img src="icons/fugit190.jpg" width="275" height="190" border=
37 <SCRIPT LANGUAGE="JavaScript" TYPE="text/javascript"> 37 "0" alt=
38 "Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)"
39 align="middle" /></th>
40 </tr>
41 </table>
42 <br />
43 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1897 editum<br />
44 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
45 magneticas<br />
46 denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
47 <br /></span><br />
48 <hr />
49 <br />
50 <p><a href="sth3057.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
51 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
52 <a href="sth3079.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
53 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
54 <script language="JavaScript" type="text/javascript">
55 //<![CDATA[
38 <!-- 56 <!--
39 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 57 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
40 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} 58 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
41 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); 59 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
42 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); 60 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
746 document.write('<OPTION VALUE="#42305">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 s. c.'); 764 document.write('<OPTION VALUE="#42305">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 s. c.');
747 document.write('<OPTION VALUE="#42306">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 co.'); 765 document.write('<OPTION VALUE="#42306">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 co.');
748 document.write('<OPTION VALUE="#42307">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 1'); 766 document.write('<OPTION VALUE="#42307">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 1');
749 document.write('<OPTION VALUE="#42308">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 2'); 767 document.write('<OPTION VALUE="#42308">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 2');
750 document.write('<OPTION VALUE="#42309">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 3'); 768 document.write('<OPTION VALUE="#42309">II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 3');
751 document.write('</SELECT>'); 769 document.write('<\/SELECT>');
752 document.write('<BR><BR>'); 770 document.write('<BR><BR>');
753 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); 771 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
754 document.write('</FORM>'); 772 document.write('<\/FORM>');
755 // --> 773 // -->
756 </SCRIPT> 774 //]]>
757 <BR><HR><BR> 775 </script><br />
758 </DIV> 776 <hr />
759 <DIV CLASS="D">Quaestio 61</DIV> 777 <br /></div>
760 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 778 <div class="D">Quaestio 61</div>
761 <P TITLE="II-II q. 61 pr."><A NAME="41607"><SPAN CLASS="ref">[41607] II&ordf;-IIae q. 61 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de partibus iustitiae. Et primo, de partibus subiectivis, quae sunt species iustitiae, scilicet distributiva et commutativa; secundo, de partibus quasi integralibus; tertio, de partibus quasi potentialibus, scilicet de virtutibus adiunctis. Circa primum occurrit duplex consideratio, prima, de ipsis iustitiae partibus; secunda, de vitiis oppositis. Et quia restitutio videtur esse actus commutativae iustitiae, primo considerandum est de distinctione iustitiae commutativae et distributivae, secundo, de restitutione. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum sint duae species iustitiae, iustitia distributiva et commutativa. Secundo, utrum eodem modo in eis medium accipiatur. Tertio, utrum sit earum uniformis vel multiplex materia. Quarto, utrum secundum aliquam earum specierum iustum sit idem quod contrapassum.</P> 779 <div class="G">Prooemium</div>
762 <BR> 780 <p title="II-II q. 61 pr."><a name="41607"><span class=
763 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 781 "ref">[41607] II&ordf;-IIae q. 61 pr.</span></a> Deinde
764 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 arg. 1"><A NAME="41608"><SPAN CLASS="ref">[41608] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter ponantur duae species iustitiae, iustitia distributiva et commutativa. Non enim potest esse iustitiae species quod multitudini nocet, cum iustitia ad bonum commune ordinetur. Sed distribuere bona communia in multos nocet bono communi multitudinis, tum quia exhauriuntur opes communes; tum etiam quia mores hominum corrumpuntur; dicit enim Tullius, in libro de Offic., <I>fit deterior qui accipit, et ad idem semper expectandum paratior</I>. Ergo distributio non pertinet ad aliquam iustitiae speciem.</P> 782 considerandum est de partibus iustitiae. Et primo, de partibus
765 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 arg. 2"><A NAME="41609"><SPAN CLASS="ref">[41609] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, iustitiae actus est reddere unicuique quod suum est, ut supra habitum est. Sed in distributione non redditur alicui quod suum erat, sed de novo appropriatur sibi id quod erat commune. Ergo hoc ad iustitiam non pertinet.</P> 783 subiectivis, quae sunt species iustitiae, scilicet distributiva et
766 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 arg. 3"><A NAME="41610"><SPAN CLASS="ref">[41610] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, iustitia non solum est in principe, sed etiam in subiectis, ut supra habitum est. Sed distribuere semper pertinet ad principem. Ergo distributiva non pertinet ad iustitiam.</P> 784 commutativa; secundo, de partibus quasi integralibus; tertio, de
767 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 arg. 4"><A NAME="41611"><SPAN CLASS="ref">[41611] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, distributivum iustum est bonorum communium, ut dicitur in V Ethic. sed communia pertinent ad iustitiam legalem. Ergo iustitia distributiva non est species iustitiae particularis, sed iustitiae legalis.</P> 785 partibus quasi potentialibus, scilicet de virtutibus adiunctis.
768 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 arg. 5"><A NAME="41612"><SPAN CLASS="ref">[41612] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, unum et multa non diversificant speciem virtutis. Sed iustitia commutativa consistit in hoc quod aliquid redditur uni; iustitia vero distributiva in hoc quod aliquid datur multis. Ergo non sunt diversae species iustitiae.</P> 786 Circa primum occurrit duplex consideratio, prima, de ipsis
769 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 s. c."><A NAME="41613"><SPAN CLASS="ref">[41613] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in V Ethic., ponit duas partes iustitiae, et dicit quod <I>una est directiva in distributionibus, alia in commutationibus</I>.</P> 787 iustitiae partibus; secunda, de vitiis oppositis. Et quia
770 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 co."><A NAME="41614"><SPAN CLASS="ref">[41614] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, iustitia particularis ordinatur ad aliquam privatam personam, quae comparatur ad communitatem sicut pars ad totum. Potest autem ad aliquam partem duplex ordo attendi. Unus quidem partis ad partem, cui similis est ordo unius privatae personae ad aliam. Et hunc ordinem dirigit commutativa iustitia, quae consistit in his quae mutuo fiunt inter duas personas ad invicem. Alius ordo attenditur totius ad partes, et huic ordini assimilatur ordo eius quod est commune ad singulas personas. Quem quidem ordinem dirigit iustitia distributiva, quae est distributiva communium secundum proportionalitatem. Et ideo duae sunt iustitiae species, scilicet commutativa et distributiva.</P> 788 restitutio videtur esse actus commutativae iustitiae, primo
771 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 ad 1"><A NAME="41615"><SPAN CLASS="ref">[41615] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod sicut in largitionibus privatarum personarum commendatur moderatio, effusio vero culpatur; ita etiam in distributione communium bonorum est moderatio servanda, in quo dirigit iustitia distributiva.</P> 789 considerandum est de distinctione iustitiae commutativae et
772 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 ad 2"><A NAME="41616"><SPAN CLASS="ref">[41616] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod sicut pars et totum quodammodo sunt idem, ita id quod est totius quodammodo est partis. Et ita cum ex bonis communibus aliquid in singulos distribuitur, quilibet aliquo modo recipit quod suum est.</P> 790 distributivae, secundo, de restitutione. Circa primum quaeruntur
773 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 ad 3"><A NAME="41617"><SPAN CLASS="ref">[41617] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod actus distributionis quae est communium bonorum pertinet solum ad praesidentem communibus bonis, sed tamen iustitia distributiva est et in subditis, quibus distribuitur, inquantum scilicet sunt contenti iusta distributione. Quamvis etiam distributio quandoque fiat bonorum communium non quidem civitati, sed uni familiae, quorum distributio fieri potest auctoritate alicuius privatae personae.</P> 791 quatuor. Primo, utrum sint duae species iustitiae, iustitia
774 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 ad 4"><A NAME="41618"><SPAN CLASS="ref">[41618] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod motus accipiunt speciem a termino ad quem. Et ideo ad iustitiam legalem pertinet ordinare ea quae sunt privatarum personarum in bonum commune, sed ordinare e converso bonum commune ad personas particulares per distributionem est iustitiae particularis.</P> 792 distributiva et commutativa. Secundo, utrum eodem modo in eis
775 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 ad 5"><A NAME="41619"><SPAN CLASS="ref">[41619] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod iustitia distributiva et commutativa non solum distinguuntur secundum unum et multa, sed secundum diversam rationem debiti, alio enim modo debetur alicui id quod est commune, alio modo id quod est proprium.</P> 793 medium accipiatur. Tertio, utrum sit earum uniformis vel multiplex
776 <BR> 794 materia. Quarto, utrum secundum aliquam earum specierum iustum sit
777 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 795 idem quod contrapassum.</p>
778 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 arg. 1"><A NAME="41620"><SPAN CLASS="ref">[41620] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod medium eodem modo accipiatur in iustitia distributiva et commutativa. Utraque enim sub iustitia particulari continetur, ut dictum est. Sed in omnibus temperantiae vel fortitudinis partibus accipitur uno modo medium. Ergo etiam eodem modo est accipiendum medium in iustitia distributiva et commutativa.</P> 796 <br />
779 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 arg. 2"><A NAME="41621"><SPAN CLASS="ref">[41621] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, forma virtutis moralis in medio consistit quod secundum rationem determinatur. Cum ergo unius virtutis sit una forma, videtur quod in utraque sit eodem modo medium accipiendum.</P> 797 <div class="E">Articulus 1</div>
780 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 arg. 3"><A NAME="41622"><SPAN CLASS="ref">[41622] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in iustitia distributiva accipitur medium attendendo diversam dignitatem personarum. Sed dignitas personarum attenditur etiam in commutativa iustitia, sicut in punitionibus, plus enim punitur qui percussit principem quam qui percussit privatam personam. Ergo eodem modo accipitur medium in utraque iustitia.</P> 798 <p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 1"><a name="41608"><span class=
781 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 s. c."><A NAME="41623"><SPAN CLASS="ref">[41623] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod in iustitia distributiva accipitur medium secundum geometricam proportionalitatem, in commutativa autem secundum arithmeticam.</P> 799 "ref">[41608] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
782 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 co."><A NAME="41624"><SPAN CLASS="ref">[41624] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, in distributiva iustitia datur aliquid alicui privatae personae inquantum id quod est totius est debitum parti. Quod quidem tanto maius est quanto ipsa pars maiorem principalitatem habet in toto. Et ideo in distributiva iustitia tanto plus alicui de bonis communibus datur quanto illa persona maiorem principalitatem habet in communitate. Quae quidem principalitas in aristocratica communitate attenditur secundum virtutem, in oligarchica secundum divitias, in democratica secundum libertatem, et in aliis aliter. Et ideo in iustitia distributiva non accipitur medium secundum aequalitatem rei ad rem, sed secundum proportionem rerum ad personas, ut scilicet, sicut una persona excedit aliam, ita etiam res quae datur uni personae excedit rem quae datur alii. Et ideo dicit philosophus quod tale medium est secundum geometricam proportionalitatem, in qua attenditur aequale non secundum quantitatem, sed secundum proportionem. Sicut si dicamus quod sicut se habent sex ad quatuor, ita se habent tria ad duo, quia utrobique est sesquialtera proportio, in qua maius habet totum minus et mediam partem eius, non autem est aequalitas excessus secundum quantitatem, quia sex excedunt quatuor in duobus, tria vero excedunt duo in uno. Sed in commutationibus redditur aliquid alicui singulari personae propter rem eius quae accepta est, ut maxime patet in emptione et venditione, in quibus primo invenitur ratio commutationis. Et ideo oportet adaequare rem rei, ut quanto iste plus habet quam suum sit de eo quod est alterius, tantundem restituat ei cuius est. Et sic fit aequalitas secundum arithmeticam medietatem, quae attenditur secundum parem quantitatis excessum, sicut quinque est medium inter sex et quatuor, in unitate enim excedit et exceditur. Si ergo a principio uterque habebat quinque, et unus eorum accepit unum de eo quod est alterius; unus, scilicet accipiens, habebit sex, et alii relinquentur quatuor. Erit ergo iustitia si uterque reducatur ad medium, ut accipiatur unum ab eo qui habet sex, et detur ei qui habet quatuor, sic enim uterque habebit quinque, quod est medium.</P> 800 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter ponantur duae species
783 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 ad 1"><A NAME="41625"><SPAN CLASS="ref">[41625] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in aliis virtutibus moralibus accipitur medium secundum rationem, et non secundum rem. Sed in iustitia accipitur medium rei, et ideo secundum diversitatem rerum diversimode medium accipitur.</P> 801 iustitiae, iustitia distributiva et commutativa. Non enim potest
784 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 ad 2"><A NAME="41626"><SPAN CLASS="ref">[41626] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod generalis forma iustitiae est aequalitas, in qua convenit iustitia distributiva cum commutativa. In una tamen invenitur aequalitas secundum proportionalitatem geometricam, in alia secundum arithmeticam.</P> 802 esse iustitiae species quod multitudini nocet, cum iustitia ad
785 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 ad 3"><A NAME="41627"><SPAN CLASS="ref">[41627] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod in actionibus et passionibus conditio personae facit ad quantitatem rei, maior enim est iniuria si percutiatur princeps quam si percutiatur privata persona. Et ita conditio personae in distributiva iustitia attenditur secundum se, in commutativa autem secundum quod per hoc diversificatur res.</P> 803 bonum commune ordinetur. Sed distribuere bona communia in multos
786 <BR> 804 nocet bono communi multitudinis, tum quia exhauriuntur opes
787 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 805 communes; tum etiam quia mores hominum corrumpuntur; dicit enim
788 <P TITLE="II-II q. 61 a. 3 arg. 1"><A NAME="41628"><SPAN CLASS="ref">[41628] II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod materia utriusque iustitiae non sit diversa. Diversitas enim materiae facit diversitatem virtutis, ut patet in temperantia et fortitudine. Si igitur distributivae iustitiae et commutativae sit diversa materia, videtur quod non contineantur sub una virtute, scilicet sub iustitia.</P> 806 Tullius, in libro de Offic., <i>fit deterior qui accipit, et ad
789 <P TITLE="II-II q. 61 a. 3 arg. 2"><A NAME="41629"><SPAN CLASS="ref">[41629] II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, distributio, quae pertinet ad distributivam iustitiam, <I>est pecuniae vel honoris vel aliorum quaecumque dispertiri possunt inter eos qui communitate communicant</I>; ut dicitur in V Ethic. Quorum etiam est commutatio inter personas ad invicem, quae pertinet ad commutativam iustitiam. Ergo non est diversa materia distributivae et commutativae iustitiae.</P> 807 idem semper expectandum paratior</i>. Ergo distributio non pertinet
790 <P TITLE="II-II q. 61 a. 3 arg. 3"><A NAME="41630"><SPAN CLASS="ref">[41630] II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, si sit alia materia distributivae iustitiae et alia materia commutativae propter hoc quod differunt specie, ubi non erit differentia speciei, non debebit esse materiae diversitas. Sed philosophus ponit unam speciem commutativae iustitiae, quae tamen habet multiplicem materiam. Non ergo videtur esse multiplex materia harum specierum.</P> 808 ad aliquam iustitiae speciem.</p>
791 <P TITLE="II-II q. 61 a. 3 s. c."><A NAME="41631"><SPAN CLASS="ref">[41631] II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 s. c. </SPAN></A>In contrarium est quod dicitur in V Ethic., quod una species iustitiae <I>est directiva in distributionibus, alia in commutationibus</I>.</P> 809 <p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 2"><a name="41609"><span class=
792 <P TITLE="II-II q. 61 a. 3 co."><A NAME="41632"><SPAN CLASS="ref">[41632] II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, iustitia est circa quasdam operationes exteriores, scilicet distributionem et commutationem, quae quidem sunt usus quorundam exteriorum, vel rerum vel personarum vel etiam operum, rerum quidem, sicut cum aliquis vel aufert vel restituit alteri suam rem; personarum autem, sicut cum aliquis in ipsam personam hominis iniuriam facit, puta percutiendo vel conviciando, aut etiam cum reverentiam exhibet; operum autem, sicut cum quis iuste ab alio exigit vel alteri reddit aliquod opus. Si igitur accipiamus ut materiam utriusque iustitiae ea quorum operationes sunt usus, eadem est materia distributivae et commutativae iustitiae, nam et res distribui possunt a communi in singulos, et commutari de uno in alium; et etiam est quaedam distributio laboriosorum operum, et recompensatio. Si autem accipiamus ut materiam utriusque iustitiae actiones ipsas principales quibus utimur personis, rebus et operibus, sic invenitur utrobique alia materia. Nam distributiva iustitia est directiva distributionis, commutativa vero iustitia est directiva commutationum quae attendi possunt inter duas personas. Quarum quaedam sunt involuntariae; quaedam vero voluntariae. Involuntariae quidem, quando aliquis utitur re alterius vel persona vel opere, eo invito. Quod quidem contingit quandoque occulte per fraudem; quandoque etiam manifeste per violentiam. Utrumque autem contingit aut in rem aut in personam propriam, aut in personam coniunctam. In rem quidem, si occulte unus rem alterius accipiat, vocatur furtum; si autem manifeste, vocatur rapina. In personam autem propriam, vel quantum ad ipsam consistentiam personae; vel quantum ad dignitatem ipsius. Si autem quantum ad consistentiam personae, sic laeditur aliquis occulte per dolosam occisionem seu percussionem, et per veneni exhibitionem; manifeste autem per occisionem manifestam, aut per incarcerationem aut verberationem seu membri mutilationem. Quantum autem ad dignitatem personae, laeditur aliquis occulte quidem per falsa testimonia seu detractiones, quibus aliquis aufert famam suam, et per alia huiusmodi; manifeste autem per accusationem in iudicio, seu per convicii illationem. Quantum autem ad personam coniunctam, laeditur aliquis in uxore, ut in pluribus occulte, per adulterium; in servo autem, cum aliquis servum seducit, ut a domino discedat; et haec etiam manifeste fieri possunt. Et eadem ratio est de aliis personis coniunctis, in quas etiam possunt omnibus modis iniuriae committi sicut et in personam principalem. Sed adulterium et servi seductio sunt proprie iniuriae circa has personas, tamen, quia servus est possessio quaedam, hoc refertur ad furtum. Voluntariae autem commutationes dicuntur quando aliquis voluntarie transfert rem suam in alterum. Et si quidem simpliciter in alterum transferat rem suam absque debito, sicut in donatione, non est actus iustitiae, sed liberalitatis. Intantum autem ad iustitiam voluntaria translatio pertinet inquantum est ibi aliquid de ratione debiti. Quod quidem contingit tripliciter. Uno modo, quando aliquis transfert simpliciter rem suam in alterum pro recompensatione alterius rei, sicut accidit in venditione et emptione. Secundo modo, quando aliquis tradit rem suam alteri concedens ei usum rei cum debito recuperandi rem. Et si quidem gratis concedit usum rei, vocatur ususfructus in rebus quae aliquid fructificant; vel simpliciter mutuum seu accommodatum in rebus quae non fructificant, sicut sunt denarii, vasa et huiusmodi. Si vero nec ipse usus gratis conceditur, vocatur locatio et conductio. Tertio modo aliquis tradit rem suam ut recuperandam, non ratione usus, sed vel ratione conservationis, sicut in deposito; vel ratione obligationis, sicut cum quis rem suam pignori obligat, seu cum aliquis pro alio fideiubet. In omnibus autem huiusmodi actionibus, sive voluntariis sive involuntariis, est eadem ratio accipiendi medium secundum aequalitatem recompensationis. Et ideo omnes istae actiones ad unam speciem iustitiae pertinent, scilicet ad commutativam.</P> 810 "ref">[41609] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
793 <P TITLE="II-II q. 61 a. 3 ad arg."><A NAME="41633"><SPAN CLASS="ref">[41633] II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 ad arg. </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta.</P> 811 iustitiae actus est reddere unicuique quod suum est, ut supra
794 <BR> 812 habitum est. Sed in distributione non redditur alicui quod suum
795 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 813 erat, sed de novo appropriatur sibi id quod erat commune. Ergo hoc
796 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 arg. 1"><A NAME="41634"><SPAN CLASS="ref">[41634] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod iustum sit simpliciter idem quod contrapassum. Iudicium enim divinum est simpliciter iustum. Sed haec est forma divini iudicii, ut secundum quod aliquis fecit, patiatur, secundum illud Matth. VII, <I>in quo iudicio iudicaveritis, iudicabimini, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis</I>. Ergo iustum est simpliciter idem quod contrapassum.</P> 814 ad iustitiam non pertinet.</p>
797 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 arg. 2"><A NAME="41635"><SPAN CLASS="ref">[41635] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in utraque iustitiae specie datur aliquid alicui secundum quandam aequalitatem, in respectu quidem ad dignitatem personae in iustitia distributiva, quae quidem personae dignitas maxime videtur attendi secundum opera quibus aliquis communitati servivit; in respectu autem ad rem in qua quis damnificatus est, in iustitia commutativa. Secundum autem utramque aequalitatem aliquis contrapatitur secundum quod fecit. Ergo videtur quod iustum simpliciter sit idem quod contrapassum.</P> 815 <p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 3"><a name="41610"><span class=
798 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 arg. 3"><A NAME="41636"><SPAN CLASS="ref">[41636] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, maxime videtur quod non oporteat aliquem contrapati secundum quod fecit, propter differentiam voluntarii et involuntarii, qui enim involuntarie fecit iniuriam, minus punitur. Sed voluntarium et involuntarium, quae accipiuntur ex parte nostra, non diversificant medium iustitiae, quod est medium rei et non quoad nos. Ergo iustum simpliciter idem esse videtur quod contrapassum.</P> 816 "ref">[41610] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
799 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 s. c."><A NAME="41637"><SPAN CLASS="ref">[41637] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in V Ethic., probat non quodlibet iustum esse contrapassum.</P> 817 iustitia non solum est in principe, sed etiam in subiectis, ut
800 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 co."><A NAME="41638"><SPAN CLASS="ref">[41638] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod hoc quod dicitur contrapassum importat aequalem recompensationem passionis ad actionem praecedentem. Quod quidem propriissime dicitur in passionibus iniuriosis quibus aliquis personam proximi laedit, puta, si percutit, quod repercutiatur. Et hoc quidem iustum determinatur in lege, Exod. XXI, <I>reddet animam pro anima, oculum pro oculo,</I> et cetera. Et quia etiam auferre rem alterius est quoddam facere, ideo secundario etiam in his dicitur contrapassum, prout scilicet aliquis qui damnum intulit, in re sua ipse etiam damnificatur. Et hoc etiam iustum continetur in lege, Exod. XXII, <I>si quis furatus fuerit bovem aut ovem, et occiderit vel vendiderit, quinque boves pro uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove</I>. Tertio vero transfertur nomen contrapassi ad voluntarias commutationes, in quibus utrinque est actio et passio, sed voluntarium diminuit de ratione passionis, ut dictum est. In omnibus autem his debet fieri, secundum rationem iustitiae commutativae, recompensatio secundum aequalitatem, ut scilicet passio recompensata sit aequalis actioni. Non autem semper esset aequalis si idem specie aliquis pateretur quod fecit. Nam primo quidem, cum quis iniuriose laedat alterius personam maiorem, maior est actio quam passio eiusdem speciei quam ipse pateretur. Et ideo ille qui percutit principem non solum repercutitur, sed multo gravius punitur. Similiter etiam cum quis aliquem involuntarium in re sua damnificat, maior est actio quam esset passio si sibi sola res illa auferretur, quia ipse qui damnificavit alium, in re sua nihil damnificaretur. Et ideo punitur in hoc quod multiplicius restituat, quia etiam non solum damnificavit personam privatam, sed rempublicam, eius tutelae securitatem infringendo. Similiter etiam nec in commutationibus voluntariis semper esset aequalis passio si aliquis daret rem suam, accipiens rem alterius, quia forte res alterius est multo maior quam sua. Et ideo oportet secundum quandam proportionatam commensurationem adaequare passionem actioni in commutationibus, ad quod inventa sunt numismata. Et sic contrapassum est commutativum iustum. In distributiva autem iustitia locum non habet. Quia in distributiva iustitia non attenditur aequalitas secundum proportionem rei ad rem, vel passionis ad actionem, unde dicitur contrapassum, sed secundum proportionalitatem rerum ad personas, ut supra dictum est.</P> 818 supra habitum est. Sed distribuere semper pertinet ad principem.
801 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 ad 1"><A NAME="41639"><SPAN CLASS="ref">[41639] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illa forma divini iudicii attenditur secundum rationem commutativae iustitiae, prout scilicet recompensat praemia meritis et supplicia peccatis.</P> 819 Ergo distributiva non pertinet ad iustitiam.</p>
802 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 ad 2"><A NAME="41640"><SPAN CLASS="ref">[41640] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod si alicui qui communitati servisset retribueretur aliquid pro servitio impenso, non esset hoc distributivae iustitiae, sed commutativae. In distributiva enim iustitia non attenditur aequalitas eius quod quis accipit ad id quod ipse impendit, sed ad id quod alius accipit, secundum modum utriusque personae.</P> 820 <p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 4"><a name="41611"><span class=
803 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 ad 3"><A NAME="41641"><SPAN CLASS="ref">[41641] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod quando actio iniuriosa est voluntaria, excedit iniuria, et sic accipitur ut maior res. Unde oportet maiorem poenam ei recompensari non secundum differentiam quoad nos, sed secundum differentiam rei.</P> 821 "ref">[41611] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
804 <BR> 822 distributivum iustum est bonorum communium, ut dicitur in V Ethic.
805 <DIV CLASS="D">Quaestio 62</DIV> 823 sed communia pertinent ad iustitiam legalem. Ergo iustitia
806 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 824 distributiva non est species iustitiae particularis, sed iustitiae
807 <P TITLE="II-II q. 62 pr."><A NAME="41642"><SPAN CLASS="ref">[41642] II&ordf;-IIae q. 62 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de restitutione. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, cuius actus sit. Secundo, utrum necesse sit ad salutem omne ablatum restitui. Tertio, utrum oporteat multiplicatum illud restituere. Quarto, utrum oporteat restitui id quod quis non accepit. Quinto, utrum oporteat restitui ei a quo acceptum est. Sexto, utrum oporteat restituere eum qui accepit. Septimo, utrum aliquem alium. Octavo, utrum sit statim restituendum.</P> 825 legalis.</p>
808 <BR> 826 <p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 5"><a name="41612"><span class=
809 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 827 "ref">[41612] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea,
810 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 arg. 1"><A NAME="41643"><SPAN CLASS="ref">[41643] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod restitutio non sit actus iustitiae commutativae. Iustitia enim respicit rationem debiti. Sed sicut donatio potest esse eius quod non debetur, ita etiam et restitutio. Ergo restitutio non est actus alicuius partis iustitiae.</P> 828 unum et multa non diversificant speciem virtutis. Sed iustitia
811 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 arg. 2"><A NAME="41644"><SPAN CLASS="ref">[41644] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud quod iam transiit et non est, restitui non potest. Sed iustitia et iniustitia sunt circa quasdam actiones et passiones, quae non manent, sed transeunt. Ergo restitutio non videtur esse actus alicuius partis iustitiae.</P> 829 commutativa consistit in hoc quod aliquid redditur uni; iustitia
812 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 arg. 3"><A NAME="41645"><SPAN CLASS="ref">[41645] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, restitutio est quasi quaedam recompensatio eius quod subtractum est. Sed aliquid potest homini subtrahi non solum in commutatione, sed etiam in distributione, puta cum aliquis distribuens minus dat alicui quam debeat habere. Ergo restitutio non magis est actus commutativae iustitiae quam distributivae.</P> 830 vero distributiva in hoc quod aliquid datur multis. Ergo non sunt
813 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 s. c."><A NAME="41646"><SPAN CLASS="ref">[41646] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, restitutio ablationi opponitur. Sed ablatio rei alienae est actus iniustitiae circa commutationes. Ergo restitutio eius est actus iustitiae quae est in commutationibus directiva.</P> 831 diversae species iustitiae.</p>
814 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 co."><A NAME="41647"><SPAN CLASS="ref">[41647] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod restituere nihil aliud esse videtur quam iterato aliquem statuere in possessionem vel dominium rei suae. Et ita in restitutione attenditur aequalitas iustitiae secundum recompensationem rei ad rem, quae pertinet ad iustitiam commutativam. Et ideo restitutio est actus commutativae iustitiae, quando scilicet res unius ab alio habetur, vel per voluntatem eius, sicut in mutuo vel deposito; vel contra voluntatem eius, sicut in rapina vel furto.</P> 832 <p title="II-II q. 61 a. 1 s. c."><a name="41613"><span class=
815 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 ad 1"><A NAME="41648"><SPAN CLASS="ref">[41648] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illud quod alteri non debetur non est, proprie loquendo, eius, etsi aliquando eius fuerit. Et ideo magis videtur esse nova donatio quam restitutio cum quis alteri reddit quod ei non debet. Habet tamen aliquam similitudinem restitutionis, quia res materialiter est eadem. Non tamen est eadem secundum formalem rationem quam respicit iustitia, quod est esse suum alicuius. Unde nec proprie restitutio dicitur.</P> 833 "ref">[41613] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
816 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 ad 2"><A NAME="41649"><SPAN CLASS="ref">[41649] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod nomen restitutionis, inquantum importat iterationem quandam, supponit rei identitatem. Et ideo secundum primam impositionem nominis, restitutio videtur locum habere praecipue in rebus exterioribus, quae manentes eaedem et secundum substantiam et secundum ius dominii, ab uno possunt ad alium devenire. Sed sicut ab huiusmodi rebus nomen commutationis translatum est ad actiones vel passiones quae pertinent ad reverentiam vel iniuriam alicuius personae, seu nocumentum vel profectum; ita etiam nomen restitutionis ad haec derivatur quae, licet realiter non maneant, tamen manent in effectu, vel corporali, puta cum ex percussione laeditur corpus; vel qui est in opinione hominum, sicut cum aliquis verbo opprobrioso remanet homo infamatus, vel etiam minoratus in suo honore.</P> 834 est quod philosophus, in V Ethic., ponit duas partes iustitiae, et
817 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 ad 3"><A NAME="41650"><SPAN CLASS="ref">[41650] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod recompensatio quam facit distribuens ei cui dedit minus quam debuit, fit secundum comparationem rei ad rem, ut si quanto minus habuit quam debuit, tanto plus ei detur. Et ideo iam pertinet ad iustitiam commutativam.</P> 835 dicit quod <i>una est directiva in distributionibus, alia in
818 <BR> 836 commutationibus</i>.</p>
819 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 837 <p title="II-II q. 61 a. 1 co."><a name="41614"><span class=
820 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 arg. 1"><A NAME="41651"><SPAN CLASS="ref">[41651] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sit necessarium ad salutem quod fiat restitutio eius quod ablatum est. Quod enim est impossibile non est de necessitate salutis. Sed aliquando impossibile est restituere id quod est ablatum, puta cum aliquis abstulit alicui membrum vel vitam. Ergo non videtur esse de necessitate salutis quod aliquis restituat quod alteri abstulit.</P> 838 "ref">[41614] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 co.</span></a> Respondeo
821 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 arg. 2"><A NAME="41652"><SPAN CLASS="ref">[41652] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, committere aliquod peccatum non est de necessitate salutis, quia sic homo esset perplexus. Sed quandoque illud quod aufertur non potest restitui sine peccato, puta cum aliquis alicui famam abstulit verum dicendo. Ergo restituere ablatum non est de necessitate salutis.</P> 839 dicendum quod, sicut dictum est, iustitia particularis ordinatur ad
822 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 arg. 3"><A NAME="41653"><SPAN CLASS="ref">[41653] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quod factum est non potest fieri ut factum non fuerit. Sed aliquando alicui aufertur honor suae personae ex hoc ipso quod passus est aliquo iniuste eum vituperante. Ergo non potest sibi restitui quod ablatum est. Et ita non est de necessitate salutis restituere ablatum.</P> 840 aliquam privatam personam, quae comparatur ad communitatem sicut
823 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 arg. 4"><A NAME="41654"><SPAN CLASS="ref">[41654] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, ille qui impedit aliquem ab aliquo bono consequendo videtur ei auferre, quia <I>quod modicum deest, quasi nihil deesse videtur</I>, ut philosophus dicit, in II Physic. Sed cum aliquis impedit aliquem ne consequatur praebendam vel aliquid huiusmodi, non videtur quod teneatur ei ad restitutionem praebendae, quia quandoque non posset. Non ergo restituere ablatum est de necessitate salutis.</P> 841 pars ad totum. Potest autem ad aliquam partem duplex ordo attendi.
824 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 s. c."><A NAME="41655"><SPAN CLASS="ref">[41655] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, <I>non dimittitur peccatum, nisi restituatur ablatum</I>.</P> 842 Unus quidem partis ad partem, cui similis est ordo unius privatae
825 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 co."><A NAME="41656"><SPAN CLASS="ref">[41656] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod restitutio, sicut dictum est, est actus iustitiae commutativae, quae in quadam aequalitate consistit. Et ideo restituere importat redditionem illius rei quae iniuste ablata est, sic enim per iteratam eius exhibitionem aequalitas reparatur. Si vero iuste ablatum sit, inaequalitas erit ut ei restituatur, quia iustitia in aequalitate consistit. Cum igitur servare iustitiam sit de necessitate salutis, consequens est quod restituere id quod iniuste ablatum est alicui, sit de necessitate salutis.</P> 843 personae ad aliam. Et hunc ordinem dirigit commutativa iustitia,
826 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 ad 1"><A NAME="41657"><SPAN CLASS="ref">[41657] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in quibus non potest recompensari aequivalens, sufficit quod recompensetur quod possibile est, sicut patet de honoribus qui sunt ad Deum et ad parentes, ut philosophus dicit, in VIII Ethic. Et ideo quando id quod est ablatum non est restituibile per aliquid aequale, debet fieri recompensatio qualis possibilis est. Puta, cum aliquis alicui abstulit membrum, debet ei recompensare vel in pecunia vel in aliquo honore, considerata conditione utriusque personae, secundum arbitrium probi viri.</P> 844 quae consistit in his quae mutuo fiunt inter duas personas ad
827 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 ad 2"><A NAME="41658"><SPAN CLASS="ref">[41658] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod aliquis potest alicui famam tripliciter auferre. Uno modo, verum dicendo et iuste, puta cum aliquis crimen alicuius prodit ordine debito servato. Et tunc non tenetur ad restitutionem famae. Alio modo, falsum dicendo et iniuste. Et tunc tenetur restituere famam confitendo se falsum dixisse. Tertio modo, verum dicendo sed iniuste, puta cum aliquis prodit crimen alterius contra ordinem debitum. Et tunc tenetur ad restitutionem famae quantum potest, sine mendacio tamen, utpote quod dicat se male dixisse, vel quod iniuste eum diffamaverit. Vel, si non possit famam restituere, debet ei aliter recompensare, sicut et in aliis dictum est.</P> 845 invicem. Alius ordo attenditur totius ad partes, et huic ordini
828 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 ad 3"><A NAME="41659"><SPAN CLASS="ref">[41659] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod actio contumeliam inferentis non potest fieri ut non fuerit. Potest tamen fieri ut eius effectus, scilicet diminutio dignitatis personae in opinione hominum, reparetur per exhibitionem reverentiae.</P> 846 assimilatur ordo eius quod est commune ad singulas personas. Quem
829 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 ad 4"><A NAME="41660"><SPAN CLASS="ref">[41660] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod aliquis potest impedire aliquem ne habeat praebendam, multipliciter. Uno modo, iuste, puta si, intendens honorem Dei vel utilitatem Ecclesiae, procuret quod detur alicui personae digniori. Et tunc nullo modo tenetur ad restitutionem vel ad aliquam recompensationem faciendam. Alio modo, iniuste, puta si intendat eius nocumentum quem impedit, propter odium vel vindictam aut aliquid huiusmodi. Et tunc, si impedit ne praebenda detur digno, consulens quod non detur, antequam sit firmatum quod ei detur; tenetur quidem ad aliquam recompensationem, pensatis conditionibus personarum et negotii, secundum arbitrium sapientis; non tamen tenetur ad aequale, quia ille nondum fuerat adeptus et poterat multipliciter impediri. Si vero iam firmatum sit quod alicui detur praebenda, et aliquis propter causam indebitam procuret quod revocetur, idem est ac si iam habitam ei auferret. Et ideo tenetur ad restitutionem aequalis, tamen secundum suam facultatem.</P> 847 quidem ordinem dirigit iustitia distributiva, quae est distributiva
830 <BR> 848 communium secundum proportionalitatem. Et ideo duae sunt iustitiae
831 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 849 species, scilicet commutativa et distributiva.</p>
832 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 arg. 1"><A NAME="41661"><SPAN CLASS="ref">[41661] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non sufficiat restituere simplum quod iniuste ablatum est. Dicitur enim Exod. XXII, <I>si quis furatus fuerit bovem aut ovem, et occiderit vel vendiderit, quinque boves pro uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove</I>. Sed quilibet tenetur mandatum divinae legis observare. Ergo ille qui furatur tenetur restituere quadruplum vel quintuplum.</P> 850 <p title="II-II q. 61 a. 1 ad 1"><a name="41615"><span class=
833 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 arg. 2"><A NAME="41662"><SPAN CLASS="ref">[41662] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, <I>ea quae scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt</I>, ut dicitur ad Rom. XV. Sed Luc. XIX Zachaeus dicit ad dominum, <I>si quem defraudavi, reddo quadruplum</I>. Ergo homo debet restituere multiplicatum id quod iniuste accepit.</P> 851 "ref">[41615] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
834 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 arg. 3"><A NAME="41663"><SPAN CLASS="ref">[41663] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nulli potest iuste auferri id quod dare non debet. Sed iudex iuste aufert ab eo qui furatus est plus quam furatus est, pro emenda. Ergo homo debet illud solvere. Et ita non sufficit reddere simplum.</P> 852 ergo dicendum quod sicut in largitionibus privatarum personarum
835 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 s. c."><A NAME="41664"><SPAN CLASS="ref">[41664] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quia restitutio reducit ad aequalitatem quod inaequaliter ablatum est. Sed aliquis reddendo quod accepit simplum, reducit ad aequalitatem. Ergo solum tenetur tantum restituere quantum accepit.</P> 853 commendatur moderatio, effusio vero culpatur; ita etiam in
836 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 co."><A NAME="41665"><SPAN CLASS="ref">[41665] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod cum aliquis iniuste accipit rem alienam, duo sunt ibi. Quorum unum est inaequalitas ex parte rei, quae quandoque est sine iniustitia, ut patet in mutuis. Aliud autem est iniustitiae culpa, quae potest esse etiam cum aequalitate rei, puta cum aliquis intendat inferre violentiam sed non praevalet. Quantum ergo ad primum adhibetur remedium per restitutionem, inquantum per eam aequalitas reparatur, ad quod sufficit quod restituat tantum quantum habuit de alieno. Sed quantum ad culpam adhibetur remedium per poenam, cuius inflictio pertinet ad iudicem. Et ideo antequam sit condemnatus per iudicium non tenetur plus restituere quam accepit, sed postquam condemnatus est, tenetur poenam solvere.</P> 854 distributione communium bonorum est moderatio servanda, in quo
837 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 ad 1"><A NAME="41666"><SPAN CLASS="ref">[41666] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad primum, quia lex illa determinativa est poenae per iudicem infligendae. Et quamvis ad observantiam iudicialis praecepti nullus teneatur post Christi adventum, ut supra habitum est; potest tamen idem vel simile statui in lege humana, de qua erit eadem ratio.</P> 855 dirigit iustitia distributiva.</p>
838 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 ad 2"><A NAME="41667"><SPAN CLASS="ref">[41667] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Zachaeus id dixit quasi supererogare volens. Unde et praemiserat, <I>ecce dimidium bonorum meorum do pauperibus</I>.</P> 856 <p title="II-II q. 61 a. 1 ad 2"><a name="41616"><span class=
839 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 ad 3"><A NAME="41668"><SPAN CLASS="ref">[41668] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod iudex, condemnando, iuste potest accipere aliquid amplius, loco emendae, quod tamen, antequam condemnaretur, non debebat.</P> 857 "ref">[41616] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
840 <BR> 858 dicendum quod sicut pars et totum quodammodo sunt idem, ita id quod
841 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 859 est totius quodammodo est partis. Et ita cum ex bonis communibus
842 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 arg. 1"><A NAME="41669"><SPAN CLASS="ref">[41669] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod aliquis debeat restituere quod non abstulit. Ille enim qui damnum alicui infert tenetur damnum removere. Sed quandoque aliquis damnificat aliquem ultra id quod accepit, puta cum aliquis effodit semina, damnificat eum qui seminavit in tota messe futura; et sic videtur quod teneatur ad eius restitutionem. Ergo aliquis tenetur ad restitutionem eius quod non abstulit.</P> 860 aliquid in singulos distribuitur, quilibet aliquo modo recipit quod
843 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 arg. 2"><A NAME="41670"><SPAN CLASS="ref">[41670] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ille qui detinet pecuniam creditoris ultra terminum praefixum videtur eum damnificare in toto eo quod lucrari de pecunia posset. Quod tamen ipse non aufert. Ergo videtur quod aliquis teneatur restituere quod non abstulit.</P> 861 suum est.</p>
844 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 arg. 3"><A NAME="41671"><SPAN CLASS="ref">[41671] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, iustitia humana derivatur a iustitia divina. Sed Deo debet aliquis restituere plus quam ab eo accepit, secundum illud Matth. XXV, <I>sciebas quod meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi</I>. Ergo iustum est ut etiam restituat homini aliquid quod non accepit.</P> 862 <p title="II-II q. 61 a. 1 ad 3"><a name="41617"><span class=
845 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 s. c."><A NAME="41672"><SPAN CLASS="ref">[41672] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod recompensatio ad iustitiam pertinet inquantum aequalitatem facit. Sed si aliquis restitueret quod non accepit, hoc non esset aequale. Ergo talis restitutio non est iustum quod fiat.</P> 863 "ref">[41617] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
846 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 co."><A NAME="41673"><SPAN CLASS="ref">[41673] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod quicumque damnificat aliquem videtur ei auferre id in quo ipsum damnificat, damnum enim dicitur ex eo quod aliquis minus habet quam debet habere, secundum philosophum, in V Ethic. Et ideo homo tenetur ad restitutionem eius in quo aliquem damnificavit. Sed aliquis damnificatur dupliciter. Uno modo, quia aufertur ei id quod actu habebat. Et tale damnum semper est restituendum secundum recompensationem aequalis, puta si aliquis damnificet aliquem diruens domum eius, tenetur ad tantum quantum valet domus. Alio modo damnificat aliquis aliquem impediendo ne adipiscatur quod erat in via habendi. Et tale damnum non oportet recompensare ex aequo. Quia minus est habere aliquid virtute quam habere actu. Qui autem est in via adipiscendi aliquid habet illud solum secundum virtutem vel potentiam. Et ideo si redderetur ei ut haberet hoc in actu, restitueretur ei quod est ablatum non simplum, sed multiplicatum, quod non est de necessitate restitutionis, ut dictum est. Tenetur tamen aliquam recompensationem facere, secundum conditionem personarum et negotiorum.</P> 864 dicendum quod actus distributionis quae est communium bonorum
847 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 ad 1"><A NAME="41674"><SPAN CLASS="ref">[41674] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad primum et secundum. Nam ille qui semen sparsit in agro nondum habet messem in actu, sed solum in virtute; et similiter ille qui habet pecuniam nondum habet lucrum in actu, sed solum virtute; et utrumque potest multipliciter impediri.</P> 865 pertinet solum ad praesidentem communibus bonis, sed tamen iustitia
848 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 ad 3"><A NAME="41675"><SPAN CLASS="ref">[41675] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod Deus nihil requirit ab homine nisi bonum quod ipse in nobis seminavit. Et ideo verbum illud vel intelligitur secundum pravam existimationem servi pigri, qui existimavit se ab alio non accepisse. Vel intelligitur quantum ad hoc quod Deus requirit a nobis fructus donorum, qui sunt et ab eo et a nobis, quamvis ipsa dona a Deo sint sine nobis.</P> 866 distributiva est et in subditis, quibus distribuitur, inquantum
849 <BR> 867 scilicet sunt contenti iusta distributione. Quamvis etiam
850 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 868 distributio quandoque fiat bonorum communium non quidem civitati,
851 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 arg. 1"><A NAME="41676"><SPAN CLASS="ref">[41676] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod non oporteat restitutionem facere semper ei a quo acceptum est aliquid. Nulli enim debemus nocere. Sed aliquando esset in nocumentum hominis si redderetur quod ab eo acceptum est; vel etiam in nocumentum aliorum, puta si aliquis redderet gladium depositum furioso. Ergo non semper est restituendum ei a quo acceptum est.</P> 869 sed uni familiae, quorum distributio fieri potest auctoritate
852 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 arg. 2"><A NAME="41677"><SPAN CLASS="ref">[41677] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ille qui illicite aliquid dedit non meretur illud recuperare. Sed quandoque aliquis illicite dat quod alius etiam illicite accipit, sicut apparet in dante et recipiente aliquid simoniace. Ergo non semper restituendum est ei a quo acceptum est.</P> 870 alicuius privatae personae.</p>
853 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 arg. 3"><A NAME="41678"><SPAN CLASS="ref">[41678] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nullus tenetur ad impossibile. Sed quandoque est impossibile restituere ei a quo acceptum est, vel quia est mortuus, vel quia nimis distat, vel quia est ignotus. Ergo non semper facienda est restitutio ei a quo acceptum est.</P> 871 <p title="II-II q. 61 a. 1 ad 4"><a name="41618"><span class=
854 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 arg. 4"><A NAME="41679"><SPAN CLASS="ref">[41679] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, magis debet homo recompensare ei a quo maius beneficium accepit. Sed ab aliis personis homo plus accepit beneficii quam ab illo qui mutuavit vel deposuit, sicut a parentibus. Ergo magis subveniendum est quandoque alicui personae alteri quam restituendum ei a quo est acceptum.</P> 872 "ref">[41618] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
855 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 arg. 5"><A NAME="41680"><SPAN CLASS="ref">[41680] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, vanum est restituere illud quod ad manum restituentis per restitutionem pervenit. Sed si praelatus iniuste aliquid Ecclesiae subtraxit et ei restituat, ad manus eius deveniet, quia ipse est rerum Ecclesiae conservator. Ergo non debet restituere Ecclesiae a qua abstulit. Et sic non semper restituendum est ei a quo est ablatum.</P> 873 dicendum quod motus accipiunt speciem a termino ad quem. Et ideo ad
856 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 s. c."><A NAME="41681"><SPAN CLASS="ref">[41681] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Rom. XIII, <I>reddite omnibus debita, cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal</I>.</P> 874 iustitiam legalem pertinet ordinare ea quae sunt privatarum
857 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 co."><A NAME="41682"><SPAN CLASS="ref">[41682] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod per restitutionem fit reductio ad aequalitatem commutativae iustitiae, quae consistit in rerum adaequatione, sicut dictum est. Huiusmodi autem rerum adaequatio fieri non posset nisi ei qui minus habet quam quod suum est, suppleretur quod deest. Et ad hanc suppletionem faciendam necesse est ut ei fiat restitutio a quo acceptum est.</P> 875 personarum in bonum commune, sed ordinare e converso bonum commune
858 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 ad 1"><A NAME="41683"><SPAN CLASS="ref">[41683] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod quando res restituenda apparet esse graviter noxia ei cui restitutio facienda est vel alteri, non ei debet tunc restitui, quia restitutio ordinatur ad utilitatem eius cui restituitur; omnia enim quae possidentur sub ratione utilis cadunt. Nec tamen debet ille qui detinet rem alienam, sibi appropriare, sed vel reservare ut congruo tempore restituat, vel etiam alibi tradere tutius conservandam.</P> 876 ad personas particulares per distributionem est iustitiae
859 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 ad 2"><A NAME="41684"><SPAN CLASS="ref">[41684] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod aliquis dupliciter aliquid illicite dat uno modo, quia ipsa datio est illicita et contra legem, sicut patet in eo qui simoniace aliquid dedit. Talis meretur amittere quod dedit, unde non debet ei restitutio fieri de his. Et quia etiam ille qui accepit contra legem accepit, non debet sibi retinere, sed debet in pios usus convertere. Alio modo aliquis illicite dat quia propter rem illicitam dat, licet ipsa datio non sit illicita, sicut cum quis dat meretrici propter fornicationem. Unde et mulier potest sibi retinere quod ei datum est, et si superflue aliquid per fraudem vel dolum extorsisset, tenetur eidem restituere.</P> 877 particularis.</p>
860 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 ad 3"><A NAME="41685"><SPAN CLASS="ref">[41685] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod si ille cui debet fieri restitutio sit omnino ignotus, debet homo restituere secundum quod potest, scilicet dando in eleemosynas pro salute ipsius, sive sit mortuus sive sit vivus; praemissa tamen diligenti inquisitione de persona eius cui est restitutio facienda. Si vero sit mortuus ille cui est restitutio facienda, debet restitui heredi eius, qui computatur quasi una persona cum ipso. Si vero sit multum distans, debet sibi transmitti quod ei debetur, et praecipue si sit res magni valoris, et possit commode transmitti. Alioquin debet in aliquo loco tuto deponi ut pro eo conservetur, et domino significari.</P> 878 <p title="II-II q. 61 a. 1 ad 5"><a name="41619"><span class=
861 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 ad 4"><A NAME="41686"><SPAN CLASS="ref">[41686] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod aliquis de hoc quod est sibi proprium debet magis satisfacere parentibus vel his a quibus accepit maiora beneficia. Non autem debet aliquis recompensare benefactori de alieno, quod contingeret si quod debet uni alteri restitueret, nisi forte in casu extremae necessitatis, in quo posset et deberet aliquis etiam auferre aliena ut patri subveniret.</P> 879 "ref">[41619] II&ordf;-IIae q. 61 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum
862 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 ad 5"><A NAME="41687"><SPAN CLASS="ref">[41687] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod praelatus potest rem Ecclesiae surripere tripliciter. Uno modo, si rem Ecclesiae non sibi deputatam, sed alteri, sibi usurparet, puta si episcopus usurparet sibi rem capituli. Et tunc planum est quod debet restituere ponendo in manus eorum ad quos de iure pertinet. Alio modo, si rem Ecclesiae suae custodiae deputatam in alterius dominium transferat, puta consanguinei vel amici. Et tunc debet Ecclesiae restituere, et sub sua cura habere ut ad successorem perveniat. Alio modo potest praelatus surripere rem Ecclesiae solo animo, dum scilicet incipit habere animum possidendi eam ut suam, et non nomine Ecclesiae. Et tunc debet restituere talem animum deponendo.</P> 880 dicendum quod iustitia distributiva et commutativa non solum
863 <BR> 881 distinguuntur secundum unum et multa, sed secundum diversam
864 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 882 rationem debiti, alio enim modo debetur alicui id quod est commune,
865 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 arg. 1"><A NAME="41688"><SPAN CLASS="ref">[41688] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod non teneatur semper restituere ille qui accepit. Per restitutionem enim reparatur aequalitas iustitiae, quae consistit in hoc quod subtrahatur ei qui plus habet et detur ei qui minus habet. Sed contingit quandoque quod ille qui rem aliquam subtraxit alicui non habet eam, sed devenit ad manus alterius. Ergo non tenetur ille restituere qui accepit, sed alius qui rem habet.</P> 883 alio modo id quod est proprium.</p>
866 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 arg. 2"><A NAME="41689"><SPAN CLASS="ref">[41689] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nullus tenetur crimen suum detegere. Sed aliquando aliquis restitutionem faciendo crimen suum detegit, ut patet in furto. Ergo non semper tenetur ille qui abstulit restituere.</P> 884 <br />
867 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 arg. 3"><A NAME="41690"><SPAN CLASS="ref">[41690] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, eiusdem rei non est multoties restitutio facienda. Sed quandoque multi simul aliquam rem surripiunt et unus eorum eam integre restituit. Ergo non semper ille qui accepit tenetur ad restituendum.</P> 885 <div class="E">Articulus 2</div>
868 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 s. c."><A NAME="41691"><SPAN CLASS="ref">[41691] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra, ille qui peccavit tenetur satisfacere. Sed restitutio ad satisfactionem pertinet. Ergo ille qui abstulit tenetur restituere.</P> 886 <p title="II-II q. 61 a. 2 arg. 1"><a name="41620"><span class=
869 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 co."><A NAME="41692"><SPAN CLASS="ref">[41692] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod circa illum qui rem alienam accepit duo sunt consideranda, scilicet ipsa res accepta, et ipsa acceptio. Ratione autem rei tenetur eam restituere quandiu eam apud se habet, quia quod habet ultra id quod suum est, debet ei subtrahi et dari ei cui deest, secundum formam commutativae iustitiae. Sed ipsa acceptio rei alienae potest tripliciter se habere. Quandoque enim est iniuriosa, scilicet contra voluntatem existens eius qui est rei dominus, ut patet in furto et rapina. Et tunc tenetur ad restitutionem non solum ratione rei, sed etiam ratione iniuriosae actionis, etiam si res apud ipsum non remaneat. Sicut enim qui percutit aliquem tenetur recompensare iniuriam passo, quamvis nihil apud ipsum maneat; ita etiam qui furatur vel rapit tenetur ad recompensationem damni illati, etiam si nihil inde habeat; et ulterius pro iniuria illata debet puniri. Alio modo aliquis accipit rem alterius in utilitatem suam absque iniuria, cum voluntate scilicet eius cuius est res, sicut patet in mutuis. Et tunc ille qui accepit tenetur ad restitutionem eius quod accepit non solum ratione rei, sed etiam ratione acceptionis, etiam si rem amiserit, tenetur enim recompensare ei qui gratiam fecit, quod non fiet si per hoc damnum incurrat. Tertio modo aliquis accipit rem alterius absque iniuria non pro sua utilitate, sicut patet in depositis. Et ideo ille qui sic accepit in nullo tenetur ratione acceptionis, quinimmo accipiendo impendit obsequium, tenetur autem ratione rei. Et propter hoc, si ei subtrahatur res absque sua culpa, non tenetur ad restitutionem. Secus autem esset si cum magna sua culpa rem depositam amitteret.</P> 887 "ref">[41620] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
870 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 ad 1"><A NAME="41693"><SPAN CLASS="ref">[41693] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod restitutio non ordinatur principaliter ad hoc quod ille qui plus habet quam debet, habere desinat, sed ad hoc quod illi qui minus habet suppleatur. Unde in his rebus quae unus potest ab alio accipere sine eius detrimento, non habet locum restitutio, puta cum aliquis accipit lumen a candela alterius. Et ideo quamvis ille qui abstulit non habeat id quod accepit, sed in alium sit translatum; quia tamen alter privatur re sua, tenetur ei ad restitutionem et ille qui rem abstulit, ratione iniuriosae actionis; et ille qui rem habet, ratione ipsius rei.</P> 888 secundum sic proceditur. Videtur quod medium eodem modo accipiatur
871 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 ad 2"><A NAME="41694"><SPAN CLASS="ref">[41694] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod homo, etsi non teneatur crimen suum detegere hominibus, tenetur tamen crimen suum detegere Deo in confessione. Et ita per sacerdotem cui confitetur potest restitutionem facere rei alienae.</P> 889 in iustitia distributiva et commutativa. Utraque enim sub iustitia
872 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 ad 3"><A NAME="41695"><SPAN CLASS="ref">[41695] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod quia restitutio principaliter ordinatur ad removendum damnum eius a quo est aliquid iniuste ablatum, ideo postquam ei restitutio sufficiens facta est per unum, alii non tenentur ei ulterius restituere, sed magis refusionem facere ei qui restituit, qui tamen potest condonare.</P> 890 particulari continetur, ut dictum est. Sed in omnibus temperantiae
873 <BR> 891 vel fortitudinis partibus accipitur uno modo medium. Ergo etiam
874 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 892 eodem modo est accipiendum medium in iustitia distributiva et
875 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 arg. 1"><A NAME="41696"><SPAN CLASS="ref">[41696] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod illi qui non acceperunt non teneantur restituere. Restitutio enim quaedam poena est accipientis. Sed nullus debet puniri nisi qui peccavit. Ergo nullus debet restituere nisi qui accepit.</P> 893 commutativa.</p>
876 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 arg. 2"><A NAME="41697"><SPAN CLASS="ref">[41697] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, iustitia non obligat aliquem ad hoc quod rem alterius augeat. Sed si ad restitutionem teneretur non solum ille qui accepit, sed etiam illi qui qualitercumque cooperantur, augeretur ex hoc res illius cui est aliquid subtractum, tum quia sibi multoties restitutio fieret; tum etiam quia quandoque aliqui operam dant ad hoc quod aliqua res alicui auferatur, quae tamen ei non aufertur. Ergo non tenentur alii ad restitutionem.</P> 894 <p title="II-II q. 61 a. 2 arg. 2"><a name="41621"><span class=
877 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 arg. 3"><A NAME="41698"><SPAN CLASS="ref">[41698] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nullus tenetur se periculo exponere ad hoc quod rem alterius salvet. Sed aliquando, manifestando latronem vel ei resistendo, aliquis periculo mortis se exponeret. Non ergo tenetur aliquis ad restitutionem propter hoc quod non manifestat latronem, vel non ei resistit.</P> 895 "ref">[41621] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
878 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 s. c."><A NAME="41699"><SPAN CLASS="ref">[41699] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Rom. I, <I>digni sunt morte non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus</I>. Ergo, pari ratione, etiam consentientes debent restituere.</P> 896 forma virtutis moralis in medio consistit quod secundum rationem
879 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 co."><A NAME="41700"><SPAN CLASS="ref">[41700] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, ad restitutionem tenetur aliquis non solum ratione rei alienae quam accepit, sed etiam ratione iniuriosae acceptionis. Et ideo quicumque est causa iniustae acceptionis tenetur ad restitutionem quod quidem contingit dupliciter, directe scilicet, et indirecte. Directe quidem, quando inducit aliquis alium ad accipiendum. Et hoc quidem tripliciter. Primo quidem, movendo ad ipsam acceptionem, quod quidem fit praecipiendo, consulendo, consentiendo expresse, et laudando aliquem quasi strenuum de hoc quod aliena accipit. Alio modo, ex parte ipsius accipientis, quia scilicet eum receptat, vel qualitercumque ei auxilium fert. Tertio modo, ex parte rei acceptae, quia scilicet est particeps furti vel rapinae, quasi socius maleficii. Indirecte vero, quando aliquis non impedit, cum possit et debeat impedire, vel quia subtrahit praeceptum sive consilium impediens furtum sive rapinam; vel quia subtrahit suum auxilium, quo posset obsistere; vel quia occultat post factum. Quae his versibus comprehenduntur, <I>iussio, consilium, consensus, palpo, recursus, participans, mutus, non obstans, non manifestans</I>. Sciendum tamen quod quinque praemissorum semper obligant ad restitutionem. Primo, iussio, quia scilicet ille qui iubet est principaliter movens; unde ipse principaliter tenetur ad restituendum. Secundo, consensus, in eo scilicet sine quo rapina fieri non potest. Tertio, recursus, quando scilicet aliquis est receptator latronum et eis patrocinium praestat. Quarto, participatio, quando scilicet aliquis participat in crimine latrocinii et in praeda. Quinto, tenetur ille qui non obstat, cum obstare teneatur, sicut principes, qui tenentur custodire iustitiam in terra, si per eorum defectum latrones increscant, ad restitutionem tenentur; quia redditus quos habent sunt quasi stipendia ad hoc instituta ut iustitiam conservent in terra. In aliis autem casibus enumeratis non semper obligatur aliquis ad restituendum. Non enim semper consilium vel adulatio, vel aliquid huiusmodi, est efficax causa rapinae. Unde tunc solum tenetur consiliator aut palpo, idest adulator, ad restitutionem, quando probabiliter aestimari potest quod ex huiusmodi causis fuerit iniusta acceptio subsecuta.</P> 897 determinatur. Cum ergo unius virtutis sit una forma, videtur quod
880 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 ad 1"><A NAME="41701"><SPAN CLASS="ref">[41701] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod non solum peccat ille qui peccatum exequitur, sed etiam qui quocumque modo peccati est causa sive consiliando, sive praecipiendo, sive quovis alio modo.</P> 898 in utraque sit eodem modo medium accipiendum.</p>
881 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 ad 2"><A NAME="41702"><SPAN CLASS="ref">[41702] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod principaliter tenetur restituere ille qui est principalis in facto, principaliter quidem praecipiens, secundario exequens, et consequenter alii per ordinem. Uno tamen restituente illi qui passus est damnum, alius eidem restituere non tenetur, sed illi qui sunt principales in facto, et ad quos res pervenit, tenentur aliis restituere qui restituerunt. Quando autem aliquis praecipit iniustam acceptionem quae non subsequitur, non est restitutio facienda, cum restitutio principaliter ordinetur ad reintegrandam rem eius qui iniuste est damnificatus.</P> 899 <p title="II-II q. 61 a. 2 arg. 3"><a name="41622"><span class=
882 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 ad 3"><A NAME="41703"><SPAN CLASS="ref">[41703] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod non semper ille qui non manifestat latronem tenetur ad restitutionem, aut qui non obstat, vel qui non reprehendit, sed solum quando incumbit alicui ex officio, sicut principibus terrae. Quibus ex hoc non multum imminet periculum, propter hoc enim potestate publica potiuntur, ut sint iustitiae custodes.</P> 900 "ref">[41622] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
883 <BR> 901 in iustitia distributiva accipitur medium attendendo diversam
884 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 902 dignitatem personarum. Sed dignitas personarum attenditur etiam in
885 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 arg. 1"><A NAME="41704"><SPAN CLASS="ref">[41704] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod non teneatur aliquis statim restituere, sed potius licite possit restitutionem differre. Praecepta enim affirmativa non obligant ad semper. Sed necessitas restituendi imminet ex praecepto affirmativo. Ergo non obligatur homo ad statim restituendum.</P> 903 commutativa iustitia, sicut in punitionibus, plus enim punitur qui
886 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 arg. 2"><A NAME="41705"><SPAN CLASS="ref">[41705] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nullus tenetur ad impossibile. Sed quandoque aliquis non potest statim restituere. Ergo nullus tenetur ad statim restituendum.</P> 904 percussit principem quam qui percussit privatam personam. Ergo
887 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 arg. 3"><A NAME="41706"><SPAN CLASS="ref">[41706] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, restitutio est quidam actus virtutis, scilicet iustitiae. Tempus autem est una de circumstantiis quae requiruntur ad actus virtutum. Cum igitur aliae circumstantiae non sint determinatae in actibus virtutum, sed determinabiles secundum rationem prudentiae; videtur quod nec in restitutione sit tempus determinatum, ut scilicet aliquis teneatur ad statim restituendum.</P> 905 eodem modo accipitur medium in utraque iustitia.</p>
888 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 s. c."><A NAME="41707"><SPAN CLASS="ref">[41707] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod eadem ratio esse videtur in omnibus quae sunt restituenda. Sed ille qui conducit opera mercenarii non potest differre restitutionem, ut patet per illud quod habetur Levit. XIX <I>non morabitur opus mercenarii tui apud te usque mane</I>. Ergo neque in aliis restitutionibus faciendis potest fieri dilatio, sed statim restituere oportet.</P> 906 <p title="II-II q. 61 a. 2 s. c."><a name="41623"><span class=
889 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 co."><A NAME="41708"><SPAN CLASS="ref">[41708] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod sicut accipere rem alienam est peccatum contra iustitiam, ita etiam detinere eam, quia per hoc quod aliquis detinet rem alienam invito domino, impedit eum ab usu rei suae, et sic ei facit iniuriam. Manifestum est autem quod nec per modicum tempus licet in peccato morari, sed quilibet tenetur statim peccatum deserere, secundum illud Eccli. XXI, <I>quasi a facie colubri fuge peccatum</I>. Et ideo quilibet tenetur statim restituere, vel petere dilationem ab eo qui potest usum rei concedere.</P> 907 "ref">[41623] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
890 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 ad 1"><A NAME="41709"><SPAN CLASS="ref">[41709] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod praeceptum de restitutione facienda, quamvis secundum formam sit affirmativum, implicat tamen in se negativum praeceptum, quo prohibemur rem alterius detinere.</P> 908 est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod in iustitia
891 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 ad 2"><A NAME="41710"><SPAN CLASS="ref">[41710] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod quando aliquis non potest statim restituere, ipsa impotentia absolvit eum ab instanti restitutione facienda, sicut etiam totaliter a restitutione absolvitur si omnino sit impotens. Debet tamen remissionem vel dilationem petere ab eo cui debet, aut per se aut per alium.</P> 909 distributiva accipitur medium secundum geometricam
892 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 ad 3"><A NAME="41711"><SPAN CLASS="ref">[41711] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod cuiuscumque circumstantiae omissio contrariatur virtuti, pro determinata est habenda, et oportet illam circumstantiam observare. Et quia per dilationem restitutionis committitur peccatum iniustae detentionis, quod iustitiae opponitur, ideo necesse est tempus esse determinatum, ut statim restitutio fiat.</P> 910 proportionalitatem, in commutativa autem secundum arithmeticam.</p>
893 <BR> 911 <p title="II-II q. 61 a. 2 co."><a name="41624"><span class=
894 <DIV CLASS="D">Quaestio 63</DIV> 912 "ref">[41624] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 co.</span></a> Respondeo
895 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 913 dicendum quod, sicut dictum est, in distributiva iustitia datur
896 <P TITLE="II-II q. 63 pr."><A NAME="41712"><SPAN CLASS="ref">[41712] II&ordf;-IIae q. 63 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de vitiis oppositis praedictis iustitiae partibus. Et primo, de acceptione personarum, quae opponitur iustitiae distributivae; secundo, de peccatis quae opponuntur iustitiae commutativae. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum personarum acceptio sit peccatum. Secundo, utrum habeat locum in dispensatione spiritualium. Tertio, utrum in exhibitione honorum. Quarto, utrum in iudiciis.</P> 914 aliquid alicui privatae personae inquantum id quod est totius est
897 <BR> 915 debitum parti. Quod quidem tanto maius est quanto ipsa pars maiorem
898 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 916 principalitatem habet in toto. Et ideo in distributiva iustitia
899 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 arg. 1"><A NAME="41713"><SPAN CLASS="ref">[41713] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod personarum acceptio non sit peccatum. In nomine enim personae intelligitur personae dignitas. Sed considerare dignitates personarum pertinet ad distributivam iustitiam. Ergo personarum acceptio non est peccatum.</P> 917 tanto plus alicui de bonis communibus datur quanto illa persona
900 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 arg. 2"><A NAME="41714"><SPAN CLASS="ref">[41714] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in rebus humanis personae sunt principaliores quam res, quia res sunt propter personas, et non e converso. Sed rerum acceptio non est peccatum. Ergo multo minus acceptio personarum.</P> 918 maiorem principalitatem habet in communitate. Quae quidem
901 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 arg. 3"><A NAME="41715"><SPAN CLASS="ref">[41715] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, apud Deum nulla potest esse iniquitas vel peccatum. Sed Deus videtur personas accipere, quia interdum duorum hominum unius conditionis unum assumit per gratiam, et alterum relinquit in peccato, secundum illud Matth. XXIV, <I>duo erunt in lecto, unus assumetur et alius relinquetur</I>. Ergo acceptio personarum non est peccatum.</P> 919 principalitas in aristocratica communitate attenditur secundum
902 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 s. c."><A NAME="41716"><SPAN CLASS="ref">[41716] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, nihil prohibetur in lege divina nisi peccatum. Sed personarum acceptio prohibetur Deut. I, ubi dicitur, <I>non accipietis cuiusquam personam</I>. Ergo personarum acceptio est peccatum.</P> 920 virtutem, in oligarchica secundum divitias, in democratica secundum
903 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 co."><A NAME="41717"><SPAN CLASS="ref">[41717] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod personarum acceptio opponitur distributivae iustitiae. Consistit enim aequalitas distributivae iustitiae in hoc quod diversis personis diversa tribuuntur secundum proportionem ad dignitates personarum. Si ergo aliquis consideret illam proprietatem personae propter quam id quod ei confertur est ei debitum, non erit acceptio personae, sed causae, unde Glossa, super illud ad Ephes. VI, <I>non est personarum acceptio apud Deum</I>, dicit quod iudex iustus causas discernit, non personas. Puta si aliquis promoveat aliquem ad magisterium propter sufficientiam scientiae, hic attenditur causa debita, non persona, si autem aliquis consideret in eo cui aliquid confert, non id propter quod id quod ei datur esset ei proportionatum vel debitum, sed solum hoc quod est iste homo, puta Petrus vel Martinus, est hic acceptio personae, quia non attribuitur ei aliquid propter aliquam causam quae faciat eum dignum, sed simpliciter attribuitur personae. Ad personam autem refertur quaecumque conditio non faciens ad causam propter quam sit dignus hoc dono, puta si aliquis promoveat aliquem ad praelationem vel magisterium quia est dives, vel quia est consanguineus suus, est acceptio personae. Contingit tamen aliquam conditionem personae facere eam dignam respectu unius rei, et non respectu alterius, sicut consanguinitas facit aliquem dignum ad hoc quod instituatur heres patrimonii, non autem ad hoc quod conferatur ei praelatio ecclesiastica. Et ideo eadem conditio personae in uno negotio considerata facit acceptionem personae, in alio autem non facit. Sic ergo patet quod personarum acceptio opponitur iustitiae distributivae in hoc quod praeter proportionem agitur. Nihil autem opponitur virtuti nisi peccatum. Unde consequens est quod personarum acceptio sit peccatum.</P> 921 libertatem, et in aliis aliter. Et ideo in iustitia distributiva
904 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 ad 1"><A NAME="41718"><SPAN CLASS="ref">[41718] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in distributiva iustitia considerantur conditiones personarum quae faciunt ad causam dignitatis vel debiti. Sed in acceptione personarum considerantur conditiones quae non faciunt ad causam, ut dictum est.</P> 922 non accipitur medium secundum aequalitatem rei ad rem, sed secundum
905 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 ad 2"><A NAME="41719"><SPAN CLASS="ref">[41719] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod personae proportionantur et dignae redduntur aliquibus quae eis distribuuntur, propter aliquas res quae pertinent ad conditionem personae, et ideo huiusmodi conditiones sunt attendendae tanquam propriae causae. Cum autem considerantur ipsae personae, attenditur non causa ut causa. Et ideo patet quod, quamvis personae sint digniores simpliciter, non tamen sunt digniores quoad hoc.</P> 923 proportionem rerum ad personas, ut scilicet, sicut una persona
906 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 ad 3"><A NAME="41720"><SPAN CLASS="ref">[41720] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod duplex est datio. Una quidem pertinens ad iustitiam, qua scilicet aliquis dat alicui quod ei debetur. Et circa tales dationes attenditur personarum acceptio. Alia est datio ad liberalitatem pertinens, qua scilicet gratis datur alicui quod ei non debetur. Et talis est collatio munerum gratiae, per quae peccatores assumuntur a Deo. Et in hac donatione non habet locum personarum acceptio, quia quilibet potest absque iniustitia de suo dare quantum vult et cui vult, secundum illud Matth. XX, <I>an non licet mihi quod volo facere? Tolle quod tuum est, et vade</I>.</P> 924 excedit aliam, ita etiam res quae datur uni personae excedit rem
907 <BR> 925 quae datur alii. Et ideo dicit philosophus quod tale medium est
908 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 926 secundum geometricam proportionalitatem, in qua attenditur aequale
909 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 arg. 1"><A NAME="41721"><SPAN CLASS="ref">[41721] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod in dispensatione spiritualium locum non habeat personarum acceptio. Conferre enim dignitatem ecclesiasticam seu beneficium alicui propter consanguinitatem videtur ad acceptionem personarum pertinere, quia consanguinitas non est causa faciens hominem dignum ecclesiastico beneficio. Sed hoc non videtur esse peccatum, cum hoc ex consuetudine praelati Ecclesiae faciant. Ergo peccatum personarum acceptionis non videtur locum habere in dispensatione spiritualium.</P> 927 non secundum quantitatem, sed secundum proportionem. Sicut si
910 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 arg. 2"><A NAME="41722"><SPAN CLASS="ref">[41722] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, praeferre divitem pauperi videtur ad acceptionem personarum pertinere, ut patet Iac. II. Sed facilius dispensatur cum divitibus et potentibus quod contrahant matrimonium in gradu prohibito, quam cum aliis. Ergo peccatum personarum acceptionis non videtur locum habere circa dispensationem spiritualium.</P> 928 dicamus quod sicut se habent sex ad quatuor, ita se habent tria ad
911 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 arg. 3"><A NAME="41723"><SPAN CLASS="ref">[41723] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, secundum iura sufficit eligere bonum, non autem requiritur quod aliquis eligat meliorem. Sed eligere minus bonum ad aliquid altius videtur ad acceptionem personarum pertinere. Ergo personarum acceptio non est peccatum in spiritualibus.</P> 929 duo, quia utrobique est sesquialtera proportio, in qua maius habet
912 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 arg. 4"><A NAME="41724"><SPAN CLASS="ref">[41724] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, secundum statuta Ecclesiae eligendus est aliquis de gremio Ecclesiae. Sed hoc videtur ad acceptionem personarum pertinere, quia quandoque sufficientiores alibi invenirentur. Ergo personarum acceptio non est peccatum in spiritualibus.</P> 930 totum minus et mediam partem eius, non autem est aequalitas
913 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 s. c."><A NAME="41725"><SPAN CLASS="ref">[41725] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Iac. II, <I>nolite in personarum acceptione habere fidem domini nostri Iesu Christi</I>. Ubi dicit Glossa Augustini, <I>quis ferat si quis divitem eligat ad sedem honoris Ecclesiae, contempto paupere instructiore et sanctiore?</I></P> 931 excessus secundum quantitatem, quia sex excedunt quatuor in duobus,
914 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 co."><A NAME="41726"><SPAN CLASS="ref">[41726] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, acceptio personarum est peccatum inquantum contrariatur iustitiae. Quanto autem in maioribus aliquis iustitiam transgreditur, tanto gravius peccat. Unde cum spiritualia sint temporalibus potiora, gravius peccatum est personas accipere in dispensatione spiritualium quam in dispensatione temporalium. Et quia personarum acceptio est cum aliquid personae attribuitur praeter proportionem dignitatis ipsius, considerare oportet quod dignitas alicuius personae potest attendi dupliciter. Uno modo, simpliciter et secundum se, et sic maioris dignitatis est ille qui magis abundat in spiritualibus gratiae donis. Alio modo, per comparationem ad bonum commune, contingit enim quandoque quod ille qui est minus sanctus et minus sciens, potest maius conferre ad bonum commune, propter potentiam vel industriam saecularem, vel propter aliquid huiusmodi. Et quia dispensationes spiritualium principalius ordinantur ad utilitatem communem, secundum illud I ad Cor. XII, <I>unicuique datur manifestatio spiritus ad utilitatem</I>; ideo quandoque absque acceptione personarum in dispensatione spiritualium illi qui sunt simpliciter minus boni, melioribus praeferuntur, sicut etiam et Deus gratias gratis datas quandoque concedit minus bonis.</P> 932 tria vero excedunt duo in uno. Sed in commutationibus redditur
915 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 ad 1"><A NAME="41727"><SPAN CLASS="ref">[41727] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod circa consanguineos praelati distinguendum est. Quia quandoque sunt minus digni et simpliciter, et per respectum ad bonum commune. Et sic si dignioribus praeferantur, est peccatum personarum acceptionis in dispensatione spiritualium, quorum praelatus ecclesiasticus non est dominus, ut possit ea dare pro libito, sed dispensator, secundum illud I ad Cor. IV, <I>sic nos existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei</I>. Quandoque vero consanguinei praelati ecclesiastici sunt aeque digni ut alii. Et sic licite potest, absque personarum acceptione, consanguineos suos praeferre, quia saltem in hoc praeeminent, quod de ipsis magis confidere potest ut unanimiter secum negotia Ecclesiae tractent. Esset tamen hoc propter scandalum dimittendum, si ex hoc aliqui exemplum sumerent, etiam praeter dignitatem, bona Ecclesiae consanguineis dandi.</P> 933 aliquid alicui singulari personae propter rem eius quae accepta
916 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 ad 2"><A NAME="41728"><SPAN CLASS="ref">[41728] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod dispensatio matrimonii contrahendi principaliter fieri consuevit propter foedus pacis firmandum, quod quidem magis est necessarium communi utilitati circa personas excellentes. Ideo cum eis facilius dispensatur absque peccato acceptionis personarum.</P> 934 est, ut maxime patet in emptione et venditione, in quibus primo
917 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 ad 3"><A NAME="41729"><SPAN CLASS="ref">[41729] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod quantum ad hoc quod electio impugnari non possit in foro iudiciali, sufficit eligere bonum, nec oportet eligere meliorem, quia sic omnis electio posset habere calumniam. Sed quantum ad conscientiam eligentis, necesse est eligere meliorem vel simpliciter, vel in comparatione ad bonum commune. Quia si potest haberi aliquis magis idoneus erga aliquam dignitatem et alius praeferatur, oportet quod hoc sit propter aliquam causam. Quae quidem si pertineat ad negotium, quantum ad hoc erit ille qui eligitur magis idoneus. Si vero non pertineat ad negotium id quod consideratur ut causa, erit manifeste acceptio personae.</P> 935 invenitur ratio commutationis. Et ideo oportet adaequare rem rei,
918 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 ad 4"><A NAME="41730"><SPAN CLASS="ref">[41730] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod ille qui de gremio Ecclesiae assumitur, ut in pluribus consuevit esse utilior quantum ad bonum commune, quia magis diligit Ecclesiam in qua est nutritus. Et propter hoc etiam mandatur Deut. XVII, <I>non poteris alterius gentis facere regem, qui non sit frater tuus</I>.</P> 936 ut quanto iste plus habet quam suum sit de eo quod est alterius,
919 <BR> 937 tantundem restituat ei cuius est. Et sic fit aequalitas secundum
920 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 938 arithmeticam medietatem, quae attenditur secundum parem quantitatis
921 <P TITLE="II-II q. 63 a. 3 arg. 1"><A NAME="41731"><SPAN CLASS="ref">[41731] II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod in exhibitione honoris et reverentiae non habeat locum peccatum acceptionis personarum. Honor enim nihil aliud esse videtur quam reverentia quaedam alicui exhibita in testimonium virtutis, ut patet per philosophum, in I Ethic. Sed praelati et principes sunt honorandi, etiam si sint mali; sicut etiam et parentes, de quibus mandatur Exod. XX, honora patrem tuum et matrem tuam; et etiam domini sunt a servis honorandi, etiam si sint mali, secundum illud I ad Tim. VI, <I>quicumque sunt sub iugo servi, dominos suos honore dignos arbitrentur</I>. Ergo videtur quod acceptio personae non sit peccatum in exhibitione honoris.</P> 939 excessum, sicut quinque est medium inter sex et quatuor, in unitate
922 <P TITLE="II-II q. 63 a. 3 arg. 2"><A NAME="41732"><SPAN CLASS="ref">[41732] II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Levit. XIX praecipitur, <I>coram cano capite consurge, et honora personam senis</I>. Sed hoc videtur ad acceptionem personarum pertinere, quia quandoque senes non sunt virtuosi, secundum illud Dan. XIII, <I>egressa est iniquitas a senioribus populi</I>. Ergo acceptio personarum non est peccatum in exhibitione honoris.</P> 940 enim excedit et exceditur. Si ergo a principio uterque habebat
923 <P TITLE="II-II q. 63 a. 3 arg. 3"><A NAME="41733"><SPAN CLASS="ref">[41733] II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, super illud Iac. II, <I>nolite in personarum acceptione habere</I> etc., dicit Glossa Augustini, <I>si hoc quod Iacobus dicit, si introierit in conventum vestrum vir habens anulum aureum etc., intelligatur de quotidianis consessibus quis hic non peccat, si tamen peccat?</I> Sed haec est acceptio personarum, divites propter divitias honorare, dicit enim Gregorius, in quadam homilia, <I>superbia nostra retunditur, quia in hominibus non naturam, qua ad imaginem Dei facti sunt, sed divitias honoramus</I>; et sic, cum divitiae non sint debita causa honoris, pertinebit hoc ad personarum acceptionem. Ergo personarum acceptio non est peccatum circa exhibitionem honoris.</P> 941 quinque, et unus eorum accepit unum de eo quod est alterius; unus,
924 <P TITLE="II-II q. 63 a. 3 s. c."><A NAME="41734"><SPAN CLASS="ref">[41734] II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in Glossa Iac. II, <I>quicumque divitem propter divitias honorat, peccat</I>. Et pari ratione, si aliquis honoretur propter alias causas quae non faciunt dignum honore, quod pertinet ad acceptionem personarum. Ergo acceptio personarum in exhibitione honoris est peccatum.</P> 942 scilicet accipiens, habebit sex, et alii relinquentur quatuor. Erit
925 <P TITLE="II-II q. 63 a. 3 co."><A NAME="41735"><SPAN CLASS="ref">[41735] II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod honor est quoddam testimonium de virtute eius qui honoratur, et ideo sola virtus est debita causa honoris. Sciendum tamen quod aliquis potest honorari non solum propter virtutem propriam, sed etiam propter virtutem alterius. Sicut principes et praelati honorantur etiam si sint mali, inquantum gerunt personam Dei et communitatis cui praeficiuntur, secundum illud Prov. XXVI, <I>sicut qui immittit lapides in acervum Mercurii, ita qui tribuit insipienti honorem</I>. Quia gentiles rationem attribuebant Mercurio, acervus Mercurii dicitur cumulus ratiocinii, in quo mercator quandoque mittit unum lapillum loco centum marcarum, ita etiam honoratur insipiens, quia ponitur loco Dei et loco totius communitatis. Et eadem ratione parentes et domini sunt honorandi, propter participationem divinae dignitatis, qui est omnium pater et dominus. Senes autem sunt honorandi propter signum virtutis, quod est senectus, licet hoc signum quandoque deficiat. Unde, ut dicitur Sap. IV, <I>senectus vere honoranda est non diuturna neque annorum numero computata, cani autem sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita est immaculata</I>. Divites autem honorandi sunt propter hoc quod maiorem locum in communitatibus obtinent. Si autem solum intuitu divitiarum honorentur, erit peccatum acceptionis personarum.</P> 943 ergo iustitia si uterque reducatur ad medium, ut accipiatur unum ab
926 <P TITLE="II-II q. 63 a. 3 ad arg."><A NAME="41736"><SPAN CLASS="ref">[41736] II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 ad arg. </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta.</P> 944 eo qui habet sex, et detur ei qui habet quatuor, sic enim uterque
927 <BR> 945 habebit quinque, quod est medium.</p>
928 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 946 <p title="II-II q. 61 a. 2 ad 1"><a name="41625"><span class=
929 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 arg. 1"><A NAME="41737"><SPAN CLASS="ref">[41737] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod in iudiciis locum non habeat peccatum acceptionis personarum. Acceptio enim personarum opponitur distributivae iustitiae, ut dictum est. Sed iudicia maxime videntur ad iustitiam commutativam pertinere. Ergo personarum acceptio non habet locum in iudiciis.</P> 947 "ref">[41625] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
930 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 arg. 2"><A NAME="41738"><SPAN CLASS="ref">[41738] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, poenae secundum aliquod iudicium infliguntur. Sed in poenis accipiuntur personae absque peccato, quia gravius puniuntur qui inferunt iniuriam in personas principum quam qui in personas aliorum. Ergo personarum acceptio non habet locum in iudiciis.</P> 948 ergo dicendum quod in aliis virtutibus moralibus accipitur medium
931 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 arg. 3"><A NAME="41739"><SPAN CLASS="ref">[41739] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Eccli. IV dicitur, <I>in iudicando esto pupillis misericors</I>. Sed hoc videtur accipere personam pauperis. Ergo acceptio personae in iudiciis non est peccatum.</P> 949 secundum rationem, et non secundum rem. Sed in iustitia accipitur
932 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 s. c."><A NAME="41740"><SPAN CLASS="ref">[41740] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Prov. XVIII, <I>accipere personam in iudicio non est bonum</I>.</P> 950 medium rei, et ideo secundum diversitatem rerum diversimode medium
933 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 co."><A NAME="41741"><SPAN CLASS="ref">[41741] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, iudicium est actus iustitiae, prout iudex ad aequalitatem iustitiae reducit ea quae inaequalitatem oppositam facere possunt. Personarum autem acceptio inaequalitatem quandam habet, inquantum attribuitur alicui personae praeter proportionem suam, in qua consistit aequalitas iustitiae. Et ideo manifestum est quod per personarum acceptionem iudicium corrumpitur.</P> 951 accipitur.</p>
934 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 ad 1"><A NAME="41742"><SPAN CLASS="ref">[41742] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod iudicium dupliciter potest considerari. Uno modo, quantum ad ipsam rem iudicatam. Et sic iudicium se habet communiter ad commutativam et ad distributivam iustitiam, potest enim iudicio definiri qualiter aliquid commune sit distribuendum in multos, et qualiter unus alteri restituat quod ab eo accepit. Alio modo potest considerari quantum ad ipsam formam iudicii, prout scilicet iudex, etiam in ipsa commutativa iustitia, ab uno accipit et alteri dat. Et hoc pertinet ad distributivam iustitiam. Et secundum hoc in quolibet iudicio locum habere potest personarum acceptio.</P> 952 <p title="II-II q. 61 a. 2 ad 2"><a name="41626"><span class=
935 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 ad 2"><A NAME="41743"><SPAN CLASS="ref">[41743] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod cum punitur gravius aliquis propter iniuriam in maiorem personam commissam, non est personarum acceptio, quia ipsa diversitas personae facit, quantum ad hoc, diversitatem rei, ut supra dictum est.</P> 953 "ref">[41626] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
936 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 ad 3"><A NAME="41744"><SPAN CLASS="ref">[41744] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod homo in iudicio debet pauperi subvenire quantum fieri potest, tamen sine laesione iustitiae. Alioquin habet locum illud quod dicitur Exod. XXIII, <I>pauperis quoque non misereberis in iudicio</I>.</P> 954 dicendum quod generalis forma iustitiae est aequalitas, in qua
937 <BR> 955 convenit iustitia distributiva cum commutativa. In una tamen
938 <DIV CLASS="D">Quaestio 64</DIV> 956 invenitur aequalitas secundum proportionalitatem geometricam, in
939 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 957 alia secundum arithmeticam.</p>
940 <P TITLE="II-II q. 64 pr."><A NAME="41745"><SPAN CLASS="ref">[41745] II&ordf;-IIae q. 64 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de vitiis oppositis commutativae iustitiae. Et primo considerandum est de peccatis quae committuntur circa involuntarias commutationes; secundo, de peccatis quae committuntur circa commutationes voluntarias. Committuntur autem peccata circa involuntarias commutationes per hoc quod aliquod nocumentum proximo infertur contra eius voluntatem, quod quidem potest fieri dupliciter, scilicet facto, et verbo. Facto quidem, cum proximus laeditur vel in persona propria; vel in persona coniuncta; vel in propriis rebus. De his ergo per ordinem considerandum est. Et primo, de homicidio, per quod maxime nocetur proximo. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum occidere animalia bruta, vel etiam plantas, sit peccatum. Secundo, utrum occidere peccatorem sit licitum. Tertio, utrum hoc liceat privatae personae, vel solum publicae. Quarto, utrum hoc liceat clerico. Quinto, utrum liceat alicui occidere seipsum. Sexto, utrum liceat occidere hominem iustum. Septimo, utrum liceat alicui occidere hominem seipsum defendendo. Octavo, utrum homicidium casuale sit peccatum mortale.</P> 958 <p title="II-II q. 61 a. 2 ad 3"><a name="41627"><span class=
941 <BR> 959 "ref">[41627] II&ordf;-IIae q. 61 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
942 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 960 dicendum quod in actionibus et passionibus conditio personae facit
943 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 arg. 1"><A NAME="41746"><SPAN CLASS="ref">[41746] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod occidere quaecumque viventia sit illicitum. Dicit enim apostolus, ad Rom. XIII, <I>qui ordinationi Dei resistit, ipse sibi damnationem acquirit</I>. Sed per ordinationem divinae providentiae omnia viventia conservantur, secundum illud Psalm., <I>qui producit in montibus faenum, et dat iumentis escam ipsorum</I>. Ergo mortificare quaecumque viventia videtur esse illicitum.</P> 961 ad quantitatem rei, maior enim est iniuria si percutiatur princeps
944 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 arg. 2"><A NAME="41747"><SPAN CLASS="ref">[41747] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, homicidium est peccatum ex eo quod homo privatur vita. Sed vita communis est omnibus animalibus et plantis. Ergo eadem ratione videtur esse peccatum occidere bruta animalia et plantas.</P> 962 quam si percutiatur privata persona. Et ita conditio personae in
945 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 arg. 3"><A NAME="41748"><SPAN CLASS="ref">[41748] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in lege divina non determinatur specialis poena nisi peccato. Sed occidenti ovem vel bovem alterius statuitur poena determinata in lege divina, ut patet Exod. XXII. Ergo occisio brutorum animalium est peccatum.</P> 963 distributiva iustitia attenditur secundum se, in commutativa autem
946 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 s. c."><A NAME="41749"><SPAN CLASS="ref">[41749] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <I>cum audimus, non occides, non accipimus hoc dictum esse de fructetis, quia nullus eis est sensus, nec de irrationalibus animalibus, quia nulla nobis ratione sociantur. Restat ergo ut de homine intelligamus quod dictum est, non occides</I>.</P> 964 secundum quod per hoc diversificatur res.</p>
947 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 co."><A NAME="41750"><SPAN CLASS="ref">[41750] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod nullus peccat ex hoc quod utitur re aliqua ad hoc ad quod est. In rerum autem ordine imperfectiora sunt propter perfectiora, sicut etiam in generationis via natura ab imperfectis ad perfecta procedit. Et inde est quod sicut in generatione hominis prius est vivum, deinde animal, ultimo autem homo; ita etiam ea quae tantum vivunt, ut plantae, sunt communiter propter omnia animalia, et animalia sunt propter hominem. Et ideo si homo utatur plantis ad utilitatem animalium, et animalibus ad utilitatem hominum, non est illicitum, ut etiam per philosophum patet, in I Polit. Inter alios autem usus maxime necessarius esse videtur ut animalia plantis utantur in cibum, et homines animalibus, quod sine mortificatione eorum fieri non potest. Et ideo licitum est et plantas mortificare in usum animalium, et animalia in usum hominum, ex ipsa ordinatione divina, dicitur enim Gen. I, <I>ecce, dedi vobis omnem herbam et universa ligna, ut sint vobis in escam et cunctis animantibus</I>. Et Gen. IX dicitur, <I>omne quod movetur et vivit, erit vobis in cibum</I>.</P> 965 <br />
948 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 ad 1"><A NAME="41751"><SPAN CLASS="ref">[41751] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ex ordinatione divina conservatur vita animalium et plantarum non propter seipsam, sed propter hominem. Unde ut Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <I>iustissima ordinatione creatoris et vita et mors eorum nostris usibus subditur</I>.</P> 966 <div class="E">Articulus 3</div>
949 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 ad 2"><A NAME="41752"><SPAN CLASS="ref">[41752] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod animalia bruta et plantae non habent vitam rationalem, per quam a seipsis agantur, sed semper aguntur quasi ab alio, naturali quodam impulsu. Et hoc est signum quod sunt naturaliter serva, et aliorum usibus accommodata.</P> 967 <p title="II-II q. 61 a. 3 arg. 1"><a name="41628"><span class=
950 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 ad 3"><A NAME="41753"><SPAN CLASS="ref">[41753] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ille qui occidit bovem alterius peccat quidem, non quia occidit bovem, sed quia damnificat hominem in re sua. Unde non continetur sub peccato homicidii, sed sub peccato furti vel rapinae.</P> 968 "ref">[41628] II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
951 <BR> 969 sic proceditur. Videtur quod materia utriusque iustitiae non sit
952 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 970 diversa. Diversitas enim materiae facit diversitatem virtutis, ut
953 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 arg. 1"><A NAME="41754"><SPAN CLASS="ref">[41754] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sit licitum occidere homines peccatores. Dominus enim, Matth. XIII, in parabola, prohibuit extirpare zizania, qui sunt filii nequam, ut ibidem dicitur. Sed omne quod est prohibitum a Deo est peccatum. Ergo occidere peccatorem est peccatum.</P> 971 patet in temperantia et fortitudine. Si igitur distributivae
954 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 arg. 2"><A NAME="41755"><SPAN CLASS="ref">[41755] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, iustitia humana conformatur iustitiae divinae. Sed secundum divinam iustitiam peccatores ad poenitentiam reservantur, secundum illud Ezech. XVIII, <I>nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat</I>. Ergo videtur esse omnino iniustum quod peccatores occidantur.</P> 972 iustitiae et commutativae sit diversa materia, videtur quod non
955 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 arg. 3"><A NAME="41756"><SPAN CLASS="ref">[41756] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illud quod est secundum se malum nullo bono fine fieri licet, ut patet per Augustinum, in libro contra mendacium, et per philosophum, in II Ethic. Sed occidere hominem secundum se est malum, quia ad omnes homines debemus caritatem habere; amicos autem volumus vivere et esse, ut dicitur in IX Ethic. Ergo nullo modo licet hominem peccatorem interficere.</P> 973 contineantur sub una virtute, scilicet sub iustitia.</p>
956 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 s. c."><A NAME="41757"><SPAN CLASS="ref">[41757] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Exod. XXII, <I>maleficos non patieris vivere</I>; et in Psalm., <I>in matutino interficiebam omnes peccatores terrae</I>.</P> 974 <p title="II-II q. 61 a. 3 arg. 2"><a name="41629"><span class=
957 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 co."><A NAME="41758"><SPAN CLASS="ref">[41758] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, licitum est occidere animalia bruta inquantum ordinantur naturaliter ad hominum usum, sicut imperfectum ordinatur ad perfectum. Omnis autem pars ordinatur ad totum ut imperfectum ad perfectum. Et ideo omnis pars naturaliter est propter totum. Et propter hoc videmus quod si saluti totius corporis humani expediat praecisio alicuius membri, puta cum est putridum et corruptivum aliorum, laudabiliter et salubriter abscinditur. Quaelibet autem persona singularis comparatur ad totam communitatem sicut pars ad totum. Et ideo si aliquis homo sit periculosus communitati et corruptivus ipsius propter aliquod peccatum, laudabiliter et salubriter occiditur, ut bonum commune conservetur, modicum enim fermentum totam massam corrumpit, ut dicitur I ad Cor. V.</P> 975 "ref">[41629] II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
958 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 ad 1"><A NAME="41759"><SPAN CLASS="ref">[41759] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod dominus abstinendum mandavit ab eradicatione zizaniorum ut tritico parceretur, idest bonis. Quod quidem fit quando non possunt occidi mali quin simul occidantur et boni, vel quia latent inter bonos; vel quia habent multos sequaces, ita quod sine bonorum periculo interfici non possunt; ut Augustinus dicit, contra Parmen. Unde dominus docet magis esse sinendum malos vivere, et ultionem reservandum usque ad extremum iudicium, quam quod boni simul occidantur. Quando vero ex occisione malorum non imminet periculum bonis, sed magis tutela et salus, tunc licite possunt mali occidi.</P> 976 distributio, quae pertinet ad distributivam iustitiam, <i>est
959 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 ad 2"><A NAME="41760"><SPAN CLASS="ref">[41760] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Deus, secundum ordinem suae sapientiae, quandoque statim peccatores occidit, ad liberationem bonorum; quandoque autem eis poenitendi tempus concedit; secundum quod ipse novit suis electis expedire. Et hoc etiam humana iustitia imitatur pro posse, illos enim qui sunt perniciosi in alios, occidit; eos vero qui peccant aliis graviter non nocentes, ad poenitentiam reservat.</P> 977 pecuniae vel honoris vel aliorum quaecumque dispertiri possunt
960 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 ad 3"><A NAME="41761"><SPAN CLASS="ref">[41761] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod homo peccando ab ordine rationis recedit, et ideo decidit a dignitate humana, prout scilicet homo est naturaliter liber et propter seipsum existens, et incidit quodammodo in servitutem bestiarum, ut scilicet de ipso ordinetur secundum quod est utile aliis; secundum illud Psalm., <I>homo, cum in honore esset, non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus, et similis factus est illis</I>; et Prov. XI dicitur, <I>qui stultus est serviet sapienti</I>. Et ideo quamvis hominem in sua dignitate manentem occidere sit secundum se malum, tamen hominem peccatorem occidere potest esse bonum, sicut occidere bestiam, peior enim est malus homo bestia, et plus nocet, ut philosophus dicit, in I Polit. et in VII Ethic.</P> 978 inter eos qui communitate communicant</i>; ut dicitur in V Ethic.
961 <BR> 979 Quorum etiam est commutatio inter personas ad invicem, quae
962 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 980 pertinet ad commutativam iustitiam. Ergo non est diversa materia
963 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 arg. 1"><A NAME="41762"><SPAN CLASS="ref">[41762] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod occidere hominem peccatorem liceat privatae personae. In lege enim divina nihil illicitum mandatur. Sed Exod. XXXII praecepit Moyses, <I>occidat unusquisque proximum suum, fratrem et amicum suum</I>, pro peccato vituli conflatilis. Ergo etiam privatis personis licet peccatorem occidere.</P> 981 distributivae et commutativae iustitiae.</p>
964 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 arg. 2"><A NAME="41763"><SPAN CLASS="ref">[41763] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, homo propter peccatum bestiis comparatur, ut dictum est. Sed occidere bestiam sylvestrem, maxime nocentem, cuilibet privatae personae licet. Ergo, pari ratione, occidere hominem peccatorem.</P> 982 <p title="II-II q. 61 a. 3 arg. 3"><a name="41630"><span class=
965 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 arg. 3"><A NAME="41764"><SPAN CLASS="ref">[41764] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, laudabile est quod homo, etiam si sit privata persona, operetur quod est utile bono communi. Sed occisio maleficorum est utilis bono communi, ut dictum est. Ergo laudabile est si etiam privatae personae malefactores occidant.</P> 983 "ref">[41630] II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
966 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 s. c."><A NAME="41765"><SPAN CLASS="ref">[41765] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <I>qui sine aliqua publica administratione maleficum interfecerit, velut homicida iudicabitur, et tanto amplius quanto sibi potestatem a Deo non concessam usurpare non timuit</I>.</P> 984 si sit alia materia distributivae iustitiae et alia materia
967 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 co."><A NAME="41766"><SPAN CLASS="ref">[41766] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, occidere malefactorem licitum est inquantum ordinatur ad salutem totius communitatis. Et ideo ad illum solum pertinet cui committitur cura communitatis conservandae, sicut ad medicum pertinet praecidere membrum putridum quando ei commissa fuerit cura salutis totius corporis. Cura autem communis boni commissa est principibus habentibus publicam auctoritatem. Et ideo eis solum licet malefactores occidere, non autem privatis personis.</P> 985 commutativae propter hoc quod differunt specie, ubi non erit
968 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 ad 1"><A NAME="41767"><SPAN CLASS="ref">[41767] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ille aliquid facit cuius auctoritate fit, ut patet per Dionysium, XIII cap. Cael. Hier. Et ideo, ut Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <I>non ipse occidit qui ministerium debet iubenti sicut adminiculum gladius utenti</I>. Unde illi qui occiderunt proximos et amicos ex mandato domini, non hoc fecisse ipsi videntur, sed potius ille cuius auctoritate fecerunt, sicut et miles interficit hostem auctoritate principis, et minister latronem auctoritate iudicis.</P> 986 differentia speciei, non debebit esse materiae diversitas. Sed
969 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 ad 2"><A NAME="41768"><SPAN CLASS="ref">[41768] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod bestia naturaliter est distincta ab homine. Unde super hoc non requiritur aliquod iudicium an sit occidenda, si sit sylvestris. Si vero sit domestica, requiretur iudicium non propter ipsam, sed propter damnum domini. Sed homo peccator non est naturaliter distinctus ab hominibus iustis. Et ideo indiget publico iudicio, ut discernatur an sit occidendus propter communem salutem.</P> 987 philosophus ponit unam speciem commutativae iustitiae, quae tamen
970 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 ad 3"><A NAME="41769"><SPAN CLASS="ref">[41769] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod facere aliquid ad utilitatem communem quod nulli nocet, hoc est licitum cuilibet privatae personae. Sed si sit cum nocumento alterius, hoc non debet fieri nisi secundum iudicium eius ad quem pertinet existimare quid sit subtrahendum partibus pro salute totius.</P> 988 habet multiplicem materiam. Non ergo videtur esse multiplex materia
971 <BR> 989 harum specierum.</p>
972 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 990 <p title="II-II q. 61 a. 3 s. c."><a name="41631"><span class=
973 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 arg. 1"><A NAME="41770"><SPAN CLASS="ref">[41770] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod occidere malefactores liceat clericis. Clerici enim praecipue debent implere quod apostolus dicit, I ad Cor. IV, <I>imitatores mei estote, sicut et ego Christi</I>, per quod nobis indicitur ut Deum et sanctos eius imitemur. Sed ipse Deus, quem colimus, occidit malefactores, secundum illud Psalm., <I>qui percussit Aegyptum cum primogenitis eorum</I>. Moyses etiam a Levitis fecit interfici viginti tria millia hominum propter adorationem vituli, ut habetur Exod. XXXII. Et Phinees, sacerdos, interfecit Israelitem coeuntem cum Madianitide, ut habetur Num. XXV. Samuel etiam interfecit Agag, regem Amalec; et Elias sacerdotes Baal; et Mathathias eum qui ad sacrificandum accesserat; et in novo testamento, Petrus Ananiam et Saphiram. Ergo videtur quod etiam clericis liceat occidere malefactores.</P> 991 "ref">[41631] II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 s. c.</span></a> In
974 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 arg. 2"><A NAME="41771"><SPAN CLASS="ref">[41771] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potestas spiritualis est maior quam temporalis, et Deo coniunctior. Sed potestas temporalis licite malefactores occidit tanquam Dei minister, ut dicitur Rom. XIII. Ergo multo magis clerici, qui sunt Dei ministri spiritualem potestatem habentes, licite possunt malefactores occidere.</P> 992 contrarium est quod dicitur in V Ethic., quod una species iustitiae
975 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 arg. 3"><A NAME="41772"><SPAN CLASS="ref">[41772] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quicumque licite suscipit aliquod officium, licite potest ea exercere quae ad officium illud pertinent. Sed officium principis terrae est malefactores occidere, ut dictum est. Ergo clerici qui sunt terrarum principes, licite possunt occidere malefactores.</P> 993 <i>est directiva in distributionibus, alia in
976 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 s. c."><A NAME="41773"><SPAN CLASS="ref">[41773] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur I ad Tim. III, <I>oportet episcopum sine crimine esse, non vinolentum, non percussorem</I>.</P> 994 commutationibus</i>.</p>
977 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 co."><A NAME="41774"><SPAN CLASS="ref">[41774] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod non licet clericis occidere, duplici ratione. Primo quidem, quia sunt electi ad altaris ministerium, in quo repraesentatur passio Christi occisi, <I>qui cum percuteretur, non repercutiebat</I>, ut dicitur I Pet. II. Et ideo non competit ut clerici sint percussores aut occisores, debent enim ministri suum dominum imitari, secundum illud Eccli. X, <I>secundum iudicem populi, sic et ministri eius</I>. Alia ratio est quia clericis committitur ministerium novae legis, in qua non determinatur poena occisionis vel mutilationis corporalis. Et ideo, ut sint idonei ministri novi testamenti, debent a talibus abstinere.</P> 995 <p title="II-II q. 61 a. 3 co."><a name="41632"><span class=
978 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 ad 1"><A NAME="41775"><SPAN CLASS="ref">[41775] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Deus universaliter in omnibus operatur quae recta sunt, in unoquoque tamen secundum eius congruentiam. Et ideo unusquisque debet Deum imitari in hoc quod sibi specialiter congruit. Unde licet Deus corporaliter etiam malefactores occidat, non tamen oportet quod omnes in hoc eum imitentur. Petrus autem non propria auctoritate vel manu Ananiam et Saphiram interfecit, sed magis divinam sententiam de eorum morte promulgavit. Sacerdotes autem vel Levitae veteris testamenti erant ministri veteris legis, secundum quam poenae corporales infligebantur, et ideo etiam eis occidere propria manu congruebat.</P> 996 "ref">[41632] II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 co.</span></a> Respondeo
979 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 ad 2"><A NAME="41776"><SPAN CLASS="ref">[41776] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ministerium clericorum est in melioribus ordinatum quam sint corporales occisiones, scilicet in his quae pertinent ad salutem spiritualem. Et ideo non congruit eis quod minoribus se ingerant.</P> 997 dicendum quod, sicut supra dictum est, iustitia est circa quasdam
980 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 ad 3"><A NAME="41777"><SPAN CLASS="ref">[41777] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod praelati Ecclesiarum accipiunt officia principum terrae non ut ipsi iudicium sanguinis exerceant per seipsos, sed quod eorum auctoritate per alios exerceatur.</P> 998 operationes exteriores, scilicet distributionem et commutationem,
981 <BR> 999 quae quidem sunt usus quorundam exteriorum, vel rerum vel
982 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 1000 personarum vel etiam operum, rerum quidem, sicut cum aliquis vel
983 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 arg. 1"><A NAME="41778"><SPAN CLASS="ref">[41778] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod alicui liceat seipsum occidere. Homicidium enim est peccatum inquantum iustitiae contrariatur. Sed nullus potest sibi ipsi iniustitiam facere, ut probatur in V Ethic. Ergo nullus peccat occidendo seipsum.</P> 1001 aufert vel restituit alteri suam rem; personarum autem, sicut cum
984 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 arg. 2"><A NAME="41779"><SPAN CLASS="ref">[41779] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, occidere malefactores licet habenti publicam potestatem. Sed quandoque ille qui habet publicam potestatem est malefactor. Ergo licet ei occidere seipsum.</P> 1002 aliquis in ipsam personam hominis iniuriam facit, puta percutiendo
985 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 arg. 3"><A NAME="41780"><SPAN CLASS="ref">[41780] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, licitum est quod aliquis spontanee minus periculum subeat ut maius periculum vitet, sicut licitum est quod aliquis etiam sibi ipsi amputet membrum putridum ut totum corpus salvetur. Sed quandoque aliquis per occisionem sui ipsius vitat maius malum, vel miseram vitam vel turpitudinem alicuius peccati. Ergo licet alicui occidere seipsum.</P> 1003 vel conviciando, aut etiam cum reverentiam exhibet; operum autem,
986 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 arg. 4"><A NAME="41781"><SPAN CLASS="ref">[41781] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, Samson seipsum interfecit, ut habetur Iudic. XVI, qui tamen connumeratur inter sanctos, ut patet Heb. XI. Ergo licitum est alicui occidere seipsum.</P> 1004 sicut cum quis iuste ab alio exigit vel alteri reddit aliquod opus.
987 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 arg. 5"><A NAME="41782"><SPAN CLASS="ref">[41782] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, II Machab. XIV dicitur quod Razias quidam seipsum interfecit, eligens nobiliter mori potius quam <I>subditus fieri peccatoribus et contra natales suos iniuriis agi</I>. Sed nihil quod nobiliter fit et fortiter, est illicitum. Ergo occidere seipsum non est illicitum.</P> 1005 Si igitur accipiamus ut materiam utriusque iustitiae ea quorum
988 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 s. c."><A NAME="41783"><SPAN CLASS="ref">[41783] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <I>restat ut de homine intelligamus quod dictum est, non occides. Nec alterum ergo, nec te. Neque enim aliud quam hominem occidit qui seipsum occidit</I>.</P> 1006 operationes sunt usus, eadem est materia distributivae et
989 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 co."><A NAME="41784"><SPAN CLASS="ref">[41784] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod seipsum occidere est omnino illicitum triplici ratione. Primo quidem, quia naturaliter quaelibet res seipsam amat, et ad hoc pertinet quod quaelibet res naturaliter conservat se in esse et corrumpentibus resistit quantum potest. Et ideo quod aliquis seipsum occidat est contra inclinationem naturalem, et contra caritatem, qua quilibet debet seipsum diligere. Et ideo occisio sui ipsius semper est peccatum mortale, utpote contra naturalem legem et contra caritatem existens. Secundo, quia quaelibet pars id quod est, est totius. Quilibet autem homo est pars communitatis, et ita id quod est, est communitatis. Unde in hoc quod seipsum interficit, iniuriam communitati facit, ut patet per philosophum, in V Ethic. Tertio, quia vita est quoddam donum divinitus homini attributum, et eius potestati subiectum qui occidit et vivere facit. Et ideo qui seipsum vita privat in Deum peccat, sicut qui alienum servum interficit peccat in dominum cuius est servus; et sicut peccat ille qui usurpat sibi iudicium de re sibi non commissa. Ad solum enim Deum pertinet iudicium mortis et vitae, secundum illud Deut. XXXII, <I>ego occidam, et vivere faciam</I>.</P> 1007 commutativae iustitiae, nam et res distribui possunt a communi in
990 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 ad 1"><A NAME="41785"><SPAN CLASS="ref">[41785] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod homicidium est peccatum non solum quia contrariatur iustitiae, sed etiam quia contrariatur caritati quam habere debet aliquis ad seipsum. Et ex hac parte occisio sui ipsius est peccatum per comparationem ad seipsum. Per comparationem autem ad communitatem et ad Deum, habet rationem peccati etiam per oppositionem ad iustitiam.</P> 1008 singulos, et commutari de uno in alium; et etiam est quaedam
991 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 ad 2"><A NAME="41786"><SPAN CLASS="ref">[41786] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ille qui habet publicam potestatem potest licite malefactorem occidere per hoc quod potest de ipso iudicare. Nullus autem est iudex sui ipsius. Unde non licet habenti publicam potestatem seipsum occidere propter quodcumque peccatum. Licet tamen ei se committere iudicio aliorum.</P> 1009 distributio laboriosorum operum, et recompensatio. Si autem
992 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 ad 3"><A NAME="41787"><SPAN CLASS="ref">[41787] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod homo constituitur dominus sui ipsius per liberum arbitrium. Et ideo licite potest homo de seipso disponere quantum ad ea quae pertinent ad hanc vitam, quae hominis libero arbitrio regitur. Sed transitus de hac vita ad aliam feliciorem non subiacet libero arbitrio hominis, sed potestati divinae. Et ideo non licet homini seipsum interficere ut ad feliciorem transeat vitam. Similiter etiam nec ut miserias quaslibet praesentis vitae evadat. Quia ultimum malorum huius vitae et maxime terribile est mors, ut patet per philosophum, in III Ethic. Et ita inferre sibi mortem ad alias huius vitae miserias evadendas est maius malum assumere ad minoris mali vitationem. Similiter etiam non licet seipsum occidere propter aliquod peccatum commissum. Tum quia in hoc sibi maxime nocet quod sibi adimit necessarium poenitentiae tempus. Tum etiam quia malefactorem occidere non licet nisi per iudicium publicae potestatis. Similiter etiam non licet mulieri seipsam occidere ne ab alio corrumpatur. Quia non debet in se committere crimen maximum, quod est sui ipsius occisio, ut vitet minus crimen alienum (non enim est crimen mulieris per violentiam violatae, si consensus non adsit, quia non inquinatur corpus nisi de consensu mentis, ut Lucia dixit). Constat autem minus esse peccatum fornicationem vel adulterium quam homicidium, et praecipue sui ipsius, quod est gravissimum, quia sibi ipsi nocet, cui maximam dilectionem debet. Est etiam periculosissimum, quia non restat tempus ut per poenitentiam expietur. Similiter etiam nulli licet seipsum occidere ob timorem ne consentiat in peccatum. Quia <I>non sunt facienda mala ut veniant bona</I>, vel ut vitentur mala, praesertim minora et minus certa. Incertum enim est an aliquis in futurum consentiat in peccatum, potens est enim Deus hominem, quacumque tentatione superveniente, liberare a peccato.</P> 1010 accipiamus ut materiam utriusque iustitiae actiones ipsas
993 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 ad 4"><A NAME="41788"><SPAN CLASS="ref">[41788] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <I>nec Samson aliter excusatur quod seipsum cum hostibus ruina domus oppressit, nisi quia latenter spiritus hoc iusserat, qui per illum miracula faciebat</I>. Et eandem rationem assignat de quibusdam sanctis feminis quae tempore persecutionis seipsas occiderunt, quarum memoria in Ecclesia celebratur.</P> 1011 principales quibus utimur personis, rebus et operibus, sic
994 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 ad 5"><A NAME="41789"><SPAN CLASS="ref">[41789] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod ad fortitudinem pertinet quod aliquis ab alio mortem pati non refugiat propter bonum virtutis, et ut vitet peccatum. Sed quod aliquis sibi ipsi inferat mortem ut vitet mala poenalia, habet quidem quandam speciem fortitudinis, propter quod quidam seipsos interfecerunt aestimantes se fortiter agere, de quorum numero Razias fuit, non tamen est vera fortitudo, sed magis quaedam mollities animi non valentis mala poenalia sustinere, ut patet per philosophum, in III Ethic., et per Augustinum, in I de Civ. Dei.</P> 1012 invenitur utrobique alia materia. Nam distributiva iustitia est
995 <BR> 1013 directiva distributionis, commutativa vero iustitia est directiva
996 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 1014 commutationum quae attendi possunt inter duas personas. Quarum
997 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 arg. 1"><A NAME="41790"><SPAN CLASS="ref">[41790] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod liceat in aliquo casu interficere innocentem. Divinus enim timor non manifestatur per peccatum, quin magis <I>timor domini expellit peccatum</I>, ut dicitur Eccli. I. Sed Abraham commendatus est quod timuerit dominum, quia voluit interficere filium innocentem. Ergo potest aliquis innocentem interficere sine peccato.</P> 1015 quaedam sunt involuntariae; quaedam vero voluntariae. Involuntariae
998 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 arg. 2"><A NAME="41791"><SPAN CLASS="ref">[41791] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in genere peccatorum quae contra proximum committuntur, tanto videtur aliquid esse maius peccatum quanto maius nocumentum infertur ei in quem peccatur. Sed occisio plus nocet peccatori quam innocenti, qui de miseria huius vitae ad caelestem gloriam transit per mortem. Cum ergo liceat in aliquo casu peccatorem occidere, multo magis licet occidere innocentem vel iustum.</P> 1016 quidem, quando aliquis utitur re alterius vel persona vel opere, eo
999 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 arg. 3"><A NAME="41792"><SPAN CLASS="ref">[41792] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illud quod fit secundum ordinem iustitiae non est peccatum. Sed quandoque cogitur aliquis secundum ordinem iustitiae occidere innocentem, puta cum iudex, qui debet secundum allegata iudicare, condemnat ad mortem eum quem scit innocentem, per falsos testes convictum; et similiter minister qui iniuste condemnatum occidit obediens iudici. Ergo absque peccato potest aliquis occidere innocentem.</P> 1017 invito. Quod quidem contingit quandoque occulte per fraudem;
1000 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 s. c."><A NAME="41793"><SPAN CLASS="ref">[41793] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Exod. XXIII, <I>innocentem et iustum non occides</I>.</P> 1018 quandoque etiam manifeste per violentiam. Utrumque autem contingit
1001 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 co."><A NAME="41794"><SPAN CLASS="ref">[41794] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod aliquis homo dupliciter considerari potest, uno modo, secundum se; alio modo, per comparationem ad aliud. Secundum se quidem considerando hominem, nullum occidere licet, quia in quolibet, etiam peccatore, debemus amare naturam, quam Deus fecit, quae per occisionem corrumpitur. Sed sicut supra dictum est, occisio peccatoris fit licita per comparationem ad bonum commune, quod per peccatum corrumpitur. Vita autem iustorum est conservativa et promotiva boni communis, quia ipsi sunt principalior pars multitudinis. Et ideo nullo modo licet occidere innocentem.</P> 1019 aut in rem aut in personam propriam, aut in personam coniunctam. In
1002 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 ad 1"><A NAME="41795"><SPAN CLASS="ref">[41795] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Deus habet dominium mortis et vitae, eius enim ordinatione moriuntur et peccatores et iusti. Et ideo ille qui mandato Dei occidit innocentem, talis non peccat, sicut nec Deus, cuius est executor, et ostenditur Deum timere, eius mandatis obediens.</P> 1020 rem quidem, si occulte unus rem alterius accipiat, vocatur furtum;
1003 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 ad 2"><A NAME="41796"><SPAN CLASS="ref">[41796] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod in pensanda gravitate peccati magis est considerandum illud quod est per se quam illud quod est per accidens. Unde ille qui occidit iustum gravius peccat quam ille qui occidit peccatorem. Primo quidem, quia nocet ei quem plus debet diligere, et ita magis contra caritatem agit. Secundo, quia iniuriam infert ei qui est minus dignus, et ita magis contra iustitiam agit. Tertio, quia privat communitatem maiori bono. Quarto, quia magis Deum contemnit, secundum illud Luc. X, <I>qui vos spernit, me spernit</I>. Quod autem iustus occisus ad gloriam perducatur a Deo, per accidens se habet ad occisionem.</P> 1021 si autem manifeste, vocatur rapina. In personam autem propriam, vel
1004 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 ad 3"><A NAME="41797"><SPAN CLASS="ref">[41797] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod iudex, si scit aliquem esse innocentem qui falsis testibus convincitur, debet diligentius examinare testes, ut inveniat occasionem liberandi innoxium, sicut Daniel fecit. Si autem hoc non potest, debet eum ad superiorem remittere iudicandum. Si autem nec hoc potest, non peccat secundum allegata sententiam ferens, quia non ipse occidit innocentem, sed illi qui eum asserunt nocentem. Minister autem iudicis condemnantis innocentem, si sententia intolerabilem errorem contineat, non debet obedire, alias excusarentur carnifices qui martyres occiderunt. Si vero non contineat manifestam iniustitiam, non peccat praeceptum exequendo, quia ipse non habet discutere superioris sententiam; nec ipse occidit innocentem, sed iudex, cui ministerium adhibet.</P> 1022 quantum ad ipsam consistentiam personae; vel quantum ad dignitatem
1005 <BR> 1023 ipsius. Si autem quantum ad consistentiam personae, sic laeditur
1006 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 1024 aliquis occulte per dolosam occisionem seu percussionem, et per
1007 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 arg. 1"><A NAME="41798"><SPAN CLASS="ref">[41798] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod nulli liceat occidere aliquem se defendendo. Dicit enim Augustinus, ad Publicolam, <I>de occidendis hominibus ne ab eis quisquam occidatur, non mihi placet consilium, nisi forte sit miles, aut publica functione teneatur, ut non pro se hoc faciat sed pro aliis, accepta legitima potestate, si eius congruat personae</I>. Sed ille qui se defendendo occidit aliquem, ad hoc eum occidit ne ipse ab eo occidatur. Ergo hoc videtur esse illicitum.</P> 1025 veneni exhibitionem; manifeste autem per occisionem manifestam, aut
1008 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 arg. 2"><A NAME="41799"><SPAN CLASS="ref">[41799] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in I de Lib. Arb. dicitur, <I>quomodo apud divinam providentiam a peccato liberi sunt qui pro his rebus quas contemni oportet, humana caede polluti sunt?</I> Eas autem res dicit esse contemnendas quas homines inviti amittere possunt, ut ex praemissis patet. Horum autem est vita corporalis. Ergo pro conservanda vita corporali nulli licitum est hominem occidere.</P> 1026 per incarcerationem aut verberationem seu membri mutilationem.
1009 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 arg. 3"><A NAME="41800"><SPAN CLASS="ref">[41800] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Nicolaus Papa dicit, et habetur in decretis, dist. l, <I>de clericis pro quibus consuluisti, scilicet qui se defendendo Paganum occiderunt, si postea per poenitentiam possent ad pristinum statum redire aut ad altiorem ascendere, scito nos nullam occasionem dare, nec ullam tribuere licentiam eis quemlibet hominem quolibet modo occidendi</I>. Sed ad praecepta moralia servanda tenentur communiter clerici et laici. Ergo etiam laicis non est licitum occidere aliquem se defendendo.</P> 1027 Quantum autem ad dignitatem personae, laeditur aliquis occulte
1010 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 arg. 4"><A NAME="41801"><SPAN CLASS="ref">[41801] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, homicidium est gravius peccatum quam simplex fornicatio vel adulterium. Sed nulli licet committere simplicem fornicationem vel adulterium, vel quodcumque aliud peccatum mortale, pro conservatione propriae vitae, quia vita spiritualis praeferenda est corporali. Ergo nulli licet, defendendo seipsum, alium occidere ut propriam vitam conservet.</P> 1028 quidem per falsa testimonia seu detractiones, quibus aliquis aufert
1011 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 arg. 5"><A NAME="41802"><SPAN CLASS="ref">[41802] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, si arbor est mala, et fructus, ut dicitur Matth. VII. Sed ipsa defensio sui videtur esse illicita, secundum illud Rom. XII, <I>non vos defendentes, carissimi</I>. Ergo et occisio hominis exinde procedens est illicita.</P> 1029 famam suam, et per alia huiusmodi; manifeste autem per accusationem
1012 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 s. c."><A NAME="41803"><SPAN CLASS="ref">[41803] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Exod. XXII dicitur, <I>si effringens fur domum sive suffodiens fuerit inventus, et, accepto vulnere, mortuus fuerit, percussor non erit reus sanguinis</I>. Sed multo magis licitum est defendere propriam vitam quam propriam domum. Ergo etiam si aliquis occidat aliquem pro defensione vitae suae, non erit reus homicidii.</P> 1030 in iudicio, seu per convicii illationem. Quantum autem ad personam
1013 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 co."><A NAME="41804"><SPAN CLASS="ref">[41804] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod nihil prohibet unius actus esse duos effectus, quorum alter solum sit in intentione, alius vero sit praeter intentionem. Morales autem actus recipiunt speciem secundum id quod intenditur, non autem ab eo quod est praeter intentionem, cum sit per accidens, ut ex supradictis patet. Ex actu igitur alicuius seipsum defendentis duplex effectus sequi potest, unus quidem conservatio propriae vitae; alius autem occisio invadentis. Actus igitur huiusmodi ex hoc quod intenditur conservatio propriae vitae, non habet rationem illiciti, cum hoc sit cuilibet naturale quod se conservet in esse quantum potest. Potest tamen aliquis actus ex bona intentione proveniens illicitus reddi si non sit proportionatus fini. Et ideo si aliquis ad defendendum propriam vitam utatur maiori violentia quam oporteat, erit illicitum. Si vero moderate violentiam repellat, erit licita defensio, nam secundum iura, <I>vim vi repellere licet cum moderamine inculpatae tutelae</I>. Nec est necessarium ad salutem ut homo actum moderatae tutelae praetermittat ad evitandum occisionem alterius, quia plus tenetur homo vitae suae providere quam vitae alienae. Sed quia occidere hominem non licet nisi publica auctoritate propter bonum commune, ut ex supradictis patet; illicitum est quod homo intendat occidere hominem ut seipsum defendat, nisi ei qui habet publicam auctoritatem, qui, intendens hominem occidere ad sui defensionem, refert hoc ad publicum bonum, ut patet in milite pugnante contra hostes, et in ministro iudicis pugnante contra latrones. Quamvis et isti etiam peccent si privata libidine moveantur.</P> 1031 coniunctam, laeditur aliquis in uxore, ut in pluribus occulte, per
1014 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 ad 1"><A NAME="41805"><SPAN CLASS="ref">[41805] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod auctoritas Augustini intelligenda est in eo casu quo quis intendit occidere hominem ut seipsum a morte liberet.</P> 1032 adulterium; in servo autem, cum aliquis servum seducit, ut a domino
1015 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 ad 2"><A NAME="41806"><SPAN CLASS="ref">[41806] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 2 </SPAN></A>In quo etiam casu intelligitur auctoritas inducta ex libro de libero arbitrio. Unde signanter dicitur, pro his rebus, in quo designatur intentio. Et per hoc patet responsio ad secundum.</P> 1033 discedat; et haec etiam manifeste fieri possunt. Et eadem ratio est
1016 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 ad 3"><A NAME="41807"><SPAN CLASS="ref">[41807] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod irregularitas consequitur actum homicidii etiam si sit absque peccato, ut patet in iudice qui iuste aliquem condemnat ad mortem. Et propter hoc clericus, etiam si se defendendo interficiat aliquem, irregularis est, quamvis non intendat occidere, sed seipsum defendere.</P> 1034 de aliis personis coniunctis, in quas etiam possunt omnibus modis
1017 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 ad 4"><A NAME="41808"><SPAN CLASS="ref">[41808] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod actus fornicationis vel adulterii non ordinatur ad conservationem propriae vitae ex necessitate, sicut actus ex quo quandoque sequitur homicidium.</P> 1035 iniuriae committi sicut et in personam principalem. Sed adulterium
1018 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 ad 5"><A NAME="41809"><SPAN CLASS="ref">[41809] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod ibi prohibetur defensio quae est cum livore vindictae. Unde Glossa dicit, <I>non vos defendentes, idest, non sitis referientes adversarios</I>.</P> 1036 et servi seductio sunt proprie iniuriae circa has personas, tamen,
1019 <BR> 1037 quia servus est possessio quaedam, hoc refertur ad furtum.
1020 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 1038 Voluntariae autem commutationes dicuntur quando aliquis voluntarie
1021 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 arg. 1"><A NAME="41810"><SPAN CLASS="ref">[41810] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod aliquis casualiter occidens hominem incurrat homicidii reatum. Legitur enim Gen. IV quod Lamech, credens interficere bestiam, interfecit hominem, et reputatum est ei ad homicidium. Ergo reatum homicidii incurrit qui casualiter hominem occidit.</P> 1039 transfert rem suam in alterum. Et si quidem simpliciter in alterum
1022 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 arg. 2"><A NAME="41811"><SPAN CLASS="ref">[41811] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Exod. XXI dicitur quod <I>si quis percusserit mulierem praegnantem et aborsum fecerit, si mors eius fuerit subsecuta, reddet animam pro anima</I>. Sed hoc potest fieri absque intentione occisionis. Ergo homicidium casuale habet homicidii reatum.</P> 1040 transferat rem suam absque debito, sicut in donatione, non est
1023 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 arg. 3"><A NAME="41812"><SPAN CLASS="ref">[41812] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in decretis, dist. l, inducuntur plures canones in quibus casualia homicidia puniuntur. Sed poena non debetur nisi culpae. Ergo ille qui casualiter occidit hominem, incurrit homicidii culpam.</P> 1041 actus iustitiae, sed liberalitatis. Intantum autem ad iustitiam
1024 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 s. c."><A NAME="41813"><SPAN CLASS="ref">[41813] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, ad Publicolam, <I>absit ut ea quae propter bonum ac licitum facimus, si quid per haec, praeter nostram voluntatem, cuiquam mali acciderit, nobis imputetur</I>. Sed contingit quandoque ut propter bonum aliquid facientibus homicidium consequatur casualiter. Ergo non imputatur facienti ad culpam.</P> 1042 voluntaria translatio pertinet inquantum est ibi aliquid de ratione
1025 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 co."><A NAME="41814"><SPAN CLASS="ref">[41814] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, secundum philosophum, in II Physic., casus est causa agens praeter intentionem. Et ideo ea quae casualia sunt, simpliciter loquendo, non sunt intenta neque voluntaria. Et quia omne peccatum est voluntarium, secundum Augustinum, consequens est quod casualia, inquantum huiusmodi, non sunt peccata. Contingit tamen id quod non est actu et per se volitum vel intentum, esse per accidens volitum et intentum, secundum quod causa per accidens dicitur removens prohibens. Unde ille qui non removet ea ex quibus sequitur homicidium, si debeat removere, erit quodammodo homicidium voluntarium. Hoc autem contingit dupliciter, uno modo, quando dans operam rebus illicitis, quas vitare debebat, homicidium incurrit; alio modo, quando non adhibet debitam sollicitudinem. Et ideo secundum iura, si aliquis det operam rei licitae, debitam diligentiam adhibens, et ex hoc homicidium sequatur, non incurrit homicidii reatum, si vero det operam rei illicitae, vel etiam det operam rei licitae non adhibens diligentiam debitam, non evadit homicidii reatum si ex eius opere mors hominis consequatur.</P> 1043 debiti. Quod quidem contingit tripliciter. Uno modo, quando aliquis
1026 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 ad 1"><A NAME="41815"><SPAN CLASS="ref">[41815] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Lamech non adhibuit sufficientem diligentiam ad homicidium vitandum, et ideo reatum homicidii non evasit.</P> 1044 transfert simpliciter rem suam in alterum pro recompensatione
1027 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 ad 2"><A NAME="41816"><SPAN CLASS="ref">[41816] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ille qui percutit mulierem praegnantem dat operam rei illicitae. Et ideo si sequatur mors vel mulieris vel puerperii animati, non effugiet homicidii crimen, praecipue cum ex tali percussione in promptu sit quod mors sequatur.</P> 1045 alterius rei, sicut accidit in venditione et emptione. Secundo
1028 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 ad 3"><A NAME="41817"><SPAN CLASS="ref">[41817] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod secundum canones imponitur poena his qui casualiter occidunt dantes operam rei illicitae, vel non adhibentes diligentiam debitam.</P> 1046 modo, quando aliquis tradit rem suam alteri concedens ei usum rei
1029 <BR> 1047 cum debito recuperandi rem. Et si quidem gratis concedit usum rei,
1030 <DIV CLASS="D">Quaestio 65</DIV> 1048 vocatur ususfructus in rebus quae aliquid fructificant; vel
1031 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1049 simpliciter mutuum seu accommodatum in rebus quae non fructificant,
1032 <P TITLE="II-II q. 65 pr."><A NAME="41818"><SPAN CLASS="ref">[41818] II&ordf;-IIae q. 65 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de peccatis aliarum iniuriarum quae in personam committuntur. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, de mutilatione membrorum. Secundo, de verberatione. Tertio, de incarceratione. Quarto, utrum peccatum huiusmodi iniuriarum aggravetur ex hoc quod committitur in personam coniunctam aliis.</P> 1050 sicut sunt denarii, vasa et huiusmodi. Si vero nec ipse usus gratis
1033 <BR> 1051 conceditur, vocatur locatio et conductio. Tertio modo aliquis
1034 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1052 tradit rem suam ut recuperandam, non ratione usus, sed vel ratione
1035 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 arg. 1"><A NAME="41819"><SPAN CLASS="ref">[41819] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod mutilare aliquem membro in nullo casu possit esse licitum. Damascenus enim dicit, in II libro, quod peccatum committitur per hoc quod receditur <I>ab eo quod est secundum naturam in id quod est contra naturam</I>. Sed secundum naturam a Deo institutam est quod corpus hominis sit integrum membris; contra naturam autem est quod sit membro diminutum. Ergo mutilare aliquem membro semper videtur esse peccatum.</P> 1053 conservationis, sicut in deposito; vel ratione obligationis, sicut
1036 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 arg. 2"><A NAME="41820"><SPAN CLASS="ref">[41820] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut se habet tota anima ad totum corpus, ita se habent partes animae ad partes corporis, ut dicitur in II de anima. Sed non licet aliquem privare anima occidendo ipsum, nisi publica potestate. Ergo etiam non licet aliquem mutilare membro, nisi forte secundum publicam potestatem.</P> 1054 cum quis rem suam pignori obligat, seu cum aliquis pro alio
1037 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 arg. 3"><A NAME="41821"><SPAN CLASS="ref">[41821] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, salus animae praeferenda est saluti corporali. Sed non licet aliquem mutilare se membro propter salutem animae, puniuntur enim secundum statuta Nicaeni Concilii qui se castraverunt propter castitatem servandam. Ergo propter nullam aliam causam licet aliquem membro mutilare.</P> 1055 fideiubet. In omnibus autem huiusmodi actionibus, sive voluntariis
1038 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 s. c."><A NAME="41822"><SPAN CLASS="ref">[41822] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Exod. XXI, <I>oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede</I>.</P> 1056 sive involuntariis, est eadem ratio accipiendi medium secundum
1039 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 co."><A NAME="41823"><SPAN CLASS="ref">[41823] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod cum membrum aliquod sit pars totius humani corporis, est propter totum, sicut imperfectum propter perfectum. Unde disponendum est de membro humani corporis secundum quod expedit toti. Membrum autem humani corporis per se quidem utile est ad bonum totius corporis, per accidens tamen potest contingere quod sit nocivum, puta cum membrum putridum est totius corporis corruptivum. Si ergo membrum sanum fuerit et in sua naturali dispositione consistens, non potest praecidi absque totius hominis detrimento. Sed quia ipse totus homo ordinatur ut ad finem ad totam communitatem cuius est pars, ut supra dictum est; potest contingere quod abscisio membri, etsi vergat in detrimentum totius corporis, ordinatur tamen ad bonum communitatis, inquantum alicui infertur in poenam ad cohibitionem peccatorum. Et ideo sicut per publicam potestatem aliquis licite privatur totaliter vita propter aliquas maiores culpas, ita etiam privatur membro propter aliquas culpas minores. Hoc autem non est licitum alicui privatae personae, etiam volente illo cuius est membrum, quia per hoc fit iniuria communitati, cuius est ipse homo et omnes partes eius. Si vero membrum propter putredinem sit totius corporis corruptivum, tunc licitum est, de voluntate eius cuius est membrum, putridum membrum praescindere propter salutem totius corporis, quia unicuique commissa est cura propriae salutis. Et eadem ratio est si fiat voluntate eius ad quem pertinet curare de salute eius qui habet membrum corruptum. Aliter autem aliquem membro mutilare est omnino illicitum.</P> 1057 aequalitatem recompensationis. Et ideo omnes istae actiones ad unam
1040 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 ad 1"><A NAME="41824"><SPAN CLASS="ref">[41824] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod nihil prohibet id quod est contra particularem naturam esse secundum naturam universalem, sicut mors et corruptio in rebus naturalibus est contra particularem naturam eius quod corrumpitur, cum tamen sit secundum naturam universalem. Et similiter mutilare aliquem membro, etsi sit contra naturam particularem corporis eius qui mutilatur, est tamen secundum naturalem rationem in comparatione ad bonum commune.</P> 1058 speciem iustitiae pertinent, scilicet ad commutativam.</p>
1041 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 ad 2"><A NAME="41825"><SPAN CLASS="ref">[41825] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod totius hominis vita non ordinatur ad aliquid proprium ipsius hominis, sed ad ipsam potius omnia quae sunt hominis ordinantur. Et ideo privare aliquem vita in nullo casu pertinet ad aliquem nisi ad publicam potestatem, cui committitur procuratio boni communis. Sed praecisio membri potest ordinari ad propriam salutem unius hominis. Et ideo in aliquo casu potest ad ipsum pertinere.</P> 1059 <p title="II-II q. 61 a. 3 ad arg."><a name="41633"><span class=
1042 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 ad 3"><A NAME="41826"><SPAN CLASS="ref">[41826] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod membrum non est praecidendum propter corporalem salutem totius nisi quando aliter toti subveniri non potest. Saluti autem spirituali semper potest aliter subveniri quam per membri praecisionem, quia peccatum subiacet voluntati. Et ideo in nullo casu licet membrum praecidere propter quodcumque peccatum vitandum. Unde Chrysostomus, exponens illud Matth. XIX, <I>sunt eunuchi qui seipsos castraverunt propter regnum caelorum, dicit, non membrorum abscisionem, sed malarum cogitationum interemptionem. Maledictioni enim est obnoxius qui membrum abscidit, etenim quae homicidarum sunt talis praesumit</I>. Et postea subdit, <I>neque concupiscentia mansuetior ita fit, sed molestior. Aliunde enim habet fontes sperma quod in nobis est, et praecipue a proposito incontinenti et mente negligente, nec ita abscisio membri comprimit tentationes, ut cogitationis frenum</I>.</P> 1060 "ref">[41633] II&ordf;-IIae q. 61 a. 3 ad arg.</span></a> Et per
1043 <BR> 1061 hoc patet responsio ad obiecta.</p>
1044 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1062 <br />
1045 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 arg. 1"><A NAME="41827"><SPAN CLASS="ref">[41827] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat patribus verberare filios, aut dominis servos. Dicit enim apostolus, ad Ephes. VI, <I>vos, patres, nolite ad iracundiam provocare filios vestros</I>. Et infra subdit, <I>et vos, domini, eadem facite servis, remittentes minas</I>. Sed propter verbera aliqui ad iracundiam provocantur. Sunt etiam minis graviora. Ergo neque patres filios, neque domini servos debent verberare.</P> 1063 <div class="E">Articulus 4</div>
1046 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 arg. 2"><A NAME="41828"><SPAN CLASS="ref">[41828] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in X Ethic., quod <I>sermo paternus habet solum monitionem, non autem coactionem</I>. Sed quaedam coactio est per verbera. Ergo parentibus non licet filios verberare.</P> 1064 <p title="II-II q. 61 a. 4 arg. 1"><a name="41634"><span class=
1047 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 arg. 3"><A NAME="41829"><SPAN CLASS="ref">[41829] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, unicuique licet alteri disciplinam impendere, hoc enim pertinet ad eleemosynas spirituales, ut supra dictum est. Si ergo parentibus licet propter disciplinam filios verberare, pari ratione cuilibet licebit quemlibet verberare. Quod patet esse falsum. Ergo et primum.</P> 1065 "ref">[41634] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
1048 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 s. c."><A NAME="41830"><SPAN CLASS="ref">[41830] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Prov. XIII, <I>qui parcit virgae, odit filium suum</I>; et infra XXIII, <I>noli subtrahere a puero disciplinam. Si enim percusseris eum virga, non morietur, tu virga percuties eum, et animam eius de Inferno liberabis</I>. Et Eccli. XXXIII dicitur, <I>servo malevolo tortura et compedes</I>.</P> 1066 sic proceditur. Videtur quod iustum sit simpliciter idem quod
1049 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 co."><A NAME="41831"><SPAN CLASS="ref">[41831] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod per verberationem nocumentum quoddam infertur corpori eius qui verberatur, aliter tamen quam in mutilatione, nam mutilatio tollit corporis integritatem, verberatio vero tantummodo afficit sensum dolore. Unde multo minus nocumentum est quam membri mutilatio. Nocumentum autem inferre alicui non licet nisi per modum poenae propter iustitiam. Nullus autem iuste punit aliquem nisi sit eius ditioni subiectus. Et ideo verberare aliquem non licet nisi habenti potestatem aliquam super illum qui verberatur. Et quia filius subditur potestati patris, et servus potestati domini, licite potest verberare pater filium et dominus servum, causa correctionis et disciplinae.</P> 1067 contrapassum. Iudicium enim divinum est simpliciter iustum. Sed
1050 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 ad 1"><A NAME="41832"><SPAN CLASS="ref">[41832] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, cum ira sit appetitus vindictae, praecipue concitatur ira cum aliquis se reputat laesum iniuste, ut patet per philosophum, in II Rhet. Et ideo per hoc quod patribus interdicitur ne filios ad iracundiam provocent, non prohibetur quin filios verberent causa disciplinae, sed quod non immoderate eos affligant verberibus. Quod vero inducitur dominis quod remittant minas, potest dupliciter intelligi. Uno modo, ut remisse minis utantur, quod pertinet ad moderationem disciplinae. Alio modo, ut aliquis non semper impleat quod comminatus est, quod pertinet ad hoc quod iudicium quo quis comminatus est poenam, quandoque per remissionis misericordiam temperetur.</P> 1068 haec est forma divini iudicii, ut secundum quod aliquis fecit,
1051 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 ad 2"><A NAME="41833"><SPAN CLASS="ref">[41833] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod maior potestas maiorem debet habere coactionem. Sicut autem civitas est perfecta communitas, ita princeps civitatis habet perfectam potestatem coercendi, et ideo potest infligere poenas irreparabiles, scilicet occisionis vel mutilationis. Pater autem et dominus, qui praesunt familiae domesticae, quae est imperfecta communitas, habent imperfectam potestatem coercendi secundum leviores poenas, quae non inferunt irreparabile nocumentum. Et huiusmodi est verberatio.</P> 1069 patiatur, secundum illud Matth. VII, <i>in quo iudicio
1052 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 ad 3"><A NAME="41834"><SPAN CLASS="ref">[41834] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod exhibere disciplinam volenti cuilibet licet. Sed disciplinam nolenti adhibere est solum eius cui alterius cura committitur. Et ad hoc pertinet aliquem verberibus castigare.</P> 1070 iudicaveritis, iudicabimini, et in qua mensura mensi fueritis,
1053 <BR> 1071 remetietur vobis</i>. Ergo iustum est simpliciter idem quod
1054 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1072 contrapassum.</p>
1055 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 arg. 1"><A NAME="41835"><SPAN CLASS="ref">[41835] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non liceat aliquem hominem incarcerare. Actus enim est malus ex genere qui cadit supra indebitam materiam, ut supra dictum est. Sed homo, habens naturalem arbitrii libertatem, est indebita materia incarcerationis, quae libertati repugnat. Ergo illicitum est aliquem incarcerare.</P> 1073 <p title="II-II q. 61 a. 4 arg. 2"><a name="41635"><span class=
1056 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 arg. 2"><A NAME="41836"><SPAN CLASS="ref">[41836] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, humana iustitia regulari debet ex divina. Sed sicut dicitur Eccli. XV, <I>Deus reliquit hominem in manu consilii sui</I>. Ergo videtur quod non est aliquis coercendus vinculis vel carcere.</P> 1074 "ref">[41635] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
1057 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 arg. 3"><A NAME="41837"><SPAN CLASS="ref">[41837] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nullus est cohibendus nisi ab opere malo, a quo quilibet licite potest alium impedire. Si ergo incarcerare aliquem esset licitum ad hoc quod cohiberetur a malo, cuilibet esset licitum aliquem incarcerare. Quod patet esse falsum. Ergo et primum.</P> 1075 in utraque iustitiae specie datur aliquid alicui secundum quandam
1058 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 s. c."><A NAME="41838"><SPAN CLASS="ref">[41838] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Levit. XXIV legitur quendam missum fuisse in carcerem propter peccatum blasphemiae.</P> 1076 aequalitatem, in respectu quidem ad dignitatem personae in iustitia
1059 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 co."><A NAME="41839"><SPAN CLASS="ref">[41839] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod in bonis corporis tria per ordinem considerantur. Primo quidem, integritas corporalis substantiae, cui detrimentum affertur per occisionem vel mutilationem. Secundo, delectatio vel quies sensus, cui opponitur verberatio, vel quidlibet sensum dolore afficiens. Tertio, motus et usus membrorum, qui impeditur per ligationem vel incarcerationem, seu quamcumque detentionem. Et ideo incarcerare aliquem, vel qualitercumque detinere, est illicitum nisi fiat secundum ordinem iustitiae, aut in poenam aut ad cautelam alicuius mali vitandi.</P> 1077 distributiva, quae quidem personae dignitas maxime videtur attendi
1060 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 ad 1"><A NAME="41840"><SPAN CLASS="ref">[41840] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod homo qui abutitur potestate sibi data, meretur eam amittere. Et ideo homo qui peccando abusus est libero usu suorum membrorum, conveniens est incarcerationis materia.</P> 1078 secundum opera quibus aliquis communitati servivit; in respectu
1061 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 ad 2"><A NAME="41841"><SPAN CLASS="ref">[41841] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Deus quandoque, secundum ordinem suae sapientiae, peccatores cohibet ne possint peccata implere, secundum illud Iob V, <I>qui dissipat cogitationes malignorum, ne possint implere manus eorum quod coeperant</I>. Quandoque vero eos permittit quod volunt agere. Et similiter secundum humanam iustitiam non pro qualibet culpa homines incarcerantur, sed pro aliquibus.</P> 1079 autem ad rem in qua quis damnificatus est, in iustitia commutativa.
1062 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 ad 3"><A NAME="41842"><SPAN CLASS="ref">[41842] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod detinere hominem ad horam ab aliquo opere illicito statim perpetrando, cuilibet licet, sicut cum aliquis detinet aliquem ne se praecipitet, vel ne alium feriat. Sed simpliciter aliquem includere vel ligare ad eum solum pertinet qui habet disponere universaliter de actibus et vita alterius, quia per hoc impeditur non solum a malis, sed etiam a bonis agendis.</P> 1080 Secundum autem utramque aequalitatem aliquis contrapatitur secundum
1063 <BR> 1081 quod fecit. Ergo videtur quod iustum simpliciter sit idem quod
1064 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1082 contrapassum.</p>
1065 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 arg. 1"><A NAME="41843"><SPAN CLASS="ref">[41843] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod peccatum non aggravetur ex hoc quod praedictae iniuriae inferuntur in personas aliis coniunctas. Huiusmodi enim iniuriae habent rationem peccati prout nocumentum alicui infertur contra eius voluntatem. Sed magis est contra hominis voluntatem malum quod in personam propriam infertur quam quod infertur in personam coniunctam. Ergo iniuria illata in personam coniunctam est minor.</P> 1083 <p title="II-II q. 61 a. 4 arg. 3"><a name="41636"><span class=
1066 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 arg. 2"><A NAME="41844"><SPAN CLASS="ref">[41844] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in sacra Scriptura praecipue reprehenduntur qui pupillis et viduis iniurias inferunt, unde dicitur Eccli. XXXV, <I>non despiciet preces pupilli, nec viduam, si effundat loquelam gemitus</I>. Sed vidua et pupillus non sunt personae aliis coniunctae. Ergo ex hoc quod infertur iniuria personis coniunctis non aggravatur peccatum.</P> 1084 "ref">[41636] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
1067 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 arg. 3"><A NAME="41845"><SPAN CLASS="ref">[41845] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, persona coniuncta habet propriam voluntatem, sicut et principalis persona. Potest ergo aliquid ei esse voluntarium quod est contra voluntatem principalis personae, ut patet in adulterio, quod placet uxori et displicet viro. Sed huiusmodi iniuriae habent rationem peccati prout consistunt in involuntaria commutatione. Ergo huiusmodi iniuriae minus habent de ratione peccati.</P> 1085 maxime videtur quod non oporteat aliquem contrapati secundum quod
1068 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 s. c."><A NAME="41846"><SPAN CLASS="ref">[41846] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Deut. XXVIII, ad quandam exaggerationem dicitur, <I>filii tui et filiae tuae tradentur alteri populo videntibus oculis tuis</I>.</P> 1086 fecit, propter differentiam voluntarii et involuntarii, qui enim
1069 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 co."><A NAME="41847"><SPAN CLASS="ref">[41847] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod quanto aliqua iniuria in plures redundat, ceteris paribus, tanto gravius est peccatum. Et inde est quod gravius est peccatum si aliquis percutiat principem quam personam privatam, quia redundat in iniuriam totius multitudinis, ut supra dictum est. Cum autem infertur iniuria in aliquam personam coniunctam alteri qualitercumque, iniuria illa pertinet ad duas personas. Et ideo, ceteris paribus, ex hoc ipso aggravatur peccatum. Potest tamen contingere quod secundum aliquas circumstantias sit gravius peccatum quod fit contra personam nulli coniunctam, vel propter dignitatem personae, vel propter magnitudinem nocumenti.</P> 1087 involuntarie fecit iniuriam, minus punitur. Sed voluntarium et
1070 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 ad 1"><A NAME="41848"><SPAN CLASS="ref">[41848] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod iniuria illata in personam coniunctam minus est nociva personae cui coniungitur quam si in ipsam immediate inferretur, et ex hac parte est minus peccatum. Sed hoc totum quod pertinet ad iniuriam personae cui coniungitur, superadditur peccato quod quis incurrit ex eo quod aliam personam secundum se laedit.</P> 1088 involuntarium, quae accipiuntur ex parte nostra, non diversificant
1071 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 ad 2"><A NAME="41849"><SPAN CLASS="ref">[41849] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod iniuriae illatae in viduas et pupillos magis exaggerantur, tum quia magis opponuntur misericordiae. Tum quia idem nocumentum huiusmodi personis inflictum est eis gravius, quia non habent relevantem.</P> 1089 medium iustitiae, quod est medium rei et non quoad nos. Ergo iustum
1072 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 ad 3"><A NAME="41850"><SPAN CLASS="ref">[41850] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod per hoc quod uxor voluntarie consentit in adulterium, minoratur quidem peccatum et iniuria ex parte ipsius mulieris, gravius enim esset si adulter violenter eam opprimeret. Non tamen per hoc tollitur iniuria ex parte viri, quia <I>uxor non habet potestatem sui corporis, sed vir</I>, ut dicitur I ad Cor. VII. Et eadem ratio est de similibus. De adulterio tamen, quod non solum iustitiae, sed etiam castitati opponitur, erit locus infra agendi in tractatu de temperantia.</P> 1090 simpliciter idem esse videtur quod contrapassum.</p>
1073 <BR> 1091 <p title="II-II q. 61 a. 4 s. c."><a name="41637"><span class=
1074 <DIV CLASS="D">Quaestio 66</DIV> 1092 "ref">[41637] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
1075 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1093 est quod philosophus, in V Ethic., probat non quodlibet iustum esse
1076 <P TITLE="II-II q. 66 pr."><A NAME="41851"><SPAN CLASS="ref">[41851] II&ordf;-IIae q. 66 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de peccatis iustitiae oppositis per quae infertur nocumentum proximo in rebus, scilicet de furto et rapina. Et circa hoc quaeruntur novem. Primo, utrum naturalis sit homini possessio exteriorum rerum. Secundo, utrum licitum sit quod aliquis rem aliquam possideat quasi propriam. Tertio, utrum furtum sit occulta acceptio rei alienae. Quarto, utrum rapina sit peccatum specie differens a furto. Quinto, utrum omne furtum sit peccatum. Sexto, utrum furtum sit peccatum mortale. Septimo, utrum liceat furari in necessitate. Octavo, utrum omnis rapina sit peccatum mortale. Nono, utrum rapina sit gravius peccatum quam furtum.</P> 1094 contrapassum.</p>
1077 <BR> 1095 <p title="II-II q. 61 a. 4 co."><a name="41638"><span class=
1078 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1096 "ref">[41638] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 co.</span></a> Respondeo
1079 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 arg. 1"><A NAME="41852"><SPAN CLASS="ref">[41852] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod non sit naturalis homini possessio exteriorum rerum. Nullus enim debet sibi attribuere quod Dei est. Sed dominium omnium creaturarum est proprie Dei, secundum illud Psalm., <I>domini est terra</I> et cetera. Ergo non est naturalis homini rerum possessio.</P> 1097 dicendum quod hoc quod dicitur contrapassum importat aequalem
1080 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 arg. 2"><A NAME="41853"><SPAN CLASS="ref">[41853] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Basilius, exponens verbum divitis dicentis, Luc. XII, <I>congregabo omnia quae nata sunt mihi et bona mea</I>, dicit, <I>dic mihi, quae tua? Unde ea sumens in vitam tulisti?</I> Sed illa quae homo possidet naturaliter, potest aliquis convenienter dicere esse sua. Ergo homo non possidet naturaliter exteriora bona.</P> 1098 recompensationem passionis ad actionem praecedentem. Quod quidem
1081 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 arg. 3"><A NAME="41854"><SPAN CLASS="ref">[41854] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut Ambrosius dicit, in libro de Trin., dominus nomen est potestatis. Sed homo non habet potestatem super res exteriores, nihil enim potest circa earum naturam immutare. Ergo possessio exteriorum rerum non est homini naturalis.</P> 1099 propriissime dicitur in passionibus iniuriosis quibus aliquis
1082 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 s. c."><A NAME="41855"><SPAN CLASS="ref">[41855] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in Psalm., omnia subiecisti sub pedibus eius, scilicet hominis.</P> 1100 personam proximi laedit, puta, si percutit, quod repercutiatur. Et
1083 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 co."><A NAME="41856"><SPAN CLASS="ref">[41856] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod res exterior potest dupliciter considerari. Uno modo, quantum ad eius naturam, quae non subiacet humanae potestati, sed solum divinae, cui omnia ad nutum obediunt. Alio modo, quantum ad usum ipsius rei. Et sic habet homo naturale dominium exteriorum rerum, quia per rationem et voluntatem potest uti rebus exterioribus ad suam utilitatem, quasi propter se factis; semper enim imperfectiora sunt propter perfectiora, ut supra habitum est. Et ex hac ratione philosophus probat, in I Polit., quod possessio rerum exteriorum est homini naturalis. Hoc autem naturale dominium super ceteras creaturas, quod competit homini secundum rationem, in qua imago Dei consistit, manifestatur in ipsa hominis creatione, Gen. I, ubi dicitur, <I>faciamus hominem ad similitudinem et imaginem nostram, et praesit piscibus maris,</I> et cetera.</P> 1101 hoc quidem iustum determinatur in lege, Exod. XXI, <i>reddet animam
1084 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 ad 1"><A NAME="41857"><SPAN CLASS="ref">[41857] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Deus habet principale dominium omnium rerum. Et ipse secundum suam providentiam ordinavit res quasdam ad corporalem hominis sustentationem. Et propter hoc homo habet naturale rerum dominium quantum ad potestatem utendi ipsis.</P> 1102 pro anima, oculum pro oculo,</i> et cetera. Et quia etiam auferre
1085 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 ad 2"><A NAME="41858"><SPAN CLASS="ref">[41858] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod dives ille reprehenditur ex hoc quod putabat exteriora bona esse principaliter sua, quasi non accepisset ea ab alio, scilicet a Deo.</P> 1103 rem alterius est quoddam facere, ideo secundario etiam in his
1086 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 ad 3"><A NAME="41859"><SPAN CLASS="ref">[41859] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ratio illa procedit de dominio exteriorum rerum quantum ad naturas ipsarum, quod quidem dominium soli Deo convenit, ut dictum est.</P> 1104 dicitur contrapassum, prout scilicet aliquis qui damnum intulit, in
1087 <BR> 1105 re sua ipse etiam damnificatur. Et hoc etiam iustum continetur in
1088 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1106 lege, Exod. XXII, <i>si quis furatus fuerit bovem aut ovem, et
1089 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 arg. 1"><A NAME="41860"><SPAN CLASS="ref">[41860] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat alicui rem aliquam quasi propriam possidere. Omne enim quod est contra ius naturale est illicitum. Sed secundum ius naturale omnia sunt communia, cui quidem communitati contrariatur possessionum proprietas. Ergo illicitum est cuilibet homini appropriare sibi aliquam rem exteriorem.</P> 1107 occiderit vel vendiderit, quinque boves pro uno bove restituet, et
1090 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 arg. 2"><A NAME="41861"><SPAN CLASS="ref">[41861] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Basilius dicit, exponens praedictum verbum divitis, <I>sicut qui, praeveniens ad spectacula, prohiberet advenientes, sibi appropriando quod ad communem usum ordinatur; similes sunt divites qui communia, quae praeoccupaverunt, aestimant sua esse</I>. Sed illicitum esset praecludere viam aliis ad potiendum communibus bonis. Ergo illicitum est appropriare sibi aliquam rem communem.</P> 1108 quatuor oves pro una ove</i>. Tertio vero transfertur nomen
1091 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 arg. 3"><A NAME="41862"><SPAN CLASS="ref">[41862] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Ambrosius dicit, et habetur in decretis, dist. XLVII, Can. sicut hi, proprium nemo dicat quod est commune. Appellat autem communes res exteriores, sicut patet ex his quae praemittit. Ergo videtur illicitum esse quod aliquis appropriet sibi aliquam rem exteriorem.</P> 1109 contrapassi ad voluntarias commutationes, in quibus utrinque est
1092 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 s. c."><A NAME="41863"><SPAN CLASS="ref">[41863] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de Haeres., <I>apostolici dicuntur qui se hoc nomine arrogantissime vocaverunt, eo quod in suam communionem non acciperent utentes coniugibus, et res proprias possidentes, quales habet Catholica Ecclesia et monachos et clericos plurimos</I>. Sed ideo isti haeretici sunt quoniam, se ab Ecclesia separantes, nullam spem putant eos habere qui utuntur his rebus, quibus ipsi carent. Est ergo erroneum dicere quod non liceat homini propria possidere.</P> 1110 actio et passio, sed voluntarium diminuit de ratione passionis, ut
1093 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 co."><A NAME="41864"><SPAN CLASS="ref">[41864] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod circa rem exteriorem duo competunt homini. Quorum unum est potestas procurandi et dispensandi. Et quantum ad hoc licitum est quod homo propria possideat. Et est etiam necessarium ad humanam vitam, propter tria. Primo quidem, quia magis sollicitus est unusquisque ad procurandum aliquid quod sibi soli competit quam aliquid quod est commune omnium vel multorum, quia unusquisque, laborem fugiens, relinquit alteri id quod pertinet ad commune; sicut accidit in multitudine ministrorum. Alio modo, quia ordinatius res humanae tractantur si singulis immineat propria cura alicuius rei procurandae, esset autem confusio si quilibet indistincte quaelibet procuraret. Tertio, quia per hoc magis pacificus status hominum conservatur, dum unusquisque re sua contentus est. Unde videmus quod inter eos qui communiter et ex indiviso aliquid possident, frequentius iurgia oriuntur. Aliud vero quod competit homini circa res exteriores est usus ipsarum. Et quantum ad hoc non debet homo habere res exteriores ut proprias, sed ut communes, ut scilicet de facili aliquis ea communicet in necessitates aliorum. Unde apostolus dicit, I ad Tim. ult., <I>divitibus huius saeculi praecipe facile tribuere, communicare</I>.</P> 1111 dictum est. In omnibus autem his debet fieri, secundum rationem
1094 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 ad 1"><A NAME="41865"><SPAN CLASS="ref">[41865] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod communitas rerum attribuitur iuri naturali, non quia ius naturale dictet omnia esse possidenda communiter et nihil esse quasi proprium possidendum, sed quia secundum ius naturale non est distinctio possessionum, sed magis secundum humanum condictum, quod pertinet ad ius positivum, ut supra dictum est. Unde proprietas possessionum non est contra ius naturale; sed iuri naturali superadditur per adinventionem rationis humanae.</P> 1112 iustitiae commutativae, recompensatio secundum aequalitatem, ut
1095 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 ad 2"><A NAME="41866"><SPAN CLASS="ref">[41866] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ille qui, praeveniens ad spectacula, praepararet aliis viam, non illicite ageret, sed ex hoc illicite agit quod alios prohibet. Et similiter dives non illicite agit si, praeoccupans possessionem rei quae a principio erat communis, aliis communicat, peccat autem si alios ab usu illius rei indiscrete prohibeat. Unde Basilius ibidem dicit, <I>cur tu abundas, ille vero mendicat, nisi ut tu bonae dispensationis merita consequaris, ille vero patientiae praemiis coronetur?</I></P> 1113 scilicet passio recompensata sit aequalis actioni. Non autem semper
1096 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 ad 3"><A NAME="41867"><SPAN CLASS="ref">[41867] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod cum dicit Ambrosius, <I>nemo proprium dicat quod est commune</I>, loquitur de proprietate quantum ad usum. Unde subdit, <I>plus quam sufficeret sumptui, violenter obtentum est</I>.</P> 1114 esset aequalis si idem specie aliquis pateretur quod fecit. Nam
1097 <BR> 1115 primo quidem, cum quis iniuriose laedat alterius personam maiorem,
1098 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1116 maior est actio quam passio eiusdem speciei quam ipse pateretur. Et
1099 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 arg. 1"><A NAME="41868"><SPAN CLASS="ref">[41868] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non sit de ratione furti occulte accipere rem alienam. Illud enim quod diminuit peccatum non videtur ad rationem peccati pertinere. Sed in occulto peccare pertinet ad diminutionem peccati, sicut e contrario ad exaggerandum peccatum quorundam dicitur Isaiae III, <I>peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt</I>. Ergo non est de ratione furti occulta acceptio rei alienae.</P> 1117 ideo ille qui percutit principem non solum repercutitur, sed multo
1100 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 arg. 2"><A NAME="41869"><SPAN CLASS="ref">[41869] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Ambrosius dicit, et habetur in decretis, dist. XLVII, <I>neque minus est criminis habenti tollere quam, cum possis et abundas, indigentibus denegare</I>. Ergo sicut furtum consistit in acceptione rei alienae, ita et in detentione ipsius.</P> 1118 gravius punitur. Similiter etiam cum quis aliquem involuntarium in
1101 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 arg. 3"><A NAME="41870"><SPAN CLASS="ref">[41870] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, homo potest furtim ab alio accipere etiam quod suum est puta rem quam apud alium deposuit, vel quae est ab eo iniuste ablata. Non est ergo de ratione furti quod sit occulta acceptio rei alienae.</P> 1119 re sua damnificat, maior est actio quam esset passio si sibi sola
1102 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 s. c."><A NAME="41871"><SPAN CLASS="ref">[41871] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Isidorus dicit, in libro Etymol., <I>fur a furvo dictus est, idest a fusco, nam noctis utitur tempore</I>.</P> 1120 res illa auferretur, quia ipse qui damnificavit alium, in re sua
1103 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 co."><A NAME="41872"><SPAN CLASS="ref">[41872] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ad rationem furti tria concurrunt. Quorum primum convenit sibi secundum quod contrariatur iustitiae, quae unicuique tribuit quod suum est. Et ex hoc competit ei quod usurpat alienum. Secundum vero pertinet ad rationem furti prout distinguitur a peccatis quae sunt contra personam, sicut ab homicidio et adulterio. Et secundum hoc competit furto quod sit circa rem possessam. Si quis enim accipiat id quod est alterius non quasi possessio, sed quasi pars, sicut si amputet membrum; vel sicut persona coniuncta, ut si auferat filiam vel uxorem, non habet proprie rationem furti. Tertia differentia est quae complet furti rationem, ut scilicet occulte usurpetur alienum. Et secundum hoc propria ratio furti est ut sit occulta acceptio rei alienae.</P> 1121 nihil damnificaretur. Et ideo punitur in hoc quod multiplicius
1104 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 ad 1"><A NAME="41873"><SPAN CLASS="ref">[41873] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod occultatio quandoque quidem est causa peccati, puta cum quis utitur occultatione ad peccandum, sicut accidit in fraude et dolo. Et hoc modo non diminuit, sed constituit speciem peccati. Et ita est in furto. Alio modo occultatio est simplex circumstantia peccati. Et sic diminuit peccatum, tum quia est signum verecundiae; tum quia tollit scandalum.</P> 1122 restituat, quia etiam non solum damnificavit personam privatam, sed
1105 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 ad 2"><A NAME="41874"><SPAN CLASS="ref">[41874] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod detinere id quod alteri debetur eandem rationem nocumenti habet cum acceptione. Et ideo sub iniusta acceptione intelligitur etiam iniusta detentio.</P> 1123 rempublicam, eius tutelae securitatem infringendo. Similiter etiam
1106 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 ad 3"><A NAME="41875"><SPAN CLASS="ref">[41875] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod nihil prohibet id quod est simpliciter unius, secundum quid esse alterius. Sicut res deposita est simpliciter quidem deponentis, sed est eius apud quem deponitur quantum ad custodiam. Et id quod est per rapinam ablatum est rapientis, non simpliciter, sed quantum ad detentionem.</P> 1124 nec in commutationibus voluntariis semper esset aequalis passio si
1107 <BR> 1125 aliquis daret rem suam, accipiens rem alterius, quia forte res
1108 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1126 alterius est multo maior quam sua. Et ideo oportet secundum quandam
1109 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 arg. 1"><A NAME="41876"><SPAN CLASS="ref">[41876] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod furtum et rapina non sint peccata differentia specie. Furtum enim et rapina differunt secundum occultum et manifestum, furtum enim importat occultam acceptionem, rapina vero violentam et manifestam. Sed in aliis generibus peccatorum occultum et manifestum non diversificant speciem. Ergo furtum et rapina non sunt peccata specie diversa.</P> 1127 proportionatam commensurationem adaequare passionem actioni in
1110 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 arg. 2"><A NAME="41877"><SPAN CLASS="ref">[41877] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, moralia recipiunt speciem a fine, ut supra dictum est. Sed furtum et rapina ordinantur ad eundem finem, scilicet ad habendum aliena. Ergo non differunt specie.</P> 1128 commutationibus, ad quod inventa sunt numismata. Et sic
1111 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 arg. 3"><A NAME="41878"><SPAN CLASS="ref">[41878] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut rapitur aliquid ad possidendum, ita rapitur mulier ad delectandum, unde et Isidorus dicit, in libro Etymol., quod <I>raptor dicitur corruptor, et rapta corrupta</I>. Sed raptus dicitur sive mulier auferatur publice, sive occulte. Ergo et res possessa rapi dicitur sive occulte, sive publice rapiatur. Ergo non differunt furtum et rapina.</P> 1129 contrapassum est commutativum iustum. In distributiva autem
1112 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 s. c."><A NAME="41879"><SPAN CLASS="ref">[41879] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in V Ethic., distinguit furtum a rapina, ponens furtum occultum, rapinam vero violentam.</P> 1130 iustitia locum non habet. Quia in distributiva iustitia non
1113 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 co."><A NAME="41880"><SPAN CLASS="ref">[41880] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod furtum et rapina sunt vitia iustitiae opposita, inquantum aliquis alter facit iniustum. Nullus autem patitur iniustum volens, ut probatur in V Ethic. Et ideo furtum et rapina ex hoc habent rationem peccati quod acceptio est involuntaria ex parte eius cui aliquid subtrahitur. Involuntarium autem dupliciter dicitur, scilicet per ignorantiam, et violentiam, ut habetur in III Ethic. Et ideo aliam rationem peccati habet rapina, et aliam furtum. Et propter hoc differunt specie.</P> 1131 attenditur aequalitas secundum proportionem rei ad rem, vel
1114 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 ad 1"><A NAME="41881"><SPAN CLASS="ref">[41881] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in aliis generibus peccatorum non attenditur ratio peccati ex aliquo involuntario, sicut attenditur in peccatis oppositis iustitiae. Et ideo ubi occurrit diversa ratio involuntarii, est diversa species peccati.</P> 1132 passionis ad actionem, unde dicitur contrapassum, sed secundum
1115 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 ad 2"><A NAME="41882"><SPAN CLASS="ref">[41882] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod finis remotus est idem rapinae et furti, sed hoc non sufficit ad identitatem speciei, quia est diversitas in finibus proximis. Raptor enim vult per propriam potestatem obtinere, fur vero per astutiam.</P> 1133 proportionalitatem rerum ad personas, ut supra dictum est.</p>
1116 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 ad 3"><A NAME="41883"><SPAN CLASS="ref">[41883] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod raptus mulieris non potest esse occultus ex parte mulieris quae rapitur. Et ideo etiam si sit occultus ex parte aliorum, quibus rapitur, adhuc remanet ratio rapinae ex parte mulieris, cui violentia infertur.</P> 1134 <p title="II-II q. 61 a. 4 ad 1"><a name="41639"><span class=
1117 <BR> 1135 "ref">[41639] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
1118 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 1136 ergo dicendum quod illa forma divini iudicii attenditur secundum
1119 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 arg. 1"><A NAME="41884"><SPAN CLASS="ref">[41884] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod furtum non semper sit peccatum. Nullum enim peccatum cadit sub praecepto divino, dicitur enim Eccli. XV, <I>nemini mandavit impie agere</I>. Sed Deus invenitur praecepisse furtum, dicitur enim Exod. XII, <I>fecerunt filii Israel sicut praeceperat dominus Moysi, et expoliaverunt Aegyptios</I>. Ergo furtum non semper est peccatum.</P> 1137 rationem commutativae iustitiae, prout scilicet recompensat praemia
1120 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 arg. 2"><A NAME="41885"><SPAN CLASS="ref">[41885] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ille qui invenit rem non suam, si eam accipiat, videtur furtum committere, quia accipit rem alienam. Sed hoc videtur esse licitum secundum naturalem aequitatem; ut iuristae dicunt. Ergo videtur quod furtum non semper sit peccatum.</P> 1138 meritis et supplicia peccatis.</p>
1121 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 arg. 3"><A NAME="41886"><SPAN CLASS="ref">[41886] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ille qui accipit rem suam non videtur peccare, cum non agat contra iustitiam, cuius aequalitatem non tollit. Sed furtum committitur etiam si aliquis rem suam occulte accipiat ab altero detentam vel custoditam. Ergo videtur quod furtum non semper sit peccatum.</P> 1139 <p title="II-II q. 61 a. 4 ad 2"><a name="41640"><span class=
1122 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 s. c."><A NAME="41887"><SPAN CLASS="ref">[41887] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Exod. XX, <I>non furtum facies</I>.</P> 1140 "ref">[41640] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
1123 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 co."><A NAME="41888"><SPAN CLASS="ref">[41888] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod si quis consideret furti rationem, duas rationes peccati in eo inveniet. Primo quidem, propter contrarietatem ad iustitiam, quae reddit unicuique quod suum est. Et sic furtum iustitiae opponitur, inquantum furtum est acceptio rei alienae. Secundo, ratione doli seu fraudis, quam fur committit occulte et quasi ex insidiis rem alienam usurpando. Unde manifestum est quod omne furtum est peccatum.</P> 1141 dicendum quod si alicui qui communitati servisset retribueretur
1124 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 ad 1"><A NAME="41889"><SPAN CLASS="ref">[41889] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod accipere rem alienam vel occulte vel manifeste auctoritate iudicis hoc decernentis, non est furtum, quia iam fit sibi debitum per hoc quod sententialiter sibi est adiudicatum. Unde multo minus furtum fuit quod filii Israel tulerunt spolia Aegyptiorum de praecepto domini hoc decernentis pro afflictionibus quibus Aegyptii eos sine causa afflixerant. Et ideo signanter dicitur Sap. X, <I>iusti tulerunt spolia impiorum</I>.</P> 1142 aliquid pro servitio impenso, non esset hoc distributivae
1125 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 ad 2"><A NAME="41890"><SPAN CLASS="ref">[41890] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod circa res inventas est distinguendum. Quaedam enim sunt quae nunquam fuerunt in bonis alicuius, sicut lapilli et gemmae quae inveniuntur in littore maris, et talia occupanti conceduntur. Et eadem ratio est de thesauris antiquo tempore sub terra occultatis, quorum non est aliquis possessor, nisi quod secundum leges civiles tenetur inventor medietatem dare domino agri, si in alieno agro invenerit; propter quod in parabola Evangelii dicitur, Matth. XIII, de inventore thesauri absconditi in agro, quod emit agrum, quasi ut haberet ius possidendi totum thesaurum. Quaedam vero res inventae fuerunt de propinquo in alicuius bonis. Et tunc, si quis eas accipiat non animo retinendi, sed animo restituendi domino, qui eas pro derelictis non habet, non committit furtum. Et similiter si pro derelictis habeantur, et hoc credat inventor, licet sibi retineat, non committit furtum. Alias autem committitur peccatum furti. Unde Augustinus dicit, in quadam homilia, et habetur XIV, qu. V, <I>si quid invenisti et non reddidisti, rapuisti</I>.</P> 1143 iustitiae, sed commutativae. In distributiva enim iustitia non
1126 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 ad 3"><A NAME="41891"><SPAN CLASS="ref">[41891] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ille qui furtim accipit rem suam apud alium depositam, gravat depositarium, quia tenetur ad restituendum, vel ad ostendendum se esse innoxium. Unde manifestum est quod peccat, et tenetur ad relevandum gravamen depositarii. Qui vero furtim accipit rem suam apud alium iniuste detentam, peccat quidem, non quia gravet eum qui detinet, et ideo non tenetur ad restituendum aliquid vel ad recompensandum, sed peccat contra communem iustitiam, dum ipse sibi usurpat suae rei iudicium, iuris ordine praetermisso. Et ideo tenetur Deo satisfacere, et dare operam ut scandalum proximorum, si inde exortum fuerit, sedetur.</P> 1144 attenditur aequalitas eius quod quis accipit ad id quod ipse
1127 <BR> 1145 impendit, sed ad id quod alius accipit, secundum modum utriusque
1128 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 1146 personae.</p>
1129 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 arg. 1"><A NAME="41892"><SPAN CLASS="ref">[41892] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod furtum non sit peccatum mortale. Dicitur enim Prov. VI, <I>non grandis est culpae cum quis furatus fuerit</I>. Sed omne peccatum mortale est grandis culpae. Ergo furtum non est peccatum mortale.</P> 1147 <p title="II-II q. 61 a. 4 ad 3"><a name="41641"><span class=
1130 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 arg. 2"><A NAME="41893"><SPAN CLASS="ref">[41893] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, peccato mortali mortis poena debetur. Sed pro furto non infligitur in lege poena mortis, sed solum poena damni, secundum illud Exod. XXII, <I>si quis furatus fuerit bovem aut ovem, quinque boves pro uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove</I>. Ergo furtum non est peccatum mortale.</P> 1148 "ref">[41641] II&ordf;-IIae q. 61 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
1131 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 arg. 3"><A NAME="41894"><SPAN CLASS="ref">[41894] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, furtum potest committi in parvis rebus, sicut et in magnis. Sed inconveniens videtur quod pro furto alicuius parvae rei, puta unius acus vel unius pennae, aliquis puniatur morte aeterna. Ergo furtum non est peccatum mortale.</P> 1149 dicendum quod quando actio iniuriosa est voluntaria, excedit
1132 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 s. c."><A NAME="41895"><SPAN CLASS="ref">[41895] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod nullus damnatur secundum divinum iudicium nisi pro peccato mortali. Condemnatur autem aliquis pro furto, secundum illud Zach. V, <I>haec est maledictio quae egreditur super faciem omnis terrae, quia omnis fur sicut ibi scriptum est condemnatur</I>. Ergo furtum est peccatum mortale.</P> 1150 iniuria, et sic accipitur ut maior res. Unde oportet maiorem poenam
1133 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 co."><A NAME="41896"><SPAN CLASS="ref">[41896] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra habitum est, peccatum mortale est quod contrariatur caritati, secundum quam est spiritualis animae vita. Caritas autem consistit quidem principaliter in dilectione Dei, secundario vero in dilectione proximi, ad quam pertinet ut proximo bonum velimus et operemur. Per furtum autem homo infert nocumentum proximo in suis rebus, et si passim homines sibi invicem furarentur, periret humana societas. Unde furtum, tanquam contrarium caritati, est peccatum mortale.</P> 1151 ei recompensari non secundum differentiam quoad nos, sed secundum
1134 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 ad 1"><A NAME="41897"><SPAN CLASS="ref">[41897] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod furtum dicitur non esse grandis culpae duplici ratione. Primo quidem, propter necessitatem inducentem ad furandum, quae diminuit vel totaliter tollit culpam, ut infra patebit. Unde subdit, <I>furatur enim ut esurientem impleat animam</I>. Alio modo dicitur furtum non esse grandis culpae per comparationem ad reatum adulterii, quod punitur morte. Unde subditur de fure quod <I>deprehensus reddet septuplum, qui autem adulter est, perdet animam suam</I>.</P> 1152 differentiam rei.</p>
1135 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 ad 2"><A NAME="41898"><SPAN CLASS="ref">[41898] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod poenae praesentis vitae magis sunt medicinales quam retributivae, retributio enim reservatur divino iudicio, quod est secundum veritatem in peccantes. Et ideo secundum iudicium praesentis vitae non pro quolibet peccato mortali infligitur poena mortis, sed solum pro illis quae inferunt irreparabile nocumentum, vel etiam pro illis quae habent aliquam horribilem deformitatem. Et ideo pro furto, quod reparabile damnum infert, non infligitur secundum praesens iudicium poena mortis, nisi furtum aggravetur per aliquam gravem circumstantiam, sicut patet de sacrilegio, quod est furtum rei sacrae, et de peculatu, quod est furtum rei communis, ut patet per Augustinum, super Ioan.; et de plagio, quod est furtum hominis, pro quo quis morte punitur, ut patet Exod. XXI.</P> 1153 <br />
1136 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 ad 3"><A NAME="41899"><SPAN CLASS="ref">[41899] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod illud quod modicum est ratio apprehendit quasi nihil. Et ideo in his quae minima sunt homo non reputat sibi nocumentum inferri, et ille qui accipit potest praesumere hoc non esse contra voluntatem eius cuius est res. Et pro tanto si quis furtive huiusmodi res minimas accipiat, potest excusari a peccato mortali. Si tamen habeat animum furandi et inferendi nocumentum proximo, etiam in talibus minimis potest esse peccatum mortale, sicut et in solo cogitatu per consensum.</P> 1154 <div class="D">Quaestio 62</div>
1137 <BR> 1155 <div class="G">Prooemium</div>
1138 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 1156 <p title="II-II q. 62 pr."><a name="41642"><span class=
1139 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 arg. 1"><A NAME="41900"><SPAN CLASS="ref">[41900] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod non liceat alicui furari propter necessitatem. Non enim imponitur poenitentia nisi peccanti. Sed extra, de furtis, dicitur, <I>si quis per necessitatem famis aut nuditatis furatus fuerit cibaria, vestem vel pecus, poeniteat hebdomadas tres</I>. Ergo non licet furari propter necessitatem.</P> 1157 "ref">[41642] II&ordf;-IIae q. 62 pr.</span></a> Deinde
1140 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 arg. 2"><A NAME="41901"><SPAN CLASS="ref">[41901] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in II Ethic., quod <I>quaedam confestim nominata convoluta sunt cum malitia</I>, inter quae ponit furtum. Sed illud quod est secundum se malum non potest propter aliquem bonum finem bonum fieri. Ergo non potest aliquis licite furari ut necessitati suae subveniat.</P> 1158 considerandum est de restitutione. Et circa hoc quaeruntur octo.
1141 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 arg. 3"><A NAME="41902"><SPAN CLASS="ref">[41902] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, homo debet diligere proximum sicut seipsum. Sed non licet furari ad hoc quod aliquis per eleemosynam proximo subveniat; ut Augustinus dicit, in libro contra mendacium. Ergo etiam non licet furari ad subveniendum propriae necessitati.</P> 1159 Primo, cuius actus sit. Secundo, utrum necesse sit ad salutem omne
1142 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 s. c."><A NAME="41903"><SPAN CLASS="ref">[41903] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod in necessitate sunt omnia communia. Et ita non videtur esse peccatum si aliquis rem alterius accipiat, propter necessitatem sibi factam communem.</P> 1160 ablatum restitui. Tertio, utrum oporteat multiplicatum illud
1143 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 co."><A NAME="41904"><SPAN CLASS="ref">[41904] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ea quae sunt iuris humani non possunt derogare iuri naturali vel iuri divino. Secundum autem naturalem ordinem ex divina providentia institutum, res inferiores sunt ordinatae ad hoc quod ex his subveniatur hominum necessitati. Et ideo per rerum divisionem et appropriationem, de iure humano procedentem, non impeditur quin hominis necessitati sit subveniendum ex huiusmodi rebus. Et ideo res quas aliqui superabundanter habent, ex naturali iure debentur pauperum sustentationi. Unde Ambrosius dicit, et habetur in decretis, dist. XLVII, <I>esurientium panis est quem tu detines; nudorum indumentum est quod tu recludis; miserorum redemptio et absolutio est pecunia quam tu in terram defodis</I>. Sed quia multi sunt necessitatem patientes, et non potest ex eadem re omnibus subveniri, committitur arbitrio uniuscuiusque dispensatio propriarum rerum, ut ex eis subveniat necessitatem patientibus. Si tamen adeo sit urgens et evidens necessitas ut manifestum sit instanti necessitati de rebus occurrentibus esse subveniendum, puta cum imminet personae periculum et aliter subveniri non potest; tunc licite potest aliquis ex rebus alienis suae necessitati subvenire, sive manifeste sive occulte sublatis. Nec hoc proprie habet rationem furti vel rapinae.</P> 1161 restituere. Quarto, utrum oporteat restitui id quod quis non
1144 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 ad 1"><A NAME="41905"><SPAN CLASS="ref">[41905] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod decretalis illa loquitur in casu in quo non est urgens necessitas.</P> 1162 accepit. Quinto, utrum oporteat restitui ei a quo acceptum est.
1145 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 ad 2"><A NAME="41906"><SPAN CLASS="ref">[41906] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod uti re aliena occulte accepta in casu necessitatis extremae non habet rationem furti, proprie loquendo. Quia per talem necessitatem efficitur suum illud quod quis accipit ad sustentandam propriam vitam.</P> 1163 Sexto, utrum oporteat restituere eum qui accepit. Septimo, utrum
1146 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 ad 3"><A NAME="41907"><SPAN CLASS="ref">[41907] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod in casu similis necessitatis etiam potest aliquis occulte rem alienam accipere ut subveniat proximo sic indigenti.</P> 1164 aliquem alium. Octavo, utrum sit statim restituendum.</p>
1147 <BR> 1165 <br />
1148 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 1166 <div class="E">Articulus 1</div>
1149 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 arg. 1"><A NAME="41908"><SPAN CLASS="ref">[41908] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod rapina possit fieri sine peccato. Praeda enim per violentiam accipitur; quod videtur ad rationem rapinae pertinere, secundum praedicta. Sed praedam accipere ab hostibus licitum est, dicit enim Ambrosius, in libro de patriarchis, <I>cum praeda fuerit in potestate victoris, decet militarem disciplinam ut regi serventur omnia</I>, scilicet ad distribuendum. Ergo rapina in aliquo casu est licita.</P> 1167 <p title="II-II q. 62 a. 1 arg. 1"><a name="41643"><span class=
1150 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 arg. 2"><A NAME="41909"><SPAN CLASS="ref">[41909] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, licitum est auferre ab aliquo id quod non est eius. Sed res quas infideles habent non sunt eorum, dicit enim Augustinus, in epistola ad Vinc. Donatist., <I>res falso appellatis vestras, quas nec iuste possidetis, et secundum leges terrenorum regum amittere iussi estis</I>. Ergo videtur quod ab infidelibus aliquis licite rapere posset.</P> 1168 "ref">[41643] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
1151 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 arg. 3"><A NAME="41910"><SPAN CLASS="ref">[41910] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, terrarum principes multa a suis subditis violenter extorquent; quod videtur ad rationem rapinae pertinere. Grave autem videtur dicere quod in hoc peccent, quia sic fere omnes principes damnarentur. Ergo rapina in aliquo casu est licita.</P> 1169 sic proceditur. Videtur quod restitutio non sit actus iustitiae
1152 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 s. c."><A NAME="41911"><SPAN CLASS="ref">[41911] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod de quolibet licite accepto potest fieri Deo sacrificium vel oblatio. Non autem potest fieri de rapina, secundum illud Isaiae LXI, <I>ego dominus diligens iudicium, et odio habens rapinam in holocaustum</I>. Ergo per rapinam aliquid accipere non est licitum.</P> 1170 commutativae. Iustitia enim respicit rationem debiti. Sed sicut
1153 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 co."><A NAME="41912"><SPAN CLASS="ref">[41912] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod rapina quandam violentiam et coactionem importat per quam, contra iustitiam, alicui aufertur quod suum est. In societate autem hominum nullus habet coactionem nisi per publicam potestatem. Et ideo quicumque per violentiam aliquid alteri aufert, si sit privata persona non utens publica potestate, illicite agit et rapinam committit, sicut patet in latronibus. Principibus vero publica potestas committitur ad hoc quod sint iustitiae custodes. Et ideo non licet eis violentia et coactione uti nisi secundum iustitiae tenorem, et hoc vel contra hostes pugnando, vel contra cives malefactores puniendo. Et quod per talem violentiam aufertur non habet rationem rapinae, cum non sit contra iustitiam. Si vero contra iustitiam aliqui per publicam potestatem violenter abstulerint res aliorum, illicite agunt et rapinam committunt, et ad restitutionem tenentur.</P> 1171 donatio potest esse eius quod non debetur, ita etiam et restitutio.
1154 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 ad 1"><A NAME="41913"><SPAN CLASS="ref">[41913] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod circa praedam distinguendum est. Quia si illi qui depraedantur hostes habeant bellum iustum, ea quae per violentiam in bello acquirunt eorum efficiuntur. Et hoc non habet rationem rapinae, unde nec ad restitutionem tenentur. Quamvis possint in acceptione praedae iustum bellum habentes peccare per cupiditatem ex prava intentione, si scilicet non propter iustitiam, sed propter praedam principaliter pugnent, dicit enim Augustinus, in libro de Verb. Dom., quod <I>propter praedam militare peccatum est</I>. Si vero illi qui praedam accipiunt habeant bellum iniustum, rapinam committunt, et ad restitutionem tenentur.</P> 1172 Ergo restitutio non est actus alicuius partis iustitiae.</p>
1155 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 ad 2"><A NAME="41914"><SPAN CLASS="ref">[41914] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod intantum aliqui infideles iniuste res suas possident, inquantum eas secundum leges terrenorum principum amittere iussi sunt. Et ideo ab eis possunt per violentiam subtrahi, non privata auctoritate, sed publica.</P> 1173 <p title="II-II q. 62 a. 1 arg. 2"><a name="41644"><span class=
1156 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 ad 3"><A NAME="41915"><SPAN CLASS="ref">[41915] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod si principes a subditis exigant quod eis secundum iustitiam debetur propter bonum commune conservandum, etiam si violentia adhibeatur, non est rapina. Si vero aliquid principes indebite extorqueant per violentiam, rapina est, sicut et latrocinium. Unde dicit Augustinus, in IV de Civ. Dei, <I>remota iustitia, quid sunt regna nisi magna latrocinia? Quia et latrocinia quid sunt nisi parva regna?</I> Et Ezech. XXII dicitur, <I>principes eius in medio eius quasi lupi rapientes praedam</I>. Unde et ad restitutionem tenentur, sicut et latrones. Et tanto gravius peccant quam latrones, quanto periculosius et communius contra publicam iustitiam agunt, cuius custodes sunt positi.</P> 1174 "ref">[41644] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
1157 <BR> 1175 illud quod iam transiit et non est, restitui non potest. Sed
1158 <DIV CLASS="E">Articulus 9</DIV> 1176 iustitia et iniustitia sunt circa quasdam actiones et passiones,
1159 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 arg. 1"><A NAME="41916"><SPAN CLASS="ref">[41916] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 arg. 1 </SPAN></A>Ad nonum sic proceditur. Videtur quod furtum sit gravius peccatum quam rapina. Furtum enim, super acceptionem rei alienae, habet adiunctam fraudem et dolum, quod non est in rapina. Sed fraus et dolus de se habent rationem peccati, ut supra habitum est. Ergo furtum videtur esse gravius peccatum quam rapina.</P> 1177 quae non manent, sed transeunt. Ergo restitutio non videtur esse
1160 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 arg. 2"><A NAME="41917"><SPAN CLASS="ref">[41917] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, verecundia est timor de turpi actu, ut dicitur in IV Ethic. Sed magis verecundantur homines de furto quam de rapina. Ergo furtum est turpius quam rapina.</P> 1178 actus alicuius partis iustitiae.</p>
1161 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 arg. 3"><A NAME="41918"><SPAN CLASS="ref">[41918] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quanto aliquod peccatum pluribus nocet, tanto gravius esse videtur. Sed per furtum potest nocumentum inferri et magnis et parvis, per rapinam autem solum impotentibus, quibus potest violentia inferri. Ergo gravius videtur esse peccatum furti quam rapinae.</P> 1179 <p title="II-II q. 62 a. 1 arg. 3"><a name="41645"><span class=
1162 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 s. c."><A NAME="41919"><SPAN CLASS="ref">[41919] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod secundum leges gravius punitur rapina quam furtum.</P> 1180 "ref">[41645] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
1163 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 co."><A NAME="41920"><SPAN CLASS="ref">[41920] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod rapina et furtum habent rationem peccati, sicut supra dictum est, propter involuntarium quod est ex parte eius cui aliquid aufertur; ita tamen quod in furto est involuntarium per ignorantiam, in rapina autem involuntarium per violentiam. Magis est autem aliquid involuntarium per violentiam quam per ignorantiam, quia violentia directius opponitur voluntati quam ignorantia. Et ideo rapina est gravius peccatum quam furtum. Est et alia ratio. Quia per rapinam non solum infertur alicui damnum in rebus, sed etiam vergit in quandam personae ignominiam sive iniuriam. Et hoc praeponderat fraudi vel dolo, quae pertinent ad furtum.</P> 1181 restitutio est quasi quaedam recompensatio eius quod subtractum
1164 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 ad 1"><A NAME="41921"><SPAN CLASS="ref">[41921] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 ad 1 </SPAN></A>Unde patet responsio ad primum.</P> 1182 est. Sed aliquid potest homini subtrahi non solum in commutatione,
1165 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 ad 2"><A NAME="41922"><SPAN CLASS="ref">[41922] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod homines sensibilibus inhaerentes magis gloriantur de virtute exteriori, quae manifestatur in rapina, quam de virtute interiori, quae tollitur per peccatum. Et ideo minus verecundantur de rapina quam de furto.</P> 1183 sed etiam in distributione, puta cum aliquis distribuens minus dat
1166 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 ad 3"><A NAME="41923"><SPAN CLASS="ref">[41923] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod licet pluribus possit noceri per furtum quam per rapinam, tamen graviora nocumenta possunt inferri per rapinam quam per furtum. Unde ex hoc etiam rapina est detestabilior.</P> 1184 alicui quam debeat habere. Ergo restitutio non magis est actus
1167 <BR> 1185 commutativae iustitiae quam distributivae.</p>
1168 <DIV CLASS="D">Quaestio 67</DIV> 1186 <p title="II-II q. 62 a. 1 s. c."><a name="41646"><span class=
1169 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1187 "ref">[41646] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra,
1170 <P TITLE="II-II q. 67 pr."><A NAME="41924"><SPAN CLASS="ref">[41924] II&ordf;-IIae q. 67 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de vitiis oppositis commutativae iustitiae quae consistunt in verbis in quibus laeditur proximus. Et primo, de his quae pertinent ad iudicium; secundo, de nocumentis verborum quae fiunt extra iudicium. Circa primum quinque consideranda occurrunt, primo quidem, de iniustitia iudicis in iudicando; secundo, de iniustitia accusatoris in accusando; tertio, de iniustitia ex parte rei in sua defensione; quarto, de iniustitia testis in testificando; quinto, de iniustitia advocati in patrocinando. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum aliquis possit iuste iudicare eum qui non est sibi subditus. Secundo, utrum liceat iudicium ferre contra veritatem quam novit, propter ea quae sibi proponuntur. Tertio, utrum iudex possit aliquem iuste condemnare non accusatum. Quarto, utrum licite possit poenam relaxare.</P> 1188 restitutio ablationi opponitur. Sed ablatio rei alienae est actus
1171 <BR> 1189 iniustitiae circa commutationes. Ergo restitutio eius est actus
1172 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1190 iustitiae quae est in commutationibus directiva.</p>
1173 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 arg. 1"><A NAME="41925"><SPAN CLASS="ref">[41925] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod aliquis possit iuste iudicare eum qui non est sibi subditus. Dicitur enim Dan. XIII quod Daniel seniores de falso testimonio convictos suo iudicio condemnavit. Sed illi seniores non erant subditi Danieli, quinimmo ipsi erant iudices populi. Ergo aliquis potest licite iudicare sibi non subditum.</P> 1191 <p title="II-II q. 62 a. 1 co."><a name="41647"><span class=
1174 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 arg. 2"><A NAME="41926"><SPAN CLASS="ref">[41926] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Christus non erat alicuius hominis subditus, quinimmo ipse erat rex regum et dominus dominantium. Sed ipse exhibuit se iudicio hominis. Ergo videtur quod aliquis licite possit iudicare aliquem qui non est subditus eius.</P> 1192 "ref">[41647] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 co.</span></a> Respondeo
1175 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 arg. 3"><A NAME="41927"><SPAN CLASS="ref">[41927] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, secundum iura quilibet sortitur forum secundum rationem delicti. Sed quandoque ille qui delinquit non est subditus eius ad quem pertinet forum illius loci, puta cum est alterius dioecesis, vel cum est exemptus. Ergo videtur quod aliquis possit iudicare eum qui non est sibi subditus.</P> 1193 dicendum quod restituere nihil aliud esse videtur quam iterato
1176 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 s. c."><A NAME="41928"><SPAN CLASS="ref">[41928] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius dicit, super illud Deut. XXIII, <I>si intraveris segetem et cetera. Falcem iudicii mittere non potest in eam rem quae alteri videtur esse commissa</I>.</P> 1194 aliquem statuere in possessionem vel dominium rei suae. Et ita in
1177 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 co."><A NAME="41929"><SPAN CLASS="ref">[41929] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod sententia iudicis est quasi quaedam particularis lex in aliquo particulari facto. Et ideo sicut lex generalis debet habere vim coactivam, ut patet per philosophum, in X Ethic.; ita etiam et sententia iudicis debet habere vim coactivam, per quam constringatur utraque pars ad servandam sententiam iudicis, alioquin iudicium non esset efficax. Potestatem autem coactivam non habet licite in rebus humanis nisi ille qui fungitur publica potestate. Et qui ea funguntur superiores reputantur respectu eorum in quos, sicut in subditos, potestatem accipiunt, sive habeant ordinarie, sive per commissionem. Et ideo manifestum est quod nullus potest iudicare aliquem nisi sit aliquo modo subditus eius, vel per commissionem vel per potestatem ordinariam.</P> 1195 restitutione attenditur aequalitas iustitiae secundum
1178 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 ad 1"><A NAME="41930"><SPAN CLASS="ref">[41930] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Daniel accepit potestatem ad iudicandum illos seniores quasi commissam ex instinctu divino. Quod significatur per hoc quod ibi dicitur, quod <I>suscitavit dominus spiritum pueri iunioris</I>.</P> 1196 recompensationem rei ad rem, quae pertinet ad iustitiam
1179 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 ad 2"><A NAME="41931"><SPAN CLASS="ref">[41931] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod in rebus humanis aliqui propria sponte possunt se subiicere aliorum iudicio, quamvis non sint eis superiores, sicut patet in his qui compromittunt in aliquos arbitros. Et inde est quod necesse est arbitrium poena vallari, quia arbitri, qui non sunt superiores, non habent de se plenam potestatem coercendi. Sic igitur et Christus propria sponte humano iudicio se subdidit, sicut etiam et Leo Papa iudicio imperatoris se subdidit.</P> 1197 commutativam. Et ideo restitutio est actus commutativae iustitiae,
1180 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 ad 3"><A NAME="41932"><SPAN CLASS="ref">[41932] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod episcopus in cuius dioecesi aliquis delinquit, efficitur superior eius ratione delicti, etiam si sit exemptus, nisi forte delinquat in re aliqua exempta, puta in administratione bonorum alicuius monasterii exempti. Sed si aliquis exemptus committat furtum vel homicidium vel aliquid huiusmodi, potest per ordinarium iuste condemnari.</P> 1198 quando scilicet res unius ab alio habetur, vel per voluntatem eius,
1181 <BR> 1199 sicut in mutuo vel deposito; vel contra voluntatem eius, sicut in
1182 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1200 rapina vel furto.</p>
1183 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 arg. 1"><A NAME="41933"><SPAN CLASS="ref">[41933] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod iudici non liceat iudicare contra veritatem quam novit, propter ea quae in contrarium proponuntur. Dicitur enim Deut. XVII, <I>venies ad sacerdotes levitici generis, et ad iudicem qui fuerit in illo tempore, quaeresque ab eis, qui indicabunt tibi iudicii veritatem</I>. Sed quandoque aliqua proponuntur contra veritatem, sicut cum aliquid per falsos testes probatur. Ergo non licet iudici iudicare secundum ea quae proponuntur et probantur, contra veritatem quam ipse novit.</P> 1201 <p title="II-II q. 62 a. 1 ad 1"><a name="41648"><span class=
1184 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 arg. 2"><A NAME="41934"><SPAN CLASS="ref">[41934] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, homo in iudicando debet divino iudicio conformari, quia Dei iudicium est, ut dicitur Deut. I. Sed iudicium Dei est secundum veritatem, ut dicitur Rom. II, et Isaiae XI praedicitur de Christo, <I>non secundum visionem oculorum iudicabit, neque secundum auditum aurium arguet, sed iudicabit in iustitia pauperes, et arguet in aequitate pro mansuetis terrae</I>. Ergo iudex non debet, secundum ea quae coram ipso probantur, sententiam ferre contra ea quae ipse novit.</P> 1202 "ref">[41648] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
1185 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 arg. 3"><A NAME="41935"><SPAN CLASS="ref">[41935] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, idcirco in iudicio probationes requiruntur ut fides fiat iudici de rei veritate, unde in his quae sunt notoria non requiritur iudicialis ordo, secundum illud I ad Tim. V, <I>quorundam hominum peccata manifesta sunt, praecedentia ad iudicium</I>. Si ergo iudex per se cognoscat veritatem, non debet attendere ad ea quae probantur, sed sententiam ferre secundum veritatem quam novit.</P> 1203 ergo dicendum quod illud quod alteri non debetur non est, proprie
1186 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 arg. 4"><A NAME="41936"><SPAN CLASS="ref">[41936] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, nomen conscientiae importat applicationem scientiae ad aliquid agibile, ut in primo habitum est. Sed facere contra conscientiam est peccatum. Ergo iudex peccat si sententiam ferat, secundum allegata, contra conscientiam veritatis quam habet.</P> 1204 loquendo, eius, etsi aliquando eius fuerit. Et ideo magis videtur
1187 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 s. c."><A NAME="41937"><SPAN CLASS="ref">[41937] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, super Psalt., <I>bonus iudex nihil ex arbitrio suo facit, sed secundum leges et iura pronuntiat</I>. Sed hoc est iudicare secundum ea quae in iudicio proponuntur et probantur. Ergo iudex debet secundum huiusmodi iudicare, et non secundum proprium arbitrium.</P> 1205 esse nova donatio quam restitutio cum quis alteri reddit quod ei
1188 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 co."><A NAME="41938"><SPAN CLASS="ref">[41938] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, iudicare pertinet ad iudicem secundum quod fungitur publica potestate. Et ideo informari debet in iudicando non secundum id quod ipse novit tanquam privata persona, sed secundum id quod sibi innotescit tanquam personae publicae. Hoc autem innotescit sibi et in communi, et in particulari. In communi quidem, per leges publicas vel divinas vel humanas, contra quas nullas probationes admittere debet. In particulari autem negotio aliquo, per instrumenta et testes et alia huiusmodi legitima documenta, quae debet sequi in iudicando magis quam id quod ipse novit tanquam privata persona. Ex quo tamen ad hoc adiuvari potest ut districtius discutiat probationes inductas, ut possit earum defectum investigare. Quod si eas non possit de iure repellere, debet, sicut dictum est, eas in iudicando sequi.</P> 1206 non debet. Habet tamen aliquam similitudinem restitutionis, quia
1189 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 ad 1"><A NAME="41939"><SPAN CLASS="ref">[41939] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ideo praemittitur in verbis illis de quaestione iudicibus facienda, ut intelligatur quod iudices debent veritatem iudicare secundum ea quae fuerunt sibi proposita.</P> 1207 res materialiter est eadem. Non tamen est eadem secundum formalem
1190 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 ad 2"><A NAME="41940"><SPAN CLASS="ref">[41940] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Deo competit iudicare secundum propriam potestatem. Et ideo in iudicando informatur secundum veritatem quam ipse cognoscit, non secundum hoc quod ab aliis accipit. Et eadem ratio est de Christo, qui est verus Deus et homo. Alii autem iudices non iudicant secundum propriam potestatem. Et ideo non est similis ratio.</P> 1208 rationem quam respicit iustitia, quod est esse suum alicuius. Unde
1191 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 ad 3"><A NAME="41941"><SPAN CLASS="ref">[41941] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod apostolus loquitur in casu quando aliquid non solum est manifestum iudici, sed sibi et aliis, ita quod reus nullo modo crimen infitiari potest, sed statim ex ipsa evidentia facti convincitur. Si autem sit manifestum iudici et non aliis, vel aliis et non iudici, tunc est necessaria iudicii discussio.</P> 1209 nec proprie restitutio dicitur.</p>
1192 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 ad 4"><A NAME="41942"><SPAN CLASS="ref">[41942] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod homo in his quae ad propriam personam pertinent, debet informare conscientiam suam ex propria scientia. Sed in his quae pertinent ad publicam potestatem, debet informare conscientiam suam secundum ea quae in publico iudicio sciri possunt, et cetera.</P> 1210 <p title="II-II q. 62 a. 1 ad 2"><a name="41649"><span class=
1193 <BR> 1211 "ref">[41649] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
1194 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1212 dicendum quod nomen restitutionis, inquantum importat iterationem
1195 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 arg. 1"><A NAME="41943"><SPAN CLASS="ref">[41943] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod iudex possit aliquem iudicare etiam si non sit alius accusator. Humana enim iustitia derivatur a iustitia divina. Sed Deus peccatores iudicat etiam si nullus sit accusator. Ergo videtur quod homo possit in iudicio alium condemnare etiam si non adsit accusator.</P> 1213 quandam, supponit rei identitatem. Et ideo secundum primam
1196 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 arg. 2"><A NAME="41944"><SPAN CLASS="ref">[41944] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, accusator requiritur in iudicio ad hoc quod deferat crimen ad iudicem. Sed quandoque potest crimen ad iudicem devenire alio modo quam per accusationem, sicut per denuntiationem vel per infamiam, vel etiam si ipse iudex videat. Ergo iudex potest aliquem condemnare absque accusatore.</P> 1214 impositionem nominis, restitutio videtur locum habere praecipue in
1197 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 arg. 3"><A NAME="41945"><SPAN CLASS="ref">[41945] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, facta sanctorum in Scripturis narrantur quasi quaedam exemplaria humanae vitae. Sed Daniel simul fuit accusator et iudex contra iniquos senes, ut patet Dan. XIII. Ergo non est contra iustitiam si aliquis aliquem damnet tanquam iudex, et ipsemet sit accusator.</P> 1215 rebus exterioribus, quae manentes eaedem et secundum substantiam et
1198 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 s. c."><A NAME="41946"><SPAN CLASS="ref">[41946] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod, I ad Cor. V, Ambrosius, exponens sententiam apostoli de fornicatore, dicit quod <I>iudicis non est sine accusatore damnare, quia dominus Iudam, cum fuisset fur, quia non est accusatus, minime abiecit</I>.</P> 1216 secundum ius dominii, ab uno possunt ad alium devenire. Sed sicut
1199 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 co."><A NAME="41947"><SPAN CLASS="ref">[41947] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod iudex est interpres iustitiae, unde sicut philosophus dicit, in V Ethic., <I>ad iudicem confugiunt sicut ad quandam iustitiam animatam</I>. Iustitia autem, sicut supra habitum est, non est ad seipsum, sed ad alterum. Et ideo oportet quod iudex inter aliquos duos diiudicet, quod quidem fit cum unus est actor et alius est reus. Et ideo in criminibus non potest aliquem iudicio condemnare iudex nisi habeat accusatorem, secundum illud Act. XXV, <I>non est consuetudo Romanis damnare aliquem hominem prius quam is qui accusatur praesentes habeat accusatores, locumque defendendi accipiat ad abluenda crimina quae ei obiiciebantur</I>.</P> 1217 ab huiusmodi rebus nomen commutationis translatum est ad actiones
1200 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 ad 1"><A NAME="41948"><SPAN CLASS="ref">[41948] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Deus in suo iudicio utitur conscientia peccantis quasi accusatore, secundum illud Rom. II, <I>inter se invicem cogitationum accusantium, aut etiam defendentium</I>. Vel etiam evidentia facti quantum ad ipsum, secundum illud Gen. IV <I>vox sanguinis fratris tui Abel clamat ad me de terra</I>.</P> 1218 vel passiones quae pertinent ad reverentiam vel iniuriam alicuius
1201 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 ad 2"><A NAME="41949"><SPAN CLASS="ref">[41949] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod publica infamia habet locum accusatoris. Unde super illud Gen. IV, <I>vox sanguinis fratris tui</I> etc., dicit Glossa, <I>evidentia patrati sceleris accusatore non eget</I>. In denuntiatione vero, sicut supra dictum est, non intenditur punitio peccantis, sed emendatio, et ideo nihil agitur contra eum cuius peccatum denuntiatur, sed pro eo. Et ideo non est ibi necessarius accusator. Poena autem infertur propter rebellionem ad Ecclesiam, quae, quia est manifesta, tenet locum accusatoris. Ex eo autem quod ipse iudex videt, non potest procedere ad sententiam ferendam, nisi secundum ordinem publici iudicii.</P> 1219 personae, seu nocumentum vel profectum; ita etiam nomen
1202 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 ad 3"><A NAME="41950"><SPAN CLASS="ref">[41950] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod Deus in suo iudicio procedit ex propria notitia veritatis, non autem homo, ut supra dictum est. Et ideo homo non potest esse simul accusator, iudex et testis, sicut Deus. Daniel autem accusator fuit simul et iudex quasi divini iudicii executor, cuius instinctu movebatur, ut dictum est.</P> 1220 restitutionis ad haec derivatur quae, licet realiter non maneant,
1203 <BR> 1221 tamen manent in effectu, vel corporali, puta cum ex percussione
1204 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1222 laeditur corpus; vel qui est in opinione hominum, sicut cum aliquis
1205 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 arg. 1"><A NAME="41951"><SPAN CLASS="ref">[41951] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod iudex licite possit poenam relaxare. Dicitur enim Iac. II, <I>iudicium sine misericordia ei qui non facit misericordiam</I>. Sed nullus punitur propter hoc quod non facit illud quod licite facere non potest. Ergo quilibet iudex potest licite misericordiam facere, relaxando poenam.</P> 1223 verbo opprobrioso remanet homo infamatus, vel etiam minoratus in
1206 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 arg. 2"><A NAME="41952"><SPAN CLASS="ref">[41952] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, iudicium humanum debet imitari iudicium divinum. Sed Deus poenitentibus relaxat poenam, quia non vult mortem peccatoris, ut dicitur Ezech. XVIII. Ergo etiam homo iudex potest poenitenti licite laxare poenam.</P> 1224 suo honore.</p>
1207 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 arg. 3"><A NAME="41953"><SPAN CLASS="ref">[41953] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, unicuique licet facere quod alicui prodest et nulli nocet. Sed absolvere reum a poena prodest ei et nulli nocet. Ergo iudex licite potest reum a poena absolvere.</P> 1225 <p title="II-II q. 62 a. 1 ad 3"><a name="41650"><span class=
1208 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 s. c."><A NAME="41954"><SPAN CLASS="ref">[41954] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Deut. XIII de eo qui persuadet servire diis alienis, <I>non parcat ei oculus tuus ut miserearis et occultes eum, sed statim interficies eum</I>. Et de homicida dicitur Deut. XIX, <I>morietur, nec misereberis eius</I>.</P> 1226 "ref">[41650] II&ordf;-IIae q. 62 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
1209 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 co."><A NAME="41955"><SPAN CLASS="ref">[41955] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut ex dictis patet, duo sunt, quantum ad propositum pertinet, circa iudicem consideranda, quorum unum est quod ipse habet iudicare inter accusatorem et reum; aliud autem est quod ipse non fert iudicii sententiam quasi ex propria, sed quasi ex publica potestate. Duplici ergo ratione impeditur iudex ne reum a poena absolvere possit. Primo quidem, ex parte accusatoris, ad cuius ius quandoque pertinet ut reus puniatur, puta propter aliquam iniuriam in ipsum commissam, cuius relaxatio non est in arbitrio alicuius iudicis, quia quilibet iudex tenetur ius suum reddere unicuique. Alio modo impeditur ex parte reipublicae, cuius potestate fungitur, ad cuius bonum pertinet quod malefactores puniantur. Sed tamen quantum ad hoc differt inter inferiores iudices et supremum iudicem, scilicet principem, cui est plenarie potestas publica commissa. Iudex enim inferior non habet potestatem absolvendi reum a poena, contra leges a superiore sibi impositas. Unde super illud Ioan. XIX, <I>non haberes adversum me potestatem ullam</I>, dicit Augustinus, <I>talem Deus dederat Pilato potestatem ut esset sub Caesaris potestate, ne ei omnino liberum esset accusatum absolvere</I>. Sed princeps, qui habet plenariam potestatem in republica, si ille qui passus est iniuriam velit eam remittere, poterit reum licite absolvere, si hoc publicae utilitati viderit non esse nocivum.</P> 1227 dicendum quod recompensatio quam facit distribuens ei cui dedit
1210 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 ad 1"><A NAME="41956"><SPAN CLASS="ref">[41956] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod misericordia iudicis habet locum in his quae arbitrio iudicis relinquuntur, in quibus <I>boni viri est ut sit diminutivus poenarum</I>, sicut philosophus dicit, in V Ethic. In his autem quae sunt determinata secundum legem divinam vel humanam, non est suum misericordiam facere.</P> 1228 minus quam debuit, fit secundum comparationem rei ad rem, ut si
1211 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 ad 2"><A NAME="41957"><SPAN CLASS="ref">[41957] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Deus habet supremam potestatem iudicandi, et ad ipsum pertinet quidquid contra aliquem peccatur. Et ideo liberum est ei poenam remittere, praecipue cum peccato ex hoc poena maxime debeatur quod est contra ipsum. Non tamen remittit poenam nisi secundum quod decet suam bonitatem, quae est omnium legum radix.</P> 1229 quanto minus habuit quam debuit, tanto plus ei detur. Et ideo iam
1212 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 ad 3"><A NAME="41958"><SPAN CLASS="ref">[41958] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod iudex, si inordinate poenam remitteret, nocumentum inferret et communitati, cui expedit ut maleficia puniantur, ad hoc quod peccata vitentur, unde Deut. XIII, post poenam seductoris, subditur, <I>ut omnis Israel, audiens, timeat, et nequaquam ultra faciat quispiam huius rei simile</I>. Nocet etiam personae cui est illata iniuria, quae recompensationem accipit per quandam restitutionem honoris in poena iniuriantis.</P> 1230 pertinet ad iustitiam commutativam.</p>
1213 <BR> 1231 <br />
1214 <DIV CLASS="D">Quaestio 68</DIV> 1232 <div class="E">Articulus 2</div>
1215 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1233 <p title="II-II q. 62 a. 2 arg. 1"><a name="41651"><span class=
1216 <P TITLE="II-II q. 68 pr."><A NAME="41959"><SPAN CLASS="ref">[41959] II&ordf;-IIae q. 68 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de his quae pertinent ad iniustam accusationem. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo accusare teneatur. Secundo, utrum accusatio sit facienda in scriptis. Tertio, quomodo accusatio sit vitiosa. Quarto, qualiter male accusantes sint puniendi.</P> 1234 "ref">[41651] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
1217 <BR> 1235 secundum sic proceditur. Videtur quod non sit necessarium ad
1218 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1236 salutem quod fiat restitutio eius quod ablatum est. Quod enim est
1219 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 arg. 1"><A NAME="41960"><SPAN CLASS="ref">[41960] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod homo non teneatur accusare. Nullus enim excusatur ab impletione divini praecepti propter peccatum, quia iam ex suo peccato commodum reportaret. Sed aliqui propter peccatum redduntur inhabiles ad accusandum, sicut excommunicati, infames, et illi qui sunt de maioribus criminibus accusati prius quam innoxii demonstrentur. Ergo homo non tenetur ex praecepto divino ad accusandum.</P> 1237 impossibile non est de necessitate salutis. Sed aliquando
1220 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 arg. 2"><A NAME="41961"><SPAN CLASS="ref">[41961] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omne debitum ex caritate dependet, quae est finis praecepti, unde dicitur Rom. XIII, <I>nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis</I>. Sed illud quod est caritatis homo debet omnibus, maioribus et minoribus, subditis et praelatis. Cum igitur subditi non debeant praelatos accusare, nec minores suos maiores, ut per plura capitula probatur II, qu. VII; videtur quod nullus ex debito teneatur accusare.</P> 1238 impossibile est restituere id quod est ablatum, puta cum aliquis
1221 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 arg. 3"><A NAME="41962"><SPAN CLASS="ref">[41962] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nullus tenetur contra fidelitatem agere quam debet amico, quia non debet alteri facere quod sibi non vult fieri. Sed accusare aliquem quandoque est contra fidelitatem quam quis debet amico, dicitur enim Prov. XI, <I>qui ambulat fraudulenter revelat arcana, qui autem fidelis est celat amici commissum</I>. Ergo homo non tenetur ad accusandum.</P> 1239 abstulit alicui membrum vel vitam. Ergo non videtur esse de
1222 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 s. c."><A NAME="41963"><SPAN CLASS="ref">[41963] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Levit. V, <I>si peccaverit anima, et audierit vocem iurantis, testisque fuerit quod aut ipse vidit aut conscius est, nisi indicaverit, portabit iniquitatem suam</I>.</P> 1240 necessitate salutis quod aliquis restituat quod alteri
1223 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 co."><A NAME="41964"><SPAN CLASS="ref">[41964] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, haec est differentia inter denuntiationem et accusationem, quod in denuntiatione attenditur emendatio fratris, in accusatione autem attenditur punitio criminis. Poenae autem praesentis vitae non per se expetuntur, quia non est hic ultimum retributionis tempus, sed inquantum sunt medicinales, conferentes vel ad emendationem personae peccantis, vel ad bonum reipublicae, cuius quies procuratur per punitionem peccantium. Quorum primum intenditur in denuntiatione, ut dictum est, secundum autem proprie pertinet ad accusationem. Et ideo si crimen fuerit tale quod vergat in detrimentum reipublicae, tenetur homo ad accusationem, dummodo sufficienter possit probare, quod pertinet ad officium accusatoris, puta cum peccatum alicuius vergit in multitudinis corruptelam corporalem seu spiritualem. Si autem non fuerit tale peccatum quod in multitudinem redundet, vel etiam si sufficientem probationem adhibere non possit, non tenetur ad intentandum accusationem, quia ad hoc nullus tenetur quod non potest debito modo perficere.</P> 1241 abstulit.</p>
1224 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 ad 1"><A NAME="41965"><SPAN CLASS="ref">[41965] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod nihil prohibet per peccatum reddi aliquem impotentem ad ea quae homines facere tenentur, sicut ad merendum vitam aeternam, et ad assumendum ecclesiastica sacramenta. Nec tamen ex hoc homo reportat commodum, quinimmo deficere ab his quae tenetur facere est gravissima poena, quia virtuosi actus sunt quaedam hominis perfectiones.</P> 1242 <p title="II-II q. 62 a. 2 arg. 2"><a name="41652"><span class=
1225 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 ad 2"><A NAME="41966"><SPAN CLASS="ref">[41966] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod subditi praelatos suos accusare prohibentur <I>qui non affectione caritatis, sed sua pravitate vitam eorum diffamare et reprehendere quaerunt</I>; vel etiam si subditi accusare volentes, fuerint criminosi; ut habetur II, qu. VII. Alioquin, si fuerint alias idonei ad accusandum, licet subditis ex caritate suos praelatos accusare.</P> 1243 "ref">[41652] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
1226 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 ad 3"><A NAME="41967"><SPAN CLASS="ref">[41967] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod revelare secreta in malum personae, est contra fidelitatem, non autem si revelentur propter bonum commune, quod semper praeferendum est bono privato. Et ideo contra bonum commune nullum secretum licet recipere. Nec tamen est omnino secretum quod per sufficientes testes potest probari.</P> 1244 committere aliquod peccatum non est de necessitate salutis, quia
1227 <BR> 1245 sic homo esset perplexus. Sed quandoque illud quod aufertur non
1228 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1246 potest restitui sine peccato, puta cum aliquis alicui famam
1229 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 arg. 1"><A NAME="41968"><SPAN CLASS="ref">[41968] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sit necessarium accusationem in scriptis fieri. Scriptura enim adinventa est ad subveniendum humanae memoriae circa praeterita. Sed accusatio in praesenti agitur. Ergo accusatio Scriptura non indiget.</P> 1247 abstulit verum dicendo. Ergo restituere ablatum non est de
1230 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 arg. 2"><A NAME="41969"><SPAN CLASS="ref">[41969] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, II, qu. VIII, dicitur, <I>nullus absens accusare potest, nec ab aliquo accusari</I>. Sed Scriptura ad hoc videtur esse utilis ut absentibus aliquid significetur, ut patet per Augustinum, X de Trin. Ergo in accusatione non est necessaria Scriptura, praesertim cum canon dicat quod per scripta nullius accusatio suscipiatur.</P> 1248 necessitate salutis.</p>
1231 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 arg. 3"><A NAME="41970"><SPAN CLASS="ref">[41970] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut crimen alicuius manifestatur per accusationem, ita per denuntiationem. Sed in denuntiatione non est Scriptura necessaria. Ergo videtur quod neque etiam in accusatione.</P> 1249 <p title="II-II q. 62 a. 2 arg. 3"><a name="41653"><span class=
1232 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 s. c."><A NAME="41971"><SPAN CLASS="ref">[41971] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur II, qu. VIII, <I>accusatorum personae sine scripto nunquam recipiantur</I>.</P> 1250 "ref">[41653] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
1233 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 co."><A NAME="41972"><SPAN CLASS="ref">[41972] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, quando in criminibus per modum accusationis agitur, accusator constituitur pars, ita quod iudex inter accusatorem et eum qui accusatur medius constituitur ad examen iustitiae, in quo oportet, quantum possibile est, secundum certitudinem procedere. Quia vero ea quae verbotenus dicuntur facile labuntur a memoria, non posset iudici esse certum quid et qualiter dictum sit, cum debet proferre sententiam, nisi esset in scriptis redactum. Et ideo rationabiliter institutum est ut accusatio, sicut et alia quae in iudicio aguntur, redigantur in scriptis.</P> 1251 quod factum est non potest fieri ut factum non fuerit. Sed
1234 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 ad 1"><A NAME="41973"><SPAN CLASS="ref">[41973] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod difficile est singula verba, propter eorum multitudinem et varietatem, retinere, cuius signum est quod multi, eadem verba audientes, si interrogentur, non referent ea similiter etiam post modicum tempus. Et tamen modica verborum differentia sensum variat. Et ideo, etiam si post modicum tempus debeat iudicis sententia promulgari, expedit tamen ad certitudinem iudicii ut accusatio redigatur in scriptis.</P> 1252 aliquando alicui aufertur honor suae personae ex hoc ipso quod
1235 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 ad 2"><A NAME="41974"><SPAN CLASS="ref">[41974] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Scriptura non solum necessaria est propter absentiam personae quae significat vel cui est aliquid significandum, sed etiam propter dilationem temporis, ut dictum est. Et ideo cum dicit canon, per scripta nullius accusatio suscipiatur, intelligendum est ab absente, qui per epistolam accusationem mittat. Non tamen excluditur quin, si praesens fuerit, necessaria sit Scriptura.</P> 1253 passus est aliquo iniuste eum vituperante. Ergo non potest sibi
1236 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 ad 3"><A NAME="41975"><SPAN CLASS="ref">[41975] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod denuntiator non obligat se ad probandum, unde nec punitur si probare nequiverit. Et propter hoc in denuntiatione non est necessaria Scriptura, sed sufficit si aliquis verbo denuntiet Ecclesiae, quae ex officio suo procedet ad fratris emendationem.</P> 1254 restitui quod ablatum est. Et ita non est de necessitate salutis
1237 <BR> 1255 restituere ablatum.</p>
1238 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1256 <p title="II-II q. 62 a. 2 arg. 4"><a name="41654"><span class=
1239 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 arg. 1"><A NAME="41976"><SPAN CLASS="ref">[41976] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod accusatio non reddatur iniusta per calumniam, praevaricationem et tergiversationem. Quia sicut dicitur II, qu. III, calumniari est falsa crimina intendere. Sed quandoque aliquis alteri falsum crimen obiicit ex ignorantia facti, quae excusat. Ergo videtur quod non semper reddatur iniusta accusatio si sit calumniosa.</P> 1257 "ref">[41654] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
1240 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 arg. 2"><A NAME="41977"><SPAN CLASS="ref">[41977] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ibidem dicitur quod praevaricari est vera crimina abscondere. Sed hoc non videtur esse illicitum, quia homo non tenetur ad omnia crimina detegenda, ut supra dictum est. Ergo videtur quod accusatio non reddatur iniusta ex praevaricatione.</P> 1258 ille qui impedit aliquem ab aliquo bono consequendo videtur ei
1241 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 arg. 3"><A NAME="41978"><SPAN CLASS="ref">[41978] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut ibidem dicitur, <I>tergiversari est in universo ab accusatione desistere</I>. Sed hoc absque iniustitia fieri potest, dicitur enim ibidem, <I>si quem poenituerit criminaliter accusationem et inscriptionem fecisse de eo quod probare non potuerit, si ei cum accusato innocente convenerit, invicem se absolvant</I>. Ergo accusatio non redditur iniusta per tergiversationem.</P> 1259 auferre, quia <i>quod modicum deest, quasi nihil deesse
1242 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 s. c."><A NAME="41979"><SPAN CLASS="ref">[41979] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod ibidem dicitur, <I>accusatorum temeritas tribus modis detegitur, aut enim calumniantur, aut praevaricantur, aut tergiversantur</I>.</P> 1260 videtur</i>, ut philosophus dicit, in II Physic. Sed cum aliquis
1243 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 co."><A NAME="41980"><SPAN CLASS="ref">[41980] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, accusatio ordinatur ad bonum commune, quod intenditur per cognitionem criminis. Nullus autem debet alicui nocere iniuste ut bonum commune promoveat. Et ideo in accusatione duplici ratione contingit esse peccatum. Uno modo, ex eo quod iniuste agit contra eum qui accusatur, falsa crimina ei imponendo, quod est calumniari. Alio modo, ex parte reipublicae, cuius bonum principaliter intenditur in accusatione, dum aliquis impedit malitiose punitionem peccati. Quod iterum dupliciter contingit. Uno modo, fraudem in accusatione adhibendo. Et hoc pertinet ad praevaricationem, <I>nam praevaricator est quasi varicator, qui adversam partem adiuvat, prodita causa sua</I>. Alio modo, totaliter ab accusatione desistendo. Quod est tergiversari, in hoc enim quod desistit ab hoc quod coeperat, quasi tergum vertere videtur.</P> 1261 impedit aliquem ne consequatur praebendam vel aliquid huiusmodi,
1244 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 ad 1"><A NAME="41981"><SPAN CLASS="ref">[41981] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod homo non debet ad accusationem procedere nisi de re sibi omnino certa, in quo ignorantia facti locum non habeat. Nec tamen qui falsum crimen alicui imponit calumniatur, sed solum qui ex malitia in falsam accusationem prorumpit. Contingit enim quandoque ex animi levitate ad accusationem procedere, quia scilicet aliquis nimis faciliter credit quod audivit, et hoc temeritatis est. Aliquando autem ex iusto errore movetur aliquis ad accusandum. Quae omnia secundum prudentiam iudicis debent discerni, ut non prorumpat eum calumniatum fuisse qui vel ex levitate animi vel ex iusto errore in falsam accusationem prorupit.</P> 1262 non videtur quod teneatur ei ad restitutionem praebendae, quia
1245 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 ad 2"><A NAME="41982"><SPAN CLASS="ref">[41982] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod non quicumque abscondit vera crimina praevaricatur, sed solum si fraudulenter abscondit ea de quibus accusationem proponit, colludens cum reo, proprias probationes dissimulando, et falsas excusationes admittendo.</P> 1263 quandoque non posset. Non ergo restituere ablatum est de
1246 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 ad 3"><A NAME="41983"><SPAN CLASS="ref">[41983] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod tergiversari est ab accusatione desistere omnino animum accusandi deponendo, non qualitercumque, sed inordinate. Contingit autem aliquem ab accusatione desistere ordinate absque vitio, dupliciter. Uno modo, si in ipso accusationis processu cognoverit falsum esse id de quo accusabat, et si pari consensu se absolvunt accusator et reus. Alio modo, si princeps, ad quem pertinet cura boni communis, quod per accusationem intenditur, accusationem aboleverit.</P> 1264 necessitate salutis.</p>
1247 <BR> 1265 <p title="II-II q. 62 a. 2 s. c."><a name="41655"><span class=
1248 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1266 "ref">[41655] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
1249 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 arg. 1"><A NAME="41984"><SPAN CLASS="ref">[41984] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod accusator qui in probatione defecerit non teneatur ad poenam talionis. Contingit enim quandoque aliquem ex iusto errore ad accusationem procedere, in quo casu iudex accusatorem absolvit, ut dicitur II, qu. III. Non ergo accusator qui in probatione defecerit tenetur ad poenam talionis.</P> 1267 est quod Augustinus dicit, <i>non dimittitur peccatum, nisi
1250 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 arg. 2"><A NAME="41985"><SPAN CLASS="ref">[41985] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, si poena talionis ei qui iniuste accusat sit iniungenda, hoc erit propter iniuriam in aliquem commissam. Sed non propter iniuriam commissam in personam accusati, quia sic princeps non posset hanc poenam remittere. Nec etiam propter iniuriam illatam in rempublicam, quia sic accusatus non posset eum absolvere. Ergo poena talionis non debetur ei qui in accusatione defecerit.</P> 1268 restituatur ablatum</i>.</p>
1251 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 arg. 3"><A NAME="41986"><SPAN CLASS="ref">[41986] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, eidem peccato non debetur duplex poena, secundum illud Nahum I, <I>non iudicabit Deus bis in idipsum</I>. Sed ille qui in probatione deficit incurrit poenam infamiae, quam etiam Papa non videtur posse remittere, secundum illud Gelasii Papae, <I>quanquam animas per poenitentiam salvare possimus, infamiam tamen abolere non possumus</I>. Non ergo tenetur ad poenam talionis.</P> 1269 <p title="II-II q. 62 a. 2 co."><a name="41656"><span class=
1252 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 s. c."><A NAME="41987"><SPAN CLASS="ref">[41987] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Hadrianus Papa dicit, qui <I>non probaverit quod obiecit, poenam quam intulerit ipse patiatur</I>.</P> 1270 "ref">[41656] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 co.</span></a> Respondeo
1253 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 co."><A NAME="41988"><SPAN CLASS="ref">[41988] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, accusator in causa accusationis constituitur pars intendens ad poenam accusati. Ad iudicem autem pertinet ut inter eos iustitiae aequalitatem constituat. Iustitiae autem aequalitas hoc requirit, ut nocumentum quod quis alteri intentat, ipse patiatur, secundum illud Exod. XXI, <I>oculum pro oculo, dentem pro dente</I>. Et ideo iustum est ut ille qui per accusationem aliquem in periculum gravis poenae inducit, ipse etiam similem poenam patiatur.</P> 1271 dicendum quod restitutio, sicut dictum est, est actus iustitiae
1254 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 ad 1"><A NAME="41989"><SPAN CLASS="ref">[41989] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut philosophus dicit, in V Ethic., in iustitia non semper competit contrapassum simpliciter, quia multum differt an aliquis voluntarie an involuntarie alium laedat. Voluntarium autem meretur poenam, sed involuntario debetur venia. Et ideo quando iudex cognoverit aliquem de falso accusasse non voluntate nocendi, sed involuntarie propter ignorantiam ex iusto errore, non imponit poenam talionis.</P> 1272 commutativae, quae in quadam aequalitate consistit. Et ideo
1255 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 ad 2"><A NAME="41990"><SPAN CLASS="ref">[41990] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ille qui male accusat peccat et contra personam accusati, et contra rempublicam. Unde propter utrumque punitur. Et hoc est quod dicitur Deut. XIX, <I>cumque, diligentissime perscrutantes, invenerint falsum testem dixisse contra fratrem suum mendacium, reddent ei sicut fratri suo facere cogitavit</I>, quod pertinet ad iniuriam personae, et postea, quantum ad iniuriam reipublicae, subditur, <I>et auferes malum de medio tui, ut audientes ceteri timorem habeant, et nequaquam talia audeant facere</I>. Specialiter tamen personae accusati facit iniuriam si de falso accuset, et ideo accusatus, si innocens fuerit, potest ei iniuriam suam remittere; maxime si non calumniose accusaverit, sed ex animi levitate. Si vero ab accusatione innocentis desistat propter aliquam collusionem cum adversario, facit iniuriam reipublicae, et hoc non potest ei remitti ab eo qui accusatur, sed potest ei remitti per principem, qui curam reipublicae gerit.</P> 1273 restituere importat redditionem illius rei quae iniuste ablata est,
1256 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 ad 3"><A NAME="41991"><SPAN CLASS="ref">[41991] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod poenam talionis meretur accusator in recompensationem nocumenti quod proximo inferre intentat, sed poena infamiae ei debetur propter malitiam ex qua calumniose alium accusat. Et quandoque quidem princeps remittit poenam, et non abolet infamiam, quandoque autem etiam infamiam abolet. Unde et Papa potest huiusmodi infamiam abolere, et quod dicit Papa Gelasius, <I>infamiam abolere non possumus</I>, intelligendum est vel de infamia facti, vel quia eam abolere aliquando non expedit. Vel etiam loquitur de infamia irrogata per iudicem civilem, sicut dicit Gratianus.</P> 1274 sic enim per iteratam eius exhibitionem aequalitas reparatur. Si
1257 <BR> 1275 vero iuste ablatum sit, inaequalitas erit ut ei restituatur, quia
1258 <DIV CLASS="D">Quaestio 69</DIV> 1276 iustitia in aequalitate consistit. Cum igitur servare iustitiam sit
1259 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1277 de necessitate salutis, consequens est quod restituere id quod
1260 <P TITLE="II-II q. 69 pr."><A NAME="41992"><SPAN CLASS="ref">[41992] II&ordf;-IIae q. 69 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de peccatis quae sunt contra iustitiam ex parte rei. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum peccet aliquis mortaliter veritatem negando per quam condemnaretur. Secundo, utrum liceat alicui se calumniose defendere. Tertio, utrum liceat alicui iudicium subterfugere appellando. Quarto, utrum liceat alicui condemnato per violentiam se defendere, si adsit facultas.</P> 1278 iniuste ablatum est alicui, sit de necessitate salutis.</p>
1261 <BR> 1279 <p title="II-II q. 62 a. 2 ad 1"><a name="41657"><span class=
1262 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1280 "ref">[41657] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
1263 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 arg. 1"><A NAME="41993"><SPAN CLASS="ref">[41993] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod absque peccato mortali possit accusatus veritatem negare per quam condemnaretur. Dicit enim Chrysostomus, <I>non tibi dico ut te prodas in publicum, neque apud alium accuses</I>. Sed si veritatem confiteretur in iudicio accusatus, seipsum proderet et accusaret. Non ergo tenetur veritatem dicere. Et ita non peccat mortaliter si in iudicio mentiatur.</P> 1281 ergo dicendum quod in quibus non potest recompensari aequivalens,
1264 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 arg. 2"><A NAME="41994"><SPAN CLASS="ref">[41994] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut mendacium officiosum est quando aliquis mentitur ut alium a morte liberet, ita mendacium officiosum esse videtur quando aliquis mentitur ut se liberet a morte, quia plus sibi tenetur quam alteri. Mendacium autem officiosum non ponitur esse peccatum mortale, sed veniale. Ergo si accusatus veritatem in iudicio neget ut se a morte liberet, non peccat mortaliter.</P> 1282 sufficit quod recompensetur quod possibile est, sicut patet de
1265 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 arg. 3"><A NAME="41995"><SPAN CLASS="ref">[41995] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, omne peccatum mortale est contra caritatem, ut supra dictum est. Sed quod accusatus mentiatur excusando se a peccato sibi imposito, non contrariatur caritati, neque quantum ad dilectionem Dei neque quantum ad dilectionem proximi. Ergo huiusmodi mendacium non est peccatum mortale.</P> 1283 honoribus qui sunt ad Deum et ad parentes, ut philosophus dicit, in
1266 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 s. c."><A NAME="41996"><SPAN CLASS="ref">[41996] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, omne quod est contrarium divinae gloriae est peccatum mortale, quia ex praecepto tenemur omnia in gloriam Dei facere, <I>ut patet I ad Cor. X</I>. Sed quod reus id quod contra se est confiteatur, pertinet ad gloriam Dei, ut patet per id quod Iosue dixit ad Achar, <I>fili mi, da gloriam domino Deo Israel, et confitere atque indica mihi quid feceris, ne abscondas</I>, ut habetur Iosue VII. Ergo mentiri ad excusandum peccatum est peccatum mortale.</P> 1284 VIII Ethic. Et ideo quando id quod est ablatum non est restituibile
1267 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 co."><A NAME="41997"><SPAN CLASS="ref">[41997] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod quicumque facit contra debitum iustitiae, mortaliter peccat, sicut supra dictum est. Pertinet autem ad debitum iustitiae quod aliquis obediat suo superiori in his ad quae ius praelationis se extendit. Iudex autem, ut supra dictum est, superior est respectu eius qui iudicatur. Et ideo ex debito tenetur accusatus iudici veritatem exponere quam ab eo secundum formam iuris exigit. Et ideo si confiteri noluerit veritatem quam dicere tenetur, vel si eam mendaciter negaverit, mortaliter peccat. Si vero iudex hoc exquirat quod non potest secundum ordinem iuris, non tenetur ei accusatus respondere, sed potest vel per appellationem vel aliter licite subterfugere, mendacium tamen dicere non licet.</P> 1285 per aliquid aequale, debet fieri recompensatio qualis possibilis
1268 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 ad 1"><A NAME="41998"><SPAN CLASS="ref">[41998] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod quando aliquis secundum ordinem iuris a iudice interrogatur, non ipse se prodit, sed ab alio proditur, dum ei necessitas respondendi imponitur per eum cui obedire tenetur.</P> 1286 est. Puta, cum aliquis alicui abstulit membrum, debet ei
1269 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 ad 2"><A NAME="41999"><SPAN CLASS="ref">[41999] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod mentiri ad liberandum aliquem a morte cum iniuria alterius, non est mendacium simpliciter officiosum, sed habet aliquid de pernicioso admixtum. Cum autem aliquis mentitur in iudicio ad excusationem sui, iniuriam facit ei cui obedire tenetur, dum sibi denegat quod ei debet, scilicet confessionem veritatis.</P> 1287 recompensare vel in pecunia vel in aliquo honore, considerata
1270 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 ad 3"><A NAME="42000"><SPAN CLASS="ref">[42000] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ille qui mentitur in iudicio se excusando, facit et contra dilectionem Dei, cuius est iudicium; et contra dilectionem proximi, tum ex parte iudicis, cui debitum negat; tum ex parte accusatoris, qui punitur si in probatione deficiat. Unde et in Psalm. dicitur, <I>ne declines cor meum in verba malitiae, ad excusandas excusationes in peccatis</I>, ubi dicit Glossa, <I>haec est consuetudo impudentium, ut deprehensi per aliqua falsa se excusent</I>. Et Gregorius, XXII Moral., exponens illud Iob XXXI, si abscondi quasi homo peccatum meum, dicit, <I>usitatum humani generis vitium est et latendo peccatum committere, et commissum negando abscondere, et convictum defendendo multiplicare</I>.</P> 1288 conditione utriusque personae, secundum arbitrium probi viri.</p>
1271 <BR> 1289 <p title="II-II q. 62 a. 2 ad 2"><a name="41658"><span class=
1272 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1290 "ref">[41658] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
1273 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 arg. 1"><A NAME="42001"><SPAN CLASS="ref">[42001] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod accusato liceat calumniose se defendere. Quia secundum iura civilia, in causa sanguinis licitum est cuilibet adversarium corrumpere. Sed hoc maxime est calumniose se defendere. Ergo non peccat accusatus in causa sanguinis si calumniose se defendat.</P> 1291 dicendum quod aliquis potest alicui famam tripliciter auferre. Uno
1274 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 arg. 2"><A NAME="42002"><SPAN CLASS="ref">[42002] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, accusator cum accusato colludens poenam recipit legibus constitutam, ut habetur, II, qu. III, non autem imponitur poena accusato propter hoc quod cum accusatore colludit. Ergo videtur quod liceat accusato calumniose se defendere.</P> 1292 modo, verum dicendo et iuste, puta cum aliquis crimen alicuius
1275 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 arg. 3"><A NAME="42003"><SPAN CLASS="ref">[42003] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Prov. XIV dicitur, <I>sapiens timet et declinat a malo, stultus transilit et confidit</I>. Sed illud quod fit per sapientiam non est peccatum. Ergo si aliquis qualitercumque se liberet a malo, non peccat.</P> 1293 prodit ordine debito servato. Et tunc non tenetur ad restitutionem
1276 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 s. c."><A NAME="42004"><SPAN CLASS="ref">[42004] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod etiam in causa criminali iuramentum de calumnia est praestandum, ut habetur extra, de iuramento Calum., inhaerentes. Quod non esset si calumniose defendere se liceret. Ergo non est licitum accusato calumniose se defendere.</P> 1294 famae. Alio modo, falsum dicendo et iniuste. Et tunc tenetur
1277 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 co."><A NAME="42005"><SPAN CLASS="ref">[42005] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod aliud est veritatem tacere, aliud est falsitatem proponere. Quorum primum in aliquo casu licet. Non enim aliquis tenetur omnem veritatem confiteri, sed illam solum quam ab eo potest et debet requirere iudex secundum ordinem iuris, puta cum praecessit infamia super aliquo crimine, vel aliqua expressa indicia apparuerunt, vel etiam cum praecessit probatio semiplena. Falsitatem tamen proponere in nullo casu licet alicui. Ad id autem quod licitum est potest aliquis procedere vel per vias licitas et fini intento accommodas, quod pertinet ad prudentiam, vel per aliquas vias illicitas et proposito fini incongruas, quod pertinet ad astutiam, quae exercetur per fraudem et dolum, ut ex supradictis patet. Quorum primum est laudabile; secundum vero vitiosum. Sic igitur reo qui accusatur licet se defendere veritatem occultando quam confiteri non tenetur, per aliquos convenientes modos, puta quod non respondeat ad quae respondere non tenetur. Hoc autem non est calumniose se defendere, sed magis prudenter evadere. Non autem licet ei vel falsitatem dicere, vel veritatem tacere quam confiteri tenetur; neque etiam aliquam fraudem vel dolum adhibere, quia fraus et dolus vim mendacii habent. Et hoc est calumniose se defendere.</P> 1295 restituere famam confitendo se falsum dixisse. Tertio modo, verum
1278 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 ad 1"><A NAME="42006"><SPAN CLASS="ref">[42006] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod multa secundum leges humanas impunita relinquuntur quae secundum divinum iudicium sunt peccata, sicut patet in simplici fornicatione, quia lex humana non exigit ab homine omnimodam virtutem, quae paucorum est, et non potest inveniri in tanta multitudine populi quantam lex humana sustinere habet necesse. Quod autem aliquis non velit aliquod peccatum committere ut mortem corporalem evadat, cuius periculum in causa sanguinis imminet reo, est perfectae virtutis, quia <I>omnium temporalium maxime terribile est mors</I>, ut dicitur in III Ethic. Et ideo si reus in causa sanguinis corrumpat adversarium suum, peccat quidem inducendo eum ad illicitum, non autem huic peccato lex civilis adhibet poenam. Et pro tanto licitum esse dicitur.</P> 1296 dicendo sed iniuste, puta cum aliquis prodit crimen alterius contra
1279 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 ad 2"><A NAME="42007"><SPAN CLASS="ref">[42007] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod accusator, si colludat cum reo qui noxius, est, poenam incurrit, ex quo patet quod peccat. Unde, cum inducere aliquem ad peccandum sit peccatum, vel qualitercumque peccati participem esse, cum apostolus dicat dignos morte eos qui peccantibus consentiunt, manifestum est quod etiam reus peccat cum adversario colludendo. Non tamen secundum leges humanas imponitur sibi poena, propter rationem iam dictam.</P> 1297 ordinem debitum. Et tunc tenetur ad restitutionem famae quantum
1280 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 ad 3"><A NAME="42008"><SPAN CLASS="ref">[42008] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod sapiens non abscondit se calumniose, sed prudenter.</P> 1298 potest, sine mendacio tamen, utpote quod dicat se male dixisse, vel
1281 <BR> 1299 quod iniuste eum diffamaverit. Vel, si non possit famam restituere,
1282 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1300 debet ei aliter recompensare, sicut et in aliis dictum est.</p>
1283 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 arg. 1"><A NAME="42009"><SPAN CLASS="ref">[42009] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod reo non liceat iudicium declinare per appellationem. Dicit enim apostolus, Rom. XIII, <I>omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit</I>. Sed reus appellando recusat subiici potestati superiori, scilicet iudici. Ergo peccat.</P> 1301 <p title="II-II q. 62 a. 2 ad 3"><a name="41659"><span class=
1284 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 arg. 2"><A NAME="42010"><SPAN CLASS="ref">[42010] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, maius est vinculum ordinariae potestatis quam propriae electionis. Sed sicut legitur II, qu. VI, <I>a iudicibus quos communis consensus elegerit non liceat provocari</I>. Ergo multo minus licet appellare a iudicibus ordinariis.</P> 1302 "ref">[41659] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
1285 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 arg. 3"><A NAME="42011"><SPAN CLASS="ref">[42011] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illud quod semel est licitum, semper est licitum. Sed non est licitum appellare post decimum diem, neque tertio super eodem. Ergo videtur quod appellatio non sit secundum se licita.</P> 1303 dicendum quod actio contumeliam inferentis non potest fieri ut non
1286 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 s. c."><A NAME="42012"><SPAN CLASS="ref">[42012] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Paulus Caesarem appellavit, ut habetur Act. XXV.</P> 1304 fuerit. Potest tamen fieri ut eius effectus, scilicet diminutio
1287 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 co."><A NAME="42013"><SPAN CLASS="ref">[42013] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod duplici de causa contingit aliquem appellare. Uno quidem modo, confidentia iustae causae, quia videlicet iniuste a iudice gravatur. Et sic licitum est appellare, hoc enim est prudenter evadere. Unde II, qu. VI, dicitur, <I>omnis oppressus libere sacerdotum si voluerit appellet iudicium, et a nullo prohibeatur</I>. Alio modo aliquis appellat causa afferendae morae, ne contra eum iusta sententia proferatur. Et hoc est calumniose se defendere, quod est illicitum, sicut dictum est, facit enim iniuriam et iudici, cuius officium impedit, et adversario suo, cuius iustitiam, quantum potest, perturbat. Et ideo sicut dicitur II, qu. VI, <I>omni modo puniendus est cuius iniusta appellatio pronuntiatur</I>.</P> 1305 dignitatis personae in opinione hominum, reparetur per exhibitionem
1288 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 ad 1"><A NAME="42014"><SPAN CLASS="ref">[42014] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod potestati inferiori intantum aliquis subiici debet inquantum ordinem superioris servat, a quo si exorbitaverit, ei subiici non oportet, puta si aliud iusserit proconsul, et aliud imperator, ut patet per Glossam Rom. XIII. Cum autem iudex iniuste aliquem gravat, quantum ad hoc relinquit ordinem superioris potestatis, secundum quam necessitas sibi iuste iudicandi imponitur. Et ideo licitum est ei qui contra iustitiam gravatur, ad directionem superioris potestatis recurrere appellando, vel ante sententiam vel post. Et quia non praesumitur esse rectitudo ubi vera fides non est, ideo non licet Catholico ad infidelem iudicem appellare, secundum illud II, qu. VI, <I>Catholicus qui causam suam, sive iustam sive iniustam, ad iudicium alterius fidei iudicis provocaverit, excommunicetur</I>. Nam et apostolus arguit eos qui iudicio contendebant apud infideles.</P> 1306 reverentiae.</p>
1289 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 ad 2"><A NAME="42015"><SPAN CLASS="ref">[42015] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ex proprio defectu vel negligentia procedit quod aliquis sua sponte se alterius iudicio subiiciat de cuius iustitia non confidit. Levis etiam animi esse videtur ut quis non permaneat in eo quod semel approbavit. Et ideo rationabiliter denegatur subsidium appellationis a iudicibus arbitrariis, qui non habent potestatem nisi ex consensu litigantium. Sed potestas iudicis ordinarii non dependet ex consensu illius qui eius iudicio subditur, sed ex auctoritate regis et principis, qui eum instituit. Et ideo contra eius iniustum gravamen lex tribuit appellationis subsidium, ita quod, etiam si sit simul ordinarius et arbitrarius iudex, potest ab eo appellari; quia videtur ordinaria potestas occasio fuisse quod arbiter eligeretur; nec debet ad defectum imputari eius qui consensit sicut in arbitrum in eum quem princeps iudicem ordinarium dedit.</P> 1307 <p title="II-II q. 62 a. 2 ad 4"><a name="41660"><span class=
1290 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 ad 3"><A NAME="42016"><SPAN CLASS="ref">[42016] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod aequitas iuris ita subvenit uni parti quod altera non gravetur. Et ideo tempus decem dierum concessit ad appellandum, quod sufficiens aestimavit ad deliberandum an expediat appellare. Si vero non esset determinatum tempus in quo appellare liceret, semper certitudo iudicii remaneret in suspenso, et ita pars altera damnaretur. Ideo autem non est concessum ut tertio aliquis appellet super eodem, quia non est probabile toties iudices a recto iudicio declinare.</P> 1308 "ref">[41660] II&ordf;-IIae q. 62 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
1291 <BR> 1309 dicendum quod aliquis potest impedire aliquem ne habeat praebendam,
1292 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1310 multipliciter. Uno modo, iuste, puta si, intendens honorem Dei vel
1293 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 arg. 1"><A NAME="42017"><SPAN CLASS="ref">[42017] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod liceat condemnato ad mortem se defendere, si possit. Illud enim ad quod natura inclinat semper est licitum, quasi de iure naturali existens. Sed naturae inclinatio est ad resistendum corrumpentibus, non solum in hominibus et animalibus, sed etiam in insensibilibus rebus. Ergo licet reo condemnato resistere, si potest, ne tradatur in mortem.</P> 1311 utilitatem Ecclesiae, procuret quod detur alicui personae digniori.
1294 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 arg. 2"><A NAME="42018"><SPAN CLASS="ref">[42018] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut aliquis sententiam mortis contra se latam subterfugit resistendo, ita etiam fugiendo. Sed licitum esse videtur quod aliquis se a morte per fugam liberet, secundum illud Eccli. IX, <I>longe esto ab homine potestatem habente occidendi et non vivificandi</I>. Ergo etiam licitum est resistere.</P> 1312 Et tunc nullo modo tenetur ad restitutionem vel ad aliquam
1295 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 arg. 3"><A NAME="42019"><SPAN CLASS="ref">[42019] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Prov. XXIV dicitur, <I>erue eos qui ducuntur ad mortem, et eos qui trahuntur ad interitum liberare ne cesses</I>. Sed plus tenetur aliquis sibi quam alteri. Ergo licitum est quod aliquis condemnatus seipsum defendat ne in mortem tradatur.</P> 1313 recompensationem faciendam. Alio modo, iniuste, puta si intendat
1296 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 s. c."><A NAME="42020"><SPAN CLASS="ref">[42020] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicit apostolus, Rom. XIII, <I>qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit, et ipse sibi damnationem acquirit</I>. Sed condemnatus se defendendo potestati resistit quantum ad hoc in quo est divinitus instituta ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum. Ergo peccat se defendendo.</P> 1314 eius nocumentum quem impedit, propter odium vel vindictam aut
1297 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 co."><A NAME="42021"><SPAN CLASS="ref">[42021] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod aliquis damnatur ad mortem dupliciter. Uno modo, iuste. Et sic non licet condemnato se defendere, licitum enim est iudici eum resistentem impugnare; unde relinquitur quod ex parte eius sit bellum iniustum. Unde indubitanter peccat. Alio modo condemnatur aliquis iniuste. Et tale iudicium simile est violentiae latronum, secundum illud Ezech. XXII, <I>principes eius in medio eius quasi lupi rapientes praedam ad effundendum sanguinem</I>. Et ideo sicut licet resistere latronibus, ita licet resistere in tali casu malis principibus, nisi forte propter scandalum vitandum, cum ex hoc aliqua gravis turbatio timeretur.</P> 1315 aliquid huiusmodi. Et tunc, si impedit ne praebenda detur digno,
1298 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 ad 1"><A NAME="42022"><SPAN CLASS="ref">[42022] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ideo homini data est ratio, ut ea ad quae natura inclinat non passim, sed secundum rationis ordinem exequatur. Et ideo non quaelibet defensio sui est licita, sed quae fit cum debito moderamine.</P> 1316 consulens quod non detur, antequam sit firmatum quod ei detur;
1299 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 ad 2"><A NAME="42023"><SPAN CLASS="ref">[42023] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod nullus ita condemnatur quod ipse sibi inferat mortem, sed quod ipse mortem patiatur. Et ideo non tenetur facere id unde mors sequatur, quod est manere in loco unde ducatur ad mortem. Tenetur tamen non resistere agenti, quin patiatur quod iustum est eum pati. Sicut etiam si aliquis sit condemnatus ut fame moriatur, non peccat si cibum sibi occulte ministratum sumat, quia non sumere esset seipsum occidere.</P> 1317 tenetur quidem ad aliquam recompensationem, pensatis conditionibus
1300 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 ad 3"><A NAME="42024"><SPAN CLASS="ref">[42024] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod per illud dictum sapientis non inducitur aliquis ad liberandum alium a morte contra ordinem iustitiae. Unde nec seipsum contra iustitiam resistendo aliquis debet liberare a morte.</P> 1318 personarum et negotii, secundum arbitrium sapientis; non tamen
1301 <BR> 1319 tenetur ad aequale, quia ille nondum fuerat adeptus et poterat
1302 <DIV CLASS="D">Quaestio 70</DIV> 1320 multipliciter impediri. Si vero iam firmatum sit quod alicui detur
1303 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1321 praebenda, et aliquis propter causam indebitam procuret quod
1304 <P TITLE="II-II q. 70 pr."><A NAME="42025"><SPAN CLASS="ref">[42025] II&ordf;-IIae q. 70 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de iniustitia pertinente ad personam testis. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo teneatur ad testimonium ferendum. Secundo, utrum duorum vel trium testimonium sufficiat. Tertio, utrum alicuius testimonium repellatur absque eius culpa. Quarto, utrum perhibere falsum testimonium sit peccatum mortale.</P> 1322 revocetur, idem est ac si iam habitam ei auferret. Et ideo tenetur
1305 <BR> 1323 ad restitutionem aequalis, tamen secundum suam facultatem.</p>
1306 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1324 <br />
1307 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 arg. 1"><A NAME="42026"><SPAN CLASS="ref">[42026] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod homo non teneatur ad testimonium ferendum. Dicit enim Augustinus, in quaest. Gen., quod Abraham dicens de uxore sua, soror mea est, veritatem celari voluit, non mendacium dici. Sed veritatem celando aliquis a testificando abstinet. Ergo non tenetur aliquis ad testificandum.</P> 1325 <div class="E">Articulus 3</div>
1308 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 arg. 2"><A NAME="42027"><SPAN CLASS="ref">[42027] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nullus tenetur fraudulenter agere. Sed Prov. XI dicitur, <I>qui ambulat fraudulenter revelat arcana, qui autem fidelis est celat amici commissum</I>. Ergo non tenetur homo semper ad testificandum, praesertim super his quae sunt sibi in secreto ab amico commissa.</P> 1326 <p title="II-II q. 62 a. 3 arg. 1"><a name="41661"><span class=
1309 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 arg. 3"><A NAME="42028"><SPAN CLASS="ref">[42028] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ad ea quae sunt de necessitate salutis maxime tenentur clerici et sacerdotes. Sed clericis et sacerdotibus prohibetur ferre testimonium in causa sanguinis. Ergo testificari non est de necessitate salutis.</P> 1327 "ref">[41661] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
1310 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 s. c."><A NAME="42029"><SPAN CLASS="ref">[42029] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, <I>qui veritatem occultat, et qui prodit mendacium, uterque reus est, ille quia prodesse non vult, iste quia nocere desiderat</I>.</P> 1328 sic proceditur. Videtur quod non sufficiat restituere simplum quod
1311 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 co."><A NAME="42030"><SPAN CLASS="ref">[42030] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod in testimonio ferendo distinguendum est. Quia aliquando requiritur testimonium alicuius, aliquando non requiritur. Si requiritur testimonium alicuius subditi auctoritate superioris cui in his quae ad iustitiam pertinent obedire tenetur, non est dubium quin teneatur testimonium ferre in his in quibus secundum ordinem iuris testimonium ab eo exigitur, puta in manifestis, et in his de quibus infamia praecessit. Si autem exigatur ab eo testimonium in aliis, puta in occultis et de quibus infamia non praecessit, non tenetur ad testificandum. Si vero requiratur eius testimonium non auctoritate superioris cui obedire tenetur, tunc distinguendum est. Quia si testimonium requiratur ad liberandum hominem vel ab iniusta morte seu poena quacumque, vel a falsa infamia, vel etiam ab iniquo damno, tunc tenetur homo ad testificandum. Et si eius testimonium non requiratur, tenetur facere quod in se est ut veritatem denuntiet alicui qui ad hoc possit prodesse. Dicitur enim in Psalm., <I>eripite pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate</I>; et Prov. XXIV, <I>erue eos qui dicuntur ad mortem</I>. Et Rom. I dicitur, <I>digni sunt morte non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus</I>, ubi dicit Glossa, <I>consentire est tacere, cum possis redarguere</I>. Super his vero quae pertinent ad condemnationem alicuius, non tenetur aliquis ferre testimonium nisi cum a superiori compellitur secundum ordinem iuris. Quia si circa hoc veritas occultetur, nulli ex hoc speciale damnum nascitur. Vel, si immineat periculum accusatori, non est curandum, quia ipse se in hoc periculum sponte ingessit. Alia autem ratio est de reo, cui periculum imminet eo nolente.</P> 1329 iniuste ablatum est. Dicitur enim Exod. XXII, <i>si quis furatus
1312 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 ad 1"><A NAME="42031"><SPAN CLASS="ref">[42031] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de occultatione veritatis in casu illo quando aliquis non compellitur superioris auctoritate veritatem propalare; et quando occultatio veritatis nulli specialiter est damnosa.</P> 1330 fuerit bovem aut ovem, et occiderit vel vendiderit, quinque boves
1313 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 ad 2"><A NAME="42032"><SPAN CLASS="ref">[42032] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod de illis quae homini sunt commissa in secreto per confessionem, nullo modo debet testimonium ferre, quia huiusmodi non scit ut homo, sed tanquam Dei minister, et maius est vinculum sacramenti quolibet hominis praecepto. Circa ea vero quae aliter homini sub secreto committuntur, distinguendum est. Quandoque enim sunt talia quae, statim cum ad notitiam hominis venerint, homo ea manifestare tenetur, puta si pertineret ad corruptionem multitudinis spiritualem vel corporalem, vel in grave damnum alicuius personae, vel si quid aliud est huiusmodi, quod quis propalare tenetur vel testificando vel denuntiando. Et contra hoc debitum obligari non potest per secreti commissum, quia in hoc frangeret fidem quam alteri debet. Quandoque vero sunt talia quae quis prodere non tenetur. Unde potest obligari ex hoc quod sibi sub secreto committuntur. Et tunc nullo modo tenetur ea prodere, etiam ex praecepto superioris, quia servare fidem est de iure naturali; nihil autem potest praecipi homini contra id quod est de iure naturali.</P> 1331 pro uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove</i>. Sed
1314 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 ad 3"><A NAME="42033"><SPAN CLASS="ref">[42033] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod operari vel cooperari ad occisionem hominis non competit ministris altaris, ut supra dictum est. Et ideo secundum iuris ordinem compelli non possunt ad ferendum testimonium in causa sanguinis.</P> 1332 quilibet tenetur mandatum divinae legis observare. Ergo ille qui
1315 <BR> 1333 furatur tenetur restituere quadruplum vel quintuplum.</p>
1316 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1334 <p title="II-II q. 62 a. 3 arg. 2"><a name="41662"><span class=
1317 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 arg. 1"><A NAME="42034"><SPAN CLASS="ref">[42034] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sufficiat duorum vel trium testimonium. Iudicium enim certitudinem requirit. Sed non habetur certitudo veritatis per dictum duorum testium, legitur enim III Reg. XXI quod Naboth ad dictum duorum testium falso condemnatus est. Ergo duorum vel trium testimonium non sufficit.</P> 1335 "ref">[41662] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
1318 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 arg. 2"><A NAME="42035"><SPAN CLASS="ref">[42035] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, testimonium, ad hoc quod sit credibile, debet esse concors. Sed plerumque duorum vel trium testimonium in aliquo discordat. Ergo non est efficax ad veritatem in iudicio probandam.</P> 1336 <i>ea quae scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt</i>, ut
1319 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 arg. 3"><A NAME="42036"><SPAN CLASS="ref">[42036] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, II, qu. IV, dicitur, <I>praesul non damnetur nisi in septuaginta duobus testibus. Presbyter autem cardinalis nisi quadraginta quatuor testibus non deponatur. Diaconus cardinalis urbis Romae nisi in viginti octo testibus non condemnabitur. Subdiaconus, acolythus, exorcista, lector, ostiarius, nisi in septem testibus non condemnabitur</I>. Sed magis est periculosum peccatum eius qui in maiori dignitate constitutus est, et ita minus est tolerandum. Ergo nec in aliorum condemnatione sufficit duorum vel trium testimonium.</P> 1337 dicitur ad Rom. XV. Sed Luc. XIX Zachaeus dicit ad dominum, <i>si
1320 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 s. c."><A NAME="42037"><SPAN CLASS="ref">[42037] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Deut. XVII, <I>in ore duorum vel trium testium peribit qui interficietur</I>; et infra, XIX, <I>in ore duorum vel trium testium stabit omne verbum</I>.</P> 1338 quem defraudavi, reddo quadruplum</i>. Ergo homo debet restituere
1321 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 co."><A NAME="42038"><SPAN CLASS="ref">[42038] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, secundum philosophum, in I Ethic., <I>certitudo non est similiter quaerenda in omni materia</I>. In actibus enim humanis, super quibus constituuntur iudicia et exiguntur testimonia, non potest haberi certitudo demonstrativa, eo quod sunt circa contingentia et variabilia. Et ideo sufficit probabilis certitudo, quae ut in pluribus veritatem attingat, etsi in paucioribus a veritate deficiat. Est autem probabile quod magis veritatem contineat dictum multorum quam dictum unius. Et ideo, cum reus sit unus qui negat, sed multi testes asserunt idem cum actore, rationabiliter institutum est, iure divino et humano, quod dicto testium stetur. Omnis autem multitudo in tribus comprehenditur, scilicet principio, medio et fine, unde secundum philosophum, in I de coelo, omne et totum in tribus ponimus. Ternarius quidem constituitur asserentium, cum duo testes conveniunt cum actore. Et ideo requiritur binarius testium, vel, ad maiorem certitudinem, ut sit ternarius, qui est multitudo perfecta, in ipsis testibus. Unde et Eccle. IV dicitur, <I>funiculus triplex difficile rumpitur</I>. Augustinus autem, super illud Ioan. VIII, <I>duorum hominum testimonium verum est</I>, dicit quod <I>in hoc est Trinitas secundum mysterium commendata</I>, in qua est perpetua firmitas veritatis.</P> 1339 multiplicatum id quod iniuste accepit.</p>
1322 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 ad 1"><A NAME="42039"><SPAN CLASS="ref">[42039] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, quantacumque multitudo testium determinaretur, posset quandoque testimonium esse iniquum, cum scriptum sit Exod. XXIII, <I>ne sequaris turbam ad faciendum malum</I>. Nec tamen, quia non potest in talibus infallibilis certitudo haberi, debet negligi certitudo quae probabiliter haberi potest per duos vel tres testes, ut dictum est.</P> 1340 <p title="II-II q. 62 a. 3 arg. 3"><a name="41663"><span class=
1323 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 ad 2"><A NAME="42040"><SPAN CLASS="ref">[42040] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod discordia testium in aliquibus principalibus circumstantiis, quae variant substantiam facti, puta in tempore vel loco vel in personis de quibus principaliter agitur, aufert efficaciam testimonii, quia si discordant in talibus, videntur singulares esse in suis testimoniis, et de diversis factis loqui; puta si unus dicat hoc factum esse tali tempore vel loco, alius alio tempore vel loco, non videntur de eodem facto loqui. Non tamen praeiudicatur testimonio si unus dicat se non recordari, et alius asserat determinatum tempus vel locum. Et si in talibus omnino discordaverint testes actoris et rei, si sint aequales numero et pares dignitate, statur pro reo, quia facilior debet esse iudex ad absolvendum quam ad condemnandum; nisi forte in causis favorabilibus, sicut est causa libertatis et huiusmodi. Si vero testes eiusdem partis dissenserint, debet iudex ex motu sui animi percipere cui parti sit standum, vel ex numero testium, vel ex dignitate eorum, vel ex favorabilitate causae, vel ex conditione negotii et dictorum. Multo autem magis testimonium unius repellitur si sibi ipsi dissideat interrogatus de visu et scientia. Non autem si dissideat interrogatus de opinione et fama, quia potest secundum diversa visa et audita diversimode motus esse ad respondendum. Si vero sit discordia testimonii in aliquibus circumstantiis non pertinentibus ad substantiam facti, puta si tempus fuerit nubilosum vel serenum, vel si domus fuerit picta aut non, aut aliquid huiusmodi, talis discordia non praeiudicat testimonio, quia homines non consueverunt circa talia multum sollicitari, unde facile a memoria elabuntur. Quinimmo aliqua discordia in talibus facit testimonium credibilius, ut Chrysostomus dicit, super Matth., quia si in omnibus concordarent, etiam in minimis, viderentur ex condicto eundem sermonem proferre. Quod tamen prudentiae iudicis relinquitur discernendum.</P> 1341 "ref">[41663] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
1324 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 ad 3"><A NAME="42041"><SPAN CLASS="ref">[42041] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod illud locum habet specialiter in episcopis, presbyteris, diaconibus et clericis Ecclesiae Romanae, propter eius dignitatem. Et hoc triplici ratione. Primo quidem, quia in ea tales institui debent quorum sanctitati plus credatur quam multis testibus. Secundo, quia homines qui habent de aliis iudicare, saepe, propter iustitiam, multos adversarios habent. Unde non est passim credendum testibus contra eos, nisi magna multitudo conveniat. Tertio, quia ex condemnatione alicuius eorum derogaretur in opinione hominum dignitati illius Ecclesiae et auctoritati. Quod est periculosius quam in ea tolerare aliquem peccatorem, nisi valde publicum et manifestum, de quo grave scandalum oriretur.</P> 1342 nulli potest iuste auferri id quod dare non debet. Sed iudex iuste
1325 <BR> 1343 aufert ab eo qui furatus est plus quam furatus est, pro emenda.
1326 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1344 Ergo homo debet illud solvere. Et ita non sufficit reddere
1327 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 arg. 1"><A NAME="42042"><SPAN CLASS="ref">[42042] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod alicuius testimonium non sit repellendum nisi propter culpam. Quibusdam enim in poenam infligitur quod ad testimonium non admittantur, sicut patet in his qui infamia notantur. Sed poena non est inferenda nisi pro culpa. Ergo videtur quod nullius testimonium debeat repelli nisi propter culpam.</P> 1345 simplum.</p>
1328 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 arg. 2"><A NAME="42043"><SPAN CLASS="ref">[42043] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, <I>de quolibet praesumendum est bonum, nisi appareat contrarium</I>. Sed ad bonitatem hominis pertinet quod verum testimonium dicat. Cum ergo non possit constare de contrario nisi propter aliquam culpam, videtur quod nullius testimonium debeat repelli nisi propter culpam.</P> 1346 <p title="II-II q. 62 a. 3 s. c."><a name="41664"><span class=
1329 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 arg. 3"><A NAME="42044"><SPAN CLASS="ref">[42044] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ad ea quae sunt de necessitate salutis nullus redditur non idoneus nisi propter peccatum. Sed testificari veritatem est de necessitate salutis, ut supra dictum est. Ergo nullus debet excludi a testificando nisi propter culpam.</P> 1347 "ref">[41664] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
1330 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 s. c."><A NAME="42045"><SPAN CLASS="ref">[42045] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius dicit, et habetur II, qu. I, <I>quia a servis suis accusatus est episcopus, sciendum est quod minime audiri debuerunt</I>.</P> 1348 est quia restitutio reducit ad aequalitatem quod inaequaliter
1331 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 co."><A NAME="42046"><SPAN CLASS="ref">[42046] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod testimonium, sicut dictum est, non habet infallibilem certitudinem, sed probabilem. Et ideo quidquid est quod probabilitatem afferat in contrarium, reddit testimonium inefficax. Redditur autem probabile quod aliquis in veritate testificanda non sit firmus, quandoque quidem propter culpam, sicut infideles, infames, item illi qui publico crimine rei sunt, qui nec accusare possunt, quandoque autem absque culpa. Et hoc vel ex defectu rationis, sicut patet in pueris, amentibus et mulieribus; vel ex affectu, sicut patet de inimicis et de personis coniunctis et domesticis; vel etiam ex exteriori conditione, sicut sunt pauperes, servi et illi quibus imperari potest, de quibus probabile est quod facile possint induci ad testimonium ferendum contra veritatem. Et sic patet quod testimonium alicuius repellitur et propter culpam, et absque culpa.</P> 1349 ablatum est. Sed aliquis reddendo quod accepit simplum, reducit ad
1332 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 ad 1"><A NAME="42047"><SPAN CLASS="ref">[42047] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod repellere aliquem a testimonio magis pertinet ad cautelam falsi testimonii vitandi quam ad poenam. Unde ratio non sequitur.</P> 1350 aequalitatem. Ergo solum tenetur tantum restituere quantum
1333 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 ad 2"><A NAME="42048"><SPAN CLASS="ref">[42048] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod de quolibet praesumendum est bonum nisi appareat contrarium, dummodo non vergat in periculum alterius. Quia tunc est adhibenda cautela, ut non de facili unicuique credatur, secundum illud I Ioan. IV, <I>nolite credere omni spiritui</I>.</P> 1351 accepit.</p>
1334 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 ad 3"><A NAME="42049"><SPAN CLASS="ref">[42049] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod testificari est de necessitate salutis, supposita testis idoneitate et ordine iuris. Unde nihil prohibet aliquos excusari a testimonio ferendo, si non reputentur idonei secundum iura.</P> 1352 <p title="II-II q. 62 a. 3 co."><a name="41665"><span class=
1335 <BR> 1353 "ref">[41665] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 co.</span></a> Respondeo
1336 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1354 dicendum quod cum aliquis iniuste accipit rem alienam, duo sunt
1337 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 arg. 1"><A NAME="42050"><SPAN CLASS="ref">[42050] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod falsum testimonium non semper sit peccatum mortale. Contingit enim aliquem falsum testimonium ferre ex ignorantia facti. Sed talis ignorantia excusat a peccato mortali. Ergo testimonium falsum non semper est peccatum mortale.</P> 1355 ibi. Quorum unum est inaequalitas ex parte rei, quae quandoque est
1338 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 arg. 2"><A NAME="42051"><SPAN CLASS="ref">[42051] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, mendacium quod alicui prodest et nulli nocet, est officiosum, quod non est peccatum mortale. Sed quandoque in falso testimonio est tale mendacium, puta cum aliquis falsum testimonium perhibet ut aliquem a morte liberet, vel ab iniusta sententia quae intentatur per alios falsos testes vel per iudicis perversitatem. Ergo tale falsum testimonium non est peccatum mortale.</P> 1356 sine iniustitia, ut patet in mutuis. Aliud autem est iniustitiae
1339 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 arg. 3"><A NAME="42052"><SPAN CLASS="ref">[42052] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, iuramentum a teste requiritur ut timeat peccare mortaliter deierando. Hoc autem non esset necessarium si ipsum falsum testimonium esset peccatum mortale. Ergo falsum testimonium non semper est peccatum mortale.</P> 1357 culpa, quae potest esse etiam cum aequalitate rei, puta cum aliquis
1340 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 s. c."><A NAME="42053"><SPAN CLASS="ref">[42053] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Prov. XIX, <I>falsus testis non erit impunitus</I>.</P> 1358 intendat inferre violentiam sed non praevalet. Quantum ergo ad
1341 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 co."><A NAME="42054"><SPAN CLASS="ref">[42054] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod falsum testimonium habet triplicem deformitatem. Uno modo, ex periurio, quia testes non admittuntur nisi iurati. Et ex hoc semper est peccatum mortale. Alio modo, ex violatione iustitiae. Et hoc modo est peccatum mortale in suo genere, sicut et quaelibet iniustitia. Et ideo in praecepto Decalogi sub hac forma interdicitur falsum testimonium, cum dicitur Exod. XX, <I>non loquaris contra proximum tuum falsum testimonium</I>, non enim contra aliquem facit qui eum ab iniuria facienda impedit, sed solum qui ei suam iustitiam tollit. Tertio modo, ex ipsa falsitate, secundum quod omne mendacium est peccatum. Et ex hoc non habet falsum testimonium quod semper sit peccatum mortale.</P> 1359 primum adhibetur remedium per restitutionem, inquantum per eam
1342 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 ad 1"><A NAME="42055"><SPAN CLASS="ref">[42055] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in testimonio ferendo non debet homo pro certo asserere, quasi sciens, id de quo certus non est, sed dubium debet sub dubio proferre, et id de quo certus est pro certo asserere. Sed quia contingit ex labilitate humanae memoriae quod reputat se homo quandoque certum esse de eo quod falsum est, si aliquis, cum debita sollicitudine recogitans, existimet se certum esse de eo quod falsum est, non peccat mortaliter hoc asserens, quia non dicit falsum testimonium per se et ex intentione, sed per accidens, contra id quod intendit.</P> 1360 aequalitas reparatur, ad quod sufficit quod restituat tantum
1343 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 ad 2"><A NAME="42056"><SPAN CLASS="ref">[42056] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod iniustum iudicium iudicium non est. Et ideo ex vi iudicii falsum testimonium in iniusto iudicio prolatum ad iniustitiam impediendam, non habet rationem peccati mortalis, sed solum ex iuramento violato.</P> 1361 quantum habuit de alieno. Sed quantum ad culpam adhibetur remedium
1344 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 ad 3"><A NAME="42057"><SPAN CLASS="ref">[42057] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod homines maxime abhorrent peccata quae sunt contra Deum, quasi gravissima, inter quae est periurium. Non autem ita abhorrent peccata quae sunt contra proximum. Et ideo ad maiorem certitudinem testimonii, requiritur testis iuramentum.</P> 1362 per poenam, cuius inflictio pertinet ad iudicem. Et ideo antequam
1345 <BR> 1363 sit condemnatus per iudicium non tenetur plus restituere quam
1346 <DIV CLASS="D">Quaestio 71</DIV> 1364 accepit, sed postquam condemnatus est, tenetur poenam solvere.</p>
1347 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1365 <p title="II-II q. 62 a. 3 ad 1"><a name="41666"><span class=
1348 <P TITLE="II-II q. 71 pr."><A NAME="42058"><SPAN CLASS="ref">[42058] II&ordf;-IIae q. 71 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de iniustitia quae fit in iudicio ex parte advocatorum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum advocatus teneatur praestare patrocinium causae pauperum. Secundo, utrum aliquis debeat arceri ab officio advocati. Tertio, utrum advocatus peccet iniustam causam defendendo. Quarto, utrum peccet pecuniam accipiendo pro suo patrocinio.</P> 1366 "ref">[41666] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc
1349 <BR> 1367 patet responsio ad primum, quia lex illa determinativa est poenae
1350 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1368 per iudicem infligendae. Et quamvis ad observantiam iudicialis
1351 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 arg. 1"><A NAME="42059"><SPAN CLASS="ref">[42059] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod advocatus teneatur patrocinium praestare causae pauperum. Dicitur enim Exod. XXIII, <I>si videris asinum odientis te iacere sub onere, non pertransibis, sed sublevabis cum eo</I>. Sed non minus periculum imminet pauperi si eius causa contra iustitiam opprimatur, quam si eius asinus iaceat sub onere. Ergo advocatus tenetur praestare patrocinium causae pauperum.</P> 1369 praecepti nullus teneatur post Christi adventum, ut supra habitum
1352 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 arg. 2"><A NAME="42060"><SPAN CLASS="ref">[42060] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Gregorius dicit, in quadam homilia, <I>habens intellectum curet omnino ne taceat; habens rerum affluentiam a misericordia non torpescat; habens artem qua regitur, usum illius cum proximo partiatur; habens loquendi locum apud divitem, pro pauperibus intercedat, talenti enim nomine cuilibet reputabitur quod vel minimum accepit</I>. Sed talentum commissum non abscondere, sed fideliter dispensare quilibet tenetur, quod patet ex poena servi abscondentis talentum, Matth. XXV. Ergo advocatus tenetur pro pauperibus loqui.</P> 1370 est; potest tamen idem vel simile statui in lege humana, de qua
1353 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 arg. 3"><A NAME="42061"><SPAN CLASS="ref">[42061] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, praeceptum de misericordiae operibus adimplendis, cum sit affirmativum, obligat pro loco et tempore, quod est maxime in necessitate. Sed tempus necessitatis videtur esse quando alicuius pauperis causa opprimitur. Ergo in tali casu videtur quod advocatus teneatur pauperibus patrocinium praestare.</P> 1371 erit eadem ratio.</p>
1354 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 s. c."><A NAME="42062"><SPAN CLASS="ref">[42062] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, non minor necessitas est indigentis cibo quam indigentis advocato. Sed ille qui habet potestatem cibandi non semper tenetur pauperem cibare. Ergo nec advocatus semper tenetur causae pauperum patrocinium praestare.</P> 1372 <p title="II-II q. 62 a. 3 ad 2"><a name="41667"><span class=
1355 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 co."><A NAME="42063"><SPAN CLASS="ref">[42063] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod cum praestare patrocinium causae pauperum ad opus misericordiae pertineat, idem est hic dicendum quod et supra de aliis misericordiae operibus dictum est. Nullus enim sufficit omnibus indigentibus misericordiae opus impendere. Et ideo sicut Augustinus dicit, in I de Doct. Christ., <I>cum omnibus prodesse non possis, his potissime consulendum est qui pro locorum et temporum vel quarumlibet rerum opportunitatibus, constrictius tibi, quasi quadam sorte, iunguntur</I>. Dicit, pro locorum opportunitatibus, quia non tenetur homo per mundum quaerere indigentes quibus subveniat, sed sufficit si eis qui sibi occurrunt misericordiae opus impendat. Unde dicitur Exod. XXIII, <I>si occurreris bovi inimici tui aut asino erranti, reduc ad eum</I>. Addit autem, et temporum, quia non tenetur homo futurae necessitati alterius providere, sed sufficit si praesenti necessitati succurrat. Unde dicitur I Ioan. III, <I>qui viderit fratrem suum necessitatem patientem, et clauserit viscera sua ab eo,</I> et cetera. Subdit autem, vel quarumlibet rerum, quia homo sibi coniunctis quacumque necessitudine maxime debet curam impendere; secundum illud I ad Tim. V, <I>si quis suorum, et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit</I>. Quibus tamen concurrentibus, considerandum restat utrum aliquis tantam necessitatem patiatur quod non in promptu appareat quomodo ei possit aliter subveniri. Et in tali casu tenetur ei opus misericordiae impendere. Si autem in promptu appareat quomodo ei aliter subveniri possit, vel per seipsum vel per aliam personam magis coniunctam aut maiorem facultatem habentem, non tenetur ex necessitate indigenti subvenire, ita quod non faciendo peccet, quamvis, si subvenerit absque tali necessitate, laudabiliter faciat. Unde advocatus non tenetur semper causae pauperum patrocinium praestare, sed solum concurrentibus conditionibus praedictis. Alioquin oporteret eum omnia alia negotia praetermittere, et solis causis pauperum iuvandis intendere. Et idem dicendum est de medico, quantum ad curationem pauperum.</P> 1373 "ref">[41667] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
1356 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 ad 1"><A NAME="42064"><SPAN CLASS="ref">[42064] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod quando asinus iacet sub onere, non potest ei aliter subveniri in casu isto nisi per advenientes subveniatur, et ideo tenentur iuvare. Non autem tenerentur si posset aliunde remedium afferri.</P> 1374 dicendum quod Zachaeus id dixit quasi supererogare volens. Unde et
1357 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 ad 2"><A NAME="42065"><SPAN CLASS="ref">[42065] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod homo talentum sibi creditum tenetur utiliter dispensare, servata opportunitate locorum et temporum et aliarum rerum, ut dictum est.</P> 1375 praemiserat, <i>ecce dimidium bonorum meorum do pauperibus</i>.</p>
1358 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 ad 3"><A NAME="42066"><SPAN CLASS="ref">[42066] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod non quaelibet necessitas causat debitum subveniendi, sed solum illa quae est dicta.</P> 1376 <p title="II-II q. 62 a. 3 ad 3"><a name="41668"><span class=
1359 <BR> 1377 "ref">[41668] II&ordf;-IIae q. 62 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
1360 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1378 dicendum quod iudex, condemnando, iuste potest accipere aliquid
1361 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 arg. 1"><A NAME="42067"><SPAN CLASS="ref">[42067] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter aliqui secundum iura arceantur ab officio advocandi. Ab operibus enim misericordiae nullus debet arceri. Sed patrocinium praestare in causis ad opera misericordiae pertinet, ut dictum est. Ergo nullus debet ab hoc officio arceri.</P> 1379 amplius, loco emendae, quod tamen, antequam condemnaretur, non
1362 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 arg. 2"><A NAME="42068"><SPAN CLASS="ref">[42068] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, contrariarum causarum non videtur esse idem effectus. Sed esse deditum rebus divinis, et esse deditum peccatis, est contrarium. Inconvenienter igitur excluduntur ab officio advocati quidam propter religionem, ut monachi et clerici; quidam autem propter culpam, ut infames et haeretici.</P> 1380 debebat.</p>
1363 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 arg. 3"><A NAME="42069"><SPAN CLASS="ref">[42069] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, homo debet diligere proximum sicut seipsum. Sed ad effectum dilectionis pertinet quod aliquis advocatus causae alicuius patrocinetur. Inconvenienter ergo aliqui quibus conceditur pro seipsis auctoritas advocationis, prohibentur patrocinari causis aliorum.</P> 1381 <br />
1364 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 s. c."><A NAME="42070"><SPAN CLASS="ref">[42070] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod III, qu. VII, multae personae arcentur ab officio postulandi.</P> 1382 <div class="E">Articulus 4</div>
1365 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 co."><A NAME="42071"><SPAN CLASS="ref">[42071] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod aliquis impeditur ab aliquo actu duplici ratione, uno modo, propter impotentiam; alio modo, propter indecentiam. Sed impotentia simpliciter excludit aliquem ab actu, indecentia autem non excludit omnino, quia necessitas indecentiam tollere potest. Sic igitur ab officio advocatorum prohibentur quidam propter impotentiam, eo quod deficiunt sensu, vel interiori, sicut furiosi et impuberes; vel exteriori, sicut surdi et muti. Est enim necessaria advocato et interior peritia, qua possit convenienter iustitiam assumptae causae ostendere, et iterum loquela cum auditu, ut possit et pronuntiare et audire quod ei dicitur. Unde qui in his defectum patiuntur omnino prohibentur ne sint advocati, nec pro se nec pro aliis. Decentia autem huius officii exercendi tollitur dupliciter. Uno modo, ex hoc quod aliquis est rebus maioribus obligatus. Unde monachos et presbyteros non decet in quacumque causa advocatos esse, neque clericos in iudicio saeculari, quia huiusmodi personae sunt rebus divinis adstrictae. Alio modo, propter personae defectum, vel corporalem, ut patet de caecis, qui convenienter iudici adstare non possent; vel spiritualem, non enim decet ut alterius iustitiae patronus existat qui in seipso iustitiam contempsit. Et ideo infames, infideles et damnati de gravibus criminibus non decenter sunt advocati. Tamen huiusmodi indecentiae necessitas praefertur. Et propter hoc huiusmodi personae possunt pro seipsis, vel pro personis sibi coniunctis, uti officio advocati. Unde et clerici pro Ecclesiis suis possunt esse advocati, et monachi pro causa monasterii sui, si abbas praeceperit.</P> 1383 <p title="II-II q. 62 a. 4 arg. 1"><a name="41669"><span class=
1366 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 ad 1"><A NAME="42072"><SPAN CLASS="ref">[42072] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ab operibus misericordiae interdum aliqui propter impotentiam, interdum etiam propter indecentiam impediuntur. Non enim omnia opera misericordiae omnes decent, sicut stultos non decet consilium dare, neque ignorantes docere.</P> 1384 "ref">[41669] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
1367 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 ad 2"><A NAME="42073"><SPAN CLASS="ref">[42073] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod sicut virtus corrumpitur per superabundantiam et defectum, ita aliquis fit indecens et per maius et per minus. Et propter hoc quidam arcentur a patrocinio praestando in causis quia sunt maiores tali officio, sicut religiosi et clerici, quidam vero quia sunt minores quam ut eis hoc officium competat, sicut infames et infideles.</P> 1385 sic proceditur. Videtur quod aliquis debeat restituere quod non
1368 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 ad 3"><A NAME="42074"><SPAN CLASS="ref">[42074] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod non ita imminet homini necessitas patrocinari causis aliorum sicut propriis, quia alii possunt sibi aliter subvenire. Unde non est similis ratio.</P> 1386 abstulit. Ille enim qui damnum alicui infert tenetur damnum
1369 <BR> 1387 removere. Sed quandoque aliquis damnificat aliquem ultra id quod
1370 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1388 accepit, puta cum aliquis effodit semina, damnificat eum qui
1371 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 arg. 1"><A NAME="42075"><SPAN CLASS="ref">[42075] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod advocatus non peccet si iniustam causam defendat. Sicut enim ostenditur peritia medici si infirmitatem desperatam sanet, ita etiam ostenditur peritia advocati si etiam iniustam causam defendere possit. Sed medicus laudatur si infirmitatem desperatam sanet. Ergo etiam advocatus non peccat, sed magis laudandus est, si iniustam causam defendat.</P> 1389 seminavit in tota messe futura; et sic videtur quod teneatur ad
1372 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 arg. 2"><A NAME="42076"><SPAN CLASS="ref">[42076] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, a quolibet peccato licet desistere. Sed advocatus punitur si causam suam prodiderit, ut habetur II, qu. III. Ergo advocatus non peccat iniustam causam defendendo, si eam defendendam susceperit.</P> 1390 eius restitutionem. Ergo aliquis tenetur ad restitutionem eius quod
1373 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 arg. 3"><A NAME="42077"><SPAN CLASS="ref">[42077] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, maius videtur esse peccatum si iniustitia utatur ad iustam causam defendendam, puta producendo falsos testes vel allegando falsas leges, quam iniustam causam defendendo, quia hoc est peccatum in forma, illud in materia. Sed videtur advocato licere talibus astutiis uti, sicut militi licet ex insidiis pugnare. Ergo videtur quod advocatus non peccat si iniustam causam defendat.</P> 1391 non abstulit.</p>
1374 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 s. c."><A NAME="42078"><SPAN CLASS="ref">[42078] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur II Paralip. XIX, <I>impio praebes auxilium, et idcirco iram domini merebaris</I>. Sed advocatus defendens causam iniustam impio praebet auxilium. Ergo, peccando, iram domini meretur.</P> 1392 <p title="II-II q. 62 a. 4 arg. 2"><a name="41670"><span class=
1375 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 co."><A NAME="42079"><SPAN CLASS="ref">[42079] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod illicitum est alicui cooperari ad malum faciendum sive consulendo, sive adiuvando, sive qualitercumque consentiendo, quia consilians et coadiuvans quodammodo est faciens; et apostolus dicit, ad Rom. I, quod <I>digni sunt morte non solum qui faciunt peccatum, sed etiam qui consentiunt facientibus</I>. Unde et supra dictum est quod omnes tales ad restitutionem tenentur. Manifestum est autem quod advocatus et auxilium et consilium praestat ei cuius causae patrocinatur. Unde si scienter iniustam causam defendit, absque dubio graviter peccat; et ad restitutionem tenetur eius damni quod contra iustitiam per eius auxilium altera pars incurrit. Si autem ignoranter iniustam causam defendit, putans esse iustam, excusatur, secundum modum quo ignorantia excusare potest.</P> 1393 "ref">[41670] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
1376 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 ad 1"><A NAME="42080"><SPAN CLASS="ref">[42080] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod medicus accipiens in cura infirmitatem desperatam nulli facit iniuriam. Advocatus autem suscipiens causam iniustam iniuste laedit eum contra quem patrocinium praestat. Et ideo non est similis ratio. Quamvis enim laudabilis videatur quantum ad peritiam artis, tamen peccat quantum ad iniustitiam voluntatis, qua abutitur arte ad malum.</P> 1394 ille qui detinet pecuniam creditoris ultra terminum praefixum
1377 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 ad 2"><A NAME="42081"><SPAN CLASS="ref">[42081] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod advocatus, si in principio credidit causam iustam esse et postea in processu appareat eam esse iniustam, non debet eam prodere, ut scilicet aliam partem iuvet, vel secreta suae causae alteri parti revelet. Potest tamen et debet causam deserere; vel eum cuius causam agit ad cedendum inducere, sive ad componendum, sine adversarii damno.</P> 1395 videtur eum damnificare in toto eo quod lucrari de pecunia posset.
1378 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 ad 3"><A NAME="42082"><SPAN CLASS="ref">[42082] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut supra dictum est, militi vel duci exercitus licet in bello iusto ex insidiis agere ea quae facere debet prudenter occultando, non autem falsitatem fraudulenter faciendo, quia etiam hosti fidem servare oportet, sicut Tullius dicit, in III de Offic. Unde et advocato defendenti causam iustam licet prudenter occultare ea quibus impediri posset processus eius, non autem licet ei aliqua falsitate uti.</P> 1396 Quod tamen ipse non aufert. Ergo videtur quod aliquis teneatur
1379 <BR> 1397 restituere quod non abstulit.</p>
1380 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1398 <p title="II-II q. 62 a. 4 arg. 3"><a name="41671"><span class=
1381 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 arg. 1"><A NAME="42083"><SPAN CLASS="ref">[42083] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod advocato non liceat pro suo patrocinio pecuniam accipere. Opera enim misericordiae non sunt intuitu humanae remunerationis facienda, secundum illud Luc. XIV, <I>cum facis prandium aut cenam, noli vocare amicos tuos neque vicinos divites, ne forte et ipsi te reinvitent, et fiat tibi retributio</I>. Sed praestare patrocinium causae alicuius pertinet ad opera misericordiae, ut dictum est. Ergo non licet advocato accipere retributionem pecuniae pro patrocinio praestito.</P> 1399 "ref">[41671] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
1382 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 arg. 2"><A NAME="42084"><SPAN CLASS="ref">[42084] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, spirituale non est pro temporali commutandum. Sed patrocinium praestitum videtur esse quiddam spirituale, cum sit usus scientiae iuris. Ergo non licet advocato pro patrocinio praestito pecuniam accipere.</P> 1400 iustitia humana derivatur a iustitia divina. Sed Deo debet aliquis
1383 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 arg. 3"><A NAME="42085"><SPAN CLASS="ref">[42085] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut ad iudicium concurrit persona advocati, ita etiam persona iudicis et persona testis. Sed secundum Augustinum, ad Macedonium, <I>non debet iudex vendere iustum iudicium, nec testis verum testimonium</I>. Ergo nec advocatus poterit vendere iustum patrocinium.</P> 1401 restituere plus quam ab eo accepit, secundum illud Matth. XXV,
1384 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 s. c."><A NAME="42086"><SPAN CLASS="ref">[42086] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit ibidem, quod <I>advocatus licite vendit iustum patrocinium, et iurisperitus verum consilium</I>.</P> 1402 <i>sciebas quod meto ubi non semino, et congrego ubi non
1385 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 co."><A NAME="42087"><SPAN CLASS="ref">[42087] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ea quae quis non tenetur alteri exhibere, iuste potest pro eorum exhibitione recompensationem accipere. Manifestum est autem quod advocatus non semper tenetur patrocinium praestare aut consilium dare causis aliorum. Et ideo si vendat suum patrocinium sive consilium, non agit contra iustitiam. Et eadem ratio est de medico opem ferente ad sanandum, et de omnibus aliis huiusmodi personis, dum tamen moderate accipiant, considerata conditione personarum et negotiorum et laboris, et consuetudine patriae. Si autem per improbitatem aliquid immoderate extorqueat, peccat contra iustitiam. Unde Augustinus dicit, ad Macedonium, quod <I>ab his extorta per immoderatam improbitatem repeti solent, data per tolerabilem consuetudinem non solent</I>.</P> 1403 sparsi</i>. Ergo iustum est ut etiam restituat homini aliquid quod
1386 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 ad 1"><A NAME="42088"><SPAN CLASS="ref">[42088] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod non semper quae homo potest misericorditer facere, tenetur facere gratis, alioquin nulli liceret aliquam rem vendere, quia quamlibet rem potest homo misericorditer impendere. Sed quando eam misericorditer impendit, non humanam, sed divinam remunerationem quaerere debet. Et similiter advocatus, quando causae pauperum misericorditer patrocinatur, non debet intendere remunerationem humanam, sed divinam, non tamen semper tenetur gratis patrocinium impendere.</P> 1404 non accepit.</p>
1387 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 ad 2"><A NAME="42089"><SPAN CLASS="ref">[42089] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod etsi scientia iuris sit quiddam spirituale, tamen usus eius fit opere corporali. Et ideo pro eius recompensatione licet pecuniam accipere, alioquin nulli artifici liceret de arte sua lucrari.</P> 1405 <p title="II-II q. 62 a. 4 s. c."><a name="41672"><span class=
1388 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 ad 3"><A NAME="42090"><SPAN CLASS="ref">[42090] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod iudex et testis communes sunt utrique parti, quia iudex tenetur iustam sententiam dare, et testis tenetur verum testimonium dicere; iustitia autem et veritas non declinant in unam partem magis quam in aliam. Et ideo iudicibus de publico sunt stipendia laboris statuta; et testes accipiunt, non quasi pretium testimonii, sed quasi stipendium laboris, expensas vel ab utraque parte, vel ab ea a qua inducuntur, quia nemo militat stipendiis suis unquam, ut dicitur I ad Cor. IX. Sed advocatus alteram partem tantum defendit. Et ideo licite potest pretium accipere a parte quam adiuvat.</P> 1406 "ref">[41672] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
1389 <BR> 1407 est quod recompensatio ad iustitiam pertinet inquantum aequalitatem
1390 <DIV CLASS="D">Quaestio 72</DIV> 1408 facit. Sed si aliquis restitueret quod non accepit, hoc non esset
1391 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1409 aequale. Ergo talis restitutio non est iustum quod fiat.</p>
1392 <P TITLE="II-II q. 72 pr."><A NAME="42091"><SPAN CLASS="ref">[42091] II&ordf;-IIae q. 72 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de iniuriis verborum quae inferuntur extra iudicium. Et primo, de contumelia; secundo, de detractione; tertio, de susurratione; quarto, de derisione; quinto, de maledictione. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, quid sit contumelia. Secundo, utrum omnis contumelia sit peccatum mortale. Tertio, utrum oporteat contumeliosos reprimere. Quarto, de origine contumeliae.</P> 1410 <p title="II-II q. 62 a. 4 co."><a name="41673"><span class=
1393 <BR> 1411 "ref">[41673] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 co.</span></a> Respondeo
1394 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1412 dicendum quod quicumque damnificat aliquem videtur ei auferre id in
1395 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 arg. 1"><A NAME="42092"><SPAN CLASS="ref">[42092] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod contumelia non consistat in verbis. Contumelia enim importat quoddam nocumentum proximo illatum, cum pertineat ad iniustitiam. Sed verba nullum nocumentum videntur inferre proximo, nec in rebus nec in persona. Ergo contumelia non consistit in verbis.</P> 1413 quo ipsum damnificat, damnum enim dicitur ex eo quod aliquis minus
1396 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 arg. 2"><A NAME="42093"><SPAN CLASS="ref">[42093] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, contumelia videtur ad quandam dehonorationem pertinere. Sed magis aliquis potest inhonorari seu vituperari factis quam verbis. Ergo videtur quod contumelia non consistit in verbis, sed magis in factis.</P> 1414 habet quam debet habere, secundum philosophum, in V Ethic. Et ideo
1397 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 arg. 3"><A NAME="42094"><SPAN CLASS="ref">[42094] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, dehonoratio quae fit in verbis dicitur convicium vel improperium. Sed contumelia videtur differre a convicio et improperio. Ergo contumelia non consistit in verbis.</P> 1415 homo tenetur ad restitutionem eius in quo aliquem damnificavit. Sed
1398 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 s. c."><A NAME="42095"><SPAN CLASS="ref">[42095] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, nihil auditu percipitur nisi verbum. Sed contumelia auditu percipitur, secundum illud Ierem. XX, <I>audivi contumelias in circuitu</I>. Ergo contumelia est in verbis.</P> 1416 aliquis damnificatur dupliciter. Uno modo, quia aufertur ei id quod
1399 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 co."><A NAME="42096"><SPAN CLASS="ref">[42096] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod contumelia importat dehonorationem alicuius. Quod quidem contingit dupliciter. Cum enim honor aliquam excellentiam consequatur, uno modo aliquis alium dehonorat cum privat eum excellentia propter quam habebat honorem. Quod quidem fit per peccata factorum, de quibus supra dictum est. Alio modo, cum aliquis id quod est contra honorem alicuius deducit in notitiam eius et aliorum. Et hoc proprie pertinet ad contumeliam. Quod quidem fit per aliqua signa. Sed sicut Augustinus dicit, in II de Doct. Christ., <I>omnia signa, verbis comparata, paucissima sunt, verba enim inter homines obtinuerunt principatum significandi quaecumque animo concipiuntur</I>. Et ideo contumelia, proprie loquendo, in verbis consistit. Unde Isidorus dicit, in libro Etymol., quod contumeliosus dicitur aliquis <I>quia velox est et tumet verbis iniuriae</I>. Quia tamen etiam per facta aliqua significatur aliquid, quae in hoc quod significant habent vim verborum significantium; inde est quod contumelia, extenso nomine, etiam in factis dicitur. Unde Rom. I, super illud, <I>contumeliosos, superbos</I>, dicit Glossa quod <I>contumeliosi sunt qui dictis vel factis contumelias et turpia inferunt</I>.</P> 1417 actu habebat. Et tale damnum semper est restituendum secundum
1400 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 ad 1"><A NAME="42097"><SPAN CLASS="ref">[42097] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod verba secundum suam essentiam, idest inquantum sunt quidam soni audibiles, nullum nocumentum alteri inferunt, nisi forte gravando auditum, puta cum aliquis nimis alte loquitur. Inquantum vero sunt signa repraesentantia aliquid in notitiam aliorum, sic possunt multa damna inferre. Inter quae unum est quod homo damnificatur quantum ad detrimentum honoris sui vel reverentiae sibi ab aliis exhibendae. Et ideo maior est contumelia si aliquis alicui defectum suum dicat coram multis. Et tamen si sibi soli dicat, potest esse contumelia, inquantum ipse qui loquitur contra audientis reverentiam agit.</P> 1418 recompensationem aequalis, puta si aliquis damnificet aliquem
1401 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 ad 2"><A NAME="42098"><SPAN CLASS="ref">[42098] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod intantum aliquis aliquem factis dehonorat inquantum illa facta vel faciunt vel significant illud quod est contra honorem alicuius. Quorum primum non pertinet ad contumeliam, sed ad alias iniustitiae species, de quibus supra dictum est. Secundum vero pertinet ad contumeliam inquantum facta habent vim verborum in significando.</P> 1419 diruens domum eius, tenetur ad tantum quantum valet domus. Alio
1402 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 ad 3"><A NAME="42099"><SPAN CLASS="ref">[42099] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod convicium et improperium consistunt in verbis, sicut et contumelia, quia per omnia haec repraesentatur aliquis defectus alicuius in detrimentum honoris ipsius. Huiusmodi autem defectus est triplex. Scilicet defectus culpae, qui repraesentatur per verba contumeliosa. Et defectus generaliter culpae et poenae, qui repraesentatur per convitium, quia vitium consuevit dici non solum animae, sed etiam corporis. Unde si quis alicui iniuriose dicat eum esse caecum, convicium quidem dicit, sed non contumeliam, si quis autem dicat alteri quod sit fur, non solum convicium, sed etiam contumeliam infert. Quandoque vero repraesentat aliquis alicui defectum minorationis sive indigentiae, qui etiam derogat honori consequenti quamcumque excellentiam. Et hoc fit per verbum improperii, quod proprie est quando aliquis iniuriose alteri ad memoriam reducit auxilium quod contulit ei necessitatem patienti. Unde dicitur Eccli. XX, <I>exigua dabit, et multa improperabit</I>. Quandoque tamen unum istorum pro alio ponitur.</P> 1420 modo damnificat aliquis aliquem impediendo ne adipiscatur quod erat
1403 <BR> 1421 in via habendi. Et tale damnum non oportet recompensare ex aequo.
1404 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1422 Quia minus est habere aliquid virtute quam habere actu. Qui autem
1405 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 arg. 1"><A NAME="42100"><SPAN CLASS="ref">[42100] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod contumelia, vel convicium, non sit peccatum mortale. Nullum enim peccatum mortale est actus alicuius virtutis. Sed conviciari est actus alicuius virtutis, scilicet eutrapeliae, ad quam pertinet bene conviciari, secundum philosophum, in IV Ethic. Ergo convicium, sive contumelia, non est peccatum mortale.</P> 1423 est in via adipiscendi aliquid habet illud solum secundum virtutem
1406 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 arg. 2"><A NAME="42101"><SPAN CLASS="ref">[42101] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, peccatum mortale non invenitur in viris perfectis. Qui tamen aliquando convicia vel contumelias dicunt, sicut patet de apostolo, qui, ad Gal. III, dixit, <I>o insensati Galatae</I>. Et dominus dicit, Luc. ult., <I>o stulti, et tardi corde ad credendum</I>. Ergo convicium, sive contumelia, non est peccatum mortale.</P> 1424 vel potentiam. Et ideo si redderetur ei ut haberet hoc in actu,
1407 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 arg. 3"><A NAME="42102"><SPAN CLASS="ref">[42102] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quamvis id quod est peccatum veniale ex genere possit fieri mortale, non tamen peccatum quod ex genere est mortale potest esse veniale, ut supra habitum est. Si ergo dicere convicium vel contumeliam esset peccatum mortale ex genere suo, sequeretur quod semper esset peccatum mortale. Quod videtur esse falsum, ut patet in eo qui leviter et ex subreptione, vel ex levi ira dicit aliquod verbum contumeliosum. Non ergo contumelia vel convicium ex genere suo est peccatum mortale.</P> 1425 restitueretur ei quod est ablatum non simplum, sed multiplicatum,
1408 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 s. c."><A NAME="42103"><SPAN CLASS="ref">[42103] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra, nihil meretur poenam aeternam Inferni nisi peccatum mortale. Sed convicium vel contumelia meretur poenam Inferni, secundum illud Matth. V, <I>qui dixerit fratri suo, fatue, reus erit Gehennae ignis</I>. Ergo convicium vel contumelia est peccatum mortale.</P> 1426 quod non est de necessitate restitutionis, ut dictum est. Tenetur
1409 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 co."><A NAME="42104"><SPAN CLASS="ref">[42104] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, verba inquantum sunt soni quidam, non sunt in nocumentum aliorum, sed inquantum significant aliquid. Quae quidem significatio ex interiori affectu procedit. Et ideo in peccatis verborum maxime considerandum videtur ex quo affectu aliquis verba proferat. Cum igitur convicium, seu contumelia, de sui ratione importet quandam dehonorationem, si intentio proferentis ad hoc feratur ut aliquis per verba quae profert honorem alterius auferat, hoc proprie et per se est dicere convicium vel contumeliam. Et hoc est peccatum mortale, non minus quam furtum vel rapina, non enim homo minus amat suum honorem quam rem possessam. Si vero aliquis verbum convicii vel contumeliae alteri dixerit, non tamen animo dehonorandi, sed forte propter correctionem vel propter aliquid huiusmodi, non dicit convicium vel contumeliam formaliter et per se, sed per accidens et materialiter, inquantum scilicet dicit id quod potest esse convicium, vel contumelia. Unde hoc potest esse quandoque peccatum veniale; quandoque autem absque omni peccato. In quo tamen necessaria est discretio, ut moderate homo talibus verbis utatur. Quia posset esse ita grave convicium quod, per incautelam prolatum, auferret honorem eius contra quem proferretur. Et tunc posset homo peccare mortaliter etiam si non intenderet dehonorationem alterius. Sicut etiam si aliquis, incaute alium ex ludo percutiens, graviter laedat, culpa non caret.</P> 1427 tamen aliquam recompensationem facere, secundum conditionem
1410 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 ad 1"><A NAME="42105"><SPAN CLASS="ref">[42105] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ad eutrapelum pertinet dicere aliquod leve convicium, non ad dehonorationem vel ad contristationem eius in quem dicitur, sed magis causa delectationis et ioci. Et hoc potest esse sine peccato, si debitae circumstantiae observantur. Si vero aliquis non reformidet contristare eum in quem profertur huiusmodi iocosum convicium, dummodo aliis risum excitet, hoc est vitiosum, ut ibidem dicitur.</P> 1428 personarum et negotiorum.</p>
1411 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 ad 2"><A NAME="42106"><SPAN CLASS="ref">[42106] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod sicut licitum est aliquem verberare vel in rebus damnificare causa disciplinae, ita etiam et causa disciplinae potest aliquis alteri, quem debet corrigere, verbum aliquod conviciosum dicere. Et hoc modo dominus discipulos vocavit stultos, et apostolus Galatas insensatos. Tamen, sicut dicit Augustinus, in libro de Serm. Dom. in monte, <I>raro, et ex magna necessitate obiurgationes sunt adhibendae, in quibus non nobis, sed ut domino serviatur, instemus</I>.</P> 1429 <p title="II-II q. 62 a. 4 ad 1"><a name="41674"><span class=
1412 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 ad 3"><A NAME="42107"><SPAN CLASS="ref">[42107] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, cum peccatum convicii vel contumeliae ex animo dicentis dependeat, potest contingere quod sit peccatum veniale, si sit leve convicium, non multum hominem dehonestans, et proferatur ex aliqua animi levitate, vel ex levi ira, absque firmo proposito aliquem dehonestandi, puta cum aliquis intendit aliquem per huiusmodi verbum leviter contristare.</P> 1430 "ref">[41674] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 ad 1</span></a> Et per hoc
1413 <BR> 1431 patet responsio ad primum et secundum. Nam ille qui semen sparsit
1414 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1432 in agro nondum habet messem in actu, sed solum in virtute; et
1415 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 arg. 1"><A NAME="42108"><SPAN CLASS="ref">[42108] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod aliquis non debeat contumelias sibi illatas sustinere. Qui enim sustinet contumeliam sibi illatam, audaciam nutrit conviciantis. Sed hoc non est faciendum. Ergo homo non debet sustinere contumeliam sibi illatam, sed magis convicianti respondere.</P> 1433 similiter ille qui habet pecuniam nondum habet lucrum in actu, sed
1416 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 arg. 2"><A NAME="42109"><SPAN CLASS="ref">[42109] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, homo debet plus se diligere quam alium. Sed aliquis non debet sustinere quod alteri convicium inferatur, unde dicitur Prov. XXVI, <I>qui imponit stulto silentium, iras mitigat</I>. Ergo etiam aliquis non debet sustinere contumelias illatas sibi.</P> 1434 solum virtute; et utrumque potest multipliciter impediri.</p>
1417 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 arg. 3"><A NAME="42110"><SPAN CLASS="ref">[42110] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, non licet alicui vindicare seipsum, secundum illud, <I>mihi vindictam, et ego retribuam</I>. Sed aliquis non resistendo contumeliae se vindicat, secundum illud Chrysostomi, <I>si vindicare vis, sile, et funestam ei dedisti plagam</I>. Ergo aliquis non debet, silendo, sustinere verba contumeliosa, sed magis respondere.</P> 1435 <p title="II-II q. 62 a. 4 ad 3"><a name="41675"><span class=
1418 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 s. c."><A NAME="42111"><SPAN CLASS="ref">[42111] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in Psalm., <I>qui inquirebant mala mihi, locuti sunt vanitates</I>; et postea subdit, <I>ego autem tanquam surdus non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum</I>.</P> 1436 "ref">[41675] II&ordf;-IIae q. 62 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
1419 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 co."><A NAME="42112"><SPAN CLASS="ref">[42112] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod sicut patientia necessaria est in his quae contra nos fiunt, ita etiam in his quae contra nos dicuntur. Praecepta autem patientiae in his quae contra nos fiunt, sunt in praeparatione animae habenda, sicut Augustinus, in libro de Serm. Dom. in monte, exponit illud praeceptum domini, <I>si quis percusserit te in una maxilla, praebe ei et aliam</I>, ut scilicet homo sit paratus hoc facere, si opus fuerit; non tamen hoc semper tenetur facere actu, quia nec ipse dominus hoc fecit, sed, cum suscepisset alapam, dixit, quid me caedis? Ut habetur Ioan. XVIII. Et ideo etiam circa verba contumeliosa quae contra nos dicuntur, est idem intelligendum. Tenemur enim habere animum paratum ad contumelias tolerandas si expediens fuerit. Quandoque tamen oportet ut contumeliam illatam repellamus, maxime propter duo. Primo quidem, propter bonum eius qui contumeliam infert, ut videlicet eius audacia reprimatur, et de cetero talia non attentet; secundum illud Prov. XXVI, <I>responde stulto iuxta stultitiam suam, ne sibi sapiens videatur</I>. Alio modo, propter bonum multorum, quorum profectus impeditur per contumelias nobis illatas. Unde Gregorius dicit, super Ezech., Homil. IX, <I>hi quorum vita in exemplo imitationis est posita, debent, si possunt, detrahentium sibi verba compescere, ne eorum praedicationem non audiant qui audire poterant, et in pravis moribus remanentes, bene vivere contemnant</I>.</P> 1437 dicendum quod Deus nihil requirit ab homine nisi bonum quod ipse in
1420 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 ad 1"><A NAME="42113"><SPAN CLASS="ref">[42113] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod audaciam conviciantis contumeliosi debet aliquis moderate reprimere, scilicet propter officium caritatis, non propter cupiditatem privati honoris. Unde dicitur Prov. XXVI, <I>ne respondeas stulto iuxta stultitiam suam, ne ei similis efficiaris</I>.</P> 1438 nobis seminavit. Et ideo verbum illud vel intelligitur secundum
1421 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 ad 2"><A NAME="42114"><SPAN CLASS="ref">[42114] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod in hoc quod aliquis alienas contumelias reprimit, non ita timetur cupiditas privati honoris sicut cum aliquis repellit contumelias proprias, magis autem videtur hoc provenire ex caritatis affectu.</P> 1439 pravam existimationem servi pigri, qui existimavit se ab alio non
1422 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 ad 3"><A NAME="42115"><SPAN CLASS="ref">[42115] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod si aliquis hoc animo taceret ut tacendo contumeliantem ad iracundiam provocaret, pertineret hoc ad vindictam. Sed si aliquis taceat volens dare locum irae, hoc est laudabile. Unde dicitur Eccli. VIII, <I>non litiges cum homine linguato, et non struas in ignem illius ligna</I>.</P> 1440 accepisse. Vel intelligitur quantum ad hoc quod Deus requirit a
1423 <BR> 1441 nobis fructus donorum, qui sunt et ab eo et a nobis, quamvis ipsa
1424 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1442 dona a Deo sint sine nobis.</p>
1425 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 arg. 1"><A NAME="42116"><SPAN CLASS="ref">[42116] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod contumelia non oriatur ex ira. Quia dicitur Prov. XI, <I>ubi superbia, ibi contumelia</I>. Sed ira est vitium distinctum a superbia. Ergo contumelia non oritur ex ira.</P> 1443 <br />
1426 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 arg. 2"><A NAME="42117"><SPAN CLASS="ref">[42117] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Prov. XX dicitur, <I>omnes stulti miscentur contumeliis</I>. Sed stultitia est vitium oppositum sapientiae, ut supra habitum est, ira autem opponitur mansuetudini. Ergo contumelia non oritur ex ira.</P> 1444 <div class="E">Articulus 5</div>
1427 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 arg. 3"><A NAME="42118"><SPAN CLASS="ref">[42118] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nullum peccatum diminuitur ex sua causa. Sed peccatum contumeliae diminuitur si ex ira proferatur, gravius enim peccat qui ex odio contumeliam infert quam qui ex ira. Ergo contumelia non oritur ex ira.</P> 1445 <p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 1"><a name="41676"><span class=
1428 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 s. c."><A NAME="42119"><SPAN CLASS="ref">[42119] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius dicit, XXXI Moral., quod ex ira oriuntur contumeliae.</P> 1446 "ref">[41676] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum
1429 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 co."><A NAME="42120"><SPAN CLASS="ref">[42120] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, cum unum peccatum possit ex diversis oriri, ex illo tamen dicitur principalius habere originem ex quo frequentius procedere consuevit, propter propinquitatem ad finem ipsius. Contumelia autem magnam habet propinquitatem ad finem irae, qui est vindicta, nulla enim vindicta est irato magis in promptu quam inferre contumeliam alteri. Et ideo contumelia maxime oritur ex ira.</P> 1447 sic proceditur. Videtur quod non oporteat restitutionem facere
1430 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 ad 1"><A NAME="42121"><SPAN CLASS="ref">[42121] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod contumelia non ordinatur ad finem superbiae, qui est celsitudo, et ideo non directe contumelia oritur ex superbia. Disponit tamen superbia ad contumeliam, inquantum illi qui se superiores aestimant, facilius alios contemnunt et iniurias eis irrogant. Facilius etiam irascuntur, utpote reputantes indignum quidquid contra eorum voluntatem agitur.</P> 1448 semper ei a quo acceptum est aliquid. Nulli enim debemus nocere.
1431 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 ad 2"><A NAME="42122"><SPAN CLASS="ref">[42122] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, secundum philosophum, in VII Ethic., ira non perfecte audit rationem, et sic iratus patitur rationis defectum, in quo convenit cum stultitia. Et propter hoc ex stultitia oritur contumelia, secundum affinitatem quam habet cum ira.</P> 1449 Sed aliquando esset in nocumentum hominis si redderetur quod ab eo
1432 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 ad 3"><A NAME="42123"><SPAN CLASS="ref">[42123] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, secundum philosophum, in II Rhet., <I>iratus intendit manifestam offensam, quod non curat odiens</I>. Et ideo contumelia, quae importat manifestam iniuriam, magis pertinet ad iram quam ad odium.</P> 1450 acceptum est; vel etiam in nocumentum aliorum, puta si aliquis
1433 <BR> 1451 redderet gladium depositum furioso. Ergo non semper est
1434 <DIV CLASS="D">Quaestio 73</DIV> 1452 restituendum ei a quo acceptum est.</p>
1435 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1453 <p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 2"><a name="41677"><span class=
1436 <P TITLE="II-II q. 73 pr."><A NAME="42124"><SPAN CLASS="ref">[42124] II&ordf;-IIae q. 73 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de detractione. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, quid sit detractio. Secundo, utrum sit peccatum mortale. Tertio, de comparatione eius ad alia peccata. Quarto, utrum peccet aliquis audiendo detractionem.</P> 1454 "ref">[41677] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
1437 <BR> 1455 ille qui illicite aliquid dedit non meretur illud recuperare. Sed
1438 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1456 quandoque aliquis illicite dat quod alius etiam illicite accipit,
1439 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 arg. 1"><A NAME="42125"><SPAN CLASS="ref">[42125] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod detractio non sit denigratio alienae famae per occulta verba, ut a quibusdam definitur. Occultum enim et manifestum sunt circumstantiae non constituentes speciem peccati, accidit enim peccato quod a multis sciatur vel a paucis. Sed illud quod non constituit speciem peccati non pertinet ad rationem ipsius, nec debet poni in eius definitione. Ergo ad rationem detractionis non pertinet quod fiat per occulta verba.</P> 1457 sicut apparet in dante et recipiente aliquid simoniace. Ergo non
1440 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 arg. 2"><A NAME="42126"><SPAN CLASS="ref">[42126] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ad rationem famae pertinet publica notitia. Si igitur per detractionem denigretur fama alicuius, non poterit hoc fieri per verba occulta, sed per verba in manifesto dicta.</P> 1458 semper restituendum est ei a quo acceptum est.</p>
1441 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 arg. 3"><A NAME="42127"><SPAN CLASS="ref">[42127] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ille detrahit qui aliquid subtrahit vel diminuit de eo quod est. Sed quandoque denigratur fama alicuius etiam si nihil subtrahatur de veritate, puta cum aliquis vera crimina alicuius pandit. Ergo non omnis denigratio famae est detractio.</P> 1459 <p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 3"><a name="41678"><span class=
1442 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 s. c."><A NAME="42128"><SPAN CLASS="ref">[42128] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Eccle. X, <I>si mordeat serpens in silentio, nihil eo minus habet qui occulte detrahit</I>. Ergo occulte mordere famam alicuius est detrahere.</P> 1460 "ref">[41678] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
1443 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 co."><A NAME="42129"><SPAN CLASS="ref">[42129] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod sicut facto aliquis alteri nocet dupliciter, manifeste quidem sicut in rapina vel quacumque violentia illata, occulte autem sicut in furto et dolosa percussione; ita etiam verbo aliquis dupliciter aliquem laedit, uno modo, in manifesto, et hoc fit per contumeliam, ut supra dictum est; alio modo, occulte, et hoc fit per detractionem. Ex hoc autem quod aliquis manifeste verba contra alium profert, videtur eum parvipendere, unde ex hoc ipso exhonoratur, et ideo contumelia detrimentum affert honori eius in quem profertur. Sed qui verba contra aliquem profert in occulto, videtur eum vereri magis quam parvipendere, unde non directe infert detrimentum honori, sed famae; inquantum, huiusmodi verba occulte proferens, quantum in ipso est, eos qui audiunt facit malam opinionem habere de eo contra quem loquitur. Hoc enim intendere videtur, et ad hoc conatur detrahens, ut eius verbis credatur. Unde patet quod detractio differt a contumelia dupliciter. Uno modo, quantum ad modum proponendi verba, quia scilicet contumeliosus manifeste contra aliquem loquitur, detractor autem occulte. Alio modo, quantum ad finem intentum, sive quantum ad nocumentum illatum, quia scilicet contumeliosus derogat honori, detractor famae.</P> 1461 nullus tenetur ad impossibile. Sed quandoque est impossibile
1444 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 ad 1"><A NAME="42130"><SPAN CLASS="ref">[42130] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in involuntariis commutationibus, ad quas reducuntur omnia nocumenta proximo illata verbo vel facto, diversificat rationem peccati occultum et manifestum, quia alia est ratio involuntarii per violentiam, et per ignorantiam, ut supra dictum est.</P> 1462 restituere ei a quo acceptum est, vel quia est mortuus, vel quia
1445 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 ad 2"><A NAME="42131"><SPAN CLASS="ref">[42131] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod verba detractionis dicuntur occulta non simpliciter, sed per comparationem ad eum de quo dicuntur, quia eo absente et ignorante, dicuntur. Sed contumeliosus in faciem contra hominem loquitur. Unde si aliquis de alio male loquatur coram multis, eo absente, detractio est, si autem eo solo praesente, contumelia est. Quamvis etiam si uni soli aliquis de absente malum dicat, corrumpit famam eius, non in toto, sed in parte.</P> 1463 nimis distat, vel quia est ignotus. Ergo non semper facienda est
1446 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 ad 3"><A NAME="42132"><SPAN CLASS="ref">[42132] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod aliquis dicitur detrahere non quia diminuat de veritate, sed quia diminuit famam eius. Quod quidem quandoque fit directe, quandoque indirecte. Directe quidem, quadrupliciter, uno modo, quando falsum imponit alteri; secundo, quando peccatum adauget suis verbis; tertio, quando occultum revelat; quarto, quando id quod est bonum dicit mala intentione factum. Indirecte autem, vel negando bonum alterius; vel malitiose reticendo.</P> 1464 restitutio ei a quo acceptum est.</p>
1447 <BR> 1465 <p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 4"><a name="41679"><span class=
1448 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1466 "ref">[41679] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea,
1449 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 arg. 1"><A NAME="42133"><SPAN CLASS="ref">[42133] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod detractio non sit peccatum mortale. Nullus enim actus virtutis est peccatum mortale. Sed revelare peccatum occultum, quod, sicut dictum est, ad detractionem pertinet, est actus virtutis, vel caritatis, dum aliquis fratris peccatum denuntiat eius emendationem intendens; vel etiam est actus iustitiae, dum aliquis fratrem accusat. Ergo detractio non est peccatum mortale.</P> 1467 magis debet homo recompensare ei a quo maius beneficium accepit.
1450 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 arg. 2"><A NAME="42134"><SPAN CLASS="ref">[42134] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, super illud Prov. XXIV, <I>cum detractoribus non commiscearis</I>, dicit Glossa, <I>hoc specialiter vitio periclitatur totum genus humanum</I>. Sed nullum peccatum mortale in toto humano genere invenitur, quia multi abstinent a peccato mortali, peccata autem venialia sunt quae in omnibus inveniuntur. Ergo detractio est peccatum veniale.</P> 1468 Sed ab aliis personis homo plus accepit beneficii quam ab illo qui
1451 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 arg. 3"><A NAME="42135"><SPAN CLASS="ref">[42135] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus, in homilia de igne Purg., inter peccata minuta ponit, quando cum omni facilitate vel temeritate maledicimus, quod pertinet ad detractionem. Ergo detractio est peccatum veniale.</P> 1469 mutuavit vel deposuit, sicut a parentibus. Ergo magis subveniendum
1452 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 s. c."><A NAME="42136"><SPAN CLASS="ref">[42136] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Rom. I dicitur, <I>detractores, Deo odibiles</I>, quod ideo additur, ut dicit Glossa, <I>ne leve putetur propter hoc quod consistit in verbis</I>.</P> 1470 est quandoque alicui personae alteri quam restituendum ei a quo est
1453 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 co."><A NAME="42137"><SPAN CLASS="ref">[42137] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, peccata verborum maxime sunt ex intentione dicentis diiudicanda. Detractio autem, secundum suam rationem, ordinatur ad denigrandam famam alicuius. Unde ille, per se loquendo, detrahit qui ad hoc de aliquo obloquitur, eo absente, ut eius famam denigret. Auferre autem alicui famam valde grave est, quia inter res temporales videtur fama esse pretiosior, per cuius defectum homo impeditur a multis bene agendis. Propter quod dicitur Eccli. XLI, <I>curam habe de bono nomine, hoc enim magis permanebit tibi quam mille thesauri magni et pretiosi</I>. Et ideo detractio, per se loquendo, est peccatum mortale. Contingit tamen quandoque quod aliquis dicit aliqua verba per quae diminuitur fama alicuius, non hoc intendens, sed aliquid aliud hoc autem non est detrahere per se et formaliter loquendo, sed solum materialiter et quasi per accidens. Et si quidem verba per quae fama alterius diminuitur proferat aliquis propter aliquod bonum vel necessarium, debitis circumstantiis observatis, non est peccatum, nec potest dici detractio. Si autem proferat ex animi levitate, vel propter aliquid non necessarium, non est peccatum mortale, nisi forte verbum quod dicitur sit adeo grave quod notabiliter famam alicuius laedat, et praecipue in his quae pertinent ad honestatem vitae; quia hoc ex ipso genere verborum habet rationem peccati mortalis. Et tenetur aliquis ad restitutionem famae, sicut ad restitutionem cuiuslibet rei subtractae, eo modo quo supra dictum est, cum de restitutione ageretur.</P> 1471 acceptum.</p>
1454 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 ad 1"><A NAME="42138"><SPAN CLASS="ref">[42138] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod revelare peccatum occultum alicuius propter eius emendationem denuntiando, vel propter bonum publicae iustitiae accusando, non est detrahere, ut dictum est.</P> 1472 <p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 5"><a name="41680"><span class=
1455 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 ad 2"><A NAME="42139"><SPAN CLASS="ref">[42139] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Glossa illa non dicit quod detractio in toto genere humano inveniatur, sed addit, paene. Tum quia stultorum infinitus est numerus, et pauci sunt qui ambulant per viam salutis. Tum etiam quia pauci vel nulli sunt qui non aliquando ex animi levitate aliquid dicunt unde in aliquo, vel leviter, alterius fama minoratur, quia, ut dicitur Iac. III, <I>si quis in verbo non offendit, hic perfectus est vir</I>.</P> 1473 "ref">[41680] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea,
1456 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 ad 3"><A NAME="42140"><SPAN CLASS="ref">[42140] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod Augustinus loquitur in casu illo quo aliquis dicit aliquod leve malum de alio non ex intentione nocendi, sed ex animi levitate vel ex lapsu linguae.</P> 1474 vanum est restituere illud quod ad manum restituentis per
1457 <BR> 1475 restitutionem pervenit. Sed si praelatus iniuste aliquid Ecclesiae
1458 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1476 subtraxit et ei restituat, ad manus eius deveniet, quia ipse est
1459 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 arg. 1"><A NAME="42141"><SPAN CLASS="ref">[42141] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod detractio sit gravius omnibus peccatis quae in proximum committuntur. Quia super illud Psalm., <I>pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi</I>, dicit Glossa, <I>plus nocent in membris detrahentes Christo, quia animas crediturorum interficiunt, quam qui eius carnem, mox resurrecturam, peremerunt</I>. Ex quo videtur quod detractio sit gravius peccatum quam homicidium, quanto gravius est occidere animam quam occidere corpus. Sed homicidium est gravius inter cetera peccata quae in proximum committuntur. Ergo detractio est simpliciter inter omnia gravior.</P> 1477 rerum Ecclesiae conservator. Ergo non debet restituere Ecclesiae a
1460 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 arg. 2"><A NAME="42142"><SPAN CLASS="ref">[42142] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, detractio videtur esse gravius peccatum quam contumelia quia contumeliam potest homo repellere, non autem detractionem latentem. Sed contumelia videtur esse maius peccatum quam adulterium, per hoc quod adulterium unit duos in unam carnem, contumelia autem unitos in multa dividit. Ergo detractio est maius peccatum quam adulterium, quod tamen, inter alia peccata quae sunt in proximum, magnam gravitatem habet.</P> 1478 qua abstulit. Et sic non semper restituendum est ei a quo est
1461 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 arg. 3"><A NAME="42143"><SPAN CLASS="ref">[42143] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, contumelia oritur ex ira, detractio autem ex invidia, ut patet per Gregorium, XXXI Moral. Sed invidia est maius peccatum quam ira. Ergo et detractio est maius peccatum quam contumelia. Et sic idem quod prius.</P> 1479 ablatum.</p>
1462 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 arg. 4"><A NAME="42144"><SPAN CLASS="ref">[42144] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, tanto aliquod peccatum est gravius quanto graviorem defectum inducit. Sed detractio inducit gravissimum defectum, scilicet excaecationem mentis, dicit enim Gregorius, <I>quid aliud detrahentes faciunt nisi quod in pulverem sufflant et in oculos suos terram excitant, ut unde plus detractionis perflant, inde minus veritatis videant?</I> Ergo detractio est gravissimum peccatum inter ea quae committuntur in proximum.</P> 1480 <p title="II-II q. 62 a. 5 s. c."><a name="41681"><span class=
1463 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 s. c."><A NAME="42145"><SPAN CLASS="ref">[42145] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra, gravius est peccare facto quam verbo. Sed detractio est peccatum verbi, adulterium autem et homicidium et furtum sunt peccata in factis. Ergo detractio non est gravius ceteris peccatis quae sunt in proximum.</P> 1481 "ref">[41681] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra
1464 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 co."><A NAME="42146"><SPAN CLASS="ref">[42146] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod peccata quae committuntur in proximum sunt pensanda per se quidem secundum nocumenta quae proximo inferuntur, quia ex hoc habent rationem culpae. Tanto autem est maius nocumentum quanto maius bonum demitur. Cum autem sit triplex bonum hominis, scilicet bonum animae et bonum corporis et bonum exteriorum rerum, bonum animae, quod est maximum, non potest alicui ab alio tolli nisi occasionaliter, puta per malam persuasionem, quae necessitatem non infert, sed alia duo bona, scilicet corporis et exteriorum rerum, possunt ab alio violenter auferri. Sed quia bonum corporis praeeminet bono exteriorum rerum, graviora sunt peccata quibus infertur nocumentum corpori quam ea quibus infertur nocumentum exterioribus rebus. Unde inter cetera peccata quae sunt in proximum, homicidium gravius est, per quod tollitur vita proximi iam actu existens, consequenter autem adulterium, quod est contra debitum ordinem generationis humanae, per quam est introitus ad vitam. Consequenter autem sunt exteriora bona. Inter quae, fama praeeminet divitiis, eo quod propinquior est spiritualibus bonis, unde dicitur Prov. XXII, <I>melius est nomen bonum quam divitiae multae</I>. Et ideo detractio, secundum suum genus, est maius peccatum quam furtum, minus tamen quam homicidium vel adulterium. Potest tamen esse alius ordo propter circumstantias aggravantes vel diminuentes. Per accidens autem gravitas peccati attenditur ex parte peccantis, qui gravius peccat si ex deliberatione peccet quam si peccet ex infirmitate vel incautela. Et secundum hoc peccata locutionis habent aliquam levitatem, inquantum de facili ex lapsu linguae proveniunt, absque magna praemeditatione.</P> 1482 est quod dicitur Rom. XIII, <i>reddite omnibus debita, cui
1465 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 ad 1"><A NAME="42147"><SPAN CLASS="ref">[42147] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illi qui detrahunt Christo impedientes fidem membrorum ipsius, derogant divinitati eius, cui fides innititur. Unde non est simplex detractio, sed blasphemia.</P> 1483 tributum, tributum; cui vectigal, vectigal</i>.</p>
1466 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 ad 2"><A NAME="42148"><SPAN CLASS="ref">[42148] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod gravius peccatum est contumelia quam detractio, inquantum habet maiorem contemptum proximi, sicut et rapina est gravius peccatum quam furtum, ut supra dictum est. Contumelia tamen non est gravius peccatum quam adulterium, non enim gravitas adulterii pensatur ex coniunctione corporum, sed ex deordinatione generationis humanae. Contumeliosus autem non sufficienter causat inimicitiam in alio, sed occasionaliter tantum dividit unitos, inquantum scilicet per hoc quod mala alterius promit, alios, quantum in se est, ab eius amicitia separat, licet ad hoc per eius verba non cogantur. Sic etiam et detractor occasionaliter est homicida, inquantum scilicet per sua verba dat alteri occasionem ut proximum odiat vel contemnat. Propter quod in epistola Clementis dicitur detractores esse homicidas, scilicet occasionaliter, <I>quia qui odit fratrem suum, homicida est</I>, ut dicitur I Ioan. III.</P> 1484 <p title="II-II q. 62 a. 5 co."><a name="41682"><span class=
1467 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 ad 3"><A NAME="42149"><SPAN CLASS="ref">[42149] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod quia ira quaerit in manifesto vindictam inferre, ut philosophus dicit, in II Rhet., ideo detractio, quae est in occulto, non est filia irae, sicut contumelia; sed magis invidiae, quae nititur qualitercumque minuere gloriam proximi. Nec tamen sequitur propter hoc quod detractio sit gravior quam contumelia, quia ex minori vitio potest oriri maius peccatum, sicut ex ira nascitur homicidium et blasphemia. Origo enim peccatorum attenditur secundum inclinationem ad finem, quod est ex parte conversionis, gravitas autem peccati magis attenditur ex parte aversionis.</P> 1485 "ref">[41682] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 co.</span></a> Respondeo
1468 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 ad 4"><A NAME="42150"><SPAN CLASS="ref">[42150] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod quia homo laetatur in sententia oris sui, ut dicitur Prov. XV, inde est quod ille qui detrahit incipit magis amare et credere quod dicit; et per consequens proximum magis odire; et sic magis recedere a cognitione veritatis. Iste tamen effectus potest sequi etiam ex aliis peccatis quae pertinent ad odium proximi.</P> 1486 dicendum quod per restitutionem fit reductio ad aequalitatem
1469 <BR> 1487 commutativae iustitiae, quae consistit in rerum adaequatione, sicut
1470 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1488 dictum est. Huiusmodi autem rerum adaequatio fieri non posset nisi
1471 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 arg. 1"><A NAME="42151"><SPAN CLASS="ref">[42151] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod audiens qui tolerat detrahentem non graviter peccet. Non enim aliquis magis tenetur alteri quam sibi ipsi. Sed laudabile est si patienter homo suos detractores toleret, dicit enim Gregorius, super Ezech. Homil. IX, <I>linguas detrahentium, sicut nostro studio non debemus excitare, ne ipsi pereant; ita per suam malitiam excitatas debemus aequanimiter tolerare, ut nobis meritum crescat</I>. Ergo non peccat aliquis si detractionibus aliorum non resistat.</P> 1489 ei qui minus habet quam quod suum est, suppleretur quod deest. Et
1472 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 arg. 2"><A NAME="42152"><SPAN CLASS="ref">[42152] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Eccli. IV dicitur, <I>non contradicas verbo veritatis ullo modo</I>. Sed quandoque aliquis detrahit verba veritatis dicendo, ut supra dictum est. Ergo videtur quod non semper teneatur homo detractionibus resistere.</P> 1490 ad hanc suppletionem faciendam necesse est ut ei fiat restitutio a
1473 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 arg. 3"><A NAME="42153"><SPAN CLASS="ref">[42153] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nullus debet impedire id quod est in utilitatem aliorum. Sed detractio frequenter est in utilitatem eorum contra quos detrahitur, dicit enim pius Papa, <I>nonnunquam detractio adversus bonos excitatur, ut quos vel domestica adulatio vel aliorum favor in altum extulerat, detractio humiliet</I>. Ergo aliquis non debet detractiones impedire.</P> 1491 quo acceptum est.</p>
1474 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 s. c."><A NAME="42154"><SPAN CLASS="ref">[42154] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Hieronymus dicit, <I>cave ne linguam aut aures habeas prurientes, aut aliis detrahas, aut alios audias detrahentes</I>.</P> 1492 <p title="II-II q. 62 a. 5 ad 1"><a name="41683"><span class=
1475 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 co."><A NAME="42155"><SPAN CLASS="ref">[42155] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, secundum apostolum, ad Rom. I, <I>digni sunt morte non solum qui peccata faciunt, sed etiam qui facientibus peccata consentiunt</I>. Quod quidem contingit dupliciter. Uno modo, directe, quando scilicet quis inducit alium ad peccatum, vel ei placet peccatum. Alio modo, indirecte, quando scilicet non resistit, cum resistere possit, et hoc contingit quandoque non quia peccatum placeat, sed propter aliquem humanum timorem. Dicendum est ergo quod si aliquis detractiones audiat absque resistentia, videtur detractori consentire, unde fit particeps peccati eius. Et si quidem inducat eum ad detrahendum, vel saltem placeat ei detractio, propter odium eius cui detrahitur, non minus peccat quam detrahens, et quandoque magis. Unde Bernardus dicit, <I>detrahere, aut detrahentem audire, quid horum damnabilius sit, non facile dixerim</I>. Si vero non placeat ei peccatum, sed ex timore vel negligentia vel etiam verecundia quadam omittat repellere detrahentem, peccat quidem, sed multo minus quam detrahens, et plerumque venialiter. Quandoque etiam hoc potest esse peccatum mortale, vel propter hoc quod alicui ex officio incumbit detrahentem corrigere; vel propter aliquod periculum consequens; vel propter radicem, qua timor humanus quandoque potest esse peccatum mortale, ut supra habitum est.</P> 1493 "ref">[41683] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum
1476 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 ad 1"><A NAME="42156"><SPAN CLASS="ref">[42156] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod detractiones suas nullus audit, quia scilicet mala quae dicuntur de aliquo eo audiente, non sunt detractiones, proprie loquendo, sed contumeliae, ut dictum est. Possunt tamen ad notitiam alicuius detractiones contra ipsum factae aliorum relationibus pervenire. Et tunc sui arbitrii est detrimentum suae famae pati, nisi hoc vergat in periculum aliorum, ut supra dictum est. Et ideo in hoc potest commendari eius patientia quod patienter proprias detractiones sustinet. Non autem est sui arbitrii quod patiatur detrimentum famae alterius. Et ideo in culpam ei vertitur si non resistit, cum possit resistere, eadem ratione qua tenetur aliquis sublevare asinum alterius iacentem sub onere, ut praecipitur Deut. XXII.</P> 1494 ergo dicendum quod quando res restituenda apparet esse graviter
1477 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 ad 2"><A NAME="42157"><SPAN CLASS="ref">[42157] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod non semper debet aliquis resistere detractori arguendo eum de falsitate, maxime si quis sciat verum esse quod dicitur. Sed debet eum verbis redarguere de hoc quod peccat fratri detrahendo, vel saltem ostendere quod ei detractio displiceat per tristitiam faciei; quia, ut dicitur Prov. XXV, <I>ventus Aquilo dissipat pluvias, et facies tristis linguam detrahentem</I>.</P> 1495 noxia ei cui restitutio facienda est vel alteri, non ei debet tunc
1478 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 ad 3"><A NAME="42158"><SPAN CLASS="ref">[42158] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod utilitas quae ex detractione provenit non est ex intentione detrahentis, sed ex Dei ordinatione, qui ex quolibet malo elicit bonum. Et ideo nihilo minus est detractoribus resistendum, sicut et raptoribus vel oppressoribus aliorum, quamvis ex hoc oppressis vel spoliatis per patientiam meritum crescat.</P> 1496 restitui, quia restitutio ordinatur ad utilitatem eius cui
1479 <BR> 1497 restituitur; omnia enim quae possidentur sub ratione utilis cadunt.
1480 <DIV CLASS="D">Quaestio 74</DIV> 1498 Nec tamen debet ille qui detinet rem alienam, sibi appropriare, sed
1481 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1499 vel reservare ut congruo tempore restituat, vel etiam alibi tradere
1482 <P TITLE="II-II q. 74 pr."><A NAME="42159"><SPAN CLASS="ref">[42159] II&ordf;-IIae q. 74 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de susurratione. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum susurratio sit peccatum distinctum a detractione. Secundo, quod horum sit gravius.</P> 1500 tutius conservandam.</p>
1483 <BR> 1501 <p title="II-II q. 62 a. 5 ad 2"><a name="41684"><span class=
1484 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1502 "ref">[41684] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
1485 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 arg. 1"><A NAME="42160"><SPAN CLASS="ref">[42160] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod susurratio non sit peccatum distinctum a detractione. Dicit enim Isidorus, in libro Etymol., <I>susurro de sono locutionis appellatur, quia non in facie alicuius, sed in aure loquitur, detrahendo</I>. Sed loqui de altero detrahendo ad detractionem pertinet. Ergo susurratio non est peccatum distinctum a detractione.</P> 1503 dicendum quod aliquis dupliciter aliquid illicite dat uno modo,
1486 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 arg. 2"><A NAME="42161"><SPAN CLASS="ref">[42161] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Levit. XIX dicitur, <I>non eris criminator nec susurro in populis</I>. Sed criminator idem videtur esse quod detractor. Ergo etiam susurratio a detractione non differt.</P> 1504 quia ipsa datio est illicita et contra legem, sicut patet in eo qui
1487 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 arg. 3"><A NAME="42162"><SPAN CLASS="ref">[42162] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Eccli. XXVIII dicitur, <I>susurro et bilinguis maledictus erit</I>. Sed bilinguis videtur idem esse quod detractor, quia detractorum est duplici lingua loqui, aliter scilicet in absentia et aliter in praesentia. Ergo susurro est idem quod detractor.</P> 1505 simoniace aliquid dedit. Talis meretur amittere quod dedit, unde
1488 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 s. c."><A NAME="42163"><SPAN CLASS="ref">[42163] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod, Rom. I, super illud, <I>susurrones, detractores</I>, dicit Glossa, <I>susurrones, inter amicos discordiam seminantes; detractores, qui aliorum bona negant vel minuunt</I>.</P> 1506 non debet ei restitutio fieri de his. Et quia etiam ille qui
1489 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 co."><A NAME="42164"><SPAN CLASS="ref">[42164] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod susurratio et detractio in materia conveniunt, et etiam in forma, sive in modo loquendi, quia uterque malum occulte de proximo dicit. Propter quam similitudinem interdum unum pro alio ponitur, unde Eccli. V, super illud, <I>non appelleris susurro</I>, dicit Glossa, idest detractor. Differunt autem in fine. Quia detractor intendit denigrare famam proximi, unde illa mala de proximo praecipue profert ex quibus proximus infamari possit, vel saltem diminui eius fama. Susurro autem intendit amicitiam separare, ut patet per Glossam inductam, et per id quod dicitur Prov. XXVI, <I>susurrone subtracto, iurgia conquiescunt</I>. Et ideo susurro talia mala profert de proximo quae possunt contra ipsum commovere animum audientis, secundum illud Eccli. XXVIII, <I>vir peccator conturbabit amicos, et in medio pacem habentium immittit inimicitiam</I>.</P> 1507 accepit contra legem accepit, non debet sibi retinere, sed debet in
1490 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 ad 1"><A NAME="42165"><SPAN CLASS="ref">[42165] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod susurro, inquantum dicit malum de alio, dicitur detrahere. In hoc tamen differt a detractore, quia non intendit simpliciter malum dicere; sed quidquid sit illud quod possit animum unius turbare contra alium, etiam si sit simpliciter bonum, et tamen apparens malum, inquantum displicet ei cui dicitur.</P> 1508 pios usus convertere. Alio modo aliquis illicite dat quia propter
1491 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 ad 2"><A NAME="42166"><SPAN CLASS="ref">[42166] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod criminator differt et a susurrone et a detractore. Quia criminator est qui publice aliis crimina imponit, vel accusando vel conviciando, quod non pertinet ad detractorem et susurronem.</P> 1509 rem illicitam dat, licet ipsa datio non sit illicita, sicut cum
1492 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 ad 3"><A NAME="42167"><SPAN CLASS="ref">[42167] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod bilinguis proprie dicitur susurro. Cum enim amicitia sit inter duos, nititur susurro ex utraque parte amicitiam rumpere, et ideo duabus linguis utitur ad duos, uni dicens malum de alio. Propter quod dicitur Eccli. XXVIII, <I>susurro et bilinguis maledictus</I>, et subditur, <I>multos enim turbant pacem habentes</I>.</P> 1510 quis dat meretrici propter fornicationem. Unde et mulier potest
1493 <BR> 1511 sibi retinere quod ei datum est, et si superflue aliquid per
1494 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1512 fraudem vel dolum extorsisset, tenetur eidem restituere.</p>
1495 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 arg. 1"><A NAME="42168"><SPAN CLASS="ref">[42168] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod detractio sit gravius peccatum quam susurratio. Peccata enim oris consistunt in hoc quod aliquis mala dicit. Sed detractor dicit de proximo ea quae sunt mala simpliciter, quia ex talibus oritur infamia vel diminuitur fama, susurro autem non curat dicere nisi mala apparentia, quae scilicet displiceant audienti. Ergo gravius peccatum est detractio quam susurratio.</P> 1513 <p title="II-II q. 62 a. 5 ad 3"><a name="41685"><span class=
1496 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 arg. 2"><A NAME="42169"><SPAN CLASS="ref">[42169] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quicumque aufert alicui famam, aufert ei non solum unum amicum, sed multos, quia unusquisque refugit amicitiam infamium personarum; unde contra quendam dicitur, II Paralip. XIX, <I>his qui oderunt dominum amicitia iungeris</I>. Susurratio autem aufert unum solum amicum. Gravius ergo peccatum est detractio quam susurratio.</P> 1514 "ref">[41685] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
1497 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 arg. 3"><A NAME="42170"><SPAN CLASS="ref">[42170] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Iac. IV dicitur, <I>qui detrahit fratri suo, detrahit legi</I>; et per consequens Deo, qui est legislator, et sic peccatum detractionis videtur esse peccatum in Deum, quod est gravissimum, ut supra habitum est. Peccatum autem susurrationis est in proximum. Ergo peccatum detractionis est gravius quam peccatum susurrationis.</P> 1515 dicendum quod si ille cui debet fieri restitutio sit omnino
1498 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 s. c."><A NAME="42171"><SPAN CLASS="ref">[42171] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Eccli. V, <I>denotatio pessima super bilinguem, susurratori autem odium et inimicitia et contumelia</I>.</P> 1516 ignotus, debet homo restituere secundum quod potest, scilicet dando
1499 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 co."><A NAME="42172"><SPAN CLASS="ref">[42172] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum in proximum tanto est gravius quanto per ipsum maius nocumentum proximo infertur, nocumentum autem tanto maius est quanto maius est bonum quod tollitur. Inter cetera vero exteriora bona praeeminet amicus, quia sine amicis nullus vivere posset, ut patet per philosophum, in VIII Ethic. Unde dicitur Eccli. VI, <I>amico fideli nulla est comparatio</I>, quia et optima fama, quae per detractionem tollitur, ad hoc maxime necessaria est ut homo idoneus ad amicitiam habeatur. Et ideo susurratio est maius peccatum quam detractio, et etiam quam contumelia, quia amicus est melior quam honor, et amari quam honorari, ut in VIII Ethic. philosophus dicit.</P> 1517 in eleemosynas pro salute ipsius, sive sit mortuus sive sit vivus;
1500 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 ad 1"><A NAME="42173"><SPAN CLASS="ref">[42173] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod species et gravitas peccati magis attenditur ex fine quam ex materiali obiecto. Et ideo ratione finis susurratio est gravior, quamvis detractor quandoque peiora dicat.</P> 1518 praemissa tamen diligenti inquisitione de persona eius cui est
1501 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 ad 2"><A NAME="42174"><SPAN CLASS="ref">[42174] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod fama est dispositio ad amicitiam, et infamia ad inimicitiam. Dispositio autem deficit ab eo ad quod disponit. Et ideo ille qui operatur ad aliquid quod est dispositio ad inimicitiam, minus peccat quam ille qui directe operatur ad inimicitiam inducendam.</P> 1519 restitutio facienda. Si vero sit mortuus ille cui est restitutio
1502 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 ad 3"><A NAME="42175"><SPAN CLASS="ref">[42175] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ille qui detrahit fratri intantum videtur detrahere legi inquantum contemnit praeceptum de dilectione proximi. Contra quod directius agit qui amicitiam disrumpere nititur. Unde hoc peccatum maxime contra Deum est, quia Deus dilectio est, ut dicitur I Ioan. IV. Et propter hoc dicitur Prov. VI, <I>sex sunt quae odit dominus, et septimum detestatur anima eius</I>, et hoc septimum ponit <I>eum qui seminat inter fratres discordiam</I>.</P> 1520 facienda, debet restitui heredi eius, qui computatur quasi una
1503 <BR> 1521 persona cum ipso. Si vero sit multum distans, debet sibi transmitti
1504 <DIV CLASS="D">Quaestio 75</DIV> 1522 quod ei debetur, et praecipue si sit res magni valoris, et possit
1505 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1523 commode transmitti. Alioquin debet in aliquo loco tuto deponi ut
1506 <P TITLE="II-II q. 75 pr."><A NAME="42176"><SPAN CLASS="ref">[42176] II&ordf;-IIae q. 75 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de derisione. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum derisio sit peccatum speciale distinctum ab aliis peccatis quibus per verba nocumentum proximo infertur. Secundo, utrum derisio sit peccatum mortale.</P> 1524 pro eo conservetur, et domino significari.</p>
1507 <BR> 1525 <p title="II-II q. 62 a. 5 ad 4"><a name="41686"><span class=
1508 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1526 "ref">[41686] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum
1509 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 arg. 1"><A NAME="42177"><SPAN CLASS="ref">[42177] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod derisio non sit speciale peccatum ab aliis praemissis distinctum. Subsannatio enim videtur idem esse quod derisio. Sed subsannatio ad contumeliam videtur pertinere. Ergo derisio non videtur distingui a contumelia.</P> 1527 dicendum quod aliquis de hoc quod est sibi proprium debet magis
1510 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 arg. 2"><A NAME="42178"><SPAN CLASS="ref">[42178] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nullus irridetur nisi de aliquo turpi, ex quo homo erubescit. Huiusmodi autem sunt peccata, quae si manifeste de aliquo dicuntur, pertinent ad contumeliam; si autem occulte, pertinent ad detractionem sive susurrationem. Ergo derisio non est vitium a praemissis distinctum.</P> 1528 satisfacere parentibus vel his a quibus accepit maiora beneficia.
1511 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 arg. 3"><A NAME="42179"><SPAN CLASS="ref">[42179] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, huiusmodi peccata distinguuntur secundum nocumenta quae proximo inferuntur. Sed per derisionem non infertur aliud nocumentum proximo quam in honore vel fama vel detrimento amicitiae. Ergo derisio non est peccatum distinctum a praemissis.</P> 1529 Non autem debet aliquis recompensare benefactori de alieno, quod
1512 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 s. c."><A NAME="42180"><SPAN CLASS="ref">[42180] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod irrisio fit ludo, unde et illusio nominatur. Nullum autem praemissorum ludo agitur, sed serio. Ergo derisio ab omnibus praedictis differt.</P> 1530 contingeret si quod debet uni alteri restitueret, nisi forte in
1513 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 co."><A NAME="42181"><SPAN CLASS="ref">[42181] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, peccata verborum praecipue pensanda sunt secundum intentionem proferentis. Et ideo secundum diversa quae quis intendit contra alium loquens, huiusmodi peccata distinguuntur. Sicut autem aliquis conviciando intendit conviciati honorem deprimere, et detrahendo diminuere famam, et susurrando tollere amicitiam; ita etiam irridendo aliquis intendit quod ille qui irridetur erubescat. Et quia hic finis est distinctus ab aliis, ideo etiam peccatum derisionis distinguitur a praemissis peccatis.</P> 1531 casu extremae necessitatis, in quo posset et deberet aliquis etiam
1514 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 ad 1"><A NAME="42182"><SPAN CLASS="ref">[42182] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod subsannatio et irrisio conveniunt in fine, sed differunt in modo, quia irrisio fit ore, idest verbo et cachinnis; subsannatio autem naso rugato, ut dicit Glossa super illud Psalm., <I>qui habitat in caelis irridebit eos</I>. Talis tamen differentia non diversificat speciem. Utrumque tamen differt a contumelia, sicut erubescentia a dehonoratione, est enim erubescentia timor dehonorationis, sicut Damascenus dicit.</P> 1532 auferre aliena ut patri subveniret.</p>
1515 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 ad 2"><A NAME="42183"><SPAN CLASS="ref">[42183] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod de opere virtuoso aliquis apud alios et reverentiam meretur et famam; apud seipsum bonae conscientiae gloriam, secundum illud II ad Cor. I, <I>gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae</I>. Unde e contrario de actu turpi, idest vitioso, apud alios quidem tollitur hominis honor et fama, et ad hoc contumeliosus et detractor turpia de alio dicunt. Apud seipsum autem per turpia quae dicuntur aliquis perdit conscientiae gloriam per quandam confusionem et erubescentiam, et ad hoc turpia dicit derisor. Et sic patet quod derisor communicat cum praedictis vitiis in materia, differt autem in fine.</P> 1533 <p title="II-II q. 62 a. 5 ad 5"><a name="41687"><span class=
1516 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 ad 3"><A NAME="42184"><SPAN CLASS="ref">[42184] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod securitas conscientiae et quies illius magnum bonum est, secundum illud Prov. XV, <I>secura mens quasi iuge convivium</I>. Et ideo qui conscientiam alicuius inquietat confundendo ipsum, aliquod speciale nocumentum ei infert. Unde derisio est peccatum speciale.</P> 1534 "ref">[41687] II&ordf;-IIae q. 62 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum
1517 <BR> 1535 dicendum quod praelatus potest rem Ecclesiae surripere tripliciter.
1518 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1536 Uno modo, si rem Ecclesiae non sibi deputatam, sed alteri, sibi
1519 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 arg. 1"><A NAME="42185"><SPAN CLASS="ref">[42185] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod derisio non possit esse peccatum mortale. Omne enim peccatum mortale contrariatur caritati. Sed derisio non videtur contrariari caritati, agitur enim ludo quandoque inter amicos; unde et delusio nominatur. Ergo derisio non potest esse peccatum mortale.</P> 1537 usurparet, puta si episcopus usurparet sibi rem capituli. Et tunc
1520 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 arg. 2"><A NAME="42186"><SPAN CLASS="ref">[42186] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, derisio illa videtur esse maxima quae fit in iniuriam Dei. Sed non omnis derisio quae vergit in iniuriam Dei est peccatum mortale. Alioquin quicumque recidivat in aliquod peccatum veniale de quo poenituit, peccaret mortaliter, dicit enim Isidorus quod <I>irrisor est, et non poenitens, qui adhuc agit quod poenitet</I>. Similiter etiam sequeretur quod omnis simulatio esset peccatum mortale, quia sicut Gregorius dicit, in Moral., per struthionem significatur simulator, qui deridet equum, idest hominem iustum, et ascensorem, idest Deum. Ergo derisio non est peccatum mortale.</P> 1538 planum est quod debet restituere ponendo in manus eorum ad quos de
1521 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 arg. 3"><A NAME="42187"><SPAN CLASS="ref">[42187] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, contumelia et detractio videntur esse graviora peccata quam derisio, quia maius est facere aliquid serio quam ioco. Sed non omnis detractio vel contumelia est peccatum mortale. Ergo multo minus derisio.</P> 1539 iure pertinet. Alio modo, si rem Ecclesiae suae custodiae deputatam
1522 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 s. c."><A NAME="42188"><SPAN CLASS="ref">[42188] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Prov. III, <I>ipse deridet illusores</I>. Sed deridere Dei est aeternaliter punire pro peccato mortali, ut patet per id quod dicitur in Psalm., <I>qui habitat in caelis irridebit eos</I>. Ergo derisio est peccatum mortale.</P> 1540 in alterius dominium transferat, puta consanguinei vel amici. Et
1523 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 co."><A NAME="42189"><SPAN CLASS="ref">[42189] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod irrisio non fit nisi de aliquo malo vel defectu. Malum autem si sit magnum, non pro ludo accipitur, sed seriose. Unde si in lusum vel risum vertatur (ex quo irrisionis vel illusionis nomen sumitur), hoc est quia accipitur ut parvum. Potest autem aliquod malum accipi ut parvum, dupliciter, uno modo, secundum se; alio modo, ratione personae. Cum autem aliquis alterius personae malum vel defectum in ludum vel risum ponit quia secundum se parvum malum est, est veniale et leve peccatum secundum suum genus. Cum autem accipitur quasi parvum ratione personae, sicut defectus puerorum et stultorum parum ponderare solemus, sic aliquem illudere vel irridere est eum omnino parvipendere, et eum tam vilem aestimare ut de eius malo non sit curandum, sed sit quasi pro ludo habendum. Et sic derisio est peccatum mortale. Et gravius quam contumelia, quae similiter est in manifesto, quia contumeliosus videtur accipere malum alterius seriose, illusor autem in ludum; et ita videtur esse maior contemptus et dehonoratio. Et secundum hoc, illusio est grave peccatum, et tanto gravius quanto maior reverentia debetur personae quae illuditur. Unde gravissimum est irridere Deum et ea quae Dei sunt, secundum illud Isaiae XXXVII, <I>cui exprobrasti? Et quem blasphemasti? Et super quem exaltasti vocem tuam?</I> Et postea subditur, <I>ad sanctum Israel</I>. Deinde secundum locum tenet irrisio parentum. Unde dicitur Prov. XXX, <I>oculum qui subsannat patrem et despicit partum matris suae, effodiant eum corvi de torrentibus, et comedant eum filii aquilae</I>. Deinde iustorum derisio gravis est, quia honor est virtutis praemium. Et contra hoc dicitur Iob XII, <I>deridetur iusti simplicitas</I>. Quae quidem derisio valde nociva est, quia per hoc homines a bene agendo impediuntur; secundum illud Gregorii, <I>qui in aliorum actibus exoriri bona conspiciunt, mox ea manu pestiferae exprobrationis evellunt</I>.</P> 1541 tunc debet Ecclesiae restituere, et sub sua cura habere ut ad
1524 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 ad 1"><A NAME="42190"><SPAN CLASS="ref">[42190] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ludus non importat aliquid contrarium caritati respectu eius cum quo luditur, potest tamen importare aliquid contrarium caritati respectu eius de quo luditur, propter contemptum, ut dictum est.</P> 1542 successorem perveniat. Alio modo potest praelatus surripere rem
1525 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 ad 2"><A NAME="42191"><SPAN CLASS="ref">[42191] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ille qui recidivat in peccatum de quo poenituit, et ille qui simulat, non expresse Deum irridet, sed quasi interpretative, inquantum scilicet ad modum deridentis se habet. Nec tamen venialiter peccando aliquis simpliciter recidivat vel simulat, sed dispositive et imperfecte.</P> 1543 Ecclesiae solo animo, dum scilicet incipit habere animum possidendi
1526 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 ad 3"><A NAME="42192"><SPAN CLASS="ref">[42192] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod derisio, secundum suam rationem, levius aliquid est quam detractio vel contumelia, quia non importat contemptum, sed ludum. Quandoque tamen habet maiorem contemptum quam etiam contumelia, ut supra dictum est. Et tunc est grave peccatum.</P> 1544 eam ut suam, et non nomine Ecclesiae. Et tunc debet restituere
1527 <BR> 1545 talem animum deponendo.</p>
1528 <DIV CLASS="D">Quaestio 76</DIV> 1546 <br />
1529 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1547 <div class="E">Articulus 6</div>
1530 <P TITLE="II-II q. 76 pr."><A NAME="42193"><SPAN CLASS="ref">[42193] II&ordf;-IIae q. 76 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de maledictione. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum licite possit aliquis maledicere homini. Secundo, utrum licite possit aliquis maledicere irrationali creaturae. Tertio, utrum maledictio sit peccatum mortale. Quarto, de comparatione eius ad alia peccata.</P> 1548 <p title="II-II q. 62 a. 6 arg. 1"><a name="41688"><span class=
1531 <BR> 1549 "ref">[41688] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum
1532 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1550 sic proceditur. Videtur quod non teneatur semper restituere ille
1533 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 arg. 1"><A NAME="42194"><SPAN CLASS="ref">[42194] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod non liceat maledicere aliquem. Non est enim licitum praeterire mandatum apostoli, in quo Christus loquebatur, ut dicitur II ad Cor. XIII. Sed ipse praecipit, Rom. XII, <I>benedicite, et nolite maledicere</I>. Ergo non licet aliquem maledicere.</P> 1551 qui accepit. Per restitutionem enim reparatur aequalitas iustitiae,
1534 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 arg. 2"><A NAME="42195"><SPAN CLASS="ref">[42195] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omnes tenentur Deum benedicere, secundum illud Dan. III, benedicite, filii hominum, domino. Sed non potest ex ore eodem procedere benedictio Dei et maledictio hominis, ut probatur Iac. III. Ergo nulli licet aliquem maledicere.</P> 1552 quae consistit in hoc quod subtrahatur ei qui plus habet et detur
1535 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 arg. 3"><A NAME="42196"><SPAN CLASS="ref">[42196] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ille qui aliquem maledicit, videtur optare eius malum culpae vel poenae, quia maledictio videtur esse imprecatio quaedam. Sed non licet desiderare malum alterius, quinimmo orare oportet pro omnibus ut liberentur a malo. Ergo nulli licet maledicere.</P> 1553 ei qui minus habet. Sed contingit quandoque quod ille qui rem
1536 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 arg. 4"><A NAME="42197"><SPAN CLASS="ref">[42197] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, Diabolus per obstinationem maxime subiectus est malitiae. Sed non licet alicui maledicere Diabolum, sicut nec seipsum, dicitur enim Eccli. XXI, <I>cum maledicit impius Diabolum, maledicit ipse animam suam</I>. Ergo multo minus licet maledicere hominem.</P> 1554 aliquam subtraxit alicui non habet eam, sed devenit ad manus
1537 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 arg. 5"><A NAME="42198"><SPAN CLASS="ref">[42198] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, Num. XXIII, super illud, <I>quomodo maledicam cui non maledixit dominus?</I> Dicit Glossa, <I>non potest esse iusta maledicendi causa ubi peccantis ignoratur affectus</I>. Sed homo non potest scire affectum alterius hominis, nec etiam utrum sit maledictus a Deo. Ergo nulli licet aliquem hominem maledicere.</P> 1555 alterius. Ergo non tenetur ille restituere qui accepit, sed alius
1538 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 s. c."><A NAME="42199"><SPAN CLASS="ref">[42199] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Deut. XXVII dicitur, <I>maledictus qui non permanet in sermonibus legis huius</I>. Elisaeus etiam pueris sibi illudentibus maledixit, ut habetur IV Reg. II.</P> 1556 qui rem habet.</p>
1539 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 co."><A NAME="42200"><SPAN CLASS="ref">[42200] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod maledicere idem est quod malum dicere. Dicere autem tripliciter se habet ad id quod dicitur. Uno modo, per modum enuntiationis, sicut aliquis exprimitur modo indicativo. Et sic maledicere nihil est aliud quam malum alterius referre, quod pertinet ad detractionem. Unde quandoque maledici detractores dicuntur. Alio modo dicere se habet ad id quod dicitur per modum causae. Et hoc quidem primo et principaliter competit Deo, qui omnia suo verbo fecit, secundum illud Psalm., <I>dixit, et facta sunt</I>. Consequenter autem competit hominibus, qui verbo suo alios movent per imperium ad aliquid faciendum. Et ad hoc instituta sunt verba imperativi modi. Tertio modo ipsum dicere se habet ad id quod dicitur quasi expressio quaedam affectus desiderantis id quod verbo exprimitur. Et ad hoc instituta sunt verba optativi modi. Praetermisso igitur primo modo maledictionis, qui est per simplicem enuntiationem mali, considerandum est de aliis duobus. Ubi scire oportet quod facere aliquid et velle illud se consequuntur in bonitate et malitia, ut ex supradictis patet. Unde in istis duobus modis, quibus malum dicitur per modum imperantis vel per modum optantis, eadem ratione est aliquid licitum et illicitum. Si enim aliquis imperet vel optet malum alterius inquantum est malum, quasi ipsum malum intendens, sic maledicere utroque modo erit illicitum. Et hoc est maledicere per se loquendo. Si autem aliquis imperet vel optet malum alterius sub ratione boni, sic est licitum. Nec erit maledictio per se loquendo, sed per accidens, quia principalis intentio dicentis non fertur ad malum, sed ad bonum. Contingit autem malum aliquod dici imperando vel optando sub ratione duplicis boni. Quandoque quidem sub ratione iusti. Et sic iudex licite maledicit illum cui praecipit iustam poenam inferri. Et sic etiam Ecclesia maledicit anathematizando. Sic etiam prophetae quandoque imprecantur mala peccatoribus, quasi conformantes voluntatem suam divinae iustitiae (licet huiusmodi imprecationes possint etiam per modum praenuntiationis intelligi). Quandoque vero dicitur aliquod malum sub ratione utilis, puta cum aliquis optat aliquem peccatorem pati aliquam aegritudinem, aut aliquod impedimentum, vel ut ipse melior efficiatur, vel ut saltem ab aliorum nocumento cesset.</P> 1557 <p title="II-II q. 62 a. 6 arg. 2"><a name="41689"><span class=
1540 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 ad 1"><A NAME="42201"><SPAN CLASS="ref">[42201] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod apostolus prohibet maledicere per se loquendo, cum intentione mali.</P> 1558 "ref">[41689] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
1541 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 ad 2"><A NAME="42202"><SPAN CLASS="ref">[42202] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Et similiter dicendum ad secundum.</P> 1559 nullus tenetur crimen suum detegere. Sed aliquando aliquis
1542 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 ad 3"><A NAME="42203"><SPAN CLASS="ref">[42203] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod optare alicui malum sub ratione boni non contrariatur affectui quo quis simpliciter alicui optat bonum, sed magis habet conformitatem ad ipsum.</P> 1560 restitutionem faciendo crimen suum detegit, ut patet in furto. Ergo
1543 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 ad 4"><A NAME="42204"><SPAN CLASS="ref">[42204] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod in Diabolo est considerare naturam, et culpam. Natura quidem eius bona est, et a Deo, nec eam maledicere licet. Culpa autem eius est maledicenda, secundum illud Iob III, <I>maledicant ei qui maledicunt diei</I>. Cum autem peccator maledicit Diabolum propter culpam, seipsum simili ratione iudicat maledictione dignum. Et secundum hoc dicitur maledicere animam suam.</P> 1561 non semper tenetur ille qui abstulit restituere.</p>
1544 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 ad 5"><A NAME="42205"><SPAN CLASS="ref">[42205] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod affectus peccantis, etsi in se non videatur, potest tamen percipi ex aliquo manifesto peccato, pro quo poena est infligenda. Similiter etiam, quamvis sciri non possit quem Deus maledicit secundum finalem reprobationem, potest tamen sciri quis sit maledictus a Deo secundum reatum praesentis culpae.</P> 1562 <p title="II-II q. 62 a. 6 arg. 3"><a name="41690"><span class=
1545 <BR> 1563 "ref">[41690] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
1546 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1564 eiusdem rei non est multoties restitutio facienda. Sed quandoque
1547 <P TITLE="II-II q. 76 a. 2 arg. 1"><A NAME="42206"><SPAN CLASS="ref">[42206] II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat creaturam irrationalem maledicere. Maledictio enim praecipue videtur esse licita inquantum respicit poenam. Sed creatura irrationalis non est susceptiva nec culpae nec poenae. Ergo eam maledicere non licet.</P> 1565 multi simul aliquam rem surripiunt et unus eorum eam integre
1548 <P TITLE="II-II q. 76 a. 2 arg. 2"><A NAME="42207"><SPAN CLASS="ref">[42207] II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in creatura irrationali nihil invenitur nisi natura, quam Deus fecit. Hanc autem maledicere non licet, etiam in Diabolo, ut dictum est. Ergo creaturam irrationalem nullo modo licet maledicere.</P> 1566 restituit. Ergo non semper ille qui accepit tenetur ad
1549 <P TITLE="II-II q. 76 a. 2 arg. 3"><A NAME="42208"><SPAN CLASS="ref">[42208] II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, creatura irrationalis aut est permanens, sicut corpora; aut est transiens, sicut tempora. Sed sicut Gregorius dicit, in IV Moral., <I>otiosum est maledicere non existenti; vitiosum vero si existeret</I>. Ergo nullo modo licet maledicere creaturae irrationali.</P> 1567 restituendum.</p>
1550 <P TITLE="II-II q. 76 a. 2 s. c."><A NAME="42209"><SPAN CLASS="ref">[42209] II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dominus maledixit ficulneae, ut habetur Matth. XXI; et Iob maledixit diei suo, ut habetur Iob III.</P> 1568 <p title="II-II q. 62 a. 6 s. c."><a name="41691"><span class=
1551 <P TITLE="II-II q. 76 a. 2 co."><A NAME="42210"><SPAN CLASS="ref">[42210] II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod benedictio vel maledictio ad illam rem proprie pertinet cui potest aliquid bene vel male contingere, scilicet rationali creaturae. Creaturis autem irrationalibus bonum vel malum dicitur contingere in ordine ad creaturam rationalem, propter quam sunt. Ordinantur autem ad eam multipliciter. Uno quidem modo, per modum subventionis, inquantum scilicet ex creaturis irrationalibus subvenitur humanae necessitati. Et hoc modo dominus homini dixit, Gen. III, maledicta terra in opere tuo, ut scilicet per eius sterilitatem homo puniretur. Et ita etiam intelligitur quod habetur Deut. XXVIII, <I>benedicta horrea tua</I>, et infra, <I>maledictum horreum tuum</I>. Sic etiam David maledixit montes Gelboe, secundum Gregorii expositionem. Alio modo creatura irrationalis ordinatur ad rationalem per modum significationis. Et sic dominus maledixit ficulneam, in significationem Iudaeae. Tertio modo ordinatur creatura irrationalis ad rationalem per modum continentis, scilicet temporis vel loci. Et sic maledixit Iob diei nativitatis suae, propter culpam originalem, quam nascendo contraxit, et propter sequentes poenalitates. Et propter hoc etiam potest intelligi David maledixisse montibus Gelboe, ut legitur II Reg. I, scilicet propter caedem populi quae in eis contigerat. Maledicere autem rebus irrationalibus inquantum sunt creaturae Dei, est peccatum blasphemiae. Maledicere autem eis secundum se consideratis, est otiosum et vanum, et per consequens illicitum.</P> 1569 "ref">[41691] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra,
1552 <P TITLE="II-II q. 76 a. 2 ad arg."><A NAME="42211"><SPAN CLASS="ref">[42211] II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 ad arg. </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta.</P> 1570 ille qui peccavit tenetur satisfacere. Sed restitutio ad
1553 <BR> 1571 satisfactionem pertinet. Ergo ille qui abstulit tenetur
1554 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1572 restituere.</p>
1555 <P TITLE="II-II q. 76 a. 3 arg. 1"><A NAME="42212"><SPAN CLASS="ref">[42212] II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod maledicere non sit peccatum mortale. Augustinus enim, in homilia de igne Purgatorio, numerat maledictionem inter levia peccata. Haec autem sunt venialia. Ergo maledictio non est peccatum mortale, sed veniale.</P> 1573 <p title="II-II q. 62 a. 6 co."><a name="41692"><span class=
1556 <P TITLE="II-II q. 76 a. 3 arg. 2"><A NAME="42213"><SPAN CLASS="ref">[42213] II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ea quae ex levi motu mentis procedunt non videntur esse peccata mortalia. Sed interdum maledictio ex levi motu procedit. Ergo maledictio non est peccatum mortale.</P> 1574 "ref">[41692] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 co.</span></a> Respondeo
1557 <P TITLE="II-II q. 76 a. 3 arg. 3"><A NAME="42214"><SPAN CLASS="ref">[42214] II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, gravius est male facere quam maledicere. Sed male facere non semper est peccatum mortale. Ergo multo minus maledicere.</P> 1575 dicendum quod circa illum qui rem alienam accepit duo sunt
1558 <P TITLE="II-II q. 76 a. 3 s. c."><A NAME="42215"><SPAN CLASS="ref">[42215] II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra, nihil excludit a regno Dei nisi peccatum mortale. Sed maledictio excludit a regno Dei, secundum illud I ad Cor. VI, <I>neque maledici neque rapaces regnum Dei possidebunt</I>. Ergo maledictio est peccatum mortale.</P> 1576 consideranda, scilicet ipsa res accepta, et ipsa acceptio. Ratione
1559 <P TITLE="II-II q. 76 a. 3 co."><A NAME="42216"><SPAN CLASS="ref">[42216] II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod maledictio de qua nunc loquimur, est per quam pronuntiatur malum contra aliquem vel imperando vel optando. Velle autem, vel imperio movere ad malum alterius, secundum se repugnat caritati, qua diligimus proximum volentes bonum ipsius. Et ita secundum suum genus est peccatum mortale. Et tanto gravius quanto personam cui maledicimus magis amare et revereri tenemur, unde dicitur Levit. XX, <I>qui maledixerit patri suo et matri, morte moriatur</I>. Contingit tamen verbum maledictionis prolatum esse peccatum veniale, vel propter parvitatem mali quod quis alteri, maledicendo, imprecatur, vel etiam propter affectum eius qui profert maledictionis verba, dum ex levi motu, vel ex ludo, aut ex subreptione aliqua talia verba profert; quia peccata verborum maxime ex affectu pensantur, ut supra dictum est.</P> 1577 autem rei tenetur eam restituere quandiu eam apud se habet, quia
1560 <P TITLE="II-II q. 76 a. 3 ad arg."><A NAME="42217"><SPAN CLASS="ref">[42217] II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 ad arg. </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta.</P> 1578 quod habet ultra id quod suum est, debet ei subtrahi et dari ei cui
1561 <BR> 1579 deest, secundum formam commutativae iustitiae. Sed ipsa acceptio
1562 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1580 rei alienae potest tripliciter se habere. Quandoque enim est
1563 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 arg. 1"><A NAME="42218"><SPAN CLASS="ref">[42218] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod maledictio sit gravius peccatum quam detractio. Maledictio enim videtur esse blasphemia quaedam, ut patet per id quod dicitur in canonica Iudae, quod <I>cum Michael Archangelus, cum Diabolo disputans, altercaretur de Moysi corpore, non est ausus iudicium inferre blasphemiae</I>; et accipitur ibi blasphemia pro maledictione, secundum Glossam. Blasphemia autem est gravius peccatum quam detractio. Ergo maledictio est gravior detractione.</P> 1581 iniuriosa, scilicet contra voluntatem existens eius qui est rei
1564 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 arg. 2"><A NAME="42219"><SPAN CLASS="ref">[42219] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, homicidium est detractione gravius, ut supra dictum est. Sed maledictio est par peccato homicidii, dicit enim Chrysostomus, super Matth., <I>cum dixeris, maledic ei, et domum everte, et omnia perire fac, nihil ab homicida differs</I>. Ergo maledictio est gravior quam detractio.</P> 1582 dominus, ut patet in furto et rapina. Et tunc tenetur ad
1565 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 arg. 3"><A NAME="42220"><SPAN CLASS="ref">[42220] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, causa praeeminet signo. Sed ille qui maledicit causat malum suo imperio, ille autem qui detrahit solum significat malum iam existens. Gravius ergo peccat maledicus quam detractor.</P> 1583 restitutionem non solum ratione rei, sed etiam ratione iniuriosae
1566 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 s. c."><A NAME="42221"><SPAN CLASS="ref">[42221] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod detractio non potest bene fieri. Maledictio autem fit bene et male, ut ex dictis patet. Ergo gravior est detractio quam maledictio.</P> 1584 actionis, etiam si res apud ipsum non remaneat. Sicut enim qui
1567 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 co."><A NAME="42222"><SPAN CLASS="ref">[42222] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut in primo habitum est, duplex est malum, scilicet culpae, et poenae. Malum autem culpae peius est, ut ibidem ostensum est. Unde dicere malum culpae peius est quam dicere malum poenae, dummodo sit idem modus dicendi. Ad contumeliosum igitur, susurronem et detractorem, et etiam derisorem, pertinet dicere malum culpae, sed ad maledicentem, prout nunc loquimur, pertinet dicere malum poenae, non autem malum culpae nisi forte sub ratione poenae. Non tamen est idem modus dicendi. Nam ad praedicta quatuor vitia pertinet dicere malum culpae solum enuntiando, per maledictionem vero dicitur malum poenae vel causando per modum imperii, vel optando. Ipsa autem enuntiatio culpae peccatum est inquantum aliquod nocumentum ex hoc proximo infertur. Gravius autem est nocumentum inferre quam nocumentum desiderare, ceteris paribus. Unde detractio, secundum communem rationem, gravius peccatum est quam maledictio simplex desiderium exprimens. Maledictio vero quae fit per modum imperii, cum habeat rationem causae, potest esse detractione gravior, si maius nocumentum inferat quam sit denigratio famae; vel levior, si minus. Et haec quidem accipienda sunt secundum ea quae per se pertinent ad rationem horum vitiorum. Possunt autem et alia per accidens considerari quae praedicta vitia vel augent vel minuunt.</P> 1585 percutit aliquem tenetur recompensare iniuriam passo, quamvis nihil
1568 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 ad 1"><A NAME="42223"><SPAN CLASS="ref">[42223] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod maledictio creaturae inquantum creatura est, redundat in Deum, et sic per accidens habet rationem blasphemiae, non autem si maledicatur creatura propter culpam. Et eadem ratio est de detractione.</P> 1586 apud ipsum maneat; ita etiam qui furatur vel rapit tenetur ad
1569 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 ad 2"><A NAME="42224"><SPAN CLASS="ref">[42224] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut dictum est, maledictio uno modo includit desiderium mali. Unde si ille qui maledicit velit malum occisionis alterius, desiderio non differt ab homicida. Differt tamen inquantum actus exterior aliquid adiicit voluntati.</P> 1587 recompensationem damni illati, etiam si nihil inde habeat; et
1570 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 ad 3"><A NAME="42225"><SPAN CLASS="ref">[42225] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ratio illa procedit de maledictione secundum quod importat imperium.</P> 1588 ulterius pro iniuria illata debet puniri. Alio modo aliquis accipit
1571 <BR> 1589 rem alterius in utilitatem suam absque iniuria, cum voluntate
1572 <DIV CLASS="D">Quaestio 77</DIV> 1590 scilicet eius cuius est res, sicut patet in mutuis. Et tunc ille
1573 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1591 qui accepit tenetur ad restitutionem eius quod accepit non solum
1574 <P TITLE="II-II q. 77 pr."><A NAME="42226"><SPAN CLASS="ref">[42226] II&ordf;-IIae q. 77 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de peccatis quae sunt circa voluntarias commutationes. Et primo, de fraudulentia quae committitur in emptionibus et venditionibus; secundo, de usura, quae fit in mutuis. Circa alias enim commutationes voluntarias non invenitur aliqua species peccati quae distinguatur a rapina vel furto. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, de iniusta venditione ex parte pretii, scilicet, utrum liceat aliquid vendere plus quam valeat. Secundo, de iniusta venditione ex parte rei venditae. Tertio, utrum teneatur venditor dicere vitium rei venditae. Quarto, utrum licitum sit aliquid, negotiando, plus vendere quam emptum sit.</P> 1592 ratione rei, sed etiam ratione acceptionis, etiam si rem amiserit,
1575 <BR> 1593 tenetur enim recompensare ei qui gratiam fecit, quod non fiet si
1576 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1594 per hoc damnum incurrat. Tertio modo aliquis accipit rem alterius
1577 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 arg. 1"><A NAME="42227"><SPAN CLASS="ref">[42227] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod aliquis licite possit vendere rem plus quam valeat. Iustum enim in commutationibus humanae vitae secundum leges civiles determinatur. Sed secundum eas licitum est emptori et venditori ut se invicem decipiant, quod quidem fit inquantum venditor plus vendit rem quam valeat, emptor autem minus quam valeat. Ergo licitum est quod aliquis vendat rem plus quam valeat.</P> 1595 absque iniuria non pro sua utilitate, sicut patet in depositis. Et
1578 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 arg. 2"><A NAME="42228"><SPAN CLASS="ref">[42228] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud quod est omnibus commune videtur esse naturale et non esse peccatum. Sed sicut Augustinus refert, XIII de Trin., dictum cuiusdam mimi fuit ab omnibus acceptatum, <I>vili vultis emere, et care vendere</I>. Cui etiam consonat quod dicitur Prov. XX, <I>malum est, malum est, dicit omnis emptor, et cum recesserit, gloriatur</I>. Ergo licitum est aliquid carius vendere et vilius emere quam valeat.</P> 1596 ideo ille qui sic accepit in nullo tenetur ratione acceptionis,
1579 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 arg. 3"><A NAME="42229"><SPAN CLASS="ref">[42229] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, non videtur esse illicitum si ex conventione agatur id quod fieri debet ex debito honestatis. Sed secundum philosophum, in VIII Ethic., in amicitia utilis recompensatio fieri debet secundum utilitatem quam consecutus est ille qui beneficium suscepit, quae quidem quandoque excedit valorem rei datae; sicut contingit cum aliquis multum re aliqua indiget, vel ad periculum evitandum vel ad aliquod commodum consequendum. Ergo licet in contractu emptionis et venditionis aliquid dare pro maiori pretio quam valeat.</P> 1597 quinimmo accipiendo impendit obsequium, tenetur autem ratione rei.
1580 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 s. c."><A NAME="42230"><SPAN CLASS="ref">[42230] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Matth. VII, <I>omnia quaecumque vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illis</I>. Sed nullus vult sibi rem vendi carius quam valeat. Ergo nullus debet alteri vendere rem carius quam valeat.</P> 1598 Et propter hoc, si ei subtrahatur res absque sua culpa, non tenetur
1581 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 co."><A NAME="42231"><SPAN CLASS="ref">[42231] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod fraudem adhibere ad hoc quod aliquid plus iusto pretio vendatur, omnino peccatum est, inquantum aliquis decipit proximum in damnum ipsius. Unde et Tullius dicit, in libro de Offic., <I>tollendum est ex rebus contrahendis omne mendacium, non licitatorem venditor, non qui contra se licitetur emptor apponet</I>. Si autem fraus deficit, tunc de emptione et venditione dupliciter loqui possumus. Uno modo, secundum se. Et secundum hoc emptio et venditio videtur esse introducta pro communi utilitate utriusque, dum scilicet unus indiget re alterius et e converso, sicut patet per philosophum, in I Polit. Quod autem pro communi utilitate est inductum, non debet esse magis in gravamen unius quam alterius. Et ideo debet secundum aequalitatem rei inter eos contractus institui. Quantitas autem rerum quae in usum hominis veniunt mensuratur secundum pretium datum, ad quod est inventum numisma, ut dicitur in V Ethic. Et ideo si vel pretium excedat quantitatem valoris rei, vel e converso res excedat pretium, tolletur iustitiae aequalitas. Et ideo carius vendere aut vilius emere rem quam valeat est secundum se iniustum et illicitum. Alio modo possumus loqui de emptione et venditione secundum quod per accidens cedit in utilitatem unius et detrimentum alterius, puta cum aliquis multum indiget habere rem aliquam, et alius laeditur si ea careat. Et in tali casu iustum pretium erit ut non solum respiciatur ad rem quae venditur, sed ad damnum quod venditor ex venditione incurrit. Et sic licite poterit aliquid vendi plus quam valeat secundum se, quamvis non vendatur plus quam valeat habenti. Si vero aliquis multum iuvetur ex re alterius quam accepit, ille vero qui vendidit non damnificatur carendo re illa, non debet eam supervendere. Quia utilitas quae alteri accrescit non est ex vendente, sed ex conditione ementis, nullus autem debet vendere alteri quod non est suum, licet possit ei vendere damnum quod patitur. Ille tamen qui ex re alterius accepta multum iuvatur, potest propria sponte aliquid vendenti supererogare, quod pertinet ad eius honestatem.</P> 1599 ad restitutionem. Secus autem esset si cum magna sua culpa rem
1582 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 ad 1"><A NAME="42232"><SPAN CLASS="ref">[42232] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, lex humana populo datur, in quo sunt multi a virtute deficientes, non autem datur solis virtuosis. Et ideo lex humana non potuit prohibere quidquid est contra virtutem, sed ei sufficit ut prohibeat ea quae destruunt hominum convictum; alia vero habeat quasi licita, non quia ea approbet, sed quia ea non punit. Sic igitur habet quasi licitum, poenam non inducens, si absque fraude venditor rem suam supervendat aut emptor vilius emat, nisi sit nimius excessus, quia tunc etiam lex humana cogit ad restituendum, puta si aliquis sit deceptus ultra dimidiam iusti pretii quantitatem. Sed lex divina nihil impunitum relinquit quod sit virtuti contrarium. Unde secundum divinam legem illicitum reputatur si in emptione et venditione non sit aequalitas iustitiae observata. Et tenetur ille qui plus habet recompensare ei qui damnificatus est, si sit notabile damnum. Quod ideo dico quia iustum pretium rerum quandoque non est punctaliter determinatum, sed magis in quadam aestimatione consistit, ita quod modica additio vel minutio non videtur tollere aequalitatem iustitiae.</P> 1600 depositam amitteret.</p>
1583 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 ad 2"><A NAME="42233"><SPAN CLASS="ref">[42233] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut Augustinus ibidem dicit, <I>mimus ille vel seipsum intuendo, vel alios experiendo vili velle emere et care vendere, omnibus id credidit esse commune. Sed quoniam revera vitium est, potest quisque adipisci huiusmodi iustitiam qua huic resistat et vincat</I>. Et ponit exemplum de quodam qui modicum pretium de quodam libro propter ignorantiam postulanti iustum pretium dedit. Unde patet quod illud commune desiderium non est naturae, sed vitii. Et ideo commune est multis, qui per latam viam vitiorum incedunt.</P> 1601 <p title="II-II q. 62 a. 6 ad 1"><a name="41693"><span class=
1584 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 ad 3"><A NAME="42234"><SPAN CLASS="ref">[42234] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod in iustitia commutativa consideratur principaliter aequalitas rei. Sed in amicitia utilis consideratur aequalitas utilitatis, et ideo recompensatio fieri debet secundum utilitatem perceptam. In emptione vero, secundum aequalitatem rei.</P> 1602 "ref">[41693] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum
1585 <BR> 1603 ergo dicendum quod restitutio non ordinatur principaliter ad hoc
1586 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1604 quod ille qui plus habet quam debet, habere desinat, sed ad hoc
1587 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 arg. 1"><A NAME="42235"><SPAN CLASS="ref">[42235] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod venditio non reddatur iniusta et illicita propter defectum rei venditae. Minus enim cetera sunt pensanda in re quam rei species substantialis. Sed propter defectum speciei substantialis non videtur reddi venditio rei illicita, puta si aliquis vendat argentum vel aurum alchimicum pro vero, quod est utile ad omnes humanos usus ad quos necessarium est argentum et aurum, puta ad vasa et ad alia huiusmodi. Ergo multo minus erit illicita venditio si sit defectus in aliis.</P> 1605 quod illi qui minus habet suppleatur. Unde in his rebus quae unus
1588 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 arg. 2"><A NAME="42236"><SPAN CLASS="ref">[42236] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, defectus ex parte rei qui est secundum quantitatem maxime videtur iustitiae contrariari, quae in aequalitate consistit. Quantitas autem per mensuram cognoscitur. Mensurae autem rerum quae in usum hominum veniunt non sunt determinatae, sed alicubi maiores, alicubi minores, ut patet per philosophum, in V Ethic. Ergo non potest evitari defectus ex parte rei venditae. Et ita videtur quod ex hoc venditio non reddatur illicita.</P> 1606 potest ab alio accipere sine eius detrimento, non habet locum
1589 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 arg. 3"><A NAME="42237"><SPAN CLASS="ref">[42237] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ad defectum rei pertinet si ei conveniens qualitas deest. Sed ad qualitatem rei cognoscendam requiritur magna scientia, quae plerisque venditoribus deest. Ergo non redditur venditio illicita propter rei defectum.</P> 1607 restitutio, puta cum aliquis accipit lumen a candela alterius. Et
1590 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 s. c."><A NAME="42238"><SPAN CLASS="ref">[42238] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Ambrosius dicit, in libro de Offic., <I>regula iustitiae manifesta est quod a vero non declinare virum deceat bonum, nec damno iniusto afficere quemquam, nec aliquid dolo annectere rei suae</I>.</P> 1608 ideo quamvis ille qui abstulit non habeat id quod accepit, sed in
1591 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 co."><A NAME="42239"><SPAN CLASS="ref">[42239] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod circa rem quae venditur triplex defectus considerari potest. Unus quidem secundum speciem rei. Et hunc quidem defectum si venditor cognoscat in re quam vendit, fraudem committit in venditione, unde venditio illicita redditur. Et hoc est quod dicitur contra quosdam Isaiae I, <I>argentum tuum versum est in scoriam; vinum tuum mixtum est aqua</I>, quod enim permixtum est patitur defectum quantum ad speciem. Alius autem defectus est secundum quantitatem, quae per mensuram cognoscitur. Et ideo si quis scienter utatur deficienti mensura in vendendo, fraudem committit, et est illicita venditio. Unde dicitur Deut. XXV, <I>non habebis in sacculo diversa pondera, maius et minus, nec erit in domo tua modius maior et minor</I>; et postea subditur, <I>abominatur enim dominus eum qui facit haec, et adversatur omnem iniustitiam</I>. Tertius defectus est ex parte qualitatis, puta si aliquod animal infirmum vendat quasi sanum. Quod si quis scienter fecerit, fraudem committit in venditione, unde est illicita venditio. Et in omnibus talibus non solum aliquis peccat iniustam venditionem faciendo, sed etiam ad restitutionem tenetur. Si vero eo ignorante aliquis praedictorum defectuum in re vendita fuerit, venditor quidem non peccat, quia facit iniustum materialiter, non tamen eius operatio est iniusta, ut ex supradictis patet, tenetur tamen, cum ad eius notitiam pervenerit, damnum recompensare emptori. Et quod dictum est de venditore, etiam intelligendum est ex parte emptoris. Contingit enim quandoque venditorem credere suam rem esse minus pretiosam quantum ad speciem, sicut si aliquis vendat aurum loco aurichalci, emptor, si id cognoscat, iniuste emit, et ad restitutionem tenetur. Et eadem ratio est de defectu qualitatis et quantitatis.</P> 1609 alium sit translatum; quia tamen alter privatur re sua, tenetur ei
1592 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 ad 1"><A NAME="42240"><SPAN CLASS="ref">[42240] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod aurum et argentum non solum cara sunt propter utilitatem vasorum quae ex eis fabricantur, aut aliorum huiusmodi, sed etiam propter dignitatem et puritatem substantiae ipsorum. Et ideo si aurum vel argentum ab alchimicis factum veram speciem non habeat auri et argenti, est fraudulenta et iniusta venditio. Praesertim cum sint aliquae utilitates auri et argenti veri, secundum naturalem operationem ipsorum, quae non conveniunt auro per alchimiam sophisticato, sicut quod habet proprietatem laetificandi, et contra quasdam infirmitates medicinaliter iuvat. Frequentius etiam potest poni in operatione, et diutius in sua puritate permanet aurum verum quam aurum sophisticatum. Si autem per alchimiam fieret aurum verum, non esset illicitum ipsum pro vero vendere, quia nihil prohibet artem uti aliquibus naturalibus causis ad producendum naturales et veros effectus; sicut Augustinus dicit, in III de Trin., de his quae arte Daemonum fiunt.</P> 1610 ad restitutionem et ille qui rem abstulit, ratione iniuriosae
1593 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 ad 2"><A NAME="42241"><SPAN CLASS="ref">[42241] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod mensuras rerum venalium necesse est in diversis locis esse diversas, propter diversitatem copiae et inopiae rerum, quia ubi res magis abundant, consueverunt esse maiores mensurae. In unoquoque tamen loco ad rectores civitatis pertinet determinare quae sunt iustae mensurae rerum venalium, pensatis conditionibus locorum et rerum. Et ideo has mensuras publica auctoritate vel consuetudine institutas praeterire non licet.</P> 1611 actionis; et ille qui rem habet, ratione ipsius rei.</p>
1594 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 ad 3"><A NAME="42242"><SPAN CLASS="ref">[42242] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in XI de Civ. Dei, pretium rerum venalium non consideratur secundum gradum naturae, cum quandoque pluris vendatur unus equus quam unus servus, sed consideratur secundum quod res in usum hominis veniunt. Et ideo non oportet quod venditor vel emptor cognoscat occultas rei venditae qualitates, sed illas solum per quas redditur humanis usibus apta, puta quod equus sit fortis et bene currat, et similiter in ceteris. Has autem qualitates de facili venditor et emptor cognoscere possunt.</P> 1612 <p title="II-II q. 62 a. 6 ad 2"><a name="41694"><span class=
1595 <BR> 1613 "ref">[41694] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
1596 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1614 dicendum quod homo, etsi non teneatur crimen suum detegere
1597 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 arg. 1"><A NAME="42243"><SPAN CLASS="ref">[42243] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod venditor non teneatur dicere vitium rei venditae. Cum enim venditor emptorem ad emendum non cogat, videtur eius iudicio rem quam vendit supponere. Sed ad eundem pertinet iudicium et cognitio rei. Non ergo videtur imputandum venditori si emptor in suo iudicio decipitur, praecipitanter emendo, absque diligenti inquisitione de conditionibus rei.</P> 1615 hominibus, tenetur tamen crimen suum detegere Deo in confessione.
1598 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 arg. 2"><A NAME="42244"><SPAN CLASS="ref">[42244] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, stultum videtur quod aliquis id faciat unde eius operatio impediatur. Sed si aliquis vitia rei vendendae indicet, impedit suam venditionem, ut enim Tullius, in libro de Offic., inducit quendam dicentem, <I>quid tam absurdum quam si, domini iussu, ita praeco praediceret, domum pestilentem vendo?</I> Ergo venditor non tenetur dicere vitia rei venditae.</P> 1616 Et ita per sacerdotem cui confitetur potest restitutionem facere
1599 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 arg. 3"><A NAME="42245"><SPAN CLASS="ref">[42245] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, magis necessarium est homini ut cognoscat viam virtutis quam ut cognoscat vitia rerum quae venduntur. Sed homo non tenetur cuilibet consilium dare et veritatem dicere de his quae pertinent ad virtutem, quamvis nulli debeat dicere falsitatem. Ergo multo minus tenetur venditor vitia rei venditae dicere, quasi consilium dando emptori.</P> 1617 rei alienae.</p>
1600 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 arg. 4"><A NAME="42246"><SPAN CLASS="ref">[42246] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, si aliquis teneatur dicere defectum rei venditae, hoc non est nisi ut minuatur de pretio. Sed quandoque diminueretur de pretio etiam sine vitio rei venditae, propter aliquid aliud, puta si venditor deferens triticum ad locum ubi est carestia frumenti, sciat multos posse venire qui deferant; quod si sciretur ab ementibus, minus pretium darent. Huiusmodi autem non oportet dicere venditorem, ut videtur. Ergo, pari ratione, nec vitia rei venditae.</P> 1618 <p title="II-II q. 62 a. 6 ad 3"><a name="41695"><span class=
1601 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 s. c."><A NAME="42247"><SPAN CLASS="ref">[42247] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Ambrosius dicit, in III de Offic., <I>in contractibus vitia eorum quae veneunt prodi iubentur, ac nisi intimaverit venditor, quamvis in ius emptoris transierint, doli actione vacuantur</I>.</P> 1619 "ref">[41695] II&ordf;-IIae q. 62 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
1602 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 co."><A NAME="42248"><SPAN CLASS="ref">[42248] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod dare alicui occasionem periculi vel damni semper est illicitum, quamvis non sit necessarium quod homo alteri semper det auxilium vel consilium pertinens ad eius qualemcumque promotionem, sed hoc solum est necessarium in aliquo casu determinato, puta cum alius eius curae subdatur, vel cum non potest ei per alium subveniri. Venditor autem, qui rem vendendam proponit, ex hoc ipso dat emptori damni vel periculi occasionem quod rem vitiosam ei offert, si ex eius vitio damnum vel periculum incurrere possit, damnum quidem, si propter huiusmodi vitium res quae vendenda proponitur minoris sit pretii, ipse vero propter huiusmodi vitium nihil de pretio subtrahat; periculum autem, puta si propter huiusmodi vitium usus rei reddatur impeditus vel noxius, puta si aliquis alicui vendat equum claudicantem pro veloci, vel ruinosam domum pro firma, vel cibum corruptum sive venenosum pro bono. Unde si huiusmodi vitia sint occulta et ipse non detegat, erit illicita et dolosa venditio, et tenetur venditor ad damni recompensationem. Si vero vitium sit manifestum, puta cum equus est monoculus; vel cum usus rei, etsi non competat venditori, potest tamen esse conveniens aliis; et si ipse propter huiusmodi vitium subtrahat quantum oportet de pretio, non tenetur ad manifestandum vitium rei. Quia forte propter huiusmodi vitium emptor vellet plus subtrahi de pretio quam esset subtrahendum. Unde potest licite venditor indemnitati suae consulere, vitium rei reticendo.</P> 1620 dicendum quod quia restitutio principaliter ordinatur ad removendum
1603 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 ad 1"><A NAME="42249"><SPAN CLASS="ref">[42249] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod iudicium non potest fieri nisi de re manifesta, unusquisque enim iudicat quae cognoscit, ut dicitur in I Ethic. Unde si vitia rei quae vendenda proponitur sint occulta, nisi per venditorem manifestentur, non sufficienter committitur emptori iudicium. Secus autem esset si essent vitia manifesta.</P> 1621 damnum eius a quo est aliquid iniuste ablatum, ideo postquam ei
1604 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 ad 2"><A NAME="42250"><SPAN CLASS="ref">[42250] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod non oportet quod aliquis per praeconem vitium rei vendendae praenuntiet, quia si praediceret vitium, exterrerentur emptores ab emendo, dum ignorarent alias conditiones rei, secundum quas est bona et utilis. Sed singulariter est dicendum vitium ei qui ad emendum accedit, qui potest simul omnes conditiones ad invicem comparare, bonas et malas, nihil enim prohibet rem in aliquo vitiosam, in multis aliis utilem esse.</P> 1622 restitutio sufficiens facta est per unum, alii non tenentur ei
1605 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 ad 3"><A NAME="42251"><SPAN CLASS="ref">[42251] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod quamvis homo non teneatur simpliciter omni homini dicere veritatem de his quae pertinent ad virtutes, teneretur tamen in casu illo de his dicere veritatem quando ex eius facto alteri periculum immineret in detrimentum virtutis nisi diceret veritatem. Et sic est in proposito.</P> 1623 ulterius restituere, sed magis refusionem facere ei qui restituit,
1606 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 ad 4"><A NAME="42252"><SPAN CLASS="ref">[42252] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod vitium rei facit rem in praesenti esse minoris valoris quam videatur, sed in casu praemisso, in futurum res expectatur esse minoris valoris per superventum negotiatorum, qui ab ementibus ignoratur. Unde venditor qui vendit rem secundum pretium quod invenit, non videtur contra iustitiam facere si quod futurum est non exponat. Si tamen exponeret, vel de pretio subtraheret, abundantioris esset virtutis, quamvis ad hoc non videatur teneri ex iustitiae debito.</P> 1624 qui tamen potest condonare.</p>
1607 <BR> 1625 <br />
1608 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1626 <div class="E">Articulus 7</div>
1609 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 arg. 1"><A NAME="42253"><SPAN CLASS="ref">[42253] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non liceat, negotiando, aliquid carius vendere quam emere. Dicit enim Chrysostomus, super Matth. XXI, <I>quicumque rem comparat ut, integram et immutatam vendendo, lucretur, ille est mercator qui de templo Dei eiicitur</I>. Et idem dicit Cassiodorus, super illud Psalm., <I>quoniam non cognovi litteraturam</I>, vel negotiationem secundum aliam litteram, <I>quid, inquit, est aliud negotiatio nisi vilius comparare et carius velle distrahere?</I> Et subdit, <I>negotiatores tales dominus eiecit de templo</I>. Sed nullus eiicitur de templo nisi propter aliquod peccatum. Ergo talis negotiatio est peccatum.</P> 1627 <p title="II-II q. 62 a. 7 arg. 1"><a name="41696"><span class=
1610 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 arg. 2"><A NAME="42254"><SPAN CLASS="ref">[42254] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, contra iustitiam est quod aliquis rem carius vendat quam valeat, vel vilius emat, ut ex dictis apparet. Sed ille qui, negotiando, rem carius vendit quam emerit, necesse est quod vel vilius emerit quam valeat, vel carius vendat. Ergo hoc sine peccato fieri non potest.</P> 1628 "ref">[41696] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 arg. 1</span></a> Ad
1611 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 arg. 3"><A NAME="42255"><SPAN CLASS="ref">[42255] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Hieronymus dicit, <I>negotiatorem clericum, ex inope divitem, ex ignobili gloriosum, quasi quandam pestem fuge</I>. Non autem negotiatio clericis interdicenda esse videtur nisi propter peccatum. Ergo negotiando aliquid vilius emere et carius vendere est peccatum.</P> 1629 septimum sic proceditur. Videtur quod illi qui non acceperunt non
1612 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 s. c."><A NAME="42256"><SPAN CLASS="ref">[42256] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, super illud Psalm., <I>quoniam non cognovi litteraturam, negotiator avidus acquirendi pro damno blasphemat, pro pretiis rerum mentitur et peierat. Sed haec vitia hominis sunt, non artis, quae sine his vitiis agi potest</I>. Ergo negotiari secundum se non est illicitum.</P> 1630 teneantur restituere. Restitutio enim quaedam poena est
1613 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 co."><A NAME="42257"><SPAN CLASS="ref">[42257] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ad negotiatores pertinet commutationibus rerum insistere. Ut autem philosophus dicit, in I Polit., duplex est rerum commutatio. Una quidem quasi naturalis et necessaria, per quam scilicet fit commutatio rei ad rem, vel rerum et denariorum, propter necessitatem vitae. Et talis commutatio non proprie pertinet ad negotiatores, sed magis ad oeconomicos vel politicos, qui habent providere vel domui vel civitati de rebus necessariis ad vitam. Alia vero commutationis species est vel denariorum ad denarios, vel quarumcumque rerum ad denarios, non propter res necessarias vitae, sed propter lucrum quaerendum. Et haec quidem negotiatio proprie videtur ad negotiatores pertinere. Secundum philosophum autem, prima commutatio laudabilis est, quia deservit naturali necessitati. Secunda autem iuste vituperatur, quia, quantum est de se, deservit cupiditati lucri, quae terminum nescit sed in infinitum tendit. Et ideo negotiatio, secundum se considerata, quandam turpitudinem habet, inquantum non importat de sui ratione finem honestum vel necessarium. Lucrum tamen, quod est negotiationis finis, etsi in sui ratione non importet aliquid honestum vel necessarium, nihil tamen importat in sui ratione vitiosum vel virtuti contrarium. Unde nihil prohibet lucrum ordinari ad aliquem finem necessarium, vel etiam honestum. Et sic negotiatio licita reddetur. Sicut cum aliquis lucrum moderatum, quod negotiando quaerit, ordinat ad domus suae sustentationem, vel etiam ad subveniendum indigentibus, vel etiam cum aliquis negotiationi intendit propter publicam utilitatem, ne scilicet res necessariae ad vitam patriae desint, et lucrum expetit non quasi finem, sed quasi stipendium laboris.</P> 1631 accipientis. Sed nullus debet puniri nisi qui peccavit. Ergo nullus
1614 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 ad 1"><A NAME="42258"><SPAN CLASS="ref">[42258] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod verbum Chrysostomi est intelligendum de negotiatione secundum quod ultimum finem in lucro constituit, quod praecipue videtur quando aliquis rem non immutatam carius vendit. Si enim rem immutatam carius vendat, videtur praemium sui laboris accipere. Quamvis et ipsum lucrum possit licite intendi, non sicut ultimus finis, sed propter alium finem necessarium vel honestum, ut dictum est.</P> 1632 debet restituere nisi qui accepit.</p>
1615 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 ad 2"><A NAME="42259"><SPAN CLASS="ref">[42259] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod non quicumque carius vendit aliquid quam emerit, negotiatur, sed solum qui ad hoc emit ut carius vendat. Si autem emit rem non ut vendat, sed ut teneat, et postmodum propter aliquam causam eam vendere velit, non est negotiatio, quamvis carius vendat. Potest enim hoc licite facere, vel quia in aliquo rem melioravit; vel quia pretium rei est mutatum, secundum diversitatem loci vel temporis; vel propter periculum cui se exponit transferendo rem de loco ad locum, vel eam ferri faciendo. Et secundum hoc, nec emptio nec venditio est iniusta.</P> 1633 <p title="II-II q. 62 a. 7 arg. 2"><a name="41697"><span class=
1616 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 ad 3"><A NAME="42260"><SPAN CLASS="ref">[42260] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod clerici non solum debent abstinere ab his quae sunt secundum se mala, sed etiam ab his quae habent speciem mali. Quod quidem in negotiatione contingit, tum propter hoc quod est ordinata ad lucrum terrenum, cuius clerici debent esse contemptores; tum etiam propter frequentia negotiatorum vitia, quia <I>difficiliter exuitur negotiator a peccatis labiorum</I>, ut dicitur Eccli. XXVI. Est et alia causa, quia negotiatio nimis implicat animum saecularibus curis, et per consequens a spiritualibus retrahit, unde apostolus dicit, II ad Tim. II, <I>nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus</I>. Licet tamen clericis uti prima commutationis specie, quae ordinatur ad necessitatem vitae, emendo vel vendendo.</P> 1634 "ref">[41697] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
1617 <BR> 1635 iustitia non obligat aliquem ad hoc quod rem alterius augeat. Sed
1618 <DIV CLASS="D">Quaestio 78</DIV> 1636 si ad restitutionem teneretur non solum ille qui accepit, sed etiam
1619 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 1637 illi qui qualitercumque cooperantur, augeretur ex hoc res illius
1620 <P TITLE="II-II q. 78 pr."><A NAME="42261"><SPAN CLASS="ref">[42261] II&ordf;-IIae q. 78 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de peccato usurae, quod committitur in mutuis. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum sit peccatum accipere pecuniam in pretium pro pecunia mutuata, quod est accipere usuram. Secundo, utrum liceat pro eodem quamcumque utilitatem accipere quasi in recompensationem mutui. Tertio, utrum aliquis restituere teneatur id quod de pecunia usuraria iusto lucro lucratus est. Quarto, utrum liceat accipere mutuo pecuniam sub usura.</P> 1638 cui est aliquid subtractum, tum quia sibi multoties restitutio
1621 <BR> 1639 fieret; tum etiam quia quandoque aliqui operam dant ad hoc quod
1622 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 1640 aliqua res alicui auferatur, quae tamen ei non aufertur. Ergo non
1623 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 1"><A NAME="42262"><SPAN CLASS="ref">[42262] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod accipere usuram pro pecunia mutuata non sit peccatum. Nullus enim peccat ex hoc quod sequitur exemplum Christi. Sed dominus de seipso dicit, Luc. XIX, ego veniens cum usuris exegissem illam, scilicet pecuniam mutuatam. Ergo non est peccatum accipere usuram pro mutuo pecuniae.</P> 1641 tenentur alii ad restitutionem.</p>
1624 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 2"><A NAME="42263"><SPAN CLASS="ref">[42263] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut dicitur in Psalm., <I>lex domini immaculata</I>, quia scilicet peccatum prohibet. Sed in lege divina conceditur aliqua usura, secundum illud Deut. XXIII, <I>non faenerabis fratri tuo ad usuram pecuniam, nec fruges nec quamlibet aliam rem, sed alieno</I>. Et, quod plus est, etiam in praemium repromittitur pro lege servata, secundum illud Deut. XXVIII, <I>faenerabis gentibus multis; et ipse a nullo faenus accipies</I>. Ergo accipere usuram non est peccatum.</P> 1642 <p title="II-II q. 62 a. 7 arg. 3"><a name="41698"><span class=
1625 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 3"><A NAME="42264"><SPAN CLASS="ref">[42264] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in rebus humanis determinatur iustitia per leges civiles. Sed secundum eas conceditur usuras accipere. Ergo videtur non esse illicitum.</P> 1643 "ref">[41698] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
1626 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 4"><A NAME="42265"><SPAN CLASS="ref">[42265] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, praetermittere consilia non obligat ad peccatum. Sed Luc. VI inter alia consilia ponitur, <I>date mutuum, nihil inde sperantes</I>. Ergo accipere usuram non est peccatum.</P> 1644 nullus tenetur se periculo exponere ad hoc quod rem alterius
1627 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 5"><A NAME="42266"><SPAN CLASS="ref">[42266] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, pretium accipere quo eo quod quis facere non tenetur, non videtur esse secundum se peccatum. Sed non in quolibet casu tenetur pecuniam habens eam proximo mutuare. Ergo licet ei aliquando pro mutuo accipere pretium.</P> 1645 salvet. Sed aliquando, manifestando latronem vel ei resistendo,
1628 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 6"><A NAME="42267"><SPAN CLASS="ref">[42267] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, argentum monetatum, et in vasa formatum, non differt specie. Sed licet accipere pretium pro vasis argenteis accommodatis. Ergo etiam licet accipere pretium pro mutuo argenti monetati. Usura ergo non est secundum se peccatum.</P> 1646 aliquis periculo mortis se exponeret. Non ergo tenetur aliquis ad
1629 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 7"><A NAME="42268"><SPAN CLASS="ref">[42268] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 7 </SPAN></A>Praeterea, quilibet potest licite accipere rem quam ei dominus rei voluntarie tradit. Sed ille qui accipit mutuum voluntarie tradit usuram. Ergo ille qui mutuat licite potest accipere.</P> 1647 restitutionem propter hoc quod non manifestat latronem, vel non ei
1630 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 s. c."><A NAME="42269"><SPAN CLASS="ref">[42269] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Exod. XXII, <I>si pecuniam mutuam dederis populo meo pauperi qui habitat tecum, non urgebis eum quasi exactor, nec usuris opprimes</I>.</P> 1648 resistit.</p>
1631 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 co."><A NAME="42270"><SPAN CLASS="ref">[42270] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod accipere usuram pro pecunia mutuata est secundum se iniustum, quia venditur id quod non est, per quod manifeste inaequalitas constituitur, quae iustitiae contrariatur. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod quaedam res sunt quarum usus est ipsarum rerum consumptio, sicut vinum consumimus eo utendo ad potum, et triticum consumimus eo utendo ad cibum. Unde in talibus non debet seorsum computari usus rei a re ipsa, sed cuicumque conceditur usus, ex hoc ipso conceditur res. Et propter hoc in talibus per mutuum transfertur dominium. Si quis ergo seorsum vellet vendere vinum et seorsum vellet vendere usum vini, venderet eandem rem bis, vel venderet id quod non est. Unde manifeste per iniustitiam peccaret. Et simili ratione, iniustitiam committit qui mutuat vinum aut triticum petens sibi duas recompensationes, unam quidem restitutionem aequalis rei, aliam vero pretium usus, quod usura dicitur. Quaedam vero sunt quorum usus non est ipsa rei consumptio, sicut usus domus est inhabitatio, non autem dissipatio. Et ideo in talibus seorsum potest utrumque concedi, puta cum aliquis tradit alteri dominium domus, reservato sibi usu ad aliquod tempus; vel e converso cum quis concedit alicui usum domus, reservato sibi eius dominio. Et propter hoc licite potest homo accipere pretium pro usu domus, et praeter hoc petere domum commodatam, sicut patet in conductione et locatione domus. Pecunia autem, secundum philosophum, in V Ethic. et in I Polit., principaliter est inventa ad commutationes faciendas, et ita proprius et principalis pecuniae usus est ipsius consumptio sive distractio, secundum quod in commutationes expenditur. Et propter hoc secundum se est illicitum pro usu pecuniae mutuatae accipere pretium, quod dicitur usura. Et sicut alia iniuste acquisita tenetur homo restituere, ita pecuniam quam per usuram accepit.</P> 1649 <p title="II-II q. 62 a. 7 s. c."><a name="41699"><span class=
1632 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 1"><A NAME="42271"><SPAN CLASS="ref">[42271] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod usura ibi metaphorice accipitur pro superexcrescentia bonorum spiritualium, quam exigit Deus volens ut in bonis acceptis ab eo semper proficiamus. Quod est ad utilitatem nostram, non eius.</P> 1650 "ref">[41699] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra
1633 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 2"><A NAME="42272"><SPAN CLASS="ref">[42272] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Iudaeis prohibitum fuit accipere usuram a fratribus suis, scilicet Iudaeis, per quod datur intelligi quod accipere usuram a quocumque homine est simpliciter malum; debemus enim omnem hominem habere quasi proximum et fratrem, praecipue in statu Evangelii, ad quod omnes vocantur. Unde in Psalm. absolute dicitur, <I>qui pecuniam suam non dedit ad usuram</I>; et Ezech. XVIII, <I>qui usuram non acceperit</I>. Quod autem ab extraneis usuram acciperent, non fuit eis concessum quasi licitum, sed permissum ad maius malum vitandum, ne scilicet a Iudaeis, Deum colentibus, usuras acciperent, propter avaritiam, cui dediti erant, ut habetur Isaiae LVI. Quod autem in praemium promittitur, faenerabis gentibus multis etc., faenus ibi large accipitur pro mutuo, sicut et Eccli. XXIX dicitur, multi non causa nequitiae non faenerati sunt, idest non mutuaverunt. Promittitur ergo in praemium Iudaeis abundantia divitiarum, ex qua contingit quod aliis mutuare possint.</P> 1651 est quod dicitur Rom. I, <i>digni sunt morte non solum qui faciunt,
1634 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 3"><A NAME="42273"><SPAN CLASS="ref">[42273] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod leges humanae dimittunt aliqua peccata impunita propter conditiones hominum imperfectorum, in quibus multae utilitates impedirentur si omnia peccata districte prohiberentur poenis adhibitis. Et ideo usuras lex humana concessit, non quasi existimans eas esse secundum iustitiam, sed ne impedirentur utilitates multorum. Unde in ipso iure civili dicitur quod <I>res quae usu consumuntur neque ratione naturali neque civili recipiunt usumfructum, et quod senatus non fecit earum rerum usumfructum, nec enim poterat; sed quasi usumfructum constituit</I>, concedens scilicet usuras. Et philosophus, naturali ratione ductus, dicit, in I Polit., quod <I>usuraria acquisitio pecuniarum est maxime praeter naturam</I>.</P> 1652 sed etiam qui consentiunt facientibus</i>. Ergo, pari ratione,
1635 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 4"><A NAME="42274"><SPAN CLASS="ref">[42274] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod dare mutuum non semper tenetur homo, et ideo quantum ad hoc ponitur inter consilia. Sed quod homo lucrum de mutuo non quaerat, hoc cadit sub ratione praecepti. Potest tamen dici consilium per comparationem ad dicta Pharisaeorum, qui putabant usuram aliquam esse licitam, sicut et dilectio inimicorum est consilium. Vel loquitur ibi non de spe usurarii lucri, sed de spe quae ponitur in homine. Non enim debemus mutuum dare, vel quodcumque bonum facere, propter spem hominis, sed propter spem Dei.</P> 1653 etiam consentientes debent restituere.</p>
1636 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 5"><A NAME="42275"><SPAN CLASS="ref">[42275] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod ille qui mutuare non tenetur recompensationem potest accipere eius quod fecit, sed non amplius debet exigere. Recompensatur autem sibi secundum aequalitatem iustitiae si tantum ei reddatur quantum mutuavit. Unde si amplius exigat pro usufructu rei quae alium usum non habet nisi consumptionem substantiae, exigit pretium eius quod non est. Et ita est iniusta exactio.</P> 1654 <p title="II-II q. 62 a. 7 co."><a name="41700"><span class=
1637 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 6"><A NAME="42276"><SPAN CLASS="ref">[42276] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod usus principalis vasorum argenteorum non est ipsa eorum consumptio, et ideo usus eorum potest vendi licite, servato dominio rei. Usus autem principalis pecuniae argenteae est distractio pecuniae in commutationes. Unde non licet eius usum vendere cum hoc quod aliquis velit eius restitutionem quod mutuo dedit. Sciendum tamen quod secundarius usus argenteorum vasorum posset esse commutatio. Et talem usum eorum vendere non liceret. Et similiter potest esse aliquis alius secundarius usus pecuniae argenteae, ut puta si quis concederet pecuniam signatam ad ostentationem, vel ad ponendum loco pignoris. Et talem usum pecuniae licite homo vendere potest.</P> 1655 "ref">[41700] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 co.</span></a> Respondeo
1638 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 7"><A NAME="42277"><SPAN CLASS="ref">[42277] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 7 </SPAN></A>Ad septimum dicendum quod ille qui dat usuram non simpliciter voluntarie dat, sed cum quadam necessitate, inquantum indiget pecuniam accipere mutuo, quam ille qui habet non vult sine usura mutuare.</P> 1656 dicendum quod, sicut dictum est, ad restitutionem tenetur aliquis
1639 <BR> 1657 non solum ratione rei alienae quam accepit, sed etiam ratione
1640 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 1658 iniuriosae acceptionis. Et ideo quicumque est causa iniustae
1641 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 1"><A NAME="42278"><SPAN CLASS="ref">[42278] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod aliquis possit pro pecunia mutuata aliquam aliam commoditatem expetere. Unusquisque enim licite potest suae indemnitati consulere. Sed quandoque damnum aliquis patitur ex hoc quod pecuniam mutuat. Ergo licitum est ei, supra pecuniam mutuatam, aliquid aliud pro damno expetere, vel etiam exigere.</P> 1659 acceptionis tenetur ad restitutionem quod quidem contingit
1642 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 2"><A NAME="42279"><SPAN CLASS="ref">[42279] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, unusquisque tenetur ex quodam debito honestatis aliquid recompensare ei qui sibi gratiam fecit, ut dicitur in V Ethic. Sed ille qui alicui in necessitate constituto pecuniam mutuat, gratiam facit, unde et gratiarum actio ei debetur. Ergo ille qui recipit tenetur naturali debito aliquid recompensare. Sed non videtur esse illicitum obligare se ad aliquid ad quod quis ex naturali iure tenetur. Ergo non videtur esse illicitum si aliquis, pecuniam alteri mutuans, in obligationem deducat aliquam recompensationem.</P> 1660 dupliciter, directe scilicet, et indirecte. Directe quidem, quando
1643 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 3"><A NAME="42280"><SPAN CLASS="ref">[42280] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut est quoddam munus a manu, ita est munus a lingua, et ab obsequio, ut dicit Glossa Isaiae XXXIII, <I>beatus qui excutit manus suas ab omni munere</I>. Sed licet accipere servitium, vel etiam laudem, ab eo cui quis pecuniam mutuavit. Ergo, pari ratione, licet quodcumque aliud munus accipere.</P> 1661 inducit aliquis alium ad accipiendum. Et hoc quidem tripliciter.
1644 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 4"><A NAME="42281"><SPAN CLASS="ref">[42281] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, eadem videtur esse comparatio dati ad datum et mutuati ad mutuatum. Sed licet pecuniam accipere pro alia pecunia data. Ergo licet accipere recompensationem alterius mutui pro pecunia mutuata.</P> 1662 Primo quidem, movendo ad ipsam acceptionem, quod quidem fit
1645 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 5"><A NAME="42282"><SPAN CLASS="ref">[42282] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, magis a se pecuniam alienat qui, eam mutuando, dominium transfert, quam qui eam mercatori vel artifici committit. Sed licet lucrum accipere de pecunia commissa mercatori vel artifici. Ergo licet etiam lucrum accipere de pecunia mutuata.</P> 1663 praecipiendo, consulendo, consentiendo expresse, et laudando
1646 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 6"><A NAME="42283"><SPAN CLASS="ref">[42283] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, pro pecunia mutuata potest homo pignus accipere, cuius usus posset aliquo pretio vendi, sicut cum impignoratur ager vel domus quae inhabitatur. Ergo licet aliquod lucrum habere de pecunia mutuata.</P> 1664 aliquem quasi strenuum de hoc quod aliena accipit. Alio modo, ex
1647 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 7"><A NAME="42284"><SPAN CLASS="ref">[42284] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 7 </SPAN></A>Praeterea, contingit quandoque quod aliquis carius vendit res suas ratione mutui; aut vilius emit quod est alterius; vel etiam pro dilatione pretium auget, vel pro acceleratione diminuit, in quibus omnibus videtur aliqua recompensatio fieri quasi pro mutuo pecuniae. Hoc autem non manifeste apparet illicitum. Ergo videtur licitum esse aliquod commodum de pecunia mutuata expectare, vel etiam exigere.</P> 1665 parte ipsius accipientis, quia scilicet eum receptat, vel
1648 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 s. c."><A NAME="42285"><SPAN CLASS="ref">[42285] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Ezech. XVIII dicitur, inter alia quae ad virum iustum requiruntur, <I>usuram et superabundantiam non acceperit</I>.</P> 1666 qualitercumque ei auxilium fert. Tertio modo, ex parte rei
1649 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 co."><A NAME="42286"><SPAN CLASS="ref">[42286] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, secundum philosophum, in IV Ethic., omne illud pro pecunia habetur cuius pretium potest pecunia mensurari. Et ideo sicut si aliquis pro pecunia mutuata, vel quacumque alia re quae ex ipso usu consumitur, pecuniam accipit ex pacto tacito vel expresso, peccat contra iustitiam, ut dictum est; ita etiam quicumque ex pacto tacito vel expresso quodcumque aliud acceperit cuius pretium pecunia mensurari potest, simile peccatum incurrit. Si vero accipiat aliquid huiusmodi non quasi exigens, nec quasi ex aliqua obligatione tacita vel expressa, sed sicut gratuitum donum, non peccat, quia etiam antequam pecuniam mutuasset, licite poterat aliquod donum gratis accipere, nec peioris conditionis efficitur per hoc quod mutuavit. Recompensationem vero eorum quae pecunia non mensurantur licet pro mutuo exigere, puta benevolentiam et amorem eius qui mutuavit, vel aliquid huiusmodi.</P> 1667 acceptae, quia scilicet est particeps furti vel rapinae, quasi
1650 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 1"><A NAME="42287"><SPAN CLASS="ref">[42287] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ille qui mutuum dat potest absque peccato in pactum deducere cum eo qui mutuum accipit recompensationem damni per quod subtrahitur sibi aliquid quod debet habere, hoc enim non est vendere usum pecuniae, sed damnum vitare. Et potest esse quod accipiens mutuum maius damnum evitet quam dans incurret, unde accipiens mutuum cum sua utilitate damnum alterius recompensat. Recompensationem vero damni quod consideratur in hoc quod de pecunia non lucratur, non potest in pactum deducere, quia non debet vendere id quod nondum habet et potest impediri multipliciter ab habendo.</P> 1668 socius maleficii. Indirecte vero, quando aliquis non impedit, cum
1651 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 2"><A NAME="42288"><SPAN CLASS="ref">[42288] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod recompensatio alicuius beneficii dupliciter fieri potest. Uno quidem modo, ex debito iustitiae, ad quod aliquis ex certo pacto obligari potest. Et hoc debitum attenditur secundum quantitatem beneficii quod quis accepit. Et ideo ille qui accipit mutuum pecuniae, vel cuiuscumque similis rei cuius usus est eius consumptio, non tenetur ad plus recompensandum quam mutuo acceperit. Unde contra iustitiam est si ad plus reddendum obligetur. Alio modo tenetur aliquis ad recompensandum beneficium ex debito amicitiae, in quo magis consideratur affectus ex quo aliquis beneficium contulit quam etiam quantitas eius quod fecit. Et tali debito non competit civilis obligatio, per quam inducitur quaedam necessitas, ut non spontanea recompensatio fiat.</P> 1669 possit et debeat impedire, vel quia subtrahit praeceptum sive
1652 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 3"><A NAME="42289"><SPAN CLASS="ref">[42289] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod si aliquis ex pecunia mutuata expectet vel exigat, quasi per obligationem pacti taciti vel expressi, recompensationem muneris ab obsequio vel lingua, perinde est ac si expectaret vel exigeret munus a manu, quia utrumque pecunia aestimari potest, ut patet in his qui locant operas suas, quas manu vel lingua exercent. Si vero munus ab obsequio vel lingua non quasi ex obligatione rei exhibeat, sed ex benevolentia, quae sub aestimatione pecuniae non cadit, licet hoc accipere et exigere et expectare.</P> 1670 consilium impediens furtum sive rapinam; vel quia subtrahit suum
1653 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 4"><A NAME="42290"><SPAN CLASS="ref">[42290] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod pecunia non potest vendi pro pecunia ampliori quam sit quantitas pecuniae mutuatae, quae restituenda est, nec ibi aliquid est exigendum aut expectandum nisi benevolentiae affectus, qui sub aestimatione pecuniae non cadit, ex quo potest procedere spontanea mutuatio. Repugnat autem ei obligatio ad mutuum in posterum faciendum, quia etiam talis obligatio pecunia aestimari posset. Et ideo licet simul mutuanti unum aliquid aliud mutuare, non autem licet eum obligare ad mutuum in posterum faciendum.</P> 1671 auxilium, quo posset obsistere; vel quia occultat post factum. Quae
1654 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 5"><A NAME="42291"><SPAN CLASS="ref">[42291] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod ille qui mutuat pecuniam transfert dominium pecuniae in eum cui mutuat. Unde ille cui pecunia mutuatur sub suo periculo tenet eam, et tenetur integre restituere. Unde non debet amplius exigere ille qui mutuavit. Sed ille qui committit pecuniam suam vel mercatori vel artifici per modum societatis cuiusdam, non transfert dominium pecuniae suae in illum, sed remanet eius, ita quod cum periculo ipsius mercator de ea negotiatur vel artifex operatur. Et ideo licite potest partem lucri inde provenientis expetere, tanquam de re sua.</P> 1672 his versibus comprehenduntur, <i>iussio, consilium, consensus,
1655 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 6"><A NAME="42292"><SPAN CLASS="ref">[42292] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod si quis pro pecunia sibi mutuata obliget rem aliquam cuius usus pretio aestimari potest, debet usum illius rei ille qui mutuavit computare in restitutionem eius quod mutuavit. Alioquin, si usum illius rei quasi gratis sibi superaddi velit, idem est ac si pecuniam acciperet pro mutuo, quod est usurarium, nisi forte esset talis res cuius usus sine pretio soleat concedi inter amicos, sicut patet de libro accommodato.</P> 1673 palpo, recursus, participans, mutus, non obstans, non
1656 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 7"><A NAME="42293"><SPAN CLASS="ref">[42293] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 7 </SPAN></A>Ad septimum dicendum quod si aliquis carius velit vendere res suas quam sit iustum pretium, ut de pecunia solvenda emptorem expectet, usura manifeste committitur, quia huiusmodi expectatio pretii solvendi habet rationem mutui; unde quidquid ultra iustum pretium pro huiusmodi expectatione exigitur, est quasi pretium mutui, quod pertinet ad rationem usurae. Similiter etiam si quis emptor velit rem emere vilius quam sit iustum pretium, eo quod pecuniam ante solvit quam possit ei tradi, est peccatum usurae, quia etiam ista anticipatio solutionis pecuniae habet mutui rationem, cuius quoddam pretium est quod diminuitur de iusto pretio rei emptae. Si vero aliquis de iusto pretio velit diminuere ut pecuniam prius habeat, non peccat peccato usurae.</P> 1674 manifestans</i>. Sciendum tamen quod quinque praemissorum semper
1657 <BR> 1675 obligant ad restitutionem. Primo, iussio, quia scilicet ille qui
1658 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 1676 iubet est principaliter movens; unde ipse principaliter tenetur ad
1659 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 arg. 1"><A NAME="42294"><SPAN CLASS="ref">[42294] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod quidquid aliquis de pecunia usuraria lucratus fuerit, reddere teneatur. Dicit enim apostolus, ad Rom. XI, <I>si radix sancta, et rami</I>. Ergo, eadem ratione, si radix infecta, et rami. Sed radix fuit usuraria. Ergo et quidquid ex ea acquisitum est, est usurarium. Ergo tenetur ad restitutionem illius.</P> 1677 restituendum. Secundo, consensus, in eo scilicet sine quo rapina
1660 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 arg. 2"><A NAME="42295"><SPAN CLASS="ref">[42295] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut dicitur extra, de usuris, in illa decretali, <I>cum tu sicut asseris, possessiones quae de usuris sunt comparatae debent vendi, et ipsarum pretia his a quibus sunt extorta restitui</I>. Ergo, eadem ratione, quidquid aliud ex pecunia usuraria acquiritur debet restitui.</P> 1678 fieri non potest. Tertio, recursus, quando scilicet aliquis est
1661 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 arg. 3"><A NAME="42296"><SPAN CLASS="ref">[42296] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illud quod aliquis emit de pecunia usuraria debetur sibi ratione pecuniae quam dedit. Non ergo habet maius ius in re quam acquisivit quam in pecunia quam dedit. Sed pecuniam usurariam tenebatur restituere. Ergo et illud quod ex ea acquirit tenetur restituere.</P> 1679 receptator latronum et eis patrocinium praestat. Quarto,
1662 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 s. c."><A NAME="42297"><SPAN CLASS="ref">[42297] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra, quilibet potest licite tenere id quod legitime acquisivit. Sed id quod acquiritur per pecuniam usurariam interdum legitime acquiritur. Ergo licite potest retineri.</P> 1680 participatio, quando scilicet aliquis participat in crimine
1663 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 co."><A NAME="42298"><SPAN CLASS="ref">[42298] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, res quaedam sunt quarum usus est ipsarum rerum consumptio, quae non habent usumfructum, secundum iura. Et ideo si talia fuerint per usuram extorta, puta denarii, triticum, vinum aut aliquid huiusmodi, non tenetur homo ad restituendum nisi id quod accepit, quia id quod de tali re est acquisitum non est fructus huius rei, sed humanae industriae. Nisi forte per detentionem talis rei alter sit damnificatus, amittendo aliquid de bonis suis, tunc enim tenetur ad recompensationem nocumenti. Quaedam vero res sunt quarum usus non est earum consumptio, et talia habent usumfructum, sicut domus et ager et alia huiusmodi. Et ideo si quis domum alterius vel agrum per usuram extorsisset, non solum teneretur restituere domum vel agrum, sed etiam fructus inde perceptos, quia sunt fructus rerum quarum alius est dominus, et ideo ei debentur.</P> 1681 latrocinii et in praeda. Quinto, tenetur ille qui non obstat, cum
1664 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 ad 1"><A NAME="42299"><SPAN CLASS="ref">[42299] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod radix non solum habet rationem materiae, sicut pecunia usuraria, sed habet etiam aliqualiter rationem causae activae, inquantum administrat nutrimentum. Et ideo non est simile.</P> 1682 obstare teneatur, sicut principes, qui tenentur custodire iustitiam
1665 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 ad 2"><A NAME="42300"><SPAN CLASS="ref">[42300] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod possessiones quae de usuris sunt comparatae non sunt eorum quorum fuerunt usurae, sed illorum qui eas emerunt. Sunt tamen obligatae illis a quibus fuerunt usurae acceptae, sicut et alia bona usurarii. Et ideo non praecipitur quod assignentur illae possessiones his a quibus fuerunt acceptae usurae, quia forte plus valent quam usurae quas dederunt, sed praecipitur quod vendantur possessiones et earum pretia restituantur, scilicet secundum quantitatem usurae acceptae.</P> 1683 in terra, si per eorum defectum latrones increscant, ad
1666 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 ad 3"><A NAME="42301"><SPAN CLASS="ref">[42301] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod illud quod acquiritur de pecunia usuraria debetur quidem acquirenti propter pecuniam usurariam datam sicut propter causam instrumentalem, sed propter suam industriam sicut propter causam principalem. Et ideo plus iuris habet in re acquisita de pecunia usuraria quam in ipsa pecunia usuraria.</P> 1684 restitutionem tenentur; quia redditus quos habent sunt quasi
1667 <BR> 1685 stipendia ad hoc instituta ut iustitiam conservent in terra. In
1668 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 1686 aliis autem casibus enumeratis non semper obligatur aliquis ad
1669 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 arg. 1"><A NAME="42302"><SPAN CLASS="ref">[42302] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non liceat pecuniam accipere mutuo sub usura. Dicit enim apostolus, Rom. I, quod <I>digni sunt morte non solum qui faciunt peccata, sed etiam qui consentiunt facientibus</I>. Sed ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris consentit usurario in suo peccato, et praebet ei occasionem peccandi. Ergo etiam ipse peccat.</P> 1687 restituendum. Non enim semper consilium vel adulatio, vel aliquid
1670 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 arg. 2"><A NAME="42303"><SPAN CLASS="ref">[42303] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, pro nullo commodo temporali debet aliquis alteri quamcumque occasionem praebere peccandi, hoc enim pertinet ad rationem scandali activi, quod semper est peccatum, ut supra dictum est. Sed ille qui petit mutuum ab usurario expresse dat ei occasionem peccandi. Ergo pro nullo commodo temporali excusatur.</P> 1688 huiusmodi, est efficax causa rapinae. Unde tunc solum tenetur
1671 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 arg. 3"><A NAME="42304"><SPAN CLASS="ref">[42304] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, non minor videtur esse necessitas quandoque deponendi pecuniam suam apud usurarium quam mutuum accipiendi ab ipso. Sed deponere pecuniam apud usurarium videtur esse omnino illicitum, sicut illicitum esset deponere gladium apud furiosum, vel virginem committere luxurioso, seu cibum guloso. Ergo neque licitum est accipere mutuum ab usurario.</P> 1689 consiliator aut palpo, idest adulator, ad restitutionem, quando
1672 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 s. c."><A NAME="42305"><SPAN CLASS="ref">[42305] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra, ille qui iniuriam patitur non peccat, secundum philosophum, in V Ethic., unde iustitia non est media inter duo vitia, ut ibidem dicitur. Sed usurarius peccat inquantum facit iniustitiam accipienti mutuum sub usuris. Ergo ille qui accipit mutuum sub usuris non peccat.</P> 1690 probabiliter aestimari potest quod ex huiusmodi causis fuerit
1673 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 co."><A NAME="42306"><SPAN CLASS="ref">[42306] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod inducere hominem ad peccandum nullo modo licet, uti tamen peccato alterius ad bonum licitum est, quia et Deus utitur omnibus peccatis ad aliquod bonum, ex quolibet enim malo elicit aliquod bonum, ut dicitur in Enchiridio. Et ideo Augustinus Publicolae quaerenti utrum liceret uti iuramento eius qui per falsos deos iurat, in quo manifeste peccat eis reverentiam divinam adhibens, respondit quod <I>qui utitur fide illius qui per falsos deos iurat, non ad malum sed ad bonum, non peccato illius se sociat, quo per Daemonia iuravit, sed pacto bono eius, quo fidem servavit</I>. Si tamen induceret eum ad iurandum per falsos deos, peccaret. Ita etiam in proposito dicendum est quod nullo modo licet inducere aliquem ad mutuandum sub usuris, licet tamen ab eo qui hoc paratus est facere et usuras exercet, mutuum accipere sub usuris, propter aliquod bonum, quod est subventio suae necessitatis vel alterius. Sicut etiam licet ei qui incidit in latrones manifestare bona quae habet, quae latrones diripiendo peccant, ad hoc quod non occidatur, exemplo decem virorum qui dixerunt ad Ismahel, <I>noli occidere nos, quia habemus thesaurum in agro</I>, ut dicitur Ierem. XLI.</P> 1691 iniusta acceptio subsecuta.</p>
1674 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 ad 1"><A NAME="42307"><SPAN CLASS="ref">[42307] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris non consentit in peccatum usurarii, sed utitur eo. Nec placet ei usurarum acceptio, sed mutuatio, quae est bona.</P> 1692 <p title="II-II q. 62 a. 7 ad 1"><a name="41701"><span class=
1675 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 ad 2"><A NAME="42308"><SPAN CLASS="ref">[42308] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris non dat usurario occasionem usuras accipiendi, sed mutuandi, ipse autem usurarius sumit occasionem peccandi ex malitia cordis sui. Unde scandalum passivum est ex parte sua, non autem activum ex parte petentis mutuum. Nec tamen propter huiusmodi scandalum passivum debet alius a mutuo petendo desistere, si indigeat, quia huiusmodi passivum scandalum non provenit ex infirmitate vel ignorantia, sed ex malitia.</P> 1693 "ref">[41701] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum
1676 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 ad 3"><A NAME="42309"><SPAN CLASS="ref">[42309] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod si quis committeret pecuniam suam usurario non habenti alias unde usuras exerceret; vel hac intentione committeret ut inde copiosius per usuram lucraretur; daret materiam peccanti. Unde et ipse esset particeps culpae. Si autem aliquis usurario alias habenti unde usuras exerceat, pecuniam suam committat ut tutius servetur, non peccat, sed utitur homine peccatore ad bonum.</P> 1694 ergo dicendum quod non solum peccat ille qui peccatum exequitur,
1677 <DIV CLASS="centro"> 1695 sed etiam qui quocumque modo peccati est causa sive consiliando,
1678 <BR> 1696 sive praecipiendo, sive quovis alio modo.</p>
1679 <P> 1697 <p title="II-II q. 62 a. 7 ad 2"><a name="41702"><span class=
1680 <A HREF="sth3057.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> 1698 "ref">[41702] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
1681 &nbsp; 1699 dicendum quod principaliter tenetur restituere ille qui est
1682 <A HREF="sth3079.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> 1700 principalis in facto, principaliter quidem praecipiens, secundario
1683 </P> 1701 exequens, et consequenter alii per ordinem. Uno tamen restituente
1684 <BR><HR><BR> 1702 illi qui passus est damnum, alius eidem restituere non tenetur, sed
1685 <ADDRESS>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad hanc editionem<BR>Iura omnia asservantur<BR>OCLC nr. <A HREF="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" STYLE="text-decoration=none">49644264</A></ADDRESS> 1703 illi qui sunt principales in facto, et ad quos res pervenit,
1686 </DIV> 1704 tenentur aliis restituere qui restituerunt. Quando autem aliquis
1687 </BODY> 1705 praecipit iniustam acceptionem quae non subsequitur, non est
1688 </HTML> 1706 restitutio facienda, cum restitutio principaliter ordinetur ad
1707 reintegrandam rem eius qui iniuste est damnificatus.</p>
1708 <p title="II-II q. 62 a. 7 ad 3"><a name="41703"><span class=
1709 "ref">[41703] II&ordf;-IIae q. 62 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
1710 dicendum quod non semper ille qui non manifestat latronem tenetur
1711 ad restitutionem, aut qui non obstat, vel qui non reprehendit, sed
1712 solum quando incumbit alicui ex officio, sicut principibus terrae.
1713 Quibus ex hoc non multum imminet periculum, propter hoc enim
1714 potestate publica potiuntur, ut sint iustitiae custodes.</p>
1715 <br />
1716 <div class="E">Articulus 8</div>
1717 <p title="II-II q. 62 a. 8 arg. 1"><a name="41704"><span class=
1718 "ref">[41704] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum
1719 sic proceditur. Videtur quod non teneatur aliquis statim
1720 restituere, sed potius licite possit restitutionem differre.
1721 Praecepta enim affirmativa non obligant ad semper. Sed necessitas
1722 restituendi imminet ex praecepto affirmativo. Ergo non obligatur
1723 homo ad statim restituendum.</p>
1724 <p title="II-II q. 62 a. 8 arg. 2"><a name="41705"><span class=
1725 "ref">[41705] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
1726 nullus tenetur ad impossibile. Sed quandoque aliquis non potest
1727 statim restituere. Ergo nullus tenetur ad statim restituendum.</p>
1728 <p title="II-II q. 62 a. 8 arg. 3"><a name="41706"><span class=
1729 "ref">[41706] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
1730 restitutio est quidam actus virtutis, scilicet iustitiae. Tempus
1731 autem est una de circumstantiis quae requiruntur ad actus virtutum.
1732 Cum igitur aliae circumstantiae non sint determinatae in actibus
1733 virtutum, sed determinabiles secundum rationem prudentiae; videtur
1734 quod nec in restitutione sit tempus determinatum, ut scilicet
1735 aliquis teneatur ad statim restituendum.</p>
1736 <p title="II-II q. 62 a. 8 s. c."><a name="41707"><span class=
1737 "ref">[41707] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra
1738 est quod eadem ratio esse videtur in omnibus quae sunt restituenda.
1739 Sed ille qui conducit opera mercenarii non potest differre
1740 restitutionem, ut patet per illud quod habetur Levit. XIX <i>non
1741 morabitur opus mercenarii tui apud te usque mane</i>. Ergo neque in
1742 aliis restitutionibus faciendis potest fieri dilatio, sed statim
1743 restituere oportet.</p>
1744 <p title="II-II q. 62 a. 8 co."><a name="41708"><span class=
1745 "ref">[41708] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 co.</span></a> Respondeo
1746 dicendum quod sicut accipere rem alienam est peccatum contra
1747 iustitiam, ita etiam detinere eam, quia per hoc quod aliquis
1748 detinet rem alienam invito domino, impedit eum ab usu rei suae, et
1749 sic ei facit iniuriam. Manifestum est autem quod nec per modicum
1750 tempus licet in peccato morari, sed quilibet tenetur statim
1751 peccatum deserere, secundum illud Eccli. XXI, <i>quasi a facie
1752 colubri fuge peccatum</i>. Et ideo quilibet tenetur statim
1753 restituere, vel petere dilationem ab eo qui potest usum rei
1754 concedere.</p>
1755 <p title="II-II q. 62 a. 8 ad 1"><a name="41709"><span class=
1756 "ref">[41709] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum
1757 ergo dicendum quod praeceptum de restitutione facienda, quamvis
1758 secundum formam sit affirmativum, implicat tamen in se negativum
1759 praeceptum, quo prohibemur rem alterius detinere.</p>
1760 <p title="II-II q. 62 a. 8 ad 2"><a name="41710"><span class=
1761 "ref">[41710] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
1762 dicendum quod quando aliquis non potest statim restituere, ipsa
1763 impotentia absolvit eum ab instanti restitutione facienda, sicut
1764 etiam totaliter a restitutione absolvitur si omnino sit impotens.
1765 Debet tamen remissionem vel dilationem petere ab eo cui debet, aut
1766 per se aut per alium.</p>
1767 <p title="II-II q. 62 a. 8 ad 3"><a name="41711"><span class=
1768 "ref">[41711] II&ordf;-IIae q. 62 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
1769 dicendum quod cuiuscumque circumstantiae omissio contrariatur
1770 virtuti, pro determinata est habenda, et oportet illam
1771 circumstantiam observare. Et quia per dilationem restitutionis
1772 committitur peccatum iniustae detentionis, quod iustitiae
1773 opponitur, ideo necesse est tempus esse determinatum, ut statim
1774 restitutio fiat.</p>
1775 <br />
1776 <div class="D">Quaestio 63</div>
1777 <div class="G">Prooemium</div>
1778 <p title="II-II q. 63 pr."><a name="41712"><span class=
1779 "ref">[41712] II&ordf;-IIae q. 63 pr.</span></a> Deinde
1780 considerandum est de vitiis oppositis praedictis iustitiae
1781 partibus. Et primo, de acceptione personarum, quae opponitur
1782 iustitiae distributivae; secundo, de peccatis quae opponuntur
1783 iustitiae commutativae. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo,
1784 utrum personarum acceptio sit peccatum. Secundo, utrum habeat locum
1785 in dispensatione spiritualium. Tertio, utrum in exhibitione
1786 honorum. Quarto, utrum in iudiciis.</p>
1787 <br />
1788 <div class="E">Articulus 1</div>
1789 <p title="II-II q. 63 a. 1 arg. 1"><a name="41713"><span class=
1790 "ref">[41713] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
1791 sic proceditur. Videtur quod personarum acceptio non sit peccatum.
1792 In nomine enim personae intelligitur personae dignitas. Sed
1793 considerare dignitates personarum pertinet ad distributivam
1794 iustitiam. Ergo personarum acceptio non est peccatum.</p>
1795 <p title="II-II q. 63 a. 1 arg. 2"><a name="41714"><span class=
1796 "ref">[41714] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
1797 in rebus humanis personae sunt principaliores quam res, quia res
1798 sunt propter personas, et non e converso. Sed rerum acceptio non
1799 est peccatum. Ergo multo minus acceptio personarum.</p>
1800 <p title="II-II q. 63 a. 1 arg. 3"><a name="41715"><span class=
1801 "ref">[41715] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
1802 apud Deum nulla potest esse iniquitas vel peccatum. Sed Deus
1803 videtur personas accipere, quia interdum duorum hominum unius
1804 conditionis unum assumit per gratiam, et alterum relinquit in
1805 peccato, secundum illud Matth. XXIV, <i>duo erunt in lecto, unus
1806 assumetur et alius relinquetur</i>. Ergo acceptio personarum non
1807 est peccatum.</p>
1808 <p title="II-II q. 63 a. 1 s. c."><a name="41716"><span class=
1809 "ref">[41716] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra,
1810 nihil prohibetur in lege divina nisi peccatum. Sed personarum
1811 acceptio prohibetur Deut. I, ubi dicitur, <i>non accipietis
1812 cuiusquam personam</i>. Ergo personarum acceptio est peccatum.</p>
1813 <p title="II-II q. 63 a. 1 co."><a name="41717"><span class=
1814 "ref">[41717] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 co.</span></a> Respondeo
1815 dicendum quod personarum acceptio opponitur distributivae
1816 iustitiae. Consistit enim aequalitas distributivae iustitiae in hoc
1817 quod diversis personis diversa tribuuntur secundum proportionem ad
1818 dignitates personarum. Si ergo aliquis consideret illam
1819 proprietatem personae propter quam id quod ei confertur est ei
1820 debitum, non erit acceptio personae, sed causae, unde Glossa, super
1821 illud ad Ephes. VI, <i>non est personarum acceptio apud Deum</i>,
1822 dicit quod iudex iustus causas discernit, non personas. Puta si
1823 aliquis promoveat aliquem ad magisterium propter sufficientiam
1824 scientiae, hic attenditur causa debita, non persona, si autem
1825 aliquis consideret in eo cui aliquid confert, non id propter quod
1826 id quod ei datur esset ei proportionatum vel debitum, sed solum hoc
1827 quod est iste homo, puta Petrus vel Martinus, est hic acceptio
1828 personae, quia non attribuitur ei aliquid propter aliquam causam
1829 quae faciat eum dignum, sed simpliciter attribuitur personae. Ad
1830 personam autem refertur quaecumque conditio non faciens ad causam
1831 propter quam sit dignus hoc dono, puta si aliquis promoveat aliquem
1832 ad praelationem vel magisterium quia est dives, vel quia est
1833 consanguineus suus, est acceptio personae. Contingit tamen aliquam
1834 conditionem personae facere eam dignam respectu unius rei, et non
1835 respectu alterius, sicut consanguinitas facit aliquem dignum ad hoc
1836 quod instituatur heres patrimonii, non autem ad hoc quod conferatur
1837 ei praelatio ecclesiastica. Et ideo eadem conditio personae in uno
1838 negotio considerata facit acceptionem personae, in alio autem non
1839 facit. Sic ergo patet quod personarum acceptio opponitur iustitiae
1840 distributivae in hoc quod praeter proportionem agitur. Nihil autem
1841 opponitur virtuti nisi peccatum. Unde consequens est quod
1842 personarum acceptio sit peccatum.</p>
1843 <p title="II-II q. 63 a. 1 ad 1"><a name="41718"><span class=
1844 "ref">[41718] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
1845 ergo dicendum quod in distributiva iustitia considerantur
1846 conditiones personarum quae faciunt ad causam dignitatis vel
1847 debiti. Sed in acceptione personarum considerantur conditiones quae
1848 non faciunt ad causam, ut dictum est.</p>
1849 <p title="II-II q. 63 a. 1 ad 2"><a name="41719"><span class=
1850 "ref">[41719] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
1851 dicendum quod personae proportionantur et dignae redduntur
1852 aliquibus quae eis distribuuntur, propter aliquas res quae
1853 pertinent ad conditionem personae, et ideo huiusmodi conditiones
1854 sunt attendendae tanquam propriae causae. Cum autem considerantur
1855 ipsae personae, attenditur non causa ut causa. Et ideo patet quod,
1856 quamvis personae sint digniores simpliciter, non tamen sunt
1857 digniores quoad hoc.</p>
1858 <p title="II-II q. 63 a. 1 ad 3"><a name="41720"><span class=
1859 "ref">[41720] II&ordf;-IIae q. 63 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
1860 dicendum quod duplex est datio. Una quidem pertinens ad iustitiam,
1861 qua scilicet aliquis dat alicui quod ei debetur. Et circa tales
1862 dationes attenditur personarum acceptio. Alia est datio ad
1863 liberalitatem pertinens, qua scilicet gratis datur alicui quod ei
1864 non debetur. Et talis est collatio munerum gratiae, per quae
1865 peccatores assumuntur a Deo. Et in hac donatione non habet locum
1866 personarum acceptio, quia quilibet potest absque iniustitia de suo
1867 dare quantum vult et cui vult, secundum illud Matth. XX, <i>an non
1868 licet mihi quod volo facere? Tolle quod tuum est, et vade</i>.</p>
1869 <br />
1870 <div class="E">Articulus 2</div>
1871 <p title="II-II q. 63 a. 2 arg. 1"><a name="41721"><span class=
1872 "ref">[41721] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
1873 secundum sic proceditur. Videtur quod in dispensatione spiritualium
1874 locum non habeat personarum acceptio. Conferre enim dignitatem
1875 ecclesiasticam seu beneficium alicui propter consanguinitatem
1876 videtur ad acceptionem personarum pertinere, quia consanguinitas
1877 non est causa faciens hominem dignum ecclesiastico beneficio. Sed
1878 hoc non videtur esse peccatum, cum hoc ex consuetudine praelati
1879 Ecclesiae faciant. Ergo peccatum personarum acceptionis non videtur
1880 locum habere in dispensatione spiritualium.</p>
1881 <p title="II-II q. 63 a. 2 arg. 2"><a name="41722"><span class=
1882 "ref">[41722] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
1883 praeferre divitem pauperi videtur ad acceptionem personarum
1884 pertinere, ut patet Iac. II. Sed facilius dispensatur cum divitibus
1885 et potentibus quod contrahant matrimonium in gradu prohibito, quam
1886 cum aliis. Ergo peccatum personarum acceptionis non videtur locum
1887 habere circa dispensationem spiritualium.</p>
1888 <p title="II-II q. 63 a. 2 arg. 3"><a name="41723"><span class=
1889 "ref">[41723] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
1890 secundum iura sufficit eligere bonum, non autem requiritur quod
1891 aliquis eligat meliorem. Sed eligere minus bonum ad aliquid altius
1892 videtur ad acceptionem personarum pertinere. Ergo personarum
1893 acceptio non est peccatum in spiritualibus.</p>
1894 <p title="II-II q. 63 a. 2 arg. 4"><a name="41724"><span class=
1895 "ref">[41724] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
1896 secundum statuta Ecclesiae eligendus est aliquis de gremio
1897 Ecclesiae. Sed hoc videtur ad acceptionem personarum pertinere,
1898 quia quandoque sufficientiores alibi invenirentur. Ergo personarum
1899 acceptio non est peccatum in spiritualibus.</p>
1900 <p title="II-II q. 63 a. 2 s. c."><a name="41725"><span class=
1901 "ref">[41725] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
1902 est quod dicitur Iac. II, <i>nolite in personarum acceptione habere
1903 fidem domini nostri Iesu Christi</i>. Ubi dicit Glossa Augustini,
1904 <i>quis ferat si quis divitem eligat ad sedem honoris Ecclesiae,
1905 contempto paupere instructiore et sanctiore?</i></p>
1906 <p title="II-II q. 63 a. 2 co."><a name="41726"><span class=
1907 "ref">[41726] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 co.</span></a> Respondeo
1908 dicendum quod, sicut dictum est, acceptio personarum est peccatum
1909 inquantum contrariatur iustitiae. Quanto autem in maioribus aliquis
1910 iustitiam transgreditur, tanto gravius peccat. Unde cum spiritualia
1911 sint temporalibus potiora, gravius peccatum est personas accipere
1912 in dispensatione spiritualium quam in dispensatione temporalium. Et
1913 quia personarum acceptio est cum aliquid personae attribuitur
1914 praeter proportionem dignitatis ipsius, considerare oportet quod
1915 dignitas alicuius personae potest attendi dupliciter. Uno modo,
1916 simpliciter et secundum se, et sic maioris dignitatis est ille qui
1917 magis abundat in spiritualibus gratiae donis. Alio modo, per
1918 comparationem ad bonum commune, contingit enim quandoque quod ille
1919 qui est minus sanctus et minus sciens, potest maius conferre ad
1920 bonum commune, propter potentiam vel industriam saecularem, vel
1921 propter aliquid huiusmodi. Et quia dispensationes spiritualium
1922 principalius ordinantur ad utilitatem communem, secundum illud I ad
1923 Cor. XII, <i>unicuique datur manifestatio spiritus ad
1924 utilitatem</i>; ideo quandoque absque acceptione personarum in
1925 dispensatione spiritualium illi qui sunt simpliciter minus boni,
1926 melioribus praeferuntur, sicut etiam et Deus gratias gratis datas
1927 quandoque concedit minus bonis.</p>
1928 <p title="II-II q. 63 a. 2 ad 1"><a name="41727"><span class=
1929 "ref">[41727] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
1930 ergo dicendum quod circa consanguineos praelati distinguendum est.
1931 Quia quandoque sunt minus digni et simpliciter, et per respectum ad
1932 bonum commune. Et sic si dignioribus praeferantur, est peccatum
1933 personarum acceptionis in dispensatione spiritualium, quorum
1934 praelatus ecclesiasticus non est dominus, ut possit ea dare pro
1935 libito, sed dispensator, secundum illud I ad Cor. IV, <i>sic nos
1936 existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum
1937 Dei</i>. Quandoque vero consanguinei praelati ecclesiastici sunt
1938 aeque digni ut alii. Et sic licite potest, absque personarum
1939 acceptione, consanguineos suos praeferre, quia saltem in hoc
1940 praeeminent, quod de ipsis magis confidere potest ut unanimiter
1941 secum negotia Ecclesiae tractent. Esset tamen hoc propter scandalum
1942 dimittendum, si ex hoc aliqui exemplum sumerent, etiam praeter
1943 dignitatem, bona Ecclesiae consanguineis dandi.</p>
1944 <p title="II-II q. 63 a. 2 ad 2"><a name="41728"><span class=
1945 "ref">[41728] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
1946 dicendum quod dispensatio matrimonii contrahendi principaliter
1947 fieri consuevit propter foedus pacis firmandum, quod quidem magis
1948 est necessarium communi utilitati circa personas excellentes. Ideo
1949 cum eis facilius dispensatur absque peccato acceptionis
1950 personarum.</p>
1951 <p title="II-II q. 63 a. 2 ad 3"><a name="41729"><span class=
1952 "ref">[41729] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
1953 dicendum quod quantum ad hoc quod electio impugnari non possit in
1954 foro iudiciali, sufficit eligere bonum, nec oportet eligere
1955 meliorem, quia sic omnis electio posset habere calumniam. Sed
1956 quantum ad conscientiam eligentis, necesse est eligere meliorem vel
1957 simpliciter, vel in comparatione ad bonum commune. Quia si potest
1958 haberi aliquis magis idoneus erga aliquam dignitatem et alius
1959 praeferatur, oportet quod hoc sit propter aliquam causam. Quae
1960 quidem si pertineat ad negotium, quantum ad hoc erit ille qui
1961 eligitur magis idoneus. Si vero non pertineat ad negotium id quod
1962 consideratur ut causa, erit manifeste acceptio personae.</p>
1963 <p title="II-II q. 63 a. 2 ad 4"><a name="41730"><span class=
1964 "ref">[41730] II&ordf;-IIae q. 63 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
1965 dicendum quod ille qui de gremio Ecclesiae assumitur, ut in
1966 pluribus consuevit esse utilior quantum ad bonum commune, quia
1967 magis diligit Ecclesiam in qua est nutritus. Et propter hoc etiam
1968 mandatur Deut. XVII, <i>non poteris alterius gentis facere regem,
1969 qui non sit frater tuus</i>.</p>
1970 <br />
1971 <div class="E">Articulus 3</div>
1972 <p title="II-II q. 63 a. 3 arg. 1"><a name="41731"><span class=
1973 "ref">[41731] II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
1974 sic proceditur. Videtur quod in exhibitione honoris et reverentiae
1975 non habeat locum peccatum acceptionis personarum. Honor enim nihil
1976 aliud esse videtur quam reverentia quaedam alicui exhibita in
1977 testimonium virtutis, ut patet per philosophum, in I Ethic. Sed
1978 praelati et principes sunt honorandi, etiam si sint mali; sicut
1979 etiam et parentes, de quibus mandatur Exod. XX, honora patrem tuum
1980 et matrem tuam; et etiam domini sunt a servis honorandi, etiam si
1981 sint mali, secundum illud I ad Tim. VI, <i>quicumque sunt sub iugo
1982 servi, dominos suos honore dignos arbitrentur</i>. Ergo videtur
1983 quod acceptio personae non sit peccatum in exhibitione honoris.</p>
1984 <p title="II-II q. 63 a. 3 arg. 2"><a name="41732"><span class=
1985 "ref">[41732] II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
1986 Levit. XIX praecipitur, <i>coram cano capite consurge, et honora
1987 personam senis</i>. Sed hoc videtur ad acceptionem personarum
1988 pertinere, quia quandoque senes non sunt virtuosi, secundum illud
1989 Dan. XIII, <i>egressa est iniquitas a senioribus populi</i>. Ergo
1990 acceptio personarum non est peccatum in exhibitione honoris.</p>
1991 <p title="II-II q. 63 a. 3 arg. 3"><a name="41733"><span class=
1992 "ref">[41733] II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
1993 super illud Iac. II, <i>nolite in personarum acceptione habere</i>
1994 etc., dicit Glossa Augustini, <i>si hoc quod Iacobus dicit, si
1995 introierit in conventum vestrum vir habens anulum aureum etc.,
1996 intelligatur de quotidianis consessibus quis hic non peccat, si
1997 tamen peccat?</i> Sed haec est acceptio personarum, divites propter
1998 divitias honorare, dicit enim Gregorius, in quadam homilia,
1999 <i>superbia nostra retunditur, quia in hominibus non naturam, qua
2000 ad imaginem Dei facti sunt, sed divitias honoramus</i>; et sic, cum
2001 divitiae non sint debita causa honoris, pertinebit hoc ad
2002 personarum acceptionem. Ergo personarum acceptio non est peccatum
2003 circa exhibitionem honoris.</p>
2004 <p title="II-II q. 63 a. 3 s. c."><a name="41734"><span class=
2005 "ref">[41734] II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
2006 est quod dicitur in Glossa Iac. II, <i>quicumque divitem propter
2007 divitias honorat, peccat</i>. Et pari ratione, si aliquis honoretur
2008 propter alias causas quae non faciunt dignum honore, quod pertinet
2009 ad acceptionem personarum. Ergo acceptio personarum in exhibitione
2010 honoris est peccatum.</p>
2011 <p title="II-II q. 63 a. 3 co."><a name="41735"><span class=
2012 "ref">[41735] II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 co.</span></a> Respondeo
2013 dicendum quod honor est quoddam testimonium de virtute eius qui
2014 honoratur, et ideo sola virtus est debita causa honoris. Sciendum
2015 tamen quod aliquis potest honorari non solum propter virtutem
2016 propriam, sed etiam propter virtutem alterius. Sicut principes et
2017 praelati honorantur etiam si sint mali, inquantum gerunt personam
2018 Dei et communitatis cui praeficiuntur, secundum illud Prov. XXVI,
2019 <i>sicut qui immittit lapides in acervum Mercurii, ita qui tribuit
2020 insipienti honorem</i>. Quia gentiles rationem attribuebant
2021 Mercurio, acervus Mercurii dicitur cumulus ratiocinii, in quo
2022 mercator quandoque mittit unum lapillum loco centum marcarum, ita
2023 etiam honoratur insipiens, quia ponitur loco Dei et loco totius
2024 communitatis. Et eadem ratione parentes et domini sunt honorandi,
2025 propter participationem divinae dignitatis, qui est omnium pater et
2026 dominus. Senes autem sunt honorandi propter signum virtutis, quod
2027 est senectus, licet hoc signum quandoque deficiat. Unde, ut dicitur
2028 Sap. IV, <i>senectus vere honoranda est non diuturna neque annorum
2029 numero computata, cani autem sunt sensus hominis, et aetas
2030 senectutis vita est immaculata</i>. Divites autem honorandi sunt
2031 propter hoc quod maiorem locum in communitatibus obtinent. Si autem
2032 solum intuitu divitiarum honorentur, erit peccatum acceptionis
2033 personarum.</p>
2034 <p title="II-II q. 63 a. 3 ad arg."><a name="41736"><span class=
2035 "ref">[41736] II&ordf;-IIae q. 63 a. 3 ad arg.</span></a> Et per
2036 hoc patet responsio ad obiecta.</p>
2037 <br />
2038 <div class="E">Articulus 4</div>
2039 <p title="II-II q. 63 a. 4 arg. 1"><a name="41737"><span class=
2040 "ref">[41737] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
2041 sic proceditur. Videtur quod in iudiciis locum non habeat peccatum
2042 acceptionis personarum. Acceptio enim personarum opponitur
2043 distributivae iustitiae, ut dictum est. Sed iudicia maxime videntur
2044 ad iustitiam commutativam pertinere. Ergo personarum acceptio non
2045 habet locum in iudiciis.</p>
2046 <p title="II-II q. 63 a. 4 arg. 2"><a name="41738"><span class=
2047 "ref">[41738] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
2048 poenae secundum aliquod iudicium infliguntur. Sed in poenis
2049 accipiuntur personae absque peccato, quia gravius puniuntur qui
2050 inferunt iniuriam in personas principum quam qui in personas
2051 aliorum. Ergo personarum acceptio non habet locum in iudiciis.</p>
2052 <p title="II-II q. 63 a. 4 arg. 3"><a name="41739"><span class=
2053 "ref">[41739] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
2054 Eccli. IV dicitur, <i>in iudicando esto pupillis misericors</i>.
2055 Sed hoc videtur accipere personam pauperis. Ergo acceptio personae
2056 in iudiciis non est peccatum.</p>
2057 <p title="II-II q. 63 a. 4 s. c."><a name="41740"><span class=
2058 "ref">[41740] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
2059 est quod dicitur Prov. XVIII, <i>accipere personam in iudicio non
2060 est bonum</i>.</p>
2061 <p title="II-II q. 63 a. 4 co."><a name="41741"><span class=
2062 "ref">[41741] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 co.</span></a> Respondeo
2063 dicendum quod, sicut supra dictum est, iudicium est actus
2064 iustitiae, prout iudex ad aequalitatem iustitiae reducit ea quae
2065 inaequalitatem oppositam facere possunt. Personarum autem acceptio
2066 inaequalitatem quandam habet, inquantum attribuitur alicui personae
2067 praeter proportionem suam, in qua consistit aequalitas iustitiae.
2068 Et ideo manifestum est quod per personarum acceptionem iudicium
2069 corrumpitur.</p>
2070 <p title="II-II q. 63 a. 4 ad 1"><a name="41742"><span class=
2071 "ref">[41742] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
2072 ergo dicendum quod iudicium dupliciter potest considerari. Uno
2073 modo, quantum ad ipsam rem iudicatam. Et sic iudicium se habet
2074 communiter ad commutativam et ad distributivam iustitiam, potest
2075 enim iudicio definiri qualiter aliquid commune sit distribuendum in
2076 multos, et qualiter unus alteri restituat quod ab eo accepit. Alio
2077 modo potest considerari quantum ad ipsam formam iudicii, prout
2078 scilicet iudex, etiam in ipsa commutativa iustitia, ab uno accipit
2079 et alteri dat. Et hoc pertinet ad distributivam iustitiam. Et
2080 secundum hoc in quolibet iudicio locum habere potest personarum
2081 acceptio.</p>
2082 <p title="II-II q. 63 a. 4 ad 2"><a name="41743"><span class=
2083 "ref">[41743] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
2084 dicendum quod cum punitur gravius aliquis propter iniuriam in
2085 maiorem personam commissam, non est personarum acceptio, quia ipsa
2086 diversitas personae facit, quantum ad hoc, diversitatem rei, ut
2087 supra dictum est.</p>
2088 <p title="II-II q. 63 a. 4 ad 3"><a name="41744"><span class=
2089 "ref">[41744] II&ordf;-IIae q. 63 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
2090 dicendum quod homo in iudicio debet pauperi subvenire quantum fieri
2091 potest, tamen sine laesione iustitiae. Alioquin habet locum illud
2092 quod dicitur Exod. XXIII, <i>pauperis quoque non misereberis in
2093 iudicio</i>.</p>
2094 <br />
2095 <div class="D">Quaestio 64</div>
2096 <div class="G">Prooemium</div>
2097 <p title="II-II q. 64 pr."><a name="41745"><span class=
2098 "ref">[41745] II&ordf;-IIae q. 64 pr.</span></a> Deinde
2099 considerandum est de vitiis oppositis commutativae iustitiae. Et
2100 primo considerandum est de peccatis quae committuntur circa
2101 involuntarias commutationes; secundo, de peccatis quae committuntur
2102 circa commutationes voluntarias. Committuntur autem peccata circa
2103 involuntarias commutationes per hoc quod aliquod nocumentum proximo
2104 infertur contra eius voluntatem, quod quidem potest fieri
2105 dupliciter, scilicet facto, et verbo. Facto quidem, cum proximus
2106 laeditur vel in persona propria; vel in persona coniuncta; vel in
2107 propriis rebus. De his ergo per ordinem considerandum est. Et
2108 primo, de homicidio, per quod maxime nocetur proximo. Et circa hoc
2109 quaeruntur octo. Primo, utrum occidere animalia bruta, vel etiam
2110 plantas, sit peccatum. Secundo, utrum occidere peccatorem sit
2111 licitum. Tertio, utrum hoc liceat privatae personae, vel solum
2112 publicae. Quarto, utrum hoc liceat clerico. Quinto, utrum liceat
2113 alicui occidere seipsum. Sexto, utrum liceat occidere hominem
2114 iustum. Septimo, utrum liceat alicui occidere hominem seipsum
2115 defendendo. Octavo, utrum homicidium casuale sit peccatum
2116 mortale.</p>
2117 <br />
2118 <div class="E">Articulus 1</div>
2119 <p title="II-II q. 64 a. 1 arg. 1"><a name="41746"><span class=
2120 "ref">[41746] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
2121 sic proceditur. Videtur quod occidere quaecumque viventia sit
2122 illicitum. Dicit enim apostolus, ad Rom. XIII, <i>qui ordinationi
2123 Dei resistit, ipse sibi damnationem acquirit</i>. Sed per
2124 ordinationem divinae providentiae omnia viventia conservantur,
2125 secundum illud Psalm., <i>qui producit in montibus faenum, et dat
2126 iumentis escam ipsorum</i>. Ergo mortificare quaecumque viventia
2127 videtur esse illicitum.</p>
2128 <p title="II-II q. 64 a. 1 arg. 2"><a name="41747"><span class=
2129 "ref">[41747] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
2130 homicidium est peccatum ex eo quod homo privatur vita. Sed vita
2131 communis est omnibus animalibus et plantis. Ergo eadem ratione
2132 videtur esse peccatum occidere bruta animalia et plantas.</p>
2133 <p title="II-II q. 64 a. 1 arg. 3"><a name="41748"><span class=
2134 "ref">[41748] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
2135 in lege divina non determinatur specialis poena nisi peccato. Sed
2136 occidenti ovem vel bovem alterius statuitur poena determinata in
2137 lege divina, ut patet Exod. XXII. Ergo occisio brutorum animalium
2138 est peccatum.</p>
2139 <p title="II-II q. 64 a. 1 s. c."><a name="41749"><span class=
2140 "ref">[41749] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
2141 est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>cum audimus, non
2142 occides, non accipimus hoc dictum esse de fructetis, quia nullus
2143 eis est sensus, nec de irrationalibus animalibus, quia nulla nobis
2144 ratione sociantur. Restat ergo ut de homine intelligamus quod
2145 dictum est, non occides</i>.</p>
2146 <p title="II-II q. 64 a. 1 co."><a name="41750"><span class=
2147 "ref">[41750] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 co.</span></a> Respondeo
2148 dicendum quod nullus peccat ex hoc quod utitur re aliqua ad hoc ad
2149 quod est. In rerum autem ordine imperfectiora sunt propter
2150 perfectiora, sicut etiam in generationis via natura ab imperfectis
2151 ad perfecta procedit. Et inde est quod sicut in generatione hominis
2152 prius est vivum, deinde animal, ultimo autem homo; ita etiam ea
2153 quae tantum vivunt, ut plantae, sunt communiter propter omnia
2154 animalia, et animalia sunt propter hominem. Et ideo si homo utatur
2155 plantis ad utilitatem animalium, et animalibus ad utilitatem
2156 hominum, non est illicitum, ut etiam per philosophum patet, in I
2157 Polit. Inter alios autem usus maxime necessarius esse videtur ut
2158 animalia plantis utantur in cibum, et homines animalibus, quod sine
2159 mortificatione eorum fieri non potest. Et ideo licitum est et
2160 plantas mortificare in usum animalium, et animalia in usum hominum,
2161 ex ipsa ordinatione divina, dicitur enim Gen. I, <i>ecce, dedi
2162 vobis omnem herbam et universa ligna, ut sint vobis in escam et
2163 cunctis animantibus</i>. Et Gen. IX dicitur, <i>omne quod movetur
2164 et vivit, erit vobis in cibum</i>.</p>
2165 <p title="II-II q. 64 a. 1 ad 1"><a name="41751"><span class=
2166 "ref">[41751] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
2167 ergo dicendum quod ex ordinatione divina conservatur vita animalium
2168 et plantarum non propter seipsam, sed propter hominem. Unde ut
2169 Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>iustissima ordinatione
2170 creatoris et vita et mors eorum nostris usibus subditur</i>.</p>
2171 <p title="II-II q. 64 a. 1 ad 2"><a name="41752"><span class=
2172 "ref">[41752] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
2173 dicendum quod animalia bruta et plantae non habent vitam
2174 rationalem, per quam a seipsis agantur, sed semper aguntur quasi ab
2175 alio, naturali quodam impulsu. Et hoc est signum quod sunt
2176 naturaliter serva, et aliorum usibus accommodata.</p>
2177 <p title="II-II q. 64 a. 1 ad 3"><a name="41753"><span class=
2178 "ref">[41753] II&ordf;-IIae q. 64 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
2179 dicendum quod ille qui occidit bovem alterius peccat quidem, non
2180 quia occidit bovem, sed quia damnificat hominem in re sua. Unde non
2181 continetur sub peccato homicidii, sed sub peccato furti vel
2182 rapinae.</p>
2183 <br />
2184 <div class="E">Articulus 2</div>
2185 <p title="II-II q. 64 a. 2 arg. 1"><a name="41754"><span class=
2186 "ref">[41754] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
2187 secundum sic proceditur. Videtur quod non sit licitum occidere
2188 homines peccatores. Dominus enim, Matth. XIII, in parabola,
2189 prohibuit extirpare zizania, qui sunt filii nequam, ut ibidem
2190 dicitur. Sed omne quod est prohibitum a Deo est peccatum. Ergo
2191 occidere peccatorem est peccatum.</p>
2192 <p title="II-II q. 64 a. 2 arg. 2"><a name="41755"><span class=
2193 "ref">[41755] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
2194 iustitia humana conformatur iustitiae divinae. Sed secundum divinam
2195 iustitiam peccatores ad poenitentiam reservantur, secundum illud
2196 Ezech. XVIII, <i>nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et
2197 vivat</i>. Ergo videtur esse omnino iniustum quod peccatores
2198 occidantur.</p>
2199 <p title="II-II q. 64 a. 2 arg. 3"><a name="41756"><span class=
2200 "ref">[41756] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
2201 illud quod est secundum se malum nullo bono fine fieri licet, ut
2202 patet per Augustinum, in libro contra mendacium, et per
2203 philosophum, in II Ethic. Sed occidere hominem secundum se est
2204 malum, quia ad omnes homines debemus caritatem habere; amicos autem
2205 volumus vivere et esse, ut dicitur in IX Ethic. Ergo nullo modo
2206 licet hominem peccatorem interficere.</p>
2207 <p title="II-II q. 64 a. 2 s. c."><a name="41757"><span class=
2208 "ref">[41757] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
2209 est quod dicitur Exod. XXII, <i>maleficos non patieris vivere</i>;
2210 et in Psalm., <i>in matutino interficiebam omnes peccatores
2211 terrae</i>.</p>
2212 <p title="II-II q. 64 a. 2 co."><a name="41758"><span class=
2213 "ref">[41758] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 co.</span></a> Respondeo
2214 dicendum quod, sicut dictum est, licitum est occidere animalia
2215 bruta inquantum ordinantur naturaliter ad hominum usum, sicut
2216 imperfectum ordinatur ad perfectum. Omnis autem pars ordinatur ad
2217 totum ut imperfectum ad perfectum. Et ideo omnis pars naturaliter
2218 est propter totum. Et propter hoc videmus quod si saluti totius
2219 corporis humani expediat praecisio alicuius membri, puta cum est
2220 putridum et corruptivum aliorum, laudabiliter et salubriter
2221 abscinditur. Quaelibet autem persona singularis comparatur ad totam
2222 communitatem sicut pars ad totum. Et ideo si aliquis homo sit
2223 periculosus communitati et corruptivus ipsius propter aliquod
2224 peccatum, laudabiliter et salubriter occiditur, ut bonum commune
2225 conservetur, modicum enim fermentum totam massam corrumpit, ut
2226 dicitur I ad Cor. V.</p>
2227 <p title="II-II q. 64 a. 2 ad 1"><a name="41759"><span class=
2228 "ref">[41759] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
2229 ergo dicendum quod dominus abstinendum mandavit ab eradicatione
2230 zizaniorum ut tritico parceretur, idest bonis. Quod quidem fit
2231 quando non possunt occidi mali quin simul occidantur et boni, vel
2232 quia latent inter bonos; vel quia habent multos sequaces, ita quod
2233 sine bonorum periculo interfici non possunt; ut Augustinus dicit,
2234 contra Parmen. Unde dominus docet magis esse sinendum malos vivere,
2235 et ultionem reservandum usque ad extremum iudicium, quam quod boni
2236 simul occidantur. Quando vero ex occisione malorum non imminet
2237 periculum bonis, sed magis tutela et salus, tunc licite possunt
2238 mali occidi.</p>
2239 <p title="II-II q. 64 a. 2 ad 2"><a name="41760"><span class=
2240 "ref">[41760] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
2241 dicendum quod Deus, secundum ordinem suae sapientiae, quandoque
2242 statim peccatores occidit, ad liberationem bonorum; quandoque autem
2243 eis poenitendi tempus concedit; secundum quod ipse novit suis
2244 electis expedire. Et hoc etiam humana iustitia imitatur pro posse,
2245 illos enim qui sunt perniciosi in alios, occidit; eos vero qui
2246 peccant aliis graviter non nocentes, ad poenitentiam reservat.</p>
2247 <p title="II-II q. 64 a. 2 ad 3"><a name="41761"><span class=
2248 "ref">[41761] II&ordf;-IIae q. 64 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
2249 dicendum quod homo peccando ab ordine rationis recedit, et ideo
2250 decidit a dignitate humana, prout scilicet homo est naturaliter
2251 liber et propter seipsum existens, et incidit quodammodo in
2252 servitutem bestiarum, ut scilicet de ipso ordinetur secundum quod
2253 est utile aliis; secundum illud Psalm., <i>homo, cum in honore
2254 esset, non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus, et
2255 similis factus est illis</i>; et Prov. XI dicitur, <i>qui stultus
2256 est serviet sapienti</i>. Et ideo quamvis hominem in sua dignitate
2257 manentem occidere sit secundum se malum, tamen hominem peccatorem
2258 occidere potest esse bonum, sicut occidere bestiam, peior enim est
2259 malus homo bestia, et plus nocet, ut philosophus dicit, in I Polit.
2260 et in VII Ethic.</p>
2261 <br />
2262 <div class="E">Articulus 3</div>
2263 <p title="II-II q. 64 a. 3 arg. 1"><a name="41762"><span class=
2264 "ref">[41762] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
2265 sic proceditur. Videtur quod occidere hominem peccatorem liceat
2266 privatae personae. In lege enim divina nihil illicitum mandatur.
2267 Sed Exod. XXXII praecepit Moyses, <i>occidat unusquisque proximum
2268 suum, fratrem et amicum suum</i>, pro peccato vituli conflatilis.
2269 Ergo etiam privatis personis licet peccatorem occidere.</p>
2270 <p title="II-II q. 64 a. 3 arg. 2"><a name="41763"><span class=
2271 "ref">[41763] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
2272 homo propter peccatum bestiis comparatur, ut dictum est. Sed
2273 occidere bestiam sylvestrem, maxime nocentem, cuilibet privatae
2274 personae licet. Ergo, pari ratione, occidere hominem
2275 peccatorem.</p>
2276 <p title="II-II q. 64 a. 3 arg. 3"><a name="41764"><span class=
2277 "ref">[41764] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
2278 laudabile est quod homo, etiam si sit privata persona, operetur
2279 quod est utile bono communi. Sed occisio maleficorum est utilis
2280 bono communi, ut dictum est. Ergo laudabile est si etiam privatae
2281 personae malefactores occidant.</p>
2282 <p title="II-II q. 64 a. 3 s. c."><a name="41765"><span class=
2283 "ref">[41765] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
2284 est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>qui sine aliqua
2285 publica administratione maleficum interfecerit, velut homicida
2286 iudicabitur, et tanto amplius quanto sibi potestatem a Deo non
2287 concessam usurpare non timuit</i>.</p>
2288 <p title="II-II q. 64 a. 3 co."><a name="41766"><span class=
2289 "ref">[41766] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 co.</span></a> Respondeo
2290 dicendum quod, sicut dictum est, occidere malefactorem licitum est
2291 inquantum ordinatur ad salutem totius communitatis. Et ideo ad
2292 illum solum pertinet cui committitur cura communitatis
2293 conservandae, sicut ad medicum pertinet praecidere membrum putridum
2294 quando ei commissa fuerit cura salutis totius corporis. Cura autem
2295 communis boni commissa est principibus habentibus publicam
2296 auctoritatem. Et ideo eis solum licet malefactores occidere, non
2297 autem privatis personis.</p>
2298 <p title="II-II q. 64 a. 3 ad 1"><a name="41767"><span class=
2299 "ref">[41767] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
2300 ergo dicendum quod ille aliquid facit cuius auctoritate fit, ut
2301 patet per Dionysium, XIII cap. Cael. Hier. Et ideo, ut Augustinus
2302 dicit, in I de Civ. Dei, <i>non ipse occidit qui ministerium debet
2303 iubenti sicut adminiculum gladius utenti</i>. Unde illi qui
2304 occiderunt proximos et amicos ex mandato domini, non hoc fecisse
2305 ipsi videntur, sed potius ille cuius auctoritate fecerunt, sicut et
2306 miles interficit hostem auctoritate principis, et minister latronem
2307 auctoritate iudicis.</p>
2308 <p title="II-II q. 64 a. 3 ad 2"><a name="41768"><span class=
2309 "ref">[41768] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
2310 dicendum quod bestia naturaliter est distincta ab homine. Unde
2311 super hoc non requiritur aliquod iudicium an sit occidenda, si sit
2312 sylvestris. Si vero sit domestica, requiretur iudicium non propter
2313 ipsam, sed propter damnum domini. Sed homo peccator non est
2314 naturaliter distinctus ab hominibus iustis. Et ideo indiget publico
2315 iudicio, ut discernatur an sit occidendus propter communem
2316 salutem.</p>
2317 <p title="II-II q. 64 a. 3 ad 3"><a name="41769"><span class=
2318 "ref">[41769] II&ordf;-IIae q. 64 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
2319 dicendum quod facere aliquid ad utilitatem communem quod nulli
2320 nocet, hoc est licitum cuilibet privatae personae. Sed si sit cum
2321 nocumento alterius, hoc non debet fieri nisi secundum iudicium eius
2322 ad quem pertinet existimare quid sit subtrahendum partibus pro
2323 salute totius.</p>
2324 <br />
2325 <div class="E">Articulus 4</div>
2326 <p title="II-II q. 64 a. 4 arg. 1"><a name="41770"><span class=
2327 "ref">[41770] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
2328 sic proceditur. Videtur quod occidere malefactores liceat clericis.
2329 Clerici enim praecipue debent implere quod apostolus dicit, I ad
2330 Cor. IV, <i>imitatores mei estote, sicut et ego Christi</i>, per
2331 quod nobis indicitur ut Deum et sanctos eius imitemur. Sed ipse
2332 Deus, quem colimus, occidit malefactores, secundum illud Psalm.,
2333 <i>qui percussit Aegyptum cum primogenitis eorum</i>. Moyses etiam
2334 a Levitis fecit interfici viginti tria millia hominum propter
2335 adorationem vituli, ut habetur Exod. XXXII. Et Phinees, sacerdos,
2336 interfecit Israelitem coeuntem cum Madianitide, ut habetur Num.
2337 XXV. Samuel etiam interfecit Agag, regem Amalec; et Elias
2338 sacerdotes Baal; et Mathathias eum qui ad sacrificandum accesserat;
2339 et in novo testamento, Petrus Ananiam et Saphiram. Ergo videtur
2340 quod etiam clericis liceat occidere malefactores.</p>
2341 <p title="II-II q. 64 a. 4 arg. 2"><a name="41771"><span class=
2342 "ref">[41771] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
2343 potestas spiritualis est maior quam temporalis, et Deo coniunctior.
2344 Sed potestas temporalis licite malefactores occidit tanquam Dei
2345 minister, ut dicitur Rom. XIII. Ergo multo magis clerici, qui sunt
2346 Dei ministri spiritualem potestatem habentes, licite possunt
2347 malefactores occidere.</p>
2348 <p title="II-II q. 64 a. 4 arg. 3"><a name="41772"><span class=
2349 "ref">[41772] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
2350 quicumque licite suscipit aliquod officium, licite potest ea
2351 exercere quae ad officium illud pertinent. Sed officium principis
2352 terrae est malefactores occidere, ut dictum est. Ergo clerici qui
2353 sunt terrarum principes, licite possunt occidere malefactores.</p>
2354 <p title="II-II q. 64 a. 4 s. c."><a name="41773"><span class=
2355 "ref">[41773] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
2356 est quod dicitur I ad Tim. III, <i>oportet episcopum sine crimine
2357 esse, non vinolentum, non percussorem</i>.</p>
2358 <p title="II-II q. 64 a. 4 co."><a name="41774"><span class=
2359 "ref">[41774] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 co.</span></a> Respondeo
2360 dicendum quod non licet clericis occidere, duplici ratione. Primo
2361 quidem, quia sunt electi ad altaris ministerium, in quo
2362 repraesentatur passio Christi occisi, <i>qui cum percuteretur, non
2363 repercutiebat</i>, ut dicitur I Pet. II. Et ideo non competit ut
2364 clerici sint percussores aut occisores, debent enim ministri suum
2365 dominum imitari, secundum illud Eccli. X, <i>secundum iudicem
2366 populi, sic et ministri eius</i>. Alia ratio est quia clericis
2367 committitur ministerium novae legis, in qua non determinatur poena
2368 occisionis vel mutilationis corporalis. Et ideo, ut sint idonei
2369 ministri novi testamenti, debent a talibus abstinere.</p>
2370 <p title="II-II q. 64 a. 4 ad 1"><a name="41775"><span class=
2371 "ref">[41775] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
2372 ergo dicendum quod Deus universaliter in omnibus operatur quae
2373 recta sunt, in unoquoque tamen secundum eius congruentiam. Et ideo
2374 unusquisque debet Deum imitari in hoc quod sibi specialiter
2375 congruit. Unde licet Deus corporaliter etiam malefactores occidat,
2376 non tamen oportet quod omnes in hoc eum imitentur. Petrus autem non
2377 propria auctoritate vel manu Ananiam et Saphiram interfecit, sed
2378 magis divinam sententiam de eorum morte promulgavit. Sacerdotes
2379 autem vel Levitae veteris testamenti erant ministri veteris legis,
2380 secundum quam poenae corporales infligebantur, et ideo etiam eis
2381 occidere propria manu congruebat.</p>
2382 <p title="II-II q. 64 a. 4 ad 2"><a name="41776"><span class=
2383 "ref">[41776] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
2384 dicendum quod ministerium clericorum est in melioribus ordinatum
2385 quam sint corporales occisiones, scilicet in his quae pertinent ad
2386 salutem spiritualem. Et ideo non congruit eis quod minoribus se
2387 ingerant.</p>
2388 <p title="II-II q. 64 a. 4 ad 3"><a name="41777"><span class=
2389 "ref">[41777] II&ordf;-IIae q. 64 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
2390 dicendum quod praelati Ecclesiarum accipiunt officia principum
2391 terrae non ut ipsi iudicium sanguinis exerceant per seipsos, sed
2392 quod eorum auctoritate per alios exerceatur.</p>
2393 <br />
2394 <div class="E">Articulus 5</div>
2395 <p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 1"><a name="41778"><span class=
2396 "ref">[41778] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum
2397 sic proceditur. Videtur quod alicui liceat seipsum occidere.
2398 Homicidium enim est peccatum inquantum iustitiae contrariatur. Sed
2399 nullus potest sibi ipsi iniustitiam facere, ut probatur in V Ethic.
2400 Ergo nullus peccat occidendo seipsum.</p>
2401 <p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 2"><a name="41779"><span class=
2402 "ref">[41779] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
2403 occidere malefactores licet habenti publicam potestatem. Sed
2404 quandoque ille qui habet publicam potestatem est malefactor. Ergo
2405 licet ei occidere seipsum.</p>
2406 <p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 3"><a name="41780"><span class=
2407 "ref">[41780] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
2408 licitum est quod aliquis spontanee minus periculum subeat ut maius
2409 periculum vitet, sicut licitum est quod aliquis etiam sibi ipsi
2410 amputet membrum putridum ut totum corpus salvetur. Sed quandoque
2411 aliquis per occisionem sui ipsius vitat maius malum, vel miseram
2412 vitam vel turpitudinem alicuius peccati. Ergo licet alicui occidere
2413 seipsum.</p>
2414 <p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 4"><a name="41781"><span class=
2415 "ref">[41781] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea,
2416 Samson seipsum interfecit, ut habetur Iudic. XVI, qui tamen
2417 connumeratur inter sanctos, ut patet Heb. XI. Ergo licitum est
2418 alicui occidere seipsum.</p>
2419 <p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 5"><a name="41782"><span class=
2420 "ref">[41782] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea,
2421 II Machab. XIV dicitur quod Razias quidam seipsum interfecit,
2422 eligens nobiliter mori potius quam <i>subditus fieri peccatoribus
2423 et contra natales suos iniuriis agi</i>. Sed nihil quod nobiliter
2424 fit et fortiter, est illicitum. Ergo occidere seipsum non est
2425 illicitum.</p>
2426 <p title="II-II q. 64 a. 5 s. c."><a name="41783"><span class=
2427 "ref">[41783] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra
2428 est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>restat ut de homine
2429 intelligamus quod dictum est, non occides. Nec alterum ergo, nec
2430 te. Neque enim aliud quam hominem occidit qui seipsum
2431 occidit</i>.</p>
2432 <p title="II-II q. 64 a. 5 co."><a name="41784"><span class=
2433 "ref">[41784] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 co.</span></a> Respondeo
2434 dicendum quod seipsum occidere est omnino illicitum triplici
2435 ratione. Primo quidem, quia naturaliter quaelibet res seipsam amat,
2436 et ad hoc pertinet quod quaelibet res naturaliter conservat se in
2437 esse et corrumpentibus resistit quantum potest. Et ideo quod
2438 aliquis seipsum occidat est contra inclinationem naturalem, et
2439 contra caritatem, qua quilibet debet seipsum diligere. Et ideo
2440 occisio sui ipsius semper est peccatum mortale, utpote contra
2441 naturalem legem et contra caritatem existens. Secundo, quia
2442 quaelibet pars id quod est, est totius. Quilibet autem homo est
2443 pars communitatis, et ita id quod est, est communitatis. Unde in
2444 hoc quod seipsum interficit, iniuriam communitati facit, ut patet
2445 per philosophum, in V Ethic. Tertio, quia vita est quoddam donum
2446 divinitus homini attributum, et eius potestati subiectum qui
2447 occidit et vivere facit. Et ideo qui seipsum vita privat in Deum
2448 peccat, sicut qui alienum servum interficit peccat in dominum cuius
2449 est servus; et sicut peccat ille qui usurpat sibi iudicium de re
2450 sibi non commissa. Ad solum enim Deum pertinet iudicium mortis et
2451 vitae, secundum illud Deut. XXXII, <i>ego occidam, et vivere
2452 faciam</i>.</p>
2453 <p title="II-II q. 64 a. 5 ad 1"><a name="41785"><span class=
2454 "ref">[41785] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum
2455 ergo dicendum quod homicidium est peccatum non solum quia
2456 contrariatur iustitiae, sed etiam quia contrariatur caritati quam
2457 habere debet aliquis ad seipsum. Et ex hac parte occisio sui ipsius
2458 est peccatum per comparationem ad seipsum. Per comparationem autem
2459 ad communitatem et ad Deum, habet rationem peccati etiam per
2460 oppositionem ad iustitiam.</p>
2461 <p title="II-II q. 64 a. 5 ad 2"><a name="41786"><span class=
2462 "ref">[41786] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
2463 dicendum quod ille qui habet publicam potestatem potest licite
2464 malefactorem occidere per hoc quod potest de ipso iudicare. Nullus
2465 autem est iudex sui ipsius. Unde non licet habenti publicam
2466 potestatem seipsum occidere propter quodcumque peccatum. Licet
2467 tamen ei se committere iudicio aliorum.</p>
2468 <p title="II-II q. 64 a. 5 ad 3"><a name="41787"><span class=
2469 "ref">[41787] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
2470 dicendum quod homo constituitur dominus sui ipsius per liberum
2471 arbitrium. Et ideo licite potest homo de seipso disponere quantum
2472 ad ea quae pertinent ad hanc vitam, quae hominis libero arbitrio
2473 regitur. Sed transitus de hac vita ad aliam feliciorem non subiacet
2474 libero arbitrio hominis, sed potestati divinae. Et ideo non licet
2475 homini seipsum interficere ut ad feliciorem transeat vitam.
2476 Similiter etiam nec ut miserias quaslibet praesentis vitae evadat.
2477 Quia ultimum malorum huius vitae et maxime terribile est mors, ut
2478 patet per philosophum, in III Ethic. Et ita inferre sibi mortem ad
2479 alias huius vitae miserias evadendas est maius malum assumere ad
2480 minoris mali vitationem. Similiter etiam non licet seipsum occidere
2481 propter aliquod peccatum commissum. Tum quia in hoc sibi maxime
2482 nocet quod sibi adimit necessarium poenitentiae tempus. Tum etiam
2483 quia malefactorem occidere non licet nisi per iudicium publicae
2484 potestatis. Similiter etiam non licet mulieri seipsam occidere ne
2485 ab alio corrumpatur. Quia non debet in se committere crimen
2486 maximum, quod est sui ipsius occisio, ut vitet minus crimen alienum
2487 (non enim est crimen mulieris per violentiam violatae, si consensus
2488 non adsit, quia non inquinatur corpus nisi de consensu mentis, ut
2489 Lucia dixit). Constat autem minus esse peccatum fornicationem vel
2490 adulterium quam homicidium, et praecipue sui ipsius, quod est
2491 gravissimum, quia sibi ipsi nocet, cui maximam dilectionem debet.
2492 Est etiam periculosissimum, quia non restat tempus ut per
2493 poenitentiam expietur. Similiter etiam nulli licet seipsum occidere
2494 ob timorem ne consentiat in peccatum. Quia <i>non sunt facienda
2495 mala ut veniant bona</i>, vel ut vitentur mala, praesertim minora
2496 et minus certa. Incertum enim est an aliquis in futurum consentiat
2497 in peccatum, potens est enim Deus hominem, quacumque tentatione
2498 superveniente, liberare a peccato.</p>
2499 <p title="II-II q. 64 a. 5 ad 4"><a name="41788"><span class=
2500 "ref">[41788] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum
2501 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>nec
2502 Samson aliter excusatur quod seipsum cum hostibus ruina domus
2503 oppressit, nisi quia latenter spiritus hoc iusserat, qui per illum
2504 miracula faciebat</i>. Et eandem rationem assignat de quibusdam
2505 sanctis feminis quae tempore persecutionis seipsas occiderunt,
2506 quarum memoria in Ecclesia celebratur.</p>
2507 <p title="II-II q. 64 a. 5 ad 5"><a name="41789"><span class=
2508 "ref">[41789] II&ordf;-IIae q. 64 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum
2509 dicendum quod ad fortitudinem pertinet quod aliquis ab alio mortem
2510 pati non refugiat propter bonum virtutis, et ut vitet peccatum. Sed
2511 quod aliquis sibi ipsi inferat mortem ut vitet mala poenalia, habet
2512 quidem quandam speciem fortitudinis, propter quod quidam seipsos
2513 interfecerunt aestimantes se fortiter agere, de quorum numero
2514 Razias fuit, non tamen est vera fortitudo, sed magis quaedam
2515 mollities animi non valentis mala poenalia sustinere, ut patet per
2516 philosophum, in III Ethic., et per Augustinum, in I de Civ.
2517 Dei.</p>
2518 <br />
2519 <div class="E">Articulus 6</div>
2520 <p title="II-II q. 64 a. 6 arg. 1"><a name="41790"><span class=
2521 "ref">[41790] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum
2522 sic proceditur. Videtur quod liceat in aliquo casu interficere
2523 innocentem. Divinus enim timor non manifestatur per peccatum, quin
2524 magis <i>timor domini expellit peccatum</i>, ut dicitur Eccli. I.
2525 Sed Abraham commendatus est quod timuerit dominum, quia voluit
2526 interficere filium innocentem. Ergo potest aliquis innocentem
2527 interficere sine peccato.</p>
2528 <p title="II-II q. 64 a. 6 arg. 2"><a name="41791"><span class=
2529 "ref">[41791] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
2530 in genere peccatorum quae contra proximum committuntur, tanto
2531 videtur aliquid esse maius peccatum quanto maius nocumentum
2532 infertur ei in quem peccatur. Sed occisio plus nocet peccatori quam
2533 innocenti, qui de miseria huius vitae ad caelestem gloriam transit
2534 per mortem. Cum ergo liceat in aliquo casu peccatorem occidere,
2535 multo magis licet occidere innocentem vel iustum.</p>
2536 <p title="II-II q. 64 a. 6 arg. 3"><a name="41792"><span class=
2537 "ref">[41792] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
2538 illud quod fit secundum ordinem iustitiae non est peccatum. Sed
2539 quandoque cogitur aliquis secundum ordinem iustitiae occidere
2540 innocentem, puta cum iudex, qui debet secundum allegata iudicare,
2541 condemnat ad mortem eum quem scit innocentem, per falsos testes
2542 convictum; et similiter minister qui iniuste condemnatum occidit
2543 obediens iudici. Ergo absque peccato potest aliquis occidere
2544 innocentem.</p>
2545 <p title="II-II q. 64 a. 6 s. c."><a name="41793"><span class=
2546 "ref">[41793] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra
2547 est quod dicitur Exod. XXIII, <i>innocentem et iustum non
2548 occides</i>.</p>
2549 <p title="II-II q. 64 a. 6 co."><a name="41794"><span class=
2550 "ref">[41794] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 co.</span></a> Respondeo
2551 dicendum quod aliquis homo dupliciter considerari potest, uno modo,
2552 secundum se; alio modo, per comparationem ad aliud. Secundum se
2553 quidem considerando hominem, nullum occidere licet, quia in
2554 quolibet, etiam peccatore, debemus amare naturam, quam Deus fecit,
2555 quae per occisionem corrumpitur. Sed sicut supra dictum est,
2556 occisio peccatoris fit licita per comparationem ad bonum commune,
2557 quod per peccatum corrumpitur. Vita autem iustorum est conservativa
2558 et promotiva boni communis, quia ipsi sunt principalior pars
2559 multitudinis. Et ideo nullo modo licet occidere innocentem.</p>
2560 <p title="II-II q. 64 a. 6 ad 1"><a name="41795"><span class=
2561 "ref">[41795] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum
2562 ergo dicendum quod Deus habet dominium mortis et vitae, eius enim
2563 ordinatione moriuntur et peccatores et iusti. Et ideo ille qui
2564 mandato Dei occidit innocentem, talis non peccat, sicut nec Deus,
2565 cuius est executor, et ostenditur Deum timere, eius mandatis
2566 obediens.</p>
2567 <p title="II-II q. 64 a. 6 ad 2"><a name="41796"><span class=
2568 "ref">[41796] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
2569 dicendum quod in pensanda gravitate peccati magis est considerandum
2570 illud quod est per se quam illud quod est per accidens. Unde ille
2571 qui occidit iustum gravius peccat quam ille qui occidit peccatorem.
2572 Primo quidem, quia nocet ei quem plus debet diligere, et ita magis
2573 contra caritatem agit. Secundo, quia iniuriam infert ei qui est
2574 minus dignus, et ita magis contra iustitiam agit. Tertio, quia
2575 privat communitatem maiori bono. Quarto, quia magis Deum contemnit,
2576 secundum illud Luc. X, <i>qui vos spernit, me spernit</i>. Quod
2577 autem iustus occisus ad gloriam perducatur a Deo, per accidens se
2578 habet ad occisionem.</p>
2579 <p title="II-II q. 64 a. 6 ad 3"><a name="41797"><span class=
2580 "ref">[41797] II&ordf;-IIae q. 64 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
2581 dicendum quod iudex, si scit aliquem esse innocentem qui falsis
2582 testibus convincitur, debet diligentius examinare testes, ut
2583 inveniat occasionem liberandi innoxium, sicut Daniel fecit. Si
2584 autem hoc non potest, debet eum ad superiorem remittere iudicandum.
2585 Si autem nec hoc potest, non peccat secundum allegata sententiam
2586 ferens, quia non ipse occidit innocentem, sed illi qui eum asserunt
2587 nocentem. Minister autem iudicis condemnantis innocentem, si
2588 sententia intolerabilem errorem contineat, non debet obedire, alias
2589 excusarentur carnifices qui martyres occiderunt. Si vero non
2590 contineat manifestam iniustitiam, non peccat praeceptum exequendo,
2591 quia ipse non habet discutere superioris sententiam; nec ipse
2592 occidit innocentem, sed iudex, cui ministerium adhibet.</p>
2593 <br />
2594 <div class="E">Articulus 7</div>
2595 <p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 1"><a name="41798"><span class=
2596 "ref">[41798] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 1</span></a> Ad
2597 septimum sic proceditur. Videtur quod nulli liceat occidere aliquem
2598 se defendendo. Dicit enim Augustinus, ad Publicolam, <i>de
2599 occidendis hominibus ne ab eis quisquam occidatur, non mihi placet
2600 consilium, nisi forte sit miles, aut publica functione teneatur, ut
2601 non pro se hoc faciat sed pro aliis, accepta legitima potestate, si
2602 eius congruat personae</i>. Sed ille qui se defendendo occidit
2603 aliquem, ad hoc eum occidit ne ipse ab eo occidatur. Ergo hoc
2604 videtur esse illicitum.</p>
2605 <p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 2"><a name="41799"><span class=
2606 "ref">[41799] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
2607 in I de Lib. Arb. dicitur, <i>quomodo apud divinam providentiam a
2608 peccato liberi sunt qui pro his rebus quas contemni oportet, humana
2609 caede polluti sunt?</i> Eas autem res dicit esse contemnendas quas
2610 homines inviti amittere possunt, ut ex praemissis patet. Horum
2611 autem est vita corporalis. Ergo pro conservanda vita corporali
2612 nulli licitum est hominem occidere.</p>
2613 <p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 3"><a name="41800"><span class=
2614 "ref">[41800] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
2615 Nicolaus Papa dicit, et habetur in decretis, dist. l, <i>de
2616 clericis pro quibus consuluisti, scilicet qui se defendendo Paganum
2617 occiderunt, si postea per poenitentiam possent ad pristinum statum
2618 redire aut ad altiorem ascendere, scito nos nullam occasionem dare,
2619 nec ullam tribuere licentiam eis quemlibet hominem quolibet modo
2620 occidendi</i>. Sed ad praecepta moralia servanda tenentur
2621 communiter clerici et laici. Ergo etiam laicis non est licitum
2622 occidere aliquem se defendendo.</p>
2623 <p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 4"><a name="41801"><span class=
2624 "ref">[41801] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea,
2625 homicidium est gravius peccatum quam simplex fornicatio vel
2626 adulterium. Sed nulli licet committere simplicem fornicationem vel
2627 adulterium, vel quodcumque aliud peccatum mortale, pro
2628 conservatione propriae vitae, quia vita spiritualis praeferenda est
2629 corporali. Ergo nulli licet, defendendo seipsum, alium occidere ut
2630 propriam vitam conservet.</p>
2631 <p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 5"><a name="41802"><span class=
2632 "ref">[41802] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 arg. 5</span></a> Praeterea,
2633 si arbor est mala, et fructus, ut dicitur Matth. VII. Sed ipsa
2634 defensio sui videtur esse illicita, secundum illud Rom. XII, <i>non
2635 vos defendentes, carissimi</i>. Ergo et occisio hominis exinde
2636 procedens est illicita.</p>
2637 <p title="II-II q. 64 a. 7 s. c."><a name="41803"><span class=
2638 "ref">[41803] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra
2639 est quod Exod. XXII dicitur, <i>si effringens fur domum sive
2640 suffodiens fuerit inventus, et, accepto vulnere, mortuus fuerit,
2641 percussor non erit reus sanguinis</i>. Sed multo magis licitum est
2642 defendere propriam vitam quam propriam domum. Ergo etiam si aliquis
2643 occidat aliquem pro defensione vitae suae, non erit reus
2644 homicidii.</p>
2645 <p title="II-II q. 64 a. 7 co."><a name="41804"><span class=
2646 "ref">[41804] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 co.</span></a> Respondeo
2647 dicendum quod nihil prohibet unius actus esse duos effectus, quorum
2648 alter solum sit in intentione, alius vero sit praeter intentionem.
2649 Morales autem actus recipiunt speciem secundum id quod intenditur,
2650 non autem ab eo quod est praeter intentionem, cum sit per accidens,
2651 ut ex supradictis patet. Ex actu igitur alicuius seipsum
2652 defendentis duplex effectus sequi potest, unus quidem conservatio
2653 propriae vitae; alius autem occisio invadentis. Actus igitur
2654 huiusmodi ex hoc quod intenditur conservatio propriae vitae, non
2655 habet rationem illiciti, cum hoc sit cuilibet naturale quod se
2656 conservet in esse quantum potest. Potest tamen aliquis actus ex
2657 bona intentione proveniens illicitus reddi si non sit
2658 proportionatus fini. Et ideo si aliquis ad defendendum propriam
2659 vitam utatur maiori violentia quam oporteat, erit illicitum. Si
2660 vero moderate violentiam repellat, erit licita defensio, nam
2661 secundum iura, <i>vim vi repellere licet cum moderamine inculpatae
2662 tutelae</i>. Nec est necessarium ad salutem ut homo actum moderatae
2663 tutelae praetermittat ad evitandum occisionem alterius, quia plus
2664 tenetur homo vitae suae providere quam vitae alienae. Sed quia
2665 occidere hominem non licet nisi publica auctoritate propter bonum
2666 commune, ut ex supradictis patet; illicitum est quod homo intendat
2667 occidere hominem ut seipsum defendat, nisi ei qui habet publicam
2668 auctoritatem, qui, intendens hominem occidere ad sui defensionem,
2669 refert hoc ad publicum bonum, ut patet in milite pugnante contra
2670 hostes, et in ministro iudicis pugnante contra latrones. Quamvis et
2671 isti etiam peccent si privata libidine moveantur.</p>
2672 <p title="II-II q. 64 a. 7 ad 1"><a name="41805"><span class=
2673 "ref">[41805] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum
2674 ergo dicendum quod auctoritas Augustini intelligenda est in eo casu
2675 quo quis intendit occidere hominem ut seipsum a morte liberet.</p>
2676 <p title="II-II q. 64 a. 7 ad 2"><a name="41806"><span class=
2677 "ref">[41806] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 2</span></a> In quo etiam
2678 casu intelligitur auctoritas inducta ex libro de libero arbitrio.
2679 Unde signanter dicitur, pro his rebus, in quo designatur intentio.
2680 Et per hoc patet responsio ad secundum.</p>
2681 <p title="II-II q. 64 a. 7 ad 3"><a name="41807"><span class=
2682 "ref">[41807] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
2683 dicendum quod irregularitas consequitur actum homicidii etiam si
2684 sit absque peccato, ut patet in iudice qui iuste aliquem condemnat
2685 ad mortem. Et propter hoc clericus, etiam si se defendendo
2686 interficiat aliquem, irregularis est, quamvis non intendat
2687 occidere, sed seipsum defendere.</p>
2688 <p title="II-II q. 64 a. 7 ad 4"><a name="41808"><span class=
2689 "ref">[41808] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum
2690 dicendum quod actus fornicationis vel adulterii non ordinatur ad
2691 conservationem propriae vitae ex necessitate, sicut actus ex quo
2692 quandoque sequitur homicidium.</p>
2693 <p title="II-II q. 64 a. 7 ad 5"><a name="41809"><span class=
2694 "ref">[41809] II&ordf;-IIae q. 64 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum
2695 dicendum quod ibi prohibetur defensio quae est cum livore
2696 vindictae. Unde Glossa dicit, <i>non vos defendentes, idest, non
2697 sitis referientes adversarios</i>.</p>
2698 <br />
2699 <div class="E">Articulus 8</div>
2700 <p title="II-II q. 64 a. 8 arg. 1"><a name="41810"><span class=
2701 "ref">[41810] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum
2702 sic proceditur. Videtur quod aliquis casualiter occidens hominem
2703 incurrat homicidii reatum. Legitur enim Gen. IV quod Lamech,
2704 credens interficere bestiam, interfecit hominem, et reputatum est
2705 ei ad homicidium. Ergo reatum homicidii incurrit qui casualiter
2706 hominem occidit.</p>
2707 <p title="II-II q. 64 a. 8 arg. 2"><a name="41811"><span class=
2708 "ref">[41811] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
2709 Exod. XXI dicitur quod <i>si quis percusserit mulierem praegnantem
2710 et aborsum fecerit, si mors eius fuerit subsecuta, reddet animam
2711 pro anima</i>. Sed hoc potest fieri absque intentione occisionis.
2712 Ergo homicidium casuale habet homicidii reatum.</p>
2713 <p title="II-II q. 64 a. 8 arg. 3"><a name="41812"><span class=
2714 "ref">[41812] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
2715 in decretis, dist. l, inducuntur plures canones in quibus casualia
2716 homicidia puniuntur. Sed poena non debetur nisi culpae. Ergo ille
2717 qui casualiter occidit hominem, incurrit homicidii culpam.</p>
2718 <p title="II-II q. 64 a. 8 s. c."><a name="41813"><span class=
2719 "ref">[41813] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra
2720 est quod Augustinus dicit, ad Publicolam, <i>absit ut ea quae
2721 propter bonum ac licitum facimus, si quid per haec, praeter nostram
2722 voluntatem, cuiquam mali acciderit, nobis imputetur</i>. Sed
2723 contingit quandoque ut propter bonum aliquid facientibus homicidium
2724 consequatur casualiter. Ergo non imputatur facienti ad culpam.</p>
2725 <p title="II-II q. 64 a. 8 co."><a name="41814"><span class=
2726 "ref">[41814] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 co.</span></a> Respondeo
2727 dicendum quod, secundum philosophum, in II Physic., casus est causa
2728 agens praeter intentionem. Et ideo ea quae casualia sunt,
2729 simpliciter loquendo, non sunt intenta neque voluntaria. Et quia
2730 omne peccatum est voluntarium, secundum Augustinum, consequens est
2731 quod casualia, inquantum huiusmodi, non sunt peccata. Contingit
2732 tamen id quod non est actu et per se volitum vel intentum, esse per
2733 accidens volitum et intentum, secundum quod causa per accidens
2734 dicitur removens prohibens. Unde ille qui non removet ea ex quibus
2735 sequitur homicidium, si debeat removere, erit quodammodo homicidium
2736 voluntarium. Hoc autem contingit dupliciter, uno modo, quando dans
2737 operam rebus illicitis, quas vitare debebat, homicidium incurrit;
2738 alio modo, quando non adhibet debitam sollicitudinem. Et ideo
2739 secundum iura, si aliquis det operam rei licitae, debitam
2740 diligentiam adhibens, et ex hoc homicidium sequatur, non incurrit
2741 homicidii reatum, si vero det operam rei illicitae, vel etiam det
2742 operam rei licitae non adhibens diligentiam debitam, non evadit
2743 homicidii reatum si ex eius opere mors hominis consequatur.</p>
2744 <p title="II-II q. 64 a. 8 ad 1"><a name="41815"><span class=
2745 "ref">[41815] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum
2746 ergo dicendum quod Lamech non adhibuit sufficientem diligentiam ad
2747 homicidium vitandum, et ideo reatum homicidii non evasit.</p>
2748 <p title="II-II q. 64 a. 8 ad 2"><a name="41816"><span class=
2749 "ref">[41816] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
2750 dicendum quod ille qui percutit mulierem praegnantem dat operam rei
2751 illicitae. Et ideo si sequatur mors vel mulieris vel puerperii
2752 animati, non effugiet homicidii crimen, praecipue cum ex tali
2753 percussione in promptu sit quod mors sequatur.</p>
2754 <p title="II-II q. 64 a. 8 ad 3"><a name="41817"><span class=
2755 "ref">[41817] II&ordf;-IIae q. 64 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
2756 dicendum quod secundum canones imponitur poena his qui casualiter
2757 occidunt dantes operam rei illicitae, vel non adhibentes
2758 diligentiam debitam.</p>
2759 <br />
2760 <div class="D">Quaestio 65</div>
2761 <div class="G">Prooemium</div>
2762 <p title="II-II q. 65 pr."><a name="41818"><span class=
2763 "ref">[41818] II&ordf;-IIae q. 65 pr.</span></a> Deinde
2764 considerandum est de peccatis aliarum iniuriarum quae in personam
2765 committuntur. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, de
2766 mutilatione membrorum. Secundo, de verberatione. Tertio, de
2767 incarceratione. Quarto, utrum peccatum huiusmodi iniuriarum
2768 aggravetur ex hoc quod committitur in personam coniunctam
2769 aliis.</p>
2770 <br />
2771 <div class="E">Articulus 1</div>
2772 <p title="II-II q. 65 a. 1 arg. 1"><a name="41819"><span class=
2773 "ref">[41819] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
2774 sic proceditur. Videtur quod mutilare aliquem membro in nullo casu
2775 possit esse licitum. Damascenus enim dicit, in II libro, quod
2776 peccatum committitur per hoc quod receditur <i>ab eo quod est
2777 secundum naturam in id quod est contra naturam</i>. Sed secundum
2778 naturam a Deo institutam est quod corpus hominis sit integrum
2779 membris; contra naturam autem est quod sit membro diminutum. Ergo
2780 mutilare aliquem membro semper videtur esse peccatum.</p>
2781 <p title="II-II q. 65 a. 1 arg. 2"><a name="41820"><span class=
2782 "ref">[41820] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
2783 sicut se habet tota anima ad totum corpus, ita se habent partes
2784 animae ad partes corporis, ut dicitur in II de anima. Sed non licet
2785 aliquem privare anima occidendo ipsum, nisi publica potestate. Ergo
2786 etiam non licet aliquem mutilare membro, nisi forte secundum
2787 publicam potestatem.</p>
2788 <p title="II-II q. 65 a. 1 arg. 3"><a name="41821"><span class=
2789 "ref">[41821] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
2790 salus animae praeferenda est saluti corporali. Sed non licet
2791 aliquem mutilare se membro propter salutem animae, puniuntur enim
2792 secundum statuta Nicaeni Concilii qui se castraverunt propter
2793 castitatem servandam. Ergo propter nullam aliam causam licet
2794 aliquem membro mutilare.</p>
2795 <p title="II-II q. 65 a. 1 s. c."><a name="41822"><span class=
2796 "ref">[41822] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
2797 est quod dicitur Exod. XXI, <i>oculum pro oculo, dentem pro dente,
2798 manum pro manu, pedem pro pede</i>.</p>
2799 <p title="II-II q. 65 a. 1 co."><a name="41823"><span class=
2800 "ref">[41823] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 co.</span></a> Respondeo
2801 dicendum quod cum membrum aliquod sit pars totius humani corporis,
2802 est propter totum, sicut imperfectum propter perfectum. Unde
2803 disponendum est de membro humani corporis secundum quod expedit
2804 toti. Membrum autem humani corporis per se quidem utile est ad
2805 bonum totius corporis, per accidens tamen potest contingere quod
2806 sit nocivum, puta cum membrum putridum est totius corporis
2807 corruptivum. Si ergo membrum sanum fuerit et in sua naturali
2808 dispositione consistens, non potest praecidi absque totius hominis
2809 detrimento. Sed quia ipse totus homo ordinatur ut ad finem ad totam
2810 communitatem cuius est pars, ut supra dictum est; potest contingere
2811 quod abscisio membri, etsi vergat in detrimentum totius corporis,
2812 ordinatur tamen ad bonum communitatis, inquantum alicui infertur in
2813 poenam ad cohibitionem peccatorum. Et ideo sicut per publicam
2814 potestatem aliquis licite privatur totaliter vita propter aliquas
2815 maiores culpas, ita etiam privatur membro propter aliquas culpas
2816 minores. Hoc autem non est licitum alicui privatae personae, etiam
2817 volente illo cuius est membrum, quia per hoc fit iniuria
2818 communitati, cuius est ipse homo et omnes partes eius. Si vero
2819 membrum propter putredinem sit totius corporis corruptivum, tunc
2820 licitum est, de voluntate eius cuius est membrum, putridum membrum
2821 praescindere propter salutem totius corporis, quia unicuique
2822 commissa est cura propriae salutis. Et eadem ratio est si fiat
2823 voluntate eius ad quem pertinet curare de salute eius qui habet
2824 membrum corruptum. Aliter autem aliquem membro mutilare est omnino
2825 illicitum.</p>
2826 <p title="II-II q. 65 a. 1 ad 1"><a name="41824"><span class=
2827 "ref">[41824] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
2828 ergo dicendum quod nihil prohibet id quod est contra particularem
2829 naturam esse secundum naturam universalem, sicut mors et corruptio
2830 in rebus naturalibus est contra particularem naturam eius quod
2831 corrumpitur, cum tamen sit secundum naturam universalem. Et
2832 similiter mutilare aliquem membro, etsi sit contra naturam
2833 particularem corporis eius qui mutilatur, est tamen secundum
2834 naturalem rationem in comparatione ad bonum commune.</p>
2835 <p title="II-II q. 65 a. 1 ad 2"><a name="41825"><span class=
2836 "ref">[41825] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
2837 dicendum quod totius hominis vita non ordinatur ad aliquid proprium
2838 ipsius hominis, sed ad ipsam potius omnia quae sunt hominis
2839 ordinantur. Et ideo privare aliquem vita in nullo casu pertinet ad
2840 aliquem nisi ad publicam potestatem, cui committitur procuratio
2841 boni communis. Sed praecisio membri potest ordinari ad propriam
2842 salutem unius hominis. Et ideo in aliquo casu potest ad ipsum
2843 pertinere.</p>
2844 <p title="II-II q. 65 a. 1 ad 3"><a name="41826"><span class=
2845 "ref">[41826] II&ordf;-IIae q. 65 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
2846 dicendum quod membrum non est praecidendum propter corporalem
2847 salutem totius nisi quando aliter toti subveniri non potest. Saluti
2848 autem spirituali semper potest aliter subveniri quam per membri
2849 praecisionem, quia peccatum subiacet voluntati. Et ideo in nullo
2850 casu licet membrum praecidere propter quodcumque peccatum vitandum.
2851 Unde Chrysostomus, exponens illud Matth. XIX, <i>sunt eunuchi qui
2852 seipsos castraverunt propter regnum caelorum, dicit, non membrorum
2853 abscisionem, sed malarum cogitationum interemptionem. Maledictioni
2854 enim est obnoxius qui membrum abscidit, etenim quae homicidarum
2855 sunt talis praesumit</i>. Et postea subdit, <i>neque concupiscentia
2856 mansuetior ita fit, sed molestior. Aliunde enim habet fontes sperma
2857 quod in nobis est, et praecipue a proposito incontinenti et mente
2858 negligente, nec ita abscisio membri comprimit tentationes, ut
2859 cogitationis frenum</i>.</p>
2860 <br />
2861 <div class="E">Articulus 2</div>
2862 <p title="II-II q. 65 a. 2 arg. 1"><a name="41827"><span class=
2863 "ref">[41827] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
2864 secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat patribus verberare
2865 filios, aut dominis servos. Dicit enim apostolus, ad Ephes. VI,
2866 <i>vos, patres, nolite ad iracundiam provocare filios vestros</i>.
2867 Et infra subdit, <i>et vos, domini, eadem facite servis,
2868 remittentes minas</i>. Sed propter verbera aliqui ad iracundiam
2869 provocantur. Sunt etiam minis graviora. Ergo neque patres filios,
2870 neque domini servos debent verberare.</p>
2871 <p title="II-II q. 65 a. 2 arg. 2"><a name="41828"><span class=
2872 "ref">[41828] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
2873 philosophus dicit, in X Ethic., quod <i>sermo paternus habet solum
2874 monitionem, non autem coactionem</i>. Sed quaedam coactio est per
2875 verbera. Ergo parentibus non licet filios verberare.</p>
2876 <p title="II-II q. 65 a. 2 arg. 3"><a name="41829"><span class=
2877 "ref">[41829] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
2878 unicuique licet alteri disciplinam impendere, hoc enim pertinet ad
2879 eleemosynas spirituales, ut supra dictum est. Si ergo parentibus
2880 licet propter disciplinam filios verberare, pari ratione cuilibet
2881 licebit quemlibet verberare. Quod patet esse falsum. Ergo et
2882 primum.</p>
2883 <p title="II-II q. 65 a. 2 s. c."><a name="41830"><span class=
2884 "ref">[41830] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
2885 est quod dicitur Prov. XIII, <i>qui parcit virgae, odit filium
2886 suum</i>; et infra XXIII, <i>noli subtrahere a puero disciplinam.
2887 Si enim percusseris eum virga, non morietur, tu virga percuties
2888 eum, et animam eius de Inferno liberabis</i>. Et Eccli. XXXIII
2889 dicitur, <i>servo malevolo tortura et compedes</i>.</p>
2890 <p title="II-II q. 65 a. 2 co."><a name="41831"><span class=
2891 "ref">[41831] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 co.</span></a> Respondeo
2892 dicendum quod per verberationem nocumentum quoddam infertur corpori
2893 eius qui verberatur, aliter tamen quam in mutilatione, nam
2894 mutilatio tollit corporis integritatem, verberatio vero tantummodo
2895 afficit sensum dolore. Unde multo minus nocumentum est quam membri
2896 mutilatio. Nocumentum autem inferre alicui non licet nisi per modum
2897 poenae propter iustitiam. Nullus autem iuste punit aliquem nisi sit
2898 eius ditioni subiectus. Et ideo verberare aliquem non licet nisi
2899 habenti potestatem aliquam super illum qui verberatur. Et quia
2900 filius subditur potestati patris, et servus potestati domini,
2901 licite potest verberare pater filium et dominus servum, causa
2902 correctionis et disciplinae.</p>
2903 <p title="II-II q. 65 a. 2 ad 1"><a name="41832"><span class=
2904 "ref">[41832] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
2905 ergo dicendum quod, cum ira sit appetitus vindictae, praecipue
2906 concitatur ira cum aliquis se reputat laesum iniuste, ut patet per
2907 philosophum, in II Rhet. Et ideo per hoc quod patribus interdicitur
2908 ne filios ad iracundiam provocent, non prohibetur quin filios
2909 verberent causa disciplinae, sed quod non immoderate eos affligant
2910 verberibus. Quod vero inducitur dominis quod remittant minas,
2911 potest dupliciter intelligi. Uno modo, ut remisse minis utantur,
2912 quod pertinet ad moderationem disciplinae. Alio modo, ut aliquis
2913 non semper impleat quod comminatus est, quod pertinet ad hoc quod
2914 iudicium quo quis comminatus est poenam, quandoque per remissionis
2915 misericordiam temperetur.</p>
2916 <p title="II-II q. 65 a. 2 ad 2"><a name="41833"><span class=
2917 "ref">[41833] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
2918 dicendum quod maior potestas maiorem debet habere coactionem. Sicut
2919 autem civitas est perfecta communitas, ita princeps civitatis habet
2920 perfectam potestatem coercendi, et ideo potest infligere poenas
2921 irreparabiles, scilicet occisionis vel mutilationis. Pater autem et
2922 dominus, qui praesunt familiae domesticae, quae est imperfecta
2923 communitas, habent imperfectam potestatem coercendi secundum
2924 leviores poenas, quae non inferunt irreparabile nocumentum. Et
2925 huiusmodi est verberatio.</p>
2926 <p title="II-II q. 65 a. 2 ad 3"><a name="41834"><span class=
2927 "ref">[41834] II&ordf;-IIae q. 65 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
2928 dicendum quod exhibere disciplinam volenti cuilibet licet. Sed
2929 disciplinam nolenti adhibere est solum eius cui alterius cura
2930 committitur. Et ad hoc pertinet aliquem verberibus castigare.</p>
2931 <br />
2932 <div class="E">Articulus 3</div>
2933 <p title="II-II q. 65 a. 3 arg. 1"><a name="41835"><span class=
2934 "ref">[41835] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
2935 sic proceditur. Videtur quod non liceat aliquem hominem
2936 incarcerare. Actus enim est malus ex genere qui cadit supra
2937 indebitam materiam, ut supra dictum est. Sed homo, habens naturalem
2938 arbitrii libertatem, est indebita materia incarcerationis, quae
2939 libertati repugnat. Ergo illicitum est aliquem incarcerare.</p>
2940 <p title="II-II q. 65 a. 3 arg. 2"><a name="41836"><span class=
2941 "ref">[41836] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
2942 humana iustitia regulari debet ex divina. Sed sicut dicitur Eccli.
2943 XV, <i>Deus reliquit hominem in manu consilii sui</i>. Ergo videtur
2944 quod non est aliquis coercendus vinculis vel carcere.</p>
2945 <p title="II-II q. 65 a. 3 arg. 3"><a name="41837"><span class=
2946 "ref">[41837] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
2947 nullus est cohibendus nisi ab opere malo, a quo quilibet licite
2948 potest alium impedire. Si ergo incarcerare aliquem esset licitum ad
2949 hoc quod cohiberetur a malo, cuilibet esset licitum aliquem
2950 incarcerare. Quod patet esse falsum. Ergo et primum.</p>
2951 <p title="II-II q. 65 a. 3 s. c."><a name="41838"><span class=
2952 "ref">[41838] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
2953 est quod Levit. XXIV legitur quendam missum fuisse in carcerem
2954 propter peccatum blasphemiae.</p>
2955 <p title="II-II q. 65 a. 3 co."><a name="41839"><span class=
2956 "ref">[41839] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 co.</span></a> Respondeo
2957 dicendum quod in bonis corporis tria per ordinem considerantur.
2958 Primo quidem, integritas corporalis substantiae, cui detrimentum
2959 affertur per occisionem vel mutilationem. Secundo, delectatio vel
2960 quies sensus, cui opponitur verberatio, vel quidlibet sensum dolore
2961 afficiens. Tertio, motus et usus membrorum, qui impeditur per
2962 ligationem vel incarcerationem, seu quamcumque detentionem. Et ideo
2963 incarcerare aliquem, vel qualitercumque detinere, est illicitum
2964 nisi fiat secundum ordinem iustitiae, aut in poenam aut ad cautelam
2965 alicuius mali vitandi.</p>
2966 <p title="II-II q. 65 a. 3 ad 1"><a name="41840"><span class=
2967 "ref">[41840] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
2968 ergo dicendum quod homo qui abutitur potestate sibi data, meretur
2969 eam amittere. Et ideo homo qui peccando abusus est libero usu
2970 suorum membrorum, conveniens est incarcerationis materia.</p>
2971 <p title="II-II q. 65 a. 3 ad 2"><a name="41841"><span class=
2972 "ref">[41841] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
2973 dicendum quod Deus quandoque, secundum ordinem suae sapientiae,
2974 peccatores cohibet ne possint peccata implere, secundum illud Iob
2975 V, <i>qui dissipat cogitationes malignorum, ne possint implere
2976 manus eorum quod coeperant</i>. Quandoque vero eos permittit quod
2977 volunt agere. Et similiter secundum humanam iustitiam non pro
2978 qualibet culpa homines incarcerantur, sed pro aliquibus.</p>
2979 <p title="II-II q. 65 a. 3 ad 3"><a name="41842"><span class=
2980 "ref">[41842] II&ordf;-IIae q. 65 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
2981 dicendum quod detinere hominem ad horam ab aliquo opere illicito
2982 statim perpetrando, cuilibet licet, sicut cum aliquis detinet
2983 aliquem ne se praecipitet, vel ne alium feriat. Sed simpliciter
2984 aliquem includere vel ligare ad eum solum pertinet qui habet
2985 disponere universaliter de actibus et vita alterius, quia per hoc
2986 impeditur non solum a malis, sed etiam a bonis agendis.</p>
2987 <br />
2988 <div class="E">Articulus 4</div>
2989 <p title="II-II q. 65 a. 4 arg. 1"><a name="41843"><span class=
2990 "ref">[41843] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
2991 sic proceditur. Videtur quod peccatum non aggravetur ex hoc quod
2992 praedictae iniuriae inferuntur in personas aliis coniunctas.
2993 Huiusmodi enim iniuriae habent rationem peccati prout nocumentum
2994 alicui infertur contra eius voluntatem. Sed magis est contra
2995 hominis voluntatem malum quod in personam propriam infertur quam
2996 quod infertur in personam coniunctam. Ergo iniuria illata in
2997 personam coniunctam est minor.</p>
2998 <p title="II-II q. 65 a. 4 arg. 2"><a name="41844"><span class=
2999 "ref">[41844] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
3000 in sacra Scriptura praecipue reprehenduntur qui pupillis et viduis
3001 iniurias inferunt, unde dicitur Eccli. XXXV, <i>non despiciet
3002 preces pupilli, nec viduam, si effundat loquelam gemitus</i>. Sed
3003 vidua et pupillus non sunt personae aliis coniunctae. Ergo ex hoc
3004 quod infertur iniuria personis coniunctis non aggravatur
3005 peccatum.</p>
3006 <p title="II-II q. 65 a. 4 arg. 3"><a name="41845"><span class=
3007 "ref">[41845] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
3008 persona coniuncta habet propriam voluntatem, sicut et principalis
3009 persona. Potest ergo aliquid ei esse voluntarium quod est contra
3010 voluntatem principalis personae, ut patet in adulterio, quod placet
3011 uxori et displicet viro. Sed huiusmodi iniuriae habent rationem
3012 peccati prout consistunt in involuntaria commutatione. Ergo
3013 huiusmodi iniuriae minus habent de ratione peccati.</p>
3014 <p title="II-II q. 65 a. 4 s. c."><a name="41846"><span class=
3015 "ref">[41846] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
3016 est quod Deut. XXVIII, ad quandam exaggerationem dicitur, <i>filii
3017 tui et filiae tuae tradentur alteri populo videntibus oculis
3018 tuis</i>.</p>
3019 <p title="II-II q. 65 a. 4 co."><a name="41847"><span class=
3020 "ref">[41847] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 co.</span></a> Respondeo
3021 dicendum quod quanto aliqua iniuria in plures redundat, ceteris
3022 paribus, tanto gravius est peccatum. Et inde est quod gravius est
3023 peccatum si aliquis percutiat principem quam personam privatam,
3024 quia redundat in iniuriam totius multitudinis, ut supra dictum est.
3025 Cum autem infertur iniuria in aliquam personam coniunctam alteri
3026 qualitercumque, iniuria illa pertinet ad duas personas. Et ideo,
3027 ceteris paribus, ex hoc ipso aggravatur peccatum. Potest tamen
3028 contingere quod secundum aliquas circumstantias sit gravius
3029 peccatum quod fit contra personam nulli coniunctam, vel propter
3030 dignitatem personae, vel propter magnitudinem nocumenti.</p>
3031 <p title="II-II q. 65 a. 4 ad 1"><a name="41848"><span class=
3032 "ref">[41848] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
3033 ergo dicendum quod iniuria illata in personam coniunctam minus est
3034 nociva personae cui coniungitur quam si in ipsam immediate
3035 inferretur, et ex hac parte est minus peccatum. Sed hoc totum quod
3036 pertinet ad iniuriam personae cui coniungitur, superadditur peccato
3037 quod quis incurrit ex eo quod aliam personam secundum se
3038 laedit.</p>
3039 <p title="II-II q. 65 a. 4 ad 2"><a name="41849"><span class=
3040 "ref">[41849] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
3041 dicendum quod iniuriae illatae in viduas et pupillos magis
3042 exaggerantur, tum quia magis opponuntur misericordiae. Tum quia
3043 idem nocumentum huiusmodi personis inflictum est eis gravius, quia
3044 non habent relevantem.</p>
3045 <p title="II-II q. 65 a. 4 ad 3"><a name="41850"><span class=
3046 "ref">[41850] II&ordf;-IIae q. 65 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
3047 dicendum quod per hoc quod uxor voluntarie consentit in adulterium,
3048 minoratur quidem peccatum et iniuria ex parte ipsius mulieris,
3049 gravius enim esset si adulter violenter eam opprimeret. Non tamen
3050 per hoc tollitur iniuria ex parte viri, quia <i>uxor non habet
3051 potestatem sui corporis, sed vir</i>, ut dicitur I ad Cor. VII. Et
3052 eadem ratio est de similibus. De adulterio tamen, quod non solum
3053 iustitiae, sed etiam castitati opponitur, erit locus infra agendi
3054 in tractatu de temperantia.</p>
3055 <br />
3056 <div class="D">Quaestio 66</div>
3057 <div class="G">Prooemium</div>
3058 <p title="II-II q. 66 pr."><a name="41851"><span class=
3059 "ref">[41851] II&ordf;-IIae q. 66 pr.</span></a> Deinde
3060 considerandum est de peccatis iustitiae oppositis per quae infertur
3061 nocumentum proximo in rebus, scilicet de furto et rapina. Et circa
3062 hoc quaeruntur novem. Primo, utrum naturalis sit homini possessio
3063 exteriorum rerum. Secundo, utrum licitum sit quod aliquis rem
3064 aliquam possideat quasi propriam. Tertio, utrum furtum sit occulta
3065 acceptio rei alienae. Quarto, utrum rapina sit peccatum specie
3066 differens a furto. Quinto, utrum omne furtum sit peccatum. Sexto,
3067 utrum furtum sit peccatum mortale. Septimo, utrum liceat furari in
3068 necessitate. Octavo, utrum omnis rapina sit peccatum mortale. Nono,
3069 utrum rapina sit gravius peccatum quam furtum.</p>
3070 <br />
3071 <div class="E">Articulus 1</div>
3072 <p title="II-II q. 66 a. 1 arg. 1"><a name="41852"><span class=
3073 "ref">[41852] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
3074 sic proceditur. Videtur quod non sit naturalis homini possessio
3075 exteriorum rerum. Nullus enim debet sibi attribuere quod Dei est.
3076 Sed dominium omnium creaturarum est proprie Dei, secundum illud
3077 Psalm., <i>domini est terra</i> et cetera. Ergo non est naturalis
3078 homini rerum possessio.</p>
3079 <p title="II-II q. 66 a. 1 arg. 2"><a name="41853"><span class=
3080 "ref">[41853] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
3081 Basilius, exponens verbum divitis dicentis, Luc. XII, <i>congregabo
3082 omnia quae nata sunt mihi et bona mea</i>, dicit, <i>dic mihi, quae
3083 tua? Unde ea sumens in vitam tulisti?</i> Sed illa quae homo
3084 possidet naturaliter, potest aliquis convenienter dicere esse sua.
3085 Ergo homo non possidet naturaliter exteriora bona.</p>
3086 <p title="II-II q. 66 a. 1 arg. 3"><a name="41854"><span class=
3087 "ref">[41854] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
3088 sicut Ambrosius dicit, in libro de Trin., dominus nomen est
3089 potestatis. Sed homo non habet potestatem super res exteriores,
3090 nihil enim potest circa earum naturam immutare. Ergo possessio
3091 exteriorum rerum non est homini naturalis.</p>
3092 <p title="II-II q. 66 a. 1 s. c."><a name="41855"><span class=
3093 "ref">[41855] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
3094 est quod dicitur in Psalm., omnia subiecisti sub pedibus eius,
3095 scilicet hominis.</p>
3096 <p title="II-II q. 66 a. 1 co."><a name="41856"><span class=
3097 "ref">[41856] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 co.</span></a> Respondeo
3098 dicendum quod res exterior potest dupliciter considerari. Uno modo,
3099 quantum ad eius naturam, quae non subiacet humanae potestati, sed
3100 solum divinae, cui omnia ad nutum obediunt. Alio modo, quantum ad
3101 usum ipsius rei. Et sic habet homo naturale dominium exteriorum
3102 rerum, quia per rationem et voluntatem potest uti rebus
3103 exterioribus ad suam utilitatem, quasi propter se factis; semper
3104 enim imperfectiora sunt propter perfectiora, ut supra habitum est.
3105 Et ex hac ratione philosophus probat, in I Polit., quod possessio
3106 rerum exteriorum est homini naturalis. Hoc autem naturale dominium
3107 super ceteras creaturas, quod competit homini secundum rationem, in
3108 qua imago Dei consistit, manifestatur in ipsa hominis creatione,
3109 Gen. I, ubi dicitur, <i>faciamus hominem ad similitudinem et
3110 imaginem nostram, et praesit piscibus maris,</i> et cetera.</p>
3111 <p title="II-II q. 66 a. 1 ad 1"><a name="41857"><span class=
3112 "ref">[41857] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
3113 ergo dicendum quod Deus habet principale dominium omnium rerum. Et
3114 ipse secundum suam providentiam ordinavit res quasdam ad corporalem
3115 hominis sustentationem. Et propter hoc homo habet naturale rerum
3116 dominium quantum ad potestatem utendi ipsis.</p>
3117 <p title="II-II q. 66 a. 1 ad 2"><a name="41858"><span class=
3118 "ref">[41858] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
3119 dicendum quod dives ille reprehenditur ex hoc quod putabat
3120 exteriora bona esse principaliter sua, quasi non accepisset ea ab
3121 alio, scilicet a Deo.</p>
3122 <p title="II-II q. 66 a. 1 ad 3"><a name="41859"><span class=
3123 "ref">[41859] II&ordf;-IIae q. 66 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
3124 dicendum quod ratio illa procedit de dominio exteriorum rerum
3125 quantum ad naturas ipsarum, quod quidem dominium soli Deo convenit,
3126 ut dictum est.</p>
3127 <br />
3128 <div class="E">Articulus 2</div>
3129 <p title="II-II q. 66 a. 2 arg. 1"><a name="41860"><span class=
3130 "ref">[41860] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
3131 secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat alicui rem aliquam
3132 quasi propriam possidere. Omne enim quod est contra ius naturale
3133 est illicitum. Sed secundum ius naturale omnia sunt communia, cui
3134 quidem communitati contrariatur possessionum proprietas. Ergo
3135 illicitum est cuilibet homini appropriare sibi aliquam rem
3136 exteriorem.</p>
3137 <p title="II-II q. 66 a. 2 arg. 2"><a name="41861"><span class=
3138 "ref">[41861] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
3139 Basilius dicit, exponens praedictum verbum divitis, <i>sicut qui,
3140 praeveniens ad spectacula, prohiberet advenientes, sibi
3141 appropriando quod ad communem usum ordinatur; similes sunt divites
3142 qui communia, quae praeoccupaverunt, aestimant sua esse</i>. Sed
3143 illicitum esset praecludere viam aliis ad potiendum communibus
3144 bonis. Ergo illicitum est appropriare sibi aliquam rem
3145 communem.</p>
3146 <p title="II-II q. 66 a. 2 arg. 3"><a name="41862"><span class=
3147 "ref">[41862] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
3148 Ambrosius dicit, et habetur in decretis, dist. XLVII, Can. sicut
3149 hi, proprium nemo dicat quod est commune. Appellat autem communes
3150 res exteriores, sicut patet ex his quae praemittit. Ergo videtur
3151 illicitum esse quod aliquis appropriet sibi aliquam rem
3152 exteriorem.</p>
3153 <p title="II-II q. 66 a. 2 s. c."><a name="41863"><span class=
3154 "ref">[41863] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
3155 est quod Augustinus dicit, in libro de Haeres., <i>apostolici
3156 dicuntur qui se hoc nomine arrogantissime vocaverunt, eo quod in
3157 suam communionem non acciperent utentes coniugibus, et res proprias
3158 possidentes, quales habet Catholica Ecclesia et monachos et
3159 clericos plurimos</i>. Sed ideo isti haeretici sunt quoniam, se ab
3160 Ecclesia separantes, nullam spem putant eos habere qui utuntur his
3161 rebus, quibus ipsi carent. Est ergo erroneum dicere quod non liceat
3162 homini propria possidere.</p>
3163 <p title="II-II q. 66 a. 2 co."><a name="41864"><span class=
3164 "ref">[41864] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 co.</span></a> Respondeo
3165 dicendum quod circa rem exteriorem duo competunt homini. Quorum
3166 unum est potestas procurandi et dispensandi. Et quantum ad hoc
3167 licitum est quod homo propria possideat. Et est etiam necessarium
3168 ad humanam vitam, propter tria. Primo quidem, quia magis sollicitus
3169 est unusquisque ad procurandum aliquid quod sibi soli competit quam
3170 aliquid quod est commune omnium vel multorum, quia unusquisque,
3171 laborem fugiens, relinquit alteri id quod pertinet ad commune;
3172 sicut accidit in multitudine ministrorum. Alio modo, quia
3173 ordinatius res humanae tractantur si singulis immineat propria cura
3174 alicuius rei procurandae, esset autem confusio si quilibet
3175 indistincte quaelibet procuraret. Tertio, quia per hoc magis
3176 pacificus status hominum conservatur, dum unusquisque re sua
3177 contentus est. Unde videmus quod inter eos qui communiter et ex
3178 indiviso aliquid possident, frequentius iurgia oriuntur. Aliud vero
3179 quod competit homini circa res exteriores est usus ipsarum. Et
3180 quantum ad hoc non debet homo habere res exteriores ut proprias,
3181 sed ut communes, ut scilicet de facili aliquis ea communicet in
3182 necessitates aliorum. Unde apostolus dicit, I ad Tim. ult.,
3183 <i>divitibus huius saeculi praecipe facile tribuere,
3184 communicare</i>.</p>
3185 <p title="II-II q. 66 a. 2 ad 1"><a name="41865"><span class=
3186 "ref">[41865] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
3187 ergo dicendum quod communitas rerum attribuitur iuri naturali, non
3188 quia ius naturale dictet omnia esse possidenda communiter et nihil
3189 esse quasi proprium possidendum, sed quia secundum ius naturale non
3190 est distinctio possessionum, sed magis secundum humanum condictum,
3191 quod pertinet ad ius positivum, ut supra dictum est. Unde
3192 proprietas possessionum non est contra ius naturale; sed iuri
3193 naturali superadditur per adinventionem rationis humanae.</p>
3194 <p title="II-II q. 66 a. 2 ad 2"><a name="41866"><span class=
3195 "ref">[41866] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
3196 dicendum quod ille qui, praeveniens ad spectacula, praepararet
3197 aliis viam, non illicite ageret, sed ex hoc illicite agit quod
3198 alios prohibet. Et similiter dives non illicite agit si,
3199 praeoccupans possessionem rei quae a principio erat communis, aliis
3200 communicat, peccat autem si alios ab usu illius rei indiscrete
3201 prohibeat. Unde Basilius ibidem dicit, <i>cur tu abundas, ille vero
3202 mendicat, nisi ut tu bonae dispensationis merita consequaris, ille
3203 vero patientiae praemiis coronetur?</i></p>
3204 <p title="II-II q. 66 a. 2 ad 3"><a name="41867"><span class=
3205 "ref">[41867] II&ordf;-IIae q. 66 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
3206 dicendum quod cum dicit Ambrosius, <i>nemo proprium dicat quod est
3207 commune</i>, loquitur de proprietate quantum ad usum. Unde subdit,
3208 <i>plus quam sufficeret sumptui, violenter obtentum est</i>.</p>
3209 <br />
3210 <div class="E">Articulus 3</div>
3211 <p title="II-II q. 66 a. 3 arg. 1"><a name="41868"><span class=
3212 "ref">[41868] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
3213 sic proceditur. Videtur quod non sit de ratione furti occulte
3214 accipere rem alienam. Illud enim quod diminuit peccatum non videtur
3215 ad rationem peccati pertinere. Sed in occulto peccare pertinet ad
3216 diminutionem peccati, sicut e contrario ad exaggerandum peccatum
3217 quorundam dicitur Isaiae III, <i>peccatum suum quasi Sodoma
3218 praedicaverunt, nec absconderunt</i>. Ergo non est de ratione furti
3219 occulta acceptio rei alienae.</p>
3220 <p title="II-II q. 66 a. 3 arg. 2"><a name="41869"><span class=
3221 "ref">[41869] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
3222 Ambrosius dicit, et habetur in decretis, dist. XLVII, <i>neque
3223 minus est criminis habenti tollere quam, cum possis et abundas,
3224 indigentibus denegare</i>. Ergo sicut furtum consistit in
3225 acceptione rei alienae, ita et in detentione ipsius.</p>
3226 <p title="II-II q. 66 a. 3 arg. 3"><a name="41870"><span class=
3227 "ref">[41870] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
3228 homo potest furtim ab alio accipere etiam quod suum est puta rem
3229 quam apud alium deposuit, vel quae est ab eo iniuste ablata. Non
3230 est ergo de ratione furti quod sit occulta acceptio rei
3231 alienae.</p>
3232 <p title="II-II q. 66 a. 3 s. c."><a name="41871"><span class=
3233 "ref">[41871] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
3234 est quod Isidorus dicit, in libro Etymol., <i>fur a furvo dictus
3235 est, idest a fusco, nam noctis utitur tempore</i>.</p>
3236 <p title="II-II q. 66 a. 3 co."><a name="41872"><span class=
3237 "ref">[41872] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 co.</span></a> Respondeo
3238 dicendum quod ad rationem furti tria concurrunt. Quorum primum
3239 convenit sibi secundum quod contrariatur iustitiae, quae unicuique
3240 tribuit quod suum est. Et ex hoc competit ei quod usurpat alienum.
3241 Secundum vero pertinet ad rationem furti prout distinguitur a
3242 peccatis quae sunt contra personam, sicut ab homicidio et
3243 adulterio. Et secundum hoc competit furto quod sit circa rem
3244 possessam. Si quis enim accipiat id quod est alterius non quasi
3245 possessio, sed quasi pars, sicut si amputet membrum; vel sicut
3246 persona coniuncta, ut si auferat filiam vel uxorem, non habet
3247 proprie rationem furti. Tertia differentia est quae complet furti
3248 rationem, ut scilicet occulte usurpetur alienum. Et secundum hoc
3249 propria ratio furti est ut sit occulta acceptio rei alienae.</p>
3250 <p title="II-II q. 66 a. 3 ad 1"><a name="41873"><span class=
3251 "ref">[41873] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
3252 ergo dicendum quod occultatio quandoque quidem est causa peccati,
3253 puta cum quis utitur occultatione ad peccandum, sicut accidit in
3254 fraude et dolo. Et hoc modo non diminuit, sed constituit speciem
3255 peccati. Et ita est in furto. Alio modo occultatio est simplex
3256 circumstantia peccati. Et sic diminuit peccatum, tum quia est
3257 signum verecundiae; tum quia tollit scandalum.</p>
3258 <p title="II-II q. 66 a. 3 ad 2"><a name="41874"><span class=
3259 "ref">[41874] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
3260 dicendum quod detinere id quod alteri debetur eandem rationem
3261 nocumenti habet cum acceptione. Et ideo sub iniusta acceptione
3262 intelligitur etiam iniusta detentio.</p>
3263 <p title="II-II q. 66 a. 3 ad 3"><a name="41875"><span class=
3264 "ref">[41875] II&ordf;-IIae q. 66 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
3265 dicendum quod nihil prohibet id quod est simpliciter unius,
3266 secundum quid esse alterius. Sicut res deposita est simpliciter
3267 quidem deponentis, sed est eius apud quem deponitur quantum ad
3268 custodiam. Et id quod est per rapinam ablatum est rapientis, non
3269 simpliciter, sed quantum ad detentionem.</p>
3270 <br />
3271 <div class="E">Articulus 4</div>
3272 <p title="II-II q. 66 a. 4 arg. 1"><a name="41876"><span class=
3273 "ref">[41876] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
3274 sic proceditur. Videtur quod furtum et rapina non sint peccata
3275 differentia specie. Furtum enim et rapina differunt secundum
3276 occultum et manifestum, furtum enim importat occultam acceptionem,
3277 rapina vero violentam et manifestam. Sed in aliis generibus
3278 peccatorum occultum et manifestum non diversificant speciem. Ergo
3279 furtum et rapina non sunt peccata specie diversa.</p>
3280 <p title="II-II q. 66 a. 4 arg. 2"><a name="41877"><span class=
3281 "ref">[41877] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
3282 moralia recipiunt speciem a fine, ut supra dictum est. Sed furtum
3283 et rapina ordinantur ad eundem finem, scilicet ad habendum aliena.
3284 Ergo non differunt specie.</p>
3285 <p title="II-II q. 66 a. 4 arg. 3"><a name="41878"><span class=
3286 "ref">[41878] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
3287 sicut rapitur aliquid ad possidendum, ita rapitur mulier ad
3288 delectandum, unde et Isidorus dicit, in libro Etymol., quod
3289 <i>raptor dicitur corruptor, et rapta corrupta</i>. Sed raptus
3290 dicitur sive mulier auferatur publice, sive occulte. Ergo et res
3291 possessa rapi dicitur sive occulte, sive publice rapiatur. Ergo non
3292 differunt furtum et rapina.</p>
3293 <p title="II-II q. 66 a. 4 s. c."><a name="41879"><span class=
3294 "ref">[41879] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
3295 est quod philosophus, in V Ethic., distinguit furtum a rapina,
3296 ponens furtum occultum, rapinam vero violentam.</p>
3297 <p title="II-II q. 66 a. 4 co."><a name="41880"><span class=
3298 "ref">[41880] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 co.</span></a> Respondeo
3299 dicendum quod furtum et rapina sunt vitia iustitiae opposita,
3300 inquantum aliquis alter facit iniustum. Nullus autem patitur
3301 iniustum volens, ut probatur in V Ethic. Et ideo furtum et rapina
3302 ex hoc habent rationem peccati quod acceptio est involuntaria ex
3303 parte eius cui aliquid subtrahitur. Involuntarium autem dupliciter
3304 dicitur, scilicet per ignorantiam, et violentiam, ut habetur in III
3305 Ethic. Et ideo aliam rationem peccati habet rapina, et aliam
3306 furtum. Et propter hoc differunt specie.</p>
3307 <p title="II-II q. 66 a. 4 ad 1"><a name="41881"><span class=
3308 "ref">[41881] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
3309 ergo dicendum quod in aliis generibus peccatorum non attenditur
3310 ratio peccati ex aliquo involuntario, sicut attenditur in peccatis
3311 oppositis iustitiae. Et ideo ubi occurrit diversa ratio
3312 involuntarii, est diversa species peccati.</p>
3313 <p title="II-II q. 66 a. 4 ad 2"><a name="41882"><span class=
3314 "ref">[41882] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
3315 dicendum quod finis remotus est idem rapinae et furti, sed hoc non
3316 sufficit ad identitatem speciei, quia est diversitas in finibus
3317 proximis. Raptor enim vult per propriam potestatem obtinere, fur
3318 vero per astutiam.</p>
3319 <p title="II-II q. 66 a. 4 ad 3"><a name="41883"><span class=
3320 "ref">[41883] II&ordf;-IIae q. 66 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
3321 dicendum quod raptus mulieris non potest esse occultus ex parte
3322 mulieris quae rapitur. Et ideo etiam si sit occultus ex parte
3323 aliorum, quibus rapitur, adhuc remanet ratio rapinae ex parte
3324 mulieris, cui violentia infertur.</p>
3325 <br />
3326 <div class="E">Articulus 5</div>
3327 <p title="II-II q. 66 a. 5 arg. 1"><a name="41884"><span class=
3328 "ref">[41884] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum
3329 sic proceditur. Videtur quod furtum non semper sit peccatum. Nullum
3330 enim peccatum cadit sub praecepto divino, dicitur enim Eccli. XV,
3331 <i>nemini mandavit impie agere</i>. Sed Deus invenitur praecepisse
3332 furtum, dicitur enim Exod. XII, <i>fecerunt filii Israel sicut
3333 praeceperat dominus Moysi, et expoliaverunt Aegyptios</i>. Ergo
3334 furtum non semper est peccatum.</p>
3335 <p title="II-II q. 66 a. 5 arg. 2"><a name="41885"><span class=
3336 "ref">[41885] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
3337 ille qui invenit rem non suam, si eam accipiat, videtur furtum
3338 committere, quia accipit rem alienam. Sed hoc videtur esse licitum
3339 secundum naturalem aequitatem; ut iuristae dicunt. Ergo videtur
3340 quod furtum non semper sit peccatum.</p>
3341 <p title="II-II q. 66 a. 5 arg. 3"><a name="41886"><span class=
3342 "ref">[41886] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
3343 ille qui accipit rem suam non videtur peccare, cum non agat contra
3344 iustitiam, cuius aequalitatem non tollit. Sed furtum committitur
3345 etiam si aliquis rem suam occulte accipiat ab altero detentam vel
3346 custoditam. Ergo videtur quod furtum non semper sit peccatum.</p>
3347 <p title="II-II q. 66 a. 5 s. c."><a name="41887"><span class=
3348 "ref">[41887] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra
3349 est quod dicitur Exod. XX, <i>non furtum facies</i>.</p>
3350 <p title="II-II q. 66 a. 5 co."><a name="41888"><span class=
3351 "ref">[41888] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 co.</span></a> Respondeo
3352 dicendum quod si quis consideret furti rationem, duas rationes
3353 peccati in eo inveniet. Primo quidem, propter contrarietatem ad
3354 iustitiam, quae reddit unicuique quod suum est. Et sic furtum
3355 iustitiae opponitur, inquantum furtum est acceptio rei alienae.
3356 Secundo, ratione doli seu fraudis, quam fur committit occulte et
3357 quasi ex insidiis rem alienam usurpando. Unde manifestum est quod
3358 omne furtum est peccatum.</p>
3359 <p title="II-II q. 66 a. 5 ad 1"><a name="41889"><span class=
3360 "ref">[41889] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum
3361 ergo dicendum quod accipere rem alienam vel occulte vel manifeste
3362 auctoritate iudicis hoc decernentis, non est furtum, quia iam fit
3363 sibi debitum per hoc quod sententialiter sibi est adiudicatum. Unde
3364 multo minus furtum fuit quod filii Israel tulerunt spolia
3365 Aegyptiorum de praecepto domini hoc decernentis pro afflictionibus
3366 quibus Aegyptii eos sine causa afflixerant. Et ideo signanter
3367 dicitur Sap. X, <i>iusti tulerunt spolia impiorum</i>.</p>
3368 <p title="II-II q. 66 a. 5 ad 2"><a name="41890"><span class=
3369 "ref">[41890] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
3370 dicendum quod circa res inventas est distinguendum. Quaedam enim
3371 sunt quae nunquam fuerunt in bonis alicuius, sicut lapilli et
3372 gemmae quae inveniuntur in littore maris, et talia occupanti
3373 conceduntur. Et eadem ratio est de thesauris antiquo tempore sub
3374 terra occultatis, quorum non est aliquis possessor, nisi quod
3375 secundum leges civiles tenetur inventor medietatem dare domino
3376 agri, si in alieno agro invenerit; propter quod in parabola
3377 Evangelii dicitur, Matth. XIII, de inventore thesauri absconditi in
3378 agro, quod emit agrum, quasi ut haberet ius possidendi totum
3379 thesaurum. Quaedam vero res inventae fuerunt de propinquo in
3380 alicuius bonis. Et tunc, si quis eas accipiat non animo retinendi,
3381 sed animo restituendi domino, qui eas pro derelictis non habet, non
3382 committit furtum. Et similiter si pro derelictis habeantur, et hoc
3383 credat inventor, licet sibi retineat, non committit furtum. Alias
3384 autem committitur peccatum furti. Unde Augustinus dicit, in quadam
3385 homilia, et habetur XIV, qu. V, <i>si quid invenisti et non
3386 reddidisti, rapuisti</i>.</p>
3387 <p title="II-II q. 66 a. 5 ad 3"><a name="41891"><span class=
3388 "ref">[41891] II&ordf;-IIae q. 66 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
3389 dicendum quod ille qui furtim accipit rem suam apud alium
3390 depositam, gravat depositarium, quia tenetur ad restituendum, vel
3391 ad ostendendum se esse innoxium. Unde manifestum est quod peccat,
3392 et tenetur ad relevandum gravamen depositarii. Qui vero furtim
3393 accipit rem suam apud alium iniuste detentam, peccat quidem, non
3394 quia gravet eum qui detinet, et ideo non tenetur ad restituendum
3395 aliquid vel ad recompensandum, sed peccat contra communem
3396 iustitiam, dum ipse sibi usurpat suae rei iudicium, iuris ordine
3397 praetermisso. Et ideo tenetur Deo satisfacere, et dare operam ut
3398 scandalum proximorum, si inde exortum fuerit, sedetur.</p>
3399 <br />
3400 <div class="E">Articulus 6</div>
3401 <p title="II-II q. 66 a. 6 arg. 1"><a name="41892"><span class=
3402 "ref">[41892] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum
3403 sic proceditur. Videtur quod furtum non sit peccatum mortale.
3404 Dicitur enim Prov. VI, <i>non grandis est culpae cum quis furatus
3405 fuerit</i>. Sed omne peccatum mortale est grandis culpae. Ergo
3406 furtum non est peccatum mortale.</p>
3407 <p title="II-II q. 66 a. 6 arg. 2"><a name="41893"><span class=
3408 "ref">[41893] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
3409 peccato mortali mortis poena debetur. Sed pro furto non infligitur
3410 in lege poena mortis, sed solum poena damni, secundum illud Exod.
3411 XXII, <i>si quis furatus fuerit bovem aut ovem, quinque boves pro
3412 uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove</i>. Ergo furtum
3413 non est peccatum mortale.</p>
3414 <p title="II-II q. 66 a. 6 arg. 3"><a name="41894"><span class=
3415 "ref">[41894] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
3416 furtum potest committi in parvis rebus, sicut et in magnis. Sed
3417 inconveniens videtur quod pro furto alicuius parvae rei, puta unius
3418 acus vel unius pennae, aliquis puniatur morte aeterna. Ergo furtum
3419 non est peccatum mortale.</p>
3420 <p title="II-II q. 66 a. 6 s. c."><a name="41895"><span class=
3421 "ref">[41895] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra
3422 est quod nullus damnatur secundum divinum iudicium nisi pro peccato
3423 mortali. Condemnatur autem aliquis pro furto, secundum illud Zach.
3424 V, <i>haec est maledictio quae egreditur super faciem omnis terrae,
3425 quia omnis fur sicut ibi scriptum est condemnatur</i>. Ergo furtum
3426 est peccatum mortale.</p>
3427 <p title="II-II q. 66 a. 6 co."><a name="41896"><span class=
3428 "ref">[41896] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 co.</span></a> Respondeo
3429 dicendum quod, sicut supra habitum est, peccatum mortale est quod
3430 contrariatur caritati, secundum quam est spiritualis animae vita.
3431 Caritas autem consistit quidem principaliter in dilectione Dei,
3432 secundario vero in dilectione proximi, ad quam pertinet ut proximo
3433 bonum velimus et operemur. Per furtum autem homo infert nocumentum
3434 proximo in suis rebus, et si passim homines sibi invicem
3435 furarentur, periret humana societas. Unde furtum, tanquam
3436 contrarium caritati, est peccatum mortale.</p>
3437 <p title="II-II q. 66 a. 6 ad 1"><a name="41897"><span class=
3438 "ref">[41897] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum
3439 ergo dicendum quod furtum dicitur non esse grandis culpae duplici
3440 ratione. Primo quidem, propter necessitatem inducentem ad furandum,
3441 quae diminuit vel totaliter tollit culpam, ut infra patebit. Unde
3442 subdit, <i>furatur enim ut esurientem impleat animam</i>. Alio modo
3443 dicitur furtum non esse grandis culpae per comparationem ad reatum
3444 adulterii, quod punitur morte. Unde subditur de fure quod
3445 <i>deprehensus reddet septuplum, qui autem adulter est, perdet
3446 animam suam</i>.</p>
3447 <p title="II-II q. 66 a. 6 ad 2"><a name="41898"><span class=
3448 "ref">[41898] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
3449 dicendum quod poenae praesentis vitae magis sunt medicinales quam
3450 retributivae, retributio enim reservatur divino iudicio, quod est
3451 secundum veritatem in peccantes. Et ideo secundum iudicium
3452 praesentis vitae non pro quolibet peccato mortali infligitur poena
3453 mortis, sed solum pro illis quae inferunt irreparabile nocumentum,
3454 vel etiam pro illis quae habent aliquam horribilem deformitatem. Et
3455 ideo pro furto, quod reparabile damnum infert, non infligitur
3456 secundum praesens iudicium poena mortis, nisi furtum aggravetur per
3457 aliquam gravem circumstantiam, sicut patet de sacrilegio, quod est
3458 furtum rei sacrae, et de peculatu, quod est furtum rei communis, ut
3459 patet per Augustinum, super Ioan.; et de plagio, quod est furtum
3460 hominis, pro quo quis morte punitur, ut patet Exod. XXI.</p>
3461 <p title="II-II q. 66 a. 6 ad 3"><a name="41899"><span class=
3462 "ref">[41899] II&ordf;-IIae q. 66 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
3463 dicendum quod illud quod modicum est ratio apprehendit quasi nihil.
3464 Et ideo in his quae minima sunt homo non reputat sibi nocumentum
3465 inferri, et ille qui accipit potest praesumere hoc non esse contra
3466 voluntatem eius cuius est res. Et pro tanto si quis furtive
3467 huiusmodi res minimas accipiat, potest excusari a peccato mortali.
3468 Si tamen habeat animum furandi et inferendi nocumentum proximo,
3469 etiam in talibus minimis potest esse peccatum mortale, sicut et in
3470 solo cogitatu per consensum.</p>
3471 <br />
3472 <div class="E">Articulus 7</div>
3473 <p title="II-II q. 66 a. 7 arg. 1"><a name="41900"><span class=
3474 "ref">[41900] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 arg. 1</span></a> Ad
3475 septimum sic proceditur. Videtur quod non liceat alicui furari
3476 propter necessitatem. Non enim imponitur poenitentia nisi peccanti.
3477 Sed extra, de furtis, dicitur, <i>si quis per necessitatem famis
3478 aut nuditatis furatus fuerit cibaria, vestem vel pecus, poeniteat
3479 hebdomadas tres</i>. Ergo non licet furari propter
3480 necessitatem.</p>
3481 <p title="II-II q. 66 a. 7 arg. 2"><a name="41901"><span class=
3482 "ref">[41901] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
3483 philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>quaedam confestim nominata
3484 convoluta sunt cum malitia</i>, inter quae ponit furtum. Sed illud
3485 quod est secundum se malum non potest propter aliquem bonum finem
3486 bonum fieri. Ergo non potest aliquis licite furari ut necessitati
3487 suae subveniat.</p>
3488 <p title="II-II q. 66 a. 7 arg. 3"><a name="41902"><span class=
3489 "ref">[41902] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
3490 homo debet diligere proximum sicut seipsum. Sed non licet furari ad
3491 hoc quod aliquis per eleemosynam proximo subveniat; ut Augustinus
3492 dicit, in libro contra mendacium. Ergo etiam non licet furari ad
3493 subveniendum propriae necessitati.</p>
3494 <p title="II-II q. 66 a. 7 s. c."><a name="41903"><span class=
3495 "ref">[41903] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra
3496 est quod in necessitate sunt omnia communia. Et ita non videtur
3497 esse peccatum si aliquis rem alterius accipiat, propter
3498 necessitatem sibi factam communem.</p>
3499 <p title="II-II q. 66 a. 7 co."><a name="41904"><span class=
3500 "ref">[41904] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 co.</span></a> Respondeo
3501 dicendum quod ea quae sunt iuris humani non possunt derogare iuri
3502 naturali vel iuri divino. Secundum autem naturalem ordinem ex
3503 divina providentia institutum, res inferiores sunt ordinatae ad hoc
3504 quod ex his subveniatur hominum necessitati. Et ideo per rerum
3505 divisionem et appropriationem, de iure humano procedentem, non
3506 impeditur quin hominis necessitati sit subveniendum ex huiusmodi
3507 rebus. Et ideo res quas aliqui superabundanter habent, ex naturali
3508 iure debentur pauperum sustentationi. Unde Ambrosius dicit, et
3509 habetur in decretis, dist. XLVII, <i>esurientium panis est quem tu
3510 detines; nudorum indumentum est quod tu recludis; miserorum
3511 redemptio et absolutio est pecunia quam tu in terram defodis</i>.
3512 Sed quia multi sunt necessitatem patientes, et non potest ex eadem
3513 re omnibus subveniri, committitur arbitrio uniuscuiusque
3514 dispensatio propriarum rerum, ut ex eis subveniat necessitatem
3515 patientibus. Si tamen adeo sit urgens et evidens necessitas ut
3516 manifestum sit instanti necessitati de rebus occurrentibus esse
3517 subveniendum, puta cum imminet personae periculum et aliter
3518 subveniri non potest; tunc licite potest aliquis ex rebus alienis
3519 suae necessitati subvenire, sive manifeste sive occulte sublatis.
3520 Nec hoc proprie habet rationem furti vel rapinae.</p>
3521 <p title="II-II q. 66 a. 7 ad 1"><a name="41905"><span class=
3522 "ref">[41905] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum
3523 ergo dicendum quod decretalis illa loquitur in casu in quo non est
3524 urgens necessitas.</p>
3525 <p title="II-II q. 66 a. 7 ad 2"><a name="41906"><span class=
3526 "ref">[41906] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
3527 dicendum quod uti re aliena occulte accepta in casu necessitatis
3528 extremae non habet rationem furti, proprie loquendo. Quia per talem
3529 necessitatem efficitur suum illud quod quis accipit ad sustentandam
3530 propriam vitam.</p>
3531 <p title="II-II q. 66 a. 7 ad 3"><a name="41907"><span class=
3532 "ref">[41907] II&ordf;-IIae q. 66 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
3533 dicendum quod in casu similis necessitatis etiam potest aliquis
3534 occulte rem alienam accipere ut subveniat proximo sic
3535 indigenti.</p>
3536 <br />
3537 <div class="E">Articulus 8</div>
3538 <p title="II-II q. 66 a. 8 arg. 1"><a name="41908"><span class=
3539 "ref">[41908] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum
3540 sic proceditur. Videtur quod rapina possit fieri sine peccato.
3541 Praeda enim per violentiam accipitur; quod videtur ad rationem
3542 rapinae pertinere, secundum praedicta. Sed praedam accipere ab
3543 hostibus licitum est, dicit enim Ambrosius, in libro de
3544 patriarchis, <i>cum praeda fuerit in potestate victoris, decet
3545 militarem disciplinam ut regi serventur omnia</i>, scilicet ad
3546 distribuendum. Ergo rapina in aliquo casu est licita.</p>
3547 <p title="II-II q. 66 a. 8 arg. 2"><a name="41909"><span class=
3548 "ref">[41909] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
3549 licitum est auferre ab aliquo id quod non est eius. Sed res quas
3550 infideles habent non sunt eorum, dicit enim Augustinus, in epistola
3551 ad Vinc. Donatist., <i>res falso appellatis vestras, quas nec iuste
3552 possidetis, et secundum leges terrenorum regum amittere iussi
3553 estis</i>. Ergo videtur quod ab infidelibus aliquis licite rapere
3554 posset.</p>
3555 <p title="II-II q. 66 a. 8 arg. 3"><a name="41910"><span class=
3556 "ref">[41910] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
3557 terrarum principes multa a suis subditis violenter extorquent; quod
3558 videtur ad rationem rapinae pertinere. Grave autem videtur dicere
3559 quod in hoc peccent, quia sic fere omnes principes damnarentur.
3560 Ergo rapina in aliquo casu est licita.</p>
3561 <p title="II-II q. 66 a. 8 s. c."><a name="41911"><span class=
3562 "ref">[41911] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra
3563 est quod de quolibet licite accepto potest fieri Deo sacrificium
3564 vel oblatio. Non autem potest fieri de rapina, secundum illud
3565 Isaiae LXI, <i>ego dominus diligens iudicium, et odio habens
3566 rapinam in holocaustum</i>. Ergo per rapinam aliquid accipere non
3567 est licitum.</p>
3568 <p title="II-II q. 66 a. 8 co."><a name="41912"><span class=
3569 "ref">[41912] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 co.</span></a> Respondeo
3570 dicendum quod rapina quandam violentiam et coactionem importat per
3571 quam, contra iustitiam, alicui aufertur quod suum est. In societate
3572 autem hominum nullus habet coactionem nisi per publicam potestatem.
3573 Et ideo quicumque per violentiam aliquid alteri aufert, si sit
3574 privata persona non utens publica potestate, illicite agit et
3575 rapinam committit, sicut patet in latronibus. Principibus vero
3576 publica potestas committitur ad hoc quod sint iustitiae custodes.
3577 Et ideo non licet eis violentia et coactione uti nisi secundum
3578 iustitiae tenorem, et hoc vel contra hostes pugnando, vel contra
3579 cives malefactores puniendo. Et quod per talem violentiam aufertur
3580 non habet rationem rapinae, cum non sit contra iustitiam. Si vero
3581 contra iustitiam aliqui per publicam potestatem violenter
3582 abstulerint res aliorum, illicite agunt et rapinam committunt, et
3583 ad restitutionem tenentur.</p>
3584 <p title="II-II q. 66 a. 8 ad 1"><a name="41913"><span class=
3585 "ref">[41913] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum
3586 ergo dicendum quod circa praedam distinguendum est. Quia si illi
3587 qui depraedantur hostes habeant bellum iustum, ea quae per
3588 violentiam in bello acquirunt eorum efficiuntur. Et hoc non habet
3589 rationem rapinae, unde nec ad restitutionem tenentur. Quamvis
3590 possint in acceptione praedae iustum bellum habentes peccare per
3591 cupiditatem ex prava intentione, si scilicet non propter iustitiam,
3592 sed propter praedam principaliter pugnent, dicit enim Augustinus,
3593 in libro de Verb. Dom., quod <i>propter praedam militare peccatum
3594 est</i>. Si vero illi qui praedam accipiunt habeant bellum
3595 iniustum, rapinam committunt, et ad restitutionem tenentur.</p>
3596 <p title="II-II q. 66 a. 8 ad 2"><a name="41914"><span class=
3597 "ref">[41914] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
3598 dicendum quod intantum aliqui infideles iniuste res suas possident,
3599 inquantum eas secundum leges terrenorum principum amittere iussi
3600 sunt. Et ideo ab eis possunt per violentiam subtrahi, non privata
3601 auctoritate, sed publica.</p>
3602 <p title="II-II q. 66 a. 8 ad 3"><a name="41915"><span class=
3603 "ref">[41915] II&ordf;-IIae q. 66 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
3604 dicendum quod si principes a subditis exigant quod eis secundum
3605 iustitiam debetur propter bonum commune conservandum, etiam si
3606 violentia adhibeatur, non est rapina. Si vero aliquid principes
3607 indebite extorqueant per violentiam, rapina est, sicut et
3608 latrocinium. Unde dicit Augustinus, in IV de Civ. Dei, <i>remota
3609 iustitia, quid sunt regna nisi magna latrocinia? Quia et latrocinia
3610 quid sunt nisi parva regna?</i> Et Ezech. XXII dicitur,
3611 <i>principes eius in medio eius quasi lupi rapientes praedam</i>.
3612 Unde et ad restitutionem tenentur, sicut et latrones. Et tanto
3613 gravius peccant quam latrones, quanto periculosius et communius
3614 contra publicam iustitiam agunt, cuius custodes sunt positi.</p>
3615 <br />
3616 <div class="E">Articulus 9</div>
3617 <p title="II-II q. 66 a. 9 arg. 1"><a name="41916"><span class=
3618 "ref">[41916] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum
3619 sic proceditur. Videtur quod furtum sit gravius peccatum quam
3620 rapina. Furtum enim, super acceptionem rei alienae, habet adiunctam
3621 fraudem et dolum, quod non est in rapina. Sed fraus et dolus de se
3622 habent rationem peccati, ut supra habitum est. Ergo furtum videtur
3623 esse gravius peccatum quam rapina.</p>
3624 <p title="II-II q. 66 a. 9 arg. 2"><a name="41917"><span class=
3625 "ref">[41917] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea,
3626 verecundia est timor de turpi actu, ut dicitur in IV Ethic. Sed
3627 magis verecundantur homines de furto quam de rapina. Ergo furtum
3628 est turpius quam rapina.</p>
3629 <p title="II-II q. 66 a. 9 arg. 3"><a name="41918"><span class=
3630 "ref">[41918] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea,
3631 quanto aliquod peccatum pluribus nocet, tanto gravius esse videtur.
3632 Sed per furtum potest nocumentum inferri et magnis et parvis, per
3633 rapinam autem solum impotentibus, quibus potest violentia inferri.
3634 Ergo gravius videtur esse peccatum furti quam rapinae.</p>
3635 <p title="II-II q. 66 a. 9 s. c."><a name="41919"><span class=
3636 "ref">[41919] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra
3637 est quod secundum leges gravius punitur rapina quam furtum.</p>
3638 <p title="II-II q. 66 a. 9 co."><a name="41920"><span class=
3639 "ref">[41920] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 co.</span></a> Respondeo
3640 dicendum quod rapina et furtum habent rationem peccati, sicut supra
3641 dictum est, propter involuntarium quod est ex parte eius cui
3642 aliquid aufertur; ita tamen quod in furto est involuntarium per
3643 ignorantiam, in rapina autem involuntarium per violentiam. Magis
3644 est autem aliquid involuntarium per violentiam quam per
3645 ignorantiam, quia violentia directius opponitur voluntati quam
3646 ignorantia. Et ideo rapina est gravius peccatum quam furtum. Est et
3647 alia ratio. Quia per rapinam non solum infertur alicui damnum in
3648 rebus, sed etiam vergit in quandam personae ignominiam sive
3649 iniuriam. Et hoc praeponderat fraudi vel dolo, quae pertinent ad
3650 furtum.</p>
3651 <p title="II-II q. 66 a. 9 ad 1"><a name="41921"><span class=
3652 "ref">[41921] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 ad 1</span></a> Unde patet
3653 responsio ad primum.</p>
3654 <p title="II-II q. 66 a. 9 ad 2"><a name="41922"><span class=
3655 "ref">[41922] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum
3656 dicendum quod homines sensibilibus inhaerentes magis gloriantur de
3657 virtute exteriori, quae manifestatur in rapina, quam de virtute
3658 interiori, quae tollitur per peccatum. Et ideo minus verecundantur
3659 de rapina quam de furto.</p>
3660 <p title="II-II q. 66 a. 9 ad 3"><a name="41923"><span class=
3661 "ref">[41923] II&ordf;-IIae q. 66 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium
3662 dicendum quod licet pluribus possit noceri per furtum quam per
3663 rapinam, tamen graviora nocumenta possunt inferri per rapinam quam
3664 per furtum. Unde ex hoc etiam rapina est detestabilior.</p>
3665 <br />
3666 <div class="D">Quaestio 67</div>
3667 <div class="G">Prooemium</div>
3668 <p title="II-II q. 67 pr."><a name="41924"><span class=
3669 "ref">[41924] II&ordf;-IIae q. 67 pr.</span></a> Deinde
3670 considerandum est de vitiis oppositis commutativae iustitiae quae
3671 consistunt in verbis in quibus laeditur proximus. Et primo, de his
3672 quae pertinent ad iudicium; secundo, de nocumentis verborum quae
3673 fiunt extra iudicium. Circa primum quinque consideranda occurrunt,
3674 primo quidem, de iniustitia iudicis in iudicando; secundo, de
3675 iniustitia accusatoris in accusando; tertio, de iniustitia ex parte
3676 rei in sua defensione; quarto, de iniustitia testis in
3677 testificando; quinto, de iniustitia advocati in patrocinando. Circa
3678 primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum aliquis possit iuste
3679 iudicare eum qui non est sibi subditus. Secundo, utrum liceat
3680 iudicium ferre contra veritatem quam novit, propter ea quae sibi
3681 proponuntur. Tertio, utrum iudex possit aliquem iuste condemnare
3682 non accusatum. Quarto, utrum licite possit poenam relaxare.</p>
3683 <br />
3684 <div class="E">Articulus 1</div>
3685 <p title="II-II q. 67 a. 1 arg. 1"><a name="41925"><span class=
3686 "ref">[41925] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
3687 sic proceditur. Videtur quod aliquis possit iuste iudicare eum qui
3688 non est sibi subditus. Dicitur enim Dan. XIII quod Daniel seniores
3689 de falso testimonio convictos suo iudicio condemnavit. Sed illi
3690 seniores non erant subditi Danieli, quinimmo ipsi erant iudices
3691 populi. Ergo aliquis potest licite iudicare sibi non subditum.</p>
3692 <p title="II-II q. 67 a. 1 arg. 2"><a name="41926"><span class=
3693 "ref">[41926] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
3694 Christus non erat alicuius hominis subditus, quinimmo ipse erat rex
3695 regum et dominus dominantium. Sed ipse exhibuit se iudicio hominis.
3696 Ergo videtur quod aliquis licite possit iudicare aliquem qui non
3697 est subditus eius.</p>
3698 <p title="II-II q. 67 a. 1 arg. 3"><a name="41927"><span class=
3699 "ref">[41927] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
3700 secundum iura quilibet sortitur forum secundum rationem delicti.
3701 Sed quandoque ille qui delinquit non est subditus eius ad quem
3702 pertinet forum illius loci, puta cum est alterius dioecesis, vel
3703 cum est exemptus. Ergo videtur quod aliquis possit iudicare eum qui
3704 non est sibi subditus.</p>
3705 <p title="II-II q. 67 a. 1 s. c."><a name="41928"><span class=
3706 "ref">[41928] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
3707 est quod Gregorius dicit, super illud Deut. XXIII, <i>si intraveris
3708 segetem et cetera. Falcem iudicii mittere non potest in eam rem
3709 quae alteri videtur esse commissa</i>.</p>
3710 <p title="II-II q. 67 a. 1 co."><a name="41929"><span class=
3711 "ref">[41929] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 co.</span></a> Respondeo
3712 dicendum quod sententia iudicis est quasi quaedam particularis lex
3713 in aliquo particulari facto. Et ideo sicut lex generalis debet
3714 habere vim coactivam, ut patet per philosophum, in X Ethic.; ita
3715 etiam et sententia iudicis debet habere vim coactivam, per quam
3716 constringatur utraque pars ad servandam sententiam iudicis,
3717 alioquin iudicium non esset efficax. Potestatem autem coactivam non
3718 habet licite in rebus humanis nisi ille qui fungitur publica
3719 potestate. Et qui ea funguntur superiores reputantur respectu eorum
3720 in quos, sicut in subditos, potestatem accipiunt, sive habeant
3721 ordinarie, sive per commissionem. Et ideo manifestum est quod
3722 nullus potest iudicare aliquem nisi sit aliquo modo subditus eius,
3723 vel per commissionem vel per potestatem ordinariam.</p>
3724 <p title="II-II q. 67 a. 1 ad 1"><a name="41930"><span class=
3725 "ref">[41930] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
3726 ergo dicendum quod Daniel accepit potestatem ad iudicandum illos
3727 seniores quasi commissam ex instinctu divino. Quod significatur per
3728 hoc quod ibi dicitur, quod <i>suscitavit dominus spiritum pueri
3729 iunioris</i>.</p>
3730 <p title="II-II q. 67 a. 1 ad 2"><a name="41931"><span class=
3731 "ref">[41931] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
3732 dicendum quod in rebus humanis aliqui propria sponte possunt se
3733 subiicere aliorum iudicio, quamvis non sint eis superiores, sicut
3734 patet in his qui compromittunt in aliquos arbitros. Et inde est
3735 quod necesse est arbitrium poena vallari, quia arbitri, qui non
3736 sunt superiores, non habent de se plenam potestatem coercendi. Sic
3737 igitur et Christus propria sponte humano iudicio se subdidit, sicut
3738 etiam et Leo Papa iudicio imperatoris se subdidit.</p>
3739 <p title="II-II q. 67 a. 1 ad 3"><a name="41932"><span class=
3740 "ref">[41932] II&ordf;-IIae q. 67 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
3741 dicendum quod episcopus in cuius dioecesi aliquis delinquit,
3742 efficitur superior eius ratione delicti, etiam si sit exemptus,
3743 nisi forte delinquat in re aliqua exempta, puta in administratione
3744 bonorum alicuius monasterii exempti. Sed si aliquis exemptus
3745 committat furtum vel homicidium vel aliquid huiusmodi, potest per
3746 ordinarium iuste condemnari.</p>
3747 <br />
3748 <div class="E">Articulus 2</div>
3749 <p title="II-II q. 67 a. 2 arg. 1"><a name="41933"><span class=
3750 "ref">[41933] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
3751 secundum sic proceditur. Videtur quod iudici non liceat iudicare
3752 contra veritatem quam novit, propter ea quae in contrarium
3753 proponuntur. Dicitur enim Deut. XVII, <i>venies ad sacerdotes
3754 levitici generis, et ad iudicem qui fuerit in illo tempore,
3755 quaeresque ab eis, qui indicabunt tibi iudicii veritatem</i>. Sed
3756 quandoque aliqua proponuntur contra veritatem, sicut cum aliquid
3757 per falsos testes probatur. Ergo non licet iudici iudicare secundum
3758 ea quae proponuntur et probantur, contra veritatem quam ipse
3759 novit.</p>
3760 <p title="II-II q. 67 a. 2 arg. 2"><a name="41934"><span class=
3761 "ref">[41934] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
3762 homo in iudicando debet divino iudicio conformari, quia Dei
3763 iudicium est, ut dicitur Deut. I. Sed iudicium Dei est secundum
3764 veritatem, ut dicitur Rom. II, et Isaiae XI praedicitur de Christo,
3765 <i>non secundum visionem oculorum iudicabit, neque secundum auditum
3766 aurium arguet, sed iudicabit in iustitia pauperes, et arguet in
3767 aequitate pro mansuetis terrae</i>. Ergo iudex non debet, secundum
3768 ea quae coram ipso probantur, sententiam ferre contra ea quae ipse
3769 novit.</p>
3770 <p title="II-II q. 67 a. 2 arg. 3"><a name="41935"><span class=
3771 "ref">[41935] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
3772 idcirco in iudicio probationes requiruntur ut fides fiat iudici de
3773 rei veritate, unde in his quae sunt notoria non requiritur
3774 iudicialis ordo, secundum illud I ad Tim. V, <i>quorundam hominum
3775 peccata manifesta sunt, praecedentia ad iudicium</i>. Si ergo iudex
3776 per se cognoscat veritatem, non debet attendere ad ea quae
3777 probantur, sed sententiam ferre secundum veritatem quam novit.</p>
3778 <p title="II-II q. 67 a. 2 arg. 4"><a name="41936"><span class=
3779 "ref">[41936] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
3780 nomen conscientiae importat applicationem scientiae ad aliquid
3781 agibile, ut in primo habitum est. Sed facere contra conscientiam
3782 est peccatum. Ergo iudex peccat si sententiam ferat, secundum
3783 allegata, contra conscientiam veritatis quam habet.</p>
3784 <p title="II-II q. 67 a. 2 s. c."><a name="41937"><span class=
3785 "ref">[41937] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
3786 est quod Augustinus dicit, super Psalt., <i>bonus iudex nihil ex
3787 arbitrio suo facit, sed secundum leges et iura pronuntiat</i>. Sed
3788 hoc est iudicare secundum ea quae in iudicio proponuntur et
3789 probantur. Ergo iudex debet secundum huiusmodi iudicare, et non
3790 secundum proprium arbitrium.</p>
3791 <p title="II-II q. 67 a. 2 co."><a name="41938"><span class=
3792 "ref">[41938] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 co.</span></a> Respondeo
3793 dicendum quod, sicut dictum est, iudicare pertinet ad iudicem
3794 secundum quod fungitur publica potestate. Et ideo informari debet
3795 in iudicando non secundum id quod ipse novit tanquam privata
3796 persona, sed secundum id quod sibi innotescit tanquam personae
3797 publicae. Hoc autem innotescit sibi et in communi, et in
3798 particulari. In communi quidem, per leges publicas vel divinas vel
3799 humanas, contra quas nullas probationes admittere debet. In
3800 particulari autem negotio aliquo, per instrumenta et testes et alia
3801 huiusmodi legitima documenta, quae debet sequi in iudicando magis
3802 quam id quod ipse novit tanquam privata persona. Ex quo tamen ad
3803 hoc adiuvari potest ut districtius discutiat probationes inductas,
3804 ut possit earum defectum investigare. Quod si eas non possit de
3805 iure repellere, debet, sicut dictum est, eas in iudicando
3806 sequi.</p>
3807 <p title="II-II q. 67 a. 2 ad 1"><a name="41939"><span class=
3808 "ref">[41939] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
3809 ergo dicendum quod ideo praemittitur in verbis illis de quaestione
3810 iudicibus facienda, ut intelligatur quod iudices debent veritatem
3811 iudicare secundum ea quae fuerunt sibi proposita.</p>
3812 <p title="II-II q. 67 a. 2 ad 2"><a name="41940"><span class=
3813 "ref">[41940] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
3814 dicendum quod Deo competit iudicare secundum propriam potestatem.
3815 Et ideo in iudicando informatur secundum veritatem quam ipse
3816 cognoscit, non secundum hoc quod ab aliis accipit. Et eadem ratio
3817 est de Christo, qui est verus Deus et homo. Alii autem iudices non
3818 iudicant secundum propriam potestatem. Et ideo non est similis
3819 ratio.</p>
3820 <p title="II-II q. 67 a. 2 ad 3"><a name="41941"><span class=
3821 "ref">[41941] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
3822 dicendum quod apostolus loquitur in casu quando aliquid non solum
3823 est manifestum iudici, sed sibi et aliis, ita quod reus nullo modo
3824 crimen infitiari potest, sed statim ex ipsa evidentia facti
3825 convincitur. Si autem sit manifestum iudici et non aliis, vel aliis
3826 et non iudici, tunc est necessaria iudicii discussio.</p>
3827 <p title="II-II q. 67 a. 2 ad 4"><a name="41942"><span class=
3828 "ref">[41942] II&ordf;-IIae q. 67 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
3829 dicendum quod homo in his quae ad propriam personam pertinent,
3830 debet informare conscientiam suam ex propria scientia. Sed in his
3831 quae pertinent ad publicam potestatem, debet informare conscientiam
3832 suam secundum ea quae in publico iudicio sciri possunt, et
3833 cetera.</p>
3834 <br />
3835 <div class="E">Articulus 3</div>
3836 <p title="II-II q. 67 a. 3 arg. 1"><a name="41943"><span class=
3837 "ref">[41943] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
3838 sic proceditur. Videtur quod iudex possit aliquem iudicare etiam si
3839 non sit alius accusator. Humana enim iustitia derivatur a iustitia
3840 divina. Sed Deus peccatores iudicat etiam si nullus sit accusator.
3841 Ergo videtur quod homo possit in iudicio alium condemnare etiam si
3842 non adsit accusator.</p>
3843 <p title="II-II q. 67 a. 3 arg. 2"><a name="41944"><span class=
3844 "ref">[41944] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
3845 accusator requiritur in iudicio ad hoc quod deferat crimen ad
3846 iudicem. Sed quandoque potest crimen ad iudicem devenire alio modo
3847 quam per accusationem, sicut per denuntiationem vel per infamiam,
3848 vel etiam si ipse iudex videat. Ergo iudex potest aliquem
3849 condemnare absque accusatore.</p>
3850 <p title="II-II q. 67 a. 3 arg. 3"><a name="41945"><span class=
3851 "ref">[41945] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
3852 facta sanctorum in Scripturis narrantur quasi quaedam exemplaria
3853 humanae vitae. Sed Daniel simul fuit accusator et iudex contra
3854 iniquos senes, ut patet Dan. XIII. Ergo non est contra iustitiam si
3855 aliquis aliquem damnet tanquam iudex, et ipsemet sit accusator.</p>
3856 <p title="II-II q. 67 a. 3 s. c."><a name="41946"><span class=
3857 "ref">[41946] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
3858 est quod, I ad Cor. V, Ambrosius, exponens sententiam apostoli de
3859 fornicatore, dicit quod <i>iudicis non est sine accusatore damnare,
3860 quia dominus Iudam, cum fuisset fur, quia non est accusatus, minime
3861 abiecit</i>.</p>
3862 <p title="II-II q. 67 a. 3 co."><a name="41947"><span class=
3863 "ref">[41947] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 co.</span></a> Respondeo
3864 dicendum quod iudex est interpres iustitiae, unde sicut philosophus
3865 dicit, in V Ethic., <i>ad iudicem confugiunt sicut ad quandam
3866 iustitiam animatam</i>. Iustitia autem, sicut supra habitum est,
3867 non est ad seipsum, sed ad alterum. Et ideo oportet quod iudex
3868 inter aliquos duos diiudicet, quod quidem fit cum unus est actor et
3869 alius est reus. Et ideo in criminibus non potest aliquem iudicio
3870 condemnare iudex nisi habeat accusatorem, secundum illud Act. XXV,
3871 <i>non est consuetudo Romanis damnare aliquem hominem prius quam is
3872 qui accusatur praesentes habeat accusatores, locumque defendendi
3873 accipiat ad abluenda crimina quae ei obiiciebantur</i>.</p>
3874 <p title="II-II q. 67 a. 3 ad 1"><a name="41948"><span class=
3875 "ref">[41948] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
3876 ergo dicendum quod Deus in suo iudicio utitur conscientia peccantis
3877 quasi accusatore, secundum illud Rom. II, <i>inter se invicem
3878 cogitationum accusantium, aut etiam defendentium</i>. Vel etiam
3879 evidentia facti quantum ad ipsum, secundum illud Gen. IV <i>vox
3880 sanguinis fratris tui Abel clamat ad me de terra</i>.</p>
3881 <p title="II-II q. 67 a. 3 ad 2"><a name="41949"><span class=
3882 "ref">[41949] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
3883 dicendum quod publica infamia habet locum accusatoris. Unde super
3884 illud Gen. IV, <i>vox sanguinis fratris tui</i> etc., dicit Glossa,
3885 <i>evidentia patrati sceleris accusatore non eget</i>. In
3886 denuntiatione vero, sicut supra dictum est, non intenditur punitio
3887 peccantis, sed emendatio, et ideo nihil agitur contra eum cuius
3888 peccatum denuntiatur, sed pro eo. Et ideo non est ibi necessarius
3889 accusator. Poena autem infertur propter rebellionem ad Ecclesiam,
3890 quae, quia est manifesta, tenet locum accusatoris. Ex eo autem quod
3891 ipse iudex videt, non potest procedere ad sententiam ferendam, nisi
3892 secundum ordinem publici iudicii.</p>
3893 <p title="II-II q. 67 a. 3 ad 3"><a name="41950"><span class=
3894 "ref">[41950] II&ordf;-IIae q. 67 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
3895 dicendum quod Deus in suo iudicio procedit ex propria notitia
3896 veritatis, non autem homo, ut supra dictum est. Et ideo homo non
3897 potest esse simul accusator, iudex et testis, sicut Deus. Daniel
3898 autem accusator fuit simul et iudex quasi divini iudicii executor,
3899 cuius instinctu movebatur, ut dictum est.</p>
3900 <br />
3901 <div class="E">Articulus 4</div>
3902 <p title="II-II q. 67 a. 4 arg. 1"><a name="41951"><span class=
3903 "ref">[41951] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
3904 sic proceditur. Videtur quod iudex licite possit poenam relaxare.
3905 Dicitur enim Iac. II, <i>iudicium sine misericordia ei qui non
3906 facit misericordiam</i>. Sed nullus punitur propter hoc quod non
3907 facit illud quod licite facere non potest. Ergo quilibet iudex
3908 potest licite misericordiam facere, relaxando poenam.</p>
3909 <p title="II-II q. 67 a. 4 arg. 2"><a name="41952"><span class=
3910 "ref">[41952] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
3911 iudicium humanum debet imitari iudicium divinum. Sed Deus
3912 poenitentibus relaxat poenam, quia non vult mortem peccatoris, ut
3913 dicitur Ezech. XVIII. Ergo etiam homo iudex potest poenitenti
3914 licite laxare poenam.</p>
3915 <p title="II-II q. 67 a. 4 arg. 3"><a name="41953"><span class=
3916 "ref">[41953] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
3917 unicuique licet facere quod alicui prodest et nulli nocet. Sed
3918 absolvere reum a poena prodest ei et nulli nocet. Ergo iudex licite
3919 potest reum a poena absolvere.</p>
3920 <p title="II-II q. 67 a. 4 s. c."><a name="41954"><span class=
3921 "ref">[41954] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
3922 est quod dicitur Deut. XIII de eo qui persuadet servire diis
3923 alienis, <i>non parcat ei oculus tuus ut miserearis et occultes
3924 eum, sed statim interficies eum</i>. Et de homicida dicitur Deut.
3925 XIX, <i>morietur, nec misereberis eius</i>.</p>
3926 <p title="II-II q. 67 a. 4 co."><a name="41955"><span class=
3927 "ref">[41955] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 co.</span></a> Respondeo
3928 dicendum quod, sicut ex dictis patet, duo sunt, quantum ad
3929 propositum pertinet, circa iudicem consideranda, quorum unum est
3930 quod ipse habet iudicare inter accusatorem et reum; aliud autem est
3931 quod ipse non fert iudicii sententiam quasi ex propria, sed quasi
3932 ex publica potestate. Duplici ergo ratione impeditur iudex ne reum
3933 a poena absolvere possit. Primo quidem, ex parte accusatoris, ad
3934 cuius ius quandoque pertinet ut reus puniatur, puta propter aliquam
3935 iniuriam in ipsum commissam, cuius relaxatio non est in arbitrio
3936 alicuius iudicis, quia quilibet iudex tenetur ius suum reddere
3937 unicuique. Alio modo impeditur ex parte reipublicae, cuius
3938 potestate fungitur, ad cuius bonum pertinet quod malefactores
3939 puniantur. Sed tamen quantum ad hoc differt inter inferiores
3940 iudices et supremum iudicem, scilicet principem, cui est plenarie
3941 potestas publica commissa. Iudex enim inferior non habet potestatem
3942 absolvendi reum a poena, contra leges a superiore sibi impositas.
3943 Unde super illud Ioan. XIX, <i>non haberes adversum me potestatem
3944 ullam</i>, dicit Augustinus, <i>talem Deus dederat Pilato
3945 potestatem ut esset sub Caesaris potestate, ne ei omnino liberum
3946 esset accusatum absolvere</i>. Sed princeps, qui habet plenariam
3947 potestatem in republica, si ille qui passus est iniuriam velit eam
3948 remittere, poterit reum licite absolvere, si hoc publicae utilitati
3949 viderit non esse nocivum.</p>
3950 <p title="II-II q. 67 a. 4 ad 1"><a name="41956"><span class=
3951 "ref">[41956] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
3952 ergo dicendum quod misericordia iudicis habet locum in his quae
3953 arbitrio iudicis relinquuntur, in quibus <i>boni viri est ut sit
3954 diminutivus poenarum</i>, sicut philosophus dicit, in V Ethic. In
3955 his autem quae sunt determinata secundum legem divinam vel humanam,
3956 non est suum misericordiam facere.</p>
3957 <p title="II-II q. 67 a. 4 ad 2"><a name="41957"><span class=
3958 "ref">[41957] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
3959 dicendum quod Deus habet supremam potestatem iudicandi, et ad ipsum
3960 pertinet quidquid contra aliquem peccatur. Et ideo liberum est ei
3961 poenam remittere, praecipue cum peccato ex hoc poena maxime
3962 debeatur quod est contra ipsum. Non tamen remittit poenam nisi
3963 secundum quod decet suam bonitatem, quae est omnium legum
3964 radix.</p>
3965 <p title="II-II q. 67 a. 4 ad 3"><a name="41958"><span class=
3966 "ref">[41958] II&ordf;-IIae q. 67 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
3967 dicendum quod iudex, si inordinate poenam remitteret, nocumentum
3968 inferret et communitati, cui expedit ut maleficia puniantur, ad hoc
3969 quod peccata vitentur, unde Deut. XIII, post poenam seductoris,
3970 subditur, <i>ut omnis Israel, audiens, timeat, et nequaquam ultra
3971 faciat quispiam huius rei simile</i>. Nocet etiam personae cui est
3972 illata iniuria, quae recompensationem accipit per quandam
3973 restitutionem honoris in poena iniuriantis.</p>
3974 <br />
3975 <div class="D">Quaestio 68</div>
3976 <div class="G">Prooemium</div>
3977 <p title="II-II q. 68 pr."><a name="41959"><span class=
3978 "ref">[41959] II&ordf;-IIae q. 68 pr.</span></a> Deinde
3979 considerandum est de his quae pertinent ad iniustam accusationem.
3980 Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo accusare
3981 teneatur. Secundo, utrum accusatio sit facienda in scriptis.
3982 Tertio, quomodo accusatio sit vitiosa. Quarto, qualiter male
3983 accusantes sint puniendi.</p>
3984 <br />
3985 <div class="E">Articulus 1</div>
3986 <p title="II-II q. 68 a. 1 arg. 1"><a name="41960"><span class=
3987 "ref">[41960] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
3988 sic proceditur. Videtur quod homo non teneatur accusare. Nullus
3989 enim excusatur ab impletione divini praecepti propter peccatum,
3990 quia iam ex suo peccato commodum reportaret. Sed aliqui propter
3991 peccatum redduntur inhabiles ad accusandum, sicut excommunicati,
3992 infames, et illi qui sunt de maioribus criminibus accusati prius
3993 quam innoxii demonstrentur. Ergo homo non tenetur ex praecepto
3994 divino ad accusandum.</p>
3995 <p title="II-II q. 68 a. 1 arg. 2"><a name="41961"><span class=
3996 "ref">[41961] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
3997 omne debitum ex caritate dependet, quae est finis praecepti, unde
3998 dicitur Rom. XIII, <i>nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem
3999 diligatis</i>. Sed illud quod est caritatis homo debet omnibus,
4000 maioribus et minoribus, subditis et praelatis. Cum igitur subditi
4001 non debeant praelatos accusare, nec minores suos maiores, ut per
4002 plura capitula probatur II, qu. VII; videtur quod nullus ex debito
4003 teneatur accusare.</p>
4004 <p title="II-II q. 68 a. 1 arg. 3"><a name="41962"><span class=
4005 "ref">[41962] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
4006 nullus tenetur contra fidelitatem agere quam debet amico, quia non
4007 debet alteri facere quod sibi non vult fieri. Sed accusare aliquem
4008 quandoque est contra fidelitatem quam quis debet amico, dicitur
4009 enim Prov. XI, <i>qui ambulat fraudulenter revelat arcana, qui
4010 autem fidelis est celat amici commissum</i>. Ergo homo non tenetur
4011 ad accusandum.</p>
4012 <p title="II-II q. 68 a. 1 s. c."><a name="41963"><span class=
4013 "ref">[41963] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
4014 est quod dicitur Levit. V, <i>si peccaverit anima, et audierit
4015 vocem iurantis, testisque fuerit quod aut ipse vidit aut conscius
4016 est, nisi indicaverit, portabit iniquitatem suam</i>.</p>
4017 <p title="II-II q. 68 a. 1 co."><a name="41964"><span class=
4018 "ref">[41964] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 co.</span></a> Respondeo
4019 dicendum quod, sicut supra dictum est, haec est differentia inter
4020 denuntiationem et accusationem, quod in denuntiatione attenditur
4021 emendatio fratris, in accusatione autem attenditur punitio
4022 criminis. Poenae autem praesentis vitae non per se expetuntur, quia
4023 non est hic ultimum retributionis tempus, sed inquantum sunt
4024 medicinales, conferentes vel ad emendationem personae peccantis,
4025 vel ad bonum reipublicae, cuius quies procuratur per punitionem
4026 peccantium. Quorum primum intenditur in denuntiatione, ut dictum
4027 est, secundum autem proprie pertinet ad accusationem. Et ideo si
4028 crimen fuerit tale quod vergat in detrimentum reipublicae, tenetur
4029 homo ad accusationem, dummodo sufficienter possit probare, quod
4030 pertinet ad officium accusatoris, puta cum peccatum alicuius vergit
4031 in multitudinis corruptelam corporalem seu spiritualem. Si autem
4032 non fuerit tale peccatum quod in multitudinem redundet, vel etiam
4033 si sufficientem probationem adhibere non possit, non tenetur ad
4034 intentandum accusationem, quia ad hoc nullus tenetur quod non
4035 potest debito modo perficere.</p>
4036 <p title="II-II q. 68 a. 1 ad 1"><a name="41965"><span class=
4037 "ref">[41965] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
4038 ergo dicendum quod nihil prohibet per peccatum reddi aliquem
4039 impotentem ad ea quae homines facere tenentur, sicut ad merendum
4040 vitam aeternam, et ad assumendum ecclesiastica sacramenta. Nec
4041 tamen ex hoc homo reportat commodum, quinimmo deficere ab his quae
4042 tenetur facere est gravissima poena, quia virtuosi actus sunt
4043 quaedam hominis perfectiones.</p>
4044 <p title="II-II q. 68 a. 1 ad 2"><a name="41966"><span class=
4045 "ref">[41966] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
4046 dicendum quod subditi praelatos suos accusare prohibentur <i>qui
4047 non affectione caritatis, sed sua pravitate vitam eorum diffamare
4048 et reprehendere quaerunt</i>; vel etiam si subditi accusare
4049 volentes, fuerint criminosi; ut habetur II, qu. VII. Alioquin, si
4050 fuerint alias idonei ad accusandum, licet subditis ex caritate suos
4051 praelatos accusare.</p>
4052 <p title="II-II q. 68 a. 1 ad 3"><a name="41967"><span class=
4053 "ref">[41967] II&ordf;-IIae q. 68 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
4054 dicendum quod revelare secreta in malum personae, est contra
4055 fidelitatem, non autem si revelentur propter bonum commune, quod
4056 semper praeferendum est bono privato. Et ideo contra bonum commune
4057 nullum secretum licet recipere. Nec tamen est omnino secretum quod
4058 per sufficientes testes potest probari.</p>
4059 <br />
4060 <div class="E">Articulus 2</div>
4061 <p title="II-II q. 68 a. 2 arg. 1"><a name="41968"><span class=
4062 "ref">[41968] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
4063 secundum sic proceditur. Videtur quod non sit necessarium
4064 accusationem in scriptis fieri. Scriptura enim adinventa est ad
4065 subveniendum humanae memoriae circa praeterita. Sed accusatio in
4066 praesenti agitur. Ergo accusatio Scriptura non indiget.</p>
4067 <p title="II-II q. 68 a. 2 arg. 2"><a name="41969"><span class=
4068 "ref">[41969] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
4069 II, qu. VIII, dicitur, <i>nullus absens accusare potest, nec ab
4070 aliquo accusari</i>. Sed Scriptura ad hoc videtur esse utilis ut
4071 absentibus aliquid significetur, ut patet per Augustinum, X de
4072 Trin. Ergo in accusatione non est necessaria Scriptura, praesertim
4073 cum canon dicat quod per scripta nullius accusatio suscipiatur.</p>
4074 <p title="II-II q. 68 a. 2 arg. 3"><a name="41970"><span class=
4075 "ref">[41970] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
4076 sicut crimen alicuius manifestatur per accusationem, ita per
4077 denuntiationem. Sed in denuntiatione non est Scriptura necessaria.
4078 Ergo videtur quod neque etiam in accusatione.</p>
4079 <p title="II-II q. 68 a. 2 s. c."><a name="41971"><span class=
4080 "ref">[41971] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
4081 est quod dicitur II, qu. VIII, <i>accusatorum personae sine scripto
4082 nunquam recipiantur</i>.</p>
4083 <p title="II-II q. 68 a. 2 co."><a name="41972"><span class=
4084 "ref">[41972] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 co.</span></a> Respondeo
4085 dicendum quod, sicut supra dictum est, quando in criminibus per
4086 modum accusationis agitur, accusator constituitur pars, ita quod
4087 iudex inter accusatorem et eum qui accusatur medius constituitur ad
4088 examen iustitiae, in quo oportet, quantum possibile est, secundum
4089 certitudinem procedere. Quia vero ea quae verbotenus dicuntur
4090 facile labuntur a memoria, non posset iudici esse certum quid et
4091 qualiter dictum sit, cum debet proferre sententiam, nisi esset in
4092 scriptis redactum. Et ideo rationabiliter institutum est ut
4093 accusatio, sicut et alia quae in iudicio aguntur, redigantur in
4094 scriptis.</p>
4095 <p title="II-II q. 68 a. 2 ad 1"><a name="41973"><span class=
4096 "ref">[41973] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
4097 ergo dicendum quod difficile est singula verba, propter eorum
4098 multitudinem et varietatem, retinere, cuius signum est quod multi,
4099 eadem verba audientes, si interrogentur, non referent ea similiter
4100 etiam post modicum tempus. Et tamen modica verborum differentia
4101 sensum variat. Et ideo, etiam si post modicum tempus debeat iudicis
4102 sententia promulgari, expedit tamen ad certitudinem iudicii ut
4103 accusatio redigatur in scriptis.</p>
4104 <p title="II-II q. 68 a. 2 ad 2"><a name="41974"><span class=
4105 "ref">[41974] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
4106 dicendum quod Scriptura non solum necessaria est propter absentiam
4107 personae quae significat vel cui est aliquid significandum, sed
4108 etiam propter dilationem temporis, ut dictum est. Et ideo cum dicit
4109 canon, per scripta nullius accusatio suscipiatur, intelligendum est
4110 ab absente, qui per epistolam accusationem mittat. Non tamen
4111 excluditur quin, si praesens fuerit, necessaria sit Scriptura.</p>
4112 <p title="II-II q. 68 a. 2 ad 3"><a name="41975"><span class=
4113 "ref">[41975] II&ordf;-IIae q. 68 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
4114 dicendum quod denuntiator non obligat se ad probandum, unde nec
4115 punitur si probare nequiverit. Et propter hoc in denuntiatione non
4116 est necessaria Scriptura, sed sufficit si aliquis verbo denuntiet
4117 Ecclesiae, quae ex officio suo procedet ad fratris
4118 emendationem.</p>
4119 <br />
4120 <div class="E">Articulus 3</div>
4121 <p title="II-II q. 68 a. 3 arg. 1"><a name="41976"><span class=
4122 "ref">[41976] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
4123 sic proceditur. Videtur quod accusatio non reddatur iniusta per
4124 calumniam, praevaricationem et tergiversationem. Quia sicut dicitur
4125 II, qu. III, calumniari est falsa crimina intendere. Sed quandoque
4126 aliquis alteri falsum crimen obiicit ex ignorantia facti, quae
4127 excusat. Ergo videtur quod non semper reddatur iniusta accusatio si
4128 sit calumniosa.</p>
4129 <p title="II-II q. 68 a. 3 arg. 2"><a name="41977"><span class=
4130 "ref">[41977] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
4131 ibidem dicitur quod praevaricari est vera crimina abscondere. Sed
4132 hoc non videtur esse illicitum, quia homo non tenetur ad omnia
4133 crimina detegenda, ut supra dictum est. Ergo videtur quod accusatio
4134 non reddatur iniusta ex praevaricatione.</p>
4135 <p title="II-II q. 68 a. 3 arg. 3"><a name="41978"><span class=
4136 "ref">[41978] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
4137 sicut ibidem dicitur, <i>tergiversari est in universo ab
4138 accusatione desistere</i>. Sed hoc absque iniustitia fieri potest,
4139 dicitur enim ibidem, <i>si quem poenituerit criminaliter
4140 accusationem et inscriptionem fecisse de eo quod probare non
4141 potuerit, si ei cum accusato innocente convenerit, invicem se
4142 absolvant</i>. Ergo accusatio non redditur iniusta per
4143 tergiversationem.</p>
4144 <p title="II-II q. 68 a. 3 s. c."><a name="41979"><span class=
4145 "ref">[41979] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
4146 est quod ibidem dicitur, <i>accusatorum temeritas tribus modis
4147 detegitur, aut enim calumniantur, aut praevaricantur, aut
4148 tergiversantur</i>.</p>
4149 <p title="II-II q. 68 a. 3 co."><a name="41980"><span class=
4150 "ref">[41980] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 co.</span></a> Respondeo
4151 dicendum quod, sicut dictum est, accusatio ordinatur ad bonum
4152 commune, quod intenditur per cognitionem criminis. Nullus autem
4153 debet alicui nocere iniuste ut bonum commune promoveat. Et ideo in
4154 accusatione duplici ratione contingit esse peccatum. Uno modo, ex
4155 eo quod iniuste agit contra eum qui accusatur, falsa crimina ei
4156 imponendo, quod est calumniari. Alio modo, ex parte reipublicae,
4157 cuius bonum principaliter intenditur in accusatione, dum aliquis
4158 impedit malitiose punitionem peccati. Quod iterum dupliciter
4159 contingit. Uno modo, fraudem in accusatione adhibendo. Et hoc
4160 pertinet ad praevaricationem, <i>nam praevaricator est quasi
4161 varicator, qui adversam partem adiuvat, prodita causa sua</i>. Alio
4162 modo, totaliter ab accusatione desistendo. Quod est tergiversari,
4163 in hoc enim quod desistit ab hoc quod coeperat, quasi tergum
4164 vertere videtur.</p>
4165 <p title="II-II q. 68 a. 3 ad 1"><a name="41981"><span class=
4166 "ref">[41981] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
4167 ergo dicendum quod homo non debet ad accusationem procedere nisi de
4168 re sibi omnino certa, in quo ignorantia facti locum non habeat. Nec
4169 tamen qui falsum crimen alicui imponit calumniatur, sed solum qui
4170 ex malitia in falsam accusationem prorumpit. Contingit enim
4171 quandoque ex animi levitate ad accusationem procedere, quia
4172 scilicet aliquis nimis faciliter credit quod audivit, et hoc
4173 temeritatis est. Aliquando autem ex iusto errore movetur aliquis ad
4174 accusandum. Quae omnia secundum prudentiam iudicis debent discerni,
4175 ut non prorumpat eum calumniatum fuisse qui vel ex levitate animi
4176 vel ex iusto errore in falsam accusationem prorupit.</p>
4177 <p title="II-II q. 68 a. 3 ad 2"><a name="41982"><span class=
4178 "ref">[41982] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
4179 dicendum quod non quicumque abscondit vera crimina praevaricatur,
4180 sed solum si fraudulenter abscondit ea de quibus accusationem
4181 proponit, colludens cum reo, proprias probationes dissimulando, et
4182 falsas excusationes admittendo.</p>
4183 <p title="II-II q. 68 a. 3 ad 3"><a name="41983"><span class=
4184 "ref">[41983] II&ordf;-IIae q. 68 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
4185 dicendum quod tergiversari est ab accusatione desistere omnino
4186 animum accusandi deponendo, non qualitercumque, sed inordinate.
4187 Contingit autem aliquem ab accusatione desistere ordinate absque
4188 vitio, dupliciter. Uno modo, si in ipso accusationis processu
4189 cognoverit falsum esse id de quo accusabat, et si pari consensu se
4190 absolvunt accusator et reus. Alio modo, si princeps, ad quem
4191 pertinet cura boni communis, quod per accusationem intenditur,
4192 accusationem aboleverit.</p>
4193 <br />
4194 <div class="E">Articulus 4</div>
4195 <p title="II-II q. 68 a. 4 arg. 1"><a name="41984"><span class=
4196 "ref">[41984] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
4197 sic proceditur. Videtur quod accusator qui in probatione defecerit
4198 non teneatur ad poenam talionis. Contingit enim quandoque aliquem
4199 ex iusto errore ad accusationem procedere, in quo casu iudex
4200 accusatorem absolvit, ut dicitur II, qu. III. Non ergo accusator
4201 qui in probatione defecerit tenetur ad poenam talionis.</p>
4202 <p title="II-II q. 68 a. 4 arg. 2"><a name="41985"><span class=
4203 "ref">[41985] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
4204 si poena talionis ei qui iniuste accusat sit iniungenda, hoc erit
4205 propter iniuriam in aliquem commissam. Sed non propter iniuriam
4206 commissam in personam accusati, quia sic princeps non posset hanc
4207 poenam remittere. Nec etiam propter iniuriam illatam in
4208 rempublicam, quia sic accusatus non posset eum absolvere. Ergo
4209 poena talionis non debetur ei qui in accusatione defecerit.</p>
4210 <p title="II-II q. 68 a. 4 arg. 3"><a name="41986"><span class=
4211 "ref">[41986] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
4212 eidem peccato non debetur duplex poena, secundum illud Nahum I,
4213 <i>non iudicabit Deus bis in idipsum</i>. Sed ille qui in
4214 probatione deficit incurrit poenam infamiae, quam etiam Papa non
4215 videtur posse remittere, secundum illud Gelasii Papae, <i>quanquam
4216 animas per poenitentiam salvare possimus, infamiam tamen abolere
4217 non possumus</i>. Non ergo tenetur ad poenam talionis.</p>
4218 <p title="II-II q. 68 a. 4 s. c."><a name="41987"><span class=
4219 "ref">[41987] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
4220 est quod Hadrianus Papa dicit, qui <i>non probaverit quod obiecit,
4221 poenam quam intulerit ipse patiatur</i>.</p>
4222 <p title="II-II q. 68 a. 4 co."><a name="41988"><span class=
4223 "ref">[41988] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 co.</span></a> Respondeo
4224 dicendum quod, sicut supra dictum est, accusator in causa
4225 accusationis constituitur pars intendens ad poenam accusati. Ad
4226 iudicem autem pertinet ut inter eos iustitiae aequalitatem
4227 constituat. Iustitiae autem aequalitas hoc requirit, ut nocumentum
4228 quod quis alteri intentat, ipse patiatur, secundum illud Exod. XXI,
4229 <i>oculum pro oculo, dentem pro dente</i>. Et ideo iustum est ut
4230 ille qui per accusationem aliquem in periculum gravis poenae
4231 inducit, ipse etiam similem poenam patiatur.</p>
4232 <p title="II-II q. 68 a. 4 ad 1"><a name="41989"><span class=
4233 "ref">[41989] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
4234 ergo dicendum quod, sicut philosophus dicit, in V Ethic., in
4235 iustitia non semper competit contrapassum simpliciter, quia multum
4236 differt an aliquis voluntarie an involuntarie alium laedat.
4237 Voluntarium autem meretur poenam, sed involuntario debetur venia.
4238 Et ideo quando iudex cognoverit aliquem de falso accusasse non
4239 voluntate nocendi, sed involuntarie propter ignorantiam ex iusto
4240 errore, non imponit poenam talionis.</p>
4241 <p title="II-II q. 68 a. 4 ad 2"><a name="41990"><span class=
4242 "ref">[41990] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
4243 dicendum quod ille qui male accusat peccat et contra personam
4244 accusati, et contra rempublicam. Unde propter utrumque punitur. Et
4245 hoc est quod dicitur Deut. XIX, <i>cumque, diligentissime
4246 perscrutantes, invenerint falsum testem dixisse contra fratrem suum
4247 mendacium, reddent ei sicut fratri suo facere cogitavit</i>, quod
4248 pertinet ad iniuriam personae, et postea, quantum ad iniuriam
4249 reipublicae, subditur, <i>et auferes malum de medio tui, ut
4250 audientes ceteri timorem habeant, et nequaquam talia audeant
4251 facere</i>. Specialiter tamen personae accusati facit iniuriam si
4252 de falso accuset, et ideo accusatus, si innocens fuerit, potest ei
4253 iniuriam suam remittere; maxime si non calumniose accusaverit, sed
4254 ex animi levitate. Si vero ab accusatione innocentis desistat
4255 propter aliquam collusionem cum adversario, facit iniuriam
4256 reipublicae, et hoc non potest ei remitti ab eo qui accusatur, sed
4257 potest ei remitti per principem, qui curam reipublicae gerit.</p>
4258 <p title="II-II q. 68 a. 4 ad 3"><a name="41991"><span class=
4259 "ref">[41991] II&ordf;-IIae q. 68 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
4260 dicendum quod poenam talionis meretur accusator in recompensationem
4261 nocumenti quod proximo inferre intentat, sed poena infamiae ei
4262 debetur propter malitiam ex qua calumniose alium accusat. Et
4263 quandoque quidem princeps remittit poenam, et non abolet infamiam,
4264 quandoque autem etiam infamiam abolet. Unde et Papa potest
4265 huiusmodi infamiam abolere, et quod dicit Papa Gelasius,
4266 <i>infamiam abolere non possumus</i>, intelligendum est vel de
4267 infamia facti, vel quia eam abolere aliquando non expedit. Vel
4268 etiam loquitur de infamia irrogata per iudicem civilem, sicut dicit
4269 Gratianus.</p>
4270 <br />
4271 <div class="D">Quaestio 69</div>
4272 <div class="G">Prooemium</div>
4273 <p title="II-II q. 69 pr."><a name="41992"><span class=
4274 "ref">[41992] II&ordf;-IIae q. 69 pr.</span></a> Deinde
4275 considerandum est de peccatis quae sunt contra iustitiam ex parte
4276 rei. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum peccet aliquis
4277 mortaliter veritatem negando per quam condemnaretur. Secundo, utrum
4278 liceat alicui se calumniose defendere. Tertio, utrum liceat alicui
4279 iudicium subterfugere appellando. Quarto, utrum liceat alicui
4280 condemnato per violentiam se defendere, si adsit facultas.</p>
4281 <br />
4282 <div class="E">Articulus 1</div>
4283 <p title="II-II q. 69 a. 1 arg. 1"><a name="41993"><span class=
4284 "ref">[41993] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
4285 sic proceditur. Videtur quod absque peccato mortali possit
4286 accusatus veritatem negare per quam condemnaretur. Dicit enim
4287 Chrysostomus, <i>non tibi dico ut te prodas in publicum, neque apud
4288 alium accuses</i>. Sed si veritatem confiteretur in iudicio
4289 accusatus, seipsum proderet et accusaret. Non ergo tenetur
4290 veritatem dicere. Et ita non peccat mortaliter si in iudicio
4291 mentiatur.</p>
4292 <p title="II-II q. 69 a. 1 arg. 2"><a name="41994"><span class=
4293 "ref">[41994] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
4294 sicut mendacium officiosum est quando aliquis mentitur ut alium a
4295 morte liberet, ita mendacium officiosum esse videtur quando aliquis
4296 mentitur ut se liberet a morte, quia plus sibi tenetur quam alteri.
4297 Mendacium autem officiosum non ponitur esse peccatum mortale, sed
4298 veniale. Ergo si accusatus veritatem in iudicio neget ut se a morte
4299 liberet, non peccat mortaliter.</p>
4300 <p title="II-II q. 69 a. 1 arg. 3"><a name="41995"><span class=
4301 "ref">[41995] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
4302 omne peccatum mortale est contra caritatem, ut supra dictum est.
4303 Sed quod accusatus mentiatur excusando se a peccato sibi imposito,
4304 non contrariatur caritati, neque quantum ad dilectionem Dei neque
4305 quantum ad dilectionem proximi. Ergo huiusmodi mendacium non est
4306 peccatum mortale.</p>
4307 <p title="II-II q. 69 a. 1 s. c."><a name="41996"><span class=
4308 "ref">[41996] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra,
4309 omne quod est contrarium divinae gloriae est peccatum mortale, quia
4310 ex praecepto tenemur omnia in gloriam Dei facere, <i>ut patet I ad
4311 Cor. X</i>. Sed quod reus id quod contra se est confiteatur,
4312 pertinet ad gloriam Dei, ut patet per id quod Iosue dixit ad Achar,
4313 <i>fili mi, da gloriam domino Deo Israel, et confitere atque indica
4314 mihi quid feceris, ne abscondas</i>, ut habetur Iosue VII. Ergo
4315 mentiri ad excusandum peccatum est peccatum mortale.</p>
4316 <p title="II-II q. 69 a. 1 co."><a name="41997"><span class=
4317 "ref">[41997] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 co.</span></a> Respondeo
4318 dicendum quod quicumque facit contra debitum iustitiae, mortaliter
4319 peccat, sicut supra dictum est. Pertinet autem ad debitum iustitiae
4320 quod aliquis obediat suo superiori in his ad quae ius praelationis
4321 se extendit. Iudex autem, ut supra dictum est, superior est
4322 respectu eius qui iudicatur. Et ideo ex debito tenetur accusatus
4323 iudici veritatem exponere quam ab eo secundum formam iuris exigit.
4324 Et ideo si confiteri noluerit veritatem quam dicere tenetur, vel si
4325 eam mendaciter negaverit, mortaliter peccat. Si vero iudex hoc
4326 exquirat quod non potest secundum ordinem iuris, non tenetur ei
4327 accusatus respondere, sed potest vel per appellationem vel aliter
4328 licite subterfugere, mendacium tamen dicere non licet.</p>
4329 <p title="II-II q. 69 a. 1 ad 1"><a name="41998"><span class=
4330 "ref">[41998] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
4331 ergo dicendum quod quando aliquis secundum ordinem iuris a iudice
4332 interrogatur, non ipse se prodit, sed ab alio proditur, dum ei
4333 necessitas respondendi imponitur per eum cui obedire tenetur.</p>
4334 <p title="II-II q. 69 a. 1 ad 2"><a name="41999"><span class=
4335 "ref">[41999] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
4336 dicendum quod mentiri ad liberandum aliquem a morte cum iniuria
4337 alterius, non est mendacium simpliciter officiosum, sed habet
4338 aliquid de pernicioso admixtum. Cum autem aliquis mentitur in
4339 iudicio ad excusationem sui, iniuriam facit ei cui obedire tenetur,
4340 dum sibi denegat quod ei debet, scilicet confessionem
4341 veritatis.</p>
4342 <p title="II-II q. 69 a. 1 ad 3"><a name="42000"><span class=
4343 "ref">[42000] II&ordf;-IIae q. 69 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
4344 dicendum quod ille qui mentitur in iudicio se excusando, facit et
4345 contra dilectionem Dei, cuius est iudicium; et contra dilectionem
4346 proximi, tum ex parte iudicis, cui debitum negat; tum ex parte
4347 accusatoris, qui punitur si in probatione deficiat. Unde et in
4348 Psalm. dicitur, <i>ne declines cor meum in verba malitiae, ad
4349 excusandas excusationes in peccatis</i>, ubi dicit Glossa, <i>haec
4350 est consuetudo impudentium, ut deprehensi per aliqua falsa se
4351 excusent</i>. Et Gregorius, XXII Moral., exponens illud Iob XXXI,
4352 si abscondi quasi homo peccatum meum, dicit, <i>usitatum humani
4353 generis vitium est et latendo peccatum committere, et commissum
4354 negando abscondere, et convictum defendendo multiplicare</i>.</p>
4355 <br />
4356 <div class="E">Articulus 2</div>
4357 <p title="II-II q. 69 a. 2 arg. 1"><a name="42001"><span class=
4358 "ref">[42001] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
4359 secundum sic proceditur. Videtur quod accusato liceat calumniose se
4360 defendere. Quia secundum iura civilia, in causa sanguinis licitum
4361 est cuilibet adversarium corrumpere. Sed hoc maxime est calumniose
4362 se defendere. Ergo non peccat accusatus in causa sanguinis si
4363 calumniose se defendat.</p>
4364 <p title="II-II q. 69 a. 2 arg. 2"><a name="42002"><span class=
4365 "ref">[42002] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
4366 accusator cum accusato colludens poenam recipit legibus
4367 constitutam, ut habetur, II, qu. III, non autem imponitur poena
4368 accusato propter hoc quod cum accusatore colludit. Ergo videtur
4369 quod liceat accusato calumniose se defendere.</p>
4370 <p title="II-II q. 69 a. 2 arg. 3"><a name="42003"><span class=
4371 "ref">[42003] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
4372 Prov. XIV dicitur, <i>sapiens timet et declinat a malo, stultus
4373 transilit et confidit</i>. Sed illud quod fit per sapientiam non
4374 est peccatum. Ergo si aliquis qualitercumque se liberet a malo, non
4375 peccat.</p>
4376 <p title="II-II q. 69 a. 2 s. c."><a name="42004"><span class=
4377 "ref">[42004] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
4378 est quod etiam in causa criminali iuramentum de calumnia est
4379 praestandum, ut habetur extra, de iuramento Calum., inhaerentes.
4380 Quod non esset si calumniose defendere se liceret. Ergo non est
4381 licitum accusato calumniose se defendere.</p>
4382 <p title="II-II q. 69 a. 2 co."><a name="42005"><span class=
4383 "ref">[42005] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 co.</span></a> Respondeo
4384 dicendum quod aliud est veritatem tacere, aliud est falsitatem
4385 proponere. Quorum primum in aliquo casu licet. Non enim aliquis
4386 tenetur omnem veritatem confiteri, sed illam solum quam ab eo
4387 potest et debet requirere iudex secundum ordinem iuris, puta cum
4388 praecessit infamia super aliquo crimine, vel aliqua expressa
4389 indicia apparuerunt, vel etiam cum praecessit probatio semiplena.
4390 Falsitatem tamen proponere in nullo casu licet alicui. Ad id autem
4391 quod licitum est potest aliquis procedere vel per vias licitas et
4392 fini intento accommodas, quod pertinet ad prudentiam, vel per
4393 aliquas vias illicitas et proposito fini incongruas, quod pertinet
4394 ad astutiam, quae exercetur per fraudem et dolum, ut ex supradictis
4395 patet. Quorum primum est laudabile; secundum vero vitiosum. Sic
4396 igitur reo qui accusatur licet se defendere veritatem occultando
4397 quam confiteri non tenetur, per aliquos convenientes modos, puta
4398 quod non respondeat ad quae respondere non tenetur. Hoc autem non
4399 est calumniose se defendere, sed magis prudenter evadere. Non autem
4400 licet ei vel falsitatem dicere, vel veritatem tacere quam confiteri
4401 tenetur; neque etiam aliquam fraudem vel dolum adhibere, quia fraus
4402 et dolus vim mendacii habent. Et hoc est calumniose se
4403 defendere.</p>
4404 <p title="II-II q. 69 a. 2 ad 1"><a name="42006"><span class=
4405 "ref">[42006] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
4406 ergo dicendum quod multa secundum leges humanas impunita
4407 relinquuntur quae secundum divinum iudicium sunt peccata, sicut
4408 patet in simplici fornicatione, quia lex humana non exigit ab
4409 homine omnimodam virtutem, quae paucorum est, et non potest
4410 inveniri in tanta multitudine populi quantam lex humana sustinere
4411 habet necesse. Quod autem aliquis non velit aliquod peccatum
4412 committere ut mortem corporalem evadat, cuius periculum in causa
4413 sanguinis imminet reo, est perfectae virtutis, quia <i>omnium
4414 temporalium maxime terribile est mors</i>, ut dicitur in III Ethic.
4415 Et ideo si reus in causa sanguinis corrumpat adversarium suum,
4416 peccat quidem inducendo eum ad illicitum, non autem huic peccato
4417 lex civilis adhibet poenam. Et pro tanto licitum esse dicitur.</p>
4418 <p title="II-II q. 69 a. 2 ad 2"><a name="42007"><span class=
4419 "ref">[42007] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
4420 dicendum quod accusator, si colludat cum reo qui noxius, est,
4421 poenam incurrit, ex quo patet quod peccat. Unde, cum inducere
4422 aliquem ad peccandum sit peccatum, vel qualitercumque peccati
4423 participem esse, cum apostolus dicat dignos morte eos qui
4424 peccantibus consentiunt, manifestum est quod etiam reus peccat cum
4425 adversario colludendo. Non tamen secundum leges humanas imponitur
4426 sibi poena, propter rationem iam dictam.</p>
4427 <p title="II-II q. 69 a. 2 ad 3"><a name="42008"><span class=
4428 "ref">[42008] II&ordf;-IIae q. 69 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
4429 dicendum quod sapiens non abscondit se calumniose, sed
4430 prudenter.</p>
4431 <br />
4432 <div class="E">Articulus 3</div>
4433 <p title="II-II q. 69 a. 3 arg. 1"><a name="42009"><span class=
4434 "ref">[42009] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
4435 sic proceditur. Videtur quod reo non liceat iudicium declinare per
4436 appellationem. Dicit enim apostolus, Rom. XIII, <i>omnis anima
4437 potestatibus sublimioribus subdita sit</i>. Sed reus appellando
4438 recusat subiici potestati superiori, scilicet iudici. Ergo
4439 peccat.</p>
4440 <p title="II-II q. 69 a. 3 arg. 2"><a name="42010"><span class=
4441 "ref">[42010] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
4442 maius est vinculum ordinariae potestatis quam propriae electionis.
4443 Sed sicut legitur II, qu. VI, <i>a iudicibus quos communis
4444 consensus elegerit non liceat provocari</i>. Ergo multo minus licet
4445 appellare a iudicibus ordinariis.</p>
4446 <p title="II-II q. 69 a. 3 arg. 3"><a name="42011"><span class=
4447 "ref">[42011] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
4448 illud quod semel est licitum, semper est licitum. Sed non est
4449 licitum appellare post decimum diem, neque tertio super eodem. Ergo
4450 videtur quod appellatio non sit secundum se licita.</p>
4451 <p title="II-II q. 69 a. 3 s. c."><a name="42012"><span class=
4452 "ref">[42012] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
4453 est quod Paulus Caesarem appellavit, ut habetur Act. XXV.</p>
4454 <p title="II-II q. 69 a. 3 co."><a name="42013"><span class=
4455 "ref">[42013] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 co.</span></a> Respondeo
4456 dicendum quod duplici de causa contingit aliquem appellare. Uno
4457 quidem modo, confidentia iustae causae, quia videlicet iniuste a
4458 iudice gravatur. Et sic licitum est appellare, hoc enim est
4459 prudenter evadere. Unde II, qu. VI, dicitur, <i>omnis oppressus
4460 libere sacerdotum si voluerit appellet iudicium, et a nullo
4461 prohibeatur</i>. Alio modo aliquis appellat causa afferendae morae,
4462 ne contra eum iusta sententia proferatur. Et hoc est calumniose se
4463 defendere, quod est illicitum, sicut dictum est, facit enim
4464 iniuriam et iudici, cuius officium impedit, et adversario suo,
4465 cuius iustitiam, quantum potest, perturbat. Et ideo sicut dicitur
4466 II, qu. VI, <i>omni modo puniendus est cuius iniusta appellatio
4467 pronuntiatur</i>.</p>
4468 <p title="II-II q. 69 a. 3 ad 1"><a name="42014"><span class=
4469 "ref">[42014] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
4470 ergo dicendum quod potestati inferiori intantum aliquis subiici
4471 debet inquantum ordinem superioris servat, a quo si exorbitaverit,
4472 ei subiici non oportet, puta si aliud iusserit proconsul, et aliud
4473 imperator, ut patet per Glossam Rom. XIII. Cum autem iudex iniuste
4474 aliquem gravat, quantum ad hoc relinquit ordinem superioris
4475 potestatis, secundum quam necessitas sibi iuste iudicandi
4476 imponitur. Et ideo licitum est ei qui contra iustitiam gravatur, ad
4477 directionem superioris potestatis recurrere appellando, vel ante
4478 sententiam vel post. Et quia non praesumitur esse rectitudo ubi
4479 vera fides non est, ideo non licet Catholico ad infidelem iudicem
4480 appellare, secundum illud II, qu. VI, <i>Catholicus qui causam
4481 suam, sive iustam sive iniustam, ad iudicium alterius fidei iudicis
4482 provocaverit, excommunicetur</i>. Nam et apostolus arguit eos qui
4483 iudicio contendebant apud infideles.</p>
4484 <p title="II-II q. 69 a. 3 ad 2"><a name="42015"><span class=
4485 "ref">[42015] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
4486 dicendum quod ex proprio defectu vel negligentia procedit quod
4487 aliquis sua sponte se alterius iudicio subiiciat de cuius iustitia
4488 non confidit. Levis etiam animi esse videtur ut quis non permaneat
4489 in eo quod semel approbavit. Et ideo rationabiliter denegatur
4490 subsidium appellationis a iudicibus arbitrariis, qui non habent
4491 potestatem nisi ex consensu litigantium. Sed potestas iudicis
4492 ordinarii non dependet ex consensu illius qui eius iudicio
4493 subditur, sed ex auctoritate regis et principis, qui eum instituit.
4494 Et ideo contra eius iniustum gravamen lex tribuit appellationis
4495 subsidium, ita quod, etiam si sit simul ordinarius et arbitrarius
4496 iudex, potest ab eo appellari; quia videtur ordinaria potestas
4497 occasio fuisse quod arbiter eligeretur; nec debet ad defectum
4498 imputari eius qui consensit sicut in arbitrum in eum quem princeps
4499 iudicem ordinarium dedit.</p>
4500 <p title="II-II q. 69 a. 3 ad 3"><a name="42016"><span class=
4501 "ref">[42016] II&ordf;-IIae q. 69 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
4502 dicendum quod aequitas iuris ita subvenit uni parti quod altera non
4503 gravetur. Et ideo tempus decem dierum concessit ad appellandum,
4504 quod sufficiens aestimavit ad deliberandum an expediat appellare.
4505 Si vero non esset determinatum tempus in quo appellare liceret,
4506 semper certitudo iudicii remaneret in suspenso, et ita pars altera
4507 damnaretur. Ideo autem non est concessum ut tertio aliquis appellet
4508 super eodem, quia non est probabile toties iudices a recto iudicio
4509 declinare.</p>
4510 <br />
4511 <div class="E">Articulus 4</div>
4512 <p title="II-II q. 69 a. 4 arg. 1"><a name="42017"><span class=
4513 "ref">[42017] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
4514 sic proceditur. Videtur quod liceat condemnato ad mortem se
4515 defendere, si possit. Illud enim ad quod natura inclinat semper est
4516 licitum, quasi de iure naturali existens. Sed naturae inclinatio
4517 est ad resistendum corrumpentibus, non solum in hominibus et
4518 animalibus, sed etiam in insensibilibus rebus. Ergo licet reo
4519 condemnato resistere, si potest, ne tradatur in mortem.</p>
4520 <p title="II-II q. 69 a. 4 arg. 2"><a name="42018"><span class=
4521 "ref">[42018] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
4522 sicut aliquis sententiam mortis contra se latam subterfugit
4523 resistendo, ita etiam fugiendo. Sed licitum esse videtur quod
4524 aliquis se a morte per fugam liberet, secundum illud Eccli. IX,
4525 <i>longe esto ab homine potestatem habente occidendi et non
4526 vivificandi</i>. Ergo etiam licitum est resistere.</p>
4527 <p title="II-II q. 69 a. 4 arg. 3"><a name="42019"><span class=
4528 "ref">[42019] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
4529 Prov. XXIV dicitur, <i>erue eos qui ducuntur ad mortem, et eos qui
4530 trahuntur ad interitum liberare ne cesses</i>. Sed plus tenetur
4531 aliquis sibi quam alteri. Ergo licitum est quod aliquis condemnatus
4532 seipsum defendat ne in mortem tradatur.</p>
4533 <p title="II-II q. 69 a. 4 s. c."><a name="42020"><span class=
4534 "ref">[42020] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
4535 est quod dicit apostolus, Rom. XIII, <i>qui potestati resistit, Dei
4536 ordinationi resistit, et ipse sibi damnationem acquirit</i>. Sed
4537 condemnatus se defendendo potestati resistit quantum ad hoc in quo
4538 est divinitus instituta ad vindictam malefactorum, laudem vero
4539 bonorum. Ergo peccat se defendendo.</p>
4540 <p title="II-II q. 69 a. 4 co."><a name="42021"><span class=
4541 "ref">[42021] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 co.</span></a> Respondeo
4542 dicendum quod aliquis damnatur ad mortem dupliciter. Uno modo,
4543 iuste. Et sic non licet condemnato se defendere, licitum enim est
4544 iudici eum resistentem impugnare; unde relinquitur quod ex parte
4545 eius sit bellum iniustum. Unde indubitanter peccat. Alio modo
4546 condemnatur aliquis iniuste. Et tale iudicium simile est violentiae
4547 latronum, secundum illud Ezech. XXII, <i>principes eius in medio
4548 eius quasi lupi rapientes praedam ad effundendum sanguinem</i>. Et
4549 ideo sicut licet resistere latronibus, ita licet resistere in tali
4550 casu malis principibus, nisi forte propter scandalum vitandum, cum
4551 ex hoc aliqua gravis turbatio timeretur.</p>
4552 <p title="II-II q. 69 a. 4 ad 1"><a name="42022"><span class=
4553 "ref">[42022] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
4554 ergo dicendum quod ideo homini data est ratio, ut ea ad quae natura
4555 inclinat non passim, sed secundum rationis ordinem exequatur. Et
4556 ideo non quaelibet defensio sui est licita, sed quae fit cum debito
4557 moderamine.</p>
4558 <p title="II-II q. 69 a. 4 ad 2"><a name="42023"><span class=
4559 "ref">[42023] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
4560 dicendum quod nullus ita condemnatur quod ipse sibi inferat mortem,
4561 sed quod ipse mortem patiatur. Et ideo non tenetur facere id unde
4562 mors sequatur, quod est manere in loco unde ducatur ad mortem.
4563 Tenetur tamen non resistere agenti, quin patiatur quod iustum est
4564 eum pati. Sicut etiam si aliquis sit condemnatus ut fame moriatur,
4565 non peccat si cibum sibi occulte ministratum sumat, quia non sumere
4566 esset seipsum occidere.</p>
4567 <p title="II-II q. 69 a. 4 ad 3"><a name="42024"><span class=
4568 "ref">[42024] II&ordf;-IIae q. 69 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
4569 dicendum quod per illud dictum sapientis non inducitur aliquis ad
4570 liberandum alium a morte contra ordinem iustitiae. Unde nec seipsum
4571 contra iustitiam resistendo aliquis debet liberare a morte.</p>
4572 <br />
4573 <div class="D">Quaestio 70</div>
4574 <div class="G">Prooemium</div>
4575 <p title="II-II q. 70 pr."><a name="42025"><span class=
4576 "ref">[42025] II&ordf;-IIae q. 70 pr.</span></a> Deinde
4577 considerandum est de iniustitia pertinente ad personam testis. Et
4578 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo teneatur ad
4579 testimonium ferendum. Secundo, utrum duorum vel trium testimonium
4580 sufficiat. Tertio, utrum alicuius testimonium repellatur absque
4581 eius culpa. Quarto, utrum perhibere falsum testimonium sit peccatum
4582 mortale.</p>
4583 <br />
4584 <div class="E">Articulus 1</div>
4585 <p title="II-II q. 70 a. 1 arg. 1"><a name="42026"><span class=
4586 "ref">[42026] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
4587 sic proceditur. Videtur quod homo non teneatur ad testimonium
4588 ferendum. Dicit enim Augustinus, in quaest. Gen., quod Abraham
4589 dicens de uxore sua, soror mea est, veritatem celari voluit, non
4590 mendacium dici. Sed veritatem celando aliquis a testificando
4591 abstinet. Ergo non tenetur aliquis ad testificandum.</p>
4592 <p title="II-II q. 70 a. 1 arg. 2"><a name="42027"><span class=
4593 "ref">[42027] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
4594 nullus tenetur fraudulenter agere. Sed Prov. XI dicitur, <i>qui
4595 ambulat fraudulenter revelat arcana, qui autem fidelis est celat
4596 amici commissum</i>. Ergo non tenetur homo semper ad testificandum,
4597 praesertim super his quae sunt sibi in secreto ab amico
4598 commissa.</p>
4599 <p title="II-II q. 70 a. 1 arg. 3"><a name="42028"><span class=
4600 "ref">[42028] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
4601 ad ea quae sunt de necessitate salutis maxime tenentur clerici et
4602 sacerdotes. Sed clericis et sacerdotibus prohibetur ferre
4603 testimonium in causa sanguinis. Ergo testificari non est de
4604 necessitate salutis.</p>
4605 <p title="II-II q. 70 a. 1 s. c."><a name="42029"><span class=
4606 "ref">[42029] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
4607 est quod Augustinus dicit, <i>qui veritatem occultat, et qui prodit
4608 mendacium, uterque reus est, ille quia prodesse non vult, iste quia
4609 nocere desiderat</i>.</p>
4610 <p title="II-II q. 70 a. 1 co."><a name="42030"><span class=
4611 "ref">[42030] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 co.</span></a> Respondeo
4612 dicendum quod in testimonio ferendo distinguendum est. Quia
4613 aliquando requiritur testimonium alicuius, aliquando non
4614 requiritur. Si requiritur testimonium alicuius subditi auctoritate
4615 superioris cui in his quae ad iustitiam pertinent obedire tenetur,
4616 non est dubium quin teneatur testimonium ferre in his in quibus
4617 secundum ordinem iuris testimonium ab eo exigitur, puta in
4618 manifestis, et in his de quibus infamia praecessit. Si autem
4619 exigatur ab eo testimonium in aliis, puta in occultis et de quibus
4620 infamia non praecessit, non tenetur ad testificandum. Si vero
4621 requiratur eius testimonium non auctoritate superioris cui obedire
4622 tenetur, tunc distinguendum est. Quia si testimonium requiratur ad
4623 liberandum hominem vel ab iniusta morte seu poena quacumque, vel a
4624 falsa infamia, vel etiam ab iniquo damno, tunc tenetur homo ad
4625 testificandum. Et si eius testimonium non requiratur, tenetur
4626 facere quod in se est ut veritatem denuntiet alicui qui ad hoc
4627 possit prodesse. Dicitur enim in Psalm., <i>eripite pauperem, et
4628 egenum de manu peccatoris liberate</i>; et Prov. XXIV, <i>erue eos
4629 qui dicuntur ad mortem</i>. Et Rom. I dicitur, <i>digni sunt morte
4630 non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus</i>,
4631 ubi dicit Glossa, <i>consentire est tacere, cum possis
4632 redarguere</i>. Super his vero quae pertinent ad condemnationem
4633 alicuius, non tenetur aliquis ferre testimonium nisi cum a
4634 superiori compellitur secundum ordinem iuris. Quia si circa hoc
4635 veritas occultetur, nulli ex hoc speciale damnum nascitur. Vel, si
4636 immineat periculum accusatori, non est curandum, quia ipse se in
4637 hoc periculum sponte ingessit. Alia autem ratio est de reo, cui
4638 periculum imminet eo nolente.</p>
4639 <p title="II-II q. 70 a. 1 ad 1"><a name="42031"><span class=
4640 "ref">[42031] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
4641 ergo dicendum quod Augustinus loquitur de occultatione veritatis in
4642 casu illo quando aliquis non compellitur superioris auctoritate
4643 veritatem propalare; et quando occultatio veritatis nulli
4644 specialiter est damnosa.</p>
4645 <p title="II-II q. 70 a. 1 ad 2"><a name="42032"><span class=
4646 "ref">[42032] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
4647 dicendum quod de illis quae homini sunt commissa in secreto per
4648 confessionem, nullo modo debet testimonium ferre, quia huiusmodi
4649 non scit ut homo, sed tanquam Dei minister, et maius est vinculum
4650 sacramenti quolibet hominis praecepto. Circa ea vero quae aliter
4651 homini sub secreto committuntur, distinguendum est. Quandoque enim
4652 sunt talia quae, statim cum ad notitiam hominis venerint, homo ea
4653 manifestare tenetur, puta si pertineret ad corruptionem
4654 multitudinis spiritualem vel corporalem, vel in grave damnum
4655 alicuius personae, vel si quid aliud est huiusmodi, quod quis
4656 propalare tenetur vel testificando vel denuntiando. Et contra hoc
4657 debitum obligari non potest per secreti commissum, quia in hoc
4658 frangeret fidem quam alteri debet. Quandoque vero sunt talia quae
4659 quis prodere non tenetur. Unde potest obligari ex hoc quod sibi sub
4660 secreto committuntur. Et tunc nullo modo tenetur ea prodere, etiam
4661 ex praecepto superioris, quia servare fidem est de iure naturali;
4662 nihil autem potest praecipi homini contra id quod est de iure
4663 naturali.</p>
4664 <p title="II-II q. 70 a. 1 ad 3"><a name="42033"><span class=
4665 "ref">[42033] II&ordf;-IIae q. 70 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
4666 dicendum quod operari vel cooperari ad occisionem hominis non
4667 competit ministris altaris, ut supra dictum est. Et ideo secundum
4668 iuris ordinem compelli non possunt ad ferendum testimonium in causa
4669 sanguinis.</p>
4670 <br />
4671 <div class="E">Articulus 2</div>
4672 <p title="II-II q. 70 a. 2 arg. 1"><a name="42034"><span class=
4673 "ref">[42034] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
4674 secundum sic proceditur. Videtur quod non sufficiat duorum vel
4675 trium testimonium. Iudicium enim certitudinem requirit. Sed non
4676 habetur certitudo veritatis per dictum duorum testium, legitur enim
4677 III Reg. XXI quod Naboth ad dictum duorum testium falso condemnatus
4678 est. Ergo duorum vel trium testimonium non sufficit.</p>
4679 <p title="II-II q. 70 a. 2 arg. 2"><a name="42035"><span class=
4680 "ref">[42035] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
4681 testimonium, ad hoc quod sit credibile, debet esse concors. Sed
4682 plerumque duorum vel trium testimonium in aliquo discordat. Ergo
4683 non est efficax ad veritatem in iudicio probandam.</p>
4684 <p title="II-II q. 70 a. 2 arg. 3"><a name="42036"><span class=
4685 "ref">[42036] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
4686 II, qu. IV, dicitur, <i>praesul non damnetur nisi in septuaginta
4687 duobus testibus. Presbyter autem cardinalis nisi quadraginta
4688 quatuor testibus non deponatur. Diaconus cardinalis urbis Romae
4689 nisi in viginti octo testibus non condemnabitur. Subdiaconus,
4690 acolythus, exorcista, lector, ostiarius, nisi in septem testibus
4691 non condemnabitur</i>. Sed magis est periculosum peccatum eius qui
4692 in maiori dignitate constitutus est, et ita minus est tolerandum.
4693 Ergo nec in aliorum condemnatione sufficit duorum vel trium
4694 testimonium.</p>
4695 <p title="II-II q. 70 a. 2 s. c."><a name="42037"><span class=
4696 "ref">[42037] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
4697 est quod dicitur Deut. XVII, <i>in ore duorum vel trium testium
4698 peribit qui interficietur</i>; et infra, XIX, <i>in ore duorum vel
4699 trium testium stabit omne verbum</i>.</p>
4700 <p title="II-II q. 70 a. 2 co."><a name="42038"><span class=
4701 "ref">[42038] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 co.</span></a> Respondeo
4702 dicendum quod, secundum philosophum, in I Ethic., <i>certitudo non
4703 est similiter quaerenda in omni materia</i>. In actibus enim
4704 humanis, super quibus constituuntur iudicia et exiguntur
4705 testimonia, non potest haberi certitudo demonstrativa, eo quod sunt
4706 circa contingentia et variabilia. Et ideo sufficit probabilis
4707 certitudo, quae ut in pluribus veritatem attingat, etsi in
4708 paucioribus a veritate deficiat. Est autem probabile quod magis
4709 veritatem contineat dictum multorum quam dictum unius. Et ideo, cum
4710 reus sit unus qui negat, sed multi testes asserunt idem cum actore,
4711 rationabiliter institutum est, iure divino et humano, quod dicto
4712 testium stetur. Omnis autem multitudo in tribus comprehenditur,
4713 scilicet principio, medio et fine, unde secundum philosophum, in I
4714 de coelo, omne et totum in tribus ponimus. Ternarius quidem
4715 constituitur asserentium, cum duo testes conveniunt cum actore. Et
4716 ideo requiritur binarius testium, vel, ad maiorem certitudinem, ut
4717 sit ternarius, qui est multitudo perfecta, in ipsis testibus. Unde
4718 et Eccle. IV dicitur, <i>funiculus triplex difficile rumpitur</i>.
4719 Augustinus autem, super illud Ioan. VIII, <i>duorum hominum
4720 testimonium verum est</i>, dicit quod <i>in hoc est Trinitas
4721 secundum mysterium commendata</i>, in qua est perpetua firmitas
4722 veritatis.</p>
4723 <p title="II-II q. 70 a. 2 ad 1"><a name="42039"><span class=
4724 "ref">[42039] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
4725 ergo dicendum quod, quantacumque multitudo testium determinaretur,
4726 posset quandoque testimonium esse iniquum, cum scriptum sit Exod.
4727 XXIII, <i>ne sequaris turbam ad faciendum malum</i>. Nec tamen,
4728 quia non potest in talibus infallibilis certitudo haberi, debet
4729 negligi certitudo quae probabiliter haberi potest per duos vel tres
4730 testes, ut dictum est.</p>
4731 <p title="II-II q. 70 a. 2 ad 2"><a name="42040"><span class=
4732 "ref">[42040] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
4733 dicendum quod discordia testium in aliquibus principalibus
4734 circumstantiis, quae variant substantiam facti, puta in tempore vel
4735 loco vel in personis de quibus principaliter agitur, aufert
4736 efficaciam testimonii, quia si discordant in talibus, videntur
4737 singulares esse in suis testimoniis, et de diversis factis loqui;
4738 puta si unus dicat hoc factum esse tali tempore vel loco, alius
4739 alio tempore vel loco, non videntur de eodem facto loqui. Non tamen
4740 praeiudicatur testimonio si unus dicat se non recordari, et alius
4741 asserat determinatum tempus vel locum. Et si in talibus omnino
4742 discordaverint testes actoris et rei, si sint aequales numero et
4743 pares dignitate, statur pro reo, quia facilior debet esse iudex ad
4744 absolvendum quam ad condemnandum; nisi forte in causis
4745 favorabilibus, sicut est causa libertatis et huiusmodi. Si vero
4746 testes eiusdem partis dissenserint, debet iudex ex motu sui animi
4747 percipere cui parti sit standum, vel ex numero testium, vel ex
4748 dignitate eorum, vel ex favorabilitate causae, vel ex conditione
4749 negotii et dictorum. Multo autem magis testimonium unius repellitur
4750 si sibi ipsi dissideat interrogatus de visu et scientia. Non autem
4751 si dissideat interrogatus de opinione et fama, quia potest secundum
4752 diversa visa et audita diversimode motus esse ad respondendum. Si
4753 vero sit discordia testimonii in aliquibus circumstantiis non
4754 pertinentibus ad substantiam facti, puta si tempus fuerit nubilosum
4755 vel serenum, vel si domus fuerit picta aut non, aut aliquid
4756 huiusmodi, talis discordia non praeiudicat testimonio, quia homines
4757 non consueverunt circa talia multum sollicitari, unde facile a
4758 memoria elabuntur. Quinimmo aliqua discordia in talibus facit
4759 testimonium credibilius, ut Chrysostomus dicit, super Matth., quia
4760 si in omnibus concordarent, etiam in minimis, viderentur ex
4761 condicto eundem sermonem proferre. Quod tamen prudentiae iudicis
4762 relinquitur discernendum.</p>
4763 <p title="II-II q. 70 a. 2 ad 3"><a name="42041"><span class=
4764 "ref">[42041] II&ordf;-IIae q. 70 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
4765 dicendum quod illud locum habet specialiter in episcopis,
4766 presbyteris, diaconibus et clericis Ecclesiae Romanae, propter eius
4767 dignitatem. Et hoc triplici ratione. Primo quidem, quia in ea tales
4768 institui debent quorum sanctitati plus credatur quam multis
4769 testibus. Secundo, quia homines qui habent de aliis iudicare,
4770 saepe, propter iustitiam, multos adversarios habent. Unde non est
4771 passim credendum testibus contra eos, nisi magna multitudo
4772 conveniat. Tertio, quia ex condemnatione alicuius eorum derogaretur
4773 in opinione hominum dignitati illius Ecclesiae et auctoritati. Quod
4774 est periculosius quam in ea tolerare aliquem peccatorem, nisi valde
4775 publicum et manifestum, de quo grave scandalum oriretur.</p>
4776 <br />
4777 <div class="E">Articulus 3</div>
4778 <p title="II-II q. 70 a. 3 arg. 1"><a name="42042"><span class=
4779 "ref">[42042] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
4780 sic proceditur. Videtur quod alicuius testimonium non sit
4781 repellendum nisi propter culpam. Quibusdam enim in poenam
4782 infligitur quod ad testimonium non admittantur, sicut patet in his
4783 qui infamia notantur. Sed poena non est inferenda nisi pro culpa.
4784 Ergo videtur quod nullius testimonium debeat repelli nisi propter
4785 culpam.</p>
4786 <p title="II-II q. 70 a. 3 arg. 2"><a name="42043"><span class=
4787 "ref">[42043] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
4788 <i>de quolibet praesumendum est bonum, nisi appareat
4789 contrarium</i>. Sed ad bonitatem hominis pertinet quod verum
4790 testimonium dicat. Cum ergo non possit constare de contrario nisi
4791 propter aliquam culpam, videtur quod nullius testimonium debeat
4792 repelli nisi propter culpam.</p>
4793 <p title="II-II q. 70 a. 3 arg. 3"><a name="42044"><span class=
4794 "ref">[42044] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
4795 ad ea quae sunt de necessitate salutis nullus redditur non idoneus
4796 nisi propter peccatum. Sed testificari veritatem est de necessitate
4797 salutis, ut supra dictum est. Ergo nullus debet excludi a
4798 testificando nisi propter culpam.</p>
4799 <p title="II-II q. 70 a. 3 s. c."><a name="42045"><span class=
4800 "ref">[42045] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
4801 est quod Gregorius dicit, et habetur II, qu. I, <i>quia a servis
4802 suis accusatus est episcopus, sciendum est quod minime audiri
4803 debuerunt</i>.</p>
4804 <p title="II-II q. 70 a. 3 co."><a name="42046"><span class=
4805 "ref">[42046] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 co.</span></a> Respondeo
4806 dicendum quod testimonium, sicut dictum est, non habet infallibilem
4807 certitudinem, sed probabilem. Et ideo quidquid est quod
4808 probabilitatem afferat in contrarium, reddit testimonium inefficax.
4809 Redditur autem probabile quod aliquis in veritate testificanda non
4810 sit firmus, quandoque quidem propter culpam, sicut infideles,
4811 infames, item illi qui publico crimine rei sunt, qui nec accusare
4812 possunt, quandoque autem absque culpa. Et hoc vel ex defectu
4813 rationis, sicut patet in pueris, amentibus et mulieribus; vel ex
4814 affectu, sicut patet de inimicis et de personis coniunctis et
4815 domesticis; vel etiam ex exteriori conditione, sicut sunt pauperes,
4816 servi et illi quibus imperari potest, de quibus probabile est quod
4817 facile possint induci ad testimonium ferendum contra veritatem. Et
4818 sic patet quod testimonium alicuius repellitur et propter culpam,
4819 et absque culpa.</p>
4820 <p title="II-II q. 70 a. 3 ad 1"><a name="42047"><span class=
4821 "ref">[42047] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
4822 ergo dicendum quod repellere aliquem a testimonio magis pertinet ad
4823 cautelam falsi testimonii vitandi quam ad poenam. Unde ratio non
4824 sequitur.</p>
4825 <p title="II-II q. 70 a. 3 ad 2"><a name="42048"><span class=
4826 "ref">[42048] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
4827 dicendum quod de quolibet praesumendum est bonum nisi appareat
4828 contrarium, dummodo non vergat in periculum alterius. Quia tunc est
4829 adhibenda cautela, ut non de facili unicuique credatur, secundum
4830 illud I Ioan. IV, <i>nolite credere omni spiritui</i>.</p>
4831 <p title="II-II q. 70 a. 3 ad 3"><a name="42049"><span class=
4832 "ref">[42049] II&ordf;-IIae q. 70 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
4833 dicendum quod testificari est de necessitate salutis, supposita
4834 testis idoneitate et ordine iuris. Unde nihil prohibet aliquos
4835 excusari a testimonio ferendo, si non reputentur idonei secundum
4836 iura.</p>
4837 <br />
4838 <div class="E">Articulus 4</div>
4839 <p title="II-II q. 70 a. 4 arg. 1"><a name="42050"><span class=
4840 "ref">[42050] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
4841 sic proceditur. Videtur quod falsum testimonium non semper sit
4842 peccatum mortale. Contingit enim aliquem falsum testimonium ferre
4843 ex ignorantia facti. Sed talis ignorantia excusat a peccato
4844 mortali. Ergo testimonium falsum non semper est peccatum
4845 mortale.</p>
4846 <p title="II-II q. 70 a. 4 arg. 2"><a name="42051"><span class=
4847 "ref">[42051] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
4848 mendacium quod alicui prodest et nulli nocet, est officiosum, quod
4849 non est peccatum mortale. Sed quandoque in falso testimonio est
4850 tale mendacium, puta cum aliquis falsum testimonium perhibet ut
4851 aliquem a morte liberet, vel ab iniusta sententia quae intentatur
4852 per alios falsos testes vel per iudicis perversitatem. Ergo tale
4853 falsum testimonium non est peccatum mortale.</p>
4854 <p title="II-II q. 70 a. 4 arg. 3"><a name="42052"><span class=
4855 "ref">[42052] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
4856 iuramentum a teste requiritur ut timeat peccare mortaliter
4857 deierando. Hoc autem non esset necessarium si ipsum falsum
4858 testimonium esset peccatum mortale. Ergo falsum testimonium non
4859 semper est peccatum mortale.</p>
4860 <p title="II-II q. 70 a. 4 s. c."><a name="42053"><span class=
4861 "ref">[42053] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
4862 est quod dicitur Prov. XIX, <i>falsus testis non erit
4863 impunitus</i>.</p>
4864 <p title="II-II q. 70 a. 4 co."><a name="42054"><span class=
4865 "ref">[42054] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 co.</span></a> Respondeo
4866 dicendum quod falsum testimonium habet triplicem deformitatem. Uno
4867 modo, ex periurio, quia testes non admittuntur nisi iurati. Et ex
4868 hoc semper est peccatum mortale. Alio modo, ex violatione
4869 iustitiae. Et hoc modo est peccatum mortale in suo genere, sicut et
4870 quaelibet iniustitia. Et ideo in praecepto Decalogi sub hac forma
4871 interdicitur falsum testimonium, cum dicitur Exod. XX, <i>non
4872 loquaris contra proximum tuum falsum testimonium</i>, non enim
4873 contra aliquem facit qui eum ab iniuria facienda impedit, sed solum
4874 qui ei suam iustitiam tollit. Tertio modo, ex ipsa falsitate,
4875 secundum quod omne mendacium est peccatum. Et ex hoc non habet
4876 falsum testimonium quod semper sit peccatum mortale.</p>
4877 <p title="II-II q. 70 a. 4 ad 1"><a name="42055"><span class=
4878 "ref">[42055] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
4879 ergo dicendum quod in testimonio ferendo non debet homo pro certo
4880 asserere, quasi sciens, id de quo certus non est, sed dubium debet
4881 sub dubio proferre, et id de quo certus est pro certo asserere. Sed
4882 quia contingit ex labilitate humanae memoriae quod reputat se homo
4883 quandoque certum esse de eo quod falsum est, si aliquis, cum debita
4884 sollicitudine recogitans, existimet se certum esse de eo quod
4885 falsum est, non peccat mortaliter hoc asserens, quia non dicit
4886 falsum testimonium per se et ex intentione, sed per accidens,
4887 contra id quod intendit.</p>
4888 <p title="II-II q. 70 a. 4 ad 2"><a name="42056"><span class=
4889 "ref">[42056] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
4890 dicendum quod iniustum iudicium iudicium non est. Et ideo ex vi
4891 iudicii falsum testimonium in iniusto iudicio prolatum ad
4892 iniustitiam impediendam, non habet rationem peccati mortalis, sed
4893 solum ex iuramento violato.</p>
4894 <p title="II-II q. 70 a. 4 ad 3"><a name="42057"><span class=
4895 "ref">[42057] II&ordf;-IIae q. 70 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
4896 dicendum quod homines maxime abhorrent peccata quae sunt contra
4897 Deum, quasi gravissima, inter quae est periurium. Non autem ita
4898 abhorrent peccata quae sunt contra proximum. Et ideo ad maiorem
4899 certitudinem testimonii, requiritur testis iuramentum.</p>
4900 <br />
4901 <div class="D">Quaestio 71</div>
4902 <div class="G">Prooemium</div>
4903 <p title="II-II q. 71 pr."><a name="42058"><span class=
4904 "ref">[42058] II&ordf;-IIae q. 71 pr.</span></a> Deinde
4905 considerandum est de iniustitia quae fit in iudicio ex parte
4906 advocatorum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum
4907 advocatus teneatur praestare patrocinium causae pauperum. Secundo,
4908 utrum aliquis debeat arceri ab officio advocati. Tertio, utrum
4909 advocatus peccet iniustam causam defendendo. Quarto, utrum peccet
4910 pecuniam accipiendo pro suo patrocinio.</p>
4911 <br />
4912 <div class="E">Articulus 1</div>
4913 <p title="II-II q. 71 a. 1 arg. 1"><a name="42059"><span class=
4914 "ref">[42059] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
4915 sic proceditur. Videtur quod advocatus teneatur patrocinium
4916 praestare causae pauperum. Dicitur enim Exod. XXIII, <i>si videris
4917 asinum odientis te iacere sub onere, non pertransibis, sed
4918 sublevabis cum eo</i>. Sed non minus periculum imminet pauperi si
4919 eius causa contra iustitiam opprimatur, quam si eius asinus iaceat
4920 sub onere. Ergo advocatus tenetur praestare patrocinium causae
4921 pauperum.</p>
4922 <p title="II-II q. 71 a. 1 arg. 2"><a name="42060"><span class=
4923 "ref">[42060] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
4924 Gregorius dicit, in quadam homilia, <i>habens intellectum curet
4925 omnino ne taceat; habens rerum affluentiam a misericordia non
4926 torpescat; habens artem qua regitur, usum illius cum proximo
4927 partiatur; habens loquendi locum apud divitem, pro pauperibus
4928 intercedat, talenti enim nomine cuilibet reputabitur quod vel
4929 minimum accepit</i>. Sed talentum commissum non abscondere, sed
4930 fideliter dispensare quilibet tenetur, quod patet ex poena servi
4931 abscondentis talentum, Matth. XXV. Ergo advocatus tenetur pro
4932 pauperibus loqui.</p>
4933 <p title="II-II q. 71 a. 1 arg. 3"><a name="42061"><span class=
4934 "ref">[42061] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
4935 praeceptum de misericordiae operibus adimplendis, cum sit
4936 affirmativum, obligat pro loco et tempore, quod est maxime in
4937 necessitate. Sed tempus necessitatis videtur esse quando alicuius
4938 pauperis causa opprimitur. Ergo in tali casu videtur quod advocatus
4939 teneatur pauperibus patrocinium praestare.</p>
4940 <p title="II-II q. 71 a. 1 s. c."><a name="42062"><span class=
4941 "ref">[42062] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra,
4942 non minor necessitas est indigentis cibo quam indigentis advocato.
4943 Sed ille qui habet potestatem cibandi non semper tenetur pauperem
4944 cibare. Ergo nec advocatus semper tenetur causae pauperum
4945 patrocinium praestare.</p>
4946 <p title="II-II q. 71 a. 1 co."><a name="42063"><span class=
4947 "ref">[42063] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 co.</span></a> Respondeo
4948 dicendum quod cum praestare patrocinium causae pauperum ad opus
4949 misericordiae pertineat, idem est hic dicendum quod et supra de
4950 aliis misericordiae operibus dictum est. Nullus enim sufficit
4951 omnibus indigentibus misericordiae opus impendere. Et ideo sicut
4952 Augustinus dicit, in I de Doct. Christ., <i>cum omnibus prodesse
4953 non possis, his potissime consulendum est qui pro locorum et
4954 temporum vel quarumlibet rerum opportunitatibus, constrictius tibi,
4955 quasi quadam sorte, iunguntur</i>. Dicit, pro locorum
4956 opportunitatibus, quia non tenetur homo per mundum quaerere
4957 indigentes quibus subveniat, sed sufficit si eis qui sibi occurrunt
4958 misericordiae opus impendat. Unde dicitur Exod. XXIII, <i>si
4959 occurreris bovi inimici tui aut asino erranti, reduc ad eum</i>.
4960 Addit autem, et temporum, quia non tenetur homo futurae necessitati
4961 alterius providere, sed sufficit si praesenti necessitati
4962 succurrat. Unde dicitur I Ioan. III, <i>qui viderit fratrem suum
4963 necessitatem patientem, et clauserit viscera sua ab eo,</i> et
4964 cetera. Subdit autem, vel quarumlibet rerum, quia homo sibi
4965 coniunctis quacumque necessitudine maxime debet curam impendere;
4966 secundum illud I ad Tim. V, <i>si quis suorum, et maxime
4967 domesticorum curam non habet, fidem negavit</i>. Quibus tamen
4968 concurrentibus, considerandum restat utrum aliquis tantam
4969 necessitatem patiatur quod non in promptu appareat quomodo ei
4970 possit aliter subveniri. Et in tali casu tenetur ei opus
4971 misericordiae impendere. Si autem in promptu appareat quomodo ei
4972 aliter subveniri possit, vel per seipsum vel per aliam personam
4973 magis coniunctam aut maiorem facultatem habentem, non tenetur ex
4974 necessitate indigenti subvenire, ita quod non faciendo peccet,
4975 quamvis, si subvenerit absque tali necessitate, laudabiliter
4976 faciat. Unde advocatus non tenetur semper causae pauperum
4977 patrocinium praestare, sed solum concurrentibus conditionibus
4978 praedictis. Alioquin oporteret eum omnia alia negotia
4979 praetermittere, et solis causis pauperum iuvandis intendere. Et
4980 idem dicendum est de medico, quantum ad curationem pauperum.</p>
4981 <p title="II-II q. 71 a. 1 ad 1"><a name="42064"><span class=
4982 "ref">[42064] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
4983 ergo dicendum quod quando asinus iacet sub onere, non potest ei
4984 aliter subveniri in casu isto nisi per advenientes subveniatur, et
4985 ideo tenentur iuvare. Non autem tenerentur si posset aliunde
4986 remedium afferri.</p>
4987 <p title="II-II q. 71 a. 1 ad 2"><a name="42065"><span class=
4988 "ref">[42065] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
4989 dicendum quod homo talentum sibi creditum tenetur utiliter
4990 dispensare, servata opportunitate locorum et temporum et aliarum
4991 rerum, ut dictum est.</p>
4992 <p title="II-II q. 71 a. 1 ad 3"><a name="42066"><span class=
4993 "ref">[42066] II&ordf;-IIae q. 71 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
4994 dicendum quod non quaelibet necessitas causat debitum subveniendi,
4995 sed solum illa quae est dicta.</p>
4996 <br />
4997 <div class="E">Articulus 2</div>
4998 <p title="II-II q. 71 a. 2 arg. 1"><a name="42067"><span class=
4999 "ref">[42067] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
5000 secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter aliqui
5001 secundum iura arceantur ab officio advocandi. Ab operibus enim
5002 misericordiae nullus debet arceri. Sed patrocinium praestare in
5003 causis ad opera misericordiae pertinet, ut dictum est. Ergo nullus
5004 debet ab hoc officio arceri.</p>
5005 <p title="II-II q. 71 a. 2 arg. 2"><a name="42068"><span class=
5006 "ref">[42068] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
5007 contrariarum causarum non videtur esse idem effectus. Sed esse
5008 deditum rebus divinis, et esse deditum peccatis, est contrarium.
5009 Inconvenienter igitur excluduntur ab officio advocati quidam
5010 propter religionem, ut monachi et clerici; quidam autem propter
5011 culpam, ut infames et haeretici.</p>
5012 <p title="II-II q. 71 a. 2 arg. 3"><a name="42069"><span class=
5013 "ref">[42069] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
5014 homo debet diligere proximum sicut seipsum. Sed ad effectum
5015 dilectionis pertinet quod aliquis advocatus causae alicuius
5016 patrocinetur. Inconvenienter ergo aliqui quibus conceditur pro
5017 seipsis auctoritas advocationis, prohibentur patrocinari causis
5018 aliorum.</p>
5019 <p title="II-II q. 71 a. 2 s. c."><a name="42070"><span class=
5020 "ref">[42070] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
5021 est quod III, qu. VII, multae personae arcentur ab officio
5022 postulandi.</p>
5023 <p title="II-II q. 71 a. 2 co."><a name="42071"><span class=
5024 "ref">[42071] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 co.</span></a> Respondeo
5025 dicendum quod aliquis impeditur ab aliquo actu duplici ratione, uno
5026 modo, propter impotentiam; alio modo, propter indecentiam. Sed
5027 impotentia simpliciter excludit aliquem ab actu, indecentia autem
5028 non excludit omnino, quia necessitas indecentiam tollere potest.
5029 Sic igitur ab officio advocatorum prohibentur quidam propter
5030 impotentiam, eo quod deficiunt sensu, vel interiori, sicut furiosi
5031 et impuberes; vel exteriori, sicut surdi et muti. Est enim
5032 necessaria advocato et interior peritia, qua possit convenienter
5033 iustitiam assumptae causae ostendere, et iterum loquela cum auditu,
5034 ut possit et pronuntiare et audire quod ei dicitur. Unde qui in his
5035 defectum patiuntur omnino prohibentur ne sint advocati, nec pro se
5036 nec pro aliis. Decentia autem huius officii exercendi tollitur
5037 dupliciter. Uno modo, ex hoc quod aliquis est rebus maioribus
5038 obligatus. Unde monachos et presbyteros non decet in quacumque
5039 causa advocatos esse, neque clericos in iudicio saeculari, quia
5040 huiusmodi personae sunt rebus divinis adstrictae. Alio modo,
5041 propter personae defectum, vel corporalem, ut patet de caecis, qui
5042 convenienter iudici adstare non possent; vel spiritualem, non enim
5043 decet ut alterius iustitiae patronus existat qui in seipso
5044 iustitiam contempsit. Et ideo infames, infideles et damnati de
5045 gravibus criminibus non decenter sunt advocati. Tamen huiusmodi
5046 indecentiae necessitas praefertur. Et propter hoc huiusmodi
5047 personae possunt pro seipsis, vel pro personis sibi coniunctis, uti
5048 officio advocati. Unde et clerici pro Ecclesiis suis possunt esse
5049 advocati, et monachi pro causa monasterii sui, si abbas
5050 praeceperit.</p>
5051 <p title="II-II q. 71 a. 2 ad 1"><a name="42072"><span class=
5052 "ref">[42072] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
5053 ergo dicendum quod ab operibus misericordiae interdum aliqui
5054 propter impotentiam, interdum etiam propter indecentiam
5055 impediuntur. Non enim omnia opera misericordiae omnes decent, sicut
5056 stultos non decet consilium dare, neque ignorantes docere.</p>
5057 <p title="II-II q. 71 a. 2 ad 2"><a name="42073"><span class=
5058 "ref">[42073] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
5059 dicendum quod sicut virtus corrumpitur per superabundantiam et
5060 defectum, ita aliquis fit indecens et per maius et per minus. Et
5061 propter hoc quidam arcentur a patrocinio praestando in causis quia
5062 sunt maiores tali officio, sicut religiosi et clerici, quidam vero
5063 quia sunt minores quam ut eis hoc officium competat, sicut infames
5064 et infideles.</p>
5065 <p title="II-II q. 71 a. 2 ad 3"><a name="42074"><span class=
5066 "ref">[42074] II&ordf;-IIae q. 71 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
5067 dicendum quod non ita imminet homini necessitas patrocinari causis
5068 aliorum sicut propriis, quia alii possunt sibi aliter subvenire.
5069 Unde non est similis ratio.</p>
5070 <br />
5071 <div class="E">Articulus 3</div>
5072 <p title="II-II q. 71 a. 3 arg. 1"><a name="42075"><span class=
5073 "ref">[42075] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
5074 sic proceditur. Videtur quod advocatus non peccet si iniustam
5075 causam defendat. Sicut enim ostenditur peritia medici si
5076 infirmitatem desperatam sanet, ita etiam ostenditur peritia
5077 advocati si etiam iniustam causam defendere possit. Sed medicus
5078 laudatur si infirmitatem desperatam sanet. Ergo etiam advocatus non
5079 peccat, sed magis laudandus est, si iniustam causam defendat.</p>
5080 <p title="II-II q. 71 a. 3 arg. 2"><a name="42076"><span class=
5081 "ref">[42076] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
5082 a quolibet peccato licet desistere. Sed advocatus punitur si causam
5083 suam prodiderit, ut habetur II, qu. III. Ergo advocatus non peccat
5084 iniustam causam defendendo, si eam defendendam susceperit.</p>
5085 <p title="II-II q. 71 a. 3 arg. 3"><a name="42077"><span class=
5086 "ref">[42077] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
5087 maius videtur esse peccatum si iniustitia utatur ad iustam causam
5088 defendendam, puta producendo falsos testes vel allegando falsas
5089 leges, quam iniustam causam defendendo, quia hoc est peccatum in
5090 forma, illud in materia. Sed videtur advocato licere talibus
5091 astutiis uti, sicut militi licet ex insidiis pugnare. Ergo videtur
5092 quod advocatus non peccat si iniustam causam defendat.</p>
5093 <p title="II-II q. 71 a. 3 s. c."><a name="42078"><span class=
5094 "ref">[42078] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
5095 est quod dicitur II Paralip. XIX, <i>impio praebes auxilium, et
5096 idcirco iram domini merebaris</i>. Sed advocatus defendens causam
5097 iniustam impio praebet auxilium. Ergo, peccando, iram domini
5098 meretur.</p>
5099 <p title="II-II q. 71 a. 3 co."><a name="42079"><span class=
5100 "ref">[42079] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 co.</span></a> Respondeo
5101 dicendum quod illicitum est alicui cooperari ad malum faciendum
5102 sive consulendo, sive adiuvando, sive qualitercumque consentiendo,
5103 quia consilians et coadiuvans quodammodo est faciens; et apostolus
5104 dicit, ad Rom. I, quod <i>digni sunt morte non solum qui faciunt
5105 peccatum, sed etiam qui consentiunt facientibus</i>. Unde et supra
5106 dictum est quod omnes tales ad restitutionem tenentur. Manifestum
5107 est autem quod advocatus et auxilium et consilium praestat ei cuius
5108 causae patrocinatur. Unde si scienter iniustam causam defendit,
5109 absque dubio graviter peccat; et ad restitutionem tenetur eius
5110 damni quod contra iustitiam per eius auxilium altera pars incurrit.
5111 Si autem ignoranter iniustam causam defendit, putans esse iustam,
5112 excusatur, secundum modum quo ignorantia excusare potest.</p>
5113 <p title="II-II q. 71 a. 3 ad 1"><a name="42080"><span class=
5114 "ref">[42080] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
5115 ergo dicendum quod medicus accipiens in cura infirmitatem
5116 desperatam nulli facit iniuriam. Advocatus autem suscipiens causam
5117 iniustam iniuste laedit eum contra quem patrocinium praestat. Et
5118 ideo non est similis ratio. Quamvis enim laudabilis videatur
5119 quantum ad peritiam artis, tamen peccat quantum ad iniustitiam
5120 voluntatis, qua abutitur arte ad malum.</p>
5121 <p title="II-II q. 71 a. 3 ad 2"><a name="42081"><span class=
5122 "ref">[42081] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
5123 dicendum quod advocatus, si in principio credidit causam iustam
5124 esse et postea in processu appareat eam esse iniustam, non debet
5125 eam prodere, ut scilicet aliam partem iuvet, vel secreta suae
5126 causae alteri parti revelet. Potest tamen et debet causam deserere;
5127 vel eum cuius causam agit ad cedendum inducere, sive ad
5128 componendum, sine adversarii damno.</p>
5129 <p title="II-II q. 71 a. 3 ad 3"><a name="42082"><span class=
5130 "ref">[42082] II&ordf;-IIae q. 71 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
5131 dicendum quod, sicut supra dictum est, militi vel duci exercitus
5132 licet in bello iusto ex insidiis agere ea quae facere debet
5133 prudenter occultando, non autem falsitatem fraudulenter faciendo,
5134 quia etiam hosti fidem servare oportet, sicut Tullius dicit, in III
5135 de Offic. Unde et advocato defendenti causam iustam licet prudenter
5136 occultare ea quibus impediri posset processus eius, non autem licet
5137 ei aliqua falsitate uti.</p>
5138 <br />
5139 <div class="E">Articulus 4</div>
5140 <p title="II-II q. 71 a. 4 arg. 1"><a name="42083"><span class=
5141 "ref">[42083] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
5142 sic proceditur. Videtur quod advocato non liceat pro suo patrocinio
5143 pecuniam accipere. Opera enim misericordiae non sunt intuitu
5144 humanae remunerationis facienda, secundum illud Luc. XIV, <i>cum
5145 facis prandium aut cenam, noli vocare amicos tuos neque vicinos
5146 divites, ne forte et ipsi te reinvitent, et fiat tibi
5147 retributio</i>. Sed praestare patrocinium causae alicuius pertinet
5148 ad opera misericordiae, ut dictum est. Ergo non licet advocato
5149 accipere retributionem pecuniae pro patrocinio praestito.</p>
5150 <p title="II-II q. 71 a. 4 arg. 2"><a name="42084"><span class=
5151 "ref">[42084] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
5152 spirituale non est pro temporali commutandum. Sed patrocinium
5153 praestitum videtur esse quiddam spirituale, cum sit usus scientiae
5154 iuris. Ergo non licet advocato pro patrocinio praestito pecuniam
5155 accipere.</p>
5156 <p title="II-II q. 71 a. 4 arg. 3"><a name="42085"><span class=
5157 "ref">[42085] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
5158 sicut ad iudicium concurrit persona advocati, ita etiam persona
5159 iudicis et persona testis. Sed secundum Augustinum, ad Macedonium,
5160 <i>non debet iudex vendere iustum iudicium, nec testis verum
5161 testimonium</i>. Ergo nec advocatus poterit vendere iustum
5162 patrocinium.</p>
5163 <p title="II-II q. 71 a. 4 s. c."><a name="42086"><span class=
5164 "ref">[42086] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
5165 est quod Augustinus dicit ibidem, quod <i>advocatus licite vendit
5166 iustum patrocinium, et iurisperitus verum consilium</i>.</p>
5167 <p title="II-II q. 71 a. 4 co."><a name="42087"><span class=
5168 "ref">[42087] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 co.</span></a> Respondeo
5169 dicendum quod ea quae quis non tenetur alteri exhibere, iuste
5170 potest pro eorum exhibitione recompensationem accipere. Manifestum
5171 est autem quod advocatus non semper tenetur patrocinium praestare
5172 aut consilium dare causis aliorum. Et ideo si vendat suum
5173 patrocinium sive consilium, non agit contra iustitiam. Et eadem
5174 ratio est de medico opem ferente ad sanandum, et de omnibus aliis
5175 huiusmodi personis, dum tamen moderate accipiant, considerata
5176 conditione personarum et negotiorum et laboris, et consuetudine
5177 patriae. Si autem per improbitatem aliquid immoderate extorqueat,
5178 peccat contra iustitiam. Unde Augustinus dicit, ad Macedonium, quod
5179 <i>ab his extorta per immoderatam improbitatem repeti solent, data
5180 per tolerabilem consuetudinem non solent</i>.</p>
5181 <p title="II-II q. 71 a. 4 ad 1"><a name="42088"><span class=
5182 "ref">[42088] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
5183 ergo dicendum quod non semper quae homo potest misericorditer
5184 facere, tenetur facere gratis, alioquin nulli liceret aliquam rem
5185 vendere, quia quamlibet rem potest homo misericorditer impendere.
5186 Sed quando eam misericorditer impendit, non humanam, sed divinam
5187 remunerationem quaerere debet. Et similiter advocatus, quando
5188 causae pauperum misericorditer patrocinatur, non debet intendere
5189 remunerationem humanam, sed divinam, non tamen semper tenetur
5190 gratis patrocinium impendere.</p>
5191 <p title="II-II q. 71 a. 4 ad 2"><a name="42089"><span class=
5192 "ref">[42089] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
5193 dicendum quod etsi scientia iuris sit quiddam spirituale, tamen
5194 usus eius fit opere corporali. Et ideo pro eius recompensatione
5195 licet pecuniam accipere, alioquin nulli artifici liceret de arte
5196 sua lucrari.</p>
5197 <p title="II-II q. 71 a. 4 ad 3"><a name="42090"><span class=
5198 "ref">[42090] II&ordf;-IIae q. 71 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
5199 dicendum quod iudex et testis communes sunt utrique parti, quia
5200 iudex tenetur iustam sententiam dare, et testis tenetur verum
5201 testimonium dicere; iustitia autem et veritas non declinant in unam
5202 partem magis quam in aliam. Et ideo iudicibus de publico sunt
5203 stipendia laboris statuta; et testes accipiunt, non quasi pretium
5204 testimonii, sed quasi stipendium laboris, expensas vel ab utraque
5205 parte, vel ab ea a qua inducuntur, quia nemo militat stipendiis
5206 suis unquam, ut dicitur I ad Cor. IX. Sed advocatus alteram partem
5207 tantum defendit. Et ideo licite potest pretium accipere a parte
5208 quam adiuvat.</p>
5209 <br />
5210 <div class="D">Quaestio 72</div>
5211 <div class="G">Prooemium</div>
5212 <p title="II-II q. 72 pr."><a name="42091"><span class=
5213 "ref">[42091] II&ordf;-IIae q. 72 pr.</span></a> Deinde
5214 considerandum est de iniuriis verborum quae inferuntur extra
5215 iudicium. Et primo, de contumelia; secundo, de detractione; tertio,
5216 de susurratione; quarto, de derisione; quinto, de maledictione.
5217 Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, quid sit contumelia.
5218 Secundo, utrum omnis contumelia sit peccatum mortale. Tertio, utrum
5219 oporteat contumeliosos reprimere. Quarto, de origine
5220 contumeliae.</p>
5221 <br />
5222 <div class="E">Articulus 1</div>
5223 <p title="II-II q. 72 a. 1 arg. 1"><a name="42092"><span class=
5224 "ref">[42092] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
5225 sic proceditur. Videtur quod contumelia non consistat in verbis.
5226 Contumelia enim importat quoddam nocumentum proximo illatum, cum
5227 pertineat ad iniustitiam. Sed verba nullum nocumentum videntur
5228 inferre proximo, nec in rebus nec in persona. Ergo contumelia non
5229 consistit in verbis.</p>
5230 <p title="II-II q. 72 a. 1 arg. 2"><a name="42093"><span class=
5231 "ref">[42093] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
5232 contumelia videtur ad quandam dehonorationem pertinere. Sed magis
5233 aliquis potest inhonorari seu vituperari factis quam verbis. Ergo
5234 videtur quod contumelia non consistit in verbis, sed magis in
5235 factis.</p>
5236 <p title="II-II q. 72 a. 1 arg. 3"><a name="42094"><span class=
5237 "ref">[42094] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
5238 dehonoratio quae fit in verbis dicitur convicium vel improperium.
5239 Sed contumelia videtur differre a convicio et improperio. Ergo
5240 contumelia non consistit in verbis.</p>
5241 <p title="II-II q. 72 a. 1 s. c."><a name="42095"><span class=
5242 "ref">[42095] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra,
5243 nihil auditu percipitur nisi verbum. Sed contumelia auditu
5244 percipitur, secundum illud Ierem. XX, <i>audivi contumelias in
5245 circuitu</i>. Ergo contumelia est in verbis.</p>
5246 <p title="II-II q. 72 a. 1 co."><a name="42096"><span class=
5247 "ref">[42096] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 co.</span></a> Respondeo
5248 dicendum quod contumelia importat dehonorationem alicuius. Quod
5249 quidem contingit dupliciter. Cum enim honor aliquam excellentiam
5250 consequatur, uno modo aliquis alium dehonorat cum privat eum
5251 excellentia propter quam habebat honorem. Quod quidem fit per
5252 peccata factorum, de quibus supra dictum est. Alio modo, cum
5253 aliquis id quod est contra honorem alicuius deducit in notitiam
5254 eius et aliorum. Et hoc proprie pertinet ad contumeliam. Quod
5255 quidem fit per aliqua signa. Sed sicut Augustinus dicit, in II de
5256 Doct. Christ., <i>omnia signa, verbis comparata, paucissima sunt,
5257 verba enim inter homines obtinuerunt principatum significandi
5258 quaecumque animo concipiuntur</i>. Et ideo contumelia, proprie
5259 loquendo, in verbis consistit. Unde Isidorus dicit, in libro
5260 Etymol., quod contumeliosus dicitur aliquis <i>quia velox est et
5261 tumet verbis iniuriae</i>. Quia tamen etiam per facta aliqua
5262 significatur aliquid, quae in hoc quod significant habent vim
5263 verborum significantium; inde est quod contumelia, extenso nomine,
5264 etiam in factis dicitur. Unde Rom. I, super illud,
5265 <i>contumeliosos, superbos</i>, dicit Glossa quod <i>contumeliosi
5266 sunt qui dictis vel factis contumelias et turpia inferunt</i>.</p>
5267 <p title="II-II q. 72 a. 1 ad 1"><a name="42097"><span class=
5268 "ref">[42097] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
5269 ergo dicendum quod verba secundum suam essentiam, idest inquantum
5270 sunt quidam soni audibiles, nullum nocumentum alteri inferunt, nisi
5271 forte gravando auditum, puta cum aliquis nimis alte loquitur.
5272 Inquantum vero sunt signa repraesentantia aliquid in notitiam
5273 aliorum, sic possunt multa damna inferre. Inter quae unum est quod
5274 homo damnificatur quantum ad detrimentum honoris sui vel
5275 reverentiae sibi ab aliis exhibendae. Et ideo maior est contumelia
5276 si aliquis alicui defectum suum dicat coram multis. Et tamen si
5277 sibi soli dicat, potest esse contumelia, inquantum ipse qui
5278 loquitur contra audientis reverentiam agit.</p>
5279 <p title="II-II q. 72 a. 1 ad 2"><a name="42098"><span class=
5280 "ref">[42098] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
5281 dicendum quod intantum aliquis aliquem factis dehonorat inquantum
5282 illa facta vel faciunt vel significant illud quod est contra
5283 honorem alicuius. Quorum primum non pertinet ad contumeliam, sed ad
5284 alias iniustitiae species, de quibus supra dictum est. Secundum
5285 vero pertinet ad contumeliam inquantum facta habent vim verborum in
5286 significando.</p>
5287 <p title="II-II q. 72 a. 1 ad 3"><a name="42099"><span class=
5288 "ref">[42099] II&ordf;-IIae q. 72 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
5289 dicendum quod convicium et improperium consistunt in verbis, sicut
5290 et contumelia, quia per omnia haec repraesentatur aliquis defectus
5291 alicuius in detrimentum honoris ipsius. Huiusmodi autem defectus
5292 est triplex. Scilicet defectus culpae, qui repraesentatur per verba
5293 contumeliosa. Et defectus generaliter culpae et poenae, qui
5294 repraesentatur per convitium, quia vitium consuevit dici non solum
5295 animae, sed etiam corporis. Unde si quis alicui iniuriose dicat eum
5296 esse caecum, convicium quidem dicit, sed non contumeliam, si quis
5297 autem dicat alteri quod sit fur, non solum convicium, sed etiam
5298 contumeliam infert. Quandoque vero repraesentat aliquis alicui
5299 defectum minorationis sive indigentiae, qui etiam derogat honori
5300 consequenti quamcumque excellentiam. Et hoc fit per verbum
5301 improperii, quod proprie est quando aliquis iniuriose alteri ad
5302 memoriam reducit auxilium quod contulit ei necessitatem patienti.
5303 Unde dicitur Eccli. XX, <i>exigua dabit, et multa improperabit</i>.
5304 Quandoque tamen unum istorum pro alio ponitur.</p>
5305 <br />
5306 <div class="E">Articulus 2</div>
5307 <p title="II-II q. 72 a. 2 arg. 1"><a name="42100"><span class=
5308 "ref">[42100] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
5309 secundum sic proceditur. Videtur quod contumelia, vel convicium,
5310 non sit peccatum mortale. Nullum enim peccatum mortale est actus
5311 alicuius virtutis. Sed conviciari est actus alicuius virtutis,
5312 scilicet eutrapeliae, ad quam pertinet bene conviciari, secundum
5313 philosophum, in IV Ethic. Ergo convicium, sive contumelia, non est
5314 peccatum mortale.</p>
5315 <p title="II-II q. 72 a. 2 arg. 2"><a name="42101"><span class=
5316 "ref">[42101] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
5317 peccatum mortale non invenitur in viris perfectis. Qui tamen
5318 aliquando convicia vel contumelias dicunt, sicut patet de apostolo,
5319 qui, ad Gal. III, dixit, <i>o insensati Galatae</i>. Et dominus
5320 dicit, Luc. ult., <i>o stulti, et tardi corde ad credendum</i>.
5321 Ergo convicium, sive contumelia, non est peccatum mortale.</p>
5322 <p title="II-II q. 72 a. 2 arg. 3"><a name="42102"><span class=
5323 "ref">[42102] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
5324 quamvis id quod est peccatum veniale ex genere possit fieri
5325 mortale, non tamen peccatum quod ex genere est mortale potest esse
5326 veniale, ut supra habitum est. Si ergo dicere convicium vel
5327 contumeliam esset peccatum mortale ex genere suo, sequeretur quod
5328 semper esset peccatum mortale. Quod videtur esse falsum, ut patet
5329 in eo qui leviter et ex subreptione, vel ex levi ira dicit aliquod
5330 verbum contumeliosum. Non ergo contumelia vel convicium ex genere
5331 suo est peccatum mortale.</p>
5332 <p title="II-II q. 72 a. 2 s. c."><a name="42103"><span class=
5333 "ref">[42103] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra,
5334 nihil meretur poenam aeternam Inferni nisi peccatum mortale. Sed
5335 convicium vel contumelia meretur poenam Inferni, secundum illud
5336 Matth. V, <i>qui dixerit fratri suo, fatue, reus erit Gehennae
5337 ignis</i>. Ergo convicium vel contumelia est peccatum mortale.</p>
5338 <p title="II-II q. 72 a. 2 co."><a name="42104"><span class=
5339 "ref">[42104] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 co.</span></a> Respondeo
5340 dicendum quod, sicut supra dictum est, verba inquantum sunt soni
5341 quidam, non sunt in nocumentum aliorum, sed inquantum significant
5342 aliquid. Quae quidem significatio ex interiori affectu procedit. Et
5343 ideo in peccatis verborum maxime considerandum videtur ex quo
5344 affectu aliquis verba proferat. Cum igitur convicium, seu
5345 contumelia, de sui ratione importet quandam dehonorationem, si
5346 intentio proferentis ad hoc feratur ut aliquis per verba quae
5347 profert honorem alterius auferat, hoc proprie et per se est dicere
5348 convicium vel contumeliam. Et hoc est peccatum mortale, non minus
5349 quam furtum vel rapina, non enim homo minus amat suum honorem quam
5350 rem possessam. Si vero aliquis verbum convicii vel contumeliae
5351 alteri dixerit, non tamen animo dehonorandi, sed forte propter
5352 correctionem vel propter aliquid huiusmodi, non dicit convicium vel
5353 contumeliam formaliter et per se, sed per accidens et materialiter,
5354 inquantum scilicet dicit id quod potest esse convicium, vel
5355 contumelia. Unde hoc potest esse quandoque peccatum veniale;
5356 quandoque autem absque omni peccato. In quo tamen necessaria est
5357 discretio, ut moderate homo talibus verbis utatur. Quia posset esse
5358 ita grave convicium quod, per incautelam prolatum, auferret honorem
5359 eius contra quem proferretur. Et tunc posset homo peccare
5360 mortaliter etiam si non intenderet dehonorationem alterius. Sicut
5361 etiam si aliquis, incaute alium ex ludo percutiens, graviter
5362 laedat, culpa non caret.</p>
5363 <p title="II-II q. 72 a. 2 ad 1"><a name="42105"><span class=
5364 "ref">[42105] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
5365 ergo dicendum quod ad eutrapelum pertinet dicere aliquod leve
5366 convicium, non ad dehonorationem vel ad contristationem eius in
5367 quem dicitur, sed magis causa delectationis et ioci. Et hoc potest
5368 esse sine peccato, si debitae circumstantiae observantur. Si vero
5369 aliquis non reformidet contristare eum in quem profertur huiusmodi
5370 iocosum convicium, dummodo aliis risum excitet, hoc est vitiosum,
5371 ut ibidem dicitur.</p>
5372 <p title="II-II q. 72 a. 2 ad 2"><a name="42106"><span class=
5373 "ref">[42106] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
5374 dicendum quod sicut licitum est aliquem verberare vel in rebus
5375 damnificare causa disciplinae, ita etiam et causa disciplinae
5376 potest aliquis alteri, quem debet corrigere, verbum aliquod
5377 conviciosum dicere. Et hoc modo dominus discipulos vocavit stultos,
5378 et apostolus Galatas insensatos. Tamen, sicut dicit Augustinus, in
5379 libro de Serm. Dom. in monte, <i>raro, et ex magna necessitate
5380 obiurgationes sunt adhibendae, in quibus non nobis, sed ut domino
5381 serviatur, instemus</i>.</p>
5382 <p title="II-II q. 72 a. 2 ad 3"><a name="42107"><span class=
5383 "ref">[42107] II&ordf;-IIae q. 72 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
5384 dicendum quod, cum peccatum convicii vel contumeliae ex animo
5385 dicentis dependeat, potest contingere quod sit peccatum veniale, si
5386 sit leve convicium, non multum hominem dehonestans, et proferatur
5387 ex aliqua animi levitate, vel ex levi ira, absque firmo proposito
5388 aliquem dehonestandi, puta cum aliquis intendit aliquem per
5389 huiusmodi verbum leviter contristare.</p>
5390 <br />
5391 <div class="E">Articulus 3</div>
5392 <p title="II-II q. 72 a. 3 arg. 1"><a name="42108"><span class=
5393 "ref">[42108] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
5394 sic proceditur. Videtur quod aliquis non debeat contumelias sibi
5395 illatas sustinere. Qui enim sustinet contumeliam sibi illatam,
5396 audaciam nutrit conviciantis. Sed hoc non est faciendum. Ergo homo
5397 non debet sustinere contumeliam sibi illatam, sed magis convicianti
5398 respondere.</p>
5399 <p title="II-II q. 72 a. 3 arg. 2"><a name="42109"><span class=
5400 "ref">[42109] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
5401 homo debet plus se diligere quam alium. Sed aliquis non debet
5402 sustinere quod alteri convicium inferatur, unde dicitur Prov. XXVI,
5403 <i>qui imponit stulto silentium, iras mitigat</i>. Ergo etiam
5404 aliquis non debet sustinere contumelias illatas sibi.</p>
5405 <p title="II-II q. 72 a. 3 arg. 3"><a name="42110"><span class=
5406 "ref">[42110] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
5407 non licet alicui vindicare seipsum, secundum illud, <i>mihi
5408 vindictam, et ego retribuam</i>. Sed aliquis non resistendo
5409 contumeliae se vindicat, secundum illud Chrysostomi, <i>si
5410 vindicare vis, sile, et funestam ei dedisti plagam</i>. Ergo
5411 aliquis non debet, silendo, sustinere verba contumeliosa, sed magis
5412 respondere.</p>
5413 <p title="II-II q. 72 a. 3 s. c."><a name="42111"><span class=
5414 "ref">[42111] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
5415 est quod dicitur in Psalm., <i>qui inquirebant mala mihi, locuti
5416 sunt vanitates</i>; et postea subdit, <i>ego autem tanquam surdus
5417 non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum</i>.</p>
5418 <p title="II-II q. 72 a. 3 co."><a name="42112"><span class=
5419 "ref">[42112] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 co.</span></a> Respondeo
5420 dicendum quod sicut patientia necessaria est in his quae contra nos
5421 fiunt, ita etiam in his quae contra nos dicuntur. Praecepta autem
5422 patientiae in his quae contra nos fiunt, sunt in praeparatione
5423 animae habenda, sicut Augustinus, in libro de Serm. Dom. in monte,
5424 exponit illud praeceptum domini, <i>si quis percusserit te in una
5425 maxilla, praebe ei et aliam</i>, ut scilicet homo sit paratus hoc
5426 facere, si opus fuerit; non tamen hoc semper tenetur facere actu,
5427 quia nec ipse dominus hoc fecit, sed, cum suscepisset alapam,
5428 dixit, quid me caedis? Ut habetur Ioan. XVIII. Et ideo etiam circa
5429 verba contumeliosa quae contra nos dicuntur, est idem
5430 intelligendum. Tenemur enim habere animum paratum ad contumelias
5431 tolerandas si expediens fuerit. Quandoque tamen oportet ut
5432 contumeliam illatam repellamus, maxime propter duo. Primo quidem,
5433 propter bonum eius qui contumeliam infert, ut videlicet eius
5434 audacia reprimatur, et de cetero talia non attentet; secundum illud
5435 Prov. XXVI, <i>responde stulto iuxta stultitiam suam, ne sibi
5436 sapiens videatur</i>. Alio modo, propter bonum multorum, quorum
5437 profectus impeditur per contumelias nobis illatas. Unde Gregorius
5438 dicit, super Ezech., Homil. IX, <i>hi quorum vita in exemplo
5439 imitationis est posita, debent, si possunt, detrahentium sibi verba
5440 compescere, ne eorum praedicationem non audiant qui audire
5441 poterant, et in pravis moribus remanentes, bene vivere
5442 contemnant</i>.</p>
5443 <p title="II-II q. 72 a. 3 ad 1"><a name="42113"><span class=
5444 "ref">[42113] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
5445 ergo dicendum quod audaciam conviciantis contumeliosi debet aliquis
5446 moderate reprimere, scilicet propter officium caritatis, non
5447 propter cupiditatem privati honoris. Unde dicitur Prov. XXVI, <i>ne
5448 respondeas stulto iuxta stultitiam suam, ne ei similis
5449 efficiaris</i>.</p>
5450 <p title="II-II q. 72 a. 3 ad 2"><a name="42114"><span class=
5451 "ref">[42114] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
5452 dicendum quod in hoc quod aliquis alienas contumelias reprimit, non
5453 ita timetur cupiditas privati honoris sicut cum aliquis repellit
5454 contumelias proprias, magis autem videtur hoc provenire ex
5455 caritatis affectu.</p>
5456 <p title="II-II q. 72 a. 3 ad 3"><a name="42115"><span class=
5457 "ref">[42115] II&ordf;-IIae q. 72 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
5458 dicendum quod si aliquis hoc animo taceret ut tacendo
5459 contumeliantem ad iracundiam provocaret, pertineret hoc ad
5460 vindictam. Sed si aliquis taceat volens dare locum irae, hoc est
5461 laudabile. Unde dicitur Eccli. VIII, <i>non litiges cum homine
5462 linguato, et non struas in ignem illius ligna</i>.</p>
5463 <br />
5464 <div class="E">Articulus 4</div>
5465 <p title="II-II q. 72 a. 4 arg. 1"><a name="42116"><span class=
5466 "ref">[42116] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
5467 sic proceditur. Videtur quod contumelia non oriatur ex ira. Quia
5468 dicitur Prov. XI, <i>ubi superbia, ibi contumelia</i>. Sed ira est
5469 vitium distinctum a superbia. Ergo contumelia non oritur ex
5470 ira.</p>
5471 <p title="II-II q. 72 a. 4 arg. 2"><a name="42117"><span class=
5472 "ref">[42117] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
5473 Prov. XX dicitur, <i>omnes stulti miscentur contumeliis</i>. Sed
5474 stultitia est vitium oppositum sapientiae, ut supra habitum est,
5475 ira autem opponitur mansuetudini. Ergo contumelia non oritur ex
5476 ira.</p>
5477 <p title="II-II q. 72 a. 4 arg. 3"><a name="42118"><span class=
5478 "ref">[42118] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
5479 nullum peccatum diminuitur ex sua causa. Sed peccatum contumeliae
5480 diminuitur si ex ira proferatur, gravius enim peccat qui ex odio
5481 contumeliam infert quam qui ex ira. Ergo contumelia non oritur ex
5482 ira.</p>
5483 <p title="II-II q. 72 a. 4 s. c."><a name="42119"><span class=
5484 "ref">[42119] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
5485 est quod Gregorius dicit, XXXI Moral., quod ex ira oriuntur
5486 contumeliae.</p>
5487 <p title="II-II q. 72 a. 4 co."><a name="42120"><span class=
5488 "ref">[42120] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 co.</span></a> Respondeo
5489 dicendum quod, cum unum peccatum possit ex diversis oriri, ex illo
5490 tamen dicitur principalius habere originem ex quo frequentius
5491 procedere consuevit, propter propinquitatem ad finem ipsius.
5492 Contumelia autem magnam habet propinquitatem ad finem irae, qui est
5493 vindicta, nulla enim vindicta est irato magis in promptu quam
5494 inferre contumeliam alteri. Et ideo contumelia maxime oritur ex
5495 ira.</p>
5496 <p title="II-II q. 72 a. 4 ad 1"><a name="42121"><span class=
5497 "ref">[42121] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
5498 ergo dicendum quod contumelia non ordinatur ad finem superbiae, qui
5499 est celsitudo, et ideo non directe contumelia oritur ex superbia.
5500 Disponit tamen superbia ad contumeliam, inquantum illi qui se
5501 superiores aestimant, facilius alios contemnunt et iniurias eis
5502 irrogant. Facilius etiam irascuntur, utpote reputantes indignum
5503 quidquid contra eorum voluntatem agitur.</p>
5504 <p title="II-II q. 72 a. 4 ad 2"><a name="42122"><span class=
5505 "ref">[42122] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
5506 dicendum quod, secundum philosophum, in VII Ethic., ira non
5507 perfecte audit rationem, et sic iratus patitur rationis defectum,
5508 in quo convenit cum stultitia. Et propter hoc ex stultitia oritur
5509 contumelia, secundum affinitatem quam habet cum ira.</p>
5510 <p title="II-II q. 72 a. 4 ad 3"><a name="42123"><span class=
5511 "ref">[42123] II&ordf;-IIae q. 72 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
5512 dicendum quod, secundum philosophum, in II Rhet., <i>iratus
5513 intendit manifestam offensam, quod non curat odiens</i>. Et ideo
5514 contumelia, quae importat manifestam iniuriam, magis pertinet ad
5515 iram quam ad odium.</p>
5516 <br />
5517 <div class="D">Quaestio 73</div>
5518 <div class="G">Prooemium</div>
5519 <p title="II-II q. 73 pr."><a name="42124"><span class=
5520 "ref">[42124] II&ordf;-IIae q. 73 pr.</span></a> Deinde
5521 considerandum est de detractione. Et circa hoc quaeruntur quatuor.
5522 Primo, quid sit detractio. Secundo, utrum sit peccatum mortale.
5523 Tertio, de comparatione eius ad alia peccata. Quarto, utrum peccet
5524 aliquis audiendo detractionem.</p>
5525 <br />
5526 <div class="E">Articulus 1</div>
5527 <p title="II-II q. 73 a. 1 arg. 1"><a name="42125"><span class=
5528 "ref">[42125] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
5529 sic proceditur. Videtur quod detractio non sit denigratio alienae
5530 famae per occulta verba, ut a quibusdam definitur. Occultum enim et
5531 manifestum sunt circumstantiae non constituentes speciem peccati,
5532 accidit enim peccato quod a multis sciatur vel a paucis. Sed illud
5533 quod non constituit speciem peccati non pertinet ad rationem
5534 ipsius, nec debet poni in eius definitione. Ergo ad rationem
5535 detractionis non pertinet quod fiat per occulta verba.</p>
5536 <p title="II-II q. 73 a. 1 arg. 2"><a name="42126"><span class=
5537 "ref">[42126] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
5538 ad rationem famae pertinet publica notitia. Si igitur per
5539 detractionem denigretur fama alicuius, non poterit hoc fieri per
5540 verba occulta, sed per verba in manifesto dicta.</p>
5541 <p title="II-II q. 73 a. 1 arg. 3"><a name="42127"><span class=
5542 "ref">[42127] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
5543 ille detrahit qui aliquid subtrahit vel diminuit de eo quod est.
5544 Sed quandoque denigratur fama alicuius etiam si nihil subtrahatur
5545 de veritate, puta cum aliquis vera crimina alicuius pandit. Ergo
5546 non omnis denigratio famae est detractio.</p>
5547 <p title="II-II q. 73 a. 1 s. c."><a name="42128"><span class=
5548 "ref">[42128] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
5549 est quod dicitur Eccle. X, <i>si mordeat serpens in silentio, nihil
5550 eo minus habet qui occulte detrahit</i>. Ergo occulte mordere famam
5551 alicuius est detrahere.</p>
5552 <p title="II-II q. 73 a. 1 co."><a name="42129"><span class=
5553 "ref">[42129] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 co.</span></a> Respondeo
5554 dicendum quod sicut facto aliquis alteri nocet dupliciter,
5555 manifeste quidem sicut in rapina vel quacumque violentia illata,
5556 occulte autem sicut in furto et dolosa percussione; ita etiam verbo
5557 aliquis dupliciter aliquem laedit, uno modo, in manifesto, et hoc
5558 fit per contumeliam, ut supra dictum est; alio modo, occulte, et
5559 hoc fit per detractionem. Ex hoc autem quod aliquis manifeste verba
5560 contra alium profert, videtur eum parvipendere, unde ex hoc ipso
5561 exhonoratur, et ideo contumelia detrimentum affert honori eius in
5562 quem profertur. Sed qui verba contra aliquem profert in occulto,
5563 videtur eum vereri magis quam parvipendere, unde non directe infert
5564 detrimentum honori, sed famae; inquantum, huiusmodi verba occulte
5565 proferens, quantum in ipso est, eos qui audiunt facit malam
5566 opinionem habere de eo contra quem loquitur. Hoc enim intendere
5567 videtur, et ad hoc conatur detrahens, ut eius verbis credatur. Unde
5568 patet quod detractio differt a contumelia dupliciter. Uno modo,
5569 quantum ad modum proponendi verba, quia scilicet contumeliosus
5570 manifeste contra aliquem loquitur, detractor autem occulte. Alio
5571 modo, quantum ad finem intentum, sive quantum ad nocumentum
5572 illatum, quia scilicet contumeliosus derogat honori, detractor
5573 famae.</p>
5574 <p title="II-II q. 73 a. 1 ad 1"><a name="42130"><span class=
5575 "ref">[42130] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
5576 ergo dicendum quod in involuntariis commutationibus, ad quas
5577 reducuntur omnia nocumenta proximo illata verbo vel facto,
5578 diversificat rationem peccati occultum et manifestum, quia alia est
5579 ratio involuntarii per violentiam, et per ignorantiam, ut supra
5580 dictum est.</p>
5581 <p title="II-II q. 73 a. 1 ad 2"><a name="42131"><span class=
5582 "ref">[42131] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
5583 dicendum quod verba detractionis dicuntur occulta non simpliciter,
5584 sed per comparationem ad eum de quo dicuntur, quia eo absente et
5585 ignorante, dicuntur. Sed contumeliosus in faciem contra hominem
5586 loquitur. Unde si aliquis de alio male loquatur coram multis, eo
5587 absente, detractio est, si autem eo solo praesente, contumelia est.
5588 Quamvis etiam si uni soli aliquis de absente malum dicat, corrumpit
5589 famam eius, non in toto, sed in parte.</p>
5590 <p title="II-II q. 73 a. 1 ad 3"><a name="42132"><span class=
5591 "ref">[42132] II&ordf;-IIae q. 73 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
5592 dicendum quod aliquis dicitur detrahere non quia diminuat de
5593 veritate, sed quia diminuit famam eius. Quod quidem quandoque fit
5594 directe, quandoque indirecte. Directe quidem, quadrupliciter, uno
5595 modo, quando falsum imponit alteri; secundo, quando peccatum
5596 adauget suis verbis; tertio, quando occultum revelat; quarto,
5597 quando id quod est bonum dicit mala intentione factum. Indirecte
5598 autem, vel negando bonum alterius; vel malitiose reticendo.</p>
5599 <br />
5600 <div class="E">Articulus 2</div>
5601 <p title="II-II q. 73 a. 2 arg. 1"><a name="42133"><span class=
5602 "ref">[42133] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
5603 secundum sic proceditur. Videtur quod detractio non sit peccatum
5604 mortale. Nullus enim actus virtutis est peccatum mortale. Sed
5605 revelare peccatum occultum, quod, sicut dictum est, ad detractionem
5606 pertinet, est actus virtutis, vel caritatis, dum aliquis fratris
5607 peccatum denuntiat eius emendationem intendens; vel etiam est actus
5608 iustitiae, dum aliquis fratrem accusat. Ergo detractio non est
5609 peccatum mortale.</p>
5610 <p title="II-II q. 73 a. 2 arg. 2"><a name="42134"><span class=
5611 "ref">[42134] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
5612 super illud Prov. XXIV, <i>cum detractoribus non commiscearis</i>,
5613 dicit Glossa, <i>hoc specialiter vitio periclitatur totum genus
5614 humanum</i>. Sed nullum peccatum mortale in toto humano genere
5615 invenitur, quia multi abstinent a peccato mortali, peccata autem
5616 venialia sunt quae in omnibus inveniuntur. Ergo detractio est
5617 peccatum veniale.</p>
5618 <p title="II-II q. 73 a. 2 arg. 3"><a name="42135"><span class=
5619 "ref">[42135] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
5620 Augustinus, in homilia de igne Purg., inter peccata minuta ponit,
5621 quando cum omni facilitate vel temeritate maledicimus, quod
5622 pertinet ad detractionem. Ergo detractio est peccatum veniale.</p>
5623 <p title="II-II q. 73 a. 2 s. c."><a name="42136"><span class=
5624 "ref">[42136] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
5625 est quod Rom. I dicitur, <i>detractores, Deo odibiles</i>, quod
5626 ideo additur, ut dicit Glossa, <i>ne leve putetur propter hoc quod
5627 consistit in verbis</i>.</p>
5628 <p title="II-II q. 73 a. 2 co."><a name="42137"><span class=
5629 "ref">[42137] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 co.</span></a> Respondeo
5630 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccata verborum maxime sunt
5631 ex intentione dicentis diiudicanda. Detractio autem, secundum suam
5632 rationem, ordinatur ad denigrandam famam alicuius. Unde ille, per
5633 se loquendo, detrahit qui ad hoc de aliquo obloquitur, eo absente,
5634 ut eius famam denigret. Auferre autem alicui famam valde grave est,
5635 quia inter res temporales videtur fama esse pretiosior, per cuius
5636 defectum homo impeditur a multis bene agendis. Propter quod dicitur
5637 Eccli. XLI, <i>curam habe de bono nomine, hoc enim magis permanebit
5638 tibi quam mille thesauri magni et pretiosi</i>. Et ideo detractio,
5639 per se loquendo, est peccatum mortale. Contingit tamen quandoque
5640 quod aliquis dicit aliqua verba per quae diminuitur fama alicuius,
5641 non hoc intendens, sed aliquid aliud hoc autem non est detrahere
5642 per se et formaliter loquendo, sed solum materialiter et quasi per
5643 accidens. Et si quidem verba per quae fama alterius diminuitur
5644 proferat aliquis propter aliquod bonum vel necessarium, debitis
5645 circumstantiis observatis, non est peccatum, nec potest dici
5646 detractio. Si autem proferat ex animi levitate, vel propter aliquid
5647 non necessarium, non est peccatum mortale, nisi forte verbum quod
5648 dicitur sit adeo grave quod notabiliter famam alicuius laedat, et
5649 praecipue in his quae pertinent ad honestatem vitae; quia hoc ex
5650 ipso genere verborum habet rationem peccati mortalis. Et tenetur
5651 aliquis ad restitutionem famae, sicut ad restitutionem cuiuslibet
5652 rei subtractae, eo modo quo supra dictum est, cum de restitutione
5653 ageretur.</p>
5654 <p title="II-II q. 73 a. 2 ad 1"><a name="42138"><span class=
5655 "ref">[42138] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
5656 ergo dicendum quod revelare peccatum occultum alicuius propter eius
5657 emendationem denuntiando, vel propter bonum publicae iustitiae
5658 accusando, non est detrahere, ut dictum est.</p>
5659 <p title="II-II q. 73 a. 2 ad 2"><a name="42139"><span class=
5660 "ref">[42139] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
5661 dicendum quod Glossa illa non dicit quod detractio in toto genere
5662 humano inveniatur, sed addit, paene. Tum quia stultorum infinitus
5663 est numerus, et pauci sunt qui ambulant per viam salutis. Tum etiam
5664 quia pauci vel nulli sunt qui non aliquando ex animi levitate
5665 aliquid dicunt unde in aliquo, vel leviter, alterius fama
5666 minoratur, quia, ut dicitur Iac. III, <i>si quis in verbo non
5667 offendit, hic perfectus est vir</i>.</p>
5668 <p title="II-II q. 73 a. 2 ad 3"><a name="42140"><span class=
5669 "ref">[42140] II&ordf;-IIae q. 73 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
5670 dicendum quod Augustinus loquitur in casu illo quo aliquis dicit
5671 aliquod leve malum de alio non ex intentione nocendi, sed ex animi
5672 levitate vel ex lapsu linguae.</p>
5673 <br />
5674 <div class="E">Articulus 3</div>
5675 <p title="II-II q. 73 a. 3 arg. 1"><a name="42141"><span class=
5676 "ref">[42141] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
5677 sic proceditur. Videtur quod detractio sit gravius omnibus peccatis
5678 quae in proximum committuntur. Quia super illud Psalm., <i>pro eo
5679 ut me diligerent, detrahebant mihi</i>, dicit Glossa, <i>plus
5680 nocent in membris detrahentes Christo, quia animas crediturorum
5681 interficiunt, quam qui eius carnem, mox resurrecturam,
5682 peremerunt</i>. Ex quo videtur quod detractio sit gravius peccatum
5683 quam homicidium, quanto gravius est occidere animam quam occidere
5684 corpus. Sed homicidium est gravius inter cetera peccata quae in
5685 proximum committuntur. Ergo detractio est simpliciter inter omnia
5686 gravior.</p>
5687 <p title="II-II q. 73 a. 3 arg. 2"><a name="42142"><span class=
5688 "ref">[42142] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
5689 detractio videtur esse gravius peccatum quam contumelia quia
5690 contumeliam potest homo repellere, non autem detractionem latentem.
5691 Sed contumelia videtur esse maius peccatum quam adulterium, per hoc
5692 quod adulterium unit duos in unam carnem, contumelia autem unitos
5693 in multa dividit. Ergo detractio est maius peccatum quam
5694 adulterium, quod tamen, inter alia peccata quae sunt in proximum,
5695 magnam gravitatem habet.</p>
5696 <p title="II-II q. 73 a. 3 arg. 3"><a name="42143"><span class=
5697 "ref">[42143] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
5698 contumelia oritur ex ira, detractio autem ex invidia, ut patet per
5699 Gregorium, XXXI Moral. Sed invidia est maius peccatum quam ira.
5700 Ergo et detractio est maius peccatum quam contumelia. Et sic idem
5701 quod prius.</p>
5702 <p title="II-II q. 73 a. 3 arg. 4"><a name="42144"><span class=
5703 "ref">[42144] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea,
5704 tanto aliquod peccatum est gravius quanto graviorem defectum
5705 inducit. Sed detractio inducit gravissimum defectum, scilicet
5706 excaecationem mentis, dicit enim Gregorius, <i>quid aliud
5707 detrahentes faciunt nisi quod in pulverem sufflant et in oculos
5708 suos terram excitant, ut unde plus detractionis perflant, inde
5709 minus veritatis videant?</i> Ergo detractio est gravissimum
5710 peccatum inter ea quae committuntur in proximum.</p>
5711 <p title="II-II q. 73 a. 3 s. c."><a name="42145"><span class=
5712 "ref">[42145] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra,
5713 gravius est peccare facto quam verbo. Sed detractio est peccatum
5714 verbi, adulterium autem et homicidium et furtum sunt peccata in
5715 factis. Ergo detractio non est gravius ceteris peccatis quae sunt
5716 in proximum.</p>
5717 <p title="II-II q. 73 a. 3 co."><a name="42146"><span class=
5718 "ref">[42146] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 co.</span></a> Respondeo
5719 dicendum quod peccata quae committuntur in proximum sunt pensanda
5720 per se quidem secundum nocumenta quae proximo inferuntur, quia ex
5721 hoc habent rationem culpae. Tanto autem est maius nocumentum quanto
5722 maius bonum demitur. Cum autem sit triplex bonum hominis, scilicet
5723 bonum animae et bonum corporis et bonum exteriorum rerum, bonum
5724 animae, quod est maximum, non potest alicui ab alio tolli nisi
5725 occasionaliter, puta per malam persuasionem, quae necessitatem non
5726 infert, sed alia duo bona, scilicet corporis et exteriorum rerum,
5727 possunt ab alio violenter auferri. Sed quia bonum corporis
5728 praeeminet bono exteriorum rerum, graviora sunt peccata quibus
5729 infertur nocumentum corpori quam ea quibus infertur nocumentum
5730 exterioribus rebus. Unde inter cetera peccata quae sunt in
5731 proximum, homicidium gravius est, per quod tollitur vita proximi
5732 iam actu existens, consequenter autem adulterium, quod est contra
5733 debitum ordinem generationis humanae, per quam est introitus ad
5734 vitam. Consequenter autem sunt exteriora bona. Inter quae, fama
5735 praeeminet divitiis, eo quod propinquior est spiritualibus bonis,
5736 unde dicitur Prov. XXII, <i>melius est nomen bonum quam divitiae
5737 multae</i>. Et ideo detractio, secundum suum genus, est maius
5738 peccatum quam furtum, minus tamen quam homicidium vel adulterium.
5739 Potest tamen esse alius ordo propter circumstantias aggravantes vel
5740 diminuentes. Per accidens autem gravitas peccati attenditur ex
5741 parte peccantis, qui gravius peccat si ex deliberatione peccet quam
5742 si peccet ex infirmitate vel incautela. Et secundum hoc peccata
5743 locutionis habent aliquam levitatem, inquantum de facili ex lapsu
5744 linguae proveniunt, absque magna praemeditatione.</p>
5745 <p title="II-II q. 73 a. 3 ad 1"><a name="42147"><span class=
5746 "ref">[42147] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
5747 ergo dicendum quod illi qui detrahunt Christo impedientes fidem
5748 membrorum ipsius, derogant divinitati eius, cui fides innititur.
5749 Unde non est simplex detractio, sed blasphemia.</p>
5750 <p title="II-II q. 73 a. 3 ad 2"><a name="42148"><span class=
5751 "ref">[42148] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
5752 dicendum quod gravius peccatum est contumelia quam detractio,
5753 inquantum habet maiorem contemptum proximi, sicut et rapina est
5754 gravius peccatum quam furtum, ut supra dictum est. Contumelia tamen
5755 non est gravius peccatum quam adulterium, non enim gravitas
5756 adulterii pensatur ex coniunctione corporum, sed ex deordinatione
5757 generationis humanae. Contumeliosus autem non sufficienter causat
5758 inimicitiam in alio, sed occasionaliter tantum dividit unitos,
5759 inquantum scilicet per hoc quod mala alterius promit, alios,
5760 quantum in se est, ab eius amicitia separat, licet ad hoc per eius
5761 verba non cogantur. Sic etiam et detractor occasionaliter est
5762 homicida, inquantum scilicet per sua verba dat alteri occasionem ut
5763 proximum odiat vel contemnat. Propter quod in epistola Clementis
5764 dicitur detractores esse homicidas, scilicet occasionaliter,
5765 <i>quia qui odit fratrem suum, homicida est</i>, ut dicitur I Ioan.
5766 III.</p>
5767 <p title="II-II q. 73 a. 3 ad 3"><a name="42149"><span class=
5768 "ref">[42149] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
5769 dicendum quod quia ira quaerit in manifesto vindictam inferre, ut
5770 philosophus dicit, in II Rhet., ideo detractio, quae est in
5771 occulto, non est filia irae, sicut contumelia; sed magis invidiae,
5772 quae nititur qualitercumque minuere gloriam proximi. Nec tamen
5773 sequitur propter hoc quod detractio sit gravior quam contumelia,
5774 quia ex minori vitio potest oriri maius peccatum, sicut ex ira
5775 nascitur homicidium et blasphemia. Origo enim peccatorum attenditur
5776 secundum inclinationem ad finem, quod est ex parte conversionis,
5777 gravitas autem peccati magis attenditur ex parte aversionis.</p>
5778 <p title="II-II q. 73 a. 3 ad 4"><a name="42150"><span class=
5779 "ref">[42150] II&ordf;-IIae q. 73 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum
5780 dicendum quod quia homo laetatur in sententia oris sui, ut dicitur
5781 Prov. XV, inde est quod ille qui detrahit incipit magis amare et
5782 credere quod dicit; et per consequens proximum magis odire; et sic
5783 magis recedere a cognitione veritatis. Iste tamen effectus potest
5784 sequi etiam ex aliis peccatis quae pertinent ad odium proximi.</p>
5785 <br />
5786 <div class="E">Articulus 4</div>
5787 <p title="II-II q. 73 a. 4 arg. 1"><a name="42151"><span class=
5788 "ref">[42151] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
5789 sic proceditur. Videtur quod audiens qui tolerat detrahentem non
5790 graviter peccet. Non enim aliquis magis tenetur alteri quam sibi
5791 ipsi. Sed laudabile est si patienter homo suos detractores toleret,
5792 dicit enim Gregorius, super Ezech. Homil. IX, <i>linguas
5793 detrahentium, sicut nostro studio non debemus excitare, ne ipsi
5794 pereant; ita per suam malitiam excitatas debemus aequanimiter
5795 tolerare, ut nobis meritum crescat</i>. Ergo non peccat aliquis si
5796 detractionibus aliorum non resistat.</p>
5797 <p title="II-II q. 73 a. 4 arg. 2"><a name="42152"><span class=
5798 "ref">[42152] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
5799 Eccli. IV dicitur, <i>non contradicas verbo veritatis ullo
5800 modo</i>. Sed quandoque aliquis detrahit verba veritatis dicendo,
5801 ut supra dictum est. Ergo videtur quod non semper teneatur homo
5802 detractionibus resistere.</p>
5803 <p title="II-II q. 73 a. 4 arg. 3"><a name="42153"><span class=
5804 "ref">[42153] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
5805 nullus debet impedire id quod est in utilitatem aliorum. Sed
5806 detractio frequenter est in utilitatem eorum contra quos
5807 detrahitur, dicit enim pius Papa, <i>nonnunquam detractio adversus
5808 bonos excitatur, ut quos vel domestica adulatio vel aliorum favor
5809 in altum extulerat, detractio humiliet</i>. Ergo aliquis non debet
5810 detractiones impedire.</p>
5811 <p title="II-II q. 73 a. 4 s. c."><a name="42154"><span class=
5812 "ref">[42154] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
5813 est quod Hieronymus dicit, <i>cave ne linguam aut aures habeas
5814 prurientes, aut aliis detrahas, aut alios audias
5815 detrahentes</i>.</p>
5816 <p title="II-II q. 73 a. 4 co."><a name="42155"><span class=
5817 "ref">[42155] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 co.</span></a> Respondeo
5818 dicendum quod, secundum apostolum, ad Rom. I, <i>digni sunt morte
5819 non solum qui peccata faciunt, sed etiam qui facientibus peccata
5820 consentiunt</i>. Quod quidem contingit dupliciter. Uno modo,
5821 directe, quando scilicet quis inducit alium ad peccatum, vel ei
5822 placet peccatum. Alio modo, indirecte, quando scilicet non
5823 resistit, cum resistere possit, et hoc contingit quandoque non quia
5824 peccatum placeat, sed propter aliquem humanum timorem. Dicendum est
5825 ergo quod si aliquis detractiones audiat absque resistentia,
5826 videtur detractori consentire, unde fit particeps peccati eius. Et
5827 si quidem inducat eum ad detrahendum, vel saltem placeat ei
5828 detractio, propter odium eius cui detrahitur, non minus peccat quam
5829 detrahens, et quandoque magis. Unde Bernardus dicit, <i>detrahere,
5830 aut detrahentem audire, quid horum damnabilius sit, non facile
5831 dixerim</i>. Si vero non placeat ei peccatum, sed ex timore vel
5832 negligentia vel etiam verecundia quadam omittat repellere
5833 detrahentem, peccat quidem, sed multo minus quam detrahens, et
5834 plerumque venialiter. Quandoque etiam hoc potest esse peccatum
5835 mortale, vel propter hoc quod alicui ex officio incumbit
5836 detrahentem corrigere; vel propter aliquod periculum consequens;
5837 vel propter radicem, qua timor humanus quandoque potest esse
5838 peccatum mortale, ut supra habitum est.</p>
5839 <p title="II-II q. 73 a. 4 ad 1"><a name="42156"><span class=
5840 "ref">[42156] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
5841 ergo dicendum quod detractiones suas nullus audit, quia scilicet
5842 mala quae dicuntur de aliquo eo audiente, non sunt detractiones,
5843 proprie loquendo, sed contumeliae, ut dictum est. Possunt tamen ad
5844 notitiam alicuius detractiones contra ipsum factae aliorum
5845 relationibus pervenire. Et tunc sui arbitrii est detrimentum suae
5846 famae pati, nisi hoc vergat in periculum aliorum, ut supra dictum
5847 est. Et ideo in hoc potest commendari eius patientia quod patienter
5848 proprias detractiones sustinet. Non autem est sui arbitrii quod
5849 patiatur detrimentum famae alterius. Et ideo in culpam ei vertitur
5850 si non resistit, cum possit resistere, eadem ratione qua tenetur
5851 aliquis sublevare asinum alterius iacentem sub onere, ut
5852 praecipitur Deut. XXII.</p>
5853 <p title="II-II q. 73 a. 4 ad 2"><a name="42157"><span class=
5854 "ref">[42157] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
5855 dicendum quod non semper debet aliquis resistere detractori
5856 arguendo eum de falsitate, maxime si quis sciat verum esse quod
5857 dicitur. Sed debet eum verbis redarguere de hoc quod peccat fratri
5858 detrahendo, vel saltem ostendere quod ei detractio displiceat per
5859 tristitiam faciei; quia, ut dicitur Prov. XXV, <i>ventus Aquilo
5860 dissipat pluvias, et facies tristis linguam detrahentem</i>.</p>
5861 <p title="II-II q. 73 a. 4 ad 3"><a name="42158"><span class=
5862 "ref">[42158] II&ordf;-IIae q. 73 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
5863 dicendum quod utilitas quae ex detractione provenit non est ex
5864 intentione detrahentis, sed ex Dei ordinatione, qui ex quolibet
5865 malo elicit bonum. Et ideo nihilo minus est detractoribus
5866 resistendum, sicut et raptoribus vel oppressoribus aliorum, quamvis
5867 ex hoc oppressis vel spoliatis per patientiam meritum crescat.</p>
5868 <br />
5869 <div class="D">Quaestio 74</div>
5870 <div class="G">Prooemium</div>
5871 <p title="II-II q. 74 pr."><a name="42159"><span class=
5872 "ref">[42159] II&ordf;-IIae q. 74 pr.</span></a> Deinde
5873 considerandum est de susurratione. Et circa hoc quaeruntur duo.
5874 Primo, utrum susurratio sit peccatum distinctum a detractione.
5875 Secundo, quod horum sit gravius.</p>
5876 <br />
5877 <div class="E">Articulus 1</div>
5878 <p title="II-II q. 74 a. 1 arg. 1"><a name="42160"><span class=
5879 "ref">[42160] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
5880 sic proceditur. Videtur quod susurratio non sit peccatum distinctum
5881 a detractione. Dicit enim Isidorus, in libro Etymol., <i>susurro de
5882 sono locutionis appellatur, quia non in facie alicuius, sed in aure
5883 loquitur, detrahendo</i>. Sed loqui de altero detrahendo ad
5884 detractionem pertinet. Ergo susurratio non est peccatum distinctum
5885 a detractione.</p>
5886 <p title="II-II q. 74 a. 1 arg. 2"><a name="42161"><span class=
5887 "ref">[42161] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
5888 Levit. XIX dicitur, <i>non eris criminator nec susurro in
5889 populis</i>. Sed criminator idem videtur esse quod detractor. Ergo
5890 etiam susurratio a detractione non differt.</p>
5891 <p title="II-II q. 74 a. 1 arg. 3"><a name="42162"><span class=
5892 "ref">[42162] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
5893 Eccli. XXVIII dicitur, <i>susurro et bilinguis maledictus erit</i>.
5894 Sed bilinguis videtur idem esse quod detractor, quia detractorum
5895 est duplici lingua loqui, aliter scilicet in absentia et aliter in
5896 praesentia. Ergo susurro est idem quod detractor.</p>
5897 <p title="II-II q. 74 a. 1 s. c."><a name="42163"><span class=
5898 "ref">[42163] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
5899 est quod, Rom. I, super illud, <i>susurrones, detractores</i>,
5900 dicit Glossa, <i>susurrones, inter amicos discordiam seminantes;
5901 detractores, qui aliorum bona negant vel minuunt</i>.</p>
5902 <p title="II-II q. 74 a. 1 co."><a name="42164"><span class=
5903 "ref">[42164] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 co.</span></a> Respondeo
5904 dicendum quod susurratio et detractio in materia conveniunt, et
5905 etiam in forma, sive in modo loquendi, quia uterque malum occulte
5906 de proximo dicit. Propter quam similitudinem interdum unum pro alio
5907 ponitur, unde Eccli. V, super illud, <i>non appelleris susurro</i>,
5908 dicit Glossa, idest detractor. Differunt autem in fine. Quia
5909 detractor intendit denigrare famam proximi, unde illa mala de
5910 proximo praecipue profert ex quibus proximus infamari possit, vel
5911 saltem diminui eius fama. Susurro autem intendit amicitiam
5912 separare, ut patet per Glossam inductam, et per id quod dicitur
5913 Prov. XXVI, <i>susurrone subtracto, iurgia conquiescunt</i>. Et
5914 ideo susurro talia mala profert de proximo quae possunt contra
5915 ipsum commovere animum audientis, secundum illud Eccli. XXVIII,
5916 <i>vir peccator conturbabit amicos, et in medio pacem habentium
5917 immittit inimicitiam</i>.</p>
5918 <p title="II-II q. 74 a. 1 ad 1"><a name="42165"><span class=
5919 "ref">[42165] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
5920 ergo dicendum quod susurro, inquantum dicit malum de alio, dicitur
5921 detrahere. In hoc tamen differt a detractore, quia non intendit
5922 simpliciter malum dicere; sed quidquid sit illud quod possit animum
5923 unius turbare contra alium, etiam si sit simpliciter bonum, et
5924 tamen apparens malum, inquantum displicet ei cui dicitur.</p>
5925 <p title="II-II q. 74 a. 1 ad 2"><a name="42166"><span class=
5926 "ref">[42166] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
5927 dicendum quod criminator differt et a susurrone et a detractore.
5928 Quia criminator est qui publice aliis crimina imponit, vel
5929 accusando vel conviciando, quod non pertinet ad detractorem et
5930 susurronem.</p>
5931 <p title="II-II q. 74 a. 1 ad 3"><a name="42167"><span class=
5932 "ref">[42167] II&ordf;-IIae q. 74 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
5933 dicendum quod bilinguis proprie dicitur susurro. Cum enim amicitia
5934 sit inter duos, nititur susurro ex utraque parte amicitiam rumpere,
5935 et ideo duabus linguis utitur ad duos, uni dicens malum de alio.
5936 Propter quod dicitur Eccli. XXVIII, <i>susurro et bilinguis
5937 maledictus</i>, et subditur, <i>multos enim turbant pacem
5938 habentes</i>.</p>
5939 <br />
5940 <div class="E">Articulus 2</div>
5941 <p title="II-II q. 74 a. 2 arg. 1"><a name="42168"><span class=
5942 "ref">[42168] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
5943 secundum sic proceditur. Videtur quod detractio sit gravius
5944 peccatum quam susurratio. Peccata enim oris consistunt in hoc quod
5945 aliquis mala dicit. Sed detractor dicit de proximo ea quae sunt
5946 mala simpliciter, quia ex talibus oritur infamia vel diminuitur
5947 fama, susurro autem non curat dicere nisi mala apparentia, quae
5948 scilicet displiceant audienti. Ergo gravius peccatum est detractio
5949 quam susurratio.</p>
5950 <p title="II-II q. 74 a. 2 arg. 2"><a name="42169"><span class=
5951 "ref">[42169] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
5952 quicumque aufert alicui famam, aufert ei non solum unum amicum, sed
5953 multos, quia unusquisque refugit amicitiam infamium personarum;
5954 unde contra quendam dicitur, II Paralip. XIX, <i>his qui oderunt
5955 dominum amicitia iungeris</i>. Susurratio autem aufert unum solum
5956 amicum. Gravius ergo peccatum est detractio quam susurratio.</p>
5957 <p title="II-II q. 74 a. 2 arg. 3"><a name="42170"><span class=
5958 "ref">[42170] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
5959 Iac. IV dicitur, <i>qui detrahit fratri suo, detrahit legi</i>; et
5960 per consequens Deo, qui est legislator, et sic peccatum
5961 detractionis videtur esse peccatum in Deum, quod est gravissimum,
5962 ut supra habitum est. Peccatum autem susurrationis est in proximum.
5963 Ergo peccatum detractionis est gravius quam peccatum
5964 susurrationis.</p>
5965 <p title="II-II q. 74 a. 2 s. c."><a name="42171"><span class=
5966 "ref">[42171] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
5967 est quod dicitur Eccli. V, <i>denotatio pessima super bilinguem,
5968 susurratori autem odium et inimicitia et contumelia</i>.</p>
5969 <p title="II-II q. 74 a. 2 co."><a name="42172"><span class=
5970 "ref">[42172] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 co.</span></a> Respondeo
5971 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum in proximum tanto
5972 est gravius quanto per ipsum maius nocumentum proximo infertur,
5973 nocumentum autem tanto maius est quanto maius est bonum quod
5974 tollitur. Inter cetera vero exteriora bona praeeminet amicus, quia
5975 sine amicis nullus vivere posset, ut patet per philosophum, in VIII
5976 Ethic. Unde dicitur Eccli. VI, <i>amico fideli nulla est
5977 comparatio</i>, quia et optima fama, quae per detractionem
5978 tollitur, ad hoc maxime necessaria est ut homo idoneus ad amicitiam
5979 habeatur. Et ideo susurratio est maius peccatum quam detractio, et
5980 etiam quam contumelia, quia amicus est melior quam honor, et amari
5981 quam honorari, ut in VIII Ethic. philosophus dicit.</p>
5982 <p title="II-II q. 74 a. 2 ad 1"><a name="42173"><span class=
5983 "ref">[42173] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
5984 ergo dicendum quod species et gravitas peccati magis attenditur ex
5985 fine quam ex materiali obiecto. Et ideo ratione finis susurratio
5986 est gravior, quamvis detractor quandoque peiora dicat.</p>
5987 <p title="II-II q. 74 a. 2 ad 2"><a name="42174"><span class=
5988 "ref">[42174] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
5989 dicendum quod fama est dispositio ad amicitiam, et infamia ad
5990 inimicitiam. Dispositio autem deficit ab eo ad quod disponit. Et
5991 ideo ille qui operatur ad aliquid quod est dispositio ad
5992 inimicitiam, minus peccat quam ille qui directe operatur ad
5993 inimicitiam inducendam.</p>
5994 <p title="II-II q. 74 a. 2 ad 3"><a name="42175"><span class=
5995 "ref">[42175] II&ordf;-IIae q. 74 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
5996 dicendum quod ille qui detrahit fratri intantum videtur detrahere
5997 legi inquantum contemnit praeceptum de dilectione proximi. Contra
5998 quod directius agit qui amicitiam disrumpere nititur. Unde hoc
5999 peccatum maxime contra Deum est, quia Deus dilectio est, ut dicitur
6000 I Ioan. IV. Et propter hoc dicitur Prov. VI, <i>sex sunt quae odit
6001 dominus, et septimum detestatur anima eius</i>, et hoc septimum
6002 ponit <i>eum qui seminat inter fratres discordiam</i>.</p>
6003 <br />
6004 <div class="D">Quaestio 75</div>
6005 <div class="G">Prooemium</div>
6006 <p title="II-II q. 75 pr."><a name="42176"><span class=
6007 "ref">[42176] II&ordf;-IIae q. 75 pr.</span></a> Deinde
6008 considerandum est de derisione. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo,
6009 utrum derisio sit peccatum speciale distinctum ab aliis peccatis
6010 quibus per verba nocumentum proximo infertur. Secundo, utrum
6011 derisio sit peccatum mortale.</p>
6012 <br />
6013 <div class="E">Articulus 1</div>
6014 <p title="II-II q. 75 a. 1 arg. 1"><a name="42177"><span class=
6015 "ref">[42177] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
6016 sic proceditur. Videtur quod derisio non sit speciale peccatum ab
6017 aliis praemissis distinctum. Subsannatio enim videtur idem esse
6018 quod derisio. Sed subsannatio ad contumeliam videtur pertinere.
6019 Ergo derisio non videtur distingui a contumelia.</p>
6020 <p title="II-II q. 75 a. 1 arg. 2"><a name="42178"><span class=
6021 "ref">[42178] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
6022 nullus irridetur nisi de aliquo turpi, ex quo homo erubescit.
6023 Huiusmodi autem sunt peccata, quae si manifeste de aliquo dicuntur,
6024 pertinent ad contumeliam; si autem occulte, pertinent ad
6025 detractionem sive susurrationem. Ergo derisio non est vitium a
6026 praemissis distinctum.</p>
6027 <p title="II-II q. 75 a. 1 arg. 3"><a name="42179"><span class=
6028 "ref">[42179] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
6029 huiusmodi peccata distinguuntur secundum nocumenta quae proximo
6030 inferuntur. Sed per derisionem non infertur aliud nocumentum
6031 proximo quam in honore vel fama vel detrimento amicitiae. Ergo
6032 derisio non est peccatum distinctum a praemissis.</p>
6033 <p title="II-II q. 75 a. 1 s. c."><a name="42180"><span class=
6034 "ref">[42180] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
6035 est quod irrisio fit ludo, unde et illusio nominatur. Nullum autem
6036 praemissorum ludo agitur, sed serio. Ergo derisio ab omnibus
6037 praedictis differt.</p>
6038 <p title="II-II q. 75 a. 1 co."><a name="42181"><span class=
6039 "ref">[42181] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 co.</span></a> Respondeo
6040 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccata verborum praecipue
6041 pensanda sunt secundum intentionem proferentis. Et ideo secundum
6042 diversa quae quis intendit contra alium loquens, huiusmodi peccata
6043 distinguuntur. Sicut autem aliquis conviciando intendit conviciati
6044 honorem deprimere, et detrahendo diminuere famam, et susurrando
6045 tollere amicitiam; ita etiam irridendo aliquis intendit quod ille
6046 qui irridetur erubescat. Et quia hic finis est distinctus ab aliis,
6047 ideo etiam peccatum derisionis distinguitur a praemissis
6048 peccatis.</p>
6049 <p title="II-II q. 75 a. 1 ad 1"><a name="42182"><span class=
6050 "ref">[42182] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
6051 ergo dicendum quod subsannatio et irrisio conveniunt in fine, sed
6052 differunt in modo, quia irrisio fit ore, idest verbo et cachinnis;
6053 subsannatio autem naso rugato, ut dicit Glossa super illud Psalm.,
6054 <i>qui habitat in caelis irridebit eos</i>. Talis tamen differentia
6055 non diversificat speciem. Utrumque tamen differt a contumelia,
6056 sicut erubescentia a dehonoratione, est enim erubescentia timor
6057 dehonorationis, sicut Damascenus dicit.</p>
6058 <p title="II-II q. 75 a. 1 ad 2"><a name="42183"><span class=
6059 "ref">[42183] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
6060 dicendum quod de opere virtuoso aliquis apud alios et reverentiam
6061 meretur et famam; apud seipsum bonae conscientiae gloriam, secundum
6062 illud II ad Cor. I, <i>gloria nostra haec est, testimonium
6063 conscientiae nostrae</i>. Unde e contrario de actu turpi, idest
6064 vitioso, apud alios quidem tollitur hominis honor et fama, et ad
6065 hoc contumeliosus et detractor turpia de alio dicunt. Apud seipsum
6066 autem per turpia quae dicuntur aliquis perdit conscientiae gloriam
6067 per quandam confusionem et erubescentiam, et ad hoc turpia dicit
6068 derisor. Et sic patet quod derisor communicat cum praedictis vitiis
6069 in materia, differt autem in fine.</p>
6070 <p title="II-II q. 75 a. 1 ad 3"><a name="42184"><span class=
6071 "ref">[42184] II&ordf;-IIae q. 75 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
6072 dicendum quod securitas conscientiae et quies illius magnum bonum
6073 est, secundum illud Prov. XV, <i>secura mens quasi iuge
6074 convivium</i>. Et ideo qui conscientiam alicuius inquietat
6075 confundendo ipsum, aliquod speciale nocumentum ei infert. Unde
6076 derisio est peccatum speciale.</p>
6077 <br />
6078 <div class="E">Articulus 2</div>
6079 <p title="II-II q. 75 a. 2 arg. 1"><a name="42185"><span class=
6080 "ref">[42185] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
6081 secundum sic proceditur. Videtur quod derisio non possit esse
6082 peccatum mortale. Omne enim peccatum mortale contrariatur caritati.
6083 Sed derisio non videtur contrariari caritati, agitur enim ludo
6084 quandoque inter amicos; unde et delusio nominatur. Ergo derisio non
6085 potest esse peccatum mortale.</p>
6086 <p title="II-II q. 75 a. 2 arg. 2"><a name="42186"><span class=
6087 "ref">[42186] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
6088 derisio illa videtur esse maxima quae fit in iniuriam Dei. Sed non
6089 omnis derisio quae vergit in iniuriam Dei est peccatum mortale.
6090 Alioquin quicumque recidivat in aliquod peccatum veniale de quo
6091 poenituit, peccaret mortaliter, dicit enim Isidorus quod <i>irrisor
6092 est, et non poenitens, qui adhuc agit quod poenitet</i>. Similiter
6093 etiam sequeretur quod omnis simulatio esset peccatum mortale, quia
6094 sicut Gregorius dicit, in Moral., per struthionem significatur
6095 simulator, qui deridet equum, idest hominem iustum, et ascensorem,
6096 idest Deum. Ergo derisio non est peccatum mortale.</p>
6097 <p title="II-II q. 75 a. 2 arg. 3"><a name="42187"><span class=
6098 "ref">[42187] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
6099 contumelia et detractio videntur esse graviora peccata quam
6100 derisio, quia maius est facere aliquid serio quam ioco. Sed non
6101 omnis detractio vel contumelia est peccatum mortale. Ergo multo
6102 minus derisio.</p>
6103 <p title="II-II q. 75 a. 2 s. c."><a name="42188"><span class=
6104 "ref">[42188] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
6105 est quod dicitur Prov. III, <i>ipse deridet illusores</i>. Sed
6106 deridere Dei est aeternaliter punire pro peccato mortali, ut patet
6107 per id quod dicitur in Psalm., <i>qui habitat in caelis irridebit
6108 eos</i>. Ergo derisio est peccatum mortale.</p>
6109 <p title="II-II q. 75 a. 2 co."><a name="42189"><span class=
6110 "ref">[42189] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 co.</span></a> Respondeo
6111 dicendum quod irrisio non fit nisi de aliquo malo vel defectu.
6112 Malum autem si sit magnum, non pro ludo accipitur, sed seriose.
6113 Unde si in lusum vel risum vertatur (ex quo irrisionis vel
6114 illusionis nomen sumitur), hoc est quia accipitur ut parvum. Potest
6115 autem aliquod malum accipi ut parvum, dupliciter, uno modo,
6116 secundum se; alio modo, ratione personae. Cum autem aliquis
6117 alterius personae malum vel defectum in ludum vel risum ponit quia
6118 secundum se parvum malum est, est veniale et leve peccatum secundum
6119 suum genus. Cum autem accipitur quasi parvum ratione personae,
6120 sicut defectus puerorum et stultorum parum ponderare solemus, sic
6121 aliquem illudere vel irridere est eum omnino parvipendere, et eum
6122 tam vilem aestimare ut de eius malo non sit curandum, sed sit quasi
6123 pro ludo habendum. Et sic derisio est peccatum mortale. Et gravius
6124 quam contumelia, quae similiter est in manifesto, quia
6125 contumeliosus videtur accipere malum alterius seriose, illusor
6126 autem in ludum; et ita videtur esse maior contemptus et
6127 dehonoratio. Et secundum hoc, illusio est grave peccatum, et tanto
6128 gravius quanto maior reverentia debetur personae quae illuditur.
6129 Unde gravissimum est irridere Deum et ea quae Dei sunt, secundum
6130 illud Isaiae XXXVII, <i>cui exprobrasti? Et quem blasphemasti? Et
6131 super quem exaltasti vocem tuam?</i> Et postea subditur, <i>ad
6132 sanctum Israel</i>. Deinde secundum locum tenet irrisio parentum.
6133 Unde dicitur Prov. XXX, <i>oculum qui subsannat patrem et despicit
6134 partum matris suae, effodiant eum corvi de torrentibus, et comedant
6135 eum filii aquilae</i>. Deinde iustorum derisio gravis est, quia
6136 honor est virtutis praemium. Et contra hoc dicitur Iob XII,
6137 <i>deridetur iusti simplicitas</i>. Quae quidem derisio valde
6138 nociva est, quia per hoc homines a bene agendo impediuntur;
6139 secundum illud Gregorii, <i>qui in aliorum actibus exoriri bona
6140 conspiciunt, mox ea manu pestiferae exprobrationis
6141 evellunt</i>.</p>
6142 <p title="II-II q. 75 a. 2 ad 1"><a name="42190"><span class=
6143 "ref">[42190] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
6144 ergo dicendum quod ludus non importat aliquid contrarium caritati
6145 respectu eius cum quo luditur, potest tamen importare aliquid
6146 contrarium caritati respectu eius de quo luditur, propter
6147 contemptum, ut dictum est.</p>
6148 <p title="II-II q. 75 a. 2 ad 2"><a name="42191"><span class=
6149 "ref">[42191] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
6150 dicendum quod ille qui recidivat in peccatum de quo poenituit, et
6151 ille qui simulat, non expresse Deum irridet, sed quasi
6152 interpretative, inquantum scilicet ad modum deridentis se habet.
6153 Nec tamen venialiter peccando aliquis simpliciter recidivat vel
6154 simulat, sed dispositive et imperfecte.</p>
6155 <p title="II-II q. 75 a. 2 ad 3"><a name="42192"><span class=
6156 "ref">[42192] II&ordf;-IIae q. 75 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
6157 dicendum quod derisio, secundum suam rationem, levius aliquid est
6158 quam detractio vel contumelia, quia non importat contemptum, sed
6159 ludum. Quandoque tamen habet maiorem contemptum quam etiam
6160 contumelia, ut supra dictum est. Et tunc est grave peccatum.</p>
6161 <br />
6162 <div class="D">Quaestio 76</div>
6163 <div class="G">Prooemium</div>
6164 <p title="II-II q. 76 pr."><a name="42193"><span class=
6165 "ref">[42193] II&ordf;-IIae q. 76 pr.</span></a> Deinde
6166 considerandum est de maledictione. Et circa hoc quaeruntur quatuor.
6167 Primo, utrum licite possit aliquis maledicere homini. Secundo,
6168 utrum licite possit aliquis maledicere irrationali creaturae.
6169 Tertio, utrum maledictio sit peccatum mortale. Quarto, de
6170 comparatione eius ad alia peccata.</p>
6171 <br />
6172 <div class="E">Articulus 1</div>
6173 <p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 1"><a name="42194"><span class=
6174 "ref">[42194] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
6175 sic proceditur. Videtur quod non liceat maledicere aliquem. Non est
6176 enim licitum praeterire mandatum apostoli, in quo Christus
6177 loquebatur, ut dicitur II ad Cor. XIII. Sed ipse praecipit, Rom.
6178 XII, <i>benedicite, et nolite maledicere</i>. Ergo non licet
6179 aliquem maledicere.</p>
6180 <p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 2"><a name="42195"><span class=
6181 "ref">[42195] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
6182 omnes tenentur Deum benedicere, secundum illud Dan. III,
6183 benedicite, filii hominum, domino. Sed non potest ex ore eodem
6184 procedere benedictio Dei et maledictio hominis, ut probatur Iac.
6185 III. Ergo nulli licet aliquem maledicere.</p>
6186 <p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 3"><a name="42196"><span class=
6187 "ref">[42196] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
6188 ille qui aliquem maledicit, videtur optare eius malum culpae vel
6189 poenae, quia maledictio videtur esse imprecatio quaedam. Sed non
6190 licet desiderare malum alterius, quinimmo orare oportet pro omnibus
6191 ut liberentur a malo. Ergo nulli licet maledicere.</p>
6192 <p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 4"><a name="42197"><span class=
6193 "ref">[42197] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
6194 Diabolus per obstinationem maxime subiectus est malitiae. Sed non
6195 licet alicui maledicere Diabolum, sicut nec seipsum, dicitur enim
6196 Eccli. XXI, <i>cum maledicit impius Diabolum, maledicit ipse animam
6197 suam</i>. Ergo multo minus licet maledicere hominem.</p>
6198 <p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 5"><a name="42198"><span class=
6199 "ref">[42198] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea,
6200 Num. XXIII, super illud, <i>quomodo maledicam cui non maledixit
6201 dominus?</i> Dicit Glossa, <i>non potest esse iusta maledicendi
6202 causa ubi peccantis ignoratur affectus</i>. Sed homo non potest
6203 scire affectum alterius hominis, nec etiam utrum sit maledictus a
6204 Deo. Ergo nulli licet aliquem hominem maledicere.</p>
6205 <p title="II-II q. 76 a. 1 s. c."><a name="42199"><span class=
6206 "ref">[42199] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
6207 est quod Deut. XXVII dicitur, <i>maledictus qui non permanet in
6208 sermonibus legis huius</i>. Elisaeus etiam pueris sibi illudentibus
6209 maledixit, ut habetur IV Reg. II.</p>
6210 <p title="II-II q. 76 a. 1 co."><a name="42200"><span class=
6211 "ref">[42200] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 co.</span></a> Respondeo
6212 dicendum quod maledicere idem est quod malum dicere. Dicere autem
6213 tripliciter se habet ad id quod dicitur. Uno modo, per modum
6214 enuntiationis, sicut aliquis exprimitur modo indicativo. Et sic
6215 maledicere nihil est aliud quam malum alterius referre, quod
6216 pertinet ad detractionem. Unde quandoque maledici detractores
6217 dicuntur. Alio modo dicere se habet ad id quod dicitur per modum
6218 causae. Et hoc quidem primo et principaliter competit Deo, qui
6219 omnia suo verbo fecit, secundum illud Psalm., <i>dixit, et facta
6220 sunt</i>. Consequenter autem competit hominibus, qui verbo suo
6221 alios movent per imperium ad aliquid faciendum. Et ad hoc instituta
6222 sunt verba imperativi modi. Tertio modo ipsum dicere se habet ad id
6223 quod dicitur quasi expressio quaedam affectus desiderantis id quod
6224 verbo exprimitur. Et ad hoc instituta sunt verba optativi modi.
6225 Praetermisso igitur primo modo maledictionis, qui est per simplicem
6226 enuntiationem mali, considerandum est de aliis duobus. Ubi scire
6227 oportet quod facere aliquid et velle illud se consequuntur in
6228 bonitate et malitia, ut ex supradictis patet. Unde in istis duobus
6229 modis, quibus malum dicitur per modum imperantis vel per modum
6230 optantis, eadem ratione est aliquid licitum et illicitum. Si enim
6231 aliquis imperet vel optet malum alterius inquantum est malum, quasi
6232 ipsum malum intendens, sic maledicere utroque modo erit illicitum.
6233 Et hoc est maledicere per se loquendo. Si autem aliquis imperet vel
6234 optet malum alterius sub ratione boni, sic est licitum. Nec erit
6235 maledictio per se loquendo, sed per accidens, quia principalis
6236 intentio dicentis non fertur ad malum, sed ad bonum. Contingit
6237 autem malum aliquod dici imperando vel optando sub ratione duplicis
6238 boni. Quandoque quidem sub ratione iusti. Et sic iudex licite
6239 maledicit illum cui praecipit iustam poenam inferri. Et sic etiam
6240 Ecclesia maledicit anathematizando. Sic etiam prophetae quandoque
6241 imprecantur mala peccatoribus, quasi conformantes voluntatem suam
6242 divinae iustitiae (licet huiusmodi imprecationes possint etiam per
6243 modum praenuntiationis intelligi). Quandoque vero dicitur aliquod
6244 malum sub ratione utilis, puta cum aliquis optat aliquem peccatorem
6245 pati aliquam aegritudinem, aut aliquod impedimentum, vel ut ipse
6246 melior efficiatur, vel ut saltem ab aliorum nocumento cesset.</p>
6247 <p title="II-II q. 76 a. 1 ad 1"><a name="42201"><span class=
6248 "ref">[42201] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
6249 ergo dicendum quod apostolus prohibet maledicere per se loquendo,
6250 cum intentione mali.</p>
6251 <p title="II-II q. 76 a. 1 ad 2"><a name="42202"><span class=
6252 "ref">[42202] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 2</span></a> Et similiter
6253 dicendum ad secundum.</p>
6254 <p title="II-II q. 76 a. 1 ad 3"><a name="42203"><span class=
6255 "ref">[42203] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
6256 dicendum quod optare alicui malum sub ratione boni non contrariatur
6257 affectui quo quis simpliciter alicui optat bonum, sed magis habet
6258 conformitatem ad ipsum.</p>
6259 <p title="II-II q. 76 a. 1 ad 4"><a name="42204"><span class=
6260 "ref">[42204] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
6261 dicendum quod in Diabolo est considerare naturam, et culpam. Natura
6262 quidem eius bona est, et a Deo, nec eam maledicere licet. Culpa
6263 autem eius est maledicenda, secundum illud Iob III, <i>maledicant
6264 ei qui maledicunt diei</i>. Cum autem peccator maledicit Diabolum
6265 propter culpam, seipsum simili ratione iudicat maledictione dignum.
6266 Et secundum hoc dicitur maledicere animam suam.</p>
6267 <p title="II-II q. 76 a. 1 ad 5"><a name="42205"><span class=
6268 "ref">[42205] II&ordf;-IIae q. 76 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum
6269 dicendum quod affectus peccantis, etsi in se non videatur, potest
6270 tamen percipi ex aliquo manifesto peccato, pro quo poena est
6271 infligenda. Similiter etiam, quamvis sciri non possit quem Deus
6272 maledicit secundum finalem reprobationem, potest tamen sciri quis
6273 sit maledictus a Deo secundum reatum praesentis culpae.</p>
6274 <br />
6275 <div class="E">Articulus 2</div>
6276 <p title="II-II q. 76 a. 2 arg. 1"><a name="42206"><span class=
6277 "ref">[42206] II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
6278 secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat creaturam
6279 irrationalem maledicere. Maledictio enim praecipue videtur esse
6280 licita inquantum respicit poenam. Sed creatura irrationalis non est
6281 susceptiva nec culpae nec poenae. Ergo eam maledicere non
6282 licet.</p>
6283 <p title="II-II q. 76 a. 2 arg. 2"><a name="42207"><span class=
6284 "ref">[42207] II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
6285 in creatura irrationali nihil invenitur nisi natura, quam Deus
6286 fecit. Hanc autem maledicere non licet, etiam in Diabolo, ut dictum
6287 est. Ergo creaturam irrationalem nullo modo licet maledicere.</p>
6288 <p title="II-II q. 76 a. 2 arg. 3"><a name="42208"><span class=
6289 "ref">[42208] II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
6290 creatura irrationalis aut est permanens, sicut corpora; aut est
6291 transiens, sicut tempora. Sed sicut Gregorius dicit, in IV Moral.,
6292 <i>otiosum est maledicere non existenti; vitiosum vero si
6293 existeret</i>. Ergo nullo modo licet maledicere creaturae
6294 irrationali.</p>
6295 <p title="II-II q. 76 a. 2 s. c."><a name="42209"><span class=
6296 "ref">[42209] II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
6297 est quod dominus maledixit ficulneae, ut habetur Matth. XXI; et Iob
6298 maledixit diei suo, ut habetur Iob III.</p>
6299 <p title="II-II q. 76 a. 2 co."><a name="42210"><span class=
6300 "ref">[42210] II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 co.</span></a> Respondeo
6301 dicendum quod benedictio vel maledictio ad illam rem proprie
6302 pertinet cui potest aliquid bene vel male contingere, scilicet
6303 rationali creaturae. Creaturis autem irrationalibus bonum vel malum
6304 dicitur contingere in ordine ad creaturam rationalem, propter quam
6305 sunt. Ordinantur autem ad eam multipliciter. Uno quidem modo, per
6306 modum subventionis, inquantum scilicet ex creaturis irrationalibus
6307 subvenitur humanae necessitati. Et hoc modo dominus homini dixit,
6308 Gen. III, maledicta terra in opere tuo, ut scilicet per eius
6309 sterilitatem homo puniretur. Et ita etiam intelligitur quod habetur
6310 Deut. XXVIII, <i>benedicta horrea tua</i>, et infra, <i>maledictum
6311 horreum tuum</i>. Sic etiam David maledixit montes Gelboe, secundum
6312 Gregorii expositionem. Alio modo creatura irrationalis ordinatur ad
6313 rationalem per modum significationis. Et sic dominus maledixit
6314 ficulneam, in significationem Iudaeae. Tertio modo ordinatur
6315 creatura irrationalis ad rationalem per modum continentis, scilicet
6316 temporis vel loci. Et sic maledixit Iob diei nativitatis suae,
6317 propter culpam originalem, quam nascendo contraxit, et propter
6318 sequentes poenalitates. Et propter hoc etiam potest intelligi David
6319 maledixisse montibus Gelboe, ut legitur II Reg. I, scilicet propter
6320 caedem populi quae in eis contigerat. Maledicere autem rebus
6321 irrationalibus inquantum sunt creaturae Dei, est peccatum
6322 blasphemiae. Maledicere autem eis secundum se consideratis, est
6323 otiosum et vanum, et per consequens illicitum.</p>
6324 <p title="II-II q. 76 a. 2 ad arg."><a name="42211"><span class=
6325 "ref">[42211] II&ordf;-IIae q. 76 a. 2 ad arg.</span></a> Et per
6326 hoc patet responsio ad obiecta.</p>
6327 <br />
6328 <div class="E">Articulus 3</div>
6329 <p title="II-II q. 76 a. 3 arg. 1"><a name="42212"><span class=
6330 "ref">[42212] II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
6331 sic proceditur. Videtur quod maledicere non sit peccatum mortale.
6332 Augustinus enim, in homilia de igne Purgatorio, numerat
6333 maledictionem inter levia peccata. Haec autem sunt venialia. Ergo
6334 maledictio non est peccatum mortale, sed veniale.</p>
6335 <p title="II-II q. 76 a. 3 arg. 2"><a name="42213"><span class=
6336 "ref">[42213] II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
6337 ea quae ex levi motu mentis procedunt non videntur esse peccata
6338 mortalia. Sed interdum maledictio ex levi motu procedit. Ergo
6339 maledictio non est peccatum mortale.</p>
6340 <p title="II-II q. 76 a. 3 arg. 3"><a name="42214"><span class=
6341 "ref">[42214] II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
6342 gravius est male facere quam maledicere. Sed male facere non semper
6343 est peccatum mortale. Ergo multo minus maledicere.</p>
6344 <p title="II-II q. 76 a. 3 s. c."><a name="42215"><span class=
6345 "ref">[42215] II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra,
6346 nihil excludit a regno Dei nisi peccatum mortale. Sed maledictio
6347 excludit a regno Dei, secundum illud I ad Cor. VI, <i>neque
6348 maledici neque rapaces regnum Dei possidebunt</i>. Ergo maledictio
6349 est peccatum mortale.</p>
6350 <p title="II-II q. 76 a. 3 co."><a name="42216"><span class=
6351 "ref">[42216] II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 co.</span></a> Respondeo
6352 dicendum quod maledictio de qua nunc loquimur, est per quam
6353 pronuntiatur malum contra aliquem vel imperando vel optando. Velle
6354 autem, vel imperio movere ad malum alterius, secundum se repugnat
6355 caritati, qua diligimus proximum volentes bonum ipsius. Et ita
6356 secundum suum genus est peccatum mortale. Et tanto gravius quanto
6357 personam cui maledicimus magis amare et revereri tenemur, unde
6358 dicitur Levit. XX, <i>qui maledixerit patri suo et matri, morte
6359 moriatur</i>. Contingit tamen verbum maledictionis prolatum esse
6360 peccatum veniale, vel propter parvitatem mali quod quis alteri,
6361 maledicendo, imprecatur, vel etiam propter affectum eius qui
6362 profert maledictionis verba, dum ex levi motu, vel ex ludo, aut ex
6363 subreptione aliqua talia verba profert; quia peccata verborum
6364 maxime ex affectu pensantur, ut supra dictum est.</p>
6365 <p title="II-II q. 76 a. 3 ad arg."><a name="42217"><span class=
6366 "ref">[42217] II&ordf;-IIae q. 76 a. 3 ad arg.</span></a> Et per
6367 hoc patet responsio ad obiecta.</p>
6368 <br />
6369 <div class="E">Articulus 4</div>
6370 <p title="II-II q. 76 a. 4 arg. 1"><a name="42218"><span class=
6371 "ref">[42218] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
6372 sic proceditur. Videtur quod maledictio sit gravius peccatum quam
6373 detractio. Maledictio enim videtur esse blasphemia quaedam, ut
6374 patet per id quod dicitur in canonica Iudae, quod <i>cum Michael
6375 Archangelus, cum Diabolo disputans, altercaretur de Moysi corpore,
6376 non est ausus iudicium inferre blasphemiae</i>; et accipitur ibi
6377 blasphemia pro maledictione, secundum Glossam. Blasphemia autem est
6378 gravius peccatum quam detractio. Ergo maledictio est gravior
6379 detractione.</p>
6380 <p title="II-II q. 76 a. 4 arg. 2"><a name="42219"><span class=
6381 "ref">[42219] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
6382 homicidium est detractione gravius, ut supra dictum est. Sed
6383 maledictio est par peccato homicidii, dicit enim Chrysostomus,
6384 super Matth., <i>cum dixeris, maledic ei, et domum everte, et omnia
6385 perire fac, nihil ab homicida differs</i>. Ergo maledictio est
6386 gravior quam detractio.</p>
6387 <p title="II-II q. 76 a. 4 arg. 3"><a name="42220"><span class=
6388 "ref">[42220] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
6389 causa praeeminet signo. Sed ille qui maledicit causat malum suo
6390 imperio, ille autem qui detrahit solum significat malum iam
6391 existens. Gravius ergo peccat maledicus quam detractor.</p>
6392 <p title="II-II q. 76 a. 4 s. c."><a name="42221"><span class=
6393 "ref">[42221] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
6394 est quod detractio non potest bene fieri. Maledictio autem fit bene
6395 et male, ut ex dictis patet. Ergo gravior est detractio quam
6396 maledictio.</p>
6397 <p title="II-II q. 76 a. 4 co."><a name="42222"><span class=
6398 "ref">[42222] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 co.</span></a> Respondeo
6399 dicendum quod, sicut in primo habitum est, duplex est malum,
6400 scilicet culpae, et poenae. Malum autem culpae peius est, ut ibidem
6401 ostensum est. Unde dicere malum culpae peius est quam dicere malum
6402 poenae, dummodo sit idem modus dicendi. Ad contumeliosum igitur,
6403 susurronem et detractorem, et etiam derisorem, pertinet dicere
6404 malum culpae, sed ad maledicentem, prout nunc loquimur, pertinet
6405 dicere malum poenae, non autem malum culpae nisi forte sub ratione
6406 poenae. Non tamen est idem modus dicendi. Nam ad praedicta quatuor
6407 vitia pertinet dicere malum culpae solum enuntiando, per
6408 maledictionem vero dicitur malum poenae vel causando per modum
6409 imperii, vel optando. Ipsa autem enuntiatio culpae peccatum est
6410 inquantum aliquod nocumentum ex hoc proximo infertur. Gravius autem
6411 est nocumentum inferre quam nocumentum desiderare, ceteris paribus.
6412 Unde detractio, secundum communem rationem, gravius peccatum est
6413 quam maledictio simplex desiderium exprimens. Maledictio vero quae
6414 fit per modum imperii, cum habeat rationem causae, potest esse
6415 detractione gravior, si maius nocumentum inferat quam sit
6416 denigratio famae; vel levior, si minus. Et haec quidem accipienda
6417 sunt secundum ea quae per se pertinent ad rationem horum vitiorum.
6418 Possunt autem et alia per accidens considerari quae praedicta vitia
6419 vel augent vel minuunt.</p>
6420 <p title="II-II q. 76 a. 4 ad 1"><a name="42223"><span class=
6421 "ref">[42223] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
6422 ergo dicendum quod maledictio creaturae inquantum creatura est,
6423 redundat in Deum, et sic per accidens habet rationem blasphemiae,
6424 non autem si maledicatur creatura propter culpam. Et eadem ratio
6425 est de detractione.</p>
6426 <p title="II-II q. 76 a. 4 ad 2"><a name="42224"><span class=
6427 "ref">[42224] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
6428 dicendum quod, sicut dictum est, maledictio uno modo includit
6429 desiderium mali. Unde si ille qui maledicit velit malum occisionis
6430 alterius, desiderio non differt ab homicida. Differt tamen
6431 inquantum actus exterior aliquid adiicit voluntati.</p>
6432 <p title="II-II q. 76 a. 4 ad 3"><a name="42225"><span class=
6433 "ref">[42225] II&ordf;-IIae q. 76 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
6434 dicendum quod ratio illa procedit de maledictione secundum quod
6435 importat imperium.</p>
6436 <br />
6437 <div class="D">Quaestio 77</div>
6438 <div class="G">Prooemium</div>
6439 <p title="II-II q. 77 pr."><a name="42226"><span class=
6440 "ref">[42226] II&ordf;-IIae q. 77 pr.</span></a> Deinde
6441 considerandum est de peccatis quae sunt circa voluntarias
6442 commutationes. Et primo, de fraudulentia quae committitur in
6443 emptionibus et venditionibus; secundo, de usura, quae fit in
6444 mutuis. Circa alias enim commutationes voluntarias non invenitur
6445 aliqua species peccati quae distinguatur a rapina vel furto. Circa
6446 primum quaeruntur quatuor. Primo, de iniusta venditione ex parte
6447 pretii, scilicet, utrum liceat aliquid vendere plus quam valeat.
6448 Secundo, de iniusta venditione ex parte rei venditae. Tertio, utrum
6449 teneatur venditor dicere vitium rei venditae. Quarto, utrum licitum
6450 sit aliquid, negotiando, plus vendere quam emptum sit.</p>
6451 <br />
6452 <div class="E">Articulus 1</div>
6453 <p title="II-II q. 77 a. 1 arg. 1"><a name="42227"><span class=
6454 "ref">[42227] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
6455 sic proceditur. Videtur quod aliquis licite possit vendere rem plus
6456 quam valeat. Iustum enim in commutationibus humanae vitae secundum
6457 leges civiles determinatur. Sed secundum eas licitum est emptori et
6458 venditori ut se invicem decipiant, quod quidem fit inquantum
6459 venditor plus vendit rem quam valeat, emptor autem minus quam
6460 valeat. Ergo licitum est quod aliquis vendat rem plus quam
6461 valeat.</p>
6462 <p title="II-II q. 77 a. 1 arg. 2"><a name="42228"><span class=
6463 "ref">[42228] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
6464 illud quod est omnibus commune videtur esse naturale et non esse
6465 peccatum. Sed sicut Augustinus refert, XIII de Trin., dictum
6466 cuiusdam mimi fuit ab omnibus acceptatum, <i>vili vultis emere, et
6467 care vendere</i>. Cui etiam consonat quod dicitur Prov. XX,
6468 <i>malum est, malum est, dicit omnis emptor, et cum recesserit,
6469 gloriatur</i>. Ergo licitum est aliquid carius vendere et vilius
6470 emere quam valeat.</p>
6471 <p title="II-II q. 77 a. 1 arg. 3"><a name="42229"><span class=
6472 "ref">[42229] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
6473 non videtur esse illicitum si ex conventione agatur id quod fieri
6474 debet ex debito honestatis. Sed secundum philosophum, in VIII
6475 Ethic., in amicitia utilis recompensatio fieri debet secundum
6476 utilitatem quam consecutus est ille qui beneficium suscepit, quae
6477 quidem quandoque excedit valorem rei datae; sicut contingit cum
6478 aliquis multum re aliqua indiget, vel ad periculum evitandum vel ad
6479 aliquod commodum consequendum. Ergo licet in contractu emptionis et
6480 venditionis aliquid dare pro maiori pretio quam valeat.</p>
6481 <p title="II-II q. 77 a. 1 s. c."><a name="42230"><span class=
6482 "ref">[42230] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
6483 est quod dicitur Matth. VII, <i>omnia quaecumque vultis ut faciant
6484 vobis homines, et vos facite illis</i>. Sed nullus vult sibi rem
6485 vendi carius quam valeat. Ergo nullus debet alteri vendere rem
6486 carius quam valeat.</p>
6487 <p title="II-II q. 77 a. 1 co."><a name="42231"><span class=
6488 "ref">[42231] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 co.</span></a> Respondeo
6489 dicendum quod fraudem adhibere ad hoc quod aliquid plus iusto
6490 pretio vendatur, omnino peccatum est, inquantum aliquis decipit
6491 proximum in damnum ipsius. Unde et Tullius dicit, in libro de
6492 Offic., <i>tollendum est ex rebus contrahendis omne mendacium, non
6493 licitatorem venditor, non qui contra se licitetur emptor
6494 apponet</i>. Si autem fraus deficit, tunc de emptione et venditione
6495 dupliciter loqui possumus. Uno modo, secundum se. Et secundum hoc
6496 emptio et venditio videtur esse introducta pro communi utilitate
6497 utriusque, dum scilicet unus indiget re alterius et e converso,
6498 sicut patet per philosophum, in I Polit. Quod autem pro communi
6499 utilitate est inductum, non debet esse magis in gravamen unius quam
6500 alterius. Et ideo debet secundum aequalitatem rei inter eos
6501 contractus institui. Quantitas autem rerum quae in usum hominis
6502 veniunt mensuratur secundum pretium datum, ad quod est inventum
6503 numisma, ut dicitur in V Ethic. Et ideo si vel pretium excedat
6504 quantitatem valoris rei, vel e converso res excedat pretium,
6505 tolletur iustitiae aequalitas. Et ideo carius vendere aut vilius
6506 emere rem quam valeat est secundum se iniustum et illicitum. Alio
6507 modo possumus loqui de emptione et venditione secundum quod per
6508 accidens cedit in utilitatem unius et detrimentum alterius, puta
6509 cum aliquis multum indiget habere rem aliquam, et alius laeditur si
6510 ea careat. Et in tali casu iustum pretium erit ut non solum
6511 respiciatur ad rem quae venditur, sed ad damnum quod venditor ex
6512 venditione incurrit. Et sic licite poterit aliquid vendi plus quam
6513 valeat secundum se, quamvis non vendatur plus quam valeat habenti.
6514 Si vero aliquis multum iuvetur ex re alterius quam accepit, ille
6515 vero qui vendidit non damnificatur carendo re illa, non debet eam
6516 supervendere. Quia utilitas quae alteri accrescit non est ex
6517 vendente, sed ex conditione ementis, nullus autem debet vendere
6518 alteri quod non est suum, licet possit ei vendere damnum quod
6519 patitur. Ille tamen qui ex re alterius accepta multum iuvatur,
6520 potest propria sponte aliquid vendenti supererogare, quod pertinet
6521 ad eius honestatem.</p>
6522 <p title="II-II q. 77 a. 1 ad 1"><a name="42232"><span class=
6523 "ref">[42232] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
6524 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, lex humana populo
6525 datur, in quo sunt multi a virtute deficientes, non autem datur
6526 solis virtuosis. Et ideo lex humana non potuit prohibere quidquid
6527 est contra virtutem, sed ei sufficit ut prohibeat ea quae destruunt
6528 hominum convictum; alia vero habeat quasi licita, non quia ea
6529 approbet, sed quia ea non punit. Sic igitur habet quasi licitum,
6530 poenam non inducens, si absque fraude venditor rem suam supervendat
6531 aut emptor vilius emat, nisi sit nimius excessus, quia tunc etiam
6532 lex humana cogit ad restituendum, puta si aliquis sit deceptus
6533 ultra dimidiam iusti pretii quantitatem. Sed lex divina nihil
6534 impunitum relinquit quod sit virtuti contrarium. Unde secundum
6535 divinam legem illicitum reputatur si in emptione et venditione non
6536 sit aequalitas iustitiae observata. Et tenetur ille qui plus habet
6537 recompensare ei qui damnificatus est, si sit notabile damnum. Quod
6538 ideo dico quia iustum pretium rerum quandoque non est punctaliter
6539 determinatum, sed magis in quadam aestimatione consistit, ita quod
6540 modica additio vel minutio non videtur tollere aequalitatem
6541 iustitiae.</p>
6542 <p title="II-II q. 77 a. 1 ad 2"><a name="42233"><span class=
6543 "ref">[42233] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
6544 dicendum quod, sicut Augustinus ibidem dicit, <i>mimus ille vel
6545 seipsum intuendo, vel alios experiendo vili velle emere et care
6546 vendere, omnibus id credidit esse commune. Sed quoniam revera
6547 vitium est, potest quisque adipisci huiusmodi iustitiam qua huic
6548 resistat et vincat</i>. Et ponit exemplum de quodam qui modicum
6549 pretium de quodam libro propter ignorantiam postulanti iustum
6550 pretium dedit. Unde patet quod illud commune desiderium non est
6551 naturae, sed vitii. Et ideo commune est multis, qui per latam viam
6552 vitiorum incedunt.</p>
6553 <p title="II-II q. 77 a. 1 ad 3"><a name="42234"><span class=
6554 "ref">[42234] II&ordf;-IIae q. 77 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
6555 dicendum quod in iustitia commutativa consideratur principaliter
6556 aequalitas rei. Sed in amicitia utilis consideratur aequalitas
6557 utilitatis, et ideo recompensatio fieri debet secundum utilitatem
6558 perceptam. In emptione vero, secundum aequalitatem rei.</p>
6559 <br />
6560 <div class="E">Articulus 2</div>
6561 <p title="II-II q. 77 a. 2 arg. 1"><a name="42235"><span class=
6562 "ref">[42235] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
6563 secundum sic proceditur. Videtur quod venditio non reddatur iniusta
6564 et illicita propter defectum rei venditae. Minus enim cetera sunt
6565 pensanda in re quam rei species substantialis. Sed propter defectum
6566 speciei substantialis non videtur reddi venditio rei illicita, puta
6567 si aliquis vendat argentum vel aurum alchimicum pro vero, quod est
6568 utile ad omnes humanos usus ad quos necessarium est argentum et
6569 aurum, puta ad vasa et ad alia huiusmodi. Ergo multo minus erit
6570 illicita venditio si sit defectus in aliis.</p>
6571 <p title="II-II q. 77 a. 2 arg. 2"><a name="42236"><span class=
6572 "ref">[42236] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
6573 defectus ex parte rei qui est secundum quantitatem maxime videtur
6574 iustitiae contrariari, quae in aequalitate consistit. Quantitas
6575 autem per mensuram cognoscitur. Mensurae autem rerum quae in usum
6576 hominum veniunt non sunt determinatae, sed alicubi maiores, alicubi
6577 minores, ut patet per philosophum, in V Ethic. Ergo non potest
6578 evitari defectus ex parte rei venditae. Et ita videtur quod ex hoc
6579 venditio non reddatur illicita.</p>
6580 <p title="II-II q. 77 a. 2 arg. 3"><a name="42237"><span class=
6581 "ref">[42237] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
6582 ad defectum rei pertinet si ei conveniens qualitas deest. Sed ad
6583 qualitatem rei cognoscendam requiritur magna scientia, quae
6584 plerisque venditoribus deest. Ergo non redditur venditio illicita
6585 propter rei defectum.</p>
6586 <p title="II-II q. 77 a. 2 s. c."><a name="42238"><span class=
6587 "ref">[42238] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
6588 est quod Ambrosius dicit, in libro de Offic., <i>regula iustitiae
6589 manifesta est quod a vero non declinare virum deceat bonum, nec
6590 damno iniusto afficere quemquam, nec aliquid dolo annectere rei
6591 suae</i>.</p>
6592 <p title="II-II q. 77 a. 2 co."><a name="42239"><span class=
6593 "ref">[42239] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 co.</span></a> Respondeo
6594 dicendum quod circa rem quae venditur triplex defectus considerari
6595 potest. Unus quidem secundum speciem rei. Et hunc quidem defectum
6596 si venditor cognoscat in re quam vendit, fraudem committit in
6597 venditione, unde venditio illicita redditur. Et hoc est quod
6598 dicitur contra quosdam Isaiae I, <i>argentum tuum versum est in
6599 scoriam; vinum tuum mixtum est aqua</i>, quod enim permixtum est
6600 patitur defectum quantum ad speciem. Alius autem defectus est
6601 secundum quantitatem, quae per mensuram cognoscitur. Et ideo si
6602 quis scienter utatur deficienti mensura in vendendo, fraudem
6603 committit, et est illicita venditio. Unde dicitur Deut. XXV, <i>non
6604 habebis in sacculo diversa pondera, maius et minus, nec erit in
6605 domo tua modius maior et minor</i>; et postea subditur,
6606 <i>abominatur enim dominus eum qui facit haec, et adversatur omnem
6607 iniustitiam</i>. Tertius defectus est ex parte qualitatis, puta si
6608 aliquod animal infirmum vendat quasi sanum. Quod si quis scienter
6609 fecerit, fraudem committit in venditione, unde est illicita
6610 venditio. Et in omnibus talibus non solum aliquis peccat iniustam
6611 venditionem faciendo, sed etiam ad restitutionem tenetur. Si vero
6612 eo ignorante aliquis praedictorum defectuum in re vendita fuerit,
6613 venditor quidem non peccat, quia facit iniustum materialiter, non
6614 tamen eius operatio est iniusta, ut ex supradictis patet, tenetur
6615 tamen, cum ad eius notitiam pervenerit, damnum recompensare
6616 emptori. Et quod dictum est de venditore, etiam intelligendum est
6617 ex parte emptoris. Contingit enim quandoque venditorem credere suam
6618 rem esse minus pretiosam quantum ad speciem, sicut si aliquis
6619 vendat aurum loco aurichalci, emptor, si id cognoscat, iniuste
6620 emit, et ad restitutionem tenetur. Et eadem ratio est de defectu
6621 qualitatis et quantitatis.</p>
6622 <p title="II-II q. 77 a. 2 ad 1"><a name="42240"><span class=
6623 "ref">[42240] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
6624 ergo dicendum quod aurum et argentum non solum cara sunt propter
6625 utilitatem vasorum quae ex eis fabricantur, aut aliorum huiusmodi,
6626 sed etiam propter dignitatem et puritatem substantiae ipsorum. Et
6627 ideo si aurum vel argentum ab alchimicis factum veram speciem non
6628 habeat auri et argenti, est fraudulenta et iniusta venditio.
6629 Praesertim cum sint aliquae utilitates auri et argenti veri,
6630 secundum naturalem operationem ipsorum, quae non conveniunt auro
6631 per alchimiam sophisticato, sicut quod habet proprietatem
6632 laetificandi, et contra quasdam infirmitates medicinaliter iuvat.
6633 Frequentius etiam potest poni in operatione, et diutius in sua
6634 puritate permanet aurum verum quam aurum sophisticatum. Si autem
6635 per alchimiam fieret aurum verum, non esset illicitum ipsum pro
6636 vero vendere, quia nihil prohibet artem uti aliquibus naturalibus
6637 causis ad producendum naturales et veros effectus; sicut Augustinus
6638 dicit, in III de Trin., de his quae arte Daemonum fiunt.</p>
6639 <p title="II-II q. 77 a. 2 ad 2"><a name="42241"><span class=
6640 "ref">[42241] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
6641 dicendum quod mensuras rerum venalium necesse est in diversis locis
6642 esse diversas, propter diversitatem copiae et inopiae rerum, quia
6643 ubi res magis abundant, consueverunt esse maiores mensurae. In
6644 unoquoque tamen loco ad rectores civitatis pertinet determinare
6645 quae sunt iustae mensurae rerum venalium, pensatis conditionibus
6646 locorum et rerum. Et ideo has mensuras publica auctoritate vel
6647 consuetudine institutas praeterire non licet.</p>
6648 <p title="II-II q. 77 a. 2 ad 3"><a name="42242"><span class=
6649 "ref">[42242] II&ordf;-IIae q. 77 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
6650 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in XI de Civ. Dei, pretium
6651 rerum venalium non consideratur secundum gradum naturae, cum
6652 quandoque pluris vendatur unus equus quam unus servus, sed
6653 consideratur secundum quod res in usum hominis veniunt. Et ideo non
6654 oportet quod venditor vel emptor cognoscat occultas rei venditae
6655 qualitates, sed illas solum per quas redditur humanis usibus apta,
6656 puta quod equus sit fortis et bene currat, et similiter in ceteris.
6657 Has autem qualitates de facili venditor et emptor cognoscere
6658 possunt.</p>
6659 <br />
6660 <div class="E">Articulus 3</div>
6661 <p title="II-II q. 77 a. 3 arg. 1"><a name="42243"><span class=
6662 "ref">[42243] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
6663 sic proceditur. Videtur quod venditor non teneatur dicere vitium
6664 rei venditae. Cum enim venditor emptorem ad emendum non cogat,
6665 videtur eius iudicio rem quam vendit supponere. Sed ad eundem
6666 pertinet iudicium et cognitio rei. Non ergo videtur imputandum
6667 venditori si emptor in suo iudicio decipitur, praecipitanter
6668 emendo, absque diligenti inquisitione de conditionibus rei.</p>
6669 <p title="II-II q. 77 a. 3 arg. 2"><a name="42244"><span class=
6670 "ref">[42244] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
6671 stultum videtur quod aliquis id faciat unde eius operatio
6672 impediatur. Sed si aliquis vitia rei vendendae indicet, impedit
6673 suam venditionem, ut enim Tullius, in libro de Offic., inducit
6674 quendam dicentem, <i>quid tam absurdum quam si, domini iussu, ita
6675 praeco praediceret, domum pestilentem vendo?</i> Ergo venditor non
6676 tenetur dicere vitia rei venditae.</p>
6677 <p title="II-II q. 77 a. 3 arg. 3"><a name="42245"><span class=
6678 "ref">[42245] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
6679 magis necessarium est homini ut cognoscat viam virtutis quam ut
6680 cognoscat vitia rerum quae venduntur. Sed homo non tenetur cuilibet
6681 consilium dare et veritatem dicere de his quae pertinent ad
6682 virtutem, quamvis nulli debeat dicere falsitatem. Ergo multo minus
6683 tenetur venditor vitia rei venditae dicere, quasi consilium dando
6684 emptori.</p>
6685 <p title="II-II q. 77 a. 3 arg. 4"><a name="42246"><span class=
6686 "ref">[42246] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea,
6687 si aliquis teneatur dicere defectum rei venditae, hoc non est nisi
6688 ut minuatur de pretio. Sed quandoque diminueretur de pretio etiam
6689 sine vitio rei venditae, propter aliquid aliud, puta si venditor
6690 deferens triticum ad locum ubi est carestia frumenti, sciat multos
6691 posse venire qui deferant; quod si sciretur ab ementibus, minus
6692 pretium darent. Huiusmodi autem non oportet dicere venditorem, ut
6693 videtur. Ergo, pari ratione, nec vitia rei venditae.</p>
6694 <p title="II-II q. 77 a. 3 s. c."><a name="42247"><span class=
6695 "ref">[42247] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
6696 est quod Ambrosius dicit, in III de Offic., <i>in contractibus
6697 vitia eorum quae veneunt prodi iubentur, ac nisi intimaverit
6698 venditor, quamvis in ius emptoris transierint, doli actione
6699 vacuantur</i>.</p>
6700 <p title="II-II q. 77 a. 3 co."><a name="42248"><span class=
6701 "ref">[42248] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 co.</span></a> Respondeo
6702 dicendum quod dare alicui occasionem periculi vel damni semper est
6703 illicitum, quamvis non sit necessarium quod homo alteri semper det
6704 auxilium vel consilium pertinens ad eius qualemcumque promotionem,
6705 sed hoc solum est necessarium in aliquo casu determinato, puta cum
6706 alius eius curae subdatur, vel cum non potest ei per alium
6707 subveniri. Venditor autem, qui rem vendendam proponit, ex hoc ipso
6708 dat emptori damni vel periculi occasionem quod rem vitiosam ei
6709 offert, si ex eius vitio damnum vel periculum incurrere possit,
6710 damnum quidem, si propter huiusmodi vitium res quae vendenda
6711 proponitur minoris sit pretii, ipse vero propter huiusmodi vitium
6712 nihil de pretio subtrahat; periculum autem, puta si propter
6713 huiusmodi vitium usus rei reddatur impeditus vel noxius, puta si
6714 aliquis alicui vendat equum claudicantem pro veloci, vel ruinosam
6715 domum pro firma, vel cibum corruptum sive venenosum pro bono. Unde
6716 si huiusmodi vitia sint occulta et ipse non detegat, erit illicita
6717 et dolosa venditio, et tenetur venditor ad damni recompensationem.
6718 Si vero vitium sit manifestum, puta cum equus est monoculus; vel
6719 cum usus rei, etsi non competat venditori, potest tamen esse
6720 conveniens aliis; et si ipse propter huiusmodi vitium subtrahat
6721 quantum oportet de pretio, non tenetur ad manifestandum vitium rei.
6722 Quia forte propter huiusmodi vitium emptor vellet plus subtrahi de
6723 pretio quam esset subtrahendum. Unde potest licite venditor
6724 indemnitati suae consulere, vitium rei reticendo.</p>
6725 <p title="II-II q. 77 a. 3 ad 1"><a name="42249"><span class=
6726 "ref">[42249] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
6727 ergo dicendum quod iudicium non potest fieri nisi de re manifesta,
6728 unusquisque enim iudicat quae cognoscit, ut dicitur in I Ethic.
6729 Unde si vitia rei quae vendenda proponitur sint occulta, nisi per
6730 venditorem manifestentur, non sufficienter committitur emptori
6731 iudicium. Secus autem esset si essent vitia manifesta.</p>
6732 <p title="II-II q. 77 a. 3 ad 2"><a name="42250"><span class=
6733 "ref">[42250] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
6734 dicendum quod non oportet quod aliquis per praeconem vitium rei
6735 vendendae praenuntiet, quia si praediceret vitium, exterrerentur
6736 emptores ab emendo, dum ignorarent alias conditiones rei, secundum
6737 quas est bona et utilis. Sed singulariter est dicendum vitium ei
6738 qui ad emendum accedit, qui potest simul omnes conditiones ad
6739 invicem comparare, bonas et malas, nihil enim prohibet rem in
6740 aliquo vitiosam, in multis aliis utilem esse.</p>
6741 <p title="II-II q. 77 a. 3 ad 3"><a name="42251"><span class=
6742 "ref">[42251] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
6743 dicendum quod quamvis homo non teneatur simpliciter omni homini
6744 dicere veritatem de his quae pertinent ad virtutes, teneretur tamen
6745 in casu illo de his dicere veritatem quando ex eius facto alteri
6746 periculum immineret in detrimentum virtutis nisi diceret veritatem.
6747 Et sic est in proposito.</p>
6748 <p title="II-II q. 77 a. 3 ad 4"><a name="42252"><span class=
6749 "ref">[42252] II&ordf;-IIae q. 77 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum
6750 dicendum quod vitium rei facit rem in praesenti esse minoris
6751 valoris quam videatur, sed in casu praemisso, in futurum res
6752 expectatur esse minoris valoris per superventum negotiatorum, qui
6753 ab ementibus ignoratur. Unde venditor qui vendit rem secundum
6754 pretium quod invenit, non videtur contra iustitiam facere si quod
6755 futurum est non exponat. Si tamen exponeret, vel de pretio
6756 subtraheret, abundantioris esset virtutis, quamvis ad hoc non
6757 videatur teneri ex iustitiae debito.</p>
6758 <br />
6759 <div class="E">Articulus 4</div>
6760 <p title="II-II q. 77 a. 4 arg. 1"><a name="42253"><span class=
6761 "ref">[42253] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
6762 sic proceditur. Videtur quod non liceat, negotiando, aliquid carius
6763 vendere quam emere. Dicit enim Chrysostomus, super Matth. XXI,
6764 <i>quicumque rem comparat ut, integram et immutatam vendendo,
6765 lucretur, ille est mercator qui de templo Dei eiicitur</i>. Et idem
6766 dicit Cassiodorus, super illud Psalm., <i>quoniam non cognovi
6767 litteraturam</i>, vel negotiationem secundum aliam litteram,
6768 <i>quid, inquit, est aliud negotiatio nisi vilius comparare et
6769 carius velle distrahere?</i> Et subdit, <i>negotiatores tales
6770 dominus eiecit de templo</i>. Sed nullus eiicitur de templo nisi
6771 propter aliquod peccatum. Ergo talis negotiatio est peccatum.</p>
6772 <p title="II-II q. 77 a. 4 arg. 2"><a name="42254"><span class=
6773 "ref">[42254] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
6774 contra iustitiam est quod aliquis rem carius vendat quam valeat,
6775 vel vilius emat, ut ex dictis apparet. Sed ille qui, negotiando,
6776 rem carius vendit quam emerit, necesse est quod vel vilius emerit
6777 quam valeat, vel carius vendat. Ergo hoc sine peccato fieri non
6778 potest.</p>
6779 <p title="II-II q. 77 a. 4 arg. 3"><a name="42255"><span class=
6780 "ref">[42255] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
6781 Hieronymus dicit, <i>negotiatorem clericum, ex inope divitem, ex
6782 ignobili gloriosum, quasi quandam pestem fuge</i>. Non autem
6783 negotiatio clericis interdicenda esse videtur nisi propter
6784 peccatum. Ergo negotiando aliquid vilius emere et carius vendere
6785 est peccatum.</p>
6786 <p title="II-II q. 77 a. 4 s. c."><a name="42256"><span class=
6787 "ref">[42256] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
6788 est quod Augustinus dicit, super illud Psalm., <i>quoniam non
6789 cognovi litteraturam, negotiator avidus acquirendi pro damno
6790 blasphemat, pro pretiis rerum mentitur et peierat. Sed haec vitia
6791 hominis sunt, non artis, quae sine his vitiis agi potest</i>. Ergo
6792 negotiari secundum se non est illicitum.</p>
6793 <p title="II-II q. 77 a. 4 co."><a name="42257"><span class=
6794 "ref">[42257] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 co.</span></a> Respondeo
6795 dicendum quod ad negotiatores pertinet commutationibus rerum
6796 insistere. Ut autem philosophus dicit, in I Polit., duplex est
6797 rerum commutatio. Una quidem quasi naturalis et necessaria, per
6798 quam scilicet fit commutatio rei ad rem, vel rerum et denariorum,
6799 propter necessitatem vitae. Et talis commutatio non proprie
6800 pertinet ad negotiatores, sed magis ad oeconomicos vel politicos,
6801 qui habent providere vel domui vel civitati de rebus necessariis ad
6802 vitam. Alia vero commutationis species est vel denariorum ad
6803 denarios, vel quarumcumque rerum ad denarios, non propter res
6804 necessarias vitae, sed propter lucrum quaerendum. Et haec quidem
6805 negotiatio proprie videtur ad negotiatores pertinere. Secundum
6806 philosophum autem, prima commutatio laudabilis est, quia deservit
6807 naturali necessitati. Secunda autem iuste vituperatur, quia,
6808 quantum est de se, deservit cupiditati lucri, quae terminum nescit
6809 sed in infinitum tendit. Et ideo negotiatio, secundum se
6810 considerata, quandam turpitudinem habet, inquantum non importat de
6811 sui ratione finem honestum vel necessarium. Lucrum tamen, quod est
6812 negotiationis finis, etsi in sui ratione non importet aliquid
6813 honestum vel necessarium, nihil tamen importat in sui ratione
6814 vitiosum vel virtuti contrarium. Unde nihil prohibet lucrum
6815 ordinari ad aliquem finem necessarium, vel etiam honestum. Et sic
6816 negotiatio licita reddetur. Sicut cum aliquis lucrum moderatum,
6817 quod negotiando quaerit, ordinat ad domus suae sustentationem, vel
6818 etiam ad subveniendum indigentibus, vel etiam cum aliquis
6819 negotiationi intendit propter publicam utilitatem, ne scilicet res
6820 necessariae ad vitam patriae desint, et lucrum expetit non quasi
6821 finem, sed quasi stipendium laboris.</p>
6822 <p title="II-II q. 77 a. 4 ad 1"><a name="42258"><span class=
6823 "ref">[42258] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
6824 ergo dicendum quod verbum Chrysostomi est intelligendum de
6825 negotiatione secundum quod ultimum finem in lucro constituit, quod
6826 praecipue videtur quando aliquis rem non immutatam carius vendit.
6827 Si enim rem immutatam carius vendat, videtur praemium sui laboris
6828 accipere. Quamvis et ipsum lucrum possit licite intendi, non sicut
6829 ultimus finis, sed propter alium finem necessarium vel honestum, ut
6830 dictum est.</p>
6831 <p title="II-II q. 77 a. 4 ad 2"><a name="42259"><span class=
6832 "ref">[42259] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
6833 dicendum quod non quicumque carius vendit aliquid quam emerit,
6834 negotiatur, sed solum qui ad hoc emit ut carius vendat. Si autem
6835 emit rem non ut vendat, sed ut teneat, et postmodum propter aliquam
6836 causam eam vendere velit, non est negotiatio, quamvis carius
6837 vendat. Potest enim hoc licite facere, vel quia in aliquo rem
6838 melioravit; vel quia pretium rei est mutatum, secundum diversitatem
6839 loci vel temporis; vel propter periculum cui se exponit
6840 transferendo rem de loco ad locum, vel eam ferri faciendo. Et
6841 secundum hoc, nec emptio nec venditio est iniusta.</p>
6842 <p title="II-II q. 77 a. 4 ad 3"><a name="42260"><span class=
6843 "ref">[42260] II&ordf;-IIae q. 77 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
6844 dicendum quod clerici non solum debent abstinere ab his quae sunt
6845 secundum se mala, sed etiam ab his quae habent speciem mali. Quod
6846 quidem in negotiatione contingit, tum propter hoc quod est ordinata
6847 ad lucrum terrenum, cuius clerici debent esse contemptores; tum
6848 etiam propter frequentia negotiatorum vitia, quia <i>difficiliter
6849 exuitur negotiator a peccatis labiorum</i>, ut dicitur Eccli. XXVI.
6850 Est et alia causa, quia negotiatio nimis implicat animum
6851 saecularibus curis, et per consequens a spiritualibus retrahit,
6852 unde apostolus dicit, II ad Tim. II, <i>nemo militans Deo implicat
6853 se negotiis saecularibus</i>. Licet tamen clericis uti prima
6854 commutationis specie, quae ordinatur ad necessitatem vitae, emendo
6855 vel vendendo.</p>
6856 <br />
6857 <div class="D">Quaestio 78</div>
6858 <div class="G">Prooemium</div>
6859 <p title="II-II q. 78 pr."><a name="42261"><span class=
6860 "ref">[42261] II&ordf;-IIae q. 78 pr.</span></a> Deinde
6861 considerandum est de peccato usurae, quod committitur in mutuis. Et
6862 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum sit peccatum accipere
6863 pecuniam in pretium pro pecunia mutuata, quod est accipere usuram.
6864 Secundo, utrum liceat pro eodem quamcumque utilitatem accipere
6865 quasi in recompensationem mutui. Tertio, utrum aliquis restituere
6866 teneatur id quod de pecunia usuraria iusto lucro lucratus est.
6867 Quarto, utrum liceat accipere mutuo pecuniam sub usura.</p>
6868 <br />
6869 <div class="E">Articulus 1</div>
6870 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 1"><a name="42262"><span class=
6871 "ref">[42262] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
6872 sic proceditur. Videtur quod accipere usuram pro pecunia mutuata
6873 non sit peccatum. Nullus enim peccat ex hoc quod sequitur exemplum
6874 Christi. Sed dominus de seipso dicit, Luc. XIX, ego veniens cum
6875 usuris exegissem illam, scilicet pecuniam mutuatam. Ergo non est
6876 peccatum accipere usuram pro mutuo pecuniae.</p>
6877 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 2"><a name="42263"><span class=
6878 "ref">[42263] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
6879 sicut dicitur in Psalm., <i>lex domini immaculata</i>, quia
6880 scilicet peccatum prohibet. Sed in lege divina conceditur aliqua
6881 usura, secundum illud Deut. XXIII, <i>non faenerabis fratri tuo ad
6882 usuram pecuniam, nec fruges nec quamlibet aliam rem, sed
6883 alieno</i>. Et, quod plus est, etiam in praemium repromittitur pro
6884 lege servata, secundum illud Deut. XXVIII, <i>faenerabis gentibus
6885 multis; et ipse a nullo faenus accipies</i>. Ergo accipere usuram
6886 non est peccatum.</p>
6887 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 3"><a name="42264"><span class=
6888 "ref">[42264] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
6889 in rebus humanis determinatur iustitia per leges civiles. Sed
6890 secundum eas conceditur usuras accipere. Ergo videtur non esse
6891 illicitum.</p>
6892 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 4"><a name="42265"><span class=
6893 "ref">[42265] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
6894 praetermittere consilia non obligat ad peccatum. Sed Luc. VI inter
6895 alia consilia ponitur, <i>date mutuum, nihil inde sperantes</i>.
6896 Ergo accipere usuram non est peccatum.</p>
6897 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 5"><a name="42266"><span class=
6898 "ref">[42266] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea,
6899 pretium accipere quo eo quod quis facere non tenetur, non videtur
6900 esse secundum se peccatum. Sed non in quolibet casu tenetur
6901 pecuniam habens eam proximo mutuare. Ergo licet ei aliquando pro
6902 mutuo accipere pretium.</p>
6903 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 6"><a name="42267"><span class=
6904 "ref">[42267] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea,
6905 argentum monetatum, et in vasa formatum, non differt specie. Sed
6906 licet accipere pretium pro vasis argenteis accommodatis. Ergo etiam
6907 licet accipere pretium pro mutuo argenti monetati. Usura ergo non
6908 est secundum se peccatum.</p>
6909 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 7"><a name="42268"><span class=
6910 "ref">[42268] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 arg. 7</span></a> Praeterea,
6911 quilibet potest licite accipere rem quam ei dominus rei voluntarie
6912 tradit. Sed ille qui accipit mutuum voluntarie tradit usuram. Ergo
6913 ille qui mutuat licite potest accipere.</p>
6914 <p title="II-II q. 78 a. 1 s. c."><a name="42269"><span class=
6915 "ref">[42269] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
6916 est quod dicitur Exod. XXII, <i>si pecuniam mutuam dederis populo
6917 meo pauperi qui habitat tecum, non urgebis eum quasi exactor, nec
6918 usuris opprimes</i>.</p>
6919 <p title="II-II q. 78 a. 1 co."><a name="42270"><span class=
6920 "ref">[42270] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 co.</span></a> Respondeo
6921 dicendum quod accipere usuram pro pecunia mutuata est secundum se
6922 iniustum, quia venditur id quod non est, per quod manifeste
6923 inaequalitas constituitur, quae iustitiae contrariatur. Ad cuius
6924 evidentiam, sciendum est quod quaedam res sunt quarum usus est
6925 ipsarum rerum consumptio, sicut vinum consumimus eo utendo ad
6926 potum, et triticum consumimus eo utendo ad cibum. Unde in talibus
6927 non debet seorsum computari usus rei a re ipsa, sed cuicumque
6928 conceditur usus, ex hoc ipso conceditur res. Et propter hoc in
6929 talibus per mutuum transfertur dominium. Si quis ergo seorsum
6930 vellet vendere vinum et seorsum vellet vendere usum vini, venderet
6931 eandem rem bis, vel venderet id quod non est. Unde manifeste per
6932 iniustitiam peccaret. Et simili ratione, iniustitiam committit qui
6933 mutuat vinum aut triticum petens sibi duas recompensationes, unam
6934 quidem restitutionem aequalis rei, aliam vero pretium usus, quod
6935 usura dicitur. Quaedam vero sunt quorum usus non est ipsa rei
6936 consumptio, sicut usus domus est inhabitatio, non autem dissipatio.
6937 Et ideo in talibus seorsum potest utrumque concedi, puta cum
6938 aliquis tradit alteri dominium domus, reservato sibi usu ad aliquod
6939 tempus; vel e converso cum quis concedit alicui usum domus,
6940 reservato sibi eius dominio. Et propter hoc licite potest homo
6941 accipere pretium pro usu domus, et praeter hoc petere domum
6942 commodatam, sicut patet in conductione et locatione domus. Pecunia
6943 autem, secundum philosophum, in V Ethic. et in I Polit.,
6944 principaliter est inventa ad commutationes faciendas, et ita
6945 proprius et principalis pecuniae usus est ipsius consumptio sive
6946 distractio, secundum quod in commutationes expenditur. Et propter
6947 hoc secundum se est illicitum pro usu pecuniae mutuatae accipere
6948 pretium, quod dicitur usura. Et sicut alia iniuste acquisita
6949 tenetur homo restituere, ita pecuniam quam per usuram accepit.</p>
6950 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 1"><a name="42271"><span class=
6951 "ref">[42271] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum
6952 ergo dicendum quod usura ibi metaphorice accipitur pro
6953 superexcrescentia bonorum spiritualium, quam exigit Deus volens ut
6954 in bonis acceptis ab eo semper proficiamus. Quod est ad utilitatem
6955 nostram, non eius.</p>
6956 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 2"><a name="42272"><span class=
6957 "ref">[42272] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
6958 dicendum quod Iudaeis prohibitum fuit accipere usuram a fratribus
6959 suis, scilicet Iudaeis, per quod datur intelligi quod accipere
6960 usuram a quocumque homine est simpliciter malum; debemus enim omnem
6961 hominem habere quasi proximum et fratrem, praecipue in statu
6962 Evangelii, ad quod omnes vocantur. Unde in Psalm. absolute dicitur,
6963 <i>qui pecuniam suam non dedit ad usuram</i>; et Ezech. XVIII,
6964 <i>qui usuram non acceperit</i>. Quod autem ab extraneis usuram
6965 acciperent, non fuit eis concessum quasi licitum, sed permissum ad
6966 maius malum vitandum, ne scilicet a Iudaeis, Deum colentibus,
6967 usuras acciperent, propter avaritiam, cui dediti erant, ut habetur
6968 Isaiae LVI. Quod autem in praemium promittitur, faenerabis gentibus
6969 multis etc., faenus ibi large accipitur pro mutuo, sicut et Eccli.
6970 XXIX dicitur, multi non causa nequitiae non faenerati sunt, idest
6971 non mutuaverunt. Promittitur ergo in praemium Iudaeis abundantia
6972 divitiarum, ex qua contingit quod aliis mutuare possint.</p>
6973 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 3"><a name="42273"><span class=
6974 "ref">[42273] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
6975 dicendum quod leges humanae dimittunt aliqua peccata impunita
6976 propter conditiones hominum imperfectorum, in quibus multae
6977 utilitates impedirentur si omnia peccata districte prohiberentur
6978 poenis adhibitis. Et ideo usuras lex humana concessit, non quasi
6979 existimans eas esse secundum iustitiam, sed ne impedirentur
6980 utilitates multorum. Unde in ipso iure civili dicitur quod <i>res
6981 quae usu consumuntur neque ratione naturali neque civili recipiunt
6982 usumfructum, et quod senatus non fecit earum rerum usumfructum, nec
6983 enim poterat; sed quasi usumfructum constituit</i>, concedens
6984 scilicet usuras. Et philosophus, naturali ratione ductus, dicit, in
6985 I Polit., quod <i>usuraria acquisitio pecuniarum est maxime praeter
6986 naturam</i>.</p>
6987 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 4"><a name="42274"><span class=
6988 "ref">[42274] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
6989 dicendum quod dare mutuum non semper tenetur homo, et ideo quantum
6990 ad hoc ponitur inter consilia. Sed quod homo lucrum de mutuo non
6991 quaerat, hoc cadit sub ratione praecepti. Potest tamen dici
6992 consilium per comparationem ad dicta Pharisaeorum, qui putabant
6993 usuram aliquam esse licitam, sicut et dilectio inimicorum est
6994 consilium. Vel loquitur ibi non de spe usurarii lucri, sed de spe
6995 quae ponitur in homine. Non enim debemus mutuum dare, vel
6996 quodcumque bonum facere, propter spem hominis, sed propter spem
6997 Dei.</p>
6998 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 5"><a name="42275"><span class=
6999 "ref">[42275] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum
7000 dicendum quod ille qui mutuare non tenetur recompensationem potest
7001 accipere eius quod fecit, sed non amplius debet exigere.
7002 Recompensatur autem sibi secundum aequalitatem iustitiae si tantum
7003 ei reddatur quantum mutuavit. Unde si amplius exigat pro usufructu
7004 rei quae alium usum non habet nisi consumptionem substantiae,
7005 exigit pretium eius quod non est. Et ita est iniusta exactio.</p>
7006 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 6"><a name="42276"><span class=
7007 "ref">[42276] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum
7008 dicendum quod usus principalis vasorum argenteorum non est ipsa
7009 eorum consumptio, et ideo usus eorum potest vendi licite, servato
7010 dominio rei. Usus autem principalis pecuniae argenteae est
7011 distractio pecuniae in commutationes. Unde non licet eius usum
7012 vendere cum hoc quod aliquis velit eius restitutionem quod mutuo
7013 dedit. Sciendum tamen quod secundarius usus argenteorum vasorum
7014 posset esse commutatio. Et talem usum eorum vendere non liceret. Et
7015 similiter potest esse aliquis alius secundarius usus pecuniae
7016 argenteae, ut puta si quis concederet pecuniam signatam ad
7017 ostentationem, vel ad ponendum loco pignoris. Et talem usum
7018 pecuniae licite homo vendere potest.</p>
7019 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 7"><a name="42277"><span class=
7020 "ref">[42277] II&ordf;-IIae q. 78 a. 1 ad 7</span></a> Ad septimum
7021 dicendum quod ille qui dat usuram non simpliciter voluntarie dat,
7022 sed cum quadam necessitate, inquantum indiget pecuniam accipere
7023 mutuo, quam ille qui habet non vult sine usura mutuare.</p>
7024 <br />
7025 <div class="E">Articulus 2</div>
7026 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 1"><a name="42278"><span class=
7027 "ref">[42278] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 1</span></a> Ad
7028 secundum sic proceditur. Videtur quod aliquis possit pro pecunia
7029 mutuata aliquam aliam commoditatem expetere. Unusquisque enim
7030 licite potest suae indemnitati consulere. Sed quandoque damnum
7031 aliquis patitur ex hoc quod pecuniam mutuat. Ergo licitum est ei,
7032 supra pecuniam mutuatam, aliquid aliud pro damno expetere, vel
7033 etiam exigere.</p>
7034 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 2"><a name="42279"><span class=
7035 "ref">[42279] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
7036 unusquisque tenetur ex quodam debito honestatis aliquid
7037 recompensare ei qui sibi gratiam fecit, ut dicitur in V Ethic. Sed
7038 ille qui alicui in necessitate constituto pecuniam mutuat, gratiam
7039 facit, unde et gratiarum actio ei debetur. Ergo ille qui recipit
7040 tenetur naturali debito aliquid recompensare. Sed non videtur esse
7041 illicitum obligare se ad aliquid ad quod quis ex naturali iure
7042 tenetur. Ergo non videtur esse illicitum si aliquis, pecuniam
7043 alteri mutuans, in obligationem deducat aliquam
7044 recompensationem.</p>
7045 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 3"><a name="42280"><span class=
7046 "ref">[42280] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
7047 sicut est quoddam munus a manu, ita est munus a lingua, et ab
7048 obsequio, ut dicit Glossa Isaiae XXXIII, <i>beatus qui excutit
7049 manus suas ab omni munere</i>. Sed licet accipere servitium, vel
7050 etiam laudem, ab eo cui quis pecuniam mutuavit. Ergo, pari ratione,
7051 licet quodcumque aliud munus accipere.</p>
7052 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 4"><a name="42281"><span class=
7053 "ref">[42281] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
7054 eadem videtur esse comparatio dati ad datum et mutuati ad mutuatum.
7055 Sed licet pecuniam accipere pro alia pecunia data. Ergo licet
7056 accipere recompensationem alterius mutui pro pecunia mutuata.</p>
7057 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 5"><a name="42282"><span class=
7058 "ref">[42282] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea,
7059 magis a se pecuniam alienat qui, eam mutuando, dominium transfert,
7060 quam qui eam mercatori vel artifici committit. Sed licet lucrum
7061 accipere de pecunia commissa mercatori vel artifici. Ergo licet
7062 etiam lucrum accipere de pecunia mutuata.</p>
7063 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 6"><a name="42283"><span class=
7064 "ref">[42283] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea,
7065 pro pecunia mutuata potest homo pignus accipere, cuius usus posset
7066 aliquo pretio vendi, sicut cum impignoratur ager vel domus quae
7067 inhabitatur. Ergo licet aliquod lucrum habere de pecunia
7068 mutuata.</p>
7069 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 7"><a name="42284"><span class=
7070 "ref">[42284] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 arg. 7</span></a> Praeterea,
7071 contingit quandoque quod aliquis carius vendit res suas ratione
7072 mutui; aut vilius emit quod est alterius; vel etiam pro dilatione
7073 pretium auget, vel pro acceleratione diminuit, in quibus omnibus
7074 videtur aliqua recompensatio fieri quasi pro mutuo pecuniae. Hoc
7075 autem non manifeste apparet illicitum. Ergo videtur licitum esse
7076 aliquod commodum de pecunia mutuata expectare, vel etiam
7077 exigere.</p>
7078 <p title="II-II q. 78 a. 2 s. c."><a name="42285"><span class=
7079 "ref">[42285] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
7080 est quod Ezech. XVIII dicitur, inter alia quae ad virum iustum
7081 requiruntur, <i>usuram et superabundantiam non acceperit</i>.</p>
7082 <p title="II-II q. 78 a. 2 co."><a name="42286"><span class=
7083 "ref">[42286] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 co.</span></a> Respondeo
7084 dicendum quod, secundum philosophum, in IV Ethic., omne illud pro
7085 pecunia habetur cuius pretium potest pecunia mensurari. Et ideo
7086 sicut si aliquis pro pecunia mutuata, vel quacumque alia re quae ex
7087 ipso usu consumitur, pecuniam accipit ex pacto tacito vel expresso,
7088 peccat contra iustitiam, ut dictum est; ita etiam quicumque ex
7089 pacto tacito vel expresso quodcumque aliud acceperit cuius pretium
7090 pecunia mensurari potest, simile peccatum incurrit. Si vero
7091 accipiat aliquid huiusmodi non quasi exigens, nec quasi ex aliqua
7092 obligatione tacita vel expressa, sed sicut gratuitum donum, non
7093 peccat, quia etiam antequam pecuniam mutuasset, licite poterat
7094 aliquod donum gratis accipere, nec peioris conditionis efficitur
7095 per hoc quod mutuavit. Recompensationem vero eorum quae pecunia non
7096 mensurantur licet pro mutuo exigere, puta benevolentiam et amorem
7097 eius qui mutuavit, vel aliquid huiusmodi.</p>
7098 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 1"><a name="42287"><span class=
7099 "ref">[42287] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum
7100 ergo dicendum quod ille qui mutuum dat potest absque peccato in
7101 pactum deducere cum eo qui mutuum accipit recompensationem damni
7102 per quod subtrahitur sibi aliquid quod debet habere, hoc enim non
7103 est vendere usum pecuniae, sed damnum vitare. Et potest esse quod
7104 accipiens mutuum maius damnum evitet quam dans incurret, unde
7105 accipiens mutuum cum sua utilitate damnum alterius recompensat.
7106 Recompensationem vero damni quod consideratur in hoc quod de
7107 pecunia non lucratur, non potest in pactum deducere, quia non debet
7108 vendere id quod nondum habet et potest impediri multipliciter ab
7109 habendo.</p>
7110 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 2"><a name="42288"><span class=
7111 "ref">[42288] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
7112 dicendum quod recompensatio alicuius beneficii dupliciter fieri
7113 potest. Uno quidem modo, ex debito iustitiae, ad quod aliquis ex
7114 certo pacto obligari potest. Et hoc debitum attenditur secundum
7115 quantitatem beneficii quod quis accepit. Et ideo ille qui accipit
7116 mutuum pecuniae, vel cuiuscumque similis rei cuius usus est eius
7117 consumptio, non tenetur ad plus recompensandum quam mutuo
7118 acceperit. Unde contra iustitiam est si ad plus reddendum
7119 obligetur. Alio modo tenetur aliquis ad recompensandum beneficium
7120 ex debito amicitiae, in quo magis consideratur affectus ex quo
7121 aliquis beneficium contulit quam etiam quantitas eius quod fecit.
7122 Et tali debito non competit civilis obligatio, per quam inducitur
7123 quaedam necessitas, ut non spontanea recompensatio fiat.</p>
7124 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 3"><a name="42289"><span class=
7125 "ref">[42289] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
7126 dicendum quod si aliquis ex pecunia mutuata expectet vel exigat,
7127 quasi per obligationem pacti taciti vel expressi, recompensationem
7128 muneris ab obsequio vel lingua, perinde est ac si expectaret vel
7129 exigeret munus a manu, quia utrumque pecunia aestimari potest, ut
7130 patet in his qui locant operas suas, quas manu vel lingua exercent.
7131 Si vero munus ab obsequio vel lingua non quasi ex obligatione rei
7132 exhibeat, sed ex benevolentia, quae sub aestimatione pecuniae non
7133 cadit, licet hoc accipere et exigere et expectare.</p>
7134 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 4"><a name="42290"><span class=
7135 "ref">[42290] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
7136 dicendum quod pecunia non potest vendi pro pecunia ampliori quam
7137 sit quantitas pecuniae mutuatae, quae restituenda est, nec ibi
7138 aliquid est exigendum aut expectandum nisi benevolentiae affectus,
7139 qui sub aestimatione pecuniae non cadit, ex quo potest procedere
7140 spontanea mutuatio. Repugnat autem ei obligatio ad mutuum in
7141 posterum faciendum, quia etiam talis obligatio pecunia aestimari
7142 posset. Et ideo licet simul mutuanti unum aliquid aliud mutuare,
7143 non autem licet eum obligare ad mutuum in posterum faciendum.</p>
7144 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 5"><a name="42291"><span class=
7145 "ref">[42291] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum
7146 dicendum quod ille qui mutuat pecuniam transfert dominium pecuniae
7147 in eum cui mutuat. Unde ille cui pecunia mutuatur sub suo periculo
7148 tenet eam, et tenetur integre restituere. Unde non debet amplius
7149 exigere ille qui mutuavit. Sed ille qui committit pecuniam suam vel
7150 mercatori vel artifici per modum societatis cuiusdam, non transfert
7151 dominium pecuniae suae in illum, sed remanet eius, ita quod cum
7152 periculo ipsius mercator de ea negotiatur vel artifex operatur. Et
7153 ideo licite potest partem lucri inde provenientis expetere, tanquam
7154 de re sua.</p>
7155 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 6"><a name="42292"><span class=
7156 "ref">[42292] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum
7157 dicendum quod si quis pro pecunia sibi mutuata obliget rem aliquam
7158 cuius usus pretio aestimari potest, debet usum illius rei ille qui
7159 mutuavit computare in restitutionem eius quod mutuavit. Alioquin,
7160 si usum illius rei quasi gratis sibi superaddi velit, idem est ac
7161 si pecuniam acciperet pro mutuo, quod est usurarium, nisi forte
7162 esset talis res cuius usus sine pretio soleat concedi inter amicos,
7163 sicut patet de libro accommodato.</p>
7164 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 7"><a name="42293"><span class=
7165 "ref">[42293] II&ordf;-IIae q. 78 a. 2 ad 7</span></a> Ad septimum
7166 dicendum quod si aliquis carius velit vendere res suas quam sit
7167 iustum pretium, ut de pecunia solvenda emptorem expectet, usura
7168 manifeste committitur, quia huiusmodi expectatio pretii solvendi
7169 habet rationem mutui; unde quidquid ultra iustum pretium pro
7170 huiusmodi expectatione exigitur, est quasi pretium mutui, quod
7171 pertinet ad rationem usurae. Similiter etiam si quis emptor velit
7172 rem emere vilius quam sit iustum pretium, eo quod pecuniam ante
7173 solvit quam possit ei tradi, est peccatum usurae, quia etiam ista
7174 anticipatio solutionis pecuniae habet mutui rationem, cuius quoddam
7175 pretium est quod diminuitur de iusto pretio rei emptae. Si vero
7176 aliquis de iusto pretio velit diminuere ut pecuniam prius habeat,
7177 non peccat peccato usurae.</p>
7178 <br />
7179 <div class="E">Articulus 3</div>
7180 <p title="II-II q. 78 a. 3 arg. 1"><a name="42294"><span class=
7181 "ref">[42294] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
7182 sic proceditur. Videtur quod quidquid aliquis de pecunia usuraria
7183 lucratus fuerit, reddere teneatur. Dicit enim apostolus, ad Rom.
7184 XI, <i>si radix sancta, et rami</i>. Ergo, eadem ratione, si radix
7185 infecta, et rami. Sed radix fuit usuraria. Ergo et quidquid ex ea
7186 acquisitum est, est usurarium. Ergo tenetur ad restitutionem
7187 illius.</p>
7188 <p title="II-II q. 78 a. 3 arg. 2"><a name="42295"><span class=
7189 "ref">[42295] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
7190 sicut dicitur extra, de usuris, in illa decretali, <i>cum tu sicut
7191 asseris, possessiones quae de usuris sunt comparatae debent vendi,
7192 et ipsarum pretia his a quibus sunt extorta restitui</i>. Ergo,
7193 eadem ratione, quidquid aliud ex pecunia usuraria acquiritur debet
7194 restitui.</p>
7195 <p title="II-II q. 78 a. 3 arg. 3"><a name="42296"><span class=
7196 "ref">[42296] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
7197 illud quod aliquis emit de pecunia usuraria debetur sibi ratione
7198 pecuniae quam dedit. Non ergo habet maius ius in re quam acquisivit
7199 quam in pecunia quam dedit. Sed pecuniam usurariam tenebatur
7200 restituere. Ergo et illud quod ex ea acquirit tenetur
7201 restituere.</p>
7202 <p title="II-II q. 78 a. 3 s. c."><a name="42297"><span class=
7203 "ref">[42297] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra,
7204 quilibet potest licite tenere id quod legitime acquisivit. Sed id
7205 quod acquiritur per pecuniam usurariam interdum legitime
7206 acquiritur. Ergo licite potest retineri.</p>
7207 <p title="II-II q. 78 a. 3 co."><a name="42298"><span class=
7208 "ref">[42298] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 co.</span></a> Respondeo
7209 dicendum quod, sicut supra dictum est, res quaedam sunt quarum usus
7210 est ipsarum rerum consumptio, quae non habent usumfructum, secundum
7211 iura. Et ideo si talia fuerint per usuram extorta, puta denarii,
7212 triticum, vinum aut aliquid huiusmodi, non tenetur homo ad
7213 restituendum nisi id quod accepit, quia id quod de tali re est
7214 acquisitum non est fructus huius rei, sed humanae industriae. Nisi
7215 forte per detentionem talis rei alter sit damnificatus, amittendo
7216 aliquid de bonis suis, tunc enim tenetur ad recompensationem
7217 nocumenti. Quaedam vero res sunt quarum usus non est earum
7218 consumptio, et talia habent usumfructum, sicut domus et ager et
7219 alia huiusmodi. Et ideo si quis domum alterius vel agrum per usuram
7220 extorsisset, non solum teneretur restituere domum vel agrum, sed
7221 etiam fructus inde perceptos, quia sunt fructus rerum quarum alius
7222 est dominus, et ideo ei debentur.</p>
7223 <p title="II-II q. 78 a. 3 ad 1"><a name="42299"><span class=
7224 "ref">[42299] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum
7225 ergo dicendum quod radix non solum habet rationem materiae, sicut
7226 pecunia usuraria, sed habet etiam aliqualiter rationem causae
7227 activae, inquantum administrat nutrimentum. Et ideo non est
7228 simile.</p>
7229 <p title="II-II q. 78 a. 3 ad 2"><a name="42300"><span class=
7230 "ref">[42300] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
7231 dicendum quod possessiones quae de usuris sunt comparatae non sunt
7232 eorum quorum fuerunt usurae, sed illorum qui eas emerunt. Sunt
7233 tamen obligatae illis a quibus fuerunt usurae acceptae, sicut et
7234 alia bona usurarii. Et ideo non praecipitur quod assignentur illae
7235 possessiones his a quibus fuerunt acceptae usurae, quia forte plus
7236 valent quam usurae quas dederunt, sed praecipitur quod vendantur
7237 possessiones et earum pretia restituantur, scilicet secundum
7238 quantitatem usurae acceptae.</p>
7239 <p title="II-II q. 78 a. 3 ad 3"><a name="42301"><span class=
7240 "ref">[42301] II&ordf;-IIae q. 78 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
7241 dicendum quod illud quod acquiritur de pecunia usuraria debetur
7242 quidem acquirenti propter pecuniam usurariam datam sicut propter
7243 causam instrumentalem, sed propter suam industriam sicut propter
7244 causam principalem. Et ideo plus iuris habet in re acquisita de
7245 pecunia usuraria quam in ipsa pecunia usuraria.</p>
7246 <br />
7247 <div class="E">Articulus 4</div>
7248 <p title="II-II q. 78 a. 4 arg. 1"><a name="42302"><span class=
7249 "ref">[42302] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
7250 sic proceditur. Videtur quod non liceat pecuniam accipere mutuo sub
7251 usura. Dicit enim apostolus, Rom. I, quod <i>digni sunt morte non
7252 solum qui faciunt peccata, sed etiam qui consentiunt
7253 facientibus</i>. Sed ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris
7254 consentit usurario in suo peccato, et praebet ei occasionem
7255 peccandi. Ergo etiam ipse peccat.</p>
7256 <p title="II-II q. 78 a. 4 arg. 2"><a name="42303"><span class=
7257 "ref">[42303] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
7258 pro nullo commodo temporali debet aliquis alteri quamcumque
7259 occasionem praebere peccandi, hoc enim pertinet ad rationem
7260 scandali activi, quod semper est peccatum, ut supra dictum est. Sed
7261 ille qui petit mutuum ab usurario expresse dat ei occasionem
7262 peccandi. Ergo pro nullo commodo temporali excusatur.</p>
7263 <p title="II-II q. 78 a. 4 arg. 3"><a name="42304"><span class=
7264 "ref">[42304] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
7265 non minor videtur esse necessitas quandoque deponendi pecuniam suam
7266 apud usurarium quam mutuum accipiendi ab ipso. Sed deponere
7267 pecuniam apud usurarium videtur esse omnino illicitum, sicut
7268 illicitum esset deponere gladium apud furiosum, vel virginem
7269 committere luxurioso, seu cibum guloso. Ergo neque licitum est
7270 accipere mutuum ab usurario.</p>
7271 <p title="II-II q. 78 a. 4 s. c."><a name="42305"><span class=
7272 "ref">[42305] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra,
7273 ille qui iniuriam patitur non peccat, secundum philosophum, in V
7274 Ethic., unde iustitia non est media inter duo vitia, ut ibidem
7275 dicitur. Sed usurarius peccat inquantum facit iniustitiam
7276 accipienti mutuum sub usuris. Ergo ille qui accipit mutuum sub
7277 usuris non peccat.</p>
7278 <p title="II-II q. 78 a. 4 co."><a name="42306"><span class=
7279 "ref">[42306] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 co.</span></a> Respondeo
7280 dicendum quod inducere hominem ad peccandum nullo modo licet, uti
7281 tamen peccato alterius ad bonum licitum est, quia et Deus utitur
7282 omnibus peccatis ad aliquod bonum, ex quolibet enim malo elicit
7283 aliquod bonum, ut dicitur in Enchiridio. Et ideo Augustinus
7284 Publicolae quaerenti utrum liceret uti iuramento eius qui per
7285 falsos deos iurat, in quo manifeste peccat eis reverentiam divinam
7286 adhibens, respondit quod <i>qui utitur fide illius qui per falsos
7287 deos iurat, non ad malum sed ad bonum, non peccato illius se
7288 sociat, quo per Daemonia iuravit, sed pacto bono eius, quo fidem
7289 servavit</i>. Si tamen induceret eum ad iurandum per falsos deos,
7290 peccaret. Ita etiam in proposito dicendum est quod nullo modo licet
7291 inducere aliquem ad mutuandum sub usuris, licet tamen ab eo qui hoc
7292 paratus est facere et usuras exercet, mutuum accipere sub usuris,
7293 propter aliquod bonum, quod est subventio suae necessitatis vel
7294 alterius. Sicut etiam licet ei qui incidit in latrones manifestare
7295 bona quae habet, quae latrones diripiendo peccant, ad hoc quod non
7296 occidatur, exemplo decem virorum qui dixerunt ad Ismahel, <i>noli
7297 occidere nos, quia habemus thesaurum in agro</i>, ut dicitur Ierem.
7298 XLI.</p>
7299 <p title="II-II q. 78 a. 4 ad 1"><a name="42307"><span class=
7300 "ref">[42307] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum
7301 ergo dicendum quod ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris non
7302 consentit in peccatum usurarii, sed utitur eo. Nec placet ei
7303 usurarum acceptio, sed mutuatio, quae est bona.</p>
7304 <p title="II-II q. 78 a. 4 ad 2"><a name="42308"><span class=
7305 "ref">[42308] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
7306 dicendum quod ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris non dat
7307 usurario occasionem usuras accipiendi, sed mutuandi, ipse autem
7308 usurarius sumit occasionem peccandi ex malitia cordis sui. Unde
7309 scandalum passivum est ex parte sua, non autem activum ex parte
7310 petentis mutuum. Nec tamen propter huiusmodi scandalum passivum
7311 debet alius a mutuo petendo desistere, si indigeat, quia huiusmodi
7312 passivum scandalum non provenit ex infirmitate vel ignorantia, sed
7313 ex malitia.</p>
7314 <p title="II-II q. 78 a. 4 ad 3"><a name="42309"><span class=
7315 "ref">[42309] II&ordf;-IIae q. 78 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
7316 dicendum quod si quis committeret pecuniam suam usurario non
7317 habenti alias unde usuras exerceret; vel hac intentione committeret
7318 ut inde copiosius per usuram lucraretur; daret materiam peccanti.
7319 Unde et ipse esset particeps culpae. Si autem aliquis usurario
7320 alias habenti unde usuras exerceat, pecuniam suam committat ut
7321 tutius servetur, non peccat, sed utitur homine peccatore ad
7322 bonum.</p>
7323 <div class="centro"><br />
7324 <p><a href="sth3057.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
7325 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
7326 <a href="sth3079.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
7327 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
7328 <br />
7329 <hr />
7330 <br />
7331 <address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
7332 hanc editionem<br />
7333 Iura omnia asservantur<br />
7334 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
7335 style="text-decoration=none">49644264</a></address>
7336 </div>
7337 </body>
7338 </html>