Mercurial > hg > Aquinas
comparison summa/latin/sth3061.html @ 28:544e12f679ad
convert to xml
| author | ht |
|---|---|
| date | Tue, 24 Nov 2009 19:27:32 +0000 |
| parents | 4006eb4882de |
| children | d777cc3962f2 |
comparison
equal
deleted
inserted
replaced
| 27:c16124ac5890 | 28:544e12f679ad |
|---|---|
| 1 <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/REC-html40/loose.dtd"> | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" |
| 2 <HTML LANG="LA"> | 2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> |
| 3 <HEAD> | 3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA"> |
| 4 <META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=ISO-8859-1"> | 4 <head> |
| 5 <META HTTP-EQUIV="Content-Style-Type" CONTENT="text/css"> | 5 <meta name="generator" content= |
| 6 <META HTTP-EQUIV="Content-Script-Type" CONTENT="text/javascript"> | 6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" /> |
| 7 <META NAME="keywords" CONTENT="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"> | 7 <meta http-equiv="Content-Type" content= |
| 8 <META NAME="language" CONTENT="Latin"> | 8 "text/html; charset=us-ascii" /> |
| 9 <META NAME="security" CONTENT="public"> | 9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> |
| 10 <META NAME="owner" CONTENT="ealarcon@unav.es"> | 10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" /> |
| 11 <META NAME="author" CONTENT="Enrique Alarcón"> | 11 <meta name="keywords" content= |
| 12 <META NAME="abstract" CONTENT=""> | 12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" /> |
| 13 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="screen" HREF="vscreen.css" TYPE="text/css"> | 13 <meta name="language" content="Latin" /> |
| 14 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="print" HREF="vprint.css" TYPE="text/css"> | 14 <meta name="security" content="public" /> |
| 15 <TITLE>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. 61-78</TITLE> | 15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" /> |
| 16 </HEAD> | 16 <meta name="author" content="Enrique Alarcón" /> |
| 17 <BODY> | 17 <meta name="abstract" content="" /> |
| 18 <A HREF="http://www.corpusthomisticum.org/"><DIV CLASS="tres">CORPUS THOMISTICUM</DIV></A> | 18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type= |
| 19 <DIV CLASS="uno">Sancti Thomae de Aquino</DIV> | 19 "text/css" /> |
| 20 <DIV CLASS="uno">Summa Theologiae</DIV> | 20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type= |
| 21 <DIV CLASS="dos">secunda pars secundae partis a quaestione LXI ad LXXVIII</DIV> | 21 "text/css" /> |
| 22 <BR> | 22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, IIª-IIae q. |
| 23 <DIV CLASS="centro"> | 23 61-78</title> |
| 24 <TABLE ALIGN="center" SUMMARY="Imago"> | 24 </head> |
| 25 <TR> | 25 <body> |
| 26 <TH><IMG SRC="icons/fugit190.jpg" WIDTH="275" HEIGHT="190" BORDER="0" ALT="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" ALIGN="middle"></TH> | 26 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a> |
| 27 </TR> | 27 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div> |
| 28 </TABLE> | 28 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div> |
| 29 <BR> | 29 <div class="uno">Summa Theologiae</div> |
| 30 <SPAN CLASS="tres">Textum Leoninum Romae 1897 editum<BR>ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<BR>denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<BR><BR></SPAN> | 30 <div class="dos">secunda pars secundae partis a quaestione LXI ad |
| 31 <BR><HR><BR> | 31 LXXVIII</div> |
| 32 <P> | 32 <br /> |
| 33 <A HREF="sth3057.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> | 33 <div class="centro"> |
| 34 | 34 <table align="center" summary="Imago"> |
| 35 <A HREF="sth3079.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> | 35 <tr> |
| 36 </P> | 36 <th><img src="icons/fugit190.jpg" width="275" height="190" border= |
| 37 <SCRIPT LANGUAGE="JavaScript" TYPE="text/javascript"> | 37 "0" alt= |
| 38 "Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" | |
| 39 align="middle" /></th> | |
| 40 </tr> | |
| 41 </table> | |
| 42 <br /> | |
| 43 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1897 editum<br /> | |
| 44 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias | |
| 45 magneticas<br /> | |
| 46 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br /> | |
| 47 <br /></span><br /> | |
| 48 <hr /> | |
| 49 <br /> | |
| 50 <p><a href="sth3057.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 51 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 52 <a href="sth3079.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 53 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 54 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 55 //<![CDATA[ | |
| 38 <!-- | 56 <!-- |
| 39 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 | 57 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
| 40 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} | 58 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 41 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); | 59 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 42 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | 60 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); |
| 746 document.write('<OPTION VALUE="#42305">IIª-IIae q. 78 a. 4 s. c.'); | 764 document.write('<OPTION VALUE="#42305">IIª-IIae q. 78 a. 4 s. c.'); |
| 747 document.write('<OPTION VALUE="#42306">IIª-IIae q. 78 a. 4 co.'); | 765 document.write('<OPTION VALUE="#42306">IIª-IIae q. 78 a. 4 co.'); |
| 748 document.write('<OPTION VALUE="#42307">IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 1'); | 766 document.write('<OPTION VALUE="#42307">IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 1'); |
| 749 document.write('<OPTION VALUE="#42308">IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 2'); | 767 document.write('<OPTION VALUE="#42308">IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 2'); |
| 750 document.write('<OPTION VALUE="#42309">IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 3'); | 768 document.write('<OPTION VALUE="#42309">IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 3'); |
| 751 document.write('</SELECT>'); | 769 document.write('<\/SELECT>'); |
| 752 document.write('<BR><BR>'); | 770 document.write('<BR><BR>'); |
| 753 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | 771 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); |
| 754 document.write('</FORM>'); | 772 document.write('<\/FORM>'); |
| 755 // --> | 773 // --> |
| 756 </SCRIPT> | 774 //]]> |
| 757 <BR><HR><BR> | 775 </script><br /> |
| 758 </DIV> | 776 <hr /> |
| 759 <DIV CLASS="D">Quaestio 61</DIV> | 777 <br /></div> |
| 760 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 778 <div class="D">Quaestio 61</div> |
| 761 <P TITLE="II-II q. 61 pr."><A NAME="41607"><SPAN CLASS="ref">[41607] IIª-IIae q. 61 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de partibus iustitiae. Et primo, de partibus subiectivis, quae sunt species iustitiae, scilicet distributiva et commutativa; secundo, de partibus quasi integralibus; tertio, de partibus quasi potentialibus, scilicet de virtutibus adiunctis. Circa primum occurrit duplex consideratio, prima, de ipsis iustitiae partibus; secunda, de vitiis oppositis. Et quia restitutio videtur esse actus commutativae iustitiae, primo considerandum est de distinctione iustitiae commutativae et distributivae, secundo, de restitutione. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum sint duae species iustitiae, iustitia distributiva et commutativa. Secundo, utrum eodem modo in eis medium accipiatur. Tertio, utrum sit earum uniformis vel multiplex materia. Quarto, utrum secundum aliquam earum specierum iustum sit idem quod contrapassum.</P> | 779 <div class="G">Prooemium</div> |
| 762 <BR> | 780 <p title="II-II q. 61 pr."><a name="41607"><span class= |
| 763 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 781 "ref">[41607] IIª-IIae q. 61 pr.</span></a> Deinde |
| 764 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 arg. 1"><A NAME="41608"><SPAN CLASS="ref">[41608] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter ponantur duae species iustitiae, iustitia distributiva et commutativa. Non enim potest esse iustitiae species quod multitudini nocet, cum iustitia ad bonum commune ordinetur. Sed distribuere bona communia in multos nocet bono communi multitudinis, tum quia exhauriuntur opes communes; tum etiam quia mores hominum corrumpuntur; dicit enim Tullius, in libro de Offic., <I>fit deterior qui accipit, et ad idem semper expectandum paratior</I>. Ergo distributio non pertinet ad aliquam iustitiae speciem.</P> | 782 considerandum est de partibus iustitiae. Et primo, de partibus |
| 765 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 arg. 2"><A NAME="41609"><SPAN CLASS="ref">[41609] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, iustitiae actus est reddere unicuique quod suum est, ut supra habitum est. Sed in distributione non redditur alicui quod suum erat, sed de novo appropriatur sibi id quod erat commune. Ergo hoc ad iustitiam non pertinet.</P> | 783 subiectivis, quae sunt species iustitiae, scilicet distributiva et |
| 766 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 arg. 3"><A NAME="41610"><SPAN CLASS="ref">[41610] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, iustitia non solum est in principe, sed etiam in subiectis, ut supra habitum est. Sed distribuere semper pertinet ad principem. Ergo distributiva non pertinet ad iustitiam.</P> | 784 commutativa; secundo, de partibus quasi integralibus; tertio, de |
| 767 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 arg. 4"><A NAME="41611"><SPAN CLASS="ref">[41611] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, distributivum iustum est bonorum communium, ut dicitur in V Ethic. sed communia pertinent ad iustitiam legalem. Ergo iustitia distributiva non est species iustitiae particularis, sed iustitiae legalis.</P> | 785 partibus quasi potentialibus, scilicet de virtutibus adiunctis. |
| 768 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 arg. 5"><A NAME="41612"><SPAN CLASS="ref">[41612] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, unum et multa non diversificant speciem virtutis. Sed iustitia commutativa consistit in hoc quod aliquid redditur uni; iustitia vero distributiva in hoc quod aliquid datur multis. Ergo non sunt diversae species iustitiae.</P> | 786 Circa primum occurrit duplex consideratio, prima, de ipsis |
| 769 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 s. c."><A NAME="41613"><SPAN CLASS="ref">[41613] IIª-IIae q. 61 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in V Ethic., ponit duas partes iustitiae, et dicit quod <I>una est directiva in distributionibus, alia in commutationibus</I>.</P> | 787 iustitiae partibus; secunda, de vitiis oppositis. Et quia |
| 770 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 co."><A NAME="41614"><SPAN CLASS="ref">[41614] IIª-IIae q. 61 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, iustitia particularis ordinatur ad aliquam privatam personam, quae comparatur ad communitatem sicut pars ad totum. Potest autem ad aliquam partem duplex ordo attendi. Unus quidem partis ad partem, cui similis est ordo unius privatae personae ad aliam. Et hunc ordinem dirigit commutativa iustitia, quae consistit in his quae mutuo fiunt inter duas personas ad invicem. Alius ordo attenditur totius ad partes, et huic ordini assimilatur ordo eius quod est commune ad singulas personas. Quem quidem ordinem dirigit iustitia distributiva, quae est distributiva communium secundum proportionalitatem. Et ideo duae sunt iustitiae species, scilicet commutativa et distributiva.</P> | 788 restitutio videtur esse actus commutativae iustitiae, primo |
| 771 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 ad 1"><A NAME="41615"><SPAN CLASS="ref">[41615] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod sicut in largitionibus privatarum personarum commendatur moderatio, effusio vero culpatur; ita etiam in distributione communium bonorum est moderatio servanda, in quo dirigit iustitia distributiva.</P> | 789 considerandum est de distinctione iustitiae commutativae et |
| 772 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 ad 2"><A NAME="41616"><SPAN CLASS="ref">[41616] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod sicut pars et totum quodammodo sunt idem, ita id quod est totius quodammodo est partis. Et ita cum ex bonis communibus aliquid in singulos distribuitur, quilibet aliquo modo recipit quod suum est.</P> | 790 distributivae, secundo, de restitutione. Circa primum quaeruntur |
| 773 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 ad 3"><A NAME="41617"><SPAN CLASS="ref">[41617] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod actus distributionis quae est communium bonorum pertinet solum ad praesidentem communibus bonis, sed tamen iustitia distributiva est et in subditis, quibus distribuitur, inquantum scilicet sunt contenti iusta distributione. Quamvis etiam distributio quandoque fiat bonorum communium non quidem civitati, sed uni familiae, quorum distributio fieri potest auctoritate alicuius privatae personae.</P> | 791 quatuor. Primo, utrum sint duae species iustitiae, iustitia |
| 774 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 ad 4"><A NAME="41618"><SPAN CLASS="ref">[41618] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod motus accipiunt speciem a termino ad quem. Et ideo ad iustitiam legalem pertinet ordinare ea quae sunt privatarum personarum in bonum commune, sed ordinare e converso bonum commune ad personas particulares per distributionem est iustitiae particularis.</P> | 792 distributiva et commutativa. Secundo, utrum eodem modo in eis |
| 775 <P TITLE="II-II q. 61 a. 1 ad 5"><A NAME="41619"><SPAN CLASS="ref">[41619] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod iustitia distributiva et commutativa non solum distinguuntur secundum unum et multa, sed secundum diversam rationem debiti, alio enim modo debetur alicui id quod est commune, alio modo id quod est proprium.</P> | 793 medium accipiatur. Tertio, utrum sit earum uniformis vel multiplex |
| 776 <BR> | 794 materia. Quarto, utrum secundum aliquam earum specierum iustum sit |
| 777 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 795 idem quod contrapassum.</p> |
| 778 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 arg. 1"><A NAME="41620"><SPAN CLASS="ref">[41620] IIª-IIae q. 61 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod medium eodem modo accipiatur in iustitia distributiva et commutativa. Utraque enim sub iustitia particulari continetur, ut dictum est. Sed in omnibus temperantiae vel fortitudinis partibus accipitur uno modo medium. Ergo etiam eodem modo est accipiendum medium in iustitia distributiva et commutativa.</P> | 796 <br /> |
| 779 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 arg. 2"><A NAME="41621"><SPAN CLASS="ref">[41621] IIª-IIae q. 61 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, forma virtutis moralis in medio consistit quod secundum rationem determinatur. Cum ergo unius virtutis sit una forma, videtur quod in utraque sit eodem modo medium accipiendum.</P> | 797 <div class="E">Articulus 1</div> |
| 780 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 arg. 3"><A NAME="41622"><SPAN CLASS="ref">[41622] IIª-IIae q. 61 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in iustitia distributiva accipitur medium attendendo diversam dignitatem personarum. Sed dignitas personarum attenditur etiam in commutativa iustitia, sicut in punitionibus, plus enim punitur qui percussit principem quam qui percussit privatam personam. Ergo eodem modo accipitur medium in utraque iustitia.</P> | 798 <p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 1"><a name="41608"><span class= |
| 781 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 s. c."><A NAME="41623"><SPAN CLASS="ref">[41623] IIª-IIae q. 61 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod in iustitia distributiva accipitur medium secundum geometricam proportionalitatem, in commutativa autem secundum arithmeticam.</P> | 799 "ref">[41608] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 782 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 co."><A NAME="41624"><SPAN CLASS="ref">[41624] IIª-IIae q. 61 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, in distributiva iustitia datur aliquid alicui privatae personae inquantum id quod est totius est debitum parti. Quod quidem tanto maius est quanto ipsa pars maiorem principalitatem habet in toto. Et ideo in distributiva iustitia tanto plus alicui de bonis communibus datur quanto illa persona maiorem principalitatem habet in communitate. Quae quidem principalitas in aristocratica communitate attenditur secundum virtutem, in oligarchica secundum divitias, in democratica secundum libertatem, et in aliis aliter. Et ideo in iustitia distributiva non accipitur medium secundum aequalitatem rei ad rem, sed secundum proportionem rerum ad personas, ut scilicet, sicut una persona excedit aliam, ita etiam res quae datur uni personae excedit rem quae datur alii. Et ideo dicit philosophus quod tale medium est secundum geometricam proportionalitatem, in qua attenditur aequale non secundum quantitatem, sed secundum proportionem. Sicut si dicamus quod sicut se habent sex ad quatuor, ita se habent tria ad duo, quia utrobique est sesquialtera proportio, in qua maius habet totum minus et mediam partem eius, non autem est aequalitas excessus secundum quantitatem, quia sex excedunt quatuor in duobus, tria vero excedunt duo in uno. Sed in commutationibus redditur aliquid alicui singulari personae propter rem eius quae accepta est, ut maxime patet in emptione et venditione, in quibus primo invenitur ratio commutationis. Et ideo oportet adaequare rem rei, ut quanto iste plus habet quam suum sit de eo quod est alterius, tantundem restituat ei cuius est. Et sic fit aequalitas secundum arithmeticam medietatem, quae attenditur secundum parem quantitatis excessum, sicut quinque est medium inter sex et quatuor, in unitate enim excedit et exceditur. Si ergo a principio uterque habebat quinque, et unus eorum accepit unum de eo quod est alterius; unus, scilicet accipiens, habebit sex, et alii relinquentur quatuor. Erit ergo iustitia si uterque reducatur ad medium, ut accipiatur unum ab eo qui habet sex, et detur ei qui habet quatuor, sic enim uterque habebit quinque, quod est medium.</P> | 800 sic proceditur. Videtur quod inconvenienter ponantur duae species |
| 783 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 ad 1"><A NAME="41625"><SPAN CLASS="ref">[41625] IIª-IIae q. 61 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in aliis virtutibus moralibus accipitur medium secundum rationem, et non secundum rem. Sed in iustitia accipitur medium rei, et ideo secundum diversitatem rerum diversimode medium accipitur.</P> | 801 iustitiae, iustitia distributiva et commutativa. Non enim potest |
| 784 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 ad 2"><A NAME="41626"><SPAN CLASS="ref">[41626] IIª-IIae q. 61 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod generalis forma iustitiae est aequalitas, in qua convenit iustitia distributiva cum commutativa. In una tamen invenitur aequalitas secundum proportionalitatem geometricam, in alia secundum arithmeticam.</P> | 802 esse iustitiae species quod multitudini nocet, cum iustitia ad |
| 785 <P TITLE="II-II q. 61 a. 2 ad 3"><A NAME="41627"><SPAN CLASS="ref">[41627] IIª-IIae q. 61 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod in actionibus et passionibus conditio personae facit ad quantitatem rei, maior enim est iniuria si percutiatur princeps quam si percutiatur privata persona. Et ita conditio personae in distributiva iustitia attenditur secundum se, in commutativa autem secundum quod per hoc diversificatur res.</P> | 803 bonum commune ordinetur. Sed distribuere bona communia in multos |
| 786 <BR> | 804 nocet bono communi multitudinis, tum quia exhauriuntur opes |
| 787 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 805 communes; tum etiam quia mores hominum corrumpuntur; dicit enim |
| 788 <P TITLE="II-II q. 61 a. 3 arg. 1"><A NAME="41628"><SPAN CLASS="ref">[41628] IIª-IIae q. 61 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod materia utriusque iustitiae non sit diversa. Diversitas enim materiae facit diversitatem virtutis, ut patet in temperantia et fortitudine. Si igitur distributivae iustitiae et commutativae sit diversa materia, videtur quod non contineantur sub una virtute, scilicet sub iustitia.</P> | 806 Tullius, in libro de Offic., <i>fit deterior qui accipit, et ad |
| 789 <P TITLE="II-II q. 61 a. 3 arg. 2"><A NAME="41629"><SPAN CLASS="ref">[41629] IIª-IIae q. 61 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, distributio, quae pertinet ad distributivam iustitiam, <I>est pecuniae vel honoris vel aliorum quaecumque dispertiri possunt inter eos qui communitate communicant</I>; ut dicitur in V Ethic. Quorum etiam est commutatio inter personas ad invicem, quae pertinet ad commutativam iustitiam. Ergo non est diversa materia distributivae et commutativae iustitiae.</P> | 807 idem semper expectandum paratior</i>. Ergo distributio non pertinet |
| 790 <P TITLE="II-II q. 61 a. 3 arg. 3"><A NAME="41630"><SPAN CLASS="ref">[41630] IIª-IIae q. 61 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, si sit alia materia distributivae iustitiae et alia materia commutativae propter hoc quod differunt specie, ubi non erit differentia speciei, non debebit esse materiae diversitas. Sed philosophus ponit unam speciem commutativae iustitiae, quae tamen habet multiplicem materiam. Non ergo videtur esse multiplex materia harum specierum.</P> | 808 ad aliquam iustitiae speciem.</p> |
| 791 <P TITLE="II-II q. 61 a. 3 s. c."><A NAME="41631"><SPAN CLASS="ref">[41631] IIª-IIae q. 61 a. 3 s. c. </SPAN></A>In contrarium est quod dicitur in V Ethic., quod una species iustitiae <I>est directiva in distributionibus, alia in commutationibus</I>.</P> | 809 <p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 2"><a name="41609"><span class= |
| 792 <P TITLE="II-II q. 61 a. 3 co."><A NAME="41632"><SPAN CLASS="ref">[41632] IIª-IIae q. 61 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, iustitia est circa quasdam operationes exteriores, scilicet distributionem et commutationem, quae quidem sunt usus quorundam exteriorum, vel rerum vel personarum vel etiam operum, rerum quidem, sicut cum aliquis vel aufert vel restituit alteri suam rem; personarum autem, sicut cum aliquis in ipsam personam hominis iniuriam facit, puta percutiendo vel conviciando, aut etiam cum reverentiam exhibet; operum autem, sicut cum quis iuste ab alio exigit vel alteri reddit aliquod opus. Si igitur accipiamus ut materiam utriusque iustitiae ea quorum operationes sunt usus, eadem est materia distributivae et commutativae iustitiae, nam et res distribui possunt a communi in singulos, et commutari de uno in alium; et etiam est quaedam distributio laboriosorum operum, et recompensatio. Si autem accipiamus ut materiam utriusque iustitiae actiones ipsas principales quibus utimur personis, rebus et operibus, sic invenitur utrobique alia materia. Nam distributiva iustitia est directiva distributionis, commutativa vero iustitia est directiva commutationum quae attendi possunt inter duas personas. Quarum quaedam sunt involuntariae; quaedam vero voluntariae. Involuntariae quidem, quando aliquis utitur re alterius vel persona vel opere, eo invito. Quod quidem contingit quandoque occulte per fraudem; quandoque etiam manifeste per violentiam. Utrumque autem contingit aut in rem aut in personam propriam, aut in personam coniunctam. In rem quidem, si occulte unus rem alterius accipiat, vocatur furtum; si autem manifeste, vocatur rapina. In personam autem propriam, vel quantum ad ipsam consistentiam personae; vel quantum ad dignitatem ipsius. Si autem quantum ad consistentiam personae, sic laeditur aliquis occulte per dolosam occisionem seu percussionem, et per veneni exhibitionem; manifeste autem per occisionem manifestam, aut per incarcerationem aut verberationem seu membri mutilationem. Quantum autem ad dignitatem personae, laeditur aliquis occulte quidem per falsa testimonia seu detractiones, quibus aliquis aufert famam suam, et per alia huiusmodi; manifeste autem per accusationem in iudicio, seu per convicii illationem. Quantum autem ad personam coniunctam, laeditur aliquis in uxore, ut in pluribus occulte, per adulterium; in servo autem, cum aliquis servum seducit, ut a domino discedat; et haec etiam manifeste fieri possunt. Et eadem ratio est de aliis personis coniunctis, in quas etiam possunt omnibus modis iniuriae committi sicut et in personam principalem. Sed adulterium et servi seductio sunt proprie iniuriae circa has personas, tamen, quia servus est possessio quaedam, hoc refertur ad furtum. Voluntariae autem commutationes dicuntur quando aliquis voluntarie transfert rem suam in alterum. Et si quidem simpliciter in alterum transferat rem suam absque debito, sicut in donatione, non est actus iustitiae, sed liberalitatis. Intantum autem ad iustitiam voluntaria translatio pertinet inquantum est ibi aliquid de ratione debiti. Quod quidem contingit tripliciter. Uno modo, quando aliquis transfert simpliciter rem suam in alterum pro recompensatione alterius rei, sicut accidit in venditione et emptione. Secundo modo, quando aliquis tradit rem suam alteri concedens ei usum rei cum debito recuperandi rem. Et si quidem gratis concedit usum rei, vocatur ususfructus in rebus quae aliquid fructificant; vel simpliciter mutuum seu accommodatum in rebus quae non fructificant, sicut sunt denarii, vasa et huiusmodi. Si vero nec ipse usus gratis conceditur, vocatur locatio et conductio. Tertio modo aliquis tradit rem suam ut recuperandam, non ratione usus, sed vel ratione conservationis, sicut in deposito; vel ratione obligationis, sicut cum quis rem suam pignori obligat, seu cum aliquis pro alio fideiubet. In omnibus autem huiusmodi actionibus, sive voluntariis sive involuntariis, est eadem ratio accipiendi medium secundum aequalitatem recompensationis. Et ideo omnes istae actiones ad unam speciem iustitiae pertinent, scilicet ad commutativam.</P> | 810 "ref">[41609] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 793 <P TITLE="II-II q. 61 a. 3 ad arg."><A NAME="41633"><SPAN CLASS="ref">[41633] IIª-IIae q. 61 a. 3 ad arg. </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta.</P> | 811 iustitiae actus est reddere unicuique quod suum est, ut supra |
| 794 <BR> | 812 habitum est. Sed in distributione non redditur alicui quod suum |
| 795 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 813 erat, sed de novo appropriatur sibi id quod erat commune. Ergo hoc |
| 796 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 arg. 1"><A NAME="41634"><SPAN CLASS="ref">[41634] IIª-IIae q. 61 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod iustum sit simpliciter idem quod contrapassum. Iudicium enim divinum est simpliciter iustum. Sed haec est forma divini iudicii, ut secundum quod aliquis fecit, patiatur, secundum illud Matth. VII, <I>in quo iudicio iudicaveritis, iudicabimini, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis</I>. Ergo iustum est simpliciter idem quod contrapassum.</P> | 814 ad iustitiam non pertinet.</p> |
| 797 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 arg. 2"><A NAME="41635"><SPAN CLASS="ref">[41635] IIª-IIae q. 61 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in utraque iustitiae specie datur aliquid alicui secundum quandam aequalitatem, in respectu quidem ad dignitatem personae in iustitia distributiva, quae quidem personae dignitas maxime videtur attendi secundum opera quibus aliquis communitati servivit; in respectu autem ad rem in qua quis damnificatus est, in iustitia commutativa. Secundum autem utramque aequalitatem aliquis contrapatitur secundum quod fecit. Ergo videtur quod iustum simpliciter sit idem quod contrapassum.</P> | 815 <p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 3"><a name="41610"><span class= |
| 798 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 arg. 3"><A NAME="41636"><SPAN CLASS="ref">[41636] IIª-IIae q. 61 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, maxime videtur quod non oporteat aliquem contrapati secundum quod fecit, propter differentiam voluntarii et involuntarii, qui enim involuntarie fecit iniuriam, minus punitur. Sed voluntarium et involuntarium, quae accipiuntur ex parte nostra, non diversificant medium iustitiae, quod est medium rei et non quoad nos. Ergo iustum simpliciter idem esse videtur quod contrapassum.</P> | 816 "ref">[41610] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 799 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 s. c."><A NAME="41637"><SPAN CLASS="ref">[41637] IIª-IIae q. 61 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in V Ethic., probat non quodlibet iustum esse contrapassum.</P> | 817 iustitia non solum est in principe, sed etiam in subiectis, ut |
| 800 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 co."><A NAME="41638"><SPAN CLASS="ref">[41638] IIª-IIae q. 61 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod hoc quod dicitur contrapassum importat aequalem recompensationem passionis ad actionem praecedentem. Quod quidem propriissime dicitur in passionibus iniuriosis quibus aliquis personam proximi laedit, puta, si percutit, quod repercutiatur. Et hoc quidem iustum determinatur in lege, Exod. XXI, <I>reddet animam pro anima, oculum pro oculo,</I> et cetera. Et quia etiam auferre rem alterius est quoddam facere, ideo secundario etiam in his dicitur contrapassum, prout scilicet aliquis qui damnum intulit, in re sua ipse etiam damnificatur. Et hoc etiam iustum continetur in lege, Exod. XXII, <I>si quis furatus fuerit bovem aut ovem, et occiderit vel vendiderit, quinque boves pro uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove</I>. Tertio vero transfertur nomen contrapassi ad voluntarias commutationes, in quibus utrinque est actio et passio, sed voluntarium diminuit de ratione passionis, ut dictum est. In omnibus autem his debet fieri, secundum rationem iustitiae commutativae, recompensatio secundum aequalitatem, ut scilicet passio recompensata sit aequalis actioni. Non autem semper esset aequalis si idem specie aliquis pateretur quod fecit. Nam primo quidem, cum quis iniuriose laedat alterius personam maiorem, maior est actio quam passio eiusdem speciei quam ipse pateretur. Et ideo ille qui percutit principem non solum repercutitur, sed multo gravius punitur. Similiter etiam cum quis aliquem involuntarium in re sua damnificat, maior est actio quam esset passio si sibi sola res illa auferretur, quia ipse qui damnificavit alium, in re sua nihil damnificaretur. Et ideo punitur in hoc quod multiplicius restituat, quia etiam non solum damnificavit personam privatam, sed rempublicam, eius tutelae securitatem infringendo. Similiter etiam nec in commutationibus voluntariis semper esset aequalis passio si aliquis daret rem suam, accipiens rem alterius, quia forte res alterius est multo maior quam sua. Et ideo oportet secundum quandam proportionatam commensurationem adaequare passionem actioni in commutationibus, ad quod inventa sunt numismata. Et sic contrapassum est commutativum iustum. In distributiva autem iustitia locum non habet. Quia in distributiva iustitia non attenditur aequalitas secundum proportionem rei ad rem, vel passionis ad actionem, unde dicitur contrapassum, sed secundum proportionalitatem rerum ad personas, ut supra dictum est.</P> | 818 supra habitum est. Sed distribuere semper pertinet ad principem. |
| 801 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 ad 1"><A NAME="41639"><SPAN CLASS="ref">[41639] IIª-IIae q. 61 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illa forma divini iudicii attenditur secundum rationem commutativae iustitiae, prout scilicet recompensat praemia meritis et supplicia peccatis.</P> | 819 Ergo distributiva non pertinet ad iustitiam.</p> |
| 802 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 ad 2"><A NAME="41640"><SPAN CLASS="ref">[41640] IIª-IIae q. 61 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod si alicui qui communitati servisset retribueretur aliquid pro servitio impenso, non esset hoc distributivae iustitiae, sed commutativae. In distributiva enim iustitia non attenditur aequalitas eius quod quis accipit ad id quod ipse impendit, sed ad id quod alius accipit, secundum modum utriusque personae.</P> | 820 <p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 4"><a name="41611"><span class= |
| 803 <P TITLE="II-II q. 61 a. 4 ad 3"><A NAME="41641"><SPAN CLASS="ref">[41641] IIª-IIae q. 61 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod quando actio iniuriosa est voluntaria, excedit iniuria, et sic accipitur ut maior res. Unde oportet maiorem poenam ei recompensari non secundum differentiam quoad nos, sed secundum differentiam rei.</P> | 821 "ref">[41611] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 804 <BR> | 822 distributivum iustum est bonorum communium, ut dicitur in V Ethic. |
| 805 <DIV CLASS="D">Quaestio 62</DIV> | 823 sed communia pertinent ad iustitiam legalem. Ergo iustitia |
| 806 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 824 distributiva non est species iustitiae particularis, sed iustitiae |
| 807 <P TITLE="II-II q. 62 pr."><A NAME="41642"><SPAN CLASS="ref">[41642] IIª-IIae q. 62 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de restitutione. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, cuius actus sit. Secundo, utrum necesse sit ad salutem omne ablatum restitui. Tertio, utrum oporteat multiplicatum illud restituere. Quarto, utrum oporteat restitui id quod quis non accepit. Quinto, utrum oporteat restitui ei a quo acceptum est. Sexto, utrum oporteat restituere eum qui accepit. Septimo, utrum aliquem alium. Octavo, utrum sit statim restituendum.</P> | 825 legalis.</p> |
| 808 <BR> | 826 <p title="II-II q. 61 a. 1 arg. 5"><a name="41612"><span class= |
| 809 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 827 "ref">[41612] IIª-IIae q. 61 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 810 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 arg. 1"><A NAME="41643"><SPAN CLASS="ref">[41643] IIª-IIae q. 62 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod restitutio non sit actus iustitiae commutativae. Iustitia enim respicit rationem debiti. Sed sicut donatio potest esse eius quod non debetur, ita etiam et restitutio. Ergo restitutio non est actus alicuius partis iustitiae.</P> | 828 unum et multa non diversificant speciem virtutis. Sed iustitia |
| 811 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 arg. 2"><A NAME="41644"><SPAN CLASS="ref">[41644] IIª-IIae q. 62 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud quod iam transiit et non est, restitui non potest. Sed iustitia et iniustitia sunt circa quasdam actiones et passiones, quae non manent, sed transeunt. Ergo restitutio non videtur esse actus alicuius partis iustitiae.</P> | 829 commutativa consistit in hoc quod aliquid redditur uni; iustitia |
| 812 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 arg. 3"><A NAME="41645"><SPAN CLASS="ref">[41645] IIª-IIae q. 62 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, restitutio est quasi quaedam recompensatio eius quod subtractum est. Sed aliquid potest homini subtrahi non solum in commutatione, sed etiam in distributione, puta cum aliquis distribuens minus dat alicui quam debeat habere. Ergo restitutio non magis est actus commutativae iustitiae quam distributivae.</P> | 830 vero distributiva in hoc quod aliquid datur multis. Ergo non sunt |
| 813 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 s. c."><A NAME="41646"><SPAN CLASS="ref">[41646] IIª-IIae q. 62 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, restitutio ablationi opponitur. Sed ablatio rei alienae est actus iniustitiae circa commutationes. Ergo restitutio eius est actus iustitiae quae est in commutationibus directiva.</P> | 831 diversae species iustitiae.</p> |
| 814 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 co."><A NAME="41647"><SPAN CLASS="ref">[41647] IIª-IIae q. 62 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod restituere nihil aliud esse videtur quam iterato aliquem statuere in possessionem vel dominium rei suae. Et ita in restitutione attenditur aequalitas iustitiae secundum recompensationem rei ad rem, quae pertinet ad iustitiam commutativam. Et ideo restitutio est actus commutativae iustitiae, quando scilicet res unius ab alio habetur, vel per voluntatem eius, sicut in mutuo vel deposito; vel contra voluntatem eius, sicut in rapina vel furto.</P> | 832 <p title="II-II q. 61 a. 1 s. c."><a name="41613"><span class= |
| 815 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 ad 1"><A NAME="41648"><SPAN CLASS="ref">[41648] IIª-IIae q. 62 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illud quod alteri non debetur non est, proprie loquendo, eius, etsi aliquando eius fuerit. Et ideo magis videtur esse nova donatio quam restitutio cum quis alteri reddit quod ei non debet. Habet tamen aliquam similitudinem restitutionis, quia res materialiter est eadem. Non tamen est eadem secundum formalem rationem quam respicit iustitia, quod est esse suum alicuius. Unde nec proprie restitutio dicitur.</P> | 833 "ref">[41613] IIª-IIae q. 61 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra |
| 816 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 ad 2"><A NAME="41649"><SPAN CLASS="ref">[41649] IIª-IIae q. 62 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod nomen restitutionis, inquantum importat iterationem quandam, supponit rei identitatem. Et ideo secundum primam impositionem nominis, restitutio videtur locum habere praecipue in rebus exterioribus, quae manentes eaedem et secundum substantiam et secundum ius dominii, ab uno possunt ad alium devenire. Sed sicut ab huiusmodi rebus nomen commutationis translatum est ad actiones vel passiones quae pertinent ad reverentiam vel iniuriam alicuius personae, seu nocumentum vel profectum; ita etiam nomen restitutionis ad haec derivatur quae, licet realiter non maneant, tamen manent in effectu, vel corporali, puta cum ex percussione laeditur corpus; vel qui est in opinione hominum, sicut cum aliquis verbo opprobrioso remanet homo infamatus, vel etiam minoratus in suo honore.</P> | 834 est quod philosophus, in V Ethic., ponit duas partes iustitiae, et |
| 817 <P TITLE="II-II q. 62 a. 1 ad 3"><A NAME="41650"><SPAN CLASS="ref">[41650] IIª-IIae q. 62 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod recompensatio quam facit distribuens ei cui dedit minus quam debuit, fit secundum comparationem rei ad rem, ut si quanto minus habuit quam debuit, tanto plus ei detur. Et ideo iam pertinet ad iustitiam commutativam.</P> | 835 dicit quod <i>una est directiva in distributionibus, alia in |
| 818 <BR> | 836 commutationibus</i>.</p> |
| 819 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 837 <p title="II-II q. 61 a. 1 co."><a name="41614"><span class= |
| 820 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 arg. 1"><A NAME="41651"><SPAN CLASS="ref">[41651] IIª-IIae q. 62 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sit necessarium ad salutem quod fiat restitutio eius quod ablatum est. Quod enim est impossibile non est de necessitate salutis. Sed aliquando impossibile est restituere id quod est ablatum, puta cum aliquis abstulit alicui membrum vel vitam. Ergo non videtur esse de necessitate salutis quod aliquis restituat quod alteri abstulit.</P> | 838 "ref">[41614] IIª-IIae q. 61 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 821 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 arg. 2"><A NAME="41652"><SPAN CLASS="ref">[41652] IIª-IIae q. 62 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, committere aliquod peccatum non est de necessitate salutis, quia sic homo esset perplexus. Sed quandoque illud quod aufertur non potest restitui sine peccato, puta cum aliquis alicui famam abstulit verum dicendo. Ergo restituere ablatum non est de necessitate salutis.</P> | 839 dicendum quod, sicut dictum est, iustitia particularis ordinatur ad |
| 822 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 arg. 3"><A NAME="41653"><SPAN CLASS="ref">[41653] IIª-IIae q. 62 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quod factum est non potest fieri ut factum non fuerit. Sed aliquando alicui aufertur honor suae personae ex hoc ipso quod passus est aliquo iniuste eum vituperante. Ergo non potest sibi restitui quod ablatum est. Et ita non est de necessitate salutis restituere ablatum.</P> | 840 aliquam privatam personam, quae comparatur ad communitatem sicut |
| 823 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 arg. 4"><A NAME="41654"><SPAN CLASS="ref">[41654] IIª-IIae q. 62 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, ille qui impedit aliquem ab aliquo bono consequendo videtur ei auferre, quia <I>quod modicum deest, quasi nihil deesse videtur</I>, ut philosophus dicit, in II Physic. Sed cum aliquis impedit aliquem ne consequatur praebendam vel aliquid huiusmodi, non videtur quod teneatur ei ad restitutionem praebendae, quia quandoque non posset. Non ergo restituere ablatum est de necessitate salutis.</P> | 841 pars ad totum. Potest autem ad aliquam partem duplex ordo attendi. |
| 824 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 s. c."><A NAME="41655"><SPAN CLASS="ref">[41655] IIª-IIae q. 62 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, <I>non dimittitur peccatum, nisi restituatur ablatum</I>.</P> | 842 Unus quidem partis ad partem, cui similis est ordo unius privatae |
| 825 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 co."><A NAME="41656"><SPAN CLASS="ref">[41656] IIª-IIae q. 62 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod restitutio, sicut dictum est, est actus iustitiae commutativae, quae in quadam aequalitate consistit. Et ideo restituere importat redditionem illius rei quae iniuste ablata est, sic enim per iteratam eius exhibitionem aequalitas reparatur. Si vero iuste ablatum sit, inaequalitas erit ut ei restituatur, quia iustitia in aequalitate consistit. Cum igitur servare iustitiam sit de necessitate salutis, consequens est quod restituere id quod iniuste ablatum est alicui, sit de necessitate salutis.</P> | 843 personae ad aliam. Et hunc ordinem dirigit commutativa iustitia, |
| 826 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 ad 1"><A NAME="41657"><SPAN CLASS="ref">[41657] IIª-IIae q. 62 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in quibus non potest recompensari aequivalens, sufficit quod recompensetur quod possibile est, sicut patet de honoribus qui sunt ad Deum et ad parentes, ut philosophus dicit, in VIII Ethic. Et ideo quando id quod est ablatum non est restituibile per aliquid aequale, debet fieri recompensatio qualis possibilis est. Puta, cum aliquis alicui abstulit membrum, debet ei recompensare vel in pecunia vel in aliquo honore, considerata conditione utriusque personae, secundum arbitrium probi viri.</P> | 844 quae consistit in his quae mutuo fiunt inter duas personas ad |
| 827 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 ad 2"><A NAME="41658"><SPAN CLASS="ref">[41658] IIª-IIae q. 62 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod aliquis potest alicui famam tripliciter auferre. Uno modo, verum dicendo et iuste, puta cum aliquis crimen alicuius prodit ordine debito servato. Et tunc non tenetur ad restitutionem famae. Alio modo, falsum dicendo et iniuste. Et tunc tenetur restituere famam confitendo se falsum dixisse. Tertio modo, verum dicendo sed iniuste, puta cum aliquis prodit crimen alterius contra ordinem debitum. Et tunc tenetur ad restitutionem famae quantum potest, sine mendacio tamen, utpote quod dicat se male dixisse, vel quod iniuste eum diffamaverit. Vel, si non possit famam restituere, debet ei aliter recompensare, sicut et in aliis dictum est.</P> | 845 invicem. Alius ordo attenditur totius ad partes, et huic ordini |
| 828 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 ad 3"><A NAME="41659"><SPAN CLASS="ref">[41659] IIª-IIae q. 62 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod actio contumeliam inferentis non potest fieri ut non fuerit. Potest tamen fieri ut eius effectus, scilicet diminutio dignitatis personae in opinione hominum, reparetur per exhibitionem reverentiae.</P> | 846 assimilatur ordo eius quod est commune ad singulas personas. Quem |
| 829 <P TITLE="II-II q. 62 a. 2 ad 4"><A NAME="41660"><SPAN CLASS="ref">[41660] IIª-IIae q. 62 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod aliquis potest impedire aliquem ne habeat praebendam, multipliciter. Uno modo, iuste, puta si, intendens honorem Dei vel utilitatem Ecclesiae, procuret quod detur alicui personae digniori. Et tunc nullo modo tenetur ad restitutionem vel ad aliquam recompensationem faciendam. Alio modo, iniuste, puta si intendat eius nocumentum quem impedit, propter odium vel vindictam aut aliquid huiusmodi. Et tunc, si impedit ne praebenda detur digno, consulens quod non detur, antequam sit firmatum quod ei detur; tenetur quidem ad aliquam recompensationem, pensatis conditionibus personarum et negotii, secundum arbitrium sapientis; non tamen tenetur ad aequale, quia ille nondum fuerat adeptus et poterat multipliciter impediri. Si vero iam firmatum sit quod alicui detur praebenda, et aliquis propter causam indebitam procuret quod revocetur, idem est ac si iam habitam ei auferret. Et ideo tenetur ad restitutionem aequalis, tamen secundum suam facultatem.</P> | 847 quidem ordinem dirigit iustitia distributiva, quae est distributiva |
| 830 <BR> | 848 communium secundum proportionalitatem. Et ideo duae sunt iustitiae |
| 831 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 849 species, scilicet commutativa et distributiva.</p> |
| 832 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 arg. 1"><A NAME="41661"><SPAN CLASS="ref">[41661] IIª-IIae q. 62 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non sufficiat restituere simplum quod iniuste ablatum est. Dicitur enim Exod. XXII, <I>si quis furatus fuerit bovem aut ovem, et occiderit vel vendiderit, quinque boves pro uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove</I>. Sed quilibet tenetur mandatum divinae legis observare. Ergo ille qui furatur tenetur restituere quadruplum vel quintuplum.</P> | 850 <p title="II-II q. 61 a. 1 ad 1"><a name="41615"><span class= |
| 833 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 arg. 2"><A NAME="41662"><SPAN CLASS="ref">[41662] IIª-IIae q. 62 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, <I>ea quae scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt</I>, ut dicitur ad Rom. XV. Sed Luc. XIX Zachaeus dicit ad dominum, <I>si quem defraudavi, reddo quadruplum</I>. Ergo homo debet restituere multiplicatum id quod iniuste accepit.</P> | 851 "ref">[41615] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 834 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 arg. 3"><A NAME="41663"><SPAN CLASS="ref">[41663] IIª-IIae q. 62 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nulli potest iuste auferri id quod dare non debet. Sed iudex iuste aufert ab eo qui furatus est plus quam furatus est, pro emenda. Ergo homo debet illud solvere. Et ita non sufficit reddere simplum.</P> | 852 ergo dicendum quod sicut in largitionibus privatarum personarum |
| 835 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 s. c."><A NAME="41664"><SPAN CLASS="ref">[41664] IIª-IIae q. 62 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quia restitutio reducit ad aequalitatem quod inaequaliter ablatum est. Sed aliquis reddendo quod accepit simplum, reducit ad aequalitatem. Ergo solum tenetur tantum restituere quantum accepit.</P> | 853 commendatur moderatio, effusio vero culpatur; ita etiam in |
| 836 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 co."><A NAME="41665"><SPAN CLASS="ref">[41665] IIª-IIae q. 62 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod cum aliquis iniuste accipit rem alienam, duo sunt ibi. Quorum unum est inaequalitas ex parte rei, quae quandoque est sine iniustitia, ut patet in mutuis. Aliud autem est iniustitiae culpa, quae potest esse etiam cum aequalitate rei, puta cum aliquis intendat inferre violentiam sed non praevalet. Quantum ergo ad primum adhibetur remedium per restitutionem, inquantum per eam aequalitas reparatur, ad quod sufficit quod restituat tantum quantum habuit de alieno. Sed quantum ad culpam adhibetur remedium per poenam, cuius inflictio pertinet ad iudicem. Et ideo antequam sit condemnatus per iudicium non tenetur plus restituere quam accepit, sed postquam condemnatus est, tenetur poenam solvere.</P> | 854 distributione communium bonorum est moderatio servanda, in quo |
| 837 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 ad 1"><A NAME="41666"><SPAN CLASS="ref">[41666] IIª-IIae q. 62 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad primum, quia lex illa determinativa est poenae per iudicem infligendae. Et quamvis ad observantiam iudicialis praecepti nullus teneatur post Christi adventum, ut supra habitum est; potest tamen idem vel simile statui in lege humana, de qua erit eadem ratio.</P> | 855 dirigit iustitia distributiva.</p> |
| 838 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 ad 2"><A NAME="41667"><SPAN CLASS="ref">[41667] IIª-IIae q. 62 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Zachaeus id dixit quasi supererogare volens. Unde et praemiserat, <I>ecce dimidium bonorum meorum do pauperibus</I>.</P> | 856 <p title="II-II q. 61 a. 1 ad 2"><a name="41616"><span class= |
| 839 <P TITLE="II-II q. 62 a. 3 ad 3"><A NAME="41668"><SPAN CLASS="ref">[41668] IIª-IIae q. 62 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod iudex, condemnando, iuste potest accipere aliquid amplius, loco emendae, quod tamen, antequam condemnaretur, non debebat.</P> | 857 "ref">[41616] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 840 <BR> | 858 dicendum quod sicut pars et totum quodammodo sunt idem, ita id quod |
| 841 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 859 est totius quodammodo est partis. Et ita cum ex bonis communibus |
| 842 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 arg. 1"><A NAME="41669"><SPAN CLASS="ref">[41669] IIª-IIae q. 62 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod aliquis debeat restituere quod non abstulit. Ille enim qui damnum alicui infert tenetur damnum removere. Sed quandoque aliquis damnificat aliquem ultra id quod accepit, puta cum aliquis effodit semina, damnificat eum qui seminavit in tota messe futura; et sic videtur quod teneatur ad eius restitutionem. Ergo aliquis tenetur ad restitutionem eius quod non abstulit.</P> | 860 aliquid in singulos distribuitur, quilibet aliquo modo recipit quod |
| 843 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 arg. 2"><A NAME="41670"><SPAN CLASS="ref">[41670] IIª-IIae q. 62 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ille qui detinet pecuniam creditoris ultra terminum praefixum videtur eum damnificare in toto eo quod lucrari de pecunia posset. Quod tamen ipse non aufert. Ergo videtur quod aliquis teneatur restituere quod non abstulit.</P> | 861 suum est.</p> |
| 844 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 arg. 3"><A NAME="41671"><SPAN CLASS="ref">[41671] IIª-IIae q. 62 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, iustitia humana derivatur a iustitia divina. Sed Deo debet aliquis restituere plus quam ab eo accepit, secundum illud Matth. XXV, <I>sciebas quod meto ubi non semino, et congrego ubi non sparsi</I>. Ergo iustum est ut etiam restituat homini aliquid quod non accepit.</P> | 862 <p title="II-II q. 61 a. 1 ad 3"><a name="41617"><span class= |
| 845 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 s. c."><A NAME="41672"><SPAN CLASS="ref">[41672] IIª-IIae q. 62 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod recompensatio ad iustitiam pertinet inquantum aequalitatem facit. Sed si aliquis restitueret quod non accepit, hoc non esset aequale. Ergo talis restitutio non est iustum quod fiat.</P> | 863 "ref">[41617] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 846 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 co."><A NAME="41673"><SPAN CLASS="ref">[41673] IIª-IIae q. 62 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod quicumque damnificat aliquem videtur ei auferre id in quo ipsum damnificat, damnum enim dicitur ex eo quod aliquis minus habet quam debet habere, secundum philosophum, in V Ethic. Et ideo homo tenetur ad restitutionem eius in quo aliquem damnificavit. Sed aliquis damnificatur dupliciter. Uno modo, quia aufertur ei id quod actu habebat. Et tale damnum semper est restituendum secundum recompensationem aequalis, puta si aliquis damnificet aliquem diruens domum eius, tenetur ad tantum quantum valet domus. Alio modo damnificat aliquis aliquem impediendo ne adipiscatur quod erat in via habendi. Et tale damnum non oportet recompensare ex aequo. Quia minus est habere aliquid virtute quam habere actu. Qui autem est in via adipiscendi aliquid habet illud solum secundum virtutem vel potentiam. Et ideo si redderetur ei ut haberet hoc in actu, restitueretur ei quod est ablatum non simplum, sed multiplicatum, quod non est de necessitate restitutionis, ut dictum est. Tenetur tamen aliquam recompensationem facere, secundum conditionem personarum et negotiorum.</P> | 864 dicendum quod actus distributionis quae est communium bonorum |
| 847 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 ad 1"><A NAME="41674"><SPAN CLASS="ref">[41674] IIª-IIae q. 62 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad primum et secundum. Nam ille qui semen sparsit in agro nondum habet messem in actu, sed solum in virtute; et similiter ille qui habet pecuniam nondum habet lucrum in actu, sed solum virtute; et utrumque potest multipliciter impediri.</P> | 865 pertinet solum ad praesidentem communibus bonis, sed tamen iustitia |
| 848 <P TITLE="II-II q. 62 a. 4 ad 3"><A NAME="41675"><SPAN CLASS="ref">[41675] IIª-IIae q. 62 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod Deus nihil requirit ab homine nisi bonum quod ipse in nobis seminavit. Et ideo verbum illud vel intelligitur secundum pravam existimationem servi pigri, qui existimavit se ab alio non accepisse. Vel intelligitur quantum ad hoc quod Deus requirit a nobis fructus donorum, qui sunt et ab eo et a nobis, quamvis ipsa dona a Deo sint sine nobis.</P> | 866 distributiva est et in subditis, quibus distribuitur, inquantum |
| 849 <BR> | 867 scilicet sunt contenti iusta distributione. Quamvis etiam |
| 850 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> | 868 distributio quandoque fiat bonorum communium non quidem civitati, |
| 851 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 arg. 1"><A NAME="41676"><SPAN CLASS="ref">[41676] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod non oporteat restitutionem facere semper ei a quo acceptum est aliquid. Nulli enim debemus nocere. Sed aliquando esset in nocumentum hominis si redderetur quod ab eo acceptum est; vel etiam in nocumentum aliorum, puta si aliquis redderet gladium depositum furioso. Ergo non semper est restituendum ei a quo acceptum est.</P> | 869 sed uni familiae, quorum distributio fieri potest auctoritate |
| 852 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 arg. 2"><A NAME="41677"><SPAN CLASS="ref">[41677] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ille qui illicite aliquid dedit non meretur illud recuperare. Sed quandoque aliquis illicite dat quod alius etiam illicite accipit, sicut apparet in dante et recipiente aliquid simoniace. Ergo non semper restituendum est ei a quo acceptum est.</P> | 870 alicuius privatae personae.</p> |
| 853 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 arg. 3"><A NAME="41678"><SPAN CLASS="ref">[41678] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nullus tenetur ad impossibile. Sed quandoque est impossibile restituere ei a quo acceptum est, vel quia est mortuus, vel quia nimis distat, vel quia est ignotus. Ergo non semper facienda est restitutio ei a quo acceptum est.</P> | 871 <p title="II-II q. 61 a. 1 ad 4"><a name="41618"><span class= |
| 854 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 arg. 4"><A NAME="41679"><SPAN CLASS="ref">[41679] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, magis debet homo recompensare ei a quo maius beneficium accepit. Sed ab aliis personis homo plus accepit beneficii quam ab illo qui mutuavit vel deposuit, sicut a parentibus. Ergo magis subveniendum est quandoque alicui personae alteri quam restituendum ei a quo est acceptum.</P> | 872 "ref">[41618] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 855 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 arg. 5"><A NAME="41680"><SPAN CLASS="ref">[41680] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, vanum est restituere illud quod ad manum restituentis per restitutionem pervenit. Sed si praelatus iniuste aliquid Ecclesiae subtraxit et ei restituat, ad manus eius deveniet, quia ipse est rerum Ecclesiae conservator. Ergo non debet restituere Ecclesiae a qua abstulit. Et sic non semper restituendum est ei a quo est ablatum.</P> | 873 dicendum quod motus accipiunt speciem a termino ad quem. Et ideo ad |
| 856 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 s. c."><A NAME="41681"><SPAN CLASS="ref">[41681] IIª-IIae q. 62 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Rom. XIII, <I>reddite omnibus debita, cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal</I>.</P> | 874 iustitiam legalem pertinet ordinare ea quae sunt privatarum |
| 857 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 co."><A NAME="41682"><SPAN CLASS="ref">[41682] IIª-IIae q. 62 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod per restitutionem fit reductio ad aequalitatem commutativae iustitiae, quae consistit in rerum adaequatione, sicut dictum est. Huiusmodi autem rerum adaequatio fieri non posset nisi ei qui minus habet quam quod suum est, suppleretur quod deest. Et ad hanc suppletionem faciendam necesse est ut ei fiat restitutio a quo acceptum est.</P> | 875 personarum in bonum commune, sed ordinare e converso bonum commune |
| 858 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 ad 1"><A NAME="41683"><SPAN CLASS="ref">[41683] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod quando res restituenda apparet esse graviter noxia ei cui restitutio facienda est vel alteri, non ei debet tunc restitui, quia restitutio ordinatur ad utilitatem eius cui restituitur; omnia enim quae possidentur sub ratione utilis cadunt. Nec tamen debet ille qui detinet rem alienam, sibi appropriare, sed vel reservare ut congruo tempore restituat, vel etiam alibi tradere tutius conservandam.</P> | 876 ad personas particulares per distributionem est iustitiae |
| 859 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 ad 2"><A NAME="41684"><SPAN CLASS="ref">[41684] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod aliquis dupliciter aliquid illicite dat uno modo, quia ipsa datio est illicita et contra legem, sicut patet in eo qui simoniace aliquid dedit. Talis meretur amittere quod dedit, unde non debet ei restitutio fieri de his. Et quia etiam ille qui accepit contra legem accepit, non debet sibi retinere, sed debet in pios usus convertere. Alio modo aliquis illicite dat quia propter rem illicitam dat, licet ipsa datio non sit illicita, sicut cum quis dat meretrici propter fornicationem. Unde et mulier potest sibi retinere quod ei datum est, et si superflue aliquid per fraudem vel dolum extorsisset, tenetur eidem restituere.</P> | 877 particularis.</p> |
| 860 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 ad 3"><A NAME="41685"><SPAN CLASS="ref">[41685] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod si ille cui debet fieri restitutio sit omnino ignotus, debet homo restituere secundum quod potest, scilicet dando in eleemosynas pro salute ipsius, sive sit mortuus sive sit vivus; praemissa tamen diligenti inquisitione de persona eius cui est restitutio facienda. Si vero sit mortuus ille cui est restitutio facienda, debet restitui heredi eius, qui computatur quasi una persona cum ipso. Si vero sit multum distans, debet sibi transmitti quod ei debetur, et praecipue si sit res magni valoris, et possit commode transmitti. Alioquin debet in aliquo loco tuto deponi ut pro eo conservetur, et domino significari.</P> | 878 <p title="II-II q. 61 a. 1 ad 5"><a name="41619"><span class= |
| 861 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 ad 4"><A NAME="41686"><SPAN CLASS="ref">[41686] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod aliquis de hoc quod est sibi proprium debet magis satisfacere parentibus vel his a quibus accepit maiora beneficia. Non autem debet aliquis recompensare benefactori de alieno, quod contingeret si quod debet uni alteri restitueret, nisi forte in casu extremae necessitatis, in quo posset et deberet aliquis etiam auferre aliena ut patri subveniret.</P> | 879 "ref">[41619] IIª-IIae q. 61 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 862 <P TITLE="II-II q. 62 a. 5 ad 5"><A NAME="41687"><SPAN CLASS="ref">[41687] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod praelatus potest rem Ecclesiae surripere tripliciter. Uno modo, si rem Ecclesiae non sibi deputatam, sed alteri, sibi usurparet, puta si episcopus usurparet sibi rem capituli. Et tunc planum est quod debet restituere ponendo in manus eorum ad quos de iure pertinet. Alio modo, si rem Ecclesiae suae custodiae deputatam in alterius dominium transferat, puta consanguinei vel amici. Et tunc debet Ecclesiae restituere, et sub sua cura habere ut ad successorem perveniat. Alio modo potest praelatus surripere rem Ecclesiae solo animo, dum scilicet incipit habere animum possidendi eam ut suam, et non nomine Ecclesiae. Et tunc debet restituere talem animum deponendo.</P> | 880 dicendum quod iustitia distributiva et commutativa non solum |
| 863 <BR> | 881 distinguuntur secundum unum et multa, sed secundum diversam |
| 864 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> | 882 rationem debiti, alio enim modo debetur alicui id quod est commune, |
| 865 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 arg. 1"><A NAME="41688"><SPAN CLASS="ref">[41688] IIª-IIae q. 62 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod non teneatur semper restituere ille qui accepit. Per restitutionem enim reparatur aequalitas iustitiae, quae consistit in hoc quod subtrahatur ei qui plus habet et detur ei qui minus habet. Sed contingit quandoque quod ille qui rem aliquam subtraxit alicui non habet eam, sed devenit ad manus alterius. Ergo non tenetur ille restituere qui accepit, sed alius qui rem habet.</P> | 883 alio modo id quod est proprium.</p> |
| 866 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 arg. 2"><A NAME="41689"><SPAN CLASS="ref">[41689] IIª-IIae q. 62 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nullus tenetur crimen suum detegere. Sed aliquando aliquis restitutionem faciendo crimen suum detegit, ut patet in furto. Ergo non semper tenetur ille qui abstulit restituere.</P> | 884 <br /> |
| 867 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 arg. 3"><A NAME="41690"><SPAN CLASS="ref">[41690] IIª-IIae q. 62 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, eiusdem rei non est multoties restitutio facienda. Sed quandoque multi simul aliquam rem surripiunt et unus eorum eam integre restituit. Ergo non semper ille qui accepit tenetur ad restituendum.</P> | 885 <div class="E">Articulus 2</div> |
| 868 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 s. c."><A NAME="41691"><SPAN CLASS="ref">[41691] IIª-IIae q. 62 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra, ille qui peccavit tenetur satisfacere. Sed restitutio ad satisfactionem pertinet. Ergo ille qui abstulit tenetur restituere.</P> | 886 <p title="II-II q. 61 a. 2 arg. 1"><a name="41620"><span class= |
| 869 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 co."><A NAME="41692"><SPAN CLASS="ref">[41692] IIª-IIae q. 62 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod circa illum qui rem alienam accepit duo sunt consideranda, scilicet ipsa res accepta, et ipsa acceptio. Ratione autem rei tenetur eam restituere quandiu eam apud se habet, quia quod habet ultra id quod suum est, debet ei subtrahi et dari ei cui deest, secundum formam commutativae iustitiae. Sed ipsa acceptio rei alienae potest tripliciter se habere. Quandoque enim est iniuriosa, scilicet contra voluntatem existens eius qui est rei dominus, ut patet in furto et rapina. Et tunc tenetur ad restitutionem non solum ratione rei, sed etiam ratione iniuriosae actionis, etiam si res apud ipsum non remaneat. Sicut enim qui percutit aliquem tenetur recompensare iniuriam passo, quamvis nihil apud ipsum maneat; ita etiam qui furatur vel rapit tenetur ad recompensationem damni illati, etiam si nihil inde habeat; et ulterius pro iniuria illata debet puniri. Alio modo aliquis accipit rem alterius in utilitatem suam absque iniuria, cum voluntate scilicet eius cuius est res, sicut patet in mutuis. Et tunc ille qui accepit tenetur ad restitutionem eius quod accepit non solum ratione rei, sed etiam ratione acceptionis, etiam si rem amiserit, tenetur enim recompensare ei qui gratiam fecit, quod non fiet si per hoc damnum incurrat. Tertio modo aliquis accipit rem alterius absque iniuria non pro sua utilitate, sicut patet in depositis. Et ideo ille qui sic accepit in nullo tenetur ratione acceptionis, quinimmo accipiendo impendit obsequium, tenetur autem ratione rei. Et propter hoc, si ei subtrahatur res absque sua culpa, non tenetur ad restitutionem. Secus autem esset si cum magna sua culpa rem depositam amitteret.</P> | 887 "ref">[41620] IIª-IIae q. 61 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 870 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 ad 1"><A NAME="41693"><SPAN CLASS="ref">[41693] IIª-IIae q. 62 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod restitutio non ordinatur principaliter ad hoc quod ille qui plus habet quam debet, habere desinat, sed ad hoc quod illi qui minus habet suppleatur. Unde in his rebus quae unus potest ab alio accipere sine eius detrimento, non habet locum restitutio, puta cum aliquis accipit lumen a candela alterius. Et ideo quamvis ille qui abstulit non habeat id quod accepit, sed in alium sit translatum; quia tamen alter privatur re sua, tenetur ei ad restitutionem et ille qui rem abstulit, ratione iniuriosae actionis; et ille qui rem habet, ratione ipsius rei.</P> | 888 secundum sic proceditur. Videtur quod medium eodem modo accipiatur |
| 871 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 ad 2"><A NAME="41694"><SPAN CLASS="ref">[41694] IIª-IIae q. 62 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod homo, etsi non teneatur crimen suum detegere hominibus, tenetur tamen crimen suum detegere Deo in confessione. Et ita per sacerdotem cui confitetur potest restitutionem facere rei alienae.</P> | 889 in iustitia distributiva et commutativa. Utraque enim sub iustitia |
| 872 <P TITLE="II-II q. 62 a. 6 ad 3"><A NAME="41695"><SPAN CLASS="ref">[41695] IIª-IIae q. 62 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod quia restitutio principaliter ordinatur ad removendum damnum eius a quo est aliquid iniuste ablatum, ideo postquam ei restitutio sufficiens facta est per unum, alii non tenentur ei ulterius restituere, sed magis refusionem facere ei qui restituit, qui tamen potest condonare.</P> | 890 particulari continetur, ut dictum est. Sed in omnibus temperantiae |
| 873 <BR> | 891 vel fortitudinis partibus accipitur uno modo medium. Ergo etiam |
| 874 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> | 892 eodem modo est accipiendum medium in iustitia distributiva et |
| 875 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 arg. 1"><A NAME="41696"><SPAN CLASS="ref">[41696] IIª-IIae q. 62 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod illi qui non acceperunt non teneantur restituere. Restitutio enim quaedam poena est accipientis. Sed nullus debet puniri nisi qui peccavit. Ergo nullus debet restituere nisi qui accepit.</P> | 893 commutativa.</p> |
| 876 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 arg. 2"><A NAME="41697"><SPAN CLASS="ref">[41697] IIª-IIae q. 62 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, iustitia non obligat aliquem ad hoc quod rem alterius augeat. Sed si ad restitutionem teneretur non solum ille qui accepit, sed etiam illi qui qualitercumque cooperantur, augeretur ex hoc res illius cui est aliquid subtractum, tum quia sibi multoties restitutio fieret; tum etiam quia quandoque aliqui operam dant ad hoc quod aliqua res alicui auferatur, quae tamen ei non aufertur. Ergo non tenentur alii ad restitutionem.</P> | 894 <p title="II-II q. 61 a. 2 arg. 2"><a name="41621"><span class= |
| 877 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 arg. 3"><A NAME="41698"><SPAN CLASS="ref">[41698] IIª-IIae q. 62 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nullus tenetur se periculo exponere ad hoc quod rem alterius salvet. Sed aliquando, manifestando latronem vel ei resistendo, aliquis periculo mortis se exponeret. Non ergo tenetur aliquis ad restitutionem propter hoc quod non manifestat latronem, vel non ei resistit.</P> | 895 "ref">[41621] IIª-IIae q. 61 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 878 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 s. c."><A NAME="41699"><SPAN CLASS="ref">[41699] IIª-IIae q. 62 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Rom. I, <I>digni sunt morte non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus</I>. Ergo, pari ratione, etiam consentientes debent restituere.</P> | 896 forma virtutis moralis in medio consistit quod secundum rationem |
| 879 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 co."><A NAME="41700"><SPAN CLASS="ref">[41700] IIª-IIae q. 62 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, ad restitutionem tenetur aliquis non solum ratione rei alienae quam accepit, sed etiam ratione iniuriosae acceptionis. Et ideo quicumque est causa iniustae acceptionis tenetur ad restitutionem quod quidem contingit dupliciter, directe scilicet, et indirecte. Directe quidem, quando inducit aliquis alium ad accipiendum. Et hoc quidem tripliciter. Primo quidem, movendo ad ipsam acceptionem, quod quidem fit praecipiendo, consulendo, consentiendo expresse, et laudando aliquem quasi strenuum de hoc quod aliena accipit. Alio modo, ex parte ipsius accipientis, quia scilicet eum receptat, vel qualitercumque ei auxilium fert. Tertio modo, ex parte rei acceptae, quia scilicet est particeps furti vel rapinae, quasi socius maleficii. Indirecte vero, quando aliquis non impedit, cum possit et debeat impedire, vel quia subtrahit praeceptum sive consilium impediens furtum sive rapinam; vel quia subtrahit suum auxilium, quo posset obsistere; vel quia occultat post factum. Quae his versibus comprehenduntur, <I>iussio, consilium, consensus, palpo, recursus, participans, mutus, non obstans, non manifestans</I>. Sciendum tamen quod quinque praemissorum semper obligant ad restitutionem. Primo, iussio, quia scilicet ille qui iubet est principaliter movens; unde ipse principaliter tenetur ad restituendum. Secundo, consensus, in eo scilicet sine quo rapina fieri non potest. Tertio, recursus, quando scilicet aliquis est receptator latronum et eis patrocinium praestat. Quarto, participatio, quando scilicet aliquis participat in crimine latrocinii et in praeda. Quinto, tenetur ille qui non obstat, cum obstare teneatur, sicut principes, qui tenentur custodire iustitiam in terra, si per eorum defectum latrones increscant, ad restitutionem tenentur; quia redditus quos habent sunt quasi stipendia ad hoc instituta ut iustitiam conservent in terra. In aliis autem casibus enumeratis non semper obligatur aliquis ad restituendum. Non enim semper consilium vel adulatio, vel aliquid huiusmodi, est efficax causa rapinae. Unde tunc solum tenetur consiliator aut palpo, idest adulator, ad restitutionem, quando probabiliter aestimari potest quod ex huiusmodi causis fuerit iniusta acceptio subsecuta.</P> | 897 determinatur. Cum ergo unius virtutis sit una forma, videtur quod |
| 880 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 ad 1"><A NAME="41701"><SPAN CLASS="ref">[41701] IIª-IIae q. 62 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod non solum peccat ille qui peccatum exequitur, sed etiam qui quocumque modo peccati est causa sive consiliando, sive praecipiendo, sive quovis alio modo.</P> | 898 in utraque sit eodem modo medium accipiendum.</p> |
| 881 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 ad 2"><A NAME="41702"><SPAN CLASS="ref">[41702] IIª-IIae q. 62 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod principaliter tenetur restituere ille qui est principalis in facto, principaliter quidem praecipiens, secundario exequens, et consequenter alii per ordinem. Uno tamen restituente illi qui passus est damnum, alius eidem restituere non tenetur, sed illi qui sunt principales in facto, et ad quos res pervenit, tenentur aliis restituere qui restituerunt. Quando autem aliquis praecipit iniustam acceptionem quae non subsequitur, non est restitutio facienda, cum restitutio principaliter ordinetur ad reintegrandam rem eius qui iniuste est damnificatus.</P> | 899 <p title="II-II q. 61 a. 2 arg. 3"><a name="41622"><span class= |
| 882 <P TITLE="II-II q. 62 a. 7 ad 3"><A NAME="41703"><SPAN CLASS="ref">[41703] IIª-IIae q. 62 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod non semper ille qui non manifestat latronem tenetur ad restitutionem, aut qui non obstat, vel qui non reprehendit, sed solum quando incumbit alicui ex officio, sicut principibus terrae. Quibus ex hoc non multum imminet periculum, propter hoc enim potestate publica potiuntur, ut sint iustitiae custodes.</P> | 900 "ref">[41622] IIª-IIae q. 61 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 883 <BR> | 901 in iustitia distributiva accipitur medium attendendo diversam |
| 884 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> | 902 dignitatem personarum. Sed dignitas personarum attenditur etiam in |
| 885 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 arg. 1"><A NAME="41704"><SPAN CLASS="ref">[41704] IIª-IIae q. 62 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod non teneatur aliquis statim restituere, sed potius licite possit restitutionem differre. Praecepta enim affirmativa non obligant ad semper. Sed necessitas restituendi imminet ex praecepto affirmativo. Ergo non obligatur homo ad statim restituendum.</P> | 903 commutativa iustitia, sicut in punitionibus, plus enim punitur qui |
| 886 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 arg. 2"><A NAME="41705"><SPAN CLASS="ref">[41705] IIª-IIae q. 62 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nullus tenetur ad impossibile. Sed quandoque aliquis non potest statim restituere. Ergo nullus tenetur ad statim restituendum.</P> | 904 percussit principem quam qui percussit privatam personam. Ergo |
| 887 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 arg. 3"><A NAME="41706"><SPAN CLASS="ref">[41706] IIª-IIae q. 62 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, restitutio est quidam actus virtutis, scilicet iustitiae. Tempus autem est una de circumstantiis quae requiruntur ad actus virtutum. Cum igitur aliae circumstantiae non sint determinatae in actibus virtutum, sed determinabiles secundum rationem prudentiae; videtur quod nec in restitutione sit tempus determinatum, ut scilicet aliquis teneatur ad statim restituendum.</P> | 905 eodem modo accipitur medium in utraque iustitia.</p> |
| 888 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 s. c."><A NAME="41707"><SPAN CLASS="ref">[41707] IIª-IIae q. 62 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod eadem ratio esse videtur in omnibus quae sunt restituenda. Sed ille qui conducit opera mercenarii non potest differre restitutionem, ut patet per illud quod habetur Levit. XIX <I>non morabitur opus mercenarii tui apud te usque mane</I>. Ergo neque in aliis restitutionibus faciendis potest fieri dilatio, sed statim restituere oportet.</P> | 906 <p title="II-II q. 61 a. 2 s. c."><a name="41623"><span class= |
| 889 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 co."><A NAME="41708"><SPAN CLASS="ref">[41708] IIª-IIae q. 62 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod sicut accipere rem alienam est peccatum contra iustitiam, ita etiam detinere eam, quia per hoc quod aliquis detinet rem alienam invito domino, impedit eum ab usu rei suae, et sic ei facit iniuriam. Manifestum est autem quod nec per modicum tempus licet in peccato morari, sed quilibet tenetur statim peccatum deserere, secundum illud Eccli. XXI, <I>quasi a facie colubri fuge peccatum</I>. Et ideo quilibet tenetur statim restituere, vel petere dilationem ab eo qui potest usum rei concedere.</P> | 907 "ref">[41623] IIª-IIae q. 61 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 890 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 ad 1"><A NAME="41709"><SPAN CLASS="ref">[41709] IIª-IIae q. 62 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod praeceptum de restitutione facienda, quamvis secundum formam sit affirmativum, implicat tamen in se negativum praeceptum, quo prohibemur rem alterius detinere.</P> | 908 est quod philosophus dicit, in V Ethic., quod in iustitia |
| 891 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 ad 2"><A NAME="41710"><SPAN CLASS="ref">[41710] IIª-IIae q. 62 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod quando aliquis non potest statim restituere, ipsa impotentia absolvit eum ab instanti restitutione facienda, sicut etiam totaliter a restitutione absolvitur si omnino sit impotens. Debet tamen remissionem vel dilationem petere ab eo cui debet, aut per se aut per alium.</P> | 909 distributiva accipitur medium secundum geometricam |
| 892 <P TITLE="II-II q. 62 a. 8 ad 3"><A NAME="41711"><SPAN CLASS="ref">[41711] IIª-IIae q. 62 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod cuiuscumque circumstantiae omissio contrariatur virtuti, pro determinata est habenda, et oportet illam circumstantiam observare. Et quia per dilationem restitutionis committitur peccatum iniustae detentionis, quod iustitiae opponitur, ideo necesse est tempus esse determinatum, ut statim restitutio fiat.</P> | 910 proportionalitatem, in commutativa autem secundum arithmeticam.</p> |
| 893 <BR> | 911 <p title="II-II q. 61 a. 2 co."><a name="41624"><span class= |
| 894 <DIV CLASS="D">Quaestio 63</DIV> | 912 "ref">[41624] IIª-IIae q. 61 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 895 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 913 dicendum quod, sicut dictum est, in distributiva iustitia datur |
| 896 <P TITLE="II-II q. 63 pr."><A NAME="41712"><SPAN CLASS="ref">[41712] IIª-IIae q. 63 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de vitiis oppositis praedictis iustitiae partibus. Et primo, de acceptione personarum, quae opponitur iustitiae distributivae; secundo, de peccatis quae opponuntur iustitiae commutativae. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum personarum acceptio sit peccatum. Secundo, utrum habeat locum in dispensatione spiritualium. Tertio, utrum in exhibitione honorum. Quarto, utrum in iudiciis.</P> | 914 aliquid alicui privatae personae inquantum id quod est totius est |
| 897 <BR> | 915 debitum parti. Quod quidem tanto maius est quanto ipsa pars maiorem |
| 898 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 916 principalitatem habet in toto. Et ideo in distributiva iustitia |
| 899 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 arg. 1"><A NAME="41713"><SPAN CLASS="ref">[41713] IIª-IIae q. 63 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod personarum acceptio non sit peccatum. In nomine enim personae intelligitur personae dignitas. Sed considerare dignitates personarum pertinet ad distributivam iustitiam. Ergo personarum acceptio non est peccatum.</P> | 917 tanto plus alicui de bonis communibus datur quanto illa persona |
| 900 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 arg. 2"><A NAME="41714"><SPAN CLASS="ref">[41714] IIª-IIae q. 63 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in rebus humanis personae sunt principaliores quam res, quia res sunt propter personas, et non e converso. Sed rerum acceptio non est peccatum. Ergo multo minus acceptio personarum.</P> | 918 maiorem principalitatem habet in communitate. Quae quidem |
| 901 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 arg. 3"><A NAME="41715"><SPAN CLASS="ref">[41715] IIª-IIae q. 63 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, apud Deum nulla potest esse iniquitas vel peccatum. Sed Deus videtur personas accipere, quia interdum duorum hominum unius conditionis unum assumit per gratiam, et alterum relinquit in peccato, secundum illud Matth. XXIV, <I>duo erunt in lecto, unus assumetur et alius relinquetur</I>. Ergo acceptio personarum non est peccatum.</P> | 919 principalitas in aristocratica communitate attenditur secundum |
| 902 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 s. c."><A NAME="41716"><SPAN CLASS="ref">[41716] IIª-IIae q. 63 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, nihil prohibetur in lege divina nisi peccatum. Sed personarum acceptio prohibetur Deut. I, ubi dicitur, <I>non accipietis cuiusquam personam</I>. Ergo personarum acceptio est peccatum.</P> | 920 virtutem, in oligarchica secundum divitias, in democratica secundum |
| 903 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 co."><A NAME="41717"><SPAN CLASS="ref">[41717] IIª-IIae q. 63 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod personarum acceptio opponitur distributivae iustitiae. Consistit enim aequalitas distributivae iustitiae in hoc quod diversis personis diversa tribuuntur secundum proportionem ad dignitates personarum. Si ergo aliquis consideret illam proprietatem personae propter quam id quod ei confertur est ei debitum, non erit acceptio personae, sed causae, unde Glossa, super illud ad Ephes. VI, <I>non est personarum acceptio apud Deum</I>, dicit quod iudex iustus causas discernit, non personas. Puta si aliquis promoveat aliquem ad magisterium propter sufficientiam scientiae, hic attenditur causa debita, non persona, si autem aliquis consideret in eo cui aliquid confert, non id propter quod id quod ei datur esset ei proportionatum vel debitum, sed solum hoc quod est iste homo, puta Petrus vel Martinus, est hic acceptio personae, quia non attribuitur ei aliquid propter aliquam causam quae faciat eum dignum, sed simpliciter attribuitur personae. Ad personam autem refertur quaecumque conditio non faciens ad causam propter quam sit dignus hoc dono, puta si aliquis promoveat aliquem ad praelationem vel magisterium quia est dives, vel quia est consanguineus suus, est acceptio personae. Contingit tamen aliquam conditionem personae facere eam dignam respectu unius rei, et non respectu alterius, sicut consanguinitas facit aliquem dignum ad hoc quod instituatur heres patrimonii, non autem ad hoc quod conferatur ei praelatio ecclesiastica. Et ideo eadem conditio personae in uno negotio considerata facit acceptionem personae, in alio autem non facit. Sic ergo patet quod personarum acceptio opponitur iustitiae distributivae in hoc quod praeter proportionem agitur. Nihil autem opponitur virtuti nisi peccatum. Unde consequens est quod personarum acceptio sit peccatum.</P> | 921 libertatem, et in aliis aliter. Et ideo in iustitia distributiva |
| 904 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 ad 1"><A NAME="41718"><SPAN CLASS="ref">[41718] IIª-IIae q. 63 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in distributiva iustitia considerantur conditiones personarum quae faciunt ad causam dignitatis vel debiti. Sed in acceptione personarum considerantur conditiones quae non faciunt ad causam, ut dictum est.</P> | 922 non accipitur medium secundum aequalitatem rei ad rem, sed secundum |
| 905 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 ad 2"><A NAME="41719"><SPAN CLASS="ref">[41719] IIª-IIae q. 63 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod personae proportionantur et dignae redduntur aliquibus quae eis distribuuntur, propter aliquas res quae pertinent ad conditionem personae, et ideo huiusmodi conditiones sunt attendendae tanquam propriae causae. Cum autem considerantur ipsae personae, attenditur non causa ut causa. Et ideo patet quod, quamvis personae sint digniores simpliciter, non tamen sunt digniores quoad hoc.</P> | 923 proportionem rerum ad personas, ut scilicet, sicut una persona |
| 906 <P TITLE="II-II q. 63 a. 1 ad 3"><A NAME="41720"><SPAN CLASS="ref">[41720] IIª-IIae q. 63 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod duplex est datio. Una quidem pertinens ad iustitiam, qua scilicet aliquis dat alicui quod ei debetur. Et circa tales dationes attenditur personarum acceptio. Alia est datio ad liberalitatem pertinens, qua scilicet gratis datur alicui quod ei non debetur. Et talis est collatio munerum gratiae, per quae peccatores assumuntur a Deo. Et in hac donatione non habet locum personarum acceptio, quia quilibet potest absque iniustitia de suo dare quantum vult et cui vult, secundum illud Matth. XX, <I>an non licet mihi quod volo facere? Tolle quod tuum est, et vade</I>.</P> | 924 excedit aliam, ita etiam res quae datur uni personae excedit rem |
| 907 <BR> | 925 quae datur alii. Et ideo dicit philosophus quod tale medium est |
| 908 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 926 secundum geometricam proportionalitatem, in qua attenditur aequale |
| 909 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 arg. 1"><A NAME="41721"><SPAN CLASS="ref">[41721] IIª-IIae q. 63 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod in dispensatione spiritualium locum non habeat personarum acceptio. Conferre enim dignitatem ecclesiasticam seu beneficium alicui propter consanguinitatem videtur ad acceptionem personarum pertinere, quia consanguinitas non est causa faciens hominem dignum ecclesiastico beneficio. Sed hoc non videtur esse peccatum, cum hoc ex consuetudine praelati Ecclesiae faciant. Ergo peccatum personarum acceptionis non videtur locum habere in dispensatione spiritualium.</P> | 927 non secundum quantitatem, sed secundum proportionem. Sicut si |
| 910 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 arg. 2"><A NAME="41722"><SPAN CLASS="ref">[41722] IIª-IIae q. 63 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, praeferre divitem pauperi videtur ad acceptionem personarum pertinere, ut patet Iac. II. Sed facilius dispensatur cum divitibus et potentibus quod contrahant matrimonium in gradu prohibito, quam cum aliis. Ergo peccatum personarum acceptionis non videtur locum habere circa dispensationem spiritualium.</P> | 928 dicamus quod sicut se habent sex ad quatuor, ita se habent tria ad |
| 911 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 arg. 3"><A NAME="41723"><SPAN CLASS="ref">[41723] IIª-IIae q. 63 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, secundum iura sufficit eligere bonum, non autem requiritur quod aliquis eligat meliorem. Sed eligere minus bonum ad aliquid altius videtur ad acceptionem personarum pertinere. Ergo personarum acceptio non est peccatum in spiritualibus.</P> | 929 duo, quia utrobique est sesquialtera proportio, in qua maius habet |
| 912 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 arg. 4"><A NAME="41724"><SPAN CLASS="ref">[41724] IIª-IIae q. 63 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, secundum statuta Ecclesiae eligendus est aliquis de gremio Ecclesiae. Sed hoc videtur ad acceptionem personarum pertinere, quia quandoque sufficientiores alibi invenirentur. Ergo personarum acceptio non est peccatum in spiritualibus.</P> | 930 totum minus et mediam partem eius, non autem est aequalitas |
| 913 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 s. c."><A NAME="41725"><SPAN CLASS="ref">[41725] IIª-IIae q. 63 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Iac. II, <I>nolite in personarum acceptione habere fidem domini nostri Iesu Christi</I>. Ubi dicit Glossa Augustini, <I>quis ferat si quis divitem eligat ad sedem honoris Ecclesiae, contempto paupere instructiore et sanctiore?</I></P> | 931 excessus secundum quantitatem, quia sex excedunt quatuor in duobus, |
| 914 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 co."><A NAME="41726"><SPAN CLASS="ref">[41726] IIª-IIae q. 63 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, acceptio personarum est peccatum inquantum contrariatur iustitiae. Quanto autem in maioribus aliquis iustitiam transgreditur, tanto gravius peccat. Unde cum spiritualia sint temporalibus potiora, gravius peccatum est personas accipere in dispensatione spiritualium quam in dispensatione temporalium. Et quia personarum acceptio est cum aliquid personae attribuitur praeter proportionem dignitatis ipsius, considerare oportet quod dignitas alicuius personae potest attendi dupliciter. Uno modo, simpliciter et secundum se, et sic maioris dignitatis est ille qui magis abundat in spiritualibus gratiae donis. Alio modo, per comparationem ad bonum commune, contingit enim quandoque quod ille qui est minus sanctus et minus sciens, potest maius conferre ad bonum commune, propter potentiam vel industriam saecularem, vel propter aliquid huiusmodi. Et quia dispensationes spiritualium principalius ordinantur ad utilitatem communem, secundum illud I ad Cor. XII, <I>unicuique datur manifestatio spiritus ad utilitatem</I>; ideo quandoque absque acceptione personarum in dispensatione spiritualium illi qui sunt simpliciter minus boni, melioribus praeferuntur, sicut etiam et Deus gratias gratis datas quandoque concedit minus bonis.</P> | 932 tria vero excedunt duo in uno. Sed in commutationibus redditur |
| 915 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 ad 1"><A NAME="41727"><SPAN CLASS="ref">[41727] IIª-IIae q. 63 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod circa consanguineos praelati distinguendum est. Quia quandoque sunt minus digni et simpliciter, et per respectum ad bonum commune. Et sic si dignioribus praeferantur, est peccatum personarum acceptionis in dispensatione spiritualium, quorum praelatus ecclesiasticus non est dominus, ut possit ea dare pro libito, sed dispensator, secundum illud I ad Cor. IV, <I>sic nos existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei</I>. Quandoque vero consanguinei praelati ecclesiastici sunt aeque digni ut alii. Et sic licite potest, absque personarum acceptione, consanguineos suos praeferre, quia saltem in hoc praeeminent, quod de ipsis magis confidere potest ut unanimiter secum negotia Ecclesiae tractent. Esset tamen hoc propter scandalum dimittendum, si ex hoc aliqui exemplum sumerent, etiam praeter dignitatem, bona Ecclesiae consanguineis dandi.</P> | 933 aliquid alicui singulari personae propter rem eius quae accepta |
| 916 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 ad 2"><A NAME="41728"><SPAN CLASS="ref">[41728] IIª-IIae q. 63 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod dispensatio matrimonii contrahendi principaliter fieri consuevit propter foedus pacis firmandum, quod quidem magis est necessarium communi utilitati circa personas excellentes. Ideo cum eis facilius dispensatur absque peccato acceptionis personarum.</P> | 934 est, ut maxime patet in emptione et venditione, in quibus primo |
| 917 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 ad 3"><A NAME="41729"><SPAN CLASS="ref">[41729] IIª-IIae q. 63 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod quantum ad hoc quod electio impugnari non possit in foro iudiciali, sufficit eligere bonum, nec oportet eligere meliorem, quia sic omnis electio posset habere calumniam. Sed quantum ad conscientiam eligentis, necesse est eligere meliorem vel simpliciter, vel in comparatione ad bonum commune. Quia si potest haberi aliquis magis idoneus erga aliquam dignitatem et alius praeferatur, oportet quod hoc sit propter aliquam causam. Quae quidem si pertineat ad negotium, quantum ad hoc erit ille qui eligitur magis idoneus. Si vero non pertineat ad negotium id quod consideratur ut causa, erit manifeste acceptio personae.</P> | 935 invenitur ratio commutationis. Et ideo oportet adaequare rem rei, |
| 918 <P TITLE="II-II q. 63 a. 2 ad 4"><A NAME="41730"><SPAN CLASS="ref">[41730] IIª-IIae q. 63 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod ille qui de gremio Ecclesiae assumitur, ut in pluribus consuevit esse utilior quantum ad bonum commune, quia magis diligit Ecclesiam in qua est nutritus. Et propter hoc etiam mandatur Deut. XVII, <I>non poteris alterius gentis facere regem, qui non sit frater tuus</I>.</P> | 936 ut quanto iste plus habet quam suum sit de eo quod est alterius, |
| 919 <BR> | 937 tantundem restituat ei cuius est. Et sic fit aequalitas secundum |
| 920 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 938 arithmeticam medietatem, quae attenditur secundum parem quantitatis |
| 921 <P TITLE="II-II q. 63 a. 3 arg. 1"><A NAME="41731"><SPAN CLASS="ref">[41731] IIª-IIae q. 63 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod in exhibitione honoris et reverentiae non habeat locum peccatum acceptionis personarum. Honor enim nihil aliud esse videtur quam reverentia quaedam alicui exhibita in testimonium virtutis, ut patet per philosophum, in I Ethic. Sed praelati et principes sunt honorandi, etiam si sint mali; sicut etiam et parentes, de quibus mandatur Exod. XX, honora patrem tuum et matrem tuam; et etiam domini sunt a servis honorandi, etiam si sint mali, secundum illud I ad Tim. VI, <I>quicumque sunt sub iugo servi, dominos suos honore dignos arbitrentur</I>. Ergo videtur quod acceptio personae non sit peccatum in exhibitione honoris.</P> | 939 excessum, sicut quinque est medium inter sex et quatuor, in unitate |
| 922 <P TITLE="II-II q. 63 a. 3 arg. 2"><A NAME="41732"><SPAN CLASS="ref">[41732] IIª-IIae q. 63 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Levit. XIX praecipitur, <I>coram cano capite consurge, et honora personam senis</I>. Sed hoc videtur ad acceptionem personarum pertinere, quia quandoque senes non sunt virtuosi, secundum illud Dan. XIII, <I>egressa est iniquitas a senioribus populi</I>. Ergo acceptio personarum non est peccatum in exhibitione honoris.</P> | 940 enim excedit et exceditur. Si ergo a principio uterque habebat |
| 923 <P TITLE="II-II q. 63 a. 3 arg. 3"><A NAME="41733"><SPAN CLASS="ref">[41733] IIª-IIae q. 63 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, super illud Iac. II, <I>nolite in personarum acceptione habere</I> etc., dicit Glossa Augustini, <I>si hoc quod Iacobus dicit, si introierit in conventum vestrum vir habens anulum aureum etc., intelligatur de quotidianis consessibus quis hic non peccat, si tamen peccat?</I> Sed haec est acceptio personarum, divites propter divitias honorare, dicit enim Gregorius, in quadam homilia, <I>superbia nostra retunditur, quia in hominibus non naturam, qua ad imaginem Dei facti sunt, sed divitias honoramus</I>; et sic, cum divitiae non sint debita causa honoris, pertinebit hoc ad personarum acceptionem. Ergo personarum acceptio non est peccatum circa exhibitionem honoris.</P> | 941 quinque, et unus eorum accepit unum de eo quod est alterius; unus, |
| 924 <P TITLE="II-II q. 63 a. 3 s. c."><A NAME="41734"><SPAN CLASS="ref">[41734] IIª-IIae q. 63 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in Glossa Iac. II, <I>quicumque divitem propter divitias honorat, peccat</I>. Et pari ratione, si aliquis honoretur propter alias causas quae non faciunt dignum honore, quod pertinet ad acceptionem personarum. Ergo acceptio personarum in exhibitione honoris est peccatum.</P> | 942 scilicet accipiens, habebit sex, et alii relinquentur quatuor. Erit |
| 925 <P TITLE="II-II q. 63 a. 3 co."><A NAME="41735"><SPAN CLASS="ref">[41735] IIª-IIae q. 63 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod honor est quoddam testimonium de virtute eius qui honoratur, et ideo sola virtus est debita causa honoris. Sciendum tamen quod aliquis potest honorari non solum propter virtutem propriam, sed etiam propter virtutem alterius. Sicut principes et praelati honorantur etiam si sint mali, inquantum gerunt personam Dei et communitatis cui praeficiuntur, secundum illud Prov. XXVI, <I>sicut qui immittit lapides in acervum Mercurii, ita qui tribuit insipienti honorem</I>. Quia gentiles rationem attribuebant Mercurio, acervus Mercurii dicitur cumulus ratiocinii, in quo mercator quandoque mittit unum lapillum loco centum marcarum, ita etiam honoratur insipiens, quia ponitur loco Dei et loco totius communitatis. Et eadem ratione parentes et domini sunt honorandi, propter participationem divinae dignitatis, qui est omnium pater et dominus. Senes autem sunt honorandi propter signum virtutis, quod est senectus, licet hoc signum quandoque deficiat. Unde, ut dicitur Sap. IV, <I>senectus vere honoranda est non diuturna neque annorum numero computata, cani autem sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita est immaculata</I>. Divites autem honorandi sunt propter hoc quod maiorem locum in communitatibus obtinent. Si autem solum intuitu divitiarum honorentur, erit peccatum acceptionis personarum.</P> | 943 ergo iustitia si uterque reducatur ad medium, ut accipiatur unum ab |
| 926 <P TITLE="II-II q. 63 a. 3 ad arg."><A NAME="41736"><SPAN CLASS="ref">[41736] IIª-IIae q. 63 a. 3 ad arg. </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta.</P> | 944 eo qui habet sex, et detur ei qui habet quatuor, sic enim uterque |
| 927 <BR> | 945 habebit quinque, quod est medium.</p> |
| 928 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 946 <p title="II-II q. 61 a. 2 ad 1"><a name="41625"><span class= |
| 929 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 arg. 1"><A NAME="41737"><SPAN CLASS="ref">[41737] IIª-IIae q. 63 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod in iudiciis locum non habeat peccatum acceptionis personarum. Acceptio enim personarum opponitur distributivae iustitiae, ut dictum est. Sed iudicia maxime videntur ad iustitiam commutativam pertinere. Ergo personarum acceptio non habet locum in iudiciis.</P> | 947 "ref">[41625] IIª-IIae q. 61 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 930 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 arg. 2"><A NAME="41738"><SPAN CLASS="ref">[41738] IIª-IIae q. 63 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, poenae secundum aliquod iudicium infliguntur. Sed in poenis accipiuntur personae absque peccato, quia gravius puniuntur qui inferunt iniuriam in personas principum quam qui in personas aliorum. Ergo personarum acceptio non habet locum in iudiciis.</P> | 948 ergo dicendum quod in aliis virtutibus moralibus accipitur medium |
| 931 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 arg. 3"><A NAME="41739"><SPAN CLASS="ref">[41739] IIª-IIae q. 63 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Eccli. IV dicitur, <I>in iudicando esto pupillis misericors</I>. Sed hoc videtur accipere personam pauperis. Ergo acceptio personae in iudiciis non est peccatum.</P> | 949 secundum rationem, et non secundum rem. Sed in iustitia accipitur |
| 932 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 s. c."><A NAME="41740"><SPAN CLASS="ref">[41740] IIª-IIae q. 63 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Prov. XVIII, <I>accipere personam in iudicio non est bonum</I>.</P> | 950 medium rei, et ideo secundum diversitatem rerum diversimode medium |
| 933 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 co."><A NAME="41741"><SPAN CLASS="ref">[41741] IIª-IIae q. 63 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, iudicium est actus iustitiae, prout iudex ad aequalitatem iustitiae reducit ea quae inaequalitatem oppositam facere possunt. Personarum autem acceptio inaequalitatem quandam habet, inquantum attribuitur alicui personae praeter proportionem suam, in qua consistit aequalitas iustitiae. Et ideo manifestum est quod per personarum acceptionem iudicium corrumpitur.</P> | 951 accipitur.</p> |
| 934 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 ad 1"><A NAME="41742"><SPAN CLASS="ref">[41742] IIª-IIae q. 63 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod iudicium dupliciter potest considerari. Uno modo, quantum ad ipsam rem iudicatam. Et sic iudicium se habet communiter ad commutativam et ad distributivam iustitiam, potest enim iudicio definiri qualiter aliquid commune sit distribuendum in multos, et qualiter unus alteri restituat quod ab eo accepit. Alio modo potest considerari quantum ad ipsam formam iudicii, prout scilicet iudex, etiam in ipsa commutativa iustitia, ab uno accipit et alteri dat. Et hoc pertinet ad distributivam iustitiam. Et secundum hoc in quolibet iudicio locum habere potest personarum acceptio.</P> | 952 <p title="II-II q. 61 a. 2 ad 2"><a name="41626"><span class= |
| 935 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 ad 2"><A NAME="41743"><SPAN CLASS="ref">[41743] IIª-IIae q. 63 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod cum punitur gravius aliquis propter iniuriam in maiorem personam commissam, non est personarum acceptio, quia ipsa diversitas personae facit, quantum ad hoc, diversitatem rei, ut supra dictum est.</P> | 953 "ref">[41626] IIª-IIae q. 61 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 936 <P TITLE="II-II q. 63 a. 4 ad 3"><A NAME="41744"><SPAN CLASS="ref">[41744] IIª-IIae q. 63 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod homo in iudicio debet pauperi subvenire quantum fieri potest, tamen sine laesione iustitiae. Alioquin habet locum illud quod dicitur Exod. XXIII, <I>pauperis quoque non misereberis in iudicio</I>.</P> | 954 dicendum quod generalis forma iustitiae est aequalitas, in qua |
| 937 <BR> | 955 convenit iustitia distributiva cum commutativa. In una tamen |
| 938 <DIV CLASS="D">Quaestio 64</DIV> | 956 invenitur aequalitas secundum proportionalitatem geometricam, in |
| 939 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 957 alia secundum arithmeticam.</p> |
| 940 <P TITLE="II-II q. 64 pr."><A NAME="41745"><SPAN CLASS="ref">[41745] IIª-IIae q. 64 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de vitiis oppositis commutativae iustitiae. Et primo considerandum est de peccatis quae committuntur circa involuntarias commutationes; secundo, de peccatis quae committuntur circa commutationes voluntarias. Committuntur autem peccata circa involuntarias commutationes per hoc quod aliquod nocumentum proximo infertur contra eius voluntatem, quod quidem potest fieri dupliciter, scilicet facto, et verbo. Facto quidem, cum proximus laeditur vel in persona propria; vel in persona coniuncta; vel in propriis rebus. De his ergo per ordinem considerandum est. Et primo, de homicidio, per quod maxime nocetur proximo. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum occidere animalia bruta, vel etiam plantas, sit peccatum. Secundo, utrum occidere peccatorem sit licitum. Tertio, utrum hoc liceat privatae personae, vel solum publicae. Quarto, utrum hoc liceat clerico. Quinto, utrum liceat alicui occidere seipsum. Sexto, utrum liceat occidere hominem iustum. Septimo, utrum liceat alicui occidere hominem seipsum defendendo. Octavo, utrum homicidium casuale sit peccatum mortale.</P> | 958 <p title="II-II q. 61 a. 2 ad 3"><a name="41627"><span class= |
| 941 <BR> | 959 "ref">[41627] IIª-IIae q. 61 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 942 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 960 dicendum quod in actionibus et passionibus conditio personae facit |
| 943 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 arg. 1"><A NAME="41746"><SPAN CLASS="ref">[41746] IIª-IIae q. 64 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod occidere quaecumque viventia sit illicitum. Dicit enim apostolus, ad Rom. XIII, <I>qui ordinationi Dei resistit, ipse sibi damnationem acquirit</I>. Sed per ordinationem divinae providentiae omnia viventia conservantur, secundum illud Psalm., <I>qui producit in montibus faenum, et dat iumentis escam ipsorum</I>. Ergo mortificare quaecumque viventia videtur esse illicitum.</P> | 961 ad quantitatem rei, maior enim est iniuria si percutiatur princeps |
| 944 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 arg. 2"><A NAME="41747"><SPAN CLASS="ref">[41747] IIª-IIae q. 64 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, homicidium est peccatum ex eo quod homo privatur vita. Sed vita communis est omnibus animalibus et plantis. Ergo eadem ratione videtur esse peccatum occidere bruta animalia et plantas.</P> | 962 quam si percutiatur privata persona. Et ita conditio personae in |
| 945 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 arg. 3"><A NAME="41748"><SPAN CLASS="ref">[41748] IIª-IIae q. 64 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in lege divina non determinatur specialis poena nisi peccato. Sed occidenti ovem vel bovem alterius statuitur poena determinata in lege divina, ut patet Exod. XXII. Ergo occisio brutorum animalium est peccatum.</P> | 963 distributiva iustitia attenditur secundum se, in commutativa autem |
| 946 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 s. c."><A NAME="41749"><SPAN CLASS="ref">[41749] IIª-IIae q. 64 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <I>cum audimus, non occides, non accipimus hoc dictum esse de fructetis, quia nullus eis est sensus, nec de irrationalibus animalibus, quia nulla nobis ratione sociantur. Restat ergo ut de homine intelligamus quod dictum est, non occides</I>.</P> | 964 secundum quod per hoc diversificatur res.</p> |
| 947 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 co."><A NAME="41750"><SPAN CLASS="ref">[41750] IIª-IIae q. 64 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod nullus peccat ex hoc quod utitur re aliqua ad hoc ad quod est. In rerum autem ordine imperfectiora sunt propter perfectiora, sicut etiam in generationis via natura ab imperfectis ad perfecta procedit. Et inde est quod sicut in generatione hominis prius est vivum, deinde animal, ultimo autem homo; ita etiam ea quae tantum vivunt, ut plantae, sunt communiter propter omnia animalia, et animalia sunt propter hominem. Et ideo si homo utatur plantis ad utilitatem animalium, et animalibus ad utilitatem hominum, non est illicitum, ut etiam per philosophum patet, in I Polit. Inter alios autem usus maxime necessarius esse videtur ut animalia plantis utantur in cibum, et homines animalibus, quod sine mortificatione eorum fieri non potest. Et ideo licitum est et plantas mortificare in usum animalium, et animalia in usum hominum, ex ipsa ordinatione divina, dicitur enim Gen. I, <I>ecce, dedi vobis omnem herbam et universa ligna, ut sint vobis in escam et cunctis animantibus</I>. Et Gen. IX dicitur, <I>omne quod movetur et vivit, erit vobis in cibum</I>.</P> | 965 <br /> |
| 948 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 ad 1"><A NAME="41751"><SPAN CLASS="ref">[41751] IIª-IIae q. 64 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ex ordinatione divina conservatur vita animalium et plantarum non propter seipsam, sed propter hominem. Unde ut Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <I>iustissima ordinatione creatoris et vita et mors eorum nostris usibus subditur</I>.</P> | 966 <div class="E">Articulus 3</div> |
| 949 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 ad 2"><A NAME="41752"><SPAN CLASS="ref">[41752] IIª-IIae q. 64 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod animalia bruta et plantae non habent vitam rationalem, per quam a seipsis agantur, sed semper aguntur quasi ab alio, naturali quodam impulsu. Et hoc est signum quod sunt naturaliter serva, et aliorum usibus accommodata.</P> | 967 <p title="II-II q. 61 a. 3 arg. 1"><a name="41628"><span class= |
| 950 <P TITLE="II-II q. 64 a. 1 ad 3"><A NAME="41753"><SPAN CLASS="ref">[41753] IIª-IIae q. 64 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ille qui occidit bovem alterius peccat quidem, non quia occidit bovem, sed quia damnificat hominem in re sua. Unde non continetur sub peccato homicidii, sed sub peccato furti vel rapinae.</P> | 968 "ref">[41628] IIª-IIae q. 61 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 951 <BR> | 969 sic proceditur. Videtur quod materia utriusque iustitiae non sit |
| 952 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 970 diversa. Diversitas enim materiae facit diversitatem virtutis, ut |
| 953 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 arg. 1"><A NAME="41754"><SPAN CLASS="ref">[41754] IIª-IIae q. 64 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sit licitum occidere homines peccatores. Dominus enim, Matth. XIII, in parabola, prohibuit extirpare zizania, qui sunt filii nequam, ut ibidem dicitur. Sed omne quod est prohibitum a Deo est peccatum. Ergo occidere peccatorem est peccatum.</P> | 971 patet in temperantia et fortitudine. Si igitur distributivae |
| 954 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 arg. 2"><A NAME="41755"><SPAN CLASS="ref">[41755] IIª-IIae q. 64 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, iustitia humana conformatur iustitiae divinae. Sed secundum divinam iustitiam peccatores ad poenitentiam reservantur, secundum illud Ezech. XVIII, <I>nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat</I>. Ergo videtur esse omnino iniustum quod peccatores occidantur.</P> | 972 iustitiae et commutativae sit diversa materia, videtur quod non |
| 955 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 arg. 3"><A NAME="41756"><SPAN CLASS="ref">[41756] IIª-IIae q. 64 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illud quod est secundum se malum nullo bono fine fieri licet, ut patet per Augustinum, in libro contra mendacium, et per philosophum, in II Ethic. Sed occidere hominem secundum se est malum, quia ad omnes homines debemus caritatem habere; amicos autem volumus vivere et esse, ut dicitur in IX Ethic. Ergo nullo modo licet hominem peccatorem interficere.</P> | 973 contineantur sub una virtute, scilicet sub iustitia.</p> |
| 956 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 s. c."><A NAME="41757"><SPAN CLASS="ref">[41757] IIª-IIae q. 64 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Exod. XXII, <I>maleficos non patieris vivere</I>; et in Psalm., <I>in matutino interficiebam omnes peccatores terrae</I>.</P> | 974 <p title="II-II q. 61 a. 3 arg. 2"><a name="41629"><span class= |
| 957 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 co."><A NAME="41758"><SPAN CLASS="ref">[41758] IIª-IIae q. 64 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, licitum est occidere animalia bruta inquantum ordinantur naturaliter ad hominum usum, sicut imperfectum ordinatur ad perfectum. Omnis autem pars ordinatur ad totum ut imperfectum ad perfectum. Et ideo omnis pars naturaliter est propter totum. Et propter hoc videmus quod si saluti totius corporis humani expediat praecisio alicuius membri, puta cum est putridum et corruptivum aliorum, laudabiliter et salubriter abscinditur. Quaelibet autem persona singularis comparatur ad totam communitatem sicut pars ad totum. Et ideo si aliquis homo sit periculosus communitati et corruptivus ipsius propter aliquod peccatum, laudabiliter et salubriter occiditur, ut bonum commune conservetur, modicum enim fermentum totam massam corrumpit, ut dicitur I ad Cor. V.</P> | 975 "ref">[41629] IIª-IIae q. 61 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 958 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 ad 1"><A NAME="41759"><SPAN CLASS="ref">[41759] IIª-IIae q. 64 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod dominus abstinendum mandavit ab eradicatione zizaniorum ut tritico parceretur, idest bonis. Quod quidem fit quando non possunt occidi mali quin simul occidantur et boni, vel quia latent inter bonos; vel quia habent multos sequaces, ita quod sine bonorum periculo interfici non possunt; ut Augustinus dicit, contra Parmen. Unde dominus docet magis esse sinendum malos vivere, et ultionem reservandum usque ad extremum iudicium, quam quod boni simul occidantur. Quando vero ex occisione malorum non imminet periculum bonis, sed magis tutela et salus, tunc licite possunt mali occidi.</P> | 976 distributio, quae pertinet ad distributivam iustitiam, <i>est |
| 959 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 ad 2"><A NAME="41760"><SPAN CLASS="ref">[41760] IIª-IIae q. 64 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Deus, secundum ordinem suae sapientiae, quandoque statim peccatores occidit, ad liberationem bonorum; quandoque autem eis poenitendi tempus concedit; secundum quod ipse novit suis electis expedire. Et hoc etiam humana iustitia imitatur pro posse, illos enim qui sunt perniciosi in alios, occidit; eos vero qui peccant aliis graviter non nocentes, ad poenitentiam reservat.</P> | 977 pecuniae vel honoris vel aliorum quaecumque dispertiri possunt |
| 960 <P TITLE="II-II q. 64 a. 2 ad 3"><A NAME="41761"><SPAN CLASS="ref">[41761] IIª-IIae q. 64 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod homo peccando ab ordine rationis recedit, et ideo decidit a dignitate humana, prout scilicet homo est naturaliter liber et propter seipsum existens, et incidit quodammodo in servitutem bestiarum, ut scilicet de ipso ordinetur secundum quod est utile aliis; secundum illud Psalm., <I>homo, cum in honore esset, non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus, et similis factus est illis</I>; et Prov. XI dicitur, <I>qui stultus est serviet sapienti</I>. Et ideo quamvis hominem in sua dignitate manentem occidere sit secundum se malum, tamen hominem peccatorem occidere potest esse bonum, sicut occidere bestiam, peior enim est malus homo bestia, et plus nocet, ut philosophus dicit, in I Polit. et in VII Ethic.</P> | 978 inter eos qui communitate communicant</i>; ut dicitur in V Ethic. |
| 961 <BR> | 979 Quorum etiam est commutatio inter personas ad invicem, quae |
| 962 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 980 pertinet ad commutativam iustitiam. Ergo non est diversa materia |
| 963 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 arg. 1"><A NAME="41762"><SPAN CLASS="ref">[41762] IIª-IIae q. 64 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod occidere hominem peccatorem liceat privatae personae. In lege enim divina nihil illicitum mandatur. Sed Exod. XXXII praecepit Moyses, <I>occidat unusquisque proximum suum, fratrem et amicum suum</I>, pro peccato vituli conflatilis. Ergo etiam privatis personis licet peccatorem occidere.</P> | 981 distributivae et commutativae iustitiae.</p> |
| 964 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 arg. 2"><A NAME="41763"><SPAN CLASS="ref">[41763] IIª-IIae q. 64 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, homo propter peccatum bestiis comparatur, ut dictum est. Sed occidere bestiam sylvestrem, maxime nocentem, cuilibet privatae personae licet. Ergo, pari ratione, occidere hominem peccatorem.</P> | 982 <p title="II-II q. 61 a. 3 arg. 3"><a name="41630"><span class= |
| 965 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 arg. 3"><A NAME="41764"><SPAN CLASS="ref">[41764] IIª-IIae q. 64 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, laudabile est quod homo, etiam si sit privata persona, operetur quod est utile bono communi. Sed occisio maleficorum est utilis bono communi, ut dictum est. Ergo laudabile est si etiam privatae personae malefactores occidant.</P> | 983 "ref">[41630] IIª-IIae q. 61 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 966 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 s. c."><A NAME="41765"><SPAN CLASS="ref">[41765] IIª-IIae q. 64 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <I>qui sine aliqua publica administratione maleficum interfecerit, velut homicida iudicabitur, et tanto amplius quanto sibi potestatem a Deo non concessam usurpare non timuit</I>.</P> | 984 si sit alia materia distributivae iustitiae et alia materia |
| 967 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 co."><A NAME="41766"><SPAN CLASS="ref">[41766] IIª-IIae q. 64 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, occidere malefactorem licitum est inquantum ordinatur ad salutem totius communitatis. Et ideo ad illum solum pertinet cui committitur cura communitatis conservandae, sicut ad medicum pertinet praecidere membrum putridum quando ei commissa fuerit cura salutis totius corporis. Cura autem communis boni commissa est principibus habentibus publicam auctoritatem. Et ideo eis solum licet malefactores occidere, non autem privatis personis.</P> | 985 commutativae propter hoc quod differunt specie, ubi non erit |
| 968 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 ad 1"><A NAME="41767"><SPAN CLASS="ref">[41767] IIª-IIae q. 64 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ille aliquid facit cuius auctoritate fit, ut patet per Dionysium, XIII cap. Cael. Hier. Et ideo, ut Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <I>non ipse occidit qui ministerium debet iubenti sicut adminiculum gladius utenti</I>. Unde illi qui occiderunt proximos et amicos ex mandato domini, non hoc fecisse ipsi videntur, sed potius ille cuius auctoritate fecerunt, sicut et miles interficit hostem auctoritate principis, et minister latronem auctoritate iudicis.</P> | 986 differentia speciei, non debebit esse materiae diversitas. Sed |
| 969 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 ad 2"><A NAME="41768"><SPAN CLASS="ref">[41768] IIª-IIae q. 64 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod bestia naturaliter est distincta ab homine. Unde super hoc non requiritur aliquod iudicium an sit occidenda, si sit sylvestris. Si vero sit domestica, requiretur iudicium non propter ipsam, sed propter damnum domini. Sed homo peccator non est naturaliter distinctus ab hominibus iustis. Et ideo indiget publico iudicio, ut discernatur an sit occidendus propter communem salutem.</P> | 987 philosophus ponit unam speciem commutativae iustitiae, quae tamen |
| 970 <P TITLE="II-II q. 64 a. 3 ad 3"><A NAME="41769"><SPAN CLASS="ref">[41769] IIª-IIae q. 64 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod facere aliquid ad utilitatem communem quod nulli nocet, hoc est licitum cuilibet privatae personae. Sed si sit cum nocumento alterius, hoc non debet fieri nisi secundum iudicium eius ad quem pertinet existimare quid sit subtrahendum partibus pro salute totius.</P> | 988 habet multiplicem materiam. Non ergo videtur esse multiplex materia |
| 971 <BR> | 989 harum specierum.</p> |
| 972 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 990 <p title="II-II q. 61 a. 3 s. c."><a name="41631"><span class= |
| 973 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 arg. 1"><A NAME="41770"><SPAN CLASS="ref">[41770] IIª-IIae q. 64 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod occidere malefactores liceat clericis. Clerici enim praecipue debent implere quod apostolus dicit, I ad Cor. IV, <I>imitatores mei estote, sicut et ego Christi</I>, per quod nobis indicitur ut Deum et sanctos eius imitemur. Sed ipse Deus, quem colimus, occidit malefactores, secundum illud Psalm., <I>qui percussit Aegyptum cum primogenitis eorum</I>. Moyses etiam a Levitis fecit interfici viginti tria millia hominum propter adorationem vituli, ut habetur Exod. XXXII. Et Phinees, sacerdos, interfecit Israelitem coeuntem cum Madianitide, ut habetur Num. XXV. Samuel etiam interfecit Agag, regem Amalec; et Elias sacerdotes Baal; et Mathathias eum qui ad sacrificandum accesserat; et in novo testamento, Petrus Ananiam et Saphiram. Ergo videtur quod etiam clericis liceat occidere malefactores.</P> | 991 "ref">[41631] IIª-IIae q. 61 a. 3 s. c.</span></a> In |
| 974 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 arg. 2"><A NAME="41771"><SPAN CLASS="ref">[41771] IIª-IIae q. 64 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potestas spiritualis est maior quam temporalis, et Deo coniunctior. Sed potestas temporalis licite malefactores occidit tanquam Dei minister, ut dicitur Rom. XIII. Ergo multo magis clerici, qui sunt Dei ministri spiritualem potestatem habentes, licite possunt malefactores occidere.</P> | 992 contrarium est quod dicitur in V Ethic., quod una species iustitiae |
| 975 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 arg. 3"><A NAME="41772"><SPAN CLASS="ref">[41772] IIª-IIae q. 64 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quicumque licite suscipit aliquod officium, licite potest ea exercere quae ad officium illud pertinent. Sed officium principis terrae est malefactores occidere, ut dictum est. Ergo clerici qui sunt terrarum principes, licite possunt occidere malefactores.</P> | 993 <i>est directiva in distributionibus, alia in |
| 976 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 s. c."><A NAME="41773"><SPAN CLASS="ref">[41773] IIª-IIae q. 64 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur I ad Tim. III, <I>oportet episcopum sine crimine esse, non vinolentum, non percussorem</I>.</P> | 994 commutationibus</i>.</p> |
| 977 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 co."><A NAME="41774"><SPAN CLASS="ref">[41774] IIª-IIae q. 64 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod non licet clericis occidere, duplici ratione. Primo quidem, quia sunt electi ad altaris ministerium, in quo repraesentatur passio Christi occisi, <I>qui cum percuteretur, non repercutiebat</I>, ut dicitur I Pet. II. Et ideo non competit ut clerici sint percussores aut occisores, debent enim ministri suum dominum imitari, secundum illud Eccli. X, <I>secundum iudicem populi, sic et ministri eius</I>. Alia ratio est quia clericis committitur ministerium novae legis, in qua non determinatur poena occisionis vel mutilationis corporalis. Et ideo, ut sint idonei ministri novi testamenti, debent a talibus abstinere.</P> | 995 <p title="II-II q. 61 a. 3 co."><a name="41632"><span class= |
| 978 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 ad 1"><A NAME="41775"><SPAN CLASS="ref">[41775] IIª-IIae q. 64 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Deus universaliter in omnibus operatur quae recta sunt, in unoquoque tamen secundum eius congruentiam. Et ideo unusquisque debet Deum imitari in hoc quod sibi specialiter congruit. Unde licet Deus corporaliter etiam malefactores occidat, non tamen oportet quod omnes in hoc eum imitentur. Petrus autem non propria auctoritate vel manu Ananiam et Saphiram interfecit, sed magis divinam sententiam de eorum morte promulgavit. Sacerdotes autem vel Levitae veteris testamenti erant ministri veteris legis, secundum quam poenae corporales infligebantur, et ideo etiam eis occidere propria manu congruebat.</P> | 996 "ref">[41632] IIª-IIae q. 61 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 979 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 ad 2"><A NAME="41776"><SPAN CLASS="ref">[41776] IIª-IIae q. 64 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ministerium clericorum est in melioribus ordinatum quam sint corporales occisiones, scilicet in his quae pertinent ad salutem spiritualem. Et ideo non congruit eis quod minoribus se ingerant.</P> | 997 dicendum quod, sicut supra dictum est, iustitia est circa quasdam |
| 980 <P TITLE="II-II q. 64 a. 4 ad 3"><A NAME="41777"><SPAN CLASS="ref">[41777] IIª-IIae q. 64 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod praelati Ecclesiarum accipiunt officia principum terrae non ut ipsi iudicium sanguinis exerceant per seipsos, sed quod eorum auctoritate per alios exerceatur.</P> | 998 operationes exteriores, scilicet distributionem et commutationem, |
| 981 <BR> | 999 quae quidem sunt usus quorundam exteriorum, vel rerum vel |
| 982 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> | 1000 personarum vel etiam operum, rerum quidem, sicut cum aliquis vel |
| 983 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 arg. 1"><A NAME="41778"><SPAN CLASS="ref">[41778] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod alicui liceat seipsum occidere. Homicidium enim est peccatum inquantum iustitiae contrariatur. Sed nullus potest sibi ipsi iniustitiam facere, ut probatur in V Ethic. Ergo nullus peccat occidendo seipsum.</P> | 1001 aufert vel restituit alteri suam rem; personarum autem, sicut cum |
| 984 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 arg. 2"><A NAME="41779"><SPAN CLASS="ref">[41779] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, occidere malefactores licet habenti publicam potestatem. Sed quandoque ille qui habet publicam potestatem est malefactor. Ergo licet ei occidere seipsum.</P> | 1002 aliquis in ipsam personam hominis iniuriam facit, puta percutiendo |
| 985 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 arg. 3"><A NAME="41780"><SPAN CLASS="ref">[41780] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, licitum est quod aliquis spontanee minus periculum subeat ut maius periculum vitet, sicut licitum est quod aliquis etiam sibi ipsi amputet membrum putridum ut totum corpus salvetur. Sed quandoque aliquis per occisionem sui ipsius vitat maius malum, vel miseram vitam vel turpitudinem alicuius peccati. Ergo licet alicui occidere seipsum.</P> | 1003 vel conviciando, aut etiam cum reverentiam exhibet; operum autem, |
| 986 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 arg. 4"><A NAME="41781"><SPAN CLASS="ref">[41781] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, Samson seipsum interfecit, ut habetur Iudic. XVI, qui tamen connumeratur inter sanctos, ut patet Heb. XI. Ergo licitum est alicui occidere seipsum.</P> | 1004 sicut cum quis iuste ab alio exigit vel alteri reddit aliquod opus. |
| 987 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 arg. 5"><A NAME="41782"><SPAN CLASS="ref">[41782] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, II Machab. XIV dicitur quod Razias quidam seipsum interfecit, eligens nobiliter mori potius quam <I>subditus fieri peccatoribus et contra natales suos iniuriis agi</I>. Sed nihil quod nobiliter fit et fortiter, est illicitum. Ergo occidere seipsum non est illicitum.</P> | 1005 Si igitur accipiamus ut materiam utriusque iustitiae ea quorum |
| 988 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 s. c."><A NAME="41783"><SPAN CLASS="ref">[41783] IIª-IIae q. 64 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <I>restat ut de homine intelligamus quod dictum est, non occides. Nec alterum ergo, nec te. Neque enim aliud quam hominem occidit qui seipsum occidit</I>.</P> | 1006 operationes sunt usus, eadem est materia distributivae et |
| 989 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 co."><A NAME="41784"><SPAN CLASS="ref">[41784] IIª-IIae q. 64 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod seipsum occidere est omnino illicitum triplici ratione. Primo quidem, quia naturaliter quaelibet res seipsam amat, et ad hoc pertinet quod quaelibet res naturaliter conservat se in esse et corrumpentibus resistit quantum potest. Et ideo quod aliquis seipsum occidat est contra inclinationem naturalem, et contra caritatem, qua quilibet debet seipsum diligere. Et ideo occisio sui ipsius semper est peccatum mortale, utpote contra naturalem legem et contra caritatem existens. Secundo, quia quaelibet pars id quod est, est totius. Quilibet autem homo est pars communitatis, et ita id quod est, est communitatis. Unde in hoc quod seipsum interficit, iniuriam communitati facit, ut patet per philosophum, in V Ethic. Tertio, quia vita est quoddam donum divinitus homini attributum, et eius potestati subiectum qui occidit et vivere facit. Et ideo qui seipsum vita privat in Deum peccat, sicut qui alienum servum interficit peccat in dominum cuius est servus; et sicut peccat ille qui usurpat sibi iudicium de re sibi non commissa. Ad solum enim Deum pertinet iudicium mortis et vitae, secundum illud Deut. XXXII, <I>ego occidam, et vivere faciam</I>.</P> | 1007 commutativae iustitiae, nam et res distribui possunt a communi in |
| 990 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 ad 1"><A NAME="41785"><SPAN CLASS="ref">[41785] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod homicidium est peccatum non solum quia contrariatur iustitiae, sed etiam quia contrariatur caritati quam habere debet aliquis ad seipsum. Et ex hac parte occisio sui ipsius est peccatum per comparationem ad seipsum. Per comparationem autem ad communitatem et ad Deum, habet rationem peccati etiam per oppositionem ad iustitiam.</P> | 1008 singulos, et commutari de uno in alium; et etiam est quaedam |
| 991 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 ad 2"><A NAME="41786"><SPAN CLASS="ref">[41786] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ille qui habet publicam potestatem potest licite malefactorem occidere per hoc quod potest de ipso iudicare. Nullus autem est iudex sui ipsius. Unde non licet habenti publicam potestatem seipsum occidere propter quodcumque peccatum. Licet tamen ei se committere iudicio aliorum.</P> | 1009 distributio laboriosorum operum, et recompensatio. Si autem |
| 992 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 ad 3"><A NAME="41787"><SPAN CLASS="ref">[41787] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod homo constituitur dominus sui ipsius per liberum arbitrium. Et ideo licite potest homo de seipso disponere quantum ad ea quae pertinent ad hanc vitam, quae hominis libero arbitrio regitur. Sed transitus de hac vita ad aliam feliciorem non subiacet libero arbitrio hominis, sed potestati divinae. Et ideo non licet homini seipsum interficere ut ad feliciorem transeat vitam. Similiter etiam nec ut miserias quaslibet praesentis vitae evadat. Quia ultimum malorum huius vitae et maxime terribile est mors, ut patet per philosophum, in III Ethic. Et ita inferre sibi mortem ad alias huius vitae miserias evadendas est maius malum assumere ad minoris mali vitationem. Similiter etiam non licet seipsum occidere propter aliquod peccatum commissum. Tum quia in hoc sibi maxime nocet quod sibi adimit necessarium poenitentiae tempus. Tum etiam quia malefactorem occidere non licet nisi per iudicium publicae potestatis. Similiter etiam non licet mulieri seipsam occidere ne ab alio corrumpatur. Quia non debet in se committere crimen maximum, quod est sui ipsius occisio, ut vitet minus crimen alienum (non enim est crimen mulieris per violentiam violatae, si consensus non adsit, quia non inquinatur corpus nisi de consensu mentis, ut Lucia dixit). Constat autem minus esse peccatum fornicationem vel adulterium quam homicidium, et praecipue sui ipsius, quod est gravissimum, quia sibi ipsi nocet, cui maximam dilectionem debet. Est etiam periculosissimum, quia non restat tempus ut per poenitentiam expietur. Similiter etiam nulli licet seipsum occidere ob timorem ne consentiat in peccatum. Quia <I>non sunt facienda mala ut veniant bona</I>, vel ut vitentur mala, praesertim minora et minus certa. Incertum enim est an aliquis in futurum consentiat in peccatum, potens est enim Deus hominem, quacumque tentatione superveniente, liberare a peccato.</P> | 1010 accipiamus ut materiam utriusque iustitiae actiones ipsas |
| 993 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 ad 4"><A NAME="41788"><SPAN CLASS="ref">[41788] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <I>nec Samson aliter excusatur quod seipsum cum hostibus ruina domus oppressit, nisi quia latenter spiritus hoc iusserat, qui per illum miracula faciebat</I>. Et eandem rationem assignat de quibusdam sanctis feminis quae tempore persecutionis seipsas occiderunt, quarum memoria in Ecclesia celebratur.</P> | 1011 principales quibus utimur personis, rebus et operibus, sic |
| 994 <P TITLE="II-II q. 64 a. 5 ad 5"><A NAME="41789"><SPAN CLASS="ref">[41789] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod ad fortitudinem pertinet quod aliquis ab alio mortem pati non refugiat propter bonum virtutis, et ut vitet peccatum. Sed quod aliquis sibi ipsi inferat mortem ut vitet mala poenalia, habet quidem quandam speciem fortitudinis, propter quod quidam seipsos interfecerunt aestimantes se fortiter agere, de quorum numero Razias fuit, non tamen est vera fortitudo, sed magis quaedam mollities animi non valentis mala poenalia sustinere, ut patet per philosophum, in III Ethic., et per Augustinum, in I de Civ. Dei.</P> | 1012 invenitur utrobique alia materia. Nam distributiva iustitia est |
| 995 <BR> | 1013 directiva distributionis, commutativa vero iustitia est directiva |
| 996 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> | 1014 commutationum quae attendi possunt inter duas personas. Quarum |
| 997 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 arg. 1"><A NAME="41790"><SPAN CLASS="ref">[41790] IIª-IIae q. 64 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod liceat in aliquo casu interficere innocentem. Divinus enim timor non manifestatur per peccatum, quin magis <I>timor domini expellit peccatum</I>, ut dicitur Eccli. I. Sed Abraham commendatus est quod timuerit dominum, quia voluit interficere filium innocentem. Ergo potest aliquis innocentem interficere sine peccato.</P> | 1015 quaedam sunt involuntariae; quaedam vero voluntariae. Involuntariae |
| 998 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 arg. 2"><A NAME="41791"><SPAN CLASS="ref">[41791] IIª-IIae q. 64 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in genere peccatorum quae contra proximum committuntur, tanto videtur aliquid esse maius peccatum quanto maius nocumentum infertur ei in quem peccatur. Sed occisio plus nocet peccatori quam innocenti, qui de miseria huius vitae ad caelestem gloriam transit per mortem. Cum ergo liceat in aliquo casu peccatorem occidere, multo magis licet occidere innocentem vel iustum.</P> | 1016 quidem, quando aliquis utitur re alterius vel persona vel opere, eo |
| 999 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 arg. 3"><A NAME="41792"><SPAN CLASS="ref">[41792] IIª-IIae q. 64 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illud quod fit secundum ordinem iustitiae non est peccatum. Sed quandoque cogitur aliquis secundum ordinem iustitiae occidere innocentem, puta cum iudex, qui debet secundum allegata iudicare, condemnat ad mortem eum quem scit innocentem, per falsos testes convictum; et similiter minister qui iniuste condemnatum occidit obediens iudici. Ergo absque peccato potest aliquis occidere innocentem.</P> | 1017 invito. Quod quidem contingit quandoque occulte per fraudem; |
| 1000 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 s. c."><A NAME="41793"><SPAN CLASS="ref">[41793] IIª-IIae q. 64 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Exod. XXIII, <I>innocentem et iustum non occides</I>.</P> | 1018 quandoque etiam manifeste per violentiam. Utrumque autem contingit |
| 1001 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 co."><A NAME="41794"><SPAN CLASS="ref">[41794] IIª-IIae q. 64 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod aliquis homo dupliciter considerari potest, uno modo, secundum se; alio modo, per comparationem ad aliud. Secundum se quidem considerando hominem, nullum occidere licet, quia in quolibet, etiam peccatore, debemus amare naturam, quam Deus fecit, quae per occisionem corrumpitur. Sed sicut supra dictum est, occisio peccatoris fit licita per comparationem ad bonum commune, quod per peccatum corrumpitur. Vita autem iustorum est conservativa et promotiva boni communis, quia ipsi sunt principalior pars multitudinis. Et ideo nullo modo licet occidere innocentem.</P> | 1019 aut in rem aut in personam propriam, aut in personam coniunctam. In |
| 1002 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 ad 1"><A NAME="41795"><SPAN CLASS="ref">[41795] IIª-IIae q. 64 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Deus habet dominium mortis et vitae, eius enim ordinatione moriuntur et peccatores et iusti. Et ideo ille qui mandato Dei occidit innocentem, talis non peccat, sicut nec Deus, cuius est executor, et ostenditur Deum timere, eius mandatis obediens.</P> | 1020 rem quidem, si occulte unus rem alterius accipiat, vocatur furtum; |
| 1003 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 ad 2"><A NAME="41796"><SPAN CLASS="ref">[41796] IIª-IIae q. 64 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod in pensanda gravitate peccati magis est considerandum illud quod est per se quam illud quod est per accidens. Unde ille qui occidit iustum gravius peccat quam ille qui occidit peccatorem. Primo quidem, quia nocet ei quem plus debet diligere, et ita magis contra caritatem agit. Secundo, quia iniuriam infert ei qui est minus dignus, et ita magis contra iustitiam agit. Tertio, quia privat communitatem maiori bono. Quarto, quia magis Deum contemnit, secundum illud Luc. X, <I>qui vos spernit, me spernit</I>. Quod autem iustus occisus ad gloriam perducatur a Deo, per accidens se habet ad occisionem.</P> | 1021 si autem manifeste, vocatur rapina. In personam autem propriam, vel |
| 1004 <P TITLE="II-II q. 64 a. 6 ad 3"><A NAME="41797"><SPAN CLASS="ref">[41797] IIª-IIae q. 64 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod iudex, si scit aliquem esse innocentem qui falsis testibus convincitur, debet diligentius examinare testes, ut inveniat occasionem liberandi innoxium, sicut Daniel fecit. Si autem hoc non potest, debet eum ad superiorem remittere iudicandum. Si autem nec hoc potest, non peccat secundum allegata sententiam ferens, quia non ipse occidit innocentem, sed illi qui eum asserunt nocentem. Minister autem iudicis condemnantis innocentem, si sententia intolerabilem errorem contineat, non debet obedire, alias excusarentur carnifices qui martyres occiderunt. Si vero non contineat manifestam iniustitiam, non peccat praeceptum exequendo, quia ipse non habet discutere superioris sententiam; nec ipse occidit innocentem, sed iudex, cui ministerium adhibet.</P> | 1022 quantum ad ipsam consistentiam personae; vel quantum ad dignitatem |
| 1005 <BR> | 1023 ipsius. Si autem quantum ad consistentiam personae, sic laeditur |
| 1006 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> | 1024 aliquis occulte per dolosam occisionem seu percussionem, et per |
| 1007 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 arg. 1"><A NAME="41798"><SPAN CLASS="ref">[41798] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod nulli liceat occidere aliquem se defendendo. Dicit enim Augustinus, ad Publicolam, <I>de occidendis hominibus ne ab eis quisquam occidatur, non mihi placet consilium, nisi forte sit miles, aut publica functione teneatur, ut non pro se hoc faciat sed pro aliis, accepta legitima potestate, si eius congruat personae</I>. Sed ille qui se defendendo occidit aliquem, ad hoc eum occidit ne ipse ab eo occidatur. Ergo hoc videtur esse illicitum.</P> | 1025 veneni exhibitionem; manifeste autem per occisionem manifestam, aut |
| 1008 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 arg. 2"><A NAME="41799"><SPAN CLASS="ref">[41799] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in I de Lib. Arb. dicitur, <I>quomodo apud divinam providentiam a peccato liberi sunt qui pro his rebus quas contemni oportet, humana caede polluti sunt?</I> Eas autem res dicit esse contemnendas quas homines inviti amittere possunt, ut ex praemissis patet. Horum autem est vita corporalis. Ergo pro conservanda vita corporali nulli licitum est hominem occidere.</P> | 1026 per incarcerationem aut verberationem seu membri mutilationem. |
| 1009 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 arg. 3"><A NAME="41800"><SPAN CLASS="ref">[41800] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Nicolaus Papa dicit, et habetur in decretis, dist. l, <I>de clericis pro quibus consuluisti, scilicet qui se defendendo Paganum occiderunt, si postea per poenitentiam possent ad pristinum statum redire aut ad altiorem ascendere, scito nos nullam occasionem dare, nec ullam tribuere licentiam eis quemlibet hominem quolibet modo occidendi</I>. Sed ad praecepta moralia servanda tenentur communiter clerici et laici. Ergo etiam laicis non est licitum occidere aliquem se defendendo.</P> | 1027 Quantum autem ad dignitatem personae, laeditur aliquis occulte |
| 1010 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 arg. 4"><A NAME="41801"><SPAN CLASS="ref">[41801] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, homicidium est gravius peccatum quam simplex fornicatio vel adulterium. Sed nulli licet committere simplicem fornicationem vel adulterium, vel quodcumque aliud peccatum mortale, pro conservatione propriae vitae, quia vita spiritualis praeferenda est corporali. Ergo nulli licet, defendendo seipsum, alium occidere ut propriam vitam conservet.</P> | 1028 quidem per falsa testimonia seu detractiones, quibus aliquis aufert |
| 1011 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 arg. 5"><A NAME="41802"><SPAN CLASS="ref">[41802] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, si arbor est mala, et fructus, ut dicitur Matth. VII. Sed ipsa defensio sui videtur esse illicita, secundum illud Rom. XII, <I>non vos defendentes, carissimi</I>. Ergo et occisio hominis exinde procedens est illicita.</P> | 1029 famam suam, et per alia huiusmodi; manifeste autem per accusationem |
| 1012 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 s. c."><A NAME="41803"><SPAN CLASS="ref">[41803] IIª-IIae q. 64 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Exod. XXII dicitur, <I>si effringens fur domum sive suffodiens fuerit inventus, et, accepto vulnere, mortuus fuerit, percussor non erit reus sanguinis</I>. Sed multo magis licitum est defendere propriam vitam quam propriam domum. Ergo etiam si aliquis occidat aliquem pro defensione vitae suae, non erit reus homicidii.</P> | 1030 in iudicio, seu per convicii illationem. Quantum autem ad personam |
| 1013 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 co."><A NAME="41804"><SPAN CLASS="ref">[41804] IIª-IIae q. 64 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod nihil prohibet unius actus esse duos effectus, quorum alter solum sit in intentione, alius vero sit praeter intentionem. Morales autem actus recipiunt speciem secundum id quod intenditur, non autem ab eo quod est praeter intentionem, cum sit per accidens, ut ex supradictis patet. Ex actu igitur alicuius seipsum defendentis duplex effectus sequi potest, unus quidem conservatio propriae vitae; alius autem occisio invadentis. Actus igitur huiusmodi ex hoc quod intenditur conservatio propriae vitae, non habet rationem illiciti, cum hoc sit cuilibet naturale quod se conservet in esse quantum potest. Potest tamen aliquis actus ex bona intentione proveniens illicitus reddi si non sit proportionatus fini. Et ideo si aliquis ad defendendum propriam vitam utatur maiori violentia quam oporteat, erit illicitum. Si vero moderate violentiam repellat, erit licita defensio, nam secundum iura, <I>vim vi repellere licet cum moderamine inculpatae tutelae</I>. Nec est necessarium ad salutem ut homo actum moderatae tutelae praetermittat ad evitandum occisionem alterius, quia plus tenetur homo vitae suae providere quam vitae alienae. Sed quia occidere hominem non licet nisi publica auctoritate propter bonum commune, ut ex supradictis patet; illicitum est quod homo intendat occidere hominem ut seipsum defendat, nisi ei qui habet publicam auctoritatem, qui, intendens hominem occidere ad sui defensionem, refert hoc ad publicum bonum, ut patet in milite pugnante contra hostes, et in ministro iudicis pugnante contra latrones. Quamvis et isti etiam peccent si privata libidine moveantur.</P> | 1031 coniunctam, laeditur aliquis in uxore, ut in pluribus occulte, per |
| 1014 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 ad 1"><A NAME="41805"><SPAN CLASS="ref">[41805] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod auctoritas Augustini intelligenda est in eo casu quo quis intendit occidere hominem ut seipsum a morte liberet.</P> | 1032 adulterium; in servo autem, cum aliquis servum seducit, ut a domino |
| 1015 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 ad 2"><A NAME="41806"><SPAN CLASS="ref">[41806] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 2 </SPAN></A>In quo etiam casu intelligitur auctoritas inducta ex libro de libero arbitrio. Unde signanter dicitur, pro his rebus, in quo designatur intentio. Et per hoc patet responsio ad secundum.</P> | 1033 discedat; et haec etiam manifeste fieri possunt. Et eadem ratio est |
| 1016 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 ad 3"><A NAME="41807"><SPAN CLASS="ref">[41807] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod irregularitas consequitur actum homicidii etiam si sit absque peccato, ut patet in iudice qui iuste aliquem condemnat ad mortem. Et propter hoc clericus, etiam si se defendendo interficiat aliquem, irregularis est, quamvis non intendat occidere, sed seipsum defendere.</P> | 1034 de aliis personis coniunctis, in quas etiam possunt omnibus modis |
| 1017 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 ad 4"><A NAME="41808"><SPAN CLASS="ref">[41808] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod actus fornicationis vel adulterii non ordinatur ad conservationem propriae vitae ex necessitate, sicut actus ex quo quandoque sequitur homicidium.</P> | 1035 iniuriae committi sicut et in personam principalem. Sed adulterium |
| 1018 <P TITLE="II-II q. 64 a. 7 ad 5"><A NAME="41809"><SPAN CLASS="ref">[41809] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod ibi prohibetur defensio quae est cum livore vindictae. Unde Glossa dicit, <I>non vos defendentes, idest, non sitis referientes adversarios</I>.</P> | 1036 et servi seductio sunt proprie iniuriae circa has personas, tamen, |
| 1019 <BR> | 1037 quia servus est possessio quaedam, hoc refertur ad furtum. |
| 1020 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> | 1038 Voluntariae autem commutationes dicuntur quando aliquis voluntarie |
| 1021 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 arg. 1"><A NAME="41810"><SPAN CLASS="ref">[41810] IIª-IIae q. 64 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod aliquis casualiter occidens hominem incurrat homicidii reatum. Legitur enim Gen. IV quod Lamech, credens interficere bestiam, interfecit hominem, et reputatum est ei ad homicidium. Ergo reatum homicidii incurrit qui casualiter hominem occidit.</P> | 1039 transfert rem suam in alterum. Et si quidem simpliciter in alterum |
| 1022 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 arg. 2"><A NAME="41811"><SPAN CLASS="ref">[41811] IIª-IIae q. 64 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Exod. XXI dicitur quod <I>si quis percusserit mulierem praegnantem et aborsum fecerit, si mors eius fuerit subsecuta, reddet animam pro anima</I>. Sed hoc potest fieri absque intentione occisionis. Ergo homicidium casuale habet homicidii reatum.</P> | 1040 transferat rem suam absque debito, sicut in donatione, non est |
| 1023 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 arg. 3"><A NAME="41812"><SPAN CLASS="ref">[41812] IIª-IIae q. 64 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in decretis, dist. l, inducuntur plures canones in quibus casualia homicidia puniuntur. Sed poena non debetur nisi culpae. Ergo ille qui casualiter occidit hominem, incurrit homicidii culpam.</P> | 1041 actus iustitiae, sed liberalitatis. Intantum autem ad iustitiam |
| 1024 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 s. c."><A NAME="41813"><SPAN CLASS="ref">[41813] IIª-IIae q. 64 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, ad Publicolam, <I>absit ut ea quae propter bonum ac licitum facimus, si quid per haec, praeter nostram voluntatem, cuiquam mali acciderit, nobis imputetur</I>. Sed contingit quandoque ut propter bonum aliquid facientibus homicidium consequatur casualiter. Ergo non imputatur facienti ad culpam.</P> | 1042 voluntaria translatio pertinet inquantum est ibi aliquid de ratione |
| 1025 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 co."><A NAME="41814"><SPAN CLASS="ref">[41814] IIª-IIae q. 64 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, secundum philosophum, in II Physic., casus est causa agens praeter intentionem. Et ideo ea quae casualia sunt, simpliciter loquendo, non sunt intenta neque voluntaria. Et quia omne peccatum est voluntarium, secundum Augustinum, consequens est quod casualia, inquantum huiusmodi, non sunt peccata. Contingit tamen id quod non est actu et per se volitum vel intentum, esse per accidens volitum et intentum, secundum quod causa per accidens dicitur removens prohibens. Unde ille qui non removet ea ex quibus sequitur homicidium, si debeat removere, erit quodammodo homicidium voluntarium. Hoc autem contingit dupliciter, uno modo, quando dans operam rebus illicitis, quas vitare debebat, homicidium incurrit; alio modo, quando non adhibet debitam sollicitudinem. Et ideo secundum iura, si aliquis det operam rei licitae, debitam diligentiam adhibens, et ex hoc homicidium sequatur, non incurrit homicidii reatum, si vero det operam rei illicitae, vel etiam det operam rei licitae non adhibens diligentiam debitam, non evadit homicidii reatum si ex eius opere mors hominis consequatur.</P> | 1043 debiti. Quod quidem contingit tripliciter. Uno modo, quando aliquis |
| 1026 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 ad 1"><A NAME="41815"><SPAN CLASS="ref">[41815] IIª-IIae q. 64 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Lamech non adhibuit sufficientem diligentiam ad homicidium vitandum, et ideo reatum homicidii non evasit.</P> | 1044 transfert simpliciter rem suam in alterum pro recompensatione |
| 1027 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 ad 2"><A NAME="41816"><SPAN CLASS="ref">[41816] IIª-IIae q. 64 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ille qui percutit mulierem praegnantem dat operam rei illicitae. Et ideo si sequatur mors vel mulieris vel puerperii animati, non effugiet homicidii crimen, praecipue cum ex tali percussione in promptu sit quod mors sequatur.</P> | 1045 alterius rei, sicut accidit in venditione et emptione. Secundo |
| 1028 <P TITLE="II-II q. 64 a. 8 ad 3"><A NAME="41817"><SPAN CLASS="ref">[41817] IIª-IIae q. 64 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod secundum canones imponitur poena his qui casualiter occidunt dantes operam rei illicitae, vel non adhibentes diligentiam debitam.</P> | 1046 modo, quando aliquis tradit rem suam alteri concedens ei usum rei |
| 1029 <BR> | 1047 cum debito recuperandi rem. Et si quidem gratis concedit usum rei, |
| 1030 <DIV CLASS="D">Quaestio 65</DIV> | 1048 vocatur ususfructus in rebus quae aliquid fructificant; vel |
| 1031 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1049 simpliciter mutuum seu accommodatum in rebus quae non fructificant, |
| 1032 <P TITLE="II-II q. 65 pr."><A NAME="41818"><SPAN CLASS="ref">[41818] IIª-IIae q. 65 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de peccatis aliarum iniuriarum quae in personam committuntur. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, de mutilatione membrorum. Secundo, de verberatione. Tertio, de incarceratione. Quarto, utrum peccatum huiusmodi iniuriarum aggravetur ex hoc quod committitur in personam coniunctam aliis.</P> | 1050 sicut sunt denarii, vasa et huiusmodi. Si vero nec ipse usus gratis |
| 1033 <BR> | 1051 conceditur, vocatur locatio et conductio. Tertio modo aliquis |
| 1034 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1052 tradit rem suam ut recuperandam, non ratione usus, sed vel ratione |
| 1035 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 arg. 1"><A NAME="41819"><SPAN CLASS="ref">[41819] IIª-IIae q. 65 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod mutilare aliquem membro in nullo casu possit esse licitum. Damascenus enim dicit, in II libro, quod peccatum committitur per hoc quod receditur <I>ab eo quod est secundum naturam in id quod est contra naturam</I>. Sed secundum naturam a Deo institutam est quod corpus hominis sit integrum membris; contra naturam autem est quod sit membro diminutum. Ergo mutilare aliquem membro semper videtur esse peccatum.</P> | 1053 conservationis, sicut in deposito; vel ratione obligationis, sicut |
| 1036 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 arg. 2"><A NAME="41820"><SPAN CLASS="ref">[41820] IIª-IIae q. 65 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut se habet tota anima ad totum corpus, ita se habent partes animae ad partes corporis, ut dicitur in II de anima. Sed non licet aliquem privare anima occidendo ipsum, nisi publica potestate. Ergo etiam non licet aliquem mutilare membro, nisi forte secundum publicam potestatem.</P> | 1054 cum quis rem suam pignori obligat, seu cum aliquis pro alio |
| 1037 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 arg. 3"><A NAME="41821"><SPAN CLASS="ref">[41821] IIª-IIae q. 65 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, salus animae praeferenda est saluti corporali. Sed non licet aliquem mutilare se membro propter salutem animae, puniuntur enim secundum statuta Nicaeni Concilii qui se castraverunt propter castitatem servandam. Ergo propter nullam aliam causam licet aliquem membro mutilare.</P> | 1055 fideiubet. In omnibus autem huiusmodi actionibus, sive voluntariis |
| 1038 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 s. c."><A NAME="41822"><SPAN CLASS="ref">[41822] IIª-IIae q. 65 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Exod. XXI, <I>oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede</I>.</P> | 1056 sive involuntariis, est eadem ratio accipiendi medium secundum |
| 1039 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 co."><A NAME="41823"><SPAN CLASS="ref">[41823] IIª-IIae q. 65 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod cum membrum aliquod sit pars totius humani corporis, est propter totum, sicut imperfectum propter perfectum. Unde disponendum est de membro humani corporis secundum quod expedit toti. Membrum autem humani corporis per se quidem utile est ad bonum totius corporis, per accidens tamen potest contingere quod sit nocivum, puta cum membrum putridum est totius corporis corruptivum. Si ergo membrum sanum fuerit et in sua naturali dispositione consistens, non potest praecidi absque totius hominis detrimento. Sed quia ipse totus homo ordinatur ut ad finem ad totam communitatem cuius est pars, ut supra dictum est; potest contingere quod abscisio membri, etsi vergat in detrimentum totius corporis, ordinatur tamen ad bonum communitatis, inquantum alicui infertur in poenam ad cohibitionem peccatorum. Et ideo sicut per publicam potestatem aliquis licite privatur totaliter vita propter aliquas maiores culpas, ita etiam privatur membro propter aliquas culpas minores. Hoc autem non est licitum alicui privatae personae, etiam volente illo cuius est membrum, quia per hoc fit iniuria communitati, cuius est ipse homo et omnes partes eius. Si vero membrum propter putredinem sit totius corporis corruptivum, tunc licitum est, de voluntate eius cuius est membrum, putridum membrum praescindere propter salutem totius corporis, quia unicuique commissa est cura propriae salutis. Et eadem ratio est si fiat voluntate eius ad quem pertinet curare de salute eius qui habet membrum corruptum. Aliter autem aliquem membro mutilare est omnino illicitum.</P> | 1057 aequalitatem recompensationis. Et ideo omnes istae actiones ad unam |
| 1040 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 ad 1"><A NAME="41824"><SPAN CLASS="ref">[41824] IIª-IIae q. 65 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod nihil prohibet id quod est contra particularem naturam esse secundum naturam universalem, sicut mors et corruptio in rebus naturalibus est contra particularem naturam eius quod corrumpitur, cum tamen sit secundum naturam universalem. Et similiter mutilare aliquem membro, etsi sit contra naturam particularem corporis eius qui mutilatur, est tamen secundum naturalem rationem in comparatione ad bonum commune.</P> | 1058 speciem iustitiae pertinent, scilicet ad commutativam.</p> |
| 1041 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 ad 2"><A NAME="41825"><SPAN CLASS="ref">[41825] IIª-IIae q. 65 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod totius hominis vita non ordinatur ad aliquid proprium ipsius hominis, sed ad ipsam potius omnia quae sunt hominis ordinantur. Et ideo privare aliquem vita in nullo casu pertinet ad aliquem nisi ad publicam potestatem, cui committitur procuratio boni communis. Sed praecisio membri potest ordinari ad propriam salutem unius hominis. Et ideo in aliquo casu potest ad ipsum pertinere.</P> | 1059 <p title="II-II q. 61 a. 3 ad arg."><a name="41633"><span class= |
| 1042 <P TITLE="II-II q. 65 a. 1 ad 3"><A NAME="41826"><SPAN CLASS="ref">[41826] IIª-IIae q. 65 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod membrum non est praecidendum propter corporalem salutem totius nisi quando aliter toti subveniri non potest. Saluti autem spirituali semper potest aliter subveniri quam per membri praecisionem, quia peccatum subiacet voluntati. Et ideo in nullo casu licet membrum praecidere propter quodcumque peccatum vitandum. Unde Chrysostomus, exponens illud Matth. XIX, <I>sunt eunuchi qui seipsos castraverunt propter regnum caelorum, dicit, non membrorum abscisionem, sed malarum cogitationum interemptionem. Maledictioni enim est obnoxius qui membrum abscidit, etenim quae homicidarum sunt talis praesumit</I>. Et postea subdit, <I>neque concupiscentia mansuetior ita fit, sed molestior. Aliunde enim habet fontes sperma quod in nobis est, et praecipue a proposito incontinenti et mente negligente, nec ita abscisio membri comprimit tentationes, ut cogitationis frenum</I>.</P> | 1060 "ref">[41633] IIª-IIae q. 61 a. 3 ad arg.</span></a> Et per |
| 1043 <BR> | 1061 hoc patet responsio ad obiecta.</p> |
| 1044 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1062 <br /> |
| 1045 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 arg. 1"><A NAME="41827"><SPAN CLASS="ref">[41827] IIª-IIae q. 65 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat patribus verberare filios, aut dominis servos. Dicit enim apostolus, ad Ephes. VI, <I>vos, patres, nolite ad iracundiam provocare filios vestros</I>. Et infra subdit, <I>et vos, domini, eadem facite servis, remittentes minas</I>. Sed propter verbera aliqui ad iracundiam provocantur. Sunt etiam minis graviora. Ergo neque patres filios, neque domini servos debent verberare.</P> | 1063 <div class="E">Articulus 4</div> |
| 1046 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 arg. 2"><A NAME="41828"><SPAN CLASS="ref">[41828] IIª-IIae q. 65 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in X Ethic., quod <I>sermo paternus habet solum monitionem, non autem coactionem</I>. Sed quaedam coactio est per verbera. Ergo parentibus non licet filios verberare.</P> | 1064 <p title="II-II q. 61 a. 4 arg. 1"><a name="41634"><span class= |
| 1047 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 arg. 3"><A NAME="41829"><SPAN CLASS="ref">[41829] IIª-IIae q. 65 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, unicuique licet alteri disciplinam impendere, hoc enim pertinet ad eleemosynas spirituales, ut supra dictum est. Si ergo parentibus licet propter disciplinam filios verberare, pari ratione cuilibet licebit quemlibet verberare. Quod patet esse falsum. Ergo et primum.</P> | 1065 "ref">[41634] IIª-IIae q. 61 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 1048 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 s. c."><A NAME="41830"><SPAN CLASS="ref">[41830] IIª-IIae q. 65 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Prov. XIII, <I>qui parcit virgae, odit filium suum</I>; et infra XXIII, <I>noli subtrahere a puero disciplinam. Si enim percusseris eum virga, non morietur, tu virga percuties eum, et animam eius de Inferno liberabis</I>. Et Eccli. XXXIII dicitur, <I>servo malevolo tortura et compedes</I>.</P> | 1066 sic proceditur. Videtur quod iustum sit simpliciter idem quod |
| 1049 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 co."><A NAME="41831"><SPAN CLASS="ref">[41831] IIª-IIae q. 65 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod per verberationem nocumentum quoddam infertur corpori eius qui verberatur, aliter tamen quam in mutilatione, nam mutilatio tollit corporis integritatem, verberatio vero tantummodo afficit sensum dolore. Unde multo minus nocumentum est quam membri mutilatio. Nocumentum autem inferre alicui non licet nisi per modum poenae propter iustitiam. Nullus autem iuste punit aliquem nisi sit eius ditioni subiectus. Et ideo verberare aliquem non licet nisi habenti potestatem aliquam super illum qui verberatur. Et quia filius subditur potestati patris, et servus potestati domini, licite potest verberare pater filium et dominus servum, causa correctionis et disciplinae.</P> | 1067 contrapassum. Iudicium enim divinum est simpliciter iustum. Sed |
| 1050 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 ad 1"><A NAME="41832"><SPAN CLASS="ref">[41832] IIª-IIae q. 65 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, cum ira sit appetitus vindictae, praecipue concitatur ira cum aliquis se reputat laesum iniuste, ut patet per philosophum, in II Rhet. Et ideo per hoc quod patribus interdicitur ne filios ad iracundiam provocent, non prohibetur quin filios verberent causa disciplinae, sed quod non immoderate eos affligant verberibus. Quod vero inducitur dominis quod remittant minas, potest dupliciter intelligi. Uno modo, ut remisse minis utantur, quod pertinet ad moderationem disciplinae. Alio modo, ut aliquis non semper impleat quod comminatus est, quod pertinet ad hoc quod iudicium quo quis comminatus est poenam, quandoque per remissionis misericordiam temperetur.</P> | 1068 haec est forma divini iudicii, ut secundum quod aliquis fecit, |
| 1051 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 ad 2"><A NAME="41833"><SPAN CLASS="ref">[41833] IIª-IIae q. 65 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod maior potestas maiorem debet habere coactionem. Sicut autem civitas est perfecta communitas, ita princeps civitatis habet perfectam potestatem coercendi, et ideo potest infligere poenas irreparabiles, scilicet occisionis vel mutilationis. Pater autem et dominus, qui praesunt familiae domesticae, quae est imperfecta communitas, habent imperfectam potestatem coercendi secundum leviores poenas, quae non inferunt irreparabile nocumentum. Et huiusmodi est verberatio.</P> | 1069 patiatur, secundum illud Matth. VII, <i>in quo iudicio |
| 1052 <P TITLE="II-II q. 65 a. 2 ad 3"><A NAME="41834"><SPAN CLASS="ref">[41834] IIª-IIae q. 65 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod exhibere disciplinam volenti cuilibet licet. Sed disciplinam nolenti adhibere est solum eius cui alterius cura committitur. Et ad hoc pertinet aliquem verberibus castigare.</P> | 1070 iudicaveritis, iudicabimini, et in qua mensura mensi fueritis, |
| 1053 <BR> | 1071 remetietur vobis</i>. Ergo iustum est simpliciter idem quod |
| 1054 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 1072 contrapassum.</p> |
| 1055 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 arg. 1"><A NAME="41835"><SPAN CLASS="ref">[41835] IIª-IIae q. 65 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non liceat aliquem hominem incarcerare. Actus enim est malus ex genere qui cadit supra indebitam materiam, ut supra dictum est. Sed homo, habens naturalem arbitrii libertatem, est indebita materia incarcerationis, quae libertati repugnat. Ergo illicitum est aliquem incarcerare.</P> | 1073 <p title="II-II q. 61 a. 4 arg. 2"><a name="41635"><span class= |
| 1056 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 arg. 2"><A NAME="41836"><SPAN CLASS="ref">[41836] IIª-IIae q. 65 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, humana iustitia regulari debet ex divina. Sed sicut dicitur Eccli. XV, <I>Deus reliquit hominem in manu consilii sui</I>. Ergo videtur quod non est aliquis coercendus vinculis vel carcere.</P> | 1074 "ref">[41635] IIª-IIae q. 61 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 1057 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 arg. 3"><A NAME="41837"><SPAN CLASS="ref">[41837] IIª-IIae q. 65 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nullus est cohibendus nisi ab opere malo, a quo quilibet licite potest alium impedire. Si ergo incarcerare aliquem esset licitum ad hoc quod cohiberetur a malo, cuilibet esset licitum aliquem incarcerare. Quod patet esse falsum. Ergo et primum.</P> | 1075 in utraque iustitiae specie datur aliquid alicui secundum quandam |
| 1058 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 s. c."><A NAME="41838"><SPAN CLASS="ref">[41838] IIª-IIae q. 65 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Levit. XXIV legitur quendam missum fuisse in carcerem propter peccatum blasphemiae.</P> | 1076 aequalitatem, in respectu quidem ad dignitatem personae in iustitia |
| 1059 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 co."><A NAME="41839"><SPAN CLASS="ref">[41839] IIª-IIae q. 65 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod in bonis corporis tria per ordinem considerantur. Primo quidem, integritas corporalis substantiae, cui detrimentum affertur per occisionem vel mutilationem. Secundo, delectatio vel quies sensus, cui opponitur verberatio, vel quidlibet sensum dolore afficiens. Tertio, motus et usus membrorum, qui impeditur per ligationem vel incarcerationem, seu quamcumque detentionem. Et ideo incarcerare aliquem, vel qualitercumque detinere, est illicitum nisi fiat secundum ordinem iustitiae, aut in poenam aut ad cautelam alicuius mali vitandi.</P> | 1077 distributiva, quae quidem personae dignitas maxime videtur attendi |
| 1060 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 ad 1"><A NAME="41840"><SPAN CLASS="ref">[41840] IIª-IIae q. 65 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod homo qui abutitur potestate sibi data, meretur eam amittere. Et ideo homo qui peccando abusus est libero usu suorum membrorum, conveniens est incarcerationis materia.</P> | 1078 secundum opera quibus aliquis communitati servivit; in respectu |
| 1061 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 ad 2"><A NAME="41841"><SPAN CLASS="ref">[41841] IIª-IIae q. 65 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Deus quandoque, secundum ordinem suae sapientiae, peccatores cohibet ne possint peccata implere, secundum illud Iob V, <I>qui dissipat cogitationes malignorum, ne possint implere manus eorum quod coeperant</I>. Quandoque vero eos permittit quod volunt agere. Et similiter secundum humanam iustitiam non pro qualibet culpa homines incarcerantur, sed pro aliquibus.</P> | 1079 autem ad rem in qua quis damnificatus est, in iustitia commutativa. |
| 1062 <P TITLE="II-II q. 65 a. 3 ad 3"><A NAME="41842"><SPAN CLASS="ref">[41842] IIª-IIae q. 65 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod detinere hominem ad horam ab aliquo opere illicito statim perpetrando, cuilibet licet, sicut cum aliquis detinet aliquem ne se praecipitet, vel ne alium feriat. Sed simpliciter aliquem includere vel ligare ad eum solum pertinet qui habet disponere universaliter de actibus et vita alterius, quia per hoc impeditur non solum a malis, sed etiam a bonis agendis.</P> | 1080 Secundum autem utramque aequalitatem aliquis contrapatitur secundum |
| 1063 <BR> | 1081 quod fecit. Ergo videtur quod iustum simpliciter sit idem quod |
| 1064 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 1082 contrapassum.</p> |
| 1065 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 arg. 1"><A NAME="41843"><SPAN CLASS="ref">[41843] IIª-IIae q. 65 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod peccatum non aggravetur ex hoc quod praedictae iniuriae inferuntur in personas aliis coniunctas. Huiusmodi enim iniuriae habent rationem peccati prout nocumentum alicui infertur contra eius voluntatem. Sed magis est contra hominis voluntatem malum quod in personam propriam infertur quam quod infertur in personam coniunctam. Ergo iniuria illata in personam coniunctam est minor.</P> | 1083 <p title="II-II q. 61 a. 4 arg. 3"><a name="41636"><span class= |
| 1066 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 arg. 2"><A NAME="41844"><SPAN CLASS="ref">[41844] IIª-IIae q. 65 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in sacra Scriptura praecipue reprehenduntur qui pupillis et viduis iniurias inferunt, unde dicitur Eccli. XXXV, <I>non despiciet preces pupilli, nec viduam, si effundat loquelam gemitus</I>. Sed vidua et pupillus non sunt personae aliis coniunctae. Ergo ex hoc quod infertur iniuria personis coniunctis non aggravatur peccatum.</P> | 1084 "ref">[41636] IIª-IIae q. 61 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 1067 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 arg. 3"><A NAME="41845"><SPAN CLASS="ref">[41845] IIª-IIae q. 65 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, persona coniuncta habet propriam voluntatem, sicut et principalis persona. Potest ergo aliquid ei esse voluntarium quod est contra voluntatem principalis personae, ut patet in adulterio, quod placet uxori et displicet viro. Sed huiusmodi iniuriae habent rationem peccati prout consistunt in involuntaria commutatione. Ergo huiusmodi iniuriae minus habent de ratione peccati.</P> | 1085 maxime videtur quod non oporteat aliquem contrapati secundum quod |
| 1068 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 s. c."><A NAME="41846"><SPAN CLASS="ref">[41846] IIª-IIae q. 65 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Deut. XXVIII, ad quandam exaggerationem dicitur, <I>filii tui et filiae tuae tradentur alteri populo videntibus oculis tuis</I>.</P> | 1086 fecit, propter differentiam voluntarii et involuntarii, qui enim |
| 1069 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 co."><A NAME="41847"><SPAN CLASS="ref">[41847] IIª-IIae q. 65 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod quanto aliqua iniuria in plures redundat, ceteris paribus, tanto gravius est peccatum. Et inde est quod gravius est peccatum si aliquis percutiat principem quam personam privatam, quia redundat in iniuriam totius multitudinis, ut supra dictum est. Cum autem infertur iniuria in aliquam personam coniunctam alteri qualitercumque, iniuria illa pertinet ad duas personas. Et ideo, ceteris paribus, ex hoc ipso aggravatur peccatum. Potest tamen contingere quod secundum aliquas circumstantias sit gravius peccatum quod fit contra personam nulli coniunctam, vel propter dignitatem personae, vel propter magnitudinem nocumenti.</P> | 1087 involuntarie fecit iniuriam, minus punitur. Sed voluntarium et |
| 1070 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 ad 1"><A NAME="41848"><SPAN CLASS="ref">[41848] IIª-IIae q. 65 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod iniuria illata in personam coniunctam minus est nociva personae cui coniungitur quam si in ipsam immediate inferretur, et ex hac parte est minus peccatum. Sed hoc totum quod pertinet ad iniuriam personae cui coniungitur, superadditur peccato quod quis incurrit ex eo quod aliam personam secundum se laedit.</P> | 1088 involuntarium, quae accipiuntur ex parte nostra, non diversificant |
| 1071 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 ad 2"><A NAME="41849"><SPAN CLASS="ref">[41849] IIª-IIae q. 65 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod iniuriae illatae in viduas et pupillos magis exaggerantur, tum quia magis opponuntur misericordiae. Tum quia idem nocumentum huiusmodi personis inflictum est eis gravius, quia non habent relevantem.</P> | 1089 medium iustitiae, quod est medium rei et non quoad nos. Ergo iustum |
| 1072 <P TITLE="II-II q. 65 a. 4 ad 3"><A NAME="41850"><SPAN CLASS="ref">[41850] IIª-IIae q. 65 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod per hoc quod uxor voluntarie consentit in adulterium, minoratur quidem peccatum et iniuria ex parte ipsius mulieris, gravius enim esset si adulter violenter eam opprimeret. Non tamen per hoc tollitur iniuria ex parte viri, quia <I>uxor non habet potestatem sui corporis, sed vir</I>, ut dicitur I ad Cor. VII. Et eadem ratio est de similibus. De adulterio tamen, quod non solum iustitiae, sed etiam castitati opponitur, erit locus infra agendi in tractatu de temperantia.</P> | 1090 simpliciter idem esse videtur quod contrapassum.</p> |
| 1073 <BR> | 1091 <p title="II-II q. 61 a. 4 s. c."><a name="41637"><span class= |
| 1074 <DIV CLASS="D">Quaestio 66</DIV> | 1092 "ref">[41637] IIª-IIae q. 61 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 1075 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1093 est quod philosophus, in V Ethic., probat non quodlibet iustum esse |
| 1076 <P TITLE="II-II q. 66 pr."><A NAME="41851"><SPAN CLASS="ref">[41851] IIª-IIae q. 66 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de peccatis iustitiae oppositis per quae infertur nocumentum proximo in rebus, scilicet de furto et rapina. Et circa hoc quaeruntur novem. Primo, utrum naturalis sit homini possessio exteriorum rerum. Secundo, utrum licitum sit quod aliquis rem aliquam possideat quasi propriam. Tertio, utrum furtum sit occulta acceptio rei alienae. Quarto, utrum rapina sit peccatum specie differens a furto. Quinto, utrum omne furtum sit peccatum. Sexto, utrum furtum sit peccatum mortale. Septimo, utrum liceat furari in necessitate. Octavo, utrum omnis rapina sit peccatum mortale. Nono, utrum rapina sit gravius peccatum quam furtum.</P> | 1094 contrapassum.</p> |
| 1077 <BR> | 1095 <p title="II-II q. 61 a. 4 co."><a name="41638"><span class= |
| 1078 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1096 "ref">[41638] IIª-IIae q. 61 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 1079 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 arg. 1"><A NAME="41852"><SPAN CLASS="ref">[41852] IIª-IIae q. 66 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod non sit naturalis homini possessio exteriorum rerum. Nullus enim debet sibi attribuere quod Dei est. Sed dominium omnium creaturarum est proprie Dei, secundum illud Psalm., <I>domini est terra</I> et cetera. Ergo non est naturalis homini rerum possessio.</P> | 1097 dicendum quod hoc quod dicitur contrapassum importat aequalem |
| 1080 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 arg. 2"><A NAME="41853"><SPAN CLASS="ref">[41853] IIª-IIae q. 66 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Basilius, exponens verbum divitis dicentis, Luc. XII, <I>congregabo omnia quae nata sunt mihi et bona mea</I>, dicit, <I>dic mihi, quae tua? Unde ea sumens in vitam tulisti?</I> Sed illa quae homo possidet naturaliter, potest aliquis convenienter dicere esse sua. Ergo homo non possidet naturaliter exteriora bona.</P> | 1098 recompensationem passionis ad actionem praecedentem. Quod quidem |
| 1081 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 arg. 3"><A NAME="41854"><SPAN CLASS="ref">[41854] IIª-IIae q. 66 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut Ambrosius dicit, in libro de Trin., dominus nomen est potestatis. Sed homo non habet potestatem super res exteriores, nihil enim potest circa earum naturam immutare. Ergo possessio exteriorum rerum non est homini naturalis.</P> | 1099 propriissime dicitur in passionibus iniuriosis quibus aliquis |
| 1082 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 s. c."><A NAME="41855"><SPAN CLASS="ref">[41855] IIª-IIae q. 66 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in Psalm., omnia subiecisti sub pedibus eius, scilicet hominis.</P> | 1100 personam proximi laedit, puta, si percutit, quod repercutiatur. Et |
| 1083 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 co."><A NAME="41856"><SPAN CLASS="ref">[41856] IIª-IIae q. 66 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod res exterior potest dupliciter considerari. Uno modo, quantum ad eius naturam, quae non subiacet humanae potestati, sed solum divinae, cui omnia ad nutum obediunt. Alio modo, quantum ad usum ipsius rei. Et sic habet homo naturale dominium exteriorum rerum, quia per rationem et voluntatem potest uti rebus exterioribus ad suam utilitatem, quasi propter se factis; semper enim imperfectiora sunt propter perfectiora, ut supra habitum est. Et ex hac ratione philosophus probat, in I Polit., quod possessio rerum exteriorum est homini naturalis. Hoc autem naturale dominium super ceteras creaturas, quod competit homini secundum rationem, in qua imago Dei consistit, manifestatur in ipsa hominis creatione, Gen. I, ubi dicitur, <I>faciamus hominem ad similitudinem et imaginem nostram, et praesit piscibus maris,</I> et cetera.</P> | 1101 hoc quidem iustum determinatur in lege, Exod. XXI, <i>reddet animam |
| 1084 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 ad 1"><A NAME="41857"><SPAN CLASS="ref">[41857] IIª-IIae q. 66 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Deus habet principale dominium omnium rerum. Et ipse secundum suam providentiam ordinavit res quasdam ad corporalem hominis sustentationem. Et propter hoc homo habet naturale rerum dominium quantum ad potestatem utendi ipsis.</P> | 1102 pro anima, oculum pro oculo,</i> et cetera. Et quia etiam auferre |
| 1085 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 ad 2"><A NAME="41858"><SPAN CLASS="ref">[41858] IIª-IIae q. 66 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod dives ille reprehenditur ex hoc quod putabat exteriora bona esse principaliter sua, quasi non accepisset ea ab alio, scilicet a Deo.</P> | 1103 rem alterius est quoddam facere, ideo secundario etiam in his |
| 1086 <P TITLE="II-II q. 66 a. 1 ad 3"><A NAME="41859"><SPAN CLASS="ref">[41859] IIª-IIae q. 66 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ratio illa procedit de dominio exteriorum rerum quantum ad naturas ipsarum, quod quidem dominium soli Deo convenit, ut dictum est.</P> | 1104 dicitur contrapassum, prout scilicet aliquis qui damnum intulit, in |
| 1087 <BR> | 1105 re sua ipse etiam damnificatur. Et hoc etiam iustum continetur in |
| 1088 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1106 lege, Exod. XXII, <i>si quis furatus fuerit bovem aut ovem, et |
| 1089 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 arg. 1"><A NAME="41860"><SPAN CLASS="ref">[41860] IIª-IIae q. 66 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat alicui rem aliquam quasi propriam possidere. Omne enim quod est contra ius naturale est illicitum. Sed secundum ius naturale omnia sunt communia, cui quidem communitati contrariatur possessionum proprietas. Ergo illicitum est cuilibet homini appropriare sibi aliquam rem exteriorem.</P> | 1107 occiderit vel vendiderit, quinque boves pro uno bove restituet, et |
| 1090 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 arg. 2"><A NAME="41861"><SPAN CLASS="ref">[41861] IIª-IIae q. 66 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Basilius dicit, exponens praedictum verbum divitis, <I>sicut qui, praeveniens ad spectacula, prohiberet advenientes, sibi appropriando quod ad communem usum ordinatur; similes sunt divites qui communia, quae praeoccupaverunt, aestimant sua esse</I>. Sed illicitum esset praecludere viam aliis ad potiendum communibus bonis. Ergo illicitum est appropriare sibi aliquam rem communem.</P> | 1108 quatuor oves pro una ove</i>. Tertio vero transfertur nomen |
| 1091 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 arg. 3"><A NAME="41862"><SPAN CLASS="ref">[41862] IIª-IIae q. 66 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Ambrosius dicit, et habetur in decretis, dist. XLVII, Can. sicut hi, proprium nemo dicat quod est commune. Appellat autem communes res exteriores, sicut patet ex his quae praemittit. Ergo videtur illicitum esse quod aliquis appropriet sibi aliquam rem exteriorem.</P> | 1109 contrapassi ad voluntarias commutationes, in quibus utrinque est |
| 1092 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 s. c."><A NAME="41863"><SPAN CLASS="ref">[41863] IIª-IIae q. 66 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in libro de Haeres., <I>apostolici dicuntur qui se hoc nomine arrogantissime vocaverunt, eo quod in suam communionem non acciperent utentes coniugibus, et res proprias possidentes, quales habet Catholica Ecclesia et monachos et clericos plurimos</I>. Sed ideo isti haeretici sunt quoniam, se ab Ecclesia separantes, nullam spem putant eos habere qui utuntur his rebus, quibus ipsi carent. Est ergo erroneum dicere quod non liceat homini propria possidere.</P> | 1110 actio et passio, sed voluntarium diminuit de ratione passionis, ut |
| 1093 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 co."><A NAME="41864"><SPAN CLASS="ref">[41864] IIª-IIae q. 66 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod circa rem exteriorem duo competunt homini. Quorum unum est potestas procurandi et dispensandi. Et quantum ad hoc licitum est quod homo propria possideat. Et est etiam necessarium ad humanam vitam, propter tria. Primo quidem, quia magis sollicitus est unusquisque ad procurandum aliquid quod sibi soli competit quam aliquid quod est commune omnium vel multorum, quia unusquisque, laborem fugiens, relinquit alteri id quod pertinet ad commune; sicut accidit in multitudine ministrorum. Alio modo, quia ordinatius res humanae tractantur si singulis immineat propria cura alicuius rei procurandae, esset autem confusio si quilibet indistincte quaelibet procuraret. Tertio, quia per hoc magis pacificus status hominum conservatur, dum unusquisque re sua contentus est. Unde videmus quod inter eos qui communiter et ex indiviso aliquid possident, frequentius iurgia oriuntur. Aliud vero quod competit homini circa res exteriores est usus ipsarum. Et quantum ad hoc non debet homo habere res exteriores ut proprias, sed ut communes, ut scilicet de facili aliquis ea communicet in necessitates aliorum. Unde apostolus dicit, I ad Tim. ult., <I>divitibus huius saeculi praecipe facile tribuere, communicare</I>.</P> | 1111 dictum est. In omnibus autem his debet fieri, secundum rationem |
| 1094 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 ad 1"><A NAME="41865"><SPAN CLASS="ref">[41865] IIª-IIae q. 66 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod communitas rerum attribuitur iuri naturali, non quia ius naturale dictet omnia esse possidenda communiter et nihil esse quasi proprium possidendum, sed quia secundum ius naturale non est distinctio possessionum, sed magis secundum humanum condictum, quod pertinet ad ius positivum, ut supra dictum est. Unde proprietas possessionum non est contra ius naturale; sed iuri naturali superadditur per adinventionem rationis humanae.</P> | 1112 iustitiae commutativae, recompensatio secundum aequalitatem, ut |
| 1095 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 ad 2"><A NAME="41866"><SPAN CLASS="ref">[41866] IIª-IIae q. 66 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ille qui, praeveniens ad spectacula, praepararet aliis viam, non illicite ageret, sed ex hoc illicite agit quod alios prohibet. Et similiter dives non illicite agit si, praeoccupans possessionem rei quae a principio erat communis, aliis communicat, peccat autem si alios ab usu illius rei indiscrete prohibeat. Unde Basilius ibidem dicit, <I>cur tu abundas, ille vero mendicat, nisi ut tu bonae dispensationis merita consequaris, ille vero patientiae praemiis coronetur?</I></P> | 1113 scilicet passio recompensata sit aequalis actioni. Non autem semper |
| 1096 <P TITLE="II-II q. 66 a. 2 ad 3"><A NAME="41867"><SPAN CLASS="ref">[41867] IIª-IIae q. 66 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod cum dicit Ambrosius, <I>nemo proprium dicat quod est commune</I>, loquitur de proprietate quantum ad usum. Unde subdit, <I>plus quam sufficeret sumptui, violenter obtentum est</I>.</P> | 1114 esset aequalis si idem specie aliquis pateretur quod fecit. Nam |
| 1097 <BR> | 1115 primo quidem, cum quis iniuriose laedat alterius personam maiorem, |
| 1098 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 1116 maior est actio quam passio eiusdem speciei quam ipse pateretur. Et |
| 1099 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 arg. 1"><A NAME="41868"><SPAN CLASS="ref">[41868] IIª-IIae q. 66 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non sit de ratione furti occulte accipere rem alienam. Illud enim quod diminuit peccatum non videtur ad rationem peccati pertinere. Sed in occulto peccare pertinet ad diminutionem peccati, sicut e contrario ad exaggerandum peccatum quorundam dicitur Isaiae III, <I>peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt</I>. Ergo non est de ratione furti occulta acceptio rei alienae.</P> | 1117 ideo ille qui percutit principem non solum repercutitur, sed multo |
| 1100 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 arg. 2"><A NAME="41869"><SPAN CLASS="ref">[41869] IIª-IIae q. 66 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Ambrosius dicit, et habetur in decretis, dist. XLVII, <I>neque minus est criminis habenti tollere quam, cum possis et abundas, indigentibus denegare</I>. Ergo sicut furtum consistit in acceptione rei alienae, ita et in detentione ipsius.</P> | 1118 gravius punitur. Similiter etiam cum quis aliquem involuntarium in |
| 1101 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 arg. 3"><A NAME="41870"><SPAN CLASS="ref">[41870] IIª-IIae q. 66 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, homo potest furtim ab alio accipere etiam quod suum est puta rem quam apud alium deposuit, vel quae est ab eo iniuste ablata. Non est ergo de ratione furti quod sit occulta acceptio rei alienae.</P> | 1119 re sua damnificat, maior est actio quam esset passio si sibi sola |
| 1102 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 s. c."><A NAME="41871"><SPAN CLASS="ref">[41871] IIª-IIae q. 66 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Isidorus dicit, in libro Etymol., <I>fur a furvo dictus est, idest a fusco, nam noctis utitur tempore</I>.</P> | 1120 res illa auferretur, quia ipse qui damnificavit alium, in re sua |
| 1103 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 co."><A NAME="41872"><SPAN CLASS="ref">[41872] IIª-IIae q. 66 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ad rationem furti tria concurrunt. Quorum primum convenit sibi secundum quod contrariatur iustitiae, quae unicuique tribuit quod suum est. Et ex hoc competit ei quod usurpat alienum. Secundum vero pertinet ad rationem furti prout distinguitur a peccatis quae sunt contra personam, sicut ab homicidio et adulterio. Et secundum hoc competit furto quod sit circa rem possessam. Si quis enim accipiat id quod est alterius non quasi possessio, sed quasi pars, sicut si amputet membrum; vel sicut persona coniuncta, ut si auferat filiam vel uxorem, non habet proprie rationem furti. Tertia differentia est quae complet furti rationem, ut scilicet occulte usurpetur alienum. Et secundum hoc propria ratio furti est ut sit occulta acceptio rei alienae.</P> | 1121 nihil damnificaretur. Et ideo punitur in hoc quod multiplicius |
| 1104 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 ad 1"><A NAME="41873"><SPAN CLASS="ref">[41873] IIª-IIae q. 66 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod occultatio quandoque quidem est causa peccati, puta cum quis utitur occultatione ad peccandum, sicut accidit in fraude et dolo. Et hoc modo non diminuit, sed constituit speciem peccati. Et ita est in furto. Alio modo occultatio est simplex circumstantia peccati. Et sic diminuit peccatum, tum quia est signum verecundiae; tum quia tollit scandalum.</P> | 1122 restituat, quia etiam non solum damnificavit personam privatam, sed |
| 1105 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 ad 2"><A NAME="41874"><SPAN CLASS="ref">[41874] IIª-IIae q. 66 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod detinere id quod alteri debetur eandem rationem nocumenti habet cum acceptione. Et ideo sub iniusta acceptione intelligitur etiam iniusta detentio.</P> | 1123 rempublicam, eius tutelae securitatem infringendo. Similiter etiam |
| 1106 <P TITLE="II-II q. 66 a. 3 ad 3"><A NAME="41875"><SPAN CLASS="ref">[41875] IIª-IIae q. 66 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod nihil prohibet id quod est simpliciter unius, secundum quid esse alterius. Sicut res deposita est simpliciter quidem deponentis, sed est eius apud quem deponitur quantum ad custodiam. Et id quod est per rapinam ablatum est rapientis, non simpliciter, sed quantum ad detentionem.</P> | 1124 nec in commutationibus voluntariis semper esset aequalis passio si |
| 1107 <BR> | 1125 aliquis daret rem suam, accipiens rem alterius, quia forte res |
| 1108 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 1126 alterius est multo maior quam sua. Et ideo oportet secundum quandam |
| 1109 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 arg. 1"><A NAME="41876"><SPAN CLASS="ref">[41876] IIª-IIae q. 66 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod furtum et rapina non sint peccata differentia specie. Furtum enim et rapina differunt secundum occultum et manifestum, furtum enim importat occultam acceptionem, rapina vero violentam et manifestam. Sed in aliis generibus peccatorum occultum et manifestum non diversificant speciem. Ergo furtum et rapina non sunt peccata specie diversa.</P> | 1127 proportionatam commensurationem adaequare passionem actioni in |
| 1110 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 arg. 2"><A NAME="41877"><SPAN CLASS="ref">[41877] IIª-IIae q. 66 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, moralia recipiunt speciem a fine, ut supra dictum est. Sed furtum et rapina ordinantur ad eundem finem, scilicet ad habendum aliena. Ergo non differunt specie.</P> | 1128 commutationibus, ad quod inventa sunt numismata. Et sic |
| 1111 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 arg. 3"><A NAME="41878"><SPAN CLASS="ref">[41878] IIª-IIae q. 66 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut rapitur aliquid ad possidendum, ita rapitur mulier ad delectandum, unde et Isidorus dicit, in libro Etymol., quod <I>raptor dicitur corruptor, et rapta corrupta</I>. Sed raptus dicitur sive mulier auferatur publice, sive occulte. Ergo et res possessa rapi dicitur sive occulte, sive publice rapiatur. Ergo non differunt furtum et rapina.</P> | 1129 contrapassum est commutativum iustum. In distributiva autem |
| 1112 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 s. c."><A NAME="41879"><SPAN CLASS="ref">[41879] IIª-IIae q. 66 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in V Ethic., distinguit furtum a rapina, ponens furtum occultum, rapinam vero violentam.</P> | 1130 iustitia locum non habet. Quia in distributiva iustitia non |
| 1113 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 co."><A NAME="41880"><SPAN CLASS="ref">[41880] IIª-IIae q. 66 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod furtum et rapina sunt vitia iustitiae opposita, inquantum aliquis alter facit iniustum. Nullus autem patitur iniustum volens, ut probatur in V Ethic. Et ideo furtum et rapina ex hoc habent rationem peccati quod acceptio est involuntaria ex parte eius cui aliquid subtrahitur. Involuntarium autem dupliciter dicitur, scilicet per ignorantiam, et violentiam, ut habetur in III Ethic. Et ideo aliam rationem peccati habet rapina, et aliam furtum. Et propter hoc differunt specie.</P> | 1131 attenditur aequalitas secundum proportionem rei ad rem, vel |
| 1114 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 ad 1"><A NAME="41881"><SPAN CLASS="ref">[41881] IIª-IIae q. 66 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in aliis generibus peccatorum non attenditur ratio peccati ex aliquo involuntario, sicut attenditur in peccatis oppositis iustitiae. Et ideo ubi occurrit diversa ratio involuntarii, est diversa species peccati.</P> | 1132 passionis ad actionem, unde dicitur contrapassum, sed secundum |
| 1115 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 ad 2"><A NAME="41882"><SPAN CLASS="ref">[41882] IIª-IIae q. 66 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod finis remotus est idem rapinae et furti, sed hoc non sufficit ad identitatem speciei, quia est diversitas in finibus proximis. Raptor enim vult per propriam potestatem obtinere, fur vero per astutiam.</P> | 1133 proportionalitatem rerum ad personas, ut supra dictum est.</p> |
| 1116 <P TITLE="II-II q. 66 a. 4 ad 3"><A NAME="41883"><SPAN CLASS="ref">[41883] IIª-IIae q. 66 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod raptus mulieris non potest esse occultus ex parte mulieris quae rapitur. Et ideo etiam si sit occultus ex parte aliorum, quibus rapitur, adhuc remanet ratio rapinae ex parte mulieris, cui violentia infertur.</P> | 1134 <p title="II-II q. 61 a. 4 ad 1"><a name="41639"><span class= |
| 1117 <BR> | 1135 "ref">[41639] IIª-IIae q. 61 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum |
| 1118 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> | 1136 ergo dicendum quod illa forma divini iudicii attenditur secundum |
| 1119 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 arg. 1"><A NAME="41884"><SPAN CLASS="ref">[41884] IIª-IIae q. 66 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod furtum non semper sit peccatum. Nullum enim peccatum cadit sub praecepto divino, dicitur enim Eccli. XV, <I>nemini mandavit impie agere</I>. Sed Deus invenitur praecepisse furtum, dicitur enim Exod. XII, <I>fecerunt filii Israel sicut praeceperat dominus Moysi, et expoliaverunt Aegyptios</I>. Ergo furtum non semper est peccatum.</P> | 1137 rationem commutativae iustitiae, prout scilicet recompensat praemia |
| 1120 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 arg. 2"><A NAME="41885"><SPAN CLASS="ref">[41885] IIª-IIae q. 66 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ille qui invenit rem non suam, si eam accipiat, videtur furtum committere, quia accipit rem alienam. Sed hoc videtur esse licitum secundum naturalem aequitatem; ut iuristae dicunt. Ergo videtur quod furtum non semper sit peccatum.</P> | 1138 meritis et supplicia peccatis.</p> |
| 1121 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 arg. 3"><A NAME="41886"><SPAN CLASS="ref">[41886] IIª-IIae q. 66 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ille qui accipit rem suam non videtur peccare, cum non agat contra iustitiam, cuius aequalitatem non tollit. Sed furtum committitur etiam si aliquis rem suam occulte accipiat ab altero detentam vel custoditam. Ergo videtur quod furtum non semper sit peccatum.</P> | 1139 <p title="II-II q. 61 a. 4 ad 2"><a name="41640"><span class= |
| 1122 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 s. c."><A NAME="41887"><SPAN CLASS="ref">[41887] IIª-IIae q. 66 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Exod. XX, <I>non furtum facies</I>.</P> | 1140 "ref">[41640] IIª-IIae q. 61 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 1123 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 co."><A NAME="41888"><SPAN CLASS="ref">[41888] IIª-IIae q. 66 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod si quis consideret furti rationem, duas rationes peccati in eo inveniet. Primo quidem, propter contrarietatem ad iustitiam, quae reddit unicuique quod suum est. Et sic furtum iustitiae opponitur, inquantum furtum est acceptio rei alienae. Secundo, ratione doli seu fraudis, quam fur committit occulte et quasi ex insidiis rem alienam usurpando. Unde manifestum est quod omne furtum est peccatum.</P> | 1141 dicendum quod si alicui qui communitati servisset retribueretur |
| 1124 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 ad 1"><A NAME="41889"><SPAN CLASS="ref">[41889] IIª-IIae q. 66 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod accipere rem alienam vel occulte vel manifeste auctoritate iudicis hoc decernentis, non est furtum, quia iam fit sibi debitum per hoc quod sententialiter sibi est adiudicatum. Unde multo minus furtum fuit quod filii Israel tulerunt spolia Aegyptiorum de praecepto domini hoc decernentis pro afflictionibus quibus Aegyptii eos sine causa afflixerant. Et ideo signanter dicitur Sap. X, <I>iusti tulerunt spolia impiorum</I>.</P> | 1142 aliquid pro servitio impenso, non esset hoc distributivae |
| 1125 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 ad 2"><A NAME="41890"><SPAN CLASS="ref">[41890] IIª-IIae q. 66 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod circa res inventas est distinguendum. Quaedam enim sunt quae nunquam fuerunt in bonis alicuius, sicut lapilli et gemmae quae inveniuntur in littore maris, et talia occupanti conceduntur. Et eadem ratio est de thesauris antiquo tempore sub terra occultatis, quorum non est aliquis possessor, nisi quod secundum leges civiles tenetur inventor medietatem dare domino agri, si in alieno agro invenerit; propter quod in parabola Evangelii dicitur, Matth. XIII, de inventore thesauri absconditi in agro, quod emit agrum, quasi ut haberet ius possidendi totum thesaurum. Quaedam vero res inventae fuerunt de propinquo in alicuius bonis. Et tunc, si quis eas accipiat non animo retinendi, sed animo restituendi domino, qui eas pro derelictis non habet, non committit furtum. Et similiter si pro derelictis habeantur, et hoc credat inventor, licet sibi retineat, non committit furtum. Alias autem committitur peccatum furti. Unde Augustinus dicit, in quadam homilia, et habetur XIV, qu. V, <I>si quid invenisti et non reddidisti, rapuisti</I>.</P> | 1143 iustitiae, sed commutativae. In distributiva enim iustitia non |
| 1126 <P TITLE="II-II q. 66 a. 5 ad 3"><A NAME="41891"><SPAN CLASS="ref">[41891] IIª-IIae q. 66 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ille qui furtim accipit rem suam apud alium depositam, gravat depositarium, quia tenetur ad restituendum, vel ad ostendendum se esse innoxium. Unde manifestum est quod peccat, et tenetur ad relevandum gravamen depositarii. Qui vero furtim accipit rem suam apud alium iniuste detentam, peccat quidem, non quia gravet eum qui detinet, et ideo non tenetur ad restituendum aliquid vel ad recompensandum, sed peccat contra communem iustitiam, dum ipse sibi usurpat suae rei iudicium, iuris ordine praetermisso. Et ideo tenetur Deo satisfacere, et dare operam ut scandalum proximorum, si inde exortum fuerit, sedetur.</P> | 1144 attenditur aequalitas eius quod quis accipit ad id quod ipse |
| 1127 <BR> | 1145 impendit, sed ad id quod alius accipit, secundum modum utriusque |
| 1128 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> | 1146 personae.</p> |
| 1129 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 arg. 1"><A NAME="41892"><SPAN CLASS="ref">[41892] IIª-IIae q. 66 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod furtum non sit peccatum mortale. Dicitur enim Prov. VI, <I>non grandis est culpae cum quis furatus fuerit</I>. Sed omne peccatum mortale est grandis culpae. Ergo furtum non est peccatum mortale.</P> | 1147 <p title="II-II q. 61 a. 4 ad 3"><a name="41641"><span class= |
| 1130 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 arg. 2"><A NAME="41893"><SPAN CLASS="ref">[41893] IIª-IIae q. 66 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, peccato mortali mortis poena debetur. Sed pro furto non infligitur in lege poena mortis, sed solum poena damni, secundum illud Exod. XXII, <I>si quis furatus fuerit bovem aut ovem, quinque boves pro uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove</I>. Ergo furtum non est peccatum mortale.</P> | 1148 "ref">[41641] IIª-IIae q. 61 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 1131 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 arg. 3"><A NAME="41894"><SPAN CLASS="ref">[41894] IIª-IIae q. 66 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, furtum potest committi in parvis rebus, sicut et in magnis. Sed inconveniens videtur quod pro furto alicuius parvae rei, puta unius acus vel unius pennae, aliquis puniatur morte aeterna. Ergo furtum non est peccatum mortale.</P> | 1149 dicendum quod quando actio iniuriosa est voluntaria, excedit |
| 1132 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 s. c."><A NAME="41895"><SPAN CLASS="ref">[41895] IIª-IIae q. 66 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod nullus damnatur secundum divinum iudicium nisi pro peccato mortali. Condemnatur autem aliquis pro furto, secundum illud Zach. V, <I>haec est maledictio quae egreditur super faciem omnis terrae, quia omnis fur sicut ibi scriptum est condemnatur</I>. Ergo furtum est peccatum mortale.</P> | 1150 iniuria, et sic accipitur ut maior res. Unde oportet maiorem poenam |
| 1133 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 co."><A NAME="41896"><SPAN CLASS="ref">[41896] IIª-IIae q. 66 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra habitum est, peccatum mortale est quod contrariatur caritati, secundum quam est spiritualis animae vita. Caritas autem consistit quidem principaliter in dilectione Dei, secundario vero in dilectione proximi, ad quam pertinet ut proximo bonum velimus et operemur. Per furtum autem homo infert nocumentum proximo in suis rebus, et si passim homines sibi invicem furarentur, periret humana societas. Unde furtum, tanquam contrarium caritati, est peccatum mortale.</P> | 1151 ei recompensari non secundum differentiam quoad nos, sed secundum |
| 1134 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 ad 1"><A NAME="41897"><SPAN CLASS="ref">[41897] IIª-IIae q. 66 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod furtum dicitur non esse grandis culpae duplici ratione. Primo quidem, propter necessitatem inducentem ad furandum, quae diminuit vel totaliter tollit culpam, ut infra patebit. Unde subdit, <I>furatur enim ut esurientem impleat animam</I>. Alio modo dicitur furtum non esse grandis culpae per comparationem ad reatum adulterii, quod punitur morte. Unde subditur de fure quod <I>deprehensus reddet septuplum, qui autem adulter est, perdet animam suam</I>.</P> | 1152 differentiam rei.</p> |
| 1135 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 ad 2"><A NAME="41898"><SPAN CLASS="ref">[41898] IIª-IIae q. 66 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod poenae praesentis vitae magis sunt medicinales quam retributivae, retributio enim reservatur divino iudicio, quod est secundum veritatem in peccantes. Et ideo secundum iudicium praesentis vitae non pro quolibet peccato mortali infligitur poena mortis, sed solum pro illis quae inferunt irreparabile nocumentum, vel etiam pro illis quae habent aliquam horribilem deformitatem. Et ideo pro furto, quod reparabile damnum infert, non infligitur secundum praesens iudicium poena mortis, nisi furtum aggravetur per aliquam gravem circumstantiam, sicut patet de sacrilegio, quod est furtum rei sacrae, et de peculatu, quod est furtum rei communis, ut patet per Augustinum, super Ioan.; et de plagio, quod est furtum hominis, pro quo quis morte punitur, ut patet Exod. XXI.</P> | 1153 <br /> |
| 1136 <P TITLE="II-II q. 66 a. 6 ad 3"><A NAME="41899"><SPAN CLASS="ref">[41899] IIª-IIae q. 66 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod illud quod modicum est ratio apprehendit quasi nihil. Et ideo in his quae minima sunt homo non reputat sibi nocumentum inferri, et ille qui accipit potest praesumere hoc non esse contra voluntatem eius cuius est res. Et pro tanto si quis furtive huiusmodi res minimas accipiat, potest excusari a peccato mortali. Si tamen habeat animum furandi et inferendi nocumentum proximo, etiam in talibus minimis potest esse peccatum mortale, sicut et in solo cogitatu per consensum.</P> | 1154 <div class="D">Quaestio 62</div> |
| 1137 <BR> | 1155 <div class="G">Prooemium</div> |
| 1138 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> | 1156 <p title="II-II q. 62 pr."><a name="41642"><span class= |
| 1139 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 arg. 1"><A NAME="41900"><SPAN CLASS="ref">[41900] IIª-IIae q. 66 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod non liceat alicui furari propter necessitatem. Non enim imponitur poenitentia nisi peccanti. Sed extra, de furtis, dicitur, <I>si quis per necessitatem famis aut nuditatis furatus fuerit cibaria, vestem vel pecus, poeniteat hebdomadas tres</I>. Ergo non licet furari propter necessitatem.</P> | 1157 "ref">[41642] IIª-IIae q. 62 pr.</span></a> Deinde |
| 1140 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 arg. 2"><A NAME="41901"><SPAN CLASS="ref">[41901] IIª-IIae q. 66 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in II Ethic., quod <I>quaedam confestim nominata convoluta sunt cum malitia</I>, inter quae ponit furtum. Sed illud quod est secundum se malum non potest propter aliquem bonum finem bonum fieri. Ergo non potest aliquis licite furari ut necessitati suae subveniat.</P> | 1158 considerandum est de restitutione. Et circa hoc quaeruntur octo. |
| 1141 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 arg. 3"><A NAME="41902"><SPAN CLASS="ref">[41902] IIª-IIae q. 66 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, homo debet diligere proximum sicut seipsum. Sed non licet furari ad hoc quod aliquis per eleemosynam proximo subveniat; ut Augustinus dicit, in libro contra mendacium. Ergo etiam non licet furari ad subveniendum propriae necessitati.</P> | 1159 Primo, cuius actus sit. Secundo, utrum necesse sit ad salutem omne |
| 1142 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 s. c."><A NAME="41903"><SPAN CLASS="ref">[41903] IIª-IIae q. 66 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod in necessitate sunt omnia communia. Et ita non videtur esse peccatum si aliquis rem alterius accipiat, propter necessitatem sibi factam communem.</P> | 1160 ablatum restitui. Tertio, utrum oporteat multiplicatum illud |
| 1143 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 co."><A NAME="41904"><SPAN CLASS="ref">[41904] IIª-IIae q. 66 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ea quae sunt iuris humani non possunt derogare iuri naturali vel iuri divino. Secundum autem naturalem ordinem ex divina providentia institutum, res inferiores sunt ordinatae ad hoc quod ex his subveniatur hominum necessitati. Et ideo per rerum divisionem et appropriationem, de iure humano procedentem, non impeditur quin hominis necessitati sit subveniendum ex huiusmodi rebus. Et ideo res quas aliqui superabundanter habent, ex naturali iure debentur pauperum sustentationi. Unde Ambrosius dicit, et habetur in decretis, dist. XLVII, <I>esurientium panis est quem tu detines; nudorum indumentum est quod tu recludis; miserorum redemptio et absolutio est pecunia quam tu in terram defodis</I>. Sed quia multi sunt necessitatem patientes, et non potest ex eadem re omnibus subveniri, committitur arbitrio uniuscuiusque dispensatio propriarum rerum, ut ex eis subveniat necessitatem patientibus. Si tamen adeo sit urgens et evidens necessitas ut manifestum sit instanti necessitati de rebus occurrentibus esse subveniendum, puta cum imminet personae periculum et aliter subveniri non potest; tunc licite potest aliquis ex rebus alienis suae necessitati subvenire, sive manifeste sive occulte sublatis. Nec hoc proprie habet rationem furti vel rapinae.</P> | 1161 restituere. Quarto, utrum oporteat restitui id quod quis non |
| 1144 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 ad 1"><A NAME="41905"><SPAN CLASS="ref">[41905] IIª-IIae q. 66 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod decretalis illa loquitur in casu in quo non est urgens necessitas.</P> | 1162 accepit. Quinto, utrum oporteat restitui ei a quo acceptum est. |
| 1145 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 ad 2"><A NAME="41906"><SPAN CLASS="ref">[41906] IIª-IIae q. 66 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod uti re aliena occulte accepta in casu necessitatis extremae non habet rationem furti, proprie loquendo. Quia per talem necessitatem efficitur suum illud quod quis accipit ad sustentandam propriam vitam.</P> | 1163 Sexto, utrum oporteat restituere eum qui accepit. Septimo, utrum |
| 1146 <P TITLE="II-II q. 66 a. 7 ad 3"><A NAME="41907"><SPAN CLASS="ref">[41907] IIª-IIae q. 66 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod in casu similis necessitatis etiam potest aliquis occulte rem alienam accipere ut subveniat proximo sic indigenti.</P> | 1164 aliquem alium. Octavo, utrum sit statim restituendum.</p> |
| 1147 <BR> | 1165 <br /> |
| 1148 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> | 1166 <div class="E">Articulus 1</div> |
| 1149 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 arg. 1"><A NAME="41908"><SPAN CLASS="ref">[41908] IIª-IIae q. 66 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod rapina possit fieri sine peccato. Praeda enim per violentiam accipitur; quod videtur ad rationem rapinae pertinere, secundum praedicta. Sed praedam accipere ab hostibus licitum est, dicit enim Ambrosius, in libro de patriarchis, <I>cum praeda fuerit in potestate victoris, decet militarem disciplinam ut regi serventur omnia</I>, scilicet ad distribuendum. Ergo rapina in aliquo casu est licita.</P> | 1167 <p title="II-II q. 62 a. 1 arg. 1"><a name="41643"><span class= |
| 1150 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 arg. 2"><A NAME="41909"><SPAN CLASS="ref">[41909] IIª-IIae q. 66 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, licitum est auferre ab aliquo id quod non est eius. Sed res quas infideles habent non sunt eorum, dicit enim Augustinus, in epistola ad Vinc. Donatist., <I>res falso appellatis vestras, quas nec iuste possidetis, et secundum leges terrenorum regum amittere iussi estis</I>. Ergo videtur quod ab infidelibus aliquis licite rapere posset.</P> | 1168 "ref">[41643] IIª-IIae q. 62 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum |
| 1151 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 arg. 3"><A NAME="41910"><SPAN CLASS="ref">[41910] IIª-IIae q. 66 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, terrarum principes multa a suis subditis violenter extorquent; quod videtur ad rationem rapinae pertinere. Grave autem videtur dicere quod in hoc peccent, quia sic fere omnes principes damnarentur. Ergo rapina in aliquo casu est licita.</P> | 1169 sic proceditur. Videtur quod restitutio non sit actus iustitiae |
| 1152 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 s. c."><A NAME="41911"><SPAN CLASS="ref">[41911] IIª-IIae q. 66 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod de quolibet licite accepto potest fieri Deo sacrificium vel oblatio. Non autem potest fieri de rapina, secundum illud Isaiae LXI, <I>ego dominus diligens iudicium, et odio habens rapinam in holocaustum</I>. Ergo per rapinam aliquid accipere non est licitum.</P> | 1170 commutativae. Iustitia enim respicit rationem debiti. Sed sicut |
| 1153 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 co."><A NAME="41912"><SPAN CLASS="ref">[41912] IIª-IIae q. 66 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod rapina quandam violentiam et coactionem importat per quam, contra iustitiam, alicui aufertur quod suum est. In societate autem hominum nullus habet coactionem nisi per publicam potestatem. Et ideo quicumque per violentiam aliquid alteri aufert, si sit privata persona non utens publica potestate, illicite agit et rapinam committit, sicut patet in latronibus. Principibus vero publica potestas committitur ad hoc quod sint iustitiae custodes. Et ideo non licet eis violentia et coactione uti nisi secundum iustitiae tenorem, et hoc vel contra hostes pugnando, vel contra cives malefactores puniendo. Et quod per talem violentiam aufertur non habet rationem rapinae, cum non sit contra iustitiam. Si vero contra iustitiam aliqui per publicam potestatem violenter abstulerint res aliorum, illicite agunt et rapinam committunt, et ad restitutionem tenentur.</P> | 1171 donatio potest esse eius quod non debetur, ita etiam et restitutio. |
| 1154 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 ad 1"><A NAME="41913"><SPAN CLASS="ref">[41913] IIª-IIae q. 66 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod circa praedam distinguendum est. Quia si illi qui depraedantur hostes habeant bellum iustum, ea quae per violentiam in bello acquirunt eorum efficiuntur. Et hoc non habet rationem rapinae, unde nec ad restitutionem tenentur. Quamvis possint in acceptione praedae iustum bellum habentes peccare per cupiditatem ex prava intentione, si scilicet non propter iustitiam, sed propter praedam principaliter pugnent, dicit enim Augustinus, in libro de Verb. Dom., quod <I>propter praedam militare peccatum est</I>. Si vero illi qui praedam accipiunt habeant bellum iniustum, rapinam committunt, et ad restitutionem tenentur.</P> | 1172 Ergo restitutio non est actus alicuius partis iustitiae.</p> |
| 1155 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 ad 2"><A NAME="41914"><SPAN CLASS="ref">[41914] IIª-IIae q. 66 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod intantum aliqui infideles iniuste res suas possident, inquantum eas secundum leges terrenorum principum amittere iussi sunt. Et ideo ab eis possunt per violentiam subtrahi, non privata auctoritate, sed publica.</P> | 1173 <p title="II-II q. 62 a. 1 arg. 2"><a name="41644"><span class= |
| 1156 <P TITLE="II-II q. 66 a. 8 ad 3"><A NAME="41915"><SPAN CLASS="ref">[41915] IIª-IIae q. 66 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod si principes a subditis exigant quod eis secundum iustitiam debetur propter bonum commune conservandum, etiam si violentia adhibeatur, non est rapina. Si vero aliquid principes indebite extorqueant per violentiam, rapina est, sicut et latrocinium. Unde dicit Augustinus, in IV de Civ. Dei, <I>remota iustitia, quid sunt regna nisi magna latrocinia? Quia et latrocinia quid sunt nisi parva regna?</I> Et Ezech. XXII dicitur, <I>principes eius in medio eius quasi lupi rapientes praedam</I>. Unde et ad restitutionem tenentur, sicut et latrones. Et tanto gravius peccant quam latrones, quanto periculosius et communius contra publicam iustitiam agunt, cuius custodes sunt positi.</P> | 1174 "ref">[41644] IIª-IIae q. 62 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 1157 <BR> | 1175 illud quod iam transiit et non est, restitui non potest. Sed |
| 1158 <DIV CLASS="E">Articulus 9</DIV> | 1176 iustitia et iniustitia sunt circa quasdam actiones et passiones, |
| 1159 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 arg. 1"><A NAME="41916"><SPAN CLASS="ref">[41916] IIª-IIae q. 66 a. 9 arg. 1 </SPAN></A>Ad nonum sic proceditur. Videtur quod furtum sit gravius peccatum quam rapina. Furtum enim, super acceptionem rei alienae, habet adiunctam fraudem et dolum, quod non est in rapina. Sed fraus et dolus de se habent rationem peccati, ut supra habitum est. Ergo furtum videtur esse gravius peccatum quam rapina.</P> | 1177 quae non manent, sed transeunt. Ergo restitutio non videtur esse |
| 1160 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 arg. 2"><A NAME="41917"><SPAN CLASS="ref">[41917] IIª-IIae q. 66 a. 9 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, verecundia est timor de turpi actu, ut dicitur in IV Ethic. Sed magis verecundantur homines de furto quam de rapina. Ergo furtum est turpius quam rapina.</P> | 1178 actus alicuius partis iustitiae.</p> |
| 1161 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 arg. 3"><A NAME="41918"><SPAN CLASS="ref">[41918] IIª-IIae q. 66 a. 9 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quanto aliquod peccatum pluribus nocet, tanto gravius esse videtur. Sed per furtum potest nocumentum inferri et magnis et parvis, per rapinam autem solum impotentibus, quibus potest violentia inferri. Ergo gravius videtur esse peccatum furti quam rapinae.</P> | 1179 <p title="II-II q. 62 a. 1 arg. 3"><a name="41645"><span class= |
| 1162 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 s. c."><A NAME="41919"><SPAN CLASS="ref">[41919] IIª-IIae q. 66 a. 9 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod secundum leges gravius punitur rapina quam furtum.</P> | 1180 "ref">[41645] IIª-IIae q. 62 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 1163 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 co."><A NAME="41920"><SPAN CLASS="ref">[41920] IIª-IIae q. 66 a. 9 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod rapina et furtum habent rationem peccati, sicut supra dictum est, propter involuntarium quod est ex parte eius cui aliquid aufertur; ita tamen quod in furto est involuntarium per ignorantiam, in rapina autem involuntarium per violentiam. Magis est autem aliquid involuntarium per violentiam quam per ignorantiam, quia violentia directius opponitur voluntati quam ignorantia. Et ideo rapina est gravius peccatum quam furtum. Est et alia ratio. Quia per rapinam non solum infertur alicui damnum in rebus, sed etiam vergit in quandam personae ignominiam sive iniuriam. Et hoc praeponderat fraudi vel dolo, quae pertinent ad furtum.</P> | 1181 restitutio est quasi quaedam recompensatio eius quod subtractum |
| 1164 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 ad 1"><A NAME="41921"><SPAN CLASS="ref">[41921] IIª-IIae q. 66 a. 9 ad 1 </SPAN></A>Unde patet responsio ad primum.</P> | 1182 est. Sed aliquid potest homini subtrahi non solum in commutatione, |
| 1165 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 ad 2"><A NAME="41922"><SPAN CLASS="ref">[41922] IIª-IIae q. 66 a. 9 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod homines sensibilibus inhaerentes magis gloriantur de virtute exteriori, quae manifestatur in rapina, quam de virtute interiori, quae tollitur per peccatum. Et ideo minus verecundantur de rapina quam de furto.</P> | 1183 sed etiam in distributione, puta cum aliquis distribuens minus dat |
| 1166 <P TITLE="II-II q. 66 a. 9 ad 3"><A NAME="41923"><SPAN CLASS="ref">[41923] IIª-IIae q. 66 a. 9 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod licet pluribus possit noceri per furtum quam per rapinam, tamen graviora nocumenta possunt inferri per rapinam quam per furtum. Unde ex hoc etiam rapina est detestabilior.</P> | 1184 alicui quam debeat habere. Ergo restitutio non magis est actus |
| 1167 <BR> | 1185 commutativae iustitiae quam distributivae.</p> |
| 1168 <DIV CLASS="D">Quaestio 67</DIV> | 1186 <p title="II-II q. 62 a. 1 s. c."><a name="41646"><span class= |
| 1169 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1187 "ref">[41646] IIª-IIae q. 62 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 1170 <P TITLE="II-II q. 67 pr."><A NAME="41924"><SPAN CLASS="ref">[41924] IIª-IIae q. 67 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de vitiis oppositis commutativae iustitiae quae consistunt in verbis in quibus laeditur proximus. Et primo, de his quae pertinent ad iudicium; secundo, de nocumentis verborum quae fiunt extra iudicium. Circa primum quinque consideranda occurrunt, primo quidem, de iniustitia iudicis in iudicando; secundo, de iniustitia accusatoris in accusando; tertio, de iniustitia ex parte rei in sua defensione; quarto, de iniustitia testis in testificando; quinto, de iniustitia advocati in patrocinando. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum aliquis possit iuste iudicare eum qui non est sibi subditus. Secundo, utrum liceat iudicium ferre contra veritatem quam novit, propter ea quae sibi proponuntur. Tertio, utrum iudex possit aliquem iuste condemnare non accusatum. Quarto, utrum licite possit poenam relaxare.</P> | 1188 restitutio ablationi opponitur. Sed ablatio rei alienae est actus |
| 1171 <BR> | 1189 iniustitiae circa commutationes. Ergo restitutio eius est actus |
| 1172 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1190 iustitiae quae est in commutationibus directiva.</p> |
| 1173 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 arg. 1"><A NAME="41925"><SPAN CLASS="ref">[41925] IIª-IIae q. 67 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod aliquis possit iuste iudicare eum qui non est sibi subditus. Dicitur enim Dan. XIII quod Daniel seniores de falso testimonio convictos suo iudicio condemnavit. Sed illi seniores non erant subditi Danieli, quinimmo ipsi erant iudices populi. Ergo aliquis potest licite iudicare sibi non subditum.</P> | 1191 <p title="II-II q. 62 a. 1 co."><a name="41647"><span class= |
| 1174 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 arg. 2"><A NAME="41926"><SPAN CLASS="ref">[41926] IIª-IIae q. 67 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Christus non erat alicuius hominis subditus, quinimmo ipse erat rex regum et dominus dominantium. Sed ipse exhibuit se iudicio hominis. Ergo videtur quod aliquis licite possit iudicare aliquem qui non est subditus eius.</P> | 1192 "ref">[41647] IIª-IIae q. 62 a. 1 co.</span></a> Respondeo |
| 1175 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 arg. 3"><A NAME="41927"><SPAN CLASS="ref">[41927] IIª-IIae q. 67 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, secundum iura quilibet sortitur forum secundum rationem delicti. Sed quandoque ille qui delinquit non est subditus eius ad quem pertinet forum illius loci, puta cum est alterius dioecesis, vel cum est exemptus. Ergo videtur quod aliquis possit iudicare eum qui non est sibi subditus.</P> | 1193 dicendum quod restituere nihil aliud esse videtur quam iterato |
| 1176 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 s. c."><A NAME="41928"><SPAN CLASS="ref">[41928] IIª-IIae q. 67 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius dicit, super illud Deut. XXIII, <I>si intraveris segetem et cetera. Falcem iudicii mittere non potest in eam rem quae alteri videtur esse commissa</I>.</P> | 1194 aliquem statuere in possessionem vel dominium rei suae. Et ita in |
| 1177 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 co."><A NAME="41929"><SPAN CLASS="ref">[41929] IIª-IIae q. 67 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod sententia iudicis est quasi quaedam particularis lex in aliquo particulari facto. Et ideo sicut lex generalis debet habere vim coactivam, ut patet per philosophum, in X Ethic.; ita etiam et sententia iudicis debet habere vim coactivam, per quam constringatur utraque pars ad servandam sententiam iudicis, alioquin iudicium non esset efficax. Potestatem autem coactivam non habet licite in rebus humanis nisi ille qui fungitur publica potestate. Et qui ea funguntur superiores reputantur respectu eorum in quos, sicut in subditos, potestatem accipiunt, sive habeant ordinarie, sive per commissionem. Et ideo manifestum est quod nullus potest iudicare aliquem nisi sit aliquo modo subditus eius, vel per commissionem vel per potestatem ordinariam.</P> | 1195 restitutione attenditur aequalitas iustitiae secundum |
| 1178 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 ad 1"><A NAME="41930"><SPAN CLASS="ref">[41930] IIª-IIae q. 67 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Daniel accepit potestatem ad iudicandum illos seniores quasi commissam ex instinctu divino. Quod significatur per hoc quod ibi dicitur, quod <I>suscitavit dominus spiritum pueri iunioris</I>.</P> | 1196 recompensationem rei ad rem, quae pertinet ad iustitiam |
| 1179 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 ad 2"><A NAME="41931"><SPAN CLASS="ref">[41931] IIª-IIae q. 67 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod in rebus humanis aliqui propria sponte possunt se subiicere aliorum iudicio, quamvis non sint eis superiores, sicut patet in his qui compromittunt in aliquos arbitros. Et inde est quod necesse est arbitrium poena vallari, quia arbitri, qui non sunt superiores, non habent de se plenam potestatem coercendi. Sic igitur et Christus propria sponte humano iudicio se subdidit, sicut etiam et Leo Papa iudicio imperatoris se subdidit.</P> | 1197 commutativam. Et ideo restitutio est actus commutativae iustitiae, |
| 1180 <P TITLE="II-II q. 67 a. 1 ad 3"><A NAME="41932"><SPAN CLASS="ref">[41932] IIª-IIae q. 67 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod episcopus in cuius dioecesi aliquis delinquit, efficitur superior eius ratione delicti, etiam si sit exemptus, nisi forte delinquat in re aliqua exempta, puta in administratione bonorum alicuius monasterii exempti. Sed si aliquis exemptus committat furtum vel homicidium vel aliquid huiusmodi, potest per ordinarium iuste condemnari.</P> | 1198 quando scilicet res unius ab alio habetur, vel per voluntatem eius, |
| 1181 <BR> | 1199 sicut in mutuo vel deposito; vel contra voluntatem eius, sicut in |
| 1182 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1200 rapina vel furto.</p> |
| 1183 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 arg. 1"><A NAME="41933"><SPAN CLASS="ref">[41933] IIª-IIae q. 67 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod iudici non liceat iudicare contra veritatem quam novit, propter ea quae in contrarium proponuntur. Dicitur enim Deut. XVII, <I>venies ad sacerdotes levitici generis, et ad iudicem qui fuerit in illo tempore, quaeresque ab eis, qui indicabunt tibi iudicii veritatem</I>. Sed quandoque aliqua proponuntur contra veritatem, sicut cum aliquid per falsos testes probatur. Ergo non licet iudici iudicare secundum ea quae proponuntur et probantur, contra veritatem quam ipse novit.</P> | 1201 <p title="II-II q. 62 a. 1 ad 1"><a name="41648"><span class= |
| 1184 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 arg. 2"><A NAME="41934"><SPAN CLASS="ref">[41934] IIª-IIae q. 67 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, homo in iudicando debet divino iudicio conformari, quia Dei iudicium est, ut dicitur Deut. I. Sed iudicium Dei est secundum veritatem, ut dicitur Rom. II, et Isaiae XI praedicitur de Christo, <I>non secundum visionem oculorum iudicabit, neque secundum auditum aurium arguet, sed iudicabit in iustitia pauperes, et arguet in aequitate pro mansuetis terrae</I>. Ergo iudex non debet, secundum ea quae coram ipso probantur, sententiam ferre contra ea quae ipse novit.</P> | 1202 "ref">[41648] IIª-IIae q. 62 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum |
| 1185 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 arg. 3"><A NAME="41935"><SPAN CLASS="ref">[41935] IIª-IIae q. 67 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, idcirco in iudicio probationes requiruntur ut fides fiat iudici de rei veritate, unde in his quae sunt notoria non requiritur iudicialis ordo, secundum illud I ad Tim. V, <I>quorundam hominum peccata manifesta sunt, praecedentia ad iudicium</I>. Si ergo iudex per se cognoscat veritatem, non debet attendere ad ea quae probantur, sed sententiam ferre secundum veritatem quam novit.</P> | 1203 ergo dicendum quod illud quod alteri non debetur non est, proprie |
| 1186 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 arg. 4"><A NAME="41936"><SPAN CLASS="ref">[41936] IIª-IIae q. 67 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, nomen conscientiae importat applicationem scientiae ad aliquid agibile, ut in primo habitum est. Sed facere contra conscientiam est peccatum. Ergo iudex peccat si sententiam ferat, secundum allegata, contra conscientiam veritatis quam habet.</P> | 1204 loquendo, eius, etsi aliquando eius fuerit. Et ideo magis videtur |
| 1187 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 s. c."><A NAME="41937"><SPAN CLASS="ref">[41937] IIª-IIae q. 67 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, super Psalt., <I>bonus iudex nihil ex arbitrio suo facit, sed secundum leges et iura pronuntiat</I>. Sed hoc est iudicare secundum ea quae in iudicio proponuntur et probantur. Ergo iudex debet secundum huiusmodi iudicare, et non secundum proprium arbitrium.</P> | 1205 esse nova donatio quam restitutio cum quis alteri reddit quod ei |
| 1188 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 co."><A NAME="41938"><SPAN CLASS="ref">[41938] IIª-IIae q. 67 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, iudicare pertinet ad iudicem secundum quod fungitur publica potestate. Et ideo informari debet in iudicando non secundum id quod ipse novit tanquam privata persona, sed secundum id quod sibi innotescit tanquam personae publicae. Hoc autem innotescit sibi et in communi, et in particulari. In communi quidem, per leges publicas vel divinas vel humanas, contra quas nullas probationes admittere debet. In particulari autem negotio aliquo, per instrumenta et testes et alia huiusmodi legitima documenta, quae debet sequi in iudicando magis quam id quod ipse novit tanquam privata persona. Ex quo tamen ad hoc adiuvari potest ut districtius discutiat probationes inductas, ut possit earum defectum investigare. Quod si eas non possit de iure repellere, debet, sicut dictum est, eas in iudicando sequi.</P> | 1206 non debet. Habet tamen aliquam similitudinem restitutionis, quia |
| 1189 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 ad 1"><A NAME="41939"><SPAN CLASS="ref">[41939] IIª-IIae q. 67 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ideo praemittitur in verbis illis de quaestione iudicibus facienda, ut intelligatur quod iudices debent veritatem iudicare secundum ea quae fuerunt sibi proposita.</P> | 1207 res materialiter est eadem. Non tamen est eadem secundum formalem |
| 1190 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 ad 2"><A NAME="41940"><SPAN CLASS="ref">[41940] IIª-IIae q. 67 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Deo competit iudicare secundum propriam potestatem. Et ideo in iudicando informatur secundum veritatem quam ipse cognoscit, non secundum hoc quod ab aliis accipit. Et eadem ratio est de Christo, qui est verus Deus et homo. Alii autem iudices non iudicant secundum propriam potestatem. Et ideo non est similis ratio.</P> | 1208 rationem quam respicit iustitia, quod est esse suum alicuius. Unde |
| 1191 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 ad 3"><A NAME="41941"><SPAN CLASS="ref">[41941] IIª-IIae q. 67 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod apostolus loquitur in casu quando aliquid non solum est manifestum iudici, sed sibi et aliis, ita quod reus nullo modo crimen infitiari potest, sed statim ex ipsa evidentia facti convincitur. Si autem sit manifestum iudici et non aliis, vel aliis et non iudici, tunc est necessaria iudicii discussio.</P> | 1209 nec proprie restitutio dicitur.</p> |
| 1192 <P TITLE="II-II q. 67 a. 2 ad 4"><A NAME="41942"><SPAN CLASS="ref">[41942] IIª-IIae q. 67 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod homo in his quae ad propriam personam pertinent, debet informare conscientiam suam ex propria scientia. Sed in his quae pertinent ad publicam potestatem, debet informare conscientiam suam secundum ea quae in publico iudicio sciri possunt, et cetera.</P> | 1210 <p title="II-II q. 62 a. 1 ad 2"><a name="41649"><span class= |
| 1193 <BR> | 1211 "ref">[41649] IIª-IIae q. 62 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 1194 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 1212 dicendum quod nomen restitutionis, inquantum importat iterationem |
| 1195 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 arg. 1"><A NAME="41943"><SPAN CLASS="ref">[41943] IIª-IIae q. 67 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod iudex possit aliquem iudicare etiam si non sit alius accusator. Humana enim iustitia derivatur a iustitia divina. Sed Deus peccatores iudicat etiam si nullus sit accusator. Ergo videtur quod homo possit in iudicio alium condemnare etiam si non adsit accusator.</P> | 1213 quandam, supponit rei identitatem. Et ideo secundum primam |
| 1196 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 arg. 2"><A NAME="41944"><SPAN CLASS="ref">[41944] IIª-IIae q. 67 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, accusator requiritur in iudicio ad hoc quod deferat crimen ad iudicem. Sed quandoque potest crimen ad iudicem devenire alio modo quam per accusationem, sicut per denuntiationem vel per infamiam, vel etiam si ipse iudex videat. Ergo iudex potest aliquem condemnare absque accusatore.</P> | 1214 impositionem nominis, restitutio videtur locum habere praecipue in |
| 1197 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 arg. 3"><A NAME="41945"><SPAN CLASS="ref">[41945] IIª-IIae q. 67 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, facta sanctorum in Scripturis narrantur quasi quaedam exemplaria humanae vitae. Sed Daniel simul fuit accusator et iudex contra iniquos senes, ut patet Dan. XIII. Ergo non est contra iustitiam si aliquis aliquem damnet tanquam iudex, et ipsemet sit accusator.</P> | 1215 rebus exterioribus, quae manentes eaedem et secundum substantiam et |
| 1198 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 s. c."><A NAME="41946"><SPAN CLASS="ref">[41946] IIª-IIae q. 67 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod, I ad Cor. V, Ambrosius, exponens sententiam apostoli de fornicatore, dicit quod <I>iudicis non est sine accusatore damnare, quia dominus Iudam, cum fuisset fur, quia non est accusatus, minime abiecit</I>.</P> | 1216 secundum ius dominii, ab uno possunt ad alium devenire. Sed sicut |
| 1199 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 co."><A NAME="41947"><SPAN CLASS="ref">[41947] IIª-IIae q. 67 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod iudex est interpres iustitiae, unde sicut philosophus dicit, in V Ethic., <I>ad iudicem confugiunt sicut ad quandam iustitiam animatam</I>. Iustitia autem, sicut supra habitum est, non est ad seipsum, sed ad alterum. Et ideo oportet quod iudex inter aliquos duos diiudicet, quod quidem fit cum unus est actor et alius est reus. Et ideo in criminibus non potest aliquem iudicio condemnare iudex nisi habeat accusatorem, secundum illud Act. XXV, <I>non est consuetudo Romanis damnare aliquem hominem prius quam is qui accusatur praesentes habeat accusatores, locumque defendendi accipiat ad abluenda crimina quae ei obiiciebantur</I>.</P> | 1217 ab huiusmodi rebus nomen commutationis translatum est ad actiones |
| 1200 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 ad 1"><A NAME="41948"><SPAN CLASS="ref">[41948] IIª-IIae q. 67 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Deus in suo iudicio utitur conscientia peccantis quasi accusatore, secundum illud Rom. II, <I>inter se invicem cogitationum accusantium, aut etiam defendentium</I>. Vel etiam evidentia facti quantum ad ipsum, secundum illud Gen. IV <I>vox sanguinis fratris tui Abel clamat ad me de terra</I>.</P> | 1218 vel passiones quae pertinent ad reverentiam vel iniuriam alicuius |
| 1201 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 ad 2"><A NAME="41949"><SPAN CLASS="ref">[41949] IIª-IIae q. 67 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod publica infamia habet locum accusatoris. Unde super illud Gen. IV, <I>vox sanguinis fratris tui</I> etc., dicit Glossa, <I>evidentia patrati sceleris accusatore non eget</I>. In denuntiatione vero, sicut supra dictum est, non intenditur punitio peccantis, sed emendatio, et ideo nihil agitur contra eum cuius peccatum denuntiatur, sed pro eo. Et ideo non est ibi necessarius accusator. Poena autem infertur propter rebellionem ad Ecclesiam, quae, quia est manifesta, tenet locum accusatoris. Ex eo autem quod ipse iudex videt, non potest procedere ad sententiam ferendam, nisi secundum ordinem publici iudicii.</P> | 1219 personae, seu nocumentum vel profectum; ita etiam nomen |
| 1202 <P TITLE="II-II q. 67 a. 3 ad 3"><A NAME="41950"><SPAN CLASS="ref">[41950] IIª-IIae q. 67 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod Deus in suo iudicio procedit ex propria notitia veritatis, non autem homo, ut supra dictum est. Et ideo homo non potest esse simul accusator, iudex et testis, sicut Deus. Daniel autem accusator fuit simul et iudex quasi divini iudicii executor, cuius instinctu movebatur, ut dictum est.</P> | 1220 restitutionis ad haec derivatur quae, licet realiter non maneant, |
| 1203 <BR> | 1221 tamen manent in effectu, vel corporali, puta cum ex percussione |
| 1204 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 1222 laeditur corpus; vel qui est in opinione hominum, sicut cum aliquis |
| 1205 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 arg. 1"><A NAME="41951"><SPAN CLASS="ref">[41951] IIª-IIae q. 67 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod iudex licite possit poenam relaxare. Dicitur enim Iac. II, <I>iudicium sine misericordia ei qui non facit misericordiam</I>. Sed nullus punitur propter hoc quod non facit illud quod licite facere non potest. Ergo quilibet iudex potest licite misericordiam facere, relaxando poenam.</P> | 1223 verbo opprobrioso remanet homo infamatus, vel etiam minoratus in |
| 1206 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 arg. 2"><A NAME="41952"><SPAN CLASS="ref">[41952] IIª-IIae q. 67 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, iudicium humanum debet imitari iudicium divinum. Sed Deus poenitentibus relaxat poenam, quia non vult mortem peccatoris, ut dicitur Ezech. XVIII. Ergo etiam homo iudex potest poenitenti licite laxare poenam.</P> | 1224 suo honore.</p> |
| 1207 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 arg. 3"><A NAME="41953"><SPAN CLASS="ref">[41953] IIª-IIae q. 67 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, unicuique licet facere quod alicui prodest et nulli nocet. Sed absolvere reum a poena prodest ei et nulli nocet. Ergo iudex licite potest reum a poena absolvere.</P> | 1225 <p title="II-II q. 62 a. 1 ad 3"><a name="41650"><span class= |
| 1208 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 s. c."><A NAME="41954"><SPAN CLASS="ref">[41954] IIª-IIae q. 67 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Deut. XIII de eo qui persuadet servire diis alienis, <I>non parcat ei oculus tuus ut miserearis et occultes eum, sed statim interficies eum</I>. Et de homicida dicitur Deut. XIX, <I>morietur, nec misereberis eius</I>.</P> | 1226 "ref">[41650] IIª-IIae q. 62 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 1209 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 co."><A NAME="41955"><SPAN CLASS="ref">[41955] IIª-IIae q. 67 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut ex dictis patet, duo sunt, quantum ad propositum pertinet, circa iudicem consideranda, quorum unum est quod ipse habet iudicare inter accusatorem et reum; aliud autem est quod ipse non fert iudicii sententiam quasi ex propria, sed quasi ex publica potestate. Duplici ergo ratione impeditur iudex ne reum a poena absolvere possit. Primo quidem, ex parte accusatoris, ad cuius ius quandoque pertinet ut reus puniatur, puta propter aliquam iniuriam in ipsum commissam, cuius relaxatio non est in arbitrio alicuius iudicis, quia quilibet iudex tenetur ius suum reddere unicuique. Alio modo impeditur ex parte reipublicae, cuius potestate fungitur, ad cuius bonum pertinet quod malefactores puniantur. Sed tamen quantum ad hoc differt inter inferiores iudices et supremum iudicem, scilicet principem, cui est plenarie potestas publica commissa. Iudex enim inferior non habet potestatem absolvendi reum a poena, contra leges a superiore sibi impositas. Unde super illud Ioan. XIX, <I>non haberes adversum me potestatem ullam</I>, dicit Augustinus, <I>talem Deus dederat Pilato potestatem ut esset sub Caesaris potestate, ne ei omnino liberum esset accusatum absolvere</I>. Sed princeps, qui habet plenariam potestatem in republica, si ille qui passus est iniuriam velit eam remittere, poterit reum licite absolvere, si hoc publicae utilitati viderit non esse nocivum.</P> | 1227 dicendum quod recompensatio quam facit distribuens ei cui dedit |
| 1210 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 ad 1"><A NAME="41956"><SPAN CLASS="ref">[41956] IIª-IIae q. 67 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod misericordia iudicis habet locum in his quae arbitrio iudicis relinquuntur, in quibus <I>boni viri est ut sit diminutivus poenarum</I>, sicut philosophus dicit, in V Ethic. In his autem quae sunt determinata secundum legem divinam vel humanam, non est suum misericordiam facere.</P> | 1228 minus quam debuit, fit secundum comparationem rei ad rem, ut si |
| 1211 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 ad 2"><A NAME="41957"><SPAN CLASS="ref">[41957] IIª-IIae q. 67 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Deus habet supremam potestatem iudicandi, et ad ipsum pertinet quidquid contra aliquem peccatur. Et ideo liberum est ei poenam remittere, praecipue cum peccato ex hoc poena maxime debeatur quod est contra ipsum. Non tamen remittit poenam nisi secundum quod decet suam bonitatem, quae est omnium legum radix.</P> | 1229 quanto minus habuit quam debuit, tanto plus ei detur. Et ideo iam |
| 1212 <P TITLE="II-II q. 67 a. 4 ad 3"><A NAME="41958"><SPAN CLASS="ref">[41958] IIª-IIae q. 67 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod iudex, si inordinate poenam remitteret, nocumentum inferret et communitati, cui expedit ut maleficia puniantur, ad hoc quod peccata vitentur, unde Deut. XIII, post poenam seductoris, subditur, <I>ut omnis Israel, audiens, timeat, et nequaquam ultra faciat quispiam huius rei simile</I>. Nocet etiam personae cui est illata iniuria, quae recompensationem accipit per quandam restitutionem honoris in poena iniuriantis.</P> | 1230 pertinet ad iustitiam commutativam.</p> |
| 1213 <BR> | 1231 <br /> |
| 1214 <DIV CLASS="D">Quaestio 68</DIV> | 1232 <div class="E">Articulus 2</div> |
| 1215 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1233 <p title="II-II q. 62 a. 2 arg. 1"><a name="41651"><span class= |
| 1216 <P TITLE="II-II q. 68 pr."><A NAME="41959"><SPAN CLASS="ref">[41959] IIª-IIae q. 68 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de his quae pertinent ad iniustam accusationem. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo accusare teneatur. Secundo, utrum accusatio sit facienda in scriptis. Tertio, quomodo accusatio sit vitiosa. Quarto, qualiter male accusantes sint puniendi.</P> | 1234 "ref">[41651] IIª-IIae q. 62 a. 2 arg. 1</span></a> Ad |
| 1217 <BR> | 1235 secundum sic proceditur. Videtur quod non sit necessarium ad |
| 1218 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1236 salutem quod fiat restitutio eius quod ablatum est. Quod enim est |
| 1219 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 arg. 1"><A NAME="41960"><SPAN CLASS="ref">[41960] IIª-IIae q. 68 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod homo non teneatur accusare. Nullus enim excusatur ab impletione divini praecepti propter peccatum, quia iam ex suo peccato commodum reportaret. Sed aliqui propter peccatum redduntur inhabiles ad accusandum, sicut excommunicati, infames, et illi qui sunt de maioribus criminibus accusati prius quam innoxii demonstrentur. Ergo homo non tenetur ex praecepto divino ad accusandum.</P> | 1237 impossibile non est de necessitate salutis. Sed aliquando |
| 1220 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 arg. 2"><A NAME="41961"><SPAN CLASS="ref">[41961] IIª-IIae q. 68 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omne debitum ex caritate dependet, quae est finis praecepti, unde dicitur Rom. XIII, <I>nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis</I>. Sed illud quod est caritatis homo debet omnibus, maioribus et minoribus, subditis et praelatis. Cum igitur subditi non debeant praelatos accusare, nec minores suos maiores, ut per plura capitula probatur II, qu. VII; videtur quod nullus ex debito teneatur accusare.</P> | 1238 impossibile est restituere id quod est ablatum, puta cum aliquis |
| 1221 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 arg. 3"><A NAME="41962"><SPAN CLASS="ref">[41962] IIª-IIae q. 68 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nullus tenetur contra fidelitatem agere quam debet amico, quia non debet alteri facere quod sibi non vult fieri. Sed accusare aliquem quandoque est contra fidelitatem quam quis debet amico, dicitur enim Prov. XI, <I>qui ambulat fraudulenter revelat arcana, qui autem fidelis est celat amici commissum</I>. Ergo homo non tenetur ad accusandum.</P> | 1239 abstulit alicui membrum vel vitam. Ergo non videtur esse de |
| 1222 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 s. c."><A NAME="41963"><SPAN CLASS="ref">[41963] IIª-IIae q. 68 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Levit. V, <I>si peccaverit anima, et audierit vocem iurantis, testisque fuerit quod aut ipse vidit aut conscius est, nisi indicaverit, portabit iniquitatem suam</I>.</P> | 1240 necessitate salutis quod aliquis restituat quod alteri |
| 1223 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 co."><A NAME="41964"><SPAN CLASS="ref">[41964] IIª-IIae q. 68 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, haec est differentia inter denuntiationem et accusationem, quod in denuntiatione attenditur emendatio fratris, in accusatione autem attenditur punitio criminis. Poenae autem praesentis vitae non per se expetuntur, quia non est hic ultimum retributionis tempus, sed inquantum sunt medicinales, conferentes vel ad emendationem personae peccantis, vel ad bonum reipublicae, cuius quies procuratur per punitionem peccantium. Quorum primum intenditur in denuntiatione, ut dictum est, secundum autem proprie pertinet ad accusationem. Et ideo si crimen fuerit tale quod vergat in detrimentum reipublicae, tenetur homo ad accusationem, dummodo sufficienter possit probare, quod pertinet ad officium accusatoris, puta cum peccatum alicuius vergit in multitudinis corruptelam corporalem seu spiritualem. Si autem non fuerit tale peccatum quod in multitudinem redundet, vel etiam si sufficientem probationem adhibere non possit, non tenetur ad intentandum accusationem, quia ad hoc nullus tenetur quod non potest debito modo perficere.</P> | 1241 abstulit.</p> |
| 1224 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 ad 1"><A NAME="41965"><SPAN CLASS="ref">[41965] IIª-IIae q. 68 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod nihil prohibet per peccatum reddi aliquem impotentem ad ea quae homines facere tenentur, sicut ad merendum vitam aeternam, et ad assumendum ecclesiastica sacramenta. Nec tamen ex hoc homo reportat commodum, quinimmo deficere ab his quae tenetur facere est gravissima poena, quia virtuosi actus sunt quaedam hominis perfectiones.</P> | 1242 <p title="II-II q. 62 a. 2 arg. 2"><a name="41652"><span class= |
| 1225 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 ad 2"><A NAME="41966"><SPAN CLASS="ref">[41966] IIª-IIae q. 68 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod subditi praelatos suos accusare prohibentur <I>qui non affectione caritatis, sed sua pravitate vitam eorum diffamare et reprehendere quaerunt</I>; vel etiam si subditi accusare volentes, fuerint criminosi; ut habetur II, qu. VII. Alioquin, si fuerint alias idonei ad accusandum, licet subditis ex caritate suos praelatos accusare.</P> | 1243 "ref">[41652] IIª-IIae q. 62 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 1226 <P TITLE="II-II q. 68 a. 1 ad 3"><A NAME="41967"><SPAN CLASS="ref">[41967] IIª-IIae q. 68 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod revelare secreta in malum personae, est contra fidelitatem, non autem si revelentur propter bonum commune, quod semper praeferendum est bono privato. Et ideo contra bonum commune nullum secretum licet recipere. Nec tamen est omnino secretum quod per sufficientes testes potest probari.</P> | 1244 committere aliquod peccatum non est de necessitate salutis, quia |
| 1227 <BR> | 1245 sic homo esset perplexus. Sed quandoque illud quod aufertur non |
| 1228 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1246 potest restitui sine peccato, puta cum aliquis alicui famam |
| 1229 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 arg. 1"><A NAME="41968"><SPAN CLASS="ref">[41968] IIª-IIae q. 68 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sit necessarium accusationem in scriptis fieri. Scriptura enim adinventa est ad subveniendum humanae memoriae circa praeterita. Sed accusatio in praesenti agitur. Ergo accusatio Scriptura non indiget.</P> | 1247 abstulit verum dicendo. Ergo restituere ablatum non est de |
| 1230 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 arg. 2"><A NAME="41969"><SPAN CLASS="ref">[41969] IIª-IIae q. 68 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, II, qu. VIII, dicitur, <I>nullus absens accusare potest, nec ab aliquo accusari</I>. Sed Scriptura ad hoc videtur esse utilis ut absentibus aliquid significetur, ut patet per Augustinum, X de Trin. Ergo in accusatione non est necessaria Scriptura, praesertim cum canon dicat quod per scripta nullius accusatio suscipiatur.</P> | 1248 necessitate salutis.</p> |
| 1231 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 arg. 3"><A NAME="41970"><SPAN CLASS="ref">[41970] IIª-IIae q. 68 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut crimen alicuius manifestatur per accusationem, ita per denuntiationem. Sed in denuntiatione non est Scriptura necessaria. Ergo videtur quod neque etiam in accusatione.</P> | 1249 <p title="II-II q. 62 a. 2 arg. 3"><a name="41653"><span class= |
| 1232 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 s. c."><A NAME="41971"><SPAN CLASS="ref">[41971] IIª-IIae q. 68 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur II, qu. VIII, <I>accusatorum personae sine scripto nunquam recipiantur</I>.</P> | 1250 "ref">[41653] IIª-IIae q. 62 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 1233 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 co."><A NAME="41972"><SPAN CLASS="ref">[41972] IIª-IIae q. 68 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, quando in criminibus per modum accusationis agitur, accusator constituitur pars, ita quod iudex inter accusatorem et eum qui accusatur medius constituitur ad examen iustitiae, in quo oportet, quantum possibile est, secundum certitudinem procedere. Quia vero ea quae verbotenus dicuntur facile labuntur a memoria, non posset iudici esse certum quid et qualiter dictum sit, cum debet proferre sententiam, nisi esset in scriptis redactum. Et ideo rationabiliter institutum est ut accusatio, sicut et alia quae in iudicio aguntur, redigantur in scriptis.</P> | 1251 quod factum est non potest fieri ut factum non fuerit. Sed |
| 1234 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 ad 1"><A NAME="41973"><SPAN CLASS="ref">[41973] IIª-IIae q. 68 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod difficile est singula verba, propter eorum multitudinem et varietatem, retinere, cuius signum est quod multi, eadem verba audientes, si interrogentur, non referent ea similiter etiam post modicum tempus. Et tamen modica verborum differentia sensum variat. Et ideo, etiam si post modicum tempus debeat iudicis sententia promulgari, expedit tamen ad certitudinem iudicii ut accusatio redigatur in scriptis.</P> | 1252 aliquando alicui aufertur honor suae personae ex hoc ipso quod |
| 1235 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 ad 2"><A NAME="41974"><SPAN CLASS="ref">[41974] IIª-IIae q. 68 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Scriptura non solum necessaria est propter absentiam personae quae significat vel cui est aliquid significandum, sed etiam propter dilationem temporis, ut dictum est. Et ideo cum dicit canon, per scripta nullius accusatio suscipiatur, intelligendum est ab absente, qui per epistolam accusationem mittat. Non tamen excluditur quin, si praesens fuerit, necessaria sit Scriptura.</P> | 1253 passus est aliquo iniuste eum vituperante. Ergo non potest sibi |
| 1236 <P TITLE="II-II q. 68 a. 2 ad 3"><A NAME="41975"><SPAN CLASS="ref">[41975] IIª-IIae q. 68 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod denuntiator non obligat se ad probandum, unde nec punitur si probare nequiverit. Et propter hoc in denuntiatione non est necessaria Scriptura, sed sufficit si aliquis verbo denuntiet Ecclesiae, quae ex officio suo procedet ad fratris emendationem.</P> | 1254 restitui quod ablatum est. Et ita non est de necessitate salutis |
| 1237 <BR> | 1255 restituere ablatum.</p> |
| 1238 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 1256 <p title="II-II q. 62 a. 2 arg. 4"><a name="41654"><span class= |
| 1239 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 arg. 1"><A NAME="41976"><SPAN CLASS="ref">[41976] IIª-IIae q. 68 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod accusatio non reddatur iniusta per calumniam, praevaricationem et tergiversationem. Quia sicut dicitur II, qu. III, calumniari est falsa crimina intendere. Sed quandoque aliquis alteri falsum crimen obiicit ex ignorantia facti, quae excusat. Ergo videtur quod non semper reddatur iniusta accusatio si sit calumniosa.</P> | 1257 "ref">[41654] IIª-IIae q. 62 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 1240 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 arg. 2"><A NAME="41977"><SPAN CLASS="ref">[41977] IIª-IIae q. 68 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ibidem dicitur quod praevaricari est vera crimina abscondere. Sed hoc non videtur esse illicitum, quia homo non tenetur ad omnia crimina detegenda, ut supra dictum est. Ergo videtur quod accusatio non reddatur iniusta ex praevaricatione.</P> | 1258 ille qui impedit aliquem ab aliquo bono consequendo videtur ei |
| 1241 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 arg. 3"><A NAME="41978"><SPAN CLASS="ref">[41978] IIª-IIae q. 68 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut ibidem dicitur, <I>tergiversari est in universo ab accusatione desistere</I>. Sed hoc absque iniustitia fieri potest, dicitur enim ibidem, <I>si quem poenituerit criminaliter accusationem et inscriptionem fecisse de eo quod probare non potuerit, si ei cum accusato innocente convenerit, invicem se absolvant</I>. Ergo accusatio non redditur iniusta per tergiversationem.</P> | 1259 auferre, quia <i>quod modicum deest, quasi nihil deesse |
| 1242 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 s. c."><A NAME="41979"><SPAN CLASS="ref">[41979] IIª-IIae q. 68 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod ibidem dicitur, <I>accusatorum temeritas tribus modis detegitur, aut enim calumniantur, aut praevaricantur, aut tergiversantur</I>.</P> | 1260 videtur</i>, ut philosophus dicit, in II Physic. Sed cum aliquis |
| 1243 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 co."><A NAME="41980"><SPAN CLASS="ref">[41980] IIª-IIae q. 68 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, accusatio ordinatur ad bonum commune, quod intenditur per cognitionem criminis. Nullus autem debet alicui nocere iniuste ut bonum commune promoveat. Et ideo in accusatione duplici ratione contingit esse peccatum. Uno modo, ex eo quod iniuste agit contra eum qui accusatur, falsa crimina ei imponendo, quod est calumniari. Alio modo, ex parte reipublicae, cuius bonum principaliter intenditur in accusatione, dum aliquis impedit malitiose punitionem peccati. Quod iterum dupliciter contingit. Uno modo, fraudem in accusatione adhibendo. Et hoc pertinet ad praevaricationem, <I>nam praevaricator est quasi varicator, qui adversam partem adiuvat, prodita causa sua</I>. Alio modo, totaliter ab accusatione desistendo. Quod est tergiversari, in hoc enim quod desistit ab hoc quod coeperat, quasi tergum vertere videtur.</P> | 1261 impedit aliquem ne consequatur praebendam vel aliquid huiusmodi, |
| 1244 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 ad 1"><A NAME="41981"><SPAN CLASS="ref">[41981] IIª-IIae q. 68 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod homo non debet ad accusationem procedere nisi de re sibi omnino certa, in quo ignorantia facti locum non habeat. Nec tamen qui falsum crimen alicui imponit calumniatur, sed solum qui ex malitia in falsam accusationem prorumpit. Contingit enim quandoque ex animi levitate ad accusationem procedere, quia scilicet aliquis nimis faciliter credit quod audivit, et hoc temeritatis est. Aliquando autem ex iusto errore movetur aliquis ad accusandum. Quae omnia secundum prudentiam iudicis debent discerni, ut non prorumpat eum calumniatum fuisse qui vel ex levitate animi vel ex iusto errore in falsam accusationem prorupit.</P> | 1262 non videtur quod teneatur ei ad restitutionem praebendae, quia |
| 1245 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 ad 2"><A NAME="41982"><SPAN CLASS="ref">[41982] IIª-IIae q. 68 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod non quicumque abscondit vera crimina praevaricatur, sed solum si fraudulenter abscondit ea de quibus accusationem proponit, colludens cum reo, proprias probationes dissimulando, et falsas excusationes admittendo.</P> | 1263 quandoque non posset. Non ergo restituere ablatum est de |
| 1246 <P TITLE="II-II q. 68 a. 3 ad 3"><A NAME="41983"><SPAN CLASS="ref">[41983] IIª-IIae q. 68 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod tergiversari est ab accusatione desistere omnino animum accusandi deponendo, non qualitercumque, sed inordinate. Contingit autem aliquem ab accusatione desistere ordinate absque vitio, dupliciter. Uno modo, si in ipso accusationis processu cognoverit falsum esse id de quo accusabat, et si pari consensu se absolvunt accusator et reus. Alio modo, si princeps, ad quem pertinet cura boni communis, quod per accusationem intenditur, accusationem aboleverit.</P> | 1264 necessitate salutis.</p> |
| 1247 <BR> | 1265 <p title="II-II q. 62 a. 2 s. c."><a name="41655"><span class= |
| 1248 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 1266 "ref">[41655] IIª-IIae q. 62 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra |
| 1249 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 arg. 1"><A NAME="41984"><SPAN CLASS="ref">[41984] IIª-IIae q. 68 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod accusator qui in probatione defecerit non teneatur ad poenam talionis. Contingit enim quandoque aliquem ex iusto errore ad accusationem procedere, in quo casu iudex accusatorem absolvit, ut dicitur II, qu. III. Non ergo accusator qui in probatione defecerit tenetur ad poenam talionis.</P> | 1267 est quod Augustinus dicit, <i>non dimittitur peccatum, nisi |
| 1250 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 arg. 2"><A NAME="41985"><SPAN CLASS="ref">[41985] IIª-IIae q. 68 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, si poena talionis ei qui iniuste accusat sit iniungenda, hoc erit propter iniuriam in aliquem commissam. Sed non propter iniuriam commissam in personam accusati, quia sic princeps non posset hanc poenam remittere. Nec etiam propter iniuriam illatam in rempublicam, quia sic accusatus non posset eum absolvere. Ergo poena talionis non debetur ei qui in accusatione defecerit.</P> | 1268 restituatur ablatum</i>.</p> |
| 1251 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 arg. 3"><A NAME="41986"><SPAN CLASS="ref">[41986] IIª-IIae q. 68 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, eidem peccato non debetur duplex poena, secundum illud Nahum I, <I>non iudicabit Deus bis in idipsum</I>. Sed ille qui in probatione deficit incurrit poenam infamiae, quam etiam Papa non videtur posse remittere, secundum illud Gelasii Papae, <I>quanquam animas per poenitentiam salvare possimus, infamiam tamen abolere non possumus</I>. Non ergo tenetur ad poenam talionis.</P> | 1269 <p title="II-II q. 62 a. 2 co."><a name="41656"><span class= |
| 1252 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 s. c."><A NAME="41987"><SPAN CLASS="ref">[41987] IIª-IIae q. 68 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Hadrianus Papa dicit, qui <I>non probaverit quod obiecit, poenam quam intulerit ipse patiatur</I>.</P> | 1270 "ref">[41656] IIª-IIae q. 62 a. 2 co.</span></a> Respondeo |
| 1253 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 co."><A NAME="41988"><SPAN CLASS="ref">[41988] IIª-IIae q. 68 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, accusator in causa accusationis constituitur pars intendens ad poenam accusati. Ad iudicem autem pertinet ut inter eos iustitiae aequalitatem constituat. Iustitiae autem aequalitas hoc requirit, ut nocumentum quod quis alteri intentat, ipse patiatur, secundum illud Exod. XXI, <I>oculum pro oculo, dentem pro dente</I>. Et ideo iustum est ut ille qui per accusationem aliquem in periculum gravis poenae inducit, ipse etiam similem poenam patiatur.</P> | 1271 dicendum quod restitutio, sicut dictum est, est actus iustitiae |
| 1254 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 ad 1"><A NAME="41989"><SPAN CLASS="ref">[41989] IIª-IIae q. 68 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut philosophus dicit, in V Ethic., in iustitia non semper competit contrapassum simpliciter, quia multum differt an aliquis voluntarie an involuntarie alium laedat. Voluntarium autem meretur poenam, sed involuntario debetur venia. Et ideo quando iudex cognoverit aliquem de falso accusasse non voluntate nocendi, sed involuntarie propter ignorantiam ex iusto errore, non imponit poenam talionis.</P> | 1272 commutativae, quae in quadam aequalitate consistit. Et ideo |
| 1255 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 ad 2"><A NAME="41990"><SPAN CLASS="ref">[41990] IIª-IIae q. 68 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ille qui male accusat peccat et contra personam accusati, et contra rempublicam. Unde propter utrumque punitur. Et hoc est quod dicitur Deut. XIX, <I>cumque, diligentissime perscrutantes, invenerint falsum testem dixisse contra fratrem suum mendacium, reddent ei sicut fratri suo facere cogitavit</I>, quod pertinet ad iniuriam personae, et postea, quantum ad iniuriam reipublicae, subditur, <I>et auferes malum de medio tui, ut audientes ceteri timorem habeant, et nequaquam talia audeant facere</I>. Specialiter tamen personae accusati facit iniuriam si de falso accuset, et ideo accusatus, si innocens fuerit, potest ei iniuriam suam remittere; maxime si non calumniose accusaverit, sed ex animi levitate. Si vero ab accusatione innocentis desistat propter aliquam collusionem cum adversario, facit iniuriam reipublicae, et hoc non potest ei remitti ab eo qui accusatur, sed potest ei remitti per principem, qui curam reipublicae gerit.</P> | 1273 restituere importat redditionem illius rei quae iniuste ablata est, |
| 1256 <P TITLE="II-II q. 68 a. 4 ad 3"><A NAME="41991"><SPAN CLASS="ref">[41991] IIª-IIae q. 68 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod poenam talionis meretur accusator in recompensationem nocumenti quod proximo inferre intentat, sed poena infamiae ei debetur propter malitiam ex qua calumniose alium accusat. Et quandoque quidem princeps remittit poenam, et non abolet infamiam, quandoque autem etiam infamiam abolet. Unde et Papa potest huiusmodi infamiam abolere, et quod dicit Papa Gelasius, <I>infamiam abolere non possumus</I>, intelligendum est vel de infamia facti, vel quia eam abolere aliquando non expedit. Vel etiam loquitur de infamia irrogata per iudicem civilem, sicut dicit Gratianus.</P> | 1274 sic enim per iteratam eius exhibitionem aequalitas reparatur. Si |
| 1257 <BR> | 1275 vero iuste ablatum sit, inaequalitas erit ut ei restituatur, quia |
| 1258 <DIV CLASS="D">Quaestio 69</DIV> | 1276 iustitia in aequalitate consistit. Cum igitur servare iustitiam sit |
| 1259 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1277 de necessitate salutis, consequens est quod restituere id quod |
| 1260 <P TITLE="II-II q. 69 pr."><A NAME="41992"><SPAN CLASS="ref">[41992] IIª-IIae q. 69 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de peccatis quae sunt contra iustitiam ex parte rei. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum peccet aliquis mortaliter veritatem negando per quam condemnaretur. Secundo, utrum liceat alicui se calumniose defendere. Tertio, utrum liceat alicui iudicium subterfugere appellando. Quarto, utrum liceat alicui condemnato per violentiam se defendere, si adsit facultas.</P> | 1278 iniuste ablatum est alicui, sit de necessitate salutis.</p> |
| 1261 <BR> | 1279 <p title="II-II q. 62 a. 2 ad 1"><a name="41657"><span class= |
| 1262 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1280 "ref">[41657] IIª-IIae q. 62 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum |
| 1263 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 arg. 1"><A NAME="41993"><SPAN CLASS="ref">[41993] IIª-IIae q. 69 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod absque peccato mortali possit accusatus veritatem negare per quam condemnaretur. Dicit enim Chrysostomus, <I>non tibi dico ut te prodas in publicum, neque apud alium accuses</I>. Sed si veritatem confiteretur in iudicio accusatus, seipsum proderet et accusaret. Non ergo tenetur veritatem dicere. Et ita non peccat mortaliter si in iudicio mentiatur.</P> | 1281 ergo dicendum quod in quibus non potest recompensari aequivalens, |
| 1264 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 arg. 2"><A NAME="41994"><SPAN CLASS="ref">[41994] IIª-IIae q. 69 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut mendacium officiosum est quando aliquis mentitur ut alium a morte liberet, ita mendacium officiosum esse videtur quando aliquis mentitur ut se liberet a morte, quia plus sibi tenetur quam alteri. Mendacium autem officiosum non ponitur esse peccatum mortale, sed veniale. Ergo si accusatus veritatem in iudicio neget ut se a morte liberet, non peccat mortaliter.</P> | 1282 sufficit quod recompensetur quod possibile est, sicut patet de |
| 1265 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 arg. 3"><A NAME="41995"><SPAN CLASS="ref">[41995] IIª-IIae q. 69 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, omne peccatum mortale est contra caritatem, ut supra dictum est. Sed quod accusatus mentiatur excusando se a peccato sibi imposito, non contrariatur caritati, neque quantum ad dilectionem Dei neque quantum ad dilectionem proximi. Ergo huiusmodi mendacium non est peccatum mortale.</P> | 1283 honoribus qui sunt ad Deum et ad parentes, ut philosophus dicit, in |
| 1266 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 s. c."><A NAME="41996"><SPAN CLASS="ref">[41996] IIª-IIae q. 69 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, omne quod est contrarium divinae gloriae est peccatum mortale, quia ex praecepto tenemur omnia in gloriam Dei facere, <I>ut patet I ad Cor. X</I>. Sed quod reus id quod contra se est confiteatur, pertinet ad gloriam Dei, ut patet per id quod Iosue dixit ad Achar, <I>fili mi, da gloriam domino Deo Israel, et confitere atque indica mihi quid feceris, ne abscondas</I>, ut habetur Iosue VII. Ergo mentiri ad excusandum peccatum est peccatum mortale.</P> | 1284 VIII Ethic. Et ideo quando id quod est ablatum non est restituibile |
| 1267 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 co."><A NAME="41997"><SPAN CLASS="ref">[41997] IIª-IIae q. 69 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod quicumque facit contra debitum iustitiae, mortaliter peccat, sicut supra dictum est. Pertinet autem ad debitum iustitiae quod aliquis obediat suo superiori in his ad quae ius praelationis se extendit. Iudex autem, ut supra dictum est, superior est respectu eius qui iudicatur. Et ideo ex debito tenetur accusatus iudici veritatem exponere quam ab eo secundum formam iuris exigit. Et ideo si confiteri noluerit veritatem quam dicere tenetur, vel si eam mendaciter negaverit, mortaliter peccat. Si vero iudex hoc exquirat quod non potest secundum ordinem iuris, non tenetur ei accusatus respondere, sed potest vel per appellationem vel aliter licite subterfugere, mendacium tamen dicere non licet.</P> | 1285 per aliquid aequale, debet fieri recompensatio qualis possibilis |
| 1268 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 ad 1"><A NAME="41998"><SPAN CLASS="ref">[41998] IIª-IIae q. 69 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod quando aliquis secundum ordinem iuris a iudice interrogatur, non ipse se prodit, sed ab alio proditur, dum ei necessitas respondendi imponitur per eum cui obedire tenetur.</P> | 1286 est. Puta, cum aliquis alicui abstulit membrum, debet ei |
| 1269 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 ad 2"><A NAME="41999"><SPAN CLASS="ref">[41999] IIª-IIae q. 69 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod mentiri ad liberandum aliquem a morte cum iniuria alterius, non est mendacium simpliciter officiosum, sed habet aliquid de pernicioso admixtum. Cum autem aliquis mentitur in iudicio ad excusationem sui, iniuriam facit ei cui obedire tenetur, dum sibi denegat quod ei debet, scilicet confessionem veritatis.</P> | 1287 recompensare vel in pecunia vel in aliquo honore, considerata |
| 1270 <P TITLE="II-II q. 69 a. 1 ad 3"><A NAME="42000"><SPAN CLASS="ref">[42000] IIª-IIae q. 69 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ille qui mentitur in iudicio se excusando, facit et contra dilectionem Dei, cuius est iudicium; et contra dilectionem proximi, tum ex parte iudicis, cui debitum negat; tum ex parte accusatoris, qui punitur si in probatione deficiat. Unde et in Psalm. dicitur, <I>ne declines cor meum in verba malitiae, ad excusandas excusationes in peccatis</I>, ubi dicit Glossa, <I>haec est consuetudo impudentium, ut deprehensi per aliqua falsa se excusent</I>. Et Gregorius, XXII Moral., exponens illud Iob XXXI, si abscondi quasi homo peccatum meum, dicit, <I>usitatum humani generis vitium est et latendo peccatum committere, et commissum negando abscondere, et convictum defendendo multiplicare</I>.</P> | 1288 conditione utriusque personae, secundum arbitrium probi viri.</p> |
| 1271 <BR> | 1289 <p title="II-II q. 62 a. 2 ad 2"><a name="41658"><span class= |
| 1272 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1290 "ref">[41658] IIª-IIae q. 62 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 1273 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 arg. 1"><A NAME="42001"><SPAN CLASS="ref">[42001] IIª-IIae q. 69 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod accusato liceat calumniose se defendere. Quia secundum iura civilia, in causa sanguinis licitum est cuilibet adversarium corrumpere. Sed hoc maxime est calumniose se defendere. Ergo non peccat accusatus in causa sanguinis si calumniose se defendat.</P> | 1291 dicendum quod aliquis potest alicui famam tripliciter auferre. Uno |
| 1274 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 arg. 2"><A NAME="42002"><SPAN CLASS="ref">[42002] IIª-IIae q. 69 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, accusator cum accusato colludens poenam recipit legibus constitutam, ut habetur, II, qu. III, non autem imponitur poena accusato propter hoc quod cum accusatore colludit. Ergo videtur quod liceat accusato calumniose se defendere.</P> | 1292 modo, verum dicendo et iuste, puta cum aliquis crimen alicuius |
| 1275 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 arg. 3"><A NAME="42003"><SPAN CLASS="ref">[42003] IIª-IIae q. 69 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Prov. XIV dicitur, <I>sapiens timet et declinat a malo, stultus transilit et confidit</I>. Sed illud quod fit per sapientiam non est peccatum. Ergo si aliquis qualitercumque se liberet a malo, non peccat.</P> | 1293 prodit ordine debito servato. Et tunc non tenetur ad restitutionem |
| 1276 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 s. c."><A NAME="42004"><SPAN CLASS="ref">[42004] IIª-IIae q. 69 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod etiam in causa criminali iuramentum de calumnia est praestandum, ut habetur extra, de iuramento Calum., inhaerentes. Quod non esset si calumniose defendere se liceret. Ergo non est licitum accusato calumniose se defendere.</P> | 1294 famae. Alio modo, falsum dicendo et iniuste. Et tunc tenetur |
| 1277 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 co."><A NAME="42005"><SPAN CLASS="ref">[42005] IIª-IIae q. 69 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod aliud est veritatem tacere, aliud est falsitatem proponere. Quorum primum in aliquo casu licet. Non enim aliquis tenetur omnem veritatem confiteri, sed illam solum quam ab eo potest et debet requirere iudex secundum ordinem iuris, puta cum praecessit infamia super aliquo crimine, vel aliqua expressa indicia apparuerunt, vel etiam cum praecessit probatio semiplena. Falsitatem tamen proponere in nullo casu licet alicui. Ad id autem quod licitum est potest aliquis procedere vel per vias licitas et fini intento accommodas, quod pertinet ad prudentiam, vel per aliquas vias illicitas et proposito fini incongruas, quod pertinet ad astutiam, quae exercetur per fraudem et dolum, ut ex supradictis patet. Quorum primum est laudabile; secundum vero vitiosum. Sic igitur reo qui accusatur licet se defendere veritatem occultando quam confiteri non tenetur, per aliquos convenientes modos, puta quod non respondeat ad quae respondere non tenetur. Hoc autem non est calumniose se defendere, sed magis prudenter evadere. Non autem licet ei vel falsitatem dicere, vel veritatem tacere quam confiteri tenetur; neque etiam aliquam fraudem vel dolum adhibere, quia fraus et dolus vim mendacii habent. Et hoc est calumniose se defendere.</P> | 1295 restituere famam confitendo se falsum dixisse. Tertio modo, verum |
| 1278 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 ad 1"><A NAME="42006"><SPAN CLASS="ref">[42006] IIª-IIae q. 69 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod multa secundum leges humanas impunita relinquuntur quae secundum divinum iudicium sunt peccata, sicut patet in simplici fornicatione, quia lex humana non exigit ab homine omnimodam virtutem, quae paucorum est, et non potest inveniri in tanta multitudine populi quantam lex humana sustinere habet necesse. Quod autem aliquis non velit aliquod peccatum committere ut mortem corporalem evadat, cuius periculum in causa sanguinis imminet reo, est perfectae virtutis, quia <I>omnium temporalium maxime terribile est mors</I>, ut dicitur in III Ethic. Et ideo si reus in causa sanguinis corrumpat adversarium suum, peccat quidem inducendo eum ad illicitum, non autem huic peccato lex civilis adhibet poenam. Et pro tanto licitum esse dicitur.</P> | 1296 dicendo sed iniuste, puta cum aliquis prodit crimen alterius contra |
| 1279 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 ad 2"><A NAME="42007"><SPAN CLASS="ref">[42007] IIª-IIae q. 69 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod accusator, si colludat cum reo qui noxius, est, poenam incurrit, ex quo patet quod peccat. Unde, cum inducere aliquem ad peccandum sit peccatum, vel qualitercumque peccati participem esse, cum apostolus dicat dignos morte eos qui peccantibus consentiunt, manifestum est quod etiam reus peccat cum adversario colludendo. Non tamen secundum leges humanas imponitur sibi poena, propter rationem iam dictam.</P> | 1297 ordinem debitum. Et tunc tenetur ad restitutionem famae quantum |
| 1280 <P TITLE="II-II q. 69 a. 2 ad 3"><A NAME="42008"><SPAN CLASS="ref">[42008] IIª-IIae q. 69 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod sapiens non abscondit se calumniose, sed prudenter.</P> | 1298 potest, sine mendacio tamen, utpote quod dicat se male dixisse, vel |
| 1281 <BR> | 1299 quod iniuste eum diffamaverit. Vel, si non possit famam restituere, |
| 1282 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 1300 debet ei aliter recompensare, sicut et in aliis dictum est.</p> |
| 1283 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 arg. 1"><A NAME="42009"><SPAN CLASS="ref">[42009] IIª-IIae q. 69 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod reo non liceat iudicium declinare per appellationem. Dicit enim apostolus, Rom. XIII, <I>omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit</I>. Sed reus appellando recusat subiici potestati superiori, scilicet iudici. Ergo peccat.</P> | 1301 <p title="II-II q. 62 a. 2 ad 3"><a name="41659"><span class= |
| 1284 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 arg. 2"><A NAME="42010"><SPAN CLASS="ref">[42010] IIª-IIae q. 69 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, maius est vinculum ordinariae potestatis quam propriae electionis. Sed sicut legitur II, qu. VI, <I>a iudicibus quos communis consensus elegerit non liceat provocari</I>. Ergo multo minus licet appellare a iudicibus ordinariis.</P> | 1302 "ref">[41659] IIª-IIae q. 62 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 1285 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 arg. 3"><A NAME="42011"><SPAN CLASS="ref">[42011] IIª-IIae q. 69 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illud quod semel est licitum, semper est licitum. Sed non est licitum appellare post decimum diem, neque tertio super eodem. Ergo videtur quod appellatio non sit secundum se licita.</P> | 1303 dicendum quod actio contumeliam inferentis non potest fieri ut non |
| 1286 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 s. c."><A NAME="42012"><SPAN CLASS="ref">[42012] IIª-IIae q. 69 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Paulus Caesarem appellavit, ut habetur Act. XXV.</P> | 1304 fuerit. Potest tamen fieri ut eius effectus, scilicet diminutio |
| 1287 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 co."><A NAME="42013"><SPAN CLASS="ref">[42013] IIª-IIae q. 69 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod duplici de causa contingit aliquem appellare. Uno quidem modo, confidentia iustae causae, quia videlicet iniuste a iudice gravatur. Et sic licitum est appellare, hoc enim est prudenter evadere. Unde II, qu. VI, dicitur, <I>omnis oppressus libere sacerdotum si voluerit appellet iudicium, et a nullo prohibeatur</I>. Alio modo aliquis appellat causa afferendae morae, ne contra eum iusta sententia proferatur. Et hoc est calumniose se defendere, quod est illicitum, sicut dictum est, facit enim iniuriam et iudici, cuius officium impedit, et adversario suo, cuius iustitiam, quantum potest, perturbat. Et ideo sicut dicitur II, qu. VI, <I>omni modo puniendus est cuius iniusta appellatio pronuntiatur</I>.</P> | 1305 dignitatis personae in opinione hominum, reparetur per exhibitionem |
| 1288 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 ad 1"><A NAME="42014"><SPAN CLASS="ref">[42014] IIª-IIae q. 69 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod potestati inferiori intantum aliquis subiici debet inquantum ordinem superioris servat, a quo si exorbitaverit, ei subiici non oportet, puta si aliud iusserit proconsul, et aliud imperator, ut patet per Glossam Rom. XIII. Cum autem iudex iniuste aliquem gravat, quantum ad hoc relinquit ordinem superioris potestatis, secundum quam necessitas sibi iuste iudicandi imponitur. Et ideo licitum est ei qui contra iustitiam gravatur, ad directionem superioris potestatis recurrere appellando, vel ante sententiam vel post. Et quia non praesumitur esse rectitudo ubi vera fides non est, ideo non licet Catholico ad infidelem iudicem appellare, secundum illud II, qu. VI, <I>Catholicus qui causam suam, sive iustam sive iniustam, ad iudicium alterius fidei iudicis provocaverit, excommunicetur</I>. Nam et apostolus arguit eos qui iudicio contendebant apud infideles.</P> | 1306 reverentiae.</p> |
| 1289 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 ad 2"><A NAME="42015"><SPAN CLASS="ref">[42015] IIª-IIae q. 69 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ex proprio defectu vel negligentia procedit quod aliquis sua sponte se alterius iudicio subiiciat de cuius iustitia non confidit. Levis etiam animi esse videtur ut quis non permaneat in eo quod semel approbavit. Et ideo rationabiliter denegatur subsidium appellationis a iudicibus arbitrariis, qui non habent potestatem nisi ex consensu litigantium. Sed potestas iudicis ordinarii non dependet ex consensu illius qui eius iudicio subditur, sed ex auctoritate regis et principis, qui eum instituit. Et ideo contra eius iniustum gravamen lex tribuit appellationis subsidium, ita quod, etiam si sit simul ordinarius et arbitrarius iudex, potest ab eo appellari; quia videtur ordinaria potestas occasio fuisse quod arbiter eligeretur; nec debet ad defectum imputari eius qui consensit sicut in arbitrum in eum quem princeps iudicem ordinarium dedit.</P> | 1307 <p title="II-II q. 62 a. 2 ad 4"><a name="41660"><span class= |
| 1290 <P TITLE="II-II q. 69 a. 3 ad 3"><A NAME="42016"><SPAN CLASS="ref">[42016] IIª-IIae q. 69 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod aequitas iuris ita subvenit uni parti quod altera non gravetur. Et ideo tempus decem dierum concessit ad appellandum, quod sufficiens aestimavit ad deliberandum an expediat appellare. Si vero non esset determinatum tempus in quo appellare liceret, semper certitudo iudicii remaneret in suspenso, et ita pars altera damnaretur. Ideo autem non est concessum ut tertio aliquis appellet super eodem, quia non est probabile toties iudices a recto iudicio declinare.</P> | 1308 "ref">[41660] IIª-IIae q. 62 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 1291 <BR> | 1309 dicendum quod aliquis potest impedire aliquem ne habeat praebendam, |
| 1292 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 1310 multipliciter. Uno modo, iuste, puta si, intendens honorem Dei vel |
| 1293 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 arg. 1"><A NAME="42017"><SPAN CLASS="ref">[42017] IIª-IIae q. 69 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod liceat condemnato ad mortem se defendere, si possit. Illud enim ad quod natura inclinat semper est licitum, quasi de iure naturali existens. Sed naturae inclinatio est ad resistendum corrumpentibus, non solum in hominibus et animalibus, sed etiam in insensibilibus rebus. Ergo licet reo condemnato resistere, si potest, ne tradatur in mortem.</P> | 1311 utilitatem Ecclesiae, procuret quod detur alicui personae digniori. |
| 1294 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 arg. 2"><A NAME="42018"><SPAN CLASS="ref">[42018] IIª-IIae q. 69 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut aliquis sententiam mortis contra se latam subterfugit resistendo, ita etiam fugiendo. Sed licitum esse videtur quod aliquis se a morte per fugam liberet, secundum illud Eccli. IX, <I>longe esto ab homine potestatem habente occidendi et non vivificandi</I>. Ergo etiam licitum est resistere.</P> | 1312 Et tunc nullo modo tenetur ad restitutionem vel ad aliquam |
| 1295 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 arg. 3"><A NAME="42019"><SPAN CLASS="ref">[42019] IIª-IIae q. 69 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Prov. XXIV dicitur, <I>erue eos qui ducuntur ad mortem, et eos qui trahuntur ad interitum liberare ne cesses</I>. Sed plus tenetur aliquis sibi quam alteri. Ergo licitum est quod aliquis condemnatus seipsum defendat ne in mortem tradatur.</P> | 1313 recompensationem faciendam. Alio modo, iniuste, puta si intendat |
| 1296 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 s. c."><A NAME="42020"><SPAN CLASS="ref">[42020] IIª-IIae q. 69 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicit apostolus, Rom. XIII, <I>qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit, et ipse sibi damnationem acquirit</I>. Sed condemnatus se defendendo potestati resistit quantum ad hoc in quo est divinitus instituta ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum. Ergo peccat se defendendo.</P> | 1314 eius nocumentum quem impedit, propter odium vel vindictam aut |
| 1297 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 co."><A NAME="42021"><SPAN CLASS="ref">[42021] IIª-IIae q. 69 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod aliquis damnatur ad mortem dupliciter. Uno modo, iuste. Et sic non licet condemnato se defendere, licitum enim est iudici eum resistentem impugnare; unde relinquitur quod ex parte eius sit bellum iniustum. Unde indubitanter peccat. Alio modo condemnatur aliquis iniuste. Et tale iudicium simile est violentiae latronum, secundum illud Ezech. XXII, <I>principes eius in medio eius quasi lupi rapientes praedam ad effundendum sanguinem</I>. Et ideo sicut licet resistere latronibus, ita licet resistere in tali casu malis principibus, nisi forte propter scandalum vitandum, cum ex hoc aliqua gravis turbatio timeretur.</P> | 1315 aliquid huiusmodi. Et tunc, si impedit ne praebenda detur digno, |
| 1298 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 ad 1"><A NAME="42022"><SPAN CLASS="ref">[42022] IIª-IIae q. 69 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ideo homini data est ratio, ut ea ad quae natura inclinat non passim, sed secundum rationis ordinem exequatur. Et ideo non quaelibet defensio sui est licita, sed quae fit cum debito moderamine.</P> | 1316 consulens quod non detur, antequam sit firmatum quod ei detur; |
| 1299 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 ad 2"><A NAME="42023"><SPAN CLASS="ref">[42023] IIª-IIae q. 69 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod nullus ita condemnatur quod ipse sibi inferat mortem, sed quod ipse mortem patiatur. Et ideo non tenetur facere id unde mors sequatur, quod est manere in loco unde ducatur ad mortem. Tenetur tamen non resistere agenti, quin patiatur quod iustum est eum pati. Sicut etiam si aliquis sit condemnatus ut fame moriatur, non peccat si cibum sibi occulte ministratum sumat, quia non sumere esset seipsum occidere.</P> | 1317 tenetur quidem ad aliquam recompensationem, pensatis conditionibus |
| 1300 <P TITLE="II-II q. 69 a. 4 ad 3"><A NAME="42024"><SPAN CLASS="ref">[42024] IIª-IIae q. 69 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod per illud dictum sapientis non inducitur aliquis ad liberandum alium a morte contra ordinem iustitiae. Unde nec seipsum contra iustitiam resistendo aliquis debet liberare a morte.</P> | 1318 personarum et negotii, secundum arbitrium sapientis; non tamen |
| 1301 <BR> | 1319 tenetur ad aequale, quia ille nondum fuerat adeptus et poterat |
| 1302 <DIV CLASS="D">Quaestio 70</DIV> | 1320 multipliciter impediri. Si vero iam firmatum sit quod alicui detur |
| 1303 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1321 praebenda, et aliquis propter causam indebitam procuret quod |
| 1304 <P TITLE="II-II q. 70 pr."><A NAME="42025"><SPAN CLASS="ref">[42025] IIª-IIae q. 70 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de iniustitia pertinente ad personam testis. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo teneatur ad testimonium ferendum. Secundo, utrum duorum vel trium testimonium sufficiat. Tertio, utrum alicuius testimonium repellatur absque eius culpa. Quarto, utrum perhibere falsum testimonium sit peccatum mortale.</P> | 1322 revocetur, idem est ac si iam habitam ei auferret. Et ideo tenetur |
| 1305 <BR> | 1323 ad restitutionem aequalis, tamen secundum suam facultatem.</p> |
| 1306 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1324 <br /> |
| 1307 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 arg. 1"><A NAME="42026"><SPAN CLASS="ref">[42026] IIª-IIae q. 70 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod homo non teneatur ad testimonium ferendum. Dicit enim Augustinus, in quaest. Gen., quod Abraham dicens de uxore sua, soror mea est, veritatem celari voluit, non mendacium dici. Sed veritatem celando aliquis a testificando abstinet. Ergo non tenetur aliquis ad testificandum.</P> | 1325 <div class="E">Articulus 3</div> |
| 1308 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 arg. 2"><A NAME="42027"><SPAN CLASS="ref">[42027] IIª-IIae q. 70 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nullus tenetur fraudulenter agere. Sed Prov. XI dicitur, <I>qui ambulat fraudulenter revelat arcana, qui autem fidelis est celat amici commissum</I>. Ergo non tenetur homo semper ad testificandum, praesertim super his quae sunt sibi in secreto ab amico commissa.</P> | 1326 <p title="II-II q. 62 a. 3 arg. 1"><a name="41661"><span class= |
| 1309 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 arg. 3"><A NAME="42028"><SPAN CLASS="ref">[42028] IIª-IIae q. 70 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ad ea quae sunt de necessitate salutis maxime tenentur clerici et sacerdotes. Sed clericis et sacerdotibus prohibetur ferre testimonium in causa sanguinis. Ergo testificari non est de necessitate salutis.</P> | 1327 "ref">[41661] IIª-IIae q. 62 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium |
| 1310 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 s. c."><A NAME="42029"><SPAN CLASS="ref">[42029] IIª-IIae q. 70 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, <I>qui veritatem occultat, et qui prodit mendacium, uterque reus est, ille quia prodesse non vult, iste quia nocere desiderat</I>.</P> | 1328 sic proceditur. Videtur quod non sufficiat restituere simplum quod |
| 1311 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 co."><A NAME="42030"><SPAN CLASS="ref">[42030] IIª-IIae q. 70 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod in testimonio ferendo distinguendum est. Quia aliquando requiritur testimonium alicuius, aliquando non requiritur. Si requiritur testimonium alicuius subditi auctoritate superioris cui in his quae ad iustitiam pertinent obedire tenetur, non est dubium quin teneatur testimonium ferre in his in quibus secundum ordinem iuris testimonium ab eo exigitur, puta in manifestis, et in his de quibus infamia praecessit. Si autem exigatur ab eo testimonium in aliis, puta in occultis et de quibus infamia non praecessit, non tenetur ad testificandum. Si vero requiratur eius testimonium non auctoritate superioris cui obedire tenetur, tunc distinguendum est. Quia si testimonium requiratur ad liberandum hominem vel ab iniusta morte seu poena quacumque, vel a falsa infamia, vel etiam ab iniquo damno, tunc tenetur homo ad testificandum. Et si eius testimonium non requiratur, tenetur facere quod in se est ut veritatem denuntiet alicui qui ad hoc possit prodesse. Dicitur enim in Psalm., <I>eripite pauperem, et egenum de manu peccatoris liberate</I>; et Prov. XXIV, <I>erue eos qui dicuntur ad mortem</I>. Et Rom. I dicitur, <I>digni sunt morte non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus</I>, ubi dicit Glossa, <I>consentire est tacere, cum possis redarguere</I>. Super his vero quae pertinent ad condemnationem alicuius, non tenetur aliquis ferre testimonium nisi cum a superiori compellitur secundum ordinem iuris. Quia si circa hoc veritas occultetur, nulli ex hoc speciale damnum nascitur. Vel, si immineat periculum accusatori, non est curandum, quia ipse se in hoc periculum sponte ingessit. Alia autem ratio est de reo, cui periculum imminet eo nolente.</P> | 1329 iniuste ablatum est. Dicitur enim Exod. XXII, <i>si quis furatus |
| 1312 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 ad 1"><A NAME="42031"><SPAN CLASS="ref">[42031] IIª-IIae q. 70 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de occultatione veritatis in casu illo quando aliquis non compellitur superioris auctoritate veritatem propalare; et quando occultatio veritatis nulli specialiter est damnosa.</P> | 1330 fuerit bovem aut ovem, et occiderit vel vendiderit, quinque boves |
| 1313 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 ad 2"><A NAME="42032"><SPAN CLASS="ref">[42032] IIª-IIae q. 70 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod de illis quae homini sunt commissa in secreto per confessionem, nullo modo debet testimonium ferre, quia huiusmodi non scit ut homo, sed tanquam Dei minister, et maius est vinculum sacramenti quolibet hominis praecepto. Circa ea vero quae aliter homini sub secreto committuntur, distinguendum est. Quandoque enim sunt talia quae, statim cum ad notitiam hominis venerint, homo ea manifestare tenetur, puta si pertineret ad corruptionem multitudinis spiritualem vel corporalem, vel in grave damnum alicuius personae, vel si quid aliud est huiusmodi, quod quis propalare tenetur vel testificando vel denuntiando. Et contra hoc debitum obligari non potest per secreti commissum, quia in hoc frangeret fidem quam alteri debet. Quandoque vero sunt talia quae quis prodere non tenetur. Unde potest obligari ex hoc quod sibi sub secreto committuntur. Et tunc nullo modo tenetur ea prodere, etiam ex praecepto superioris, quia servare fidem est de iure naturali; nihil autem potest praecipi homini contra id quod est de iure naturali.</P> | 1331 pro uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove</i>. Sed |
| 1314 <P TITLE="II-II q. 70 a. 1 ad 3"><A NAME="42033"><SPAN CLASS="ref">[42033] IIª-IIae q. 70 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod operari vel cooperari ad occisionem hominis non competit ministris altaris, ut supra dictum est. Et ideo secundum iuris ordinem compelli non possunt ad ferendum testimonium in causa sanguinis.</P> | 1332 quilibet tenetur mandatum divinae legis observare. Ergo ille qui |
| 1315 <BR> | 1333 furatur tenetur restituere quadruplum vel quintuplum.</p> |
| 1316 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1334 <p title="II-II q. 62 a. 3 arg. 2"><a name="41662"><span class= |
| 1317 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 arg. 1"><A NAME="42034"><SPAN CLASS="ref">[42034] IIª-IIae q. 70 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sufficiat duorum vel trium testimonium. Iudicium enim certitudinem requirit. Sed non habetur certitudo veritatis per dictum duorum testium, legitur enim III Reg. XXI quod Naboth ad dictum duorum testium falso condemnatus est. Ergo duorum vel trium testimonium non sufficit.</P> | 1335 "ref">[41662] IIª-IIae q. 62 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 1318 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 arg. 2"><A NAME="42035"><SPAN CLASS="ref">[42035] IIª-IIae q. 70 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, testimonium, ad hoc quod sit credibile, debet esse concors. Sed plerumque duorum vel trium testimonium in aliquo discordat. Ergo non est efficax ad veritatem in iudicio probandam.</P> | 1336 <i>ea quae scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt</i>, ut |
| 1319 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 arg. 3"><A NAME="42036"><SPAN CLASS="ref">[42036] IIª-IIae q. 70 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, II, qu. IV, dicitur, <I>praesul non damnetur nisi in septuaginta duobus testibus. Presbyter autem cardinalis nisi quadraginta quatuor testibus non deponatur. Diaconus cardinalis urbis Romae nisi in viginti octo testibus non condemnabitur. Subdiaconus, acolythus, exorcista, lector, ostiarius, nisi in septem testibus non condemnabitur</I>. Sed magis est periculosum peccatum eius qui in maiori dignitate constitutus est, et ita minus est tolerandum. Ergo nec in aliorum condemnatione sufficit duorum vel trium testimonium.</P> | 1337 dicitur ad Rom. XV. Sed Luc. XIX Zachaeus dicit ad dominum, <i>si |
| 1320 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 s. c."><A NAME="42037"><SPAN CLASS="ref">[42037] IIª-IIae q. 70 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Deut. XVII, <I>in ore duorum vel trium testium peribit qui interficietur</I>; et infra, XIX, <I>in ore duorum vel trium testium stabit omne verbum</I>.</P> | 1338 quem defraudavi, reddo quadruplum</i>. Ergo homo debet restituere |
| 1321 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 co."><A NAME="42038"><SPAN CLASS="ref">[42038] IIª-IIae q. 70 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, secundum philosophum, in I Ethic., <I>certitudo non est similiter quaerenda in omni materia</I>. In actibus enim humanis, super quibus constituuntur iudicia et exiguntur testimonia, non potest haberi certitudo demonstrativa, eo quod sunt circa contingentia et variabilia. Et ideo sufficit probabilis certitudo, quae ut in pluribus veritatem attingat, etsi in paucioribus a veritate deficiat. Est autem probabile quod magis veritatem contineat dictum multorum quam dictum unius. Et ideo, cum reus sit unus qui negat, sed multi testes asserunt idem cum actore, rationabiliter institutum est, iure divino et humano, quod dicto testium stetur. Omnis autem multitudo in tribus comprehenditur, scilicet principio, medio et fine, unde secundum philosophum, in I de coelo, omne et totum in tribus ponimus. Ternarius quidem constituitur asserentium, cum duo testes conveniunt cum actore. Et ideo requiritur binarius testium, vel, ad maiorem certitudinem, ut sit ternarius, qui est multitudo perfecta, in ipsis testibus. Unde et Eccle. IV dicitur, <I>funiculus triplex difficile rumpitur</I>. Augustinus autem, super illud Ioan. VIII, <I>duorum hominum testimonium verum est</I>, dicit quod <I>in hoc est Trinitas secundum mysterium commendata</I>, in qua est perpetua firmitas veritatis.</P> | 1339 multiplicatum id quod iniuste accepit.</p> |
| 1322 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 ad 1"><A NAME="42039"><SPAN CLASS="ref">[42039] IIª-IIae q. 70 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, quantacumque multitudo testium determinaretur, posset quandoque testimonium esse iniquum, cum scriptum sit Exod. XXIII, <I>ne sequaris turbam ad faciendum malum</I>. Nec tamen, quia non potest in talibus infallibilis certitudo haberi, debet negligi certitudo quae probabiliter haberi potest per duos vel tres testes, ut dictum est.</P> | 1340 <p title="II-II q. 62 a. 3 arg. 3"><a name="41663"><span class= |
| 1323 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 ad 2"><A NAME="42040"><SPAN CLASS="ref">[42040] IIª-IIae q. 70 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod discordia testium in aliquibus principalibus circumstantiis, quae variant substantiam facti, puta in tempore vel loco vel in personis de quibus principaliter agitur, aufert efficaciam testimonii, quia si discordant in talibus, videntur singulares esse in suis testimoniis, et de diversis factis loqui; puta si unus dicat hoc factum esse tali tempore vel loco, alius alio tempore vel loco, non videntur de eodem facto loqui. Non tamen praeiudicatur testimonio si unus dicat se non recordari, et alius asserat determinatum tempus vel locum. Et si in talibus omnino discordaverint testes actoris et rei, si sint aequales numero et pares dignitate, statur pro reo, quia facilior debet esse iudex ad absolvendum quam ad condemnandum; nisi forte in causis favorabilibus, sicut est causa libertatis et huiusmodi. Si vero testes eiusdem partis dissenserint, debet iudex ex motu sui animi percipere cui parti sit standum, vel ex numero testium, vel ex dignitate eorum, vel ex favorabilitate causae, vel ex conditione negotii et dictorum. Multo autem magis testimonium unius repellitur si sibi ipsi dissideat interrogatus de visu et scientia. Non autem si dissideat interrogatus de opinione et fama, quia potest secundum diversa visa et audita diversimode motus esse ad respondendum. Si vero sit discordia testimonii in aliquibus circumstantiis non pertinentibus ad substantiam facti, puta si tempus fuerit nubilosum vel serenum, vel si domus fuerit picta aut non, aut aliquid huiusmodi, talis discordia non praeiudicat testimonio, quia homines non consueverunt circa talia multum sollicitari, unde facile a memoria elabuntur. Quinimmo aliqua discordia in talibus facit testimonium credibilius, ut Chrysostomus dicit, super Matth., quia si in omnibus concordarent, etiam in minimis, viderentur ex condicto eundem sermonem proferre. Quod tamen prudentiae iudicis relinquitur discernendum.</P> | 1341 "ref">[41663] IIª-IIae q. 62 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 1324 <P TITLE="II-II q. 70 a. 2 ad 3"><A NAME="42041"><SPAN CLASS="ref">[42041] IIª-IIae q. 70 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod illud locum habet specialiter in episcopis, presbyteris, diaconibus et clericis Ecclesiae Romanae, propter eius dignitatem. Et hoc triplici ratione. Primo quidem, quia in ea tales institui debent quorum sanctitati plus credatur quam multis testibus. Secundo, quia homines qui habent de aliis iudicare, saepe, propter iustitiam, multos adversarios habent. Unde non est passim credendum testibus contra eos, nisi magna multitudo conveniat. Tertio, quia ex condemnatione alicuius eorum derogaretur in opinione hominum dignitati illius Ecclesiae et auctoritati. Quod est periculosius quam in ea tolerare aliquem peccatorem, nisi valde publicum et manifestum, de quo grave scandalum oriretur.</P> | 1342 nulli potest iuste auferri id quod dare non debet. Sed iudex iuste |
| 1325 <BR> | 1343 aufert ab eo qui furatus est plus quam furatus est, pro emenda. |
| 1326 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 1344 Ergo homo debet illud solvere. Et ita non sufficit reddere |
| 1327 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 arg. 1"><A NAME="42042"><SPAN CLASS="ref">[42042] IIª-IIae q. 70 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod alicuius testimonium non sit repellendum nisi propter culpam. Quibusdam enim in poenam infligitur quod ad testimonium non admittantur, sicut patet in his qui infamia notantur. Sed poena non est inferenda nisi pro culpa. Ergo videtur quod nullius testimonium debeat repelli nisi propter culpam.</P> | 1345 simplum.</p> |
| 1328 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 arg. 2"><A NAME="42043"><SPAN CLASS="ref">[42043] IIª-IIae q. 70 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, <I>de quolibet praesumendum est bonum, nisi appareat contrarium</I>. Sed ad bonitatem hominis pertinet quod verum testimonium dicat. Cum ergo non possit constare de contrario nisi propter aliquam culpam, videtur quod nullius testimonium debeat repelli nisi propter culpam.</P> | 1346 <p title="II-II q. 62 a. 3 s. c."><a name="41664"><span class= |
| 1329 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 arg. 3"><A NAME="42044"><SPAN CLASS="ref">[42044] IIª-IIae q. 70 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ad ea quae sunt de necessitate salutis nullus redditur non idoneus nisi propter peccatum. Sed testificari veritatem est de necessitate salutis, ut supra dictum est. Ergo nullus debet excludi a testificando nisi propter culpam.</P> | 1347 "ref">[41664] IIª-IIae q. 62 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra |
| 1330 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 s. c."><A NAME="42045"><SPAN CLASS="ref">[42045] IIª-IIae q. 70 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius dicit, et habetur II, qu. I, <I>quia a servis suis accusatus est episcopus, sciendum est quod minime audiri debuerunt</I>.</P> | 1348 est quia restitutio reducit ad aequalitatem quod inaequaliter |
| 1331 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 co."><A NAME="42046"><SPAN CLASS="ref">[42046] IIª-IIae q. 70 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod testimonium, sicut dictum est, non habet infallibilem certitudinem, sed probabilem. Et ideo quidquid est quod probabilitatem afferat in contrarium, reddit testimonium inefficax. Redditur autem probabile quod aliquis in veritate testificanda non sit firmus, quandoque quidem propter culpam, sicut infideles, infames, item illi qui publico crimine rei sunt, qui nec accusare possunt, quandoque autem absque culpa. Et hoc vel ex defectu rationis, sicut patet in pueris, amentibus et mulieribus; vel ex affectu, sicut patet de inimicis et de personis coniunctis et domesticis; vel etiam ex exteriori conditione, sicut sunt pauperes, servi et illi quibus imperari potest, de quibus probabile est quod facile possint induci ad testimonium ferendum contra veritatem. Et sic patet quod testimonium alicuius repellitur et propter culpam, et absque culpa.</P> | 1349 ablatum est. Sed aliquis reddendo quod accepit simplum, reducit ad |
| 1332 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 ad 1"><A NAME="42047"><SPAN CLASS="ref">[42047] IIª-IIae q. 70 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod repellere aliquem a testimonio magis pertinet ad cautelam falsi testimonii vitandi quam ad poenam. Unde ratio non sequitur.</P> | 1350 aequalitatem. Ergo solum tenetur tantum restituere quantum |
| 1333 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 ad 2"><A NAME="42048"><SPAN CLASS="ref">[42048] IIª-IIae q. 70 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod de quolibet praesumendum est bonum nisi appareat contrarium, dummodo non vergat in periculum alterius. Quia tunc est adhibenda cautela, ut non de facili unicuique credatur, secundum illud I Ioan. IV, <I>nolite credere omni spiritui</I>.</P> | 1351 accepit.</p> |
| 1334 <P TITLE="II-II q. 70 a. 3 ad 3"><A NAME="42049"><SPAN CLASS="ref">[42049] IIª-IIae q. 70 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod testificari est de necessitate salutis, supposita testis idoneitate et ordine iuris. Unde nihil prohibet aliquos excusari a testimonio ferendo, si non reputentur idonei secundum iura.</P> | 1352 <p title="II-II q. 62 a. 3 co."><a name="41665"><span class= |
| 1335 <BR> | 1353 "ref">[41665] IIª-IIae q. 62 a. 3 co.</span></a> Respondeo |
| 1336 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 1354 dicendum quod cum aliquis iniuste accipit rem alienam, duo sunt |
| 1337 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 arg. 1"><A NAME="42050"><SPAN CLASS="ref">[42050] IIª-IIae q. 70 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod falsum testimonium non semper sit peccatum mortale. Contingit enim aliquem falsum testimonium ferre ex ignorantia facti. Sed talis ignorantia excusat a peccato mortali. Ergo testimonium falsum non semper est peccatum mortale.</P> | 1355 ibi. Quorum unum est inaequalitas ex parte rei, quae quandoque est |
| 1338 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 arg. 2"><A NAME="42051"><SPAN CLASS="ref">[42051] IIª-IIae q. 70 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, mendacium quod alicui prodest et nulli nocet, est officiosum, quod non est peccatum mortale. Sed quandoque in falso testimonio est tale mendacium, puta cum aliquis falsum testimonium perhibet ut aliquem a morte liberet, vel ab iniusta sententia quae intentatur per alios falsos testes vel per iudicis perversitatem. Ergo tale falsum testimonium non est peccatum mortale.</P> | 1356 sine iniustitia, ut patet in mutuis. Aliud autem est iniustitiae |
| 1339 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 arg. 3"><A NAME="42052"><SPAN CLASS="ref">[42052] IIª-IIae q. 70 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, iuramentum a teste requiritur ut timeat peccare mortaliter deierando. Hoc autem non esset necessarium si ipsum falsum testimonium esset peccatum mortale. Ergo falsum testimonium non semper est peccatum mortale.</P> | 1357 culpa, quae potest esse etiam cum aequalitate rei, puta cum aliquis |
| 1340 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 s. c."><A NAME="42053"><SPAN CLASS="ref">[42053] IIª-IIae q. 70 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Prov. XIX, <I>falsus testis non erit impunitus</I>.</P> | 1358 intendat inferre violentiam sed non praevalet. Quantum ergo ad |
| 1341 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 co."><A NAME="42054"><SPAN CLASS="ref">[42054] IIª-IIae q. 70 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod falsum testimonium habet triplicem deformitatem. Uno modo, ex periurio, quia testes non admittuntur nisi iurati. Et ex hoc semper est peccatum mortale. Alio modo, ex violatione iustitiae. Et hoc modo est peccatum mortale in suo genere, sicut et quaelibet iniustitia. Et ideo in praecepto Decalogi sub hac forma interdicitur falsum testimonium, cum dicitur Exod. XX, <I>non loquaris contra proximum tuum falsum testimonium</I>, non enim contra aliquem facit qui eum ab iniuria facienda impedit, sed solum qui ei suam iustitiam tollit. Tertio modo, ex ipsa falsitate, secundum quod omne mendacium est peccatum. Et ex hoc non habet falsum testimonium quod semper sit peccatum mortale.</P> | 1359 primum adhibetur remedium per restitutionem, inquantum per eam |
| 1342 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 ad 1"><A NAME="42055"><SPAN CLASS="ref">[42055] IIª-IIae q. 70 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in testimonio ferendo non debet homo pro certo asserere, quasi sciens, id de quo certus non est, sed dubium debet sub dubio proferre, et id de quo certus est pro certo asserere. Sed quia contingit ex labilitate humanae memoriae quod reputat se homo quandoque certum esse de eo quod falsum est, si aliquis, cum debita sollicitudine recogitans, existimet se certum esse de eo quod falsum est, non peccat mortaliter hoc asserens, quia non dicit falsum testimonium per se et ex intentione, sed per accidens, contra id quod intendit.</P> | 1360 aequalitas reparatur, ad quod sufficit quod restituat tantum |
| 1343 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 ad 2"><A NAME="42056"><SPAN CLASS="ref">[42056] IIª-IIae q. 70 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod iniustum iudicium iudicium non est. Et ideo ex vi iudicii falsum testimonium in iniusto iudicio prolatum ad iniustitiam impediendam, non habet rationem peccati mortalis, sed solum ex iuramento violato.</P> | 1361 quantum habuit de alieno. Sed quantum ad culpam adhibetur remedium |
| 1344 <P TITLE="II-II q. 70 a. 4 ad 3"><A NAME="42057"><SPAN CLASS="ref">[42057] IIª-IIae q. 70 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod homines maxime abhorrent peccata quae sunt contra Deum, quasi gravissima, inter quae est periurium. Non autem ita abhorrent peccata quae sunt contra proximum. Et ideo ad maiorem certitudinem testimonii, requiritur testis iuramentum.</P> | 1362 per poenam, cuius inflictio pertinet ad iudicem. Et ideo antequam |
| 1345 <BR> | 1363 sit condemnatus per iudicium non tenetur plus restituere quam |
| 1346 <DIV CLASS="D">Quaestio 71</DIV> | 1364 accepit, sed postquam condemnatus est, tenetur poenam solvere.</p> |
| 1347 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1365 <p title="II-II q. 62 a. 3 ad 1"><a name="41666"><span class= |
| 1348 <P TITLE="II-II q. 71 pr."><A NAME="42058"><SPAN CLASS="ref">[42058] IIª-IIae q. 71 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de iniustitia quae fit in iudicio ex parte advocatorum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum advocatus teneatur praestare patrocinium causae pauperum. Secundo, utrum aliquis debeat arceri ab officio advocati. Tertio, utrum advocatus peccet iniustam causam defendendo. Quarto, utrum peccet pecuniam accipiendo pro suo patrocinio.</P> | 1366 "ref">[41666] IIª-IIae q. 62 a. 3 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 1349 <BR> | 1367 patet responsio ad primum, quia lex illa determinativa est poenae |
| 1350 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1368 per iudicem infligendae. Et quamvis ad observantiam iudicialis |
| 1351 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 arg. 1"><A NAME="42059"><SPAN CLASS="ref">[42059] IIª-IIae q. 71 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod advocatus teneatur patrocinium praestare causae pauperum. Dicitur enim Exod. XXIII, <I>si videris asinum odientis te iacere sub onere, non pertransibis, sed sublevabis cum eo</I>. Sed non minus periculum imminet pauperi si eius causa contra iustitiam opprimatur, quam si eius asinus iaceat sub onere. Ergo advocatus tenetur praestare patrocinium causae pauperum.</P> | 1369 praecepti nullus teneatur post Christi adventum, ut supra habitum |
| 1352 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 arg. 2"><A NAME="42060"><SPAN CLASS="ref">[42060] IIª-IIae q. 71 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Gregorius dicit, in quadam homilia, <I>habens intellectum curet omnino ne taceat; habens rerum affluentiam a misericordia non torpescat; habens artem qua regitur, usum illius cum proximo partiatur; habens loquendi locum apud divitem, pro pauperibus intercedat, talenti enim nomine cuilibet reputabitur quod vel minimum accepit</I>. Sed talentum commissum non abscondere, sed fideliter dispensare quilibet tenetur, quod patet ex poena servi abscondentis talentum, Matth. XXV. Ergo advocatus tenetur pro pauperibus loqui.</P> | 1370 est; potest tamen idem vel simile statui in lege humana, de qua |
| 1353 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 arg. 3"><A NAME="42061"><SPAN CLASS="ref">[42061] IIª-IIae q. 71 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, praeceptum de misericordiae operibus adimplendis, cum sit affirmativum, obligat pro loco et tempore, quod est maxime in necessitate. Sed tempus necessitatis videtur esse quando alicuius pauperis causa opprimitur. Ergo in tali casu videtur quod advocatus teneatur pauperibus patrocinium praestare.</P> | 1371 erit eadem ratio.</p> |
| 1354 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 s. c."><A NAME="42062"><SPAN CLASS="ref">[42062] IIª-IIae q. 71 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, non minor necessitas est indigentis cibo quam indigentis advocato. Sed ille qui habet potestatem cibandi non semper tenetur pauperem cibare. Ergo nec advocatus semper tenetur causae pauperum patrocinium praestare.</P> | 1372 <p title="II-II q. 62 a. 3 ad 2"><a name="41667"><span class= |
| 1355 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 co."><A NAME="42063"><SPAN CLASS="ref">[42063] IIª-IIae q. 71 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod cum praestare patrocinium causae pauperum ad opus misericordiae pertineat, idem est hic dicendum quod et supra de aliis misericordiae operibus dictum est. Nullus enim sufficit omnibus indigentibus misericordiae opus impendere. Et ideo sicut Augustinus dicit, in I de Doct. Christ., <I>cum omnibus prodesse non possis, his potissime consulendum est qui pro locorum et temporum vel quarumlibet rerum opportunitatibus, constrictius tibi, quasi quadam sorte, iunguntur</I>. Dicit, pro locorum opportunitatibus, quia non tenetur homo per mundum quaerere indigentes quibus subveniat, sed sufficit si eis qui sibi occurrunt misericordiae opus impendat. Unde dicitur Exod. XXIII, <I>si occurreris bovi inimici tui aut asino erranti, reduc ad eum</I>. Addit autem, et temporum, quia non tenetur homo futurae necessitati alterius providere, sed sufficit si praesenti necessitati succurrat. Unde dicitur I Ioan. III, <I>qui viderit fratrem suum necessitatem patientem, et clauserit viscera sua ab eo,</I> et cetera. Subdit autem, vel quarumlibet rerum, quia homo sibi coniunctis quacumque necessitudine maxime debet curam impendere; secundum illud I ad Tim. V, <I>si quis suorum, et maxime domesticorum curam non habet, fidem negavit</I>. Quibus tamen concurrentibus, considerandum restat utrum aliquis tantam necessitatem patiatur quod non in promptu appareat quomodo ei possit aliter subveniri. Et in tali casu tenetur ei opus misericordiae impendere. Si autem in promptu appareat quomodo ei aliter subveniri possit, vel per seipsum vel per aliam personam magis coniunctam aut maiorem facultatem habentem, non tenetur ex necessitate indigenti subvenire, ita quod non faciendo peccet, quamvis, si subvenerit absque tali necessitate, laudabiliter faciat. Unde advocatus non tenetur semper causae pauperum patrocinium praestare, sed solum concurrentibus conditionibus praedictis. Alioquin oporteret eum omnia alia negotia praetermittere, et solis causis pauperum iuvandis intendere. Et idem dicendum est de medico, quantum ad curationem pauperum.</P> | 1373 "ref">[41667] IIª-IIae q. 62 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 1356 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 ad 1"><A NAME="42064"><SPAN CLASS="ref">[42064] IIª-IIae q. 71 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod quando asinus iacet sub onere, non potest ei aliter subveniri in casu isto nisi per advenientes subveniatur, et ideo tenentur iuvare. Non autem tenerentur si posset aliunde remedium afferri.</P> | 1374 dicendum quod Zachaeus id dixit quasi supererogare volens. Unde et |
| 1357 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 ad 2"><A NAME="42065"><SPAN CLASS="ref">[42065] IIª-IIae q. 71 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod homo talentum sibi creditum tenetur utiliter dispensare, servata opportunitate locorum et temporum et aliarum rerum, ut dictum est.</P> | 1375 praemiserat, <i>ecce dimidium bonorum meorum do pauperibus</i>.</p> |
| 1358 <P TITLE="II-II q. 71 a. 1 ad 3"><A NAME="42066"><SPAN CLASS="ref">[42066] IIª-IIae q. 71 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod non quaelibet necessitas causat debitum subveniendi, sed solum illa quae est dicta.</P> | 1376 <p title="II-II q. 62 a. 3 ad 3"><a name="41668"><span class= |
| 1359 <BR> | 1377 "ref">[41668] IIª-IIae q. 62 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 1360 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1378 dicendum quod iudex, condemnando, iuste potest accipere aliquid |
| 1361 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 arg. 1"><A NAME="42067"><SPAN CLASS="ref">[42067] IIª-IIae q. 71 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter aliqui secundum iura arceantur ab officio advocandi. Ab operibus enim misericordiae nullus debet arceri. Sed patrocinium praestare in causis ad opera misericordiae pertinet, ut dictum est. Ergo nullus debet ab hoc officio arceri.</P> | 1379 amplius, loco emendae, quod tamen, antequam condemnaretur, non |
| 1362 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 arg. 2"><A NAME="42068"><SPAN CLASS="ref">[42068] IIª-IIae q. 71 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, contrariarum causarum non videtur esse idem effectus. Sed esse deditum rebus divinis, et esse deditum peccatis, est contrarium. Inconvenienter igitur excluduntur ab officio advocati quidam propter religionem, ut monachi et clerici; quidam autem propter culpam, ut infames et haeretici.</P> | 1380 debebat.</p> |
| 1363 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 arg. 3"><A NAME="42069"><SPAN CLASS="ref">[42069] IIª-IIae q. 71 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, homo debet diligere proximum sicut seipsum. Sed ad effectum dilectionis pertinet quod aliquis advocatus causae alicuius patrocinetur. Inconvenienter ergo aliqui quibus conceditur pro seipsis auctoritas advocationis, prohibentur patrocinari causis aliorum.</P> | 1381 <br /> |
| 1364 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 s. c."><A NAME="42070"><SPAN CLASS="ref">[42070] IIª-IIae q. 71 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod III, qu. VII, multae personae arcentur ab officio postulandi.</P> | 1382 <div class="E">Articulus 4</div> |
| 1365 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 co."><A NAME="42071"><SPAN CLASS="ref">[42071] IIª-IIae q. 71 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod aliquis impeditur ab aliquo actu duplici ratione, uno modo, propter impotentiam; alio modo, propter indecentiam. Sed impotentia simpliciter excludit aliquem ab actu, indecentia autem non excludit omnino, quia necessitas indecentiam tollere potest. Sic igitur ab officio advocatorum prohibentur quidam propter impotentiam, eo quod deficiunt sensu, vel interiori, sicut furiosi et impuberes; vel exteriori, sicut surdi et muti. Est enim necessaria advocato et interior peritia, qua possit convenienter iustitiam assumptae causae ostendere, et iterum loquela cum auditu, ut possit et pronuntiare et audire quod ei dicitur. Unde qui in his defectum patiuntur omnino prohibentur ne sint advocati, nec pro se nec pro aliis. Decentia autem huius officii exercendi tollitur dupliciter. Uno modo, ex hoc quod aliquis est rebus maioribus obligatus. Unde monachos et presbyteros non decet in quacumque causa advocatos esse, neque clericos in iudicio saeculari, quia huiusmodi personae sunt rebus divinis adstrictae. Alio modo, propter personae defectum, vel corporalem, ut patet de caecis, qui convenienter iudici adstare non possent; vel spiritualem, non enim decet ut alterius iustitiae patronus existat qui in seipso iustitiam contempsit. Et ideo infames, infideles et damnati de gravibus criminibus non decenter sunt advocati. Tamen huiusmodi indecentiae necessitas praefertur. Et propter hoc huiusmodi personae possunt pro seipsis, vel pro personis sibi coniunctis, uti officio advocati. Unde et clerici pro Ecclesiis suis possunt esse advocati, et monachi pro causa monasterii sui, si abbas praeceperit.</P> | 1383 <p title="II-II q. 62 a. 4 arg. 1"><a name="41669"><span class= |
| 1366 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 ad 1"><A NAME="42072"><SPAN CLASS="ref">[42072] IIª-IIae q. 71 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ab operibus misericordiae interdum aliqui propter impotentiam, interdum etiam propter indecentiam impediuntur. Non enim omnia opera misericordiae omnes decent, sicut stultos non decet consilium dare, neque ignorantes docere.</P> | 1384 "ref">[41669] IIª-IIae q. 62 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum |
| 1367 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 ad 2"><A NAME="42073"><SPAN CLASS="ref">[42073] IIª-IIae q. 71 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod sicut virtus corrumpitur per superabundantiam et defectum, ita aliquis fit indecens et per maius et per minus. Et propter hoc quidam arcentur a patrocinio praestando in causis quia sunt maiores tali officio, sicut religiosi et clerici, quidam vero quia sunt minores quam ut eis hoc officium competat, sicut infames et infideles.</P> | 1385 sic proceditur. Videtur quod aliquis debeat restituere quod non |
| 1368 <P TITLE="II-II q. 71 a. 2 ad 3"><A NAME="42074"><SPAN CLASS="ref">[42074] IIª-IIae q. 71 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod non ita imminet homini necessitas patrocinari causis aliorum sicut propriis, quia alii possunt sibi aliter subvenire. Unde non est similis ratio.</P> | 1386 abstulit. Ille enim qui damnum alicui infert tenetur damnum |
| 1369 <BR> | 1387 removere. Sed quandoque aliquis damnificat aliquem ultra id quod |
| 1370 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 1388 accepit, puta cum aliquis effodit semina, damnificat eum qui |
| 1371 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 arg. 1"><A NAME="42075"><SPAN CLASS="ref">[42075] IIª-IIae q. 71 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod advocatus non peccet si iniustam causam defendat. Sicut enim ostenditur peritia medici si infirmitatem desperatam sanet, ita etiam ostenditur peritia advocati si etiam iniustam causam defendere possit. Sed medicus laudatur si infirmitatem desperatam sanet. Ergo etiam advocatus non peccat, sed magis laudandus est, si iniustam causam defendat.</P> | 1389 seminavit in tota messe futura; et sic videtur quod teneatur ad |
| 1372 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 arg. 2"><A NAME="42076"><SPAN CLASS="ref">[42076] IIª-IIae q. 71 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, a quolibet peccato licet desistere. Sed advocatus punitur si causam suam prodiderit, ut habetur II, qu. III. Ergo advocatus non peccat iniustam causam defendendo, si eam defendendam susceperit.</P> | 1390 eius restitutionem. Ergo aliquis tenetur ad restitutionem eius quod |
| 1373 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 arg. 3"><A NAME="42077"><SPAN CLASS="ref">[42077] IIª-IIae q. 71 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, maius videtur esse peccatum si iniustitia utatur ad iustam causam defendendam, puta producendo falsos testes vel allegando falsas leges, quam iniustam causam defendendo, quia hoc est peccatum in forma, illud in materia. Sed videtur advocato licere talibus astutiis uti, sicut militi licet ex insidiis pugnare. Ergo videtur quod advocatus non peccat si iniustam causam defendat.</P> | 1391 non abstulit.</p> |
| 1374 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 s. c."><A NAME="42078"><SPAN CLASS="ref">[42078] IIª-IIae q. 71 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur II Paralip. XIX, <I>impio praebes auxilium, et idcirco iram domini merebaris</I>. Sed advocatus defendens causam iniustam impio praebet auxilium. Ergo, peccando, iram domini meretur.</P> | 1392 <p title="II-II q. 62 a. 4 arg. 2"><a name="41670"><span class= |
| 1375 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 co."><A NAME="42079"><SPAN CLASS="ref">[42079] IIª-IIae q. 71 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod illicitum est alicui cooperari ad malum faciendum sive consulendo, sive adiuvando, sive qualitercumque consentiendo, quia consilians et coadiuvans quodammodo est faciens; et apostolus dicit, ad Rom. I, quod <I>digni sunt morte non solum qui faciunt peccatum, sed etiam qui consentiunt facientibus</I>. Unde et supra dictum est quod omnes tales ad restitutionem tenentur. Manifestum est autem quod advocatus et auxilium et consilium praestat ei cuius causae patrocinatur. Unde si scienter iniustam causam defendit, absque dubio graviter peccat; et ad restitutionem tenetur eius damni quod contra iustitiam per eius auxilium altera pars incurrit. Si autem ignoranter iniustam causam defendit, putans esse iustam, excusatur, secundum modum quo ignorantia excusare potest.</P> | 1393 "ref">[41670] IIª-IIae q. 62 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 1376 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 ad 1"><A NAME="42080"><SPAN CLASS="ref">[42080] IIª-IIae q. 71 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod medicus accipiens in cura infirmitatem desperatam nulli facit iniuriam. Advocatus autem suscipiens causam iniustam iniuste laedit eum contra quem patrocinium praestat. Et ideo non est similis ratio. Quamvis enim laudabilis videatur quantum ad peritiam artis, tamen peccat quantum ad iniustitiam voluntatis, qua abutitur arte ad malum.</P> | 1394 ille qui detinet pecuniam creditoris ultra terminum praefixum |
| 1377 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 ad 2"><A NAME="42081"><SPAN CLASS="ref">[42081] IIª-IIae q. 71 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod advocatus, si in principio credidit causam iustam esse et postea in processu appareat eam esse iniustam, non debet eam prodere, ut scilicet aliam partem iuvet, vel secreta suae causae alteri parti revelet. Potest tamen et debet causam deserere; vel eum cuius causam agit ad cedendum inducere, sive ad componendum, sine adversarii damno.</P> | 1395 videtur eum damnificare in toto eo quod lucrari de pecunia posset. |
| 1378 <P TITLE="II-II q. 71 a. 3 ad 3"><A NAME="42082"><SPAN CLASS="ref">[42082] IIª-IIae q. 71 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut supra dictum est, militi vel duci exercitus licet in bello iusto ex insidiis agere ea quae facere debet prudenter occultando, non autem falsitatem fraudulenter faciendo, quia etiam hosti fidem servare oportet, sicut Tullius dicit, in III de Offic. Unde et advocato defendenti causam iustam licet prudenter occultare ea quibus impediri posset processus eius, non autem licet ei aliqua falsitate uti.</P> | 1396 Quod tamen ipse non aufert. Ergo videtur quod aliquis teneatur |
| 1379 <BR> | 1397 restituere quod non abstulit.</p> |
| 1380 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 1398 <p title="II-II q. 62 a. 4 arg. 3"><a name="41671"><span class= |
| 1381 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 arg. 1"><A NAME="42083"><SPAN CLASS="ref">[42083] IIª-IIae q. 71 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod advocato non liceat pro suo patrocinio pecuniam accipere. Opera enim misericordiae non sunt intuitu humanae remunerationis facienda, secundum illud Luc. XIV, <I>cum facis prandium aut cenam, noli vocare amicos tuos neque vicinos divites, ne forte et ipsi te reinvitent, et fiat tibi retributio</I>. Sed praestare patrocinium causae alicuius pertinet ad opera misericordiae, ut dictum est. Ergo non licet advocato accipere retributionem pecuniae pro patrocinio praestito.</P> | 1399 "ref">[41671] IIª-IIae q. 62 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 1382 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 arg. 2"><A NAME="42084"><SPAN CLASS="ref">[42084] IIª-IIae q. 71 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, spirituale non est pro temporali commutandum. Sed patrocinium praestitum videtur esse quiddam spirituale, cum sit usus scientiae iuris. Ergo non licet advocato pro patrocinio praestito pecuniam accipere.</P> | 1400 iustitia humana derivatur a iustitia divina. Sed Deo debet aliquis |
| 1383 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 arg. 3"><A NAME="42085"><SPAN CLASS="ref">[42085] IIª-IIae q. 71 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut ad iudicium concurrit persona advocati, ita etiam persona iudicis et persona testis. Sed secundum Augustinum, ad Macedonium, <I>non debet iudex vendere iustum iudicium, nec testis verum testimonium</I>. Ergo nec advocatus poterit vendere iustum patrocinium.</P> | 1401 restituere plus quam ab eo accepit, secundum illud Matth. XXV, |
| 1384 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 s. c."><A NAME="42086"><SPAN CLASS="ref">[42086] IIª-IIae q. 71 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit ibidem, quod <I>advocatus licite vendit iustum patrocinium, et iurisperitus verum consilium</I>.</P> | 1402 <i>sciebas quod meto ubi non semino, et congrego ubi non |
| 1385 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 co."><A NAME="42087"><SPAN CLASS="ref">[42087] IIª-IIae q. 71 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ea quae quis non tenetur alteri exhibere, iuste potest pro eorum exhibitione recompensationem accipere. Manifestum est autem quod advocatus non semper tenetur patrocinium praestare aut consilium dare causis aliorum. Et ideo si vendat suum patrocinium sive consilium, non agit contra iustitiam. Et eadem ratio est de medico opem ferente ad sanandum, et de omnibus aliis huiusmodi personis, dum tamen moderate accipiant, considerata conditione personarum et negotiorum et laboris, et consuetudine patriae. Si autem per improbitatem aliquid immoderate extorqueat, peccat contra iustitiam. Unde Augustinus dicit, ad Macedonium, quod <I>ab his extorta per immoderatam improbitatem repeti solent, data per tolerabilem consuetudinem non solent</I>.</P> | 1403 sparsi</i>. Ergo iustum est ut etiam restituat homini aliquid quod |
| 1386 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 ad 1"><A NAME="42088"><SPAN CLASS="ref">[42088] IIª-IIae q. 71 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod non semper quae homo potest misericorditer facere, tenetur facere gratis, alioquin nulli liceret aliquam rem vendere, quia quamlibet rem potest homo misericorditer impendere. Sed quando eam misericorditer impendit, non humanam, sed divinam remunerationem quaerere debet. Et similiter advocatus, quando causae pauperum misericorditer patrocinatur, non debet intendere remunerationem humanam, sed divinam, non tamen semper tenetur gratis patrocinium impendere.</P> | 1404 non accepit.</p> |
| 1387 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 ad 2"><A NAME="42089"><SPAN CLASS="ref">[42089] IIª-IIae q. 71 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod etsi scientia iuris sit quiddam spirituale, tamen usus eius fit opere corporali. Et ideo pro eius recompensatione licet pecuniam accipere, alioquin nulli artifici liceret de arte sua lucrari.</P> | 1405 <p title="II-II q. 62 a. 4 s. c."><a name="41672"><span class= |
| 1388 <P TITLE="II-II q. 71 a. 4 ad 3"><A NAME="42090"><SPAN CLASS="ref">[42090] IIª-IIae q. 71 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod iudex et testis communes sunt utrique parti, quia iudex tenetur iustam sententiam dare, et testis tenetur verum testimonium dicere; iustitia autem et veritas non declinant in unam partem magis quam in aliam. Et ideo iudicibus de publico sunt stipendia laboris statuta; et testes accipiunt, non quasi pretium testimonii, sed quasi stipendium laboris, expensas vel ab utraque parte, vel ab ea a qua inducuntur, quia nemo militat stipendiis suis unquam, ut dicitur I ad Cor. IX. Sed advocatus alteram partem tantum defendit. Et ideo licite potest pretium accipere a parte quam adiuvat.</P> | 1406 "ref">[41672] IIª-IIae q. 62 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra |
| 1389 <BR> | 1407 est quod recompensatio ad iustitiam pertinet inquantum aequalitatem |
| 1390 <DIV CLASS="D">Quaestio 72</DIV> | 1408 facit. Sed si aliquis restitueret quod non accepit, hoc non esset |
| 1391 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1409 aequale. Ergo talis restitutio non est iustum quod fiat.</p> |
| 1392 <P TITLE="II-II q. 72 pr."><A NAME="42091"><SPAN CLASS="ref">[42091] IIª-IIae q. 72 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de iniuriis verborum quae inferuntur extra iudicium. Et primo, de contumelia; secundo, de detractione; tertio, de susurratione; quarto, de derisione; quinto, de maledictione. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, quid sit contumelia. Secundo, utrum omnis contumelia sit peccatum mortale. Tertio, utrum oporteat contumeliosos reprimere. Quarto, de origine contumeliae.</P> | 1410 <p title="II-II q. 62 a. 4 co."><a name="41673"><span class= |
| 1393 <BR> | 1411 "ref">[41673] IIª-IIae q. 62 a. 4 co.</span></a> Respondeo |
| 1394 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1412 dicendum quod quicumque damnificat aliquem videtur ei auferre id in |
| 1395 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 arg. 1"><A NAME="42092"><SPAN CLASS="ref">[42092] IIª-IIae q. 72 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod contumelia non consistat in verbis. Contumelia enim importat quoddam nocumentum proximo illatum, cum pertineat ad iniustitiam. Sed verba nullum nocumentum videntur inferre proximo, nec in rebus nec in persona. Ergo contumelia non consistit in verbis.</P> | 1413 quo ipsum damnificat, damnum enim dicitur ex eo quod aliquis minus |
| 1396 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 arg. 2"><A NAME="42093"><SPAN CLASS="ref">[42093] IIª-IIae q. 72 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, contumelia videtur ad quandam dehonorationem pertinere. Sed magis aliquis potest inhonorari seu vituperari factis quam verbis. Ergo videtur quod contumelia non consistit in verbis, sed magis in factis.</P> | 1414 habet quam debet habere, secundum philosophum, in V Ethic. Et ideo |
| 1397 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 arg. 3"><A NAME="42094"><SPAN CLASS="ref">[42094] IIª-IIae q. 72 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, dehonoratio quae fit in verbis dicitur convicium vel improperium. Sed contumelia videtur differre a convicio et improperio. Ergo contumelia non consistit in verbis.</P> | 1415 homo tenetur ad restitutionem eius in quo aliquem damnificavit. Sed |
| 1398 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 s. c."><A NAME="42095"><SPAN CLASS="ref">[42095] IIª-IIae q. 72 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, nihil auditu percipitur nisi verbum. Sed contumelia auditu percipitur, secundum illud Ierem. XX, <I>audivi contumelias in circuitu</I>. Ergo contumelia est in verbis.</P> | 1416 aliquis damnificatur dupliciter. Uno modo, quia aufertur ei id quod |
| 1399 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 co."><A NAME="42096"><SPAN CLASS="ref">[42096] IIª-IIae q. 72 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod contumelia importat dehonorationem alicuius. Quod quidem contingit dupliciter. Cum enim honor aliquam excellentiam consequatur, uno modo aliquis alium dehonorat cum privat eum excellentia propter quam habebat honorem. Quod quidem fit per peccata factorum, de quibus supra dictum est. Alio modo, cum aliquis id quod est contra honorem alicuius deducit in notitiam eius et aliorum. Et hoc proprie pertinet ad contumeliam. Quod quidem fit per aliqua signa. Sed sicut Augustinus dicit, in II de Doct. Christ., <I>omnia signa, verbis comparata, paucissima sunt, verba enim inter homines obtinuerunt principatum significandi quaecumque animo concipiuntur</I>. Et ideo contumelia, proprie loquendo, in verbis consistit. Unde Isidorus dicit, in libro Etymol., quod contumeliosus dicitur aliquis <I>quia velox est et tumet verbis iniuriae</I>. Quia tamen etiam per facta aliqua significatur aliquid, quae in hoc quod significant habent vim verborum significantium; inde est quod contumelia, extenso nomine, etiam in factis dicitur. Unde Rom. I, super illud, <I>contumeliosos, superbos</I>, dicit Glossa quod <I>contumeliosi sunt qui dictis vel factis contumelias et turpia inferunt</I>.</P> | 1417 actu habebat. Et tale damnum semper est restituendum secundum |
| 1400 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 ad 1"><A NAME="42097"><SPAN CLASS="ref">[42097] IIª-IIae q. 72 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod verba secundum suam essentiam, idest inquantum sunt quidam soni audibiles, nullum nocumentum alteri inferunt, nisi forte gravando auditum, puta cum aliquis nimis alte loquitur. Inquantum vero sunt signa repraesentantia aliquid in notitiam aliorum, sic possunt multa damna inferre. Inter quae unum est quod homo damnificatur quantum ad detrimentum honoris sui vel reverentiae sibi ab aliis exhibendae. Et ideo maior est contumelia si aliquis alicui defectum suum dicat coram multis. Et tamen si sibi soli dicat, potest esse contumelia, inquantum ipse qui loquitur contra audientis reverentiam agit.</P> | 1418 recompensationem aequalis, puta si aliquis damnificet aliquem |
| 1401 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 ad 2"><A NAME="42098"><SPAN CLASS="ref">[42098] IIª-IIae q. 72 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod intantum aliquis aliquem factis dehonorat inquantum illa facta vel faciunt vel significant illud quod est contra honorem alicuius. Quorum primum non pertinet ad contumeliam, sed ad alias iniustitiae species, de quibus supra dictum est. Secundum vero pertinet ad contumeliam inquantum facta habent vim verborum in significando.</P> | 1419 diruens domum eius, tenetur ad tantum quantum valet domus. Alio |
| 1402 <P TITLE="II-II q. 72 a. 1 ad 3"><A NAME="42099"><SPAN CLASS="ref">[42099] IIª-IIae q. 72 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod convicium et improperium consistunt in verbis, sicut et contumelia, quia per omnia haec repraesentatur aliquis defectus alicuius in detrimentum honoris ipsius. Huiusmodi autem defectus est triplex. Scilicet defectus culpae, qui repraesentatur per verba contumeliosa. Et defectus generaliter culpae et poenae, qui repraesentatur per convitium, quia vitium consuevit dici non solum animae, sed etiam corporis. Unde si quis alicui iniuriose dicat eum esse caecum, convicium quidem dicit, sed non contumeliam, si quis autem dicat alteri quod sit fur, non solum convicium, sed etiam contumeliam infert. Quandoque vero repraesentat aliquis alicui defectum minorationis sive indigentiae, qui etiam derogat honori consequenti quamcumque excellentiam. Et hoc fit per verbum improperii, quod proprie est quando aliquis iniuriose alteri ad memoriam reducit auxilium quod contulit ei necessitatem patienti. Unde dicitur Eccli. XX, <I>exigua dabit, et multa improperabit</I>. Quandoque tamen unum istorum pro alio ponitur.</P> | 1420 modo damnificat aliquis aliquem impediendo ne adipiscatur quod erat |
| 1403 <BR> | 1421 in via habendi. Et tale damnum non oportet recompensare ex aequo. |
| 1404 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1422 Quia minus est habere aliquid virtute quam habere actu. Qui autem |
| 1405 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 arg. 1"><A NAME="42100"><SPAN CLASS="ref">[42100] IIª-IIae q. 72 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod contumelia, vel convicium, non sit peccatum mortale. Nullum enim peccatum mortale est actus alicuius virtutis. Sed conviciari est actus alicuius virtutis, scilicet eutrapeliae, ad quam pertinet bene conviciari, secundum philosophum, in IV Ethic. Ergo convicium, sive contumelia, non est peccatum mortale.</P> | 1423 est in via adipiscendi aliquid habet illud solum secundum virtutem |
| 1406 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 arg. 2"><A NAME="42101"><SPAN CLASS="ref">[42101] IIª-IIae q. 72 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, peccatum mortale non invenitur in viris perfectis. Qui tamen aliquando convicia vel contumelias dicunt, sicut patet de apostolo, qui, ad Gal. III, dixit, <I>o insensati Galatae</I>. Et dominus dicit, Luc. ult., <I>o stulti, et tardi corde ad credendum</I>. Ergo convicium, sive contumelia, non est peccatum mortale.</P> | 1424 vel potentiam. Et ideo si redderetur ei ut haberet hoc in actu, |
| 1407 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 arg. 3"><A NAME="42102"><SPAN CLASS="ref">[42102] IIª-IIae q. 72 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quamvis id quod est peccatum veniale ex genere possit fieri mortale, non tamen peccatum quod ex genere est mortale potest esse veniale, ut supra habitum est. Si ergo dicere convicium vel contumeliam esset peccatum mortale ex genere suo, sequeretur quod semper esset peccatum mortale. Quod videtur esse falsum, ut patet in eo qui leviter et ex subreptione, vel ex levi ira dicit aliquod verbum contumeliosum. Non ergo contumelia vel convicium ex genere suo est peccatum mortale.</P> | 1425 restitueretur ei quod est ablatum non simplum, sed multiplicatum, |
| 1408 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 s. c."><A NAME="42103"><SPAN CLASS="ref">[42103] IIª-IIae q. 72 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra, nihil meretur poenam aeternam Inferni nisi peccatum mortale. Sed convicium vel contumelia meretur poenam Inferni, secundum illud Matth. V, <I>qui dixerit fratri suo, fatue, reus erit Gehennae ignis</I>. Ergo convicium vel contumelia est peccatum mortale.</P> | 1426 quod non est de necessitate restitutionis, ut dictum est. Tenetur |
| 1409 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 co."><A NAME="42104"><SPAN CLASS="ref">[42104] IIª-IIae q. 72 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, verba inquantum sunt soni quidam, non sunt in nocumentum aliorum, sed inquantum significant aliquid. Quae quidem significatio ex interiori affectu procedit. Et ideo in peccatis verborum maxime considerandum videtur ex quo affectu aliquis verba proferat. Cum igitur convicium, seu contumelia, de sui ratione importet quandam dehonorationem, si intentio proferentis ad hoc feratur ut aliquis per verba quae profert honorem alterius auferat, hoc proprie et per se est dicere convicium vel contumeliam. Et hoc est peccatum mortale, non minus quam furtum vel rapina, non enim homo minus amat suum honorem quam rem possessam. Si vero aliquis verbum convicii vel contumeliae alteri dixerit, non tamen animo dehonorandi, sed forte propter correctionem vel propter aliquid huiusmodi, non dicit convicium vel contumeliam formaliter et per se, sed per accidens et materialiter, inquantum scilicet dicit id quod potest esse convicium, vel contumelia. Unde hoc potest esse quandoque peccatum veniale; quandoque autem absque omni peccato. In quo tamen necessaria est discretio, ut moderate homo talibus verbis utatur. Quia posset esse ita grave convicium quod, per incautelam prolatum, auferret honorem eius contra quem proferretur. Et tunc posset homo peccare mortaliter etiam si non intenderet dehonorationem alterius. Sicut etiam si aliquis, incaute alium ex ludo percutiens, graviter laedat, culpa non caret.</P> | 1427 tamen aliquam recompensationem facere, secundum conditionem |
| 1410 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 ad 1"><A NAME="42105"><SPAN CLASS="ref">[42105] IIª-IIae q. 72 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ad eutrapelum pertinet dicere aliquod leve convicium, non ad dehonorationem vel ad contristationem eius in quem dicitur, sed magis causa delectationis et ioci. Et hoc potest esse sine peccato, si debitae circumstantiae observantur. Si vero aliquis non reformidet contristare eum in quem profertur huiusmodi iocosum convicium, dummodo aliis risum excitet, hoc est vitiosum, ut ibidem dicitur.</P> | 1428 personarum et negotiorum.</p> |
| 1411 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 ad 2"><A NAME="42106"><SPAN CLASS="ref">[42106] IIª-IIae q. 72 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod sicut licitum est aliquem verberare vel in rebus damnificare causa disciplinae, ita etiam et causa disciplinae potest aliquis alteri, quem debet corrigere, verbum aliquod conviciosum dicere. Et hoc modo dominus discipulos vocavit stultos, et apostolus Galatas insensatos. Tamen, sicut dicit Augustinus, in libro de Serm. Dom. in monte, <I>raro, et ex magna necessitate obiurgationes sunt adhibendae, in quibus non nobis, sed ut domino serviatur, instemus</I>.</P> | 1429 <p title="II-II q. 62 a. 4 ad 1"><a name="41674"><span class= |
| 1412 <P TITLE="II-II q. 72 a. 2 ad 3"><A NAME="42107"><SPAN CLASS="ref">[42107] IIª-IIae q. 72 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, cum peccatum convicii vel contumeliae ex animo dicentis dependeat, potest contingere quod sit peccatum veniale, si sit leve convicium, non multum hominem dehonestans, et proferatur ex aliqua animi levitate, vel ex levi ira, absque firmo proposito aliquem dehonestandi, puta cum aliquis intendit aliquem per huiusmodi verbum leviter contristare.</P> | 1430 "ref">[41674] IIª-IIae q. 62 a. 4 ad 1</span></a> Et per hoc |
| 1413 <BR> | 1431 patet responsio ad primum et secundum. Nam ille qui semen sparsit |
| 1414 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 1432 in agro nondum habet messem in actu, sed solum in virtute; et |
| 1415 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 arg. 1"><A NAME="42108"><SPAN CLASS="ref">[42108] IIª-IIae q. 72 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod aliquis non debeat contumelias sibi illatas sustinere. Qui enim sustinet contumeliam sibi illatam, audaciam nutrit conviciantis. Sed hoc non est faciendum. Ergo homo non debet sustinere contumeliam sibi illatam, sed magis convicianti respondere.</P> | 1433 similiter ille qui habet pecuniam nondum habet lucrum in actu, sed |
| 1416 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 arg. 2"><A NAME="42109"><SPAN CLASS="ref">[42109] IIª-IIae q. 72 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, homo debet plus se diligere quam alium. Sed aliquis non debet sustinere quod alteri convicium inferatur, unde dicitur Prov. XXVI, <I>qui imponit stulto silentium, iras mitigat</I>. Ergo etiam aliquis non debet sustinere contumelias illatas sibi.</P> | 1434 solum virtute; et utrumque potest multipliciter impediri.</p> |
| 1417 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 arg. 3"><A NAME="42110"><SPAN CLASS="ref">[42110] IIª-IIae q. 72 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, non licet alicui vindicare seipsum, secundum illud, <I>mihi vindictam, et ego retribuam</I>. Sed aliquis non resistendo contumeliae se vindicat, secundum illud Chrysostomi, <I>si vindicare vis, sile, et funestam ei dedisti plagam</I>. Ergo aliquis non debet, silendo, sustinere verba contumeliosa, sed magis respondere.</P> | 1435 <p title="II-II q. 62 a. 4 ad 3"><a name="41675"><span class= |
| 1418 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 s. c."><A NAME="42111"><SPAN CLASS="ref">[42111] IIª-IIae q. 72 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in Psalm., <I>qui inquirebant mala mihi, locuti sunt vanitates</I>; et postea subdit, <I>ego autem tanquam surdus non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum</I>.</P> | 1436 "ref">[41675] IIª-IIae q. 62 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 1419 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 co."><A NAME="42112"><SPAN CLASS="ref">[42112] IIª-IIae q. 72 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod sicut patientia necessaria est in his quae contra nos fiunt, ita etiam in his quae contra nos dicuntur. Praecepta autem patientiae in his quae contra nos fiunt, sunt in praeparatione animae habenda, sicut Augustinus, in libro de Serm. Dom. in monte, exponit illud praeceptum domini, <I>si quis percusserit te in una maxilla, praebe ei et aliam</I>, ut scilicet homo sit paratus hoc facere, si opus fuerit; non tamen hoc semper tenetur facere actu, quia nec ipse dominus hoc fecit, sed, cum suscepisset alapam, dixit, quid me caedis? Ut habetur Ioan. XVIII. Et ideo etiam circa verba contumeliosa quae contra nos dicuntur, est idem intelligendum. Tenemur enim habere animum paratum ad contumelias tolerandas si expediens fuerit. Quandoque tamen oportet ut contumeliam illatam repellamus, maxime propter duo. Primo quidem, propter bonum eius qui contumeliam infert, ut videlicet eius audacia reprimatur, et de cetero talia non attentet; secundum illud Prov. XXVI, <I>responde stulto iuxta stultitiam suam, ne sibi sapiens videatur</I>. Alio modo, propter bonum multorum, quorum profectus impeditur per contumelias nobis illatas. Unde Gregorius dicit, super Ezech., Homil. IX, <I>hi quorum vita in exemplo imitationis est posita, debent, si possunt, detrahentium sibi verba compescere, ne eorum praedicationem non audiant qui audire poterant, et in pravis moribus remanentes, bene vivere contemnant</I>.</P> | 1437 dicendum quod Deus nihil requirit ab homine nisi bonum quod ipse in |
| 1420 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 ad 1"><A NAME="42113"><SPAN CLASS="ref">[42113] IIª-IIae q. 72 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod audaciam conviciantis contumeliosi debet aliquis moderate reprimere, scilicet propter officium caritatis, non propter cupiditatem privati honoris. Unde dicitur Prov. XXVI, <I>ne respondeas stulto iuxta stultitiam suam, ne ei similis efficiaris</I>.</P> | 1438 nobis seminavit. Et ideo verbum illud vel intelligitur secundum |
| 1421 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 ad 2"><A NAME="42114"><SPAN CLASS="ref">[42114] IIª-IIae q. 72 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod in hoc quod aliquis alienas contumelias reprimit, non ita timetur cupiditas privati honoris sicut cum aliquis repellit contumelias proprias, magis autem videtur hoc provenire ex caritatis affectu.</P> | 1439 pravam existimationem servi pigri, qui existimavit se ab alio non |
| 1422 <P TITLE="II-II q. 72 a. 3 ad 3"><A NAME="42115"><SPAN CLASS="ref">[42115] IIª-IIae q. 72 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod si aliquis hoc animo taceret ut tacendo contumeliantem ad iracundiam provocaret, pertineret hoc ad vindictam. Sed si aliquis taceat volens dare locum irae, hoc est laudabile. Unde dicitur Eccli. VIII, <I>non litiges cum homine linguato, et non struas in ignem illius ligna</I>.</P> | 1440 accepisse. Vel intelligitur quantum ad hoc quod Deus requirit a |
| 1423 <BR> | 1441 nobis fructus donorum, qui sunt et ab eo et a nobis, quamvis ipsa |
| 1424 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 1442 dona a Deo sint sine nobis.</p> |
| 1425 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 arg. 1"><A NAME="42116"><SPAN CLASS="ref">[42116] IIª-IIae q. 72 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod contumelia non oriatur ex ira. Quia dicitur Prov. XI, <I>ubi superbia, ibi contumelia</I>. Sed ira est vitium distinctum a superbia. Ergo contumelia non oritur ex ira.</P> | 1443 <br /> |
| 1426 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 arg. 2"><A NAME="42117"><SPAN CLASS="ref">[42117] IIª-IIae q. 72 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Prov. XX dicitur, <I>omnes stulti miscentur contumeliis</I>. Sed stultitia est vitium oppositum sapientiae, ut supra habitum est, ira autem opponitur mansuetudini. Ergo contumelia non oritur ex ira.</P> | 1444 <div class="E">Articulus 5</div> |
| 1427 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 arg. 3"><A NAME="42118"><SPAN CLASS="ref">[42118] IIª-IIae q. 72 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nullum peccatum diminuitur ex sua causa. Sed peccatum contumeliae diminuitur si ex ira proferatur, gravius enim peccat qui ex odio contumeliam infert quam qui ex ira. Ergo contumelia non oritur ex ira.</P> | 1445 <p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 1"><a name="41676"><span class= |
| 1428 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 s. c."><A NAME="42119"><SPAN CLASS="ref">[42119] IIª-IIae q. 72 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius dicit, XXXI Moral., quod ex ira oriuntur contumeliae.</P> | 1446 "ref">[41676] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum |
| 1429 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 co."><A NAME="42120"><SPAN CLASS="ref">[42120] IIª-IIae q. 72 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, cum unum peccatum possit ex diversis oriri, ex illo tamen dicitur principalius habere originem ex quo frequentius procedere consuevit, propter propinquitatem ad finem ipsius. Contumelia autem magnam habet propinquitatem ad finem irae, qui est vindicta, nulla enim vindicta est irato magis in promptu quam inferre contumeliam alteri. Et ideo contumelia maxime oritur ex ira.</P> | 1447 sic proceditur. Videtur quod non oporteat restitutionem facere |
| 1430 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 ad 1"><A NAME="42121"><SPAN CLASS="ref">[42121] IIª-IIae q. 72 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod contumelia non ordinatur ad finem superbiae, qui est celsitudo, et ideo non directe contumelia oritur ex superbia. Disponit tamen superbia ad contumeliam, inquantum illi qui se superiores aestimant, facilius alios contemnunt et iniurias eis irrogant. Facilius etiam irascuntur, utpote reputantes indignum quidquid contra eorum voluntatem agitur.</P> | 1448 semper ei a quo acceptum est aliquid. Nulli enim debemus nocere. |
| 1431 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 ad 2"><A NAME="42122"><SPAN CLASS="ref">[42122] IIª-IIae q. 72 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, secundum philosophum, in VII Ethic., ira non perfecte audit rationem, et sic iratus patitur rationis defectum, in quo convenit cum stultitia. Et propter hoc ex stultitia oritur contumelia, secundum affinitatem quam habet cum ira.</P> | 1449 Sed aliquando esset in nocumentum hominis si redderetur quod ab eo |
| 1432 <P TITLE="II-II q. 72 a. 4 ad 3"><A NAME="42123"><SPAN CLASS="ref">[42123] IIª-IIae q. 72 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, secundum philosophum, in II Rhet., <I>iratus intendit manifestam offensam, quod non curat odiens</I>. Et ideo contumelia, quae importat manifestam iniuriam, magis pertinet ad iram quam ad odium.</P> | 1450 acceptum est; vel etiam in nocumentum aliorum, puta si aliquis |
| 1433 <BR> | 1451 redderet gladium depositum furioso. Ergo non semper est |
| 1434 <DIV CLASS="D">Quaestio 73</DIV> | 1452 restituendum ei a quo acceptum est.</p> |
| 1435 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1453 <p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 2"><a name="41677"><span class= |
| 1436 <P TITLE="II-II q. 73 pr."><A NAME="42124"><SPAN CLASS="ref">[42124] IIª-IIae q. 73 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de detractione. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, quid sit detractio. Secundo, utrum sit peccatum mortale. Tertio, de comparatione eius ad alia peccata. Quarto, utrum peccet aliquis audiendo detractionem.</P> | 1454 "ref">[41677] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 1437 <BR> | 1455 ille qui illicite aliquid dedit non meretur illud recuperare. Sed |
| 1438 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1456 quandoque aliquis illicite dat quod alius etiam illicite accipit, |
| 1439 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 arg. 1"><A NAME="42125"><SPAN CLASS="ref">[42125] IIª-IIae q. 73 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod detractio non sit denigratio alienae famae per occulta verba, ut a quibusdam definitur. Occultum enim et manifestum sunt circumstantiae non constituentes speciem peccati, accidit enim peccato quod a multis sciatur vel a paucis. Sed illud quod non constituit speciem peccati non pertinet ad rationem ipsius, nec debet poni in eius definitione. Ergo ad rationem detractionis non pertinet quod fiat per occulta verba.</P> | 1457 sicut apparet in dante et recipiente aliquid simoniace. Ergo non |
| 1440 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 arg. 2"><A NAME="42126"><SPAN CLASS="ref">[42126] IIª-IIae q. 73 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ad rationem famae pertinet publica notitia. Si igitur per detractionem denigretur fama alicuius, non poterit hoc fieri per verba occulta, sed per verba in manifesto dicta.</P> | 1458 semper restituendum est ei a quo acceptum est.</p> |
| 1441 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 arg. 3"><A NAME="42127"><SPAN CLASS="ref">[42127] IIª-IIae q. 73 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ille detrahit qui aliquid subtrahit vel diminuit de eo quod est. Sed quandoque denigratur fama alicuius etiam si nihil subtrahatur de veritate, puta cum aliquis vera crimina alicuius pandit. Ergo non omnis denigratio famae est detractio.</P> | 1459 <p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 3"><a name="41678"><span class= |
| 1442 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 s. c."><A NAME="42128"><SPAN CLASS="ref">[42128] IIª-IIae q. 73 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Eccle. X, <I>si mordeat serpens in silentio, nihil eo minus habet qui occulte detrahit</I>. Ergo occulte mordere famam alicuius est detrahere.</P> | 1460 "ref">[41678] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 1443 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 co."><A NAME="42129"><SPAN CLASS="ref">[42129] IIª-IIae q. 73 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod sicut facto aliquis alteri nocet dupliciter, manifeste quidem sicut in rapina vel quacumque violentia illata, occulte autem sicut in furto et dolosa percussione; ita etiam verbo aliquis dupliciter aliquem laedit, uno modo, in manifesto, et hoc fit per contumeliam, ut supra dictum est; alio modo, occulte, et hoc fit per detractionem. Ex hoc autem quod aliquis manifeste verba contra alium profert, videtur eum parvipendere, unde ex hoc ipso exhonoratur, et ideo contumelia detrimentum affert honori eius in quem profertur. Sed qui verba contra aliquem profert in occulto, videtur eum vereri magis quam parvipendere, unde non directe infert detrimentum honori, sed famae; inquantum, huiusmodi verba occulte proferens, quantum in ipso est, eos qui audiunt facit malam opinionem habere de eo contra quem loquitur. Hoc enim intendere videtur, et ad hoc conatur detrahens, ut eius verbis credatur. Unde patet quod detractio differt a contumelia dupliciter. Uno modo, quantum ad modum proponendi verba, quia scilicet contumeliosus manifeste contra aliquem loquitur, detractor autem occulte. Alio modo, quantum ad finem intentum, sive quantum ad nocumentum illatum, quia scilicet contumeliosus derogat honori, detractor famae.</P> | 1461 nullus tenetur ad impossibile. Sed quandoque est impossibile |
| 1444 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 ad 1"><A NAME="42130"><SPAN CLASS="ref">[42130] IIª-IIae q. 73 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in involuntariis commutationibus, ad quas reducuntur omnia nocumenta proximo illata verbo vel facto, diversificat rationem peccati occultum et manifestum, quia alia est ratio involuntarii per violentiam, et per ignorantiam, ut supra dictum est.</P> | 1462 restituere ei a quo acceptum est, vel quia est mortuus, vel quia |
| 1445 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 ad 2"><A NAME="42131"><SPAN CLASS="ref">[42131] IIª-IIae q. 73 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod verba detractionis dicuntur occulta non simpliciter, sed per comparationem ad eum de quo dicuntur, quia eo absente et ignorante, dicuntur. Sed contumeliosus in faciem contra hominem loquitur. Unde si aliquis de alio male loquatur coram multis, eo absente, detractio est, si autem eo solo praesente, contumelia est. Quamvis etiam si uni soli aliquis de absente malum dicat, corrumpit famam eius, non in toto, sed in parte.</P> | 1463 nimis distat, vel quia est ignotus. Ergo non semper facienda est |
| 1446 <P TITLE="II-II q. 73 a. 1 ad 3"><A NAME="42132"><SPAN CLASS="ref">[42132] IIª-IIae q. 73 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod aliquis dicitur detrahere non quia diminuat de veritate, sed quia diminuit famam eius. Quod quidem quandoque fit directe, quandoque indirecte. Directe quidem, quadrupliciter, uno modo, quando falsum imponit alteri; secundo, quando peccatum adauget suis verbis; tertio, quando occultum revelat; quarto, quando id quod est bonum dicit mala intentione factum. Indirecte autem, vel negando bonum alterius; vel malitiose reticendo.</P> | 1464 restitutio ei a quo acceptum est.</p> |
| 1447 <BR> | 1465 <p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 4"><a name="41679"><span class= |
| 1448 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1466 "ref">[41679] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 1449 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 arg. 1"><A NAME="42133"><SPAN CLASS="ref">[42133] IIª-IIae q. 73 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod detractio non sit peccatum mortale. Nullus enim actus virtutis est peccatum mortale. Sed revelare peccatum occultum, quod, sicut dictum est, ad detractionem pertinet, est actus virtutis, vel caritatis, dum aliquis fratris peccatum denuntiat eius emendationem intendens; vel etiam est actus iustitiae, dum aliquis fratrem accusat. Ergo detractio non est peccatum mortale.</P> | 1467 magis debet homo recompensare ei a quo maius beneficium accepit. |
| 1450 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 arg. 2"><A NAME="42134"><SPAN CLASS="ref">[42134] IIª-IIae q. 73 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, super illud Prov. XXIV, <I>cum detractoribus non commiscearis</I>, dicit Glossa, <I>hoc specialiter vitio periclitatur totum genus humanum</I>. Sed nullum peccatum mortale in toto humano genere invenitur, quia multi abstinent a peccato mortali, peccata autem venialia sunt quae in omnibus inveniuntur. Ergo detractio est peccatum veniale.</P> | 1468 Sed ab aliis personis homo plus accepit beneficii quam ab illo qui |
| 1451 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 arg. 3"><A NAME="42135"><SPAN CLASS="ref">[42135] IIª-IIae q. 73 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus, in homilia de igne Purg., inter peccata minuta ponit, quando cum omni facilitate vel temeritate maledicimus, quod pertinet ad detractionem. Ergo detractio est peccatum veniale.</P> | 1469 mutuavit vel deposuit, sicut a parentibus. Ergo magis subveniendum |
| 1452 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 s. c."><A NAME="42136"><SPAN CLASS="ref">[42136] IIª-IIae q. 73 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Rom. I dicitur, <I>detractores, Deo odibiles</I>, quod ideo additur, ut dicit Glossa, <I>ne leve putetur propter hoc quod consistit in verbis</I>.</P> | 1470 est quandoque alicui personae alteri quam restituendum ei a quo est |
| 1453 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 co."><A NAME="42137"><SPAN CLASS="ref">[42137] IIª-IIae q. 73 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, peccata verborum maxime sunt ex intentione dicentis diiudicanda. Detractio autem, secundum suam rationem, ordinatur ad denigrandam famam alicuius. Unde ille, per se loquendo, detrahit qui ad hoc de aliquo obloquitur, eo absente, ut eius famam denigret. Auferre autem alicui famam valde grave est, quia inter res temporales videtur fama esse pretiosior, per cuius defectum homo impeditur a multis bene agendis. Propter quod dicitur Eccli. XLI, <I>curam habe de bono nomine, hoc enim magis permanebit tibi quam mille thesauri magni et pretiosi</I>. Et ideo detractio, per se loquendo, est peccatum mortale. Contingit tamen quandoque quod aliquis dicit aliqua verba per quae diminuitur fama alicuius, non hoc intendens, sed aliquid aliud hoc autem non est detrahere per se et formaliter loquendo, sed solum materialiter et quasi per accidens. Et si quidem verba per quae fama alterius diminuitur proferat aliquis propter aliquod bonum vel necessarium, debitis circumstantiis observatis, non est peccatum, nec potest dici detractio. Si autem proferat ex animi levitate, vel propter aliquid non necessarium, non est peccatum mortale, nisi forte verbum quod dicitur sit adeo grave quod notabiliter famam alicuius laedat, et praecipue in his quae pertinent ad honestatem vitae; quia hoc ex ipso genere verborum habet rationem peccati mortalis. Et tenetur aliquis ad restitutionem famae, sicut ad restitutionem cuiuslibet rei subtractae, eo modo quo supra dictum est, cum de restitutione ageretur.</P> | 1471 acceptum.</p> |
| 1454 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 ad 1"><A NAME="42138"><SPAN CLASS="ref">[42138] IIª-IIae q. 73 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod revelare peccatum occultum alicuius propter eius emendationem denuntiando, vel propter bonum publicae iustitiae accusando, non est detrahere, ut dictum est.</P> | 1472 <p title="II-II q. 62 a. 5 arg. 5"><a name="41680"><span class= |
| 1455 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 ad 2"><A NAME="42139"><SPAN CLASS="ref">[42139] IIª-IIae q. 73 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Glossa illa non dicit quod detractio in toto genere humano inveniatur, sed addit, paene. Tum quia stultorum infinitus est numerus, et pauci sunt qui ambulant per viam salutis. Tum etiam quia pauci vel nulli sunt qui non aliquando ex animi levitate aliquid dicunt unde in aliquo, vel leviter, alterius fama minoratur, quia, ut dicitur Iac. III, <I>si quis in verbo non offendit, hic perfectus est vir</I>.</P> | 1473 "ref">[41680] IIª-IIae q. 62 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, |
| 1456 <P TITLE="II-II q. 73 a. 2 ad 3"><A NAME="42140"><SPAN CLASS="ref">[42140] IIª-IIae q. 73 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod Augustinus loquitur in casu illo quo aliquis dicit aliquod leve malum de alio non ex intentione nocendi, sed ex animi levitate vel ex lapsu linguae.</P> | 1474 vanum est restituere illud quod ad manum restituentis per |
| 1457 <BR> | 1475 restitutionem pervenit. Sed si praelatus iniuste aliquid Ecclesiae |
| 1458 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 1476 subtraxit et ei restituat, ad manus eius deveniet, quia ipse est |
| 1459 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 arg. 1"><A NAME="42141"><SPAN CLASS="ref">[42141] IIª-IIae q. 73 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod detractio sit gravius omnibus peccatis quae in proximum committuntur. Quia super illud Psalm., <I>pro eo ut me diligerent, detrahebant mihi</I>, dicit Glossa, <I>plus nocent in membris detrahentes Christo, quia animas crediturorum interficiunt, quam qui eius carnem, mox resurrecturam, peremerunt</I>. Ex quo videtur quod detractio sit gravius peccatum quam homicidium, quanto gravius est occidere animam quam occidere corpus. Sed homicidium est gravius inter cetera peccata quae in proximum committuntur. Ergo detractio est simpliciter inter omnia gravior.</P> | 1477 rerum Ecclesiae conservator. Ergo non debet restituere Ecclesiae a |
| 1460 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 arg. 2"><A NAME="42142"><SPAN CLASS="ref">[42142] IIª-IIae q. 73 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, detractio videtur esse gravius peccatum quam contumelia quia contumeliam potest homo repellere, non autem detractionem latentem. Sed contumelia videtur esse maius peccatum quam adulterium, per hoc quod adulterium unit duos in unam carnem, contumelia autem unitos in multa dividit. Ergo detractio est maius peccatum quam adulterium, quod tamen, inter alia peccata quae sunt in proximum, magnam gravitatem habet.</P> | 1478 qua abstulit. Et sic non semper restituendum est ei a quo est |
| 1461 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 arg. 3"><A NAME="42143"><SPAN CLASS="ref">[42143] IIª-IIae q. 73 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, contumelia oritur ex ira, detractio autem ex invidia, ut patet per Gregorium, XXXI Moral. Sed invidia est maius peccatum quam ira. Ergo et detractio est maius peccatum quam contumelia. Et sic idem quod prius.</P> | 1479 ablatum.</p> |
| 1462 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 arg. 4"><A NAME="42144"><SPAN CLASS="ref">[42144] IIª-IIae q. 73 a. 3 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, tanto aliquod peccatum est gravius quanto graviorem defectum inducit. Sed detractio inducit gravissimum defectum, scilicet excaecationem mentis, dicit enim Gregorius, <I>quid aliud detrahentes faciunt nisi quod in pulverem sufflant et in oculos suos terram excitant, ut unde plus detractionis perflant, inde minus veritatis videant?</I> Ergo detractio est gravissimum peccatum inter ea quae committuntur in proximum.</P> | 1480 <p title="II-II q. 62 a. 5 s. c."><a name="41681"><span class= |
| 1463 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 s. c."><A NAME="42145"><SPAN CLASS="ref">[42145] IIª-IIae q. 73 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra, gravius est peccare facto quam verbo. Sed detractio est peccatum verbi, adulterium autem et homicidium et furtum sunt peccata in factis. Ergo detractio non est gravius ceteris peccatis quae sunt in proximum.</P> | 1481 "ref">[41681] IIª-IIae q. 62 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra |
| 1464 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 co."><A NAME="42146"><SPAN CLASS="ref">[42146] IIª-IIae q. 73 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod peccata quae committuntur in proximum sunt pensanda per se quidem secundum nocumenta quae proximo inferuntur, quia ex hoc habent rationem culpae. Tanto autem est maius nocumentum quanto maius bonum demitur. Cum autem sit triplex bonum hominis, scilicet bonum animae et bonum corporis et bonum exteriorum rerum, bonum animae, quod est maximum, non potest alicui ab alio tolli nisi occasionaliter, puta per malam persuasionem, quae necessitatem non infert, sed alia duo bona, scilicet corporis et exteriorum rerum, possunt ab alio violenter auferri. Sed quia bonum corporis praeeminet bono exteriorum rerum, graviora sunt peccata quibus infertur nocumentum corpori quam ea quibus infertur nocumentum exterioribus rebus. Unde inter cetera peccata quae sunt in proximum, homicidium gravius est, per quod tollitur vita proximi iam actu existens, consequenter autem adulterium, quod est contra debitum ordinem generationis humanae, per quam est introitus ad vitam. Consequenter autem sunt exteriora bona. Inter quae, fama praeeminet divitiis, eo quod propinquior est spiritualibus bonis, unde dicitur Prov. XXII, <I>melius est nomen bonum quam divitiae multae</I>. Et ideo detractio, secundum suum genus, est maius peccatum quam furtum, minus tamen quam homicidium vel adulterium. Potest tamen esse alius ordo propter circumstantias aggravantes vel diminuentes. Per accidens autem gravitas peccati attenditur ex parte peccantis, qui gravius peccat si ex deliberatione peccet quam si peccet ex infirmitate vel incautela. Et secundum hoc peccata locutionis habent aliquam levitatem, inquantum de facili ex lapsu linguae proveniunt, absque magna praemeditatione.</P> | 1482 est quod dicitur Rom. XIII, <i>reddite omnibus debita, cui |
| 1465 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 ad 1"><A NAME="42147"><SPAN CLASS="ref">[42147] IIª-IIae q. 73 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illi qui detrahunt Christo impedientes fidem membrorum ipsius, derogant divinitati eius, cui fides innititur. Unde non est simplex detractio, sed blasphemia.</P> | 1483 tributum, tributum; cui vectigal, vectigal</i>.</p> |
| 1466 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 ad 2"><A NAME="42148"><SPAN CLASS="ref">[42148] IIª-IIae q. 73 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod gravius peccatum est contumelia quam detractio, inquantum habet maiorem contemptum proximi, sicut et rapina est gravius peccatum quam furtum, ut supra dictum est. Contumelia tamen non est gravius peccatum quam adulterium, non enim gravitas adulterii pensatur ex coniunctione corporum, sed ex deordinatione generationis humanae. Contumeliosus autem non sufficienter causat inimicitiam in alio, sed occasionaliter tantum dividit unitos, inquantum scilicet per hoc quod mala alterius promit, alios, quantum in se est, ab eius amicitia separat, licet ad hoc per eius verba non cogantur. Sic etiam et detractor occasionaliter est homicida, inquantum scilicet per sua verba dat alteri occasionem ut proximum odiat vel contemnat. Propter quod in epistola Clementis dicitur detractores esse homicidas, scilicet occasionaliter, <I>quia qui odit fratrem suum, homicida est</I>, ut dicitur I Ioan. III.</P> | 1484 <p title="II-II q. 62 a. 5 co."><a name="41682"><span class= |
| 1467 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 ad 3"><A NAME="42149"><SPAN CLASS="ref">[42149] IIª-IIae q. 73 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod quia ira quaerit in manifesto vindictam inferre, ut philosophus dicit, in II Rhet., ideo detractio, quae est in occulto, non est filia irae, sicut contumelia; sed magis invidiae, quae nititur qualitercumque minuere gloriam proximi. Nec tamen sequitur propter hoc quod detractio sit gravior quam contumelia, quia ex minori vitio potest oriri maius peccatum, sicut ex ira nascitur homicidium et blasphemia. Origo enim peccatorum attenditur secundum inclinationem ad finem, quod est ex parte conversionis, gravitas autem peccati magis attenditur ex parte aversionis.</P> | 1485 "ref">[41682] IIª-IIae q. 62 a. 5 co.</span></a> Respondeo |
| 1468 <P TITLE="II-II q. 73 a. 3 ad 4"><A NAME="42150"><SPAN CLASS="ref">[42150] IIª-IIae q. 73 a. 3 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod quia homo laetatur in sententia oris sui, ut dicitur Prov. XV, inde est quod ille qui detrahit incipit magis amare et credere quod dicit; et per consequens proximum magis odire; et sic magis recedere a cognitione veritatis. Iste tamen effectus potest sequi etiam ex aliis peccatis quae pertinent ad odium proximi.</P> | 1486 dicendum quod per restitutionem fit reductio ad aequalitatem |
| 1469 <BR> | 1487 commutativae iustitiae, quae consistit in rerum adaequatione, sicut |
| 1470 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 1488 dictum est. Huiusmodi autem rerum adaequatio fieri non posset nisi |
| 1471 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 arg. 1"><A NAME="42151"><SPAN CLASS="ref">[42151] IIª-IIae q. 73 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod audiens qui tolerat detrahentem non graviter peccet. Non enim aliquis magis tenetur alteri quam sibi ipsi. Sed laudabile est si patienter homo suos detractores toleret, dicit enim Gregorius, super Ezech. Homil. IX, <I>linguas detrahentium, sicut nostro studio non debemus excitare, ne ipsi pereant; ita per suam malitiam excitatas debemus aequanimiter tolerare, ut nobis meritum crescat</I>. Ergo non peccat aliquis si detractionibus aliorum non resistat.</P> | 1489 ei qui minus habet quam quod suum est, suppleretur quod deest. Et |
| 1472 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 arg. 2"><A NAME="42152"><SPAN CLASS="ref">[42152] IIª-IIae q. 73 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Eccli. IV dicitur, <I>non contradicas verbo veritatis ullo modo</I>. Sed quandoque aliquis detrahit verba veritatis dicendo, ut supra dictum est. Ergo videtur quod non semper teneatur homo detractionibus resistere.</P> | 1490 ad hanc suppletionem faciendam necesse est ut ei fiat restitutio a |
| 1473 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 arg. 3"><A NAME="42153"><SPAN CLASS="ref">[42153] IIª-IIae q. 73 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nullus debet impedire id quod est in utilitatem aliorum. Sed detractio frequenter est in utilitatem eorum contra quos detrahitur, dicit enim pius Papa, <I>nonnunquam detractio adversus bonos excitatur, ut quos vel domestica adulatio vel aliorum favor in altum extulerat, detractio humiliet</I>. Ergo aliquis non debet detractiones impedire.</P> | 1491 quo acceptum est.</p> |
| 1474 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 s. c."><A NAME="42154"><SPAN CLASS="ref">[42154] IIª-IIae q. 73 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Hieronymus dicit, <I>cave ne linguam aut aures habeas prurientes, aut aliis detrahas, aut alios audias detrahentes</I>.</P> | 1492 <p title="II-II q. 62 a. 5 ad 1"><a name="41683"><span class= |
| 1475 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 co."><A NAME="42155"><SPAN CLASS="ref">[42155] IIª-IIae q. 73 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, secundum apostolum, ad Rom. I, <I>digni sunt morte non solum qui peccata faciunt, sed etiam qui facientibus peccata consentiunt</I>. Quod quidem contingit dupliciter. Uno modo, directe, quando scilicet quis inducit alium ad peccatum, vel ei placet peccatum. Alio modo, indirecte, quando scilicet non resistit, cum resistere possit, et hoc contingit quandoque non quia peccatum placeat, sed propter aliquem humanum timorem. Dicendum est ergo quod si aliquis detractiones audiat absque resistentia, videtur detractori consentire, unde fit particeps peccati eius. Et si quidem inducat eum ad detrahendum, vel saltem placeat ei detractio, propter odium eius cui detrahitur, non minus peccat quam detrahens, et quandoque magis. Unde Bernardus dicit, <I>detrahere, aut detrahentem audire, quid horum damnabilius sit, non facile dixerim</I>. Si vero non placeat ei peccatum, sed ex timore vel negligentia vel etiam verecundia quadam omittat repellere detrahentem, peccat quidem, sed multo minus quam detrahens, et plerumque venialiter. Quandoque etiam hoc potest esse peccatum mortale, vel propter hoc quod alicui ex officio incumbit detrahentem corrigere; vel propter aliquod periculum consequens; vel propter radicem, qua timor humanus quandoque potest esse peccatum mortale, ut supra habitum est.</P> | 1493 "ref">[41683] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum |
| 1476 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 ad 1"><A NAME="42156"><SPAN CLASS="ref">[42156] IIª-IIae q. 73 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod detractiones suas nullus audit, quia scilicet mala quae dicuntur de aliquo eo audiente, non sunt detractiones, proprie loquendo, sed contumeliae, ut dictum est. Possunt tamen ad notitiam alicuius detractiones contra ipsum factae aliorum relationibus pervenire. Et tunc sui arbitrii est detrimentum suae famae pati, nisi hoc vergat in periculum aliorum, ut supra dictum est. Et ideo in hoc potest commendari eius patientia quod patienter proprias detractiones sustinet. Non autem est sui arbitrii quod patiatur detrimentum famae alterius. Et ideo in culpam ei vertitur si non resistit, cum possit resistere, eadem ratione qua tenetur aliquis sublevare asinum alterius iacentem sub onere, ut praecipitur Deut. XXII.</P> | 1494 ergo dicendum quod quando res restituenda apparet esse graviter |
| 1477 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 ad 2"><A NAME="42157"><SPAN CLASS="ref">[42157] IIª-IIae q. 73 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod non semper debet aliquis resistere detractori arguendo eum de falsitate, maxime si quis sciat verum esse quod dicitur. Sed debet eum verbis redarguere de hoc quod peccat fratri detrahendo, vel saltem ostendere quod ei detractio displiceat per tristitiam faciei; quia, ut dicitur Prov. XXV, <I>ventus Aquilo dissipat pluvias, et facies tristis linguam detrahentem</I>.</P> | 1495 noxia ei cui restitutio facienda est vel alteri, non ei debet tunc |
| 1478 <P TITLE="II-II q. 73 a. 4 ad 3"><A NAME="42158"><SPAN CLASS="ref">[42158] IIª-IIae q. 73 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod utilitas quae ex detractione provenit non est ex intentione detrahentis, sed ex Dei ordinatione, qui ex quolibet malo elicit bonum. Et ideo nihilo minus est detractoribus resistendum, sicut et raptoribus vel oppressoribus aliorum, quamvis ex hoc oppressis vel spoliatis per patientiam meritum crescat.</P> | 1496 restitui, quia restitutio ordinatur ad utilitatem eius cui |
| 1479 <BR> | 1497 restituitur; omnia enim quae possidentur sub ratione utilis cadunt. |
| 1480 <DIV CLASS="D">Quaestio 74</DIV> | 1498 Nec tamen debet ille qui detinet rem alienam, sibi appropriare, sed |
| 1481 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1499 vel reservare ut congruo tempore restituat, vel etiam alibi tradere |
| 1482 <P TITLE="II-II q. 74 pr."><A NAME="42159"><SPAN CLASS="ref">[42159] IIª-IIae q. 74 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de susurratione. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum susurratio sit peccatum distinctum a detractione. Secundo, quod horum sit gravius.</P> | 1500 tutius conservandam.</p> |
| 1483 <BR> | 1501 <p title="II-II q. 62 a. 5 ad 2"><a name="41684"><span class= |
| 1484 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1502 "ref">[41684] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 1485 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 arg. 1"><A NAME="42160"><SPAN CLASS="ref">[42160] IIª-IIae q. 74 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod susurratio non sit peccatum distinctum a detractione. Dicit enim Isidorus, in libro Etymol., <I>susurro de sono locutionis appellatur, quia non in facie alicuius, sed in aure loquitur, detrahendo</I>. Sed loqui de altero detrahendo ad detractionem pertinet. Ergo susurratio non est peccatum distinctum a detractione.</P> | 1503 dicendum quod aliquis dupliciter aliquid illicite dat uno modo, |
| 1486 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 arg. 2"><A NAME="42161"><SPAN CLASS="ref">[42161] IIª-IIae q. 74 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Levit. XIX dicitur, <I>non eris criminator nec susurro in populis</I>. Sed criminator idem videtur esse quod detractor. Ergo etiam susurratio a detractione non differt.</P> | 1504 quia ipsa datio est illicita et contra legem, sicut patet in eo qui |
| 1487 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 arg. 3"><A NAME="42162"><SPAN CLASS="ref">[42162] IIª-IIae q. 74 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Eccli. XXVIII dicitur, <I>susurro et bilinguis maledictus erit</I>. Sed bilinguis videtur idem esse quod detractor, quia detractorum est duplici lingua loqui, aliter scilicet in absentia et aliter in praesentia. Ergo susurro est idem quod detractor.</P> | 1505 simoniace aliquid dedit. Talis meretur amittere quod dedit, unde |
| 1488 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 s. c."><A NAME="42163"><SPAN CLASS="ref">[42163] IIª-IIae q. 74 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod, Rom. I, super illud, <I>susurrones, detractores</I>, dicit Glossa, <I>susurrones, inter amicos discordiam seminantes; detractores, qui aliorum bona negant vel minuunt</I>.</P> | 1506 non debet ei restitutio fieri de his. Et quia etiam ille qui |
| 1489 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 co."><A NAME="42164"><SPAN CLASS="ref">[42164] IIª-IIae q. 74 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod susurratio et detractio in materia conveniunt, et etiam in forma, sive in modo loquendi, quia uterque malum occulte de proximo dicit. Propter quam similitudinem interdum unum pro alio ponitur, unde Eccli. V, super illud, <I>non appelleris susurro</I>, dicit Glossa, idest detractor. Differunt autem in fine. Quia detractor intendit denigrare famam proximi, unde illa mala de proximo praecipue profert ex quibus proximus infamari possit, vel saltem diminui eius fama. Susurro autem intendit amicitiam separare, ut patet per Glossam inductam, et per id quod dicitur Prov. XXVI, <I>susurrone subtracto, iurgia conquiescunt</I>. Et ideo susurro talia mala profert de proximo quae possunt contra ipsum commovere animum audientis, secundum illud Eccli. XXVIII, <I>vir peccator conturbabit amicos, et in medio pacem habentium immittit inimicitiam</I>.</P> | 1507 accepit contra legem accepit, non debet sibi retinere, sed debet in |
| 1490 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 ad 1"><A NAME="42165"><SPAN CLASS="ref">[42165] IIª-IIae q. 74 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod susurro, inquantum dicit malum de alio, dicitur detrahere. In hoc tamen differt a detractore, quia non intendit simpliciter malum dicere; sed quidquid sit illud quod possit animum unius turbare contra alium, etiam si sit simpliciter bonum, et tamen apparens malum, inquantum displicet ei cui dicitur.</P> | 1508 pios usus convertere. Alio modo aliquis illicite dat quia propter |
| 1491 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 ad 2"><A NAME="42166"><SPAN CLASS="ref">[42166] IIª-IIae q. 74 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod criminator differt et a susurrone et a detractore. Quia criminator est qui publice aliis crimina imponit, vel accusando vel conviciando, quod non pertinet ad detractorem et susurronem.</P> | 1509 rem illicitam dat, licet ipsa datio non sit illicita, sicut cum |
| 1492 <P TITLE="II-II q. 74 a. 1 ad 3"><A NAME="42167"><SPAN CLASS="ref">[42167] IIª-IIae q. 74 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod bilinguis proprie dicitur susurro. Cum enim amicitia sit inter duos, nititur susurro ex utraque parte amicitiam rumpere, et ideo duabus linguis utitur ad duos, uni dicens malum de alio. Propter quod dicitur Eccli. XXVIII, <I>susurro et bilinguis maledictus</I>, et subditur, <I>multos enim turbant pacem habentes</I>.</P> | 1510 quis dat meretrici propter fornicationem. Unde et mulier potest |
| 1493 <BR> | 1511 sibi retinere quod ei datum est, et si superflue aliquid per |
| 1494 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1512 fraudem vel dolum extorsisset, tenetur eidem restituere.</p> |
| 1495 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 arg. 1"><A NAME="42168"><SPAN CLASS="ref">[42168] IIª-IIae q. 74 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod detractio sit gravius peccatum quam susurratio. Peccata enim oris consistunt in hoc quod aliquis mala dicit. Sed detractor dicit de proximo ea quae sunt mala simpliciter, quia ex talibus oritur infamia vel diminuitur fama, susurro autem non curat dicere nisi mala apparentia, quae scilicet displiceant audienti. Ergo gravius peccatum est detractio quam susurratio.</P> | 1513 <p title="II-II q. 62 a. 5 ad 3"><a name="41685"><span class= |
| 1496 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 arg. 2"><A NAME="42169"><SPAN CLASS="ref">[42169] IIª-IIae q. 74 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quicumque aufert alicui famam, aufert ei non solum unum amicum, sed multos, quia unusquisque refugit amicitiam infamium personarum; unde contra quendam dicitur, II Paralip. XIX, <I>his qui oderunt dominum amicitia iungeris</I>. Susurratio autem aufert unum solum amicum. Gravius ergo peccatum est detractio quam susurratio.</P> | 1514 "ref">[41685] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 1497 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 arg. 3"><A NAME="42170"><SPAN CLASS="ref">[42170] IIª-IIae q. 74 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Iac. IV dicitur, <I>qui detrahit fratri suo, detrahit legi</I>; et per consequens Deo, qui est legislator, et sic peccatum detractionis videtur esse peccatum in Deum, quod est gravissimum, ut supra habitum est. Peccatum autem susurrationis est in proximum. Ergo peccatum detractionis est gravius quam peccatum susurrationis.</P> | 1515 dicendum quod si ille cui debet fieri restitutio sit omnino |
| 1498 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 s. c."><A NAME="42171"><SPAN CLASS="ref">[42171] IIª-IIae q. 74 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Eccli. V, <I>denotatio pessima super bilinguem, susurratori autem odium et inimicitia et contumelia</I>.</P> | 1516 ignotus, debet homo restituere secundum quod potest, scilicet dando |
| 1499 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 co."><A NAME="42172"><SPAN CLASS="ref">[42172] IIª-IIae q. 74 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum in proximum tanto est gravius quanto per ipsum maius nocumentum proximo infertur, nocumentum autem tanto maius est quanto maius est bonum quod tollitur. Inter cetera vero exteriora bona praeeminet amicus, quia sine amicis nullus vivere posset, ut patet per philosophum, in VIII Ethic. Unde dicitur Eccli. VI, <I>amico fideli nulla est comparatio</I>, quia et optima fama, quae per detractionem tollitur, ad hoc maxime necessaria est ut homo idoneus ad amicitiam habeatur. Et ideo susurratio est maius peccatum quam detractio, et etiam quam contumelia, quia amicus est melior quam honor, et amari quam honorari, ut in VIII Ethic. philosophus dicit.</P> | 1517 in eleemosynas pro salute ipsius, sive sit mortuus sive sit vivus; |
| 1500 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 ad 1"><A NAME="42173"><SPAN CLASS="ref">[42173] IIª-IIae q. 74 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod species et gravitas peccati magis attenditur ex fine quam ex materiali obiecto. Et ideo ratione finis susurratio est gravior, quamvis detractor quandoque peiora dicat.</P> | 1518 praemissa tamen diligenti inquisitione de persona eius cui est |
| 1501 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 ad 2"><A NAME="42174"><SPAN CLASS="ref">[42174] IIª-IIae q. 74 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod fama est dispositio ad amicitiam, et infamia ad inimicitiam. Dispositio autem deficit ab eo ad quod disponit. Et ideo ille qui operatur ad aliquid quod est dispositio ad inimicitiam, minus peccat quam ille qui directe operatur ad inimicitiam inducendam.</P> | 1519 restitutio facienda. Si vero sit mortuus ille cui est restitutio |
| 1502 <P TITLE="II-II q. 74 a. 2 ad 3"><A NAME="42175"><SPAN CLASS="ref">[42175] IIª-IIae q. 74 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ille qui detrahit fratri intantum videtur detrahere legi inquantum contemnit praeceptum de dilectione proximi. Contra quod directius agit qui amicitiam disrumpere nititur. Unde hoc peccatum maxime contra Deum est, quia Deus dilectio est, ut dicitur I Ioan. IV. Et propter hoc dicitur Prov. VI, <I>sex sunt quae odit dominus, et septimum detestatur anima eius</I>, et hoc septimum ponit <I>eum qui seminat inter fratres discordiam</I>.</P> | 1520 facienda, debet restitui heredi eius, qui computatur quasi una |
| 1503 <BR> | 1521 persona cum ipso. Si vero sit multum distans, debet sibi transmitti |
| 1504 <DIV CLASS="D">Quaestio 75</DIV> | 1522 quod ei debetur, et praecipue si sit res magni valoris, et possit |
| 1505 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1523 commode transmitti. Alioquin debet in aliquo loco tuto deponi ut |
| 1506 <P TITLE="II-II q. 75 pr."><A NAME="42176"><SPAN CLASS="ref">[42176] IIª-IIae q. 75 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de derisione. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, utrum derisio sit peccatum speciale distinctum ab aliis peccatis quibus per verba nocumentum proximo infertur. Secundo, utrum derisio sit peccatum mortale.</P> | 1524 pro eo conservetur, et domino significari.</p> |
| 1507 <BR> | 1525 <p title="II-II q. 62 a. 5 ad 4"><a name="41686"><span class= |
| 1508 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1526 "ref">[41686] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 1509 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 arg. 1"><A NAME="42177"><SPAN CLASS="ref">[42177] IIª-IIae q. 75 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod derisio non sit speciale peccatum ab aliis praemissis distinctum. Subsannatio enim videtur idem esse quod derisio. Sed subsannatio ad contumeliam videtur pertinere. Ergo derisio non videtur distingui a contumelia.</P> | 1527 dicendum quod aliquis de hoc quod est sibi proprium debet magis |
| 1510 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 arg. 2"><A NAME="42178"><SPAN CLASS="ref">[42178] IIª-IIae q. 75 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nullus irridetur nisi de aliquo turpi, ex quo homo erubescit. Huiusmodi autem sunt peccata, quae si manifeste de aliquo dicuntur, pertinent ad contumeliam; si autem occulte, pertinent ad detractionem sive susurrationem. Ergo derisio non est vitium a praemissis distinctum.</P> | 1528 satisfacere parentibus vel his a quibus accepit maiora beneficia. |
| 1511 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 arg. 3"><A NAME="42179"><SPAN CLASS="ref">[42179] IIª-IIae q. 75 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, huiusmodi peccata distinguuntur secundum nocumenta quae proximo inferuntur. Sed per derisionem non infertur aliud nocumentum proximo quam in honore vel fama vel detrimento amicitiae. Ergo derisio non est peccatum distinctum a praemissis.</P> | 1529 Non autem debet aliquis recompensare benefactori de alieno, quod |
| 1512 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 s. c."><A NAME="42180"><SPAN CLASS="ref">[42180] IIª-IIae q. 75 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod irrisio fit ludo, unde et illusio nominatur. Nullum autem praemissorum ludo agitur, sed serio. Ergo derisio ab omnibus praedictis differt.</P> | 1530 contingeret si quod debet uni alteri restitueret, nisi forte in |
| 1513 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 co."><A NAME="42181"><SPAN CLASS="ref">[42181] IIª-IIae q. 75 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, peccata verborum praecipue pensanda sunt secundum intentionem proferentis. Et ideo secundum diversa quae quis intendit contra alium loquens, huiusmodi peccata distinguuntur. Sicut autem aliquis conviciando intendit conviciati honorem deprimere, et detrahendo diminuere famam, et susurrando tollere amicitiam; ita etiam irridendo aliquis intendit quod ille qui irridetur erubescat. Et quia hic finis est distinctus ab aliis, ideo etiam peccatum derisionis distinguitur a praemissis peccatis.</P> | 1531 casu extremae necessitatis, in quo posset et deberet aliquis etiam |
| 1514 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 ad 1"><A NAME="42182"><SPAN CLASS="ref">[42182] IIª-IIae q. 75 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod subsannatio et irrisio conveniunt in fine, sed differunt in modo, quia irrisio fit ore, idest verbo et cachinnis; subsannatio autem naso rugato, ut dicit Glossa super illud Psalm., <I>qui habitat in caelis irridebit eos</I>. Talis tamen differentia non diversificat speciem. Utrumque tamen differt a contumelia, sicut erubescentia a dehonoratione, est enim erubescentia timor dehonorationis, sicut Damascenus dicit.</P> | 1532 auferre aliena ut patri subveniret.</p> |
| 1515 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 ad 2"><A NAME="42183"><SPAN CLASS="ref">[42183] IIª-IIae q. 75 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod de opere virtuoso aliquis apud alios et reverentiam meretur et famam; apud seipsum bonae conscientiae gloriam, secundum illud II ad Cor. I, <I>gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae</I>. Unde e contrario de actu turpi, idest vitioso, apud alios quidem tollitur hominis honor et fama, et ad hoc contumeliosus et detractor turpia de alio dicunt. Apud seipsum autem per turpia quae dicuntur aliquis perdit conscientiae gloriam per quandam confusionem et erubescentiam, et ad hoc turpia dicit derisor. Et sic patet quod derisor communicat cum praedictis vitiis in materia, differt autem in fine.</P> | 1533 <p title="II-II q. 62 a. 5 ad 5"><a name="41687"><span class= |
| 1516 <P TITLE="II-II q. 75 a. 1 ad 3"><A NAME="42184"><SPAN CLASS="ref">[42184] IIª-IIae q. 75 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod securitas conscientiae et quies illius magnum bonum est, secundum illud Prov. XV, <I>secura mens quasi iuge convivium</I>. Et ideo qui conscientiam alicuius inquietat confundendo ipsum, aliquod speciale nocumentum ei infert. Unde derisio est peccatum speciale.</P> | 1534 "ref">[41687] IIª-IIae q. 62 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 1517 <BR> | 1535 dicendum quod praelatus potest rem Ecclesiae surripere tripliciter. |
| 1518 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1536 Uno modo, si rem Ecclesiae non sibi deputatam, sed alteri, sibi |
| 1519 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 arg. 1"><A NAME="42185"><SPAN CLASS="ref">[42185] IIª-IIae q. 75 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod derisio non possit esse peccatum mortale. Omne enim peccatum mortale contrariatur caritati. Sed derisio non videtur contrariari caritati, agitur enim ludo quandoque inter amicos; unde et delusio nominatur. Ergo derisio non potest esse peccatum mortale.</P> | 1537 usurparet, puta si episcopus usurparet sibi rem capituli. Et tunc |
| 1520 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 arg. 2"><A NAME="42186"><SPAN CLASS="ref">[42186] IIª-IIae q. 75 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, derisio illa videtur esse maxima quae fit in iniuriam Dei. Sed non omnis derisio quae vergit in iniuriam Dei est peccatum mortale. Alioquin quicumque recidivat in aliquod peccatum veniale de quo poenituit, peccaret mortaliter, dicit enim Isidorus quod <I>irrisor est, et non poenitens, qui adhuc agit quod poenitet</I>. Similiter etiam sequeretur quod omnis simulatio esset peccatum mortale, quia sicut Gregorius dicit, in Moral., per struthionem significatur simulator, qui deridet equum, idest hominem iustum, et ascensorem, idest Deum. Ergo derisio non est peccatum mortale.</P> | 1538 planum est quod debet restituere ponendo in manus eorum ad quos de |
| 1521 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 arg. 3"><A NAME="42187"><SPAN CLASS="ref">[42187] IIª-IIae q. 75 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, contumelia et detractio videntur esse graviora peccata quam derisio, quia maius est facere aliquid serio quam ioco. Sed non omnis detractio vel contumelia est peccatum mortale. Ergo multo minus derisio.</P> | 1539 iure pertinet. Alio modo, si rem Ecclesiae suae custodiae deputatam |
| 1522 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 s. c."><A NAME="42188"><SPAN CLASS="ref">[42188] IIª-IIae q. 75 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Prov. III, <I>ipse deridet illusores</I>. Sed deridere Dei est aeternaliter punire pro peccato mortali, ut patet per id quod dicitur in Psalm., <I>qui habitat in caelis irridebit eos</I>. Ergo derisio est peccatum mortale.</P> | 1540 in alterius dominium transferat, puta consanguinei vel amici. Et |
| 1523 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 co."><A NAME="42189"><SPAN CLASS="ref">[42189] IIª-IIae q. 75 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod irrisio non fit nisi de aliquo malo vel defectu. Malum autem si sit magnum, non pro ludo accipitur, sed seriose. Unde si in lusum vel risum vertatur (ex quo irrisionis vel illusionis nomen sumitur), hoc est quia accipitur ut parvum. Potest autem aliquod malum accipi ut parvum, dupliciter, uno modo, secundum se; alio modo, ratione personae. Cum autem aliquis alterius personae malum vel defectum in ludum vel risum ponit quia secundum se parvum malum est, est veniale et leve peccatum secundum suum genus. Cum autem accipitur quasi parvum ratione personae, sicut defectus puerorum et stultorum parum ponderare solemus, sic aliquem illudere vel irridere est eum omnino parvipendere, et eum tam vilem aestimare ut de eius malo non sit curandum, sed sit quasi pro ludo habendum. Et sic derisio est peccatum mortale. Et gravius quam contumelia, quae similiter est in manifesto, quia contumeliosus videtur accipere malum alterius seriose, illusor autem in ludum; et ita videtur esse maior contemptus et dehonoratio. Et secundum hoc, illusio est grave peccatum, et tanto gravius quanto maior reverentia debetur personae quae illuditur. Unde gravissimum est irridere Deum et ea quae Dei sunt, secundum illud Isaiae XXXVII, <I>cui exprobrasti? Et quem blasphemasti? Et super quem exaltasti vocem tuam?</I> Et postea subditur, <I>ad sanctum Israel</I>. Deinde secundum locum tenet irrisio parentum. Unde dicitur Prov. XXX, <I>oculum qui subsannat patrem et despicit partum matris suae, effodiant eum corvi de torrentibus, et comedant eum filii aquilae</I>. Deinde iustorum derisio gravis est, quia honor est virtutis praemium. Et contra hoc dicitur Iob XII, <I>deridetur iusti simplicitas</I>. Quae quidem derisio valde nociva est, quia per hoc homines a bene agendo impediuntur; secundum illud Gregorii, <I>qui in aliorum actibus exoriri bona conspiciunt, mox ea manu pestiferae exprobrationis evellunt</I>.</P> | 1541 tunc debet Ecclesiae restituere, et sub sua cura habere ut ad |
| 1524 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 ad 1"><A NAME="42190"><SPAN CLASS="ref">[42190] IIª-IIae q. 75 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ludus non importat aliquid contrarium caritati respectu eius cum quo luditur, potest tamen importare aliquid contrarium caritati respectu eius de quo luditur, propter contemptum, ut dictum est.</P> | 1542 successorem perveniat. Alio modo potest praelatus surripere rem |
| 1525 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 ad 2"><A NAME="42191"><SPAN CLASS="ref">[42191] IIª-IIae q. 75 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ille qui recidivat in peccatum de quo poenituit, et ille qui simulat, non expresse Deum irridet, sed quasi interpretative, inquantum scilicet ad modum deridentis se habet. Nec tamen venialiter peccando aliquis simpliciter recidivat vel simulat, sed dispositive et imperfecte.</P> | 1543 Ecclesiae solo animo, dum scilicet incipit habere animum possidendi |
| 1526 <P TITLE="II-II q. 75 a. 2 ad 3"><A NAME="42192"><SPAN CLASS="ref">[42192] IIª-IIae q. 75 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod derisio, secundum suam rationem, levius aliquid est quam detractio vel contumelia, quia non importat contemptum, sed ludum. Quandoque tamen habet maiorem contemptum quam etiam contumelia, ut supra dictum est. Et tunc est grave peccatum.</P> | 1544 eam ut suam, et non nomine Ecclesiae. Et tunc debet restituere |
| 1527 <BR> | 1545 talem animum deponendo.</p> |
| 1528 <DIV CLASS="D">Quaestio 76</DIV> | 1546 <br /> |
| 1529 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1547 <div class="E">Articulus 6</div> |
| 1530 <P TITLE="II-II q. 76 pr."><A NAME="42193"><SPAN CLASS="ref">[42193] IIª-IIae q. 76 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de maledictione. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum licite possit aliquis maledicere homini. Secundo, utrum licite possit aliquis maledicere irrationali creaturae. Tertio, utrum maledictio sit peccatum mortale. Quarto, de comparatione eius ad alia peccata.</P> | 1548 <p title="II-II q. 62 a. 6 arg. 1"><a name="41688"><span class= |
| 1531 <BR> | 1549 "ref">[41688] IIª-IIae q. 62 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum |
| 1532 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1550 sic proceditur. Videtur quod non teneatur semper restituere ille |
| 1533 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 arg. 1"><A NAME="42194"><SPAN CLASS="ref">[42194] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod non liceat maledicere aliquem. Non est enim licitum praeterire mandatum apostoli, in quo Christus loquebatur, ut dicitur II ad Cor. XIII. Sed ipse praecipit, Rom. XII, <I>benedicite, et nolite maledicere</I>. Ergo non licet aliquem maledicere.</P> | 1551 qui accepit. Per restitutionem enim reparatur aequalitas iustitiae, |
| 1534 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 arg. 2"><A NAME="42195"><SPAN CLASS="ref">[42195] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, omnes tenentur Deum benedicere, secundum illud Dan. III, benedicite, filii hominum, domino. Sed non potest ex ore eodem procedere benedictio Dei et maledictio hominis, ut probatur Iac. III. Ergo nulli licet aliquem maledicere.</P> | 1552 quae consistit in hoc quod subtrahatur ei qui plus habet et detur |
| 1535 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 arg. 3"><A NAME="42196"><SPAN CLASS="ref">[42196] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ille qui aliquem maledicit, videtur optare eius malum culpae vel poenae, quia maledictio videtur esse imprecatio quaedam. Sed non licet desiderare malum alterius, quinimmo orare oportet pro omnibus ut liberentur a malo. Ergo nulli licet maledicere.</P> | 1553 ei qui minus habet. Sed contingit quandoque quod ille qui rem |
| 1536 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 arg. 4"><A NAME="42197"><SPAN CLASS="ref">[42197] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, Diabolus per obstinationem maxime subiectus est malitiae. Sed non licet alicui maledicere Diabolum, sicut nec seipsum, dicitur enim Eccli. XXI, <I>cum maledicit impius Diabolum, maledicit ipse animam suam</I>. Ergo multo minus licet maledicere hominem.</P> | 1554 aliquam subtraxit alicui non habet eam, sed devenit ad manus |
| 1537 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 arg. 5"><A NAME="42198"><SPAN CLASS="ref">[42198] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, Num. XXIII, super illud, <I>quomodo maledicam cui non maledixit dominus?</I> Dicit Glossa, <I>non potest esse iusta maledicendi causa ubi peccantis ignoratur affectus</I>. Sed homo non potest scire affectum alterius hominis, nec etiam utrum sit maledictus a Deo. Ergo nulli licet aliquem hominem maledicere.</P> | 1555 alterius. Ergo non tenetur ille restituere qui accepit, sed alius |
| 1538 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 s. c."><A NAME="42199"><SPAN CLASS="ref">[42199] IIª-IIae q. 76 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Deut. XXVII dicitur, <I>maledictus qui non permanet in sermonibus legis huius</I>. Elisaeus etiam pueris sibi illudentibus maledixit, ut habetur IV Reg. II.</P> | 1556 qui rem habet.</p> |
| 1539 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 co."><A NAME="42200"><SPAN CLASS="ref">[42200] IIª-IIae q. 76 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod maledicere idem est quod malum dicere. Dicere autem tripliciter se habet ad id quod dicitur. Uno modo, per modum enuntiationis, sicut aliquis exprimitur modo indicativo. Et sic maledicere nihil est aliud quam malum alterius referre, quod pertinet ad detractionem. Unde quandoque maledici detractores dicuntur. Alio modo dicere se habet ad id quod dicitur per modum causae. Et hoc quidem primo et principaliter competit Deo, qui omnia suo verbo fecit, secundum illud Psalm., <I>dixit, et facta sunt</I>. Consequenter autem competit hominibus, qui verbo suo alios movent per imperium ad aliquid faciendum. Et ad hoc instituta sunt verba imperativi modi. Tertio modo ipsum dicere se habet ad id quod dicitur quasi expressio quaedam affectus desiderantis id quod verbo exprimitur. Et ad hoc instituta sunt verba optativi modi. Praetermisso igitur primo modo maledictionis, qui est per simplicem enuntiationem mali, considerandum est de aliis duobus. Ubi scire oportet quod facere aliquid et velle illud se consequuntur in bonitate et malitia, ut ex supradictis patet. Unde in istis duobus modis, quibus malum dicitur per modum imperantis vel per modum optantis, eadem ratione est aliquid licitum et illicitum. Si enim aliquis imperet vel optet malum alterius inquantum est malum, quasi ipsum malum intendens, sic maledicere utroque modo erit illicitum. Et hoc est maledicere per se loquendo. Si autem aliquis imperet vel optet malum alterius sub ratione boni, sic est licitum. Nec erit maledictio per se loquendo, sed per accidens, quia principalis intentio dicentis non fertur ad malum, sed ad bonum. Contingit autem malum aliquod dici imperando vel optando sub ratione duplicis boni. Quandoque quidem sub ratione iusti. Et sic iudex licite maledicit illum cui praecipit iustam poenam inferri. Et sic etiam Ecclesia maledicit anathematizando. Sic etiam prophetae quandoque imprecantur mala peccatoribus, quasi conformantes voluntatem suam divinae iustitiae (licet huiusmodi imprecationes possint etiam per modum praenuntiationis intelligi). Quandoque vero dicitur aliquod malum sub ratione utilis, puta cum aliquis optat aliquem peccatorem pati aliquam aegritudinem, aut aliquod impedimentum, vel ut ipse melior efficiatur, vel ut saltem ab aliorum nocumento cesset.</P> | 1557 <p title="II-II q. 62 a. 6 arg. 2"><a name="41689"><span class= |
| 1540 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 ad 1"><A NAME="42201"><SPAN CLASS="ref">[42201] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod apostolus prohibet maledicere per se loquendo, cum intentione mali.</P> | 1558 "ref">[41689] IIª-IIae q. 62 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 1541 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 ad 2"><A NAME="42202"><SPAN CLASS="ref">[42202] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Et similiter dicendum ad secundum.</P> | 1559 nullus tenetur crimen suum detegere. Sed aliquando aliquis |
| 1542 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 ad 3"><A NAME="42203"><SPAN CLASS="ref">[42203] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod optare alicui malum sub ratione boni non contrariatur affectui quo quis simpliciter alicui optat bonum, sed magis habet conformitatem ad ipsum.</P> | 1560 restitutionem faciendo crimen suum detegit, ut patet in furto. Ergo |
| 1543 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 ad 4"><A NAME="42204"><SPAN CLASS="ref">[42204] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod in Diabolo est considerare naturam, et culpam. Natura quidem eius bona est, et a Deo, nec eam maledicere licet. Culpa autem eius est maledicenda, secundum illud Iob III, <I>maledicant ei qui maledicunt diei</I>. Cum autem peccator maledicit Diabolum propter culpam, seipsum simili ratione iudicat maledictione dignum. Et secundum hoc dicitur maledicere animam suam.</P> | 1561 non semper tenetur ille qui abstulit restituere.</p> |
| 1544 <P TITLE="II-II q. 76 a. 1 ad 5"><A NAME="42205"><SPAN CLASS="ref">[42205] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod affectus peccantis, etsi in se non videatur, potest tamen percipi ex aliquo manifesto peccato, pro quo poena est infligenda. Similiter etiam, quamvis sciri non possit quem Deus maledicit secundum finalem reprobationem, potest tamen sciri quis sit maledictus a Deo secundum reatum praesentis culpae.</P> | 1562 <p title="II-II q. 62 a. 6 arg. 3"><a name="41690"><span class= |
| 1545 <BR> | 1563 "ref">[41690] IIª-IIae q. 62 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 1546 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1564 eiusdem rei non est multoties restitutio facienda. Sed quandoque |
| 1547 <P TITLE="II-II q. 76 a. 2 arg. 1"><A NAME="42206"><SPAN CLASS="ref">[42206] IIª-IIae q. 76 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat creaturam irrationalem maledicere. Maledictio enim praecipue videtur esse licita inquantum respicit poenam. Sed creatura irrationalis non est susceptiva nec culpae nec poenae. Ergo eam maledicere non licet.</P> | 1565 multi simul aliquam rem surripiunt et unus eorum eam integre |
| 1548 <P TITLE="II-II q. 76 a. 2 arg. 2"><A NAME="42207"><SPAN CLASS="ref">[42207] IIª-IIae q. 76 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, in creatura irrationali nihil invenitur nisi natura, quam Deus fecit. Hanc autem maledicere non licet, etiam in Diabolo, ut dictum est. Ergo creaturam irrationalem nullo modo licet maledicere.</P> | 1566 restituit. Ergo non semper ille qui accepit tenetur ad |
| 1549 <P TITLE="II-II q. 76 a. 2 arg. 3"><A NAME="42208"><SPAN CLASS="ref">[42208] IIª-IIae q. 76 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, creatura irrationalis aut est permanens, sicut corpora; aut est transiens, sicut tempora. Sed sicut Gregorius dicit, in IV Moral., <I>otiosum est maledicere non existenti; vitiosum vero si existeret</I>. Ergo nullo modo licet maledicere creaturae irrationali.</P> | 1567 restituendum.</p> |
| 1550 <P TITLE="II-II q. 76 a. 2 s. c."><A NAME="42209"><SPAN CLASS="ref">[42209] IIª-IIae q. 76 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dominus maledixit ficulneae, ut habetur Matth. XXI; et Iob maledixit diei suo, ut habetur Iob III.</P> | 1568 <p title="II-II q. 62 a. 6 s. c."><a name="41691"><span class= |
| 1551 <P TITLE="II-II q. 76 a. 2 co."><A NAME="42210"><SPAN CLASS="ref">[42210] IIª-IIae q. 76 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod benedictio vel maledictio ad illam rem proprie pertinet cui potest aliquid bene vel male contingere, scilicet rationali creaturae. Creaturis autem irrationalibus bonum vel malum dicitur contingere in ordine ad creaturam rationalem, propter quam sunt. Ordinantur autem ad eam multipliciter. Uno quidem modo, per modum subventionis, inquantum scilicet ex creaturis irrationalibus subvenitur humanae necessitati. Et hoc modo dominus homini dixit, Gen. III, maledicta terra in opere tuo, ut scilicet per eius sterilitatem homo puniretur. Et ita etiam intelligitur quod habetur Deut. XXVIII, <I>benedicta horrea tua</I>, et infra, <I>maledictum horreum tuum</I>. Sic etiam David maledixit montes Gelboe, secundum Gregorii expositionem. Alio modo creatura irrationalis ordinatur ad rationalem per modum significationis. Et sic dominus maledixit ficulneam, in significationem Iudaeae. Tertio modo ordinatur creatura irrationalis ad rationalem per modum continentis, scilicet temporis vel loci. Et sic maledixit Iob diei nativitatis suae, propter culpam originalem, quam nascendo contraxit, et propter sequentes poenalitates. Et propter hoc etiam potest intelligi David maledixisse montibus Gelboe, ut legitur II Reg. I, scilicet propter caedem populi quae in eis contigerat. Maledicere autem rebus irrationalibus inquantum sunt creaturae Dei, est peccatum blasphemiae. Maledicere autem eis secundum se consideratis, est otiosum et vanum, et per consequens illicitum.</P> | 1569 "ref">[41691] IIª-IIae q. 62 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 1552 <P TITLE="II-II q. 76 a. 2 ad arg."><A NAME="42211"><SPAN CLASS="ref">[42211] IIª-IIae q. 76 a. 2 ad arg. </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta.</P> | 1570 ille qui peccavit tenetur satisfacere. Sed restitutio ad |
| 1553 <BR> | 1571 satisfactionem pertinet. Ergo ille qui abstulit tenetur |
| 1554 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 1572 restituere.</p> |
| 1555 <P TITLE="II-II q. 76 a. 3 arg. 1"><A NAME="42212"><SPAN CLASS="ref">[42212] IIª-IIae q. 76 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod maledicere non sit peccatum mortale. Augustinus enim, in homilia de igne Purgatorio, numerat maledictionem inter levia peccata. Haec autem sunt venialia. Ergo maledictio non est peccatum mortale, sed veniale.</P> | 1573 <p title="II-II q. 62 a. 6 co."><a name="41692"><span class= |
| 1556 <P TITLE="II-II q. 76 a. 3 arg. 2"><A NAME="42213"><SPAN CLASS="ref">[42213] IIª-IIae q. 76 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ea quae ex levi motu mentis procedunt non videntur esse peccata mortalia. Sed interdum maledictio ex levi motu procedit. Ergo maledictio non est peccatum mortale.</P> | 1574 "ref">[41692] IIª-IIae q. 62 a. 6 co.</span></a> Respondeo |
| 1557 <P TITLE="II-II q. 76 a. 3 arg. 3"><A NAME="42214"><SPAN CLASS="ref">[42214] IIª-IIae q. 76 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, gravius est male facere quam maledicere. Sed male facere non semper est peccatum mortale. Ergo multo minus maledicere.</P> | 1575 dicendum quod circa illum qui rem alienam accepit duo sunt |
| 1558 <P TITLE="II-II q. 76 a. 3 s. c."><A NAME="42215"><SPAN CLASS="ref">[42215] IIª-IIae q. 76 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra, nihil excludit a regno Dei nisi peccatum mortale. Sed maledictio excludit a regno Dei, secundum illud I ad Cor. VI, <I>neque maledici neque rapaces regnum Dei possidebunt</I>. Ergo maledictio est peccatum mortale.</P> | 1576 consideranda, scilicet ipsa res accepta, et ipsa acceptio. Ratione |
| 1559 <P TITLE="II-II q. 76 a. 3 co."><A NAME="42216"><SPAN CLASS="ref">[42216] IIª-IIae q. 76 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod maledictio de qua nunc loquimur, est per quam pronuntiatur malum contra aliquem vel imperando vel optando. Velle autem, vel imperio movere ad malum alterius, secundum se repugnat caritati, qua diligimus proximum volentes bonum ipsius. Et ita secundum suum genus est peccatum mortale. Et tanto gravius quanto personam cui maledicimus magis amare et revereri tenemur, unde dicitur Levit. XX, <I>qui maledixerit patri suo et matri, morte moriatur</I>. Contingit tamen verbum maledictionis prolatum esse peccatum veniale, vel propter parvitatem mali quod quis alteri, maledicendo, imprecatur, vel etiam propter affectum eius qui profert maledictionis verba, dum ex levi motu, vel ex ludo, aut ex subreptione aliqua talia verba profert; quia peccata verborum maxime ex affectu pensantur, ut supra dictum est.</P> | 1577 autem rei tenetur eam restituere quandiu eam apud se habet, quia |
| 1560 <P TITLE="II-II q. 76 a. 3 ad arg."><A NAME="42217"><SPAN CLASS="ref">[42217] IIª-IIae q. 76 a. 3 ad arg. </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta.</P> | 1578 quod habet ultra id quod suum est, debet ei subtrahi et dari ei cui |
| 1561 <BR> | 1579 deest, secundum formam commutativae iustitiae. Sed ipsa acceptio |
| 1562 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 1580 rei alienae potest tripliciter se habere. Quandoque enim est |
| 1563 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 arg. 1"><A NAME="42218"><SPAN CLASS="ref">[42218] IIª-IIae q. 76 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod maledictio sit gravius peccatum quam detractio. Maledictio enim videtur esse blasphemia quaedam, ut patet per id quod dicitur in canonica Iudae, quod <I>cum Michael Archangelus, cum Diabolo disputans, altercaretur de Moysi corpore, non est ausus iudicium inferre blasphemiae</I>; et accipitur ibi blasphemia pro maledictione, secundum Glossam. Blasphemia autem est gravius peccatum quam detractio. Ergo maledictio est gravior detractione.</P> | 1581 iniuriosa, scilicet contra voluntatem existens eius qui est rei |
| 1564 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 arg. 2"><A NAME="42219"><SPAN CLASS="ref">[42219] IIª-IIae q. 76 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, homicidium est detractione gravius, ut supra dictum est. Sed maledictio est par peccato homicidii, dicit enim Chrysostomus, super Matth., <I>cum dixeris, maledic ei, et domum everte, et omnia perire fac, nihil ab homicida differs</I>. Ergo maledictio est gravior quam detractio.</P> | 1582 dominus, ut patet in furto et rapina. Et tunc tenetur ad |
| 1565 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 arg. 3"><A NAME="42220"><SPAN CLASS="ref">[42220] IIª-IIae q. 76 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, causa praeeminet signo. Sed ille qui maledicit causat malum suo imperio, ille autem qui detrahit solum significat malum iam existens. Gravius ergo peccat maledicus quam detractor.</P> | 1583 restitutionem non solum ratione rei, sed etiam ratione iniuriosae |
| 1566 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 s. c."><A NAME="42221"><SPAN CLASS="ref">[42221] IIª-IIae q. 76 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod detractio non potest bene fieri. Maledictio autem fit bene et male, ut ex dictis patet. Ergo gravior est detractio quam maledictio.</P> | 1584 actionis, etiam si res apud ipsum non remaneat. Sicut enim qui |
| 1567 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 co."><A NAME="42222"><SPAN CLASS="ref">[42222] IIª-IIae q. 76 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut in primo habitum est, duplex est malum, scilicet culpae, et poenae. Malum autem culpae peius est, ut ibidem ostensum est. Unde dicere malum culpae peius est quam dicere malum poenae, dummodo sit idem modus dicendi. Ad contumeliosum igitur, susurronem et detractorem, et etiam derisorem, pertinet dicere malum culpae, sed ad maledicentem, prout nunc loquimur, pertinet dicere malum poenae, non autem malum culpae nisi forte sub ratione poenae. Non tamen est idem modus dicendi. Nam ad praedicta quatuor vitia pertinet dicere malum culpae solum enuntiando, per maledictionem vero dicitur malum poenae vel causando per modum imperii, vel optando. Ipsa autem enuntiatio culpae peccatum est inquantum aliquod nocumentum ex hoc proximo infertur. Gravius autem est nocumentum inferre quam nocumentum desiderare, ceteris paribus. Unde detractio, secundum communem rationem, gravius peccatum est quam maledictio simplex desiderium exprimens. Maledictio vero quae fit per modum imperii, cum habeat rationem causae, potest esse detractione gravior, si maius nocumentum inferat quam sit denigratio famae; vel levior, si minus. Et haec quidem accipienda sunt secundum ea quae per se pertinent ad rationem horum vitiorum. Possunt autem et alia per accidens considerari quae praedicta vitia vel augent vel minuunt.</P> | 1585 percutit aliquem tenetur recompensare iniuriam passo, quamvis nihil |
| 1568 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 ad 1"><A NAME="42223"><SPAN CLASS="ref">[42223] IIª-IIae q. 76 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod maledictio creaturae inquantum creatura est, redundat in Deum, et sic per accidens habet rationem blasphemiae, non autem si maledicatur creatura propter culpam. Et eadem ratio est de detractione.</P> | 1586 apud ipsum maneat; ita etiam qui furatur vel rapit tenetur ad |
| 1569 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 ad 2"><A NAME="42224"><SPAN CLASS="ref">[42224] IIª-IIae q. 76 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut dictum est, maledictio uno modo includit desiderium mali. Unde si ille qui maledicit velit malum occisionis alterius, desiderio non differt ab homicida. Differt tamen inquantum actus exterior aliquid adiicit voluntati.</P> | 1587 recompensationem damni illati, etiam si nihil inde habeat; et |
| 1570 <P TITLE="II-II q. 76 a. 4 ad 3"><A NAME="42225"><SPAN CLASS="ref">[42225] IIª-IIae q. 76 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ratio illa procedit de maledictione secundum quod importat imperium.</P> | 1588 ulterius pro iniuria illata debet puniri. Alio modo aliquis accipit |
| 1571 <BR> | 1589 rem alterius in utilitatem suam absque iniuria, cum voluntate |
| 1572 <DIV CLASS="D">Quaestio 77</DIV> | 1590 scilicet eius cuius est res, sicut patet in mutuis. Et tunc ille |
| 1573 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1591 qui accepit tenetur ad restitutionem eius quod accepit non solum |
| 1574 <P TITLE="II-II q. 77 pr."><A NAME="42226"><SPAN CLASS="ref">[42226] IIª-IIae q. 77 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de peccatis quae sunt circa voluntarias commutationes. Et primo, de fraudulentia quae committitur in emptionibus et venditionibus; secundo, de usura, quae fit in mutuis. Circa alias enim commutationes voluntarias non invenitur aliqua species peccati quae distinguatur a rapina vel furto. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, de iniusta venditione ex parte pretii, scilicet, utrum liceat aliquid vendere plus quam valeat. Secundo, de iniusta venditione ex parte rei venditae. Tertio, utrum teneatur venditor dicere vitium rei venditae. Quarto, utrum licitum sit aliquid, negotiando, plus vendere quam emptum sit.</P> | 1592 ratione rei, sed etiam ratione acceptionis, etiam si rem amiserit, |
| 1575 <BR> | 1593 tenetur enim recompensare ei qui gratiam fecit, quod non fiet si |
| 1576 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1594 per hoc damnum incurrat. Tertio modo aliquis accipit rem alterius |
| 1577 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 arg. 1"><A NAME="42227"><SPAN CLASS="ref">[42227] IIª-IIae q. 77 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod aliquis licite possit vendere rem plus quam valeat. Iustum enim in commutationibus humanae vitae secundum leges civiles determinatur. Sed secundum eas licitum est emptori et venditori ut se invicem decipiant, quod quidem fit inquantum venditor plus vendit rem quam valeat, emptor autem minus quam valeat. Ergo licitum est quod aliquis vendat rem plus quam valeat.</P> | 1595 absque iniuria non pro sua utilitate, sicut patet in depositis. Et |
| 1578 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 arg. 2"><A NAME="42228"><SPAN CLASS="ref">[42228] IIª-IIae q. 77 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud quod est omnibus commune videtur esse naturale et non esse peccatum. Sed sicut Augustinus refert, XIII de Trin., dictum cuiusdam mimi fuit ab omnibus acceptatum, <I>vili vultis emere, et care vendere</I>. Cui etiam consonat quod dicitur Prov. XX, <I>malum est, malum est, dicit omnis emptor, et cum recesserit, gloriatur</I>. Ergo licitum est aliquid carius vendere et vilius emere quam valeat.</P> | 1596 ideo ille qui sic accepit in nullo tenetur ratione acceptionis, |
| 1579 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 arg. 3"><A NAME="42229"><SPAN CLASS="ref">[42229] IIª-IIae q. 77 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, non videtur esse illicitum si ex conventione agatur id quod fieri debet ex debito honestatis. Sed secundum philosophum, in VIII Ethic., in amicitia utilis recompensatio fieri debet secundum utilitatem quam consecutus est ille qui beneficium suscepit, quae quidem quandoque excedit valorem rei datae; sicut contingit cum aliquis multum re aliqua indiget, vel ad periculum evitandum vel ad aliquod commodum consequendum. Ergo licet in contractu emptionis et venditionis aliquid dare pro maiori pretio quam valeat.</P> | 1597 quinimmo accipiendo impendit obsequium, tenetur autem ratione rei. |
| 1580 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 s. c."><A NAME="42230"><SPAN CLASS="ref">[42230] IIª-IIae q. 77 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Matth. VII, <I>omnia quaecumque vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illis</I>. Sed nullus vult sibi rem vendi carius quam valeat. Ergo nullus debet alteri vendere rem carius quam valeat.</P> | 1598 Et propter hoc, si ei subtrahatur res absque sua culpa, non tenetur |
| 1581 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 co."><A NAME="42231"><SPAN CLASS="ref">[42231] IIª-IIae q. 77 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod fraudem adhibere ad hoc quod aliquid plus iusto pretio vendatur, omnino peccatum est, inquantum aliquis decipit proximum in damnum ipsius. Unde et Tullius dicit, in libro de Offic., <I>tollendum est ex rebus contrahendis omne mendacium, non licitatorem venditor, non qui contra se licitetur emptor apponet</I>. Si autem fraus deficit, tunc de emptione et venditione dupliciter loqui possumus. Uno modo, secundum se. Et secundum hoc emptio et venditio videtur esse introducta pro communi utilitate utriusque, dum scilicet unus indiget re alterius et e converso, sicut patet per philosophum, in I Polit. Quod autem pro communi utilitate est inductum, non debet esse magis in gravamen unius quam alterius. Et ideo debet secundum aequalitatem rei inter eos contractus institui. Quantitas autem rerum quae in usum hominis veniunt mensuratur secundum pretium datum, ad quod est inventum numisma, ut dicitur in V Ethic. Et ideo si vel pretium excedat quantitatem valoris rei, vel e converso res excedat pretium, tolletur iustitiae aequalitas. Et ideo carius vendere aut vilius emere rem quam valeat est secundum se iniustum et illicitum. Alio modo possumus loqui de emptione et venditione secundum quod per accidens cedit in utilitatem unius et detrimentum alterius, puta cum aliquis multum indiget habere rem aliquam, et alius laeditur si ea careat. Et in tali casu iustum pretium erit ut non solum respiciatur ad rem quae venditur, sed ad damnum quod venditor ex venditione incurrit. Et sic licite poterit aliquid vendi plus quam valeat secundum se, quamvis non vendatur plus quam valeat habenti. Si vero aliquis multum iuvetur ex re alterius quam accepit, ille vero qui vendidit non damnificatur carendo re illa, non debet eam supervendere. Quia utilitas quae alteri accrescit non est ex vendente, sed ex conditione ementis, nullus autem debet vendere alteri quod non est suum, licet possit ei vendere damnum quod patitur. Ille tamen qui ex re alterius accepta multum iuvatur, potest propria sponte aliquid vendenti supererogare, quod pertinet ad eius honestatem.</P> | 1599 ad restitutionem. Secus autem esset si cum magna sua culpa rem |
| 1582 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 ad 1"><A NAME="42232"><SPAN CLASS="ref">[42232] IIª-IIae q. 77 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, lex humana populo datur, in quo sunt multi a virtute deficientes, non autem datur solis virtuosis. Et ideo lex humana non potuit prohibere quidquid est contra virtutem, sed ei sufficit ut prohibeat ea quae destruunt hominum convictum; alia vero habeat quasi licita, non quia ea approbet, sed quia ea non punit. Sic igitur habet quasi licitum, poenam non inducens, si absque fraude venditor rem suam supervendat aut emptor vilius emat, nisi sit nimius excessus, quia tunc etiam lex humana cogit ad restituendum, puta si aliquis sit deceptus ultra dimidiam iusti pretii quantitatem. Sed lex divina nihil impunitum relinquit quod sit virtuti contrarium. Unde secundum divinam legem illicitum reputatur si in emptione et venditione non sit aequalitas iustitiae observata. Et tenetur ille qui plus habet recompensare ei qui damnificatus est, si sit notabile damnum. Quod ideo dico quia iustum pretium rerum quandoque non est punctaliter determinatum, sed magis in quadam aestimatione consistit, ita quod modica additio vel minutio non videtur tollere aequalitatem iustitiae.</P> | 1600 depositam amitteret.</p> |
| 1583 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 ad 2"><A NAME="42233"><SPAN CLASS="ref">[42233] IIª-IIae q. 77 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut Augustinus ibidem dicit, <I>mimus ille vel seipsum intuendo, vel alios experiendo vili velle emere et care vendere, omnibus id credidit esse commune. Sed quoniam revera vitium est, potest quisque adipisci huiusmodi iustitiam qua huic resistat et vincat</I>. Et ponit exemplum de quodam qui modicum pretium de quodam libro propter ignorantiam postulanti iustum pretium dedit. Unde patet quod illud commune desiderium non est naturae, sed vitii. Et ideo commune est multis, qui per latam viam vitiorum incedunt.</P> | 1601 <p title="II-II q. 62 a. 6 ad 1"><a name="41693"><span class= |
| 1584 <P TITLE="II-II q. 77 a. 1 ad 3"><A NAME="42234"><SPAN CLASS="ref">[42234] IIª-IIae q. 77 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod in iustitia commutativa consideratur principaliter aequalitas rei. Sed in amicitia utilis consideratur aequalitas utilitatis, et ideo recompensatio fieri debet secundum utilitatem perceptam. In emptione vero, secundum aequalitatem rei.</P> | 1602 "ref">[41693] IIª-IIae q. 62 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum |
| 1585 <BR> | 1603 ergo dicendum quod restitutio non ordinatur principaliter ad hoc |
| 1586 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1604 quod ille qui plus habet quam debet, habere desinat, sed ad hoc |
| 1587 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 arg. 1"><A NAME="42235"><SPAN CLASS="ref">[42235] IIª-IIae q. 77 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod venditio non reddatur iniusta et illicita propter defectum rei venditae. Minus enim cetera sunt pensanda in re quam rei species substantialis. Sed propter defectum speciei substantialis non videtur reddi venditio rei illicita, puta si aliquis vendat argentum vel aurum alchimicum pro vero, quod est utile ad omnes humanos usus ad quos necessarium est argentum et aurum, puta ad vasa et ad alia huiusmodi. Ergo multo minus erit illicita venditio si sit defectus in aliis.</P> | 1605 quod illi qui minus habet suppleatur. Unde in his rebus quae unus |
| 1588 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 arg. 2"><A NAME="42236"><SPAN CLASS="ref">[42236] IIª-IIae q. 77 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, defectus ex parte rei qui est secundum quantitatem maxime videtur iustitiae contrariari, quae in aequalitate consistit. Quantitas autem per mensuram cognoscitur. Mensurae autem rerum quae in usum hominum veniunt non sunt determinatae, sed alicubi maiores, alicubi minores, ut patet per philosophum, in V Ethic. Ergo non potest evitari defectus ex parte rei venditae. Et ita videtur quod ex hoc venditio non reddatur illicita.</P> | 1606 potest ab alio accipere sine eius detrimento, non habet locum |
| 1589 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 arg. 3"><A NAME="42237"><SPAN CLASS="ref">[42237] IIª-IIae q. 77 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ad defectum rei pertinet si ei conveniens qualitas deest. Sed ad qualitatem rei cognoscendam requiritur magna scientia, quae plerisque venditoribus deest. Ergo non redditur venditio illicita propter rei defectum.</P> | 1607 restitutio, puta cum aliquis accipit lumen a candela alterius. Et |
| 1590 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 s. c."><A NAME="42238"><SPAN CLASS="ref">[42238] IIª-IIae q. 77 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Ambrosius dicit, in libro de Offic., <I>regula iustitiae manifesta est quod a vero non declinare virum deceat bonum, nec damno iniusto afficere quemquam, nec aliquid dolo annectere rei suae</I>.</P> | 1608 ideo quamvis ille qui abstulit non habeat id quod accepit, sed in |
| 1591 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 co."><A NAME="42239"><SPAN CLASS="ref">[42239] IIª-IIae q. 77 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod circa rem quae venditur triplex defectus considerari potest. Unus quidem secundum speciem rei. Et hunc quidem defectum si venditor cognoscat in re quam vendit, fraudem committit in venditione, unde venditio illicita redditur. Et hoc est quod dicitur contra quosdam Isaiae I, <I>argentum tuum versum est in scoriam; vinum tuum mixtum est aqua</I>, quod enim permixtum est patitur defectum quantum ad speciem. Alius autem defectus est secundum quantitatem, quae per mensuram cognoscitur. Et ideo si quis scienter utatur deficienti mensura in vendendo, fraudem committit, et est illicita venditio. Unde dicitur Deut. XXV, <I>non habebis in sacculo diversa pondera, maius et minus, nec erit in domo tua modius maior et minor</I>; et postea subditur, <I>abominatur enim dominus eum qui facit haec, et adversatur omnem iniustitiam</I>. Tertius defectus est ex parte qualitatis, puta si aliquod animal infirmum vendat quasi sanum. Quod si quis scienter fecerit, fraudem committit in venditione, unde est illicita venditio. Et in omnibus talibus non solum aliquis peccat iniustam venditionem faciendo, sed etiam ad restitutionem tenetur. Si vero eo ignorante aliquis praedictorum defectuum in re vendita fuerit, venditor quidem non peccat, quia facit iniustum materialiter, non tamen eius operatio est iniusta, ut ex supradictis patet, tenetur tamen, cum ad eius notitiam pervenerit, damnum recompensare emptori. Et quod dictum est de venditore, etiam intelligendum est ex parte emptoris. Contingit enim quandoque venditorem credere suam rem esse minus pretiosam quantum ad speciem, sicut si aliquis vendat aurum loco aurichalci, emptor, si id cognoscat, iniuste emit, et ad restitutionem tenetur. Et eadem ratio est de defectu qualitatis et quantitatis.</P> | 1609 alium sit translatum; quia tamen alter privatur re sua, tenetur ei |
| 1592 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 ad 1"><A NAME="42240"><SPAN CLASS="ref">[42240] IIª-IIae q. 77 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod aurum et argentum non solum cara sunt propter utilitatem vasorum quae ex eis fabricantur, aut aliorum huiusmodi, sed etiam propter dignitatem et puritatem substantiae ipsorum. Et ideo si aurum vel argentum ab alchimicis factum veram speciem non habeat auri et argenti, est fraudulenta et iniusta venditio. Praesertim cum sint aliquae utilitates auri et argenti veri, secundum naturalem operationem ipsorum, quae non conveniunt auro per alchimiam sophisticato, sicut quod habet proprietatem laetificandi, et contra quasdam infirmitates medicinaliter iuvat. Frequentius etiam potest poni in operatione, et diutius in sua puritate permanet aurum verum quam aurum sophisticatum. Si autem per alchimiam fieret aurum verum, non esset illicitum ipsum pro vero vendere, quia nihil prohibet artem uti aliquibus naturalibus causis ad producendum naturales et veros effectus; sicut Augustinus dicit, in III de Trin., de his quae arte Daemonum fiunt.</P> | 1610 ad restitutionem et ille qui rem abstulit, ratione iniuriosae |
| 1593 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 ad 2"><A NAME="42241"><SPAN CLASS="ref">[42241] IIª-IIae q. 77 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod mensuras rerum venalium necesse est in diversis locis esse diversas, propter diversitatem copiae et inopiae rerum, quia ubi res magis abundant, consueverunt esse maiores mensurae. In unoquoque tamen loco ad rectores civitatis pertinet determinare quae sunt iustae mensurae rerum venalium, pensatis conditionibus locorum et rerum. Et ideo has mensuras publica auctoritate vel consuetudine institutas praeterire non licet.</P> | 1611 actionis; et ille qui rem habet, ratione ipsius rei.</p> |
| 1594 <P TITLE="II-II q. 77 a. 2 ad 3"><A NAME="42242"><SPAN CLASS="ref">[42242] IIª-IIae q. 77 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in XI de Civ. Dei, pretium rerum venalium non consideratur secundum gradum naturae, cum quandoque pluris vendatur unus equus quam unus servus, sed consideratur secundum quod res in usum hominis veniunt. Et ideo non oportet quod venditor vel emptor cognoscat occultas rei venditae qualitates, sed illas solum per quas redditur humanis usibus apta, puta quod equus sit fortis et bene currat, et similiter in ceteris. Has autem qualitates de facili venditor et emptor cognoscere possunt.</P> | 1612 <p title="II-II q. 62 a. 6 ad 2"><a name="41694"><span class= |
| 1595 <BR> | 1613 "ref">[41694] IIª-IIae q. 62 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 1596 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 1614 dicendum quod homo, etsi non teneatur crimen suum detegere |
| 1597 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 arg. 1"><A NAME="42243"><SPAN CLASS="ref">[42243] IIª-IIae q. 77 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod venditor non teneatur dicere vitium rei venditae. Cum enim venditor emptorem ad emendum non cogat, videtur eius iudicio rem quam vendit supponere. Sed ad eundem pertinet iudicium et cognitio rei. Non ergo videtur imputandum venditori si emptor in suo iudicio decipitur, praecipitanter emendo, absque diligenti inquisitione de conditionibus rei.</P> | 1615 hominibus, tenetur tamen crimen suum detegere Deo in confessione. |
| 1598 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 arg. 2"><A NAME="42244"><SPAN CLASS="ref">[42244] IIª-IIae q. 77 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, stultum videtur quod aliquis id faciat unde eius operatio impediatur. Sed si aliquis vitia rei vendendae indicet, impedit suam venditionem, ut enim Tullius, in libro de Offic., inducit quendam dicentem, <I>quid tam absurdum quam si, domini iussu, ita praeco praediceret, domum pestilentem vendo?</I> Ergo venditor non tenetur dicere vitia rei venditae.</P> | 1616 Et ita per sacerdotem cui confitetur potest restitutionem facere |
| 1599 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 arg. 3"><A NAME="42245"><SPAN CLASS="ref">[42245] IIª-IIae q. 77 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, magis necessarium est homini ut cognoscat viam virtutis quam ut cognoscat vitia rerum quae venduntur. Sed homo non tenetur cuilibet consilium dare et veritatem dicere de his quae pertinent ad virtutem, quamvis nulli debeat dicere falsitatem. Ergo multo minus tenetur venditor vitia rei venditae dicere, quasi consilium dando emptori.</P> | 1617 rei alienae.</p> |
| 1600 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 arg. 4"><A NAME="42246"><SPAN CLASS="ref">[42246] IIª-IIae q. 77 a. 3 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, si aliquis teneatur dicere defectum rei venditae, hoc non est nisi ut minuatur de pretio. Sed quandoque diminueretur de pretio etiam sine vitio rei venditae, propter aliquid aliud, puta si venditor deferens triticum ad locum ubi est carestia frumenti, sciat multos posse venire qui deferant; quod si sciretur ab ementibus, minus pretium darent. Huiusmodi autem non oportet dicere venditorem, ut videtur. Ergo, pari ratione, nec vitia rei venditae.</P> | 1618 <p title="II-II q. 62 a. 6 ad 3"><a name="41695"><span class= |
| 1601 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 s. c."><A NAME="42247"><SPAN CLASS="ref">[42247] IIª-IIae q. 77 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Ambrosius dicit, in III de Offic., <I>in contractibus vitia eorum quae veneunt prodi iubentur, ac nisi intimaverit venditor, quamvis in ius emptoris transierint, doli actione vacuantur</I>.</P> | 1619 "ref">[41695] IIª-IIae q. 62 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 1602 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 co."><A NAME="42248"><SPAN CLASS="ref">[42248] IIª-IIae q. 77 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod dare alicui occasionem periculi vel damni semper est illicitum, quamvis non sit necessarium quod homo alteri semper det auxilium vel consilium pertinens ad eius qualemcumque promotionem, sed hoc solum est necessarium in aliquo casu determinato, puta cum alius eius curae subdatur, vel cum non potest ei per alium subveniri. Venditor autem, qui rem vendendam proponit, ex hoc ipso dat emptori damni vel periculi occasionem quod rem vitiosam ei offert, si ex eius vitio damnum vel periculum incurrere possit, damnum quidem, si propter huiusmodi vitium res quae vendenda proponitur minoris sit pretii, ipse vero propter huiusmodi vitium nihil de pretio subtrahat; periculum autem, puta si propter huiusmodi vitium usus rei reddatur impeditus vel noxius, puta si aliquis alicui vendat equum claudicantem pro veloci, vel ruinosam domum pro firma, vel cibum corruptum sive venenosum pro bono. Unde si huiusmodi vitia sint occulta et ipse non detegat, erit illicita et dolosa venditio, et tenetur venditor ad damni recompensationem. Si vero vitium sit manifestum, puta cum equus est monoculus; vel cum usus rei, etsi non competat venditori, potest tamen esse conveniens aliis; et si ipse propter huiusmodi vitium subtrahat quantum oportet de pretio, non tenetur ad manifestandum vitium rei. Quia forte propter huiusmodi vitium emptor vellet plus subtrahi de pretio quam esset subtrahendum. Unde potest licite venditor indemnitati suae consulere, vitium rei reticendo.</P> | 1620 dicendum quod quia restitutio principaliter ordinatur ad removendum |
| 1603 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 ad 1"><A NAME="42249"><SPAN CLASS="ref">[42249] IIª-IIae q. 77 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod iudicium non potest fieri nisi de re manifesta, unusquisque enim iudicat quae cognoscit, ut dicitur in I Ethic. Unde si vitia rei quae vendenda proponitur sint occulta, nisi per venditorem manifestentur, non sufficienter committitur emptori iudicium. Secus autem esset si essent vitia manifesta.</P> | 1621 damnum eius a quo est aliquid iniuste ablatum, ideo postquam ei |
| 1604 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 ad 2"><A NAME="42250"><SPAN CLASS="ref">[42250] IIª-IIae q. 77 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod non oportet quod aliquis per praeconem vitium rei vendendae praenuntiet, quia si praediceret vitium, exterrerentur emptores ab emendo, dum ignorarent alias conditiones rei, secundum quas est bona et utilis. Sed singulariter est dicendum vitium ei qui ad emendum accedit, qui potest simul omnes conditiones ad invicem comparare, bonas et malas, nihil enim prohibet rem in aliquo vitiosam, in multis aliis utilem esse.</P> | 1622 restitutio sufficiens facta est per unum, alii non tenentur ei |
| 1605 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 ad 3"><A NAME="42251"><SPAN CLASS="ref">[42251] IIª-IIae q. 77 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod quamvis homo non teneatur simpliciter omni homini dicere veritatem de his quae pertinent ad virtutes, teneretur tamen in casu illo de his dicere veritatem quando ex eius facto alteri periculum immineret in detrimentum virtutis nisi diceret veritatem. Et sic est in proposito.</P> | 1623 ulterius restituere, sed magis refusionem facere ei qui restituit, |
| 1606 <P TITLE="II-II q. 77 a. 3 ad 4"><A NAME="42252"><SPAN CLASS="ref">[42252] IIª-IIae q. 77 a. 3 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod vitium rei facit rem in praesenti esse minoris valoris quam videatur, sed in casu praemisso, in futurum res expectatur esse minoris valoris per superventum negotiatorum, qui ab ementibus ignoratur. Unde venditor qui vendit rem secundum pretium quod invenit, non videtur contra iustitiam facere si quod futurum est non exponat. Si tamen exponeret, vel de pretio subtraheret, abundantioris esset virtutis, quamvis ad hoc non videatur teneri ex iustitiae debito.</P> | 1624 qui tamen potest condonare.</p> |
| 1607 <BR> | 1625 <br /> |
| 1608 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 1626 <div class="E">Articulus 7</div> |
| 1609 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 arg. 1"><A NAME="42253"><SPAN CLASS="ref">[42253] IIª-IIae q. 77 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non liceat, negotiando, aliquid carius vendere quam emere. Dicit enim Chrysostomus, super Matth. XXI, <I>quicumque rem comparat ut, integram et immutatam vendendo, lucretur, ille est mercator qui de templo Dei eiicitur</I>. Et idem dicit Cassiodorus, super illud Psalm., <I>quoniam non cognovi litteraturam</I>, vel negotiationem secundum aliam litteram, <I>quid, inquit, est aliud negotiatio nisi vilius comparare et carius velle distrahere?</I> Et subdit, <I>negotiatores tales dominus eiecit de templo</I>. Sed nullus eiicitur de templo nisi propter aliquod peccatum. Ergo talis negotiatio est peccatum.</P> | 1627 <p title="II-II q. 62 a. 7 arg. 1"><a name="41696"><span class= |
| 1610 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 arg. 2"><A NAME="42254"><SPAN CLASS="ref">[42254] IIª-IIae q. 77 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, contra iustitiam est quod aliquis rem carius vendat quam valeat, vel vilius emat, ut ex dictis apparet. Sed ille qui, negotiando, rem carius vendit quam emerit, necesse est quod vel vilius emerit quam valeat, vel carius vendat. Ergo hoc sine peccato fieri non potest.</P> | 1628 "ref">[41696] IIª-IIae q. 62 a. 7 arg. 1</span></a> Ad |
| 1611 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 arg. 3"><A NAME="42255"><SPAN CLASS="ref">[42255] IIª-IIae q. 77 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Hieronymus dicit, <I>negotiatorem clericum, ex inope divitem, ex ignobili gloriosum, quasi quandam pestem fuge</I>. Non autem negotiatio clericis interdicenda esse videtur nisi propter peccatum. Ergo negotiando aliquid vilius emere et carius vendere est peccatum.</P> | 1629 septimum sic proceditur. Videtur quod illi qui non acceperunt non |
| 1612 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 s. c."><A NAME="42256"><SPAN CLASS="ref">[42256] IIª-IIae q. 77 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, super illud Psalm., <I>quoniam non cognovi litteraturam, negotiator avidus acquirendi pro damno blasphemat, pro pretiis rerum mentitur et peierat. Sed haec vitia hominis sunt, non artis, quae sine his vitiis agi potest</I>. Ergo negotiari secundum se non est illicitum.</P> | 1630 teneantur restituere. Restitutio enim quaedam poena est |
| 1613 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 co."><A NAME="42257"><SPAN CLASS="ref">[42257] IIª-IIae q. 77 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ad negotiatores pertinet commutationibus rerum insistere. Ut autem philosophus dicit, in I Polit., duplex est rerum commutatio. Una quidem quasi naturalis et necessaria, per quam scilicet fit commutatio rei ad rem, vel rerum et denariorum, propter necessitatem vitae. Et talis commutatio non proprie pertinet ad negotiatores, sed magis ad oeconomicos vel politicos, qui habent providere vel domui vel civitati de rebus necessariis ad vitam. Alia vero commutationis species est vel denariorum ad denarios, vel quarumcumque rerum ad denarios, non propter res necessarias vitae, sed propter lucrum quaerendum. Et haec quidem negotiatio proprie videtur ad negotiatores pertinere. Secundum philosophum autem, prima commutatio laudabilis est, quia deservit naturali necessitati. Secunda autem iuste vituperatur, quia, quantum est de se, deservit cupiditati lucri, quae terminum nescit sed in infinitum tendit. Et ideo negotiatio, secundum se considerata, quandam turpitudinem habet, inquantum non importat de sui ratione finem honestum vel necessarium. Lucrum tamen, quod est negotiationis finis, etsi in sui ratione non importet aliquid honestum vel necessarium, nihil tamen importat in sui ratione vitiosum vel virtuti contrarium. Unde nihil prohibet lucrum ordinari ad aliquem finem necessarium, vel etiam honestum. Et sic negotiatio licita reddetur. Sicut cum aliquis lucrum moderatum, quod negotiando quaerit, ordinat ad domus suae sustentationem, vel etiam ad subveniendum indigentibus, vel etiam cum aliquis negotiationi intendit propter publicam utilitatem, ne scilicet res necessariae ad vitam patriae desint, et lucrum expetit non quasi finem, sed quasi stipendium laboris.</P> | 1631 accipientis. Sed nullus debet puniri nisi qui peccavit. Ergo nullus |
| 1614 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 ad 1"><A NAME="42258"><SPAN CLASS="ref">[42258] IIª-IIae q. 77 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod verbum Chrysostomi est intelligendum de negotiatione secundum quod ultimum finem in lucro constituit, quod praecipue videtur quando aliquis rem non immutatam carius vendit. Si enim rem immutatam carius vendat, videtur praemium sui laboris accipere. Quamvis et ipsum lucrum possit licite intendi, non sicut ultimus finis, sed propter alium finem necessarium vel honestum, ut dictum est.</P> | 1632 debet restituere nisi qui accepit.</p> |
| 1615 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 ad 2"><A NAME="42259"><SPAN CLASS="ref">[42259] IIª-IIae q. 77 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod non quicumque carius vendit aliquid quam emerit, negotiatur, sed solum qui ad hoc emit ut carius vendat. Si autem emit rem non ut vendat, sed ut teneat, et postmodum propter aliquam causam eam vendere velit, non est negotiatio, quamvis carius vendat. Potest enim hoc licite facere, vel quia in aliquo rem melioravit; vel quia pretium rei est mutatum, secundum diversitatem loci vel temporis; vel propter periculum cui se exponit transferendo rem de loco ad locum, vel eam ferri faciendo. Et secundum hoc, nec emptio nec venditio est iniusta.</P> | 1633 <p title="II-II q. 62 a. 7 arg. 2"><a name="41697"><span class= |
| 1616 <P TITLE="II-II q. 77 a. 4 ad 3"><A NAME="42260"><SPAN CLASS="ref">[42260] IIª-IIae q. 77 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod clerici non solum debent abstinere ab his quae sunt secundum se mala, sed etiam ab his quae habent speciem mali. Quod quidem in negotiatione contingit, tum propter hoc quod est ordinata ad lucrum terrenum, cuius clerici debent esse contemptores; tum etiam propter frequentia negotiatorum vitia, quia <I>difficiliter exuitur negotiator a peccatis labiorum</I>, ut dicitur Eccli. XXVI. Est et alia causa, quia negotiatio nimis implicat animum saecularibus curis, et per consequens a spiritualibus retrahit, unde apostolus dicit, II ad Tim. II, <I>nemo militans Deo implicat se negotiis saecularibus</I>. Licet tamen clericis uti prima commutationis specie, quae ordinatur ad necessitatem vitae, emendo vel vendendo.</P> | 1634 "ref">[41697] IIª-IIae q. 62 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 1617 <BR> | 1635 iustitia non obligat aliquem ad hoc quod rem alterius augeat. Sed |
| 1618 <DIV CLASS="D">Quaestio 78</DIV> | 1636 si ad restitutionem teneretur non solum ille qui accepit, sed etiam |
| 1619 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 1637 illi qui qualitercumque cooperantur, augeretur ex hoc res illius |
| 1620 <P TITLE="II-II q. 78 pr."><A NAME="42261"><SPAN CLASS="ref">[42261] IIª-IIae q. 78 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de peccato usurae, quod committitur in mutuis. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum sit peccatum accipere pecuniam in pretium pro pecunia mutuata, quod est accipere usuram. Secundo, utrum liceat pro eodem quamcumque utilitatem accipere quasi in recompensationem mutui. Tertio, utrum aliquis restituere teneatur id quod de pecunia usuraria iusto lucro lucratus est. Quarto, utrum liceat accipere mutuo pecuniam sub usura.</P> | 1638 cui est aliquid subtractum, tum quia sibi multoties restitutio |
| 1621 <BR> | 1639 fieret; tum etiam quia quandoque aliqui operam dant ad hoc quod |
| 1622 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 1640 aliqua res alicui auferatur, quae tamen ei non aufertur. Ergo non |
| 1623 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 1"><A NAME="42262"><SPAN CLASS="ref">[42262] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod accipere usuram pro pecunia mutuata non sit peccatum. Nullus enim peccat ex hoc quod sequitur exemplum Christi. Sed dominus de seipso dicit, Luc. XIX, ego veniens cum usuris exegissem illam, scilicet pecuniam mutuatam. Ergo non est peccatum accipere usuram pro mutuo pecuniae.</P> | 1641 tenentur alii ad restitutionem.</p> |
| 1624 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 2"><A NAME="42263"><SPAN CLASS="ref">[42263] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut dicitur in Psalm., <I>lex domini immaculata</I>, quia scilicet peccatum prohibet. Sed in lege divina conceditur aliqua usura, secundum illud Deut. XXIII, <I>non faenerabis fratri tuo ad usuram pecuniam, nec fruges nec quamlibet aliam rem, sed alieno</I>. Et, quod plus est, etiam in praemium repromittitur pro lege servata, secundum illud Deut. XXVIII, <I>faenerabis gentibus multis; et ipse a nullo faenus accipies</I>. Ergo accipere usuram non est peccatum.</P> | 1642 <p title="II-II q. 62 a. 7 arg. 3"><a name="41698"><span class= |
| 1625 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 3"><A NAME="42264"><SPAN CLASS="ref">[42264] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in rebus humanis determinatur iustitia per leges civiles. Sed secundum eas conceditur usuras accipere. Ergo videtur non esse illicitum.</P> | 1643 "ref">[41698] IIª-IIae q. 62 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 1626 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 4"><A NAME="42265"><SPAN CLASS="ref">[42265] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, praetermittere consilia non obligat ad peccatum. Sed Luc. VI inter alia consilia ponitur, <I>date mutuum, nihil inde sperantes</I>. Ergo accipere usuram non est peccatum.</P> | 1644 nullus tenetur se periculo exponere ad hoc quod rem alterius |
| 1627 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 5"><A NAME="42266"><SPAN CLASS="ref">[42266] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, pretium accipere quo eo quod quis facere non tenetur, non videtur esse secundum se peccatum. Sed non in quolibet casu tenetur pecuniam habens eam proximo mutuare. Ergo licet ei aliquando pro mutuo accipere pretium.</P> | 1645 salvet. Sed aliquando, manifestando latronem vel ei resistendo, |
| 1628 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 6"><A NAME="42267"><SPAN CLASS="ref">[42267] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, argentum monetatum, et in vasa formatum, non differt specie. Sed licet accipere pretium pro vasis argenteis accommodatis. Ergo etiam licet accipere pretium pro mutuo argenti monetati. Usura ergo non est secundum se peccatum.</P> | 1646 aliquis periculo mortis se exponeret. Non ergo tenetur aliquis ad |
| 1629 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 arg. 7"><A NAME="42268"><SPAN CLASS="ref">[42268] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 7 </SPAN></A>Praeterea, quilibet potest licite accipere rem quam ei dominus rei voluntarie tradit. Sed ille qui accipit mutuum voluntarie tradit usuram. Ergo ille qui mutuat licite potest accipere.</P> | 1647 restitutionem propter hoc quod non manifestat latronem, vel non ei |
| 1630 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 s. c."><A NAME="42269"><SPAN CLASS="ref">[42269] IIª-IIae q. 78 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Exod. XXII, <I>si pecuniam mutuam dederis populo meo pauperi qui habitat tecum, non urgebis eum quasi exactor, nec usuris opprimes</I>.</P> | 1648 resistit.</p> |
| 1631 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 co."><A NAME="42270"><SPAN CLASS="ref">[42270] IIª-IIae q. 78 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod accipere usuram pro pecunia mutuata est secundum se iniustum, quia venditur id quod non est, per quod manifeste inaequalitas constituitur, quae iustitiae contrariatur. Ad cuius evidentiam, sciendum est quod quaedam res sunt quarum usus est ipsarum rerum consumptio, sicut vinum consumimus eo utendo ad potum, et triticum consumimus eo utendo ad cibum. Unde in talibus non debet seorsum computari usus rei a re ipsa, sed cuicumque conceditur usus, ex hoc ipso conceditur res. Et propter hoc in talibus per mutuum transfertur dominium. Si quis ergo seorsum vellet vendere vinum et seorsum vellet vendere usum vini, venderet eandem rem bis, vel venderet id quod non est. Unde manifeste per iniustitiam peccaret. Et simili ratione, iniustitiam committit qui mutuat vinum aut triticum petens sibi duas recompensationes, unam quidem restitutionem aequalis rei, aliam vero pretium usus, quod usura dicitur. Quaedam vero sunt quorum usus non est ipsa rei consumptio, sicut usus domus est inhabitatio, non autem dissipatio. Et ideo in talibus seorsum potest utrumque concedi, puta cum aliquis tradit alteri dominium domus, reservato sibi usu ad aliquod tempus; vel e converso cum quis concedit alicui usum domus, reservato sibi eius dominio. Et propter hoc licite potest homo accipere pretium pro usu domus, et praeter hoc petere domum commodatam, sicut patet in conductione et locatione domus. Pecunia autem, secundum philosophum, in V Ethic. et in I Polit., principaliter est inventa ad commutationes faciendas, et ita proprius et principalis pecuniae usus est ipsius consumptio sive distractio, secundum quod in commutationes expenditur. Et propter hoc secundum se est illicitum pro usu pecuniae mutuatae accipere pretium, quod dicitur usura. Et sicut alia iniuste acquisita tenetur homo restituere, ita pecuniam quam per usuram accepit.</P> | 1649 <p title="II-II q. 62 a. 7 s. c."><a name="41699"><span class= |
| 1632 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 1"><A NAME="42271"><SPAN CLASS="ref">[42271] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod usura ibi metaphorice accipitur pro superexcrescentia bonorum spiritualium, quam exigit Deus volens ut in bonis acceptis ab eo semper proficiamus. Quod est ad utilitatem nostram, non eius.</P> | 1650 "ref">[41699] IIª-IIae q. 62 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra |
| 1633 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 2"><A NAME="42272"><SPAN CLASS="ref">[42272] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Iudaeis prohibitum fuit accipere usuram a fratribus suis, scilicet Iudaeis, per quod datur intelligi quod accipere usuram a quocumque homine est simpliciter malum; debemus enim omnem hominem habere quasi proximum et fratrem, praecipue in statu Evangelii, ad quod omnes vocantur. Unde in Psalm. absolute dicitur, <I>qui pecuniam suam non dedit ad usuram</I>; et Ezech. XVIII, <I>qui usuram non acceperit</I>. Quod autem ab extraneis usuram acciperent, non fuit eis concessum quasi licitum, sed permissum ad maius malum vitandum, ne scilicet a Iudaeis, Deum colentibus, usuras acciperent, propter avaritiam, cui dediti erant, ut habetur Isaiae LVI. Quod autem in praemium promittitur, faenerabis gentibus multis etc., faenus ibi large accipitur pro mutuo, sicut et Eccli. XXIX dicitur, multi non causa nequitiae non faenerati sunt, idest non mutuaverunt. Promittitur ergo in praemium Iudaeis abundantia divitiarum, ex qua contingit quod aliis mutuare possint.</P> | 1651 est quod dicitur Rom. I, <i>digni sunt morte non solum qui faciunt, |
| 1634 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 3"><A NAME="42273"><SPAN CLASS="ref">[42273] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod leges humanae dimittunt aliqua peccata impunita propter conditiones hominum imperfectorum, in quibus multae utilitates impedirentur si omnia peccata districte prohiberentur poenis adhibitis. Et ideo usuras lex humana concessit, non quasi existimans eas esse secundum iustitiam, sed ne impedirentur utilitates multorum. Unde in ipso iure civili dicitur quod <I>res quae usu consumuntur neque ratione naturali neque civili recipiunt usumfructum, et quod senatus non fecit earum rerum usumfructum, nec enim poterat; sed quasi usumfructum constituit</I>, concedens scilicet usuras. Et philosophus, naturali ratione ductus, dicit, in I Polit., quod <I>usuraria acquisitio pecuniarum est maxime praeter naturam</I>.</P> | 1652 sed etiam qui consentiunt facientibus</i>. Ergo, pari ratione, |
| 1635 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 4"><A NAME="42274"><SPAN CLASS="ref">[42274] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod dare mutuum non semper tenetur homo, et ideo quantum ad hoc ponitur inter consilia. Sed quod homo lucrum de mutuo non quaerat, hoc cadit sub ratione praecepti. Potest tamen dici consilium per comparationem ad dicta Pharisaeorum, qui putabant usuram aliquam esse licitam, sicut et dilectio inimicorum est consilium. Vel loquitur ibi non de spe usurarii lucri, sed de spe quae ponitur in homine. Non enim debemus mutuum dare, vel quodcumque bonum facere, propter spem hominis, sed propter spem Dei.</P> | 1653 etiam consentientes debent restituere.</p> |
| 1636 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 5"><A NAME="42275"><SPAN CLASS="ref">[42275] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod ille qui mutuare non tenetur recompensationem potest accipere eius quod fecit, sed non amplius debet exigere. Recompensatur autem sibi secundum aequalitatem iustitiae si tantum ei reddatur quantum mutuavit. Unde si amplius exigat pro usufructu rei quae alium usum non habet nisi consumptionem substantiae, exigit pretium eius quod non est. Et ita est iniusta exactio.</P> | 1654 <p title="II-II q. 62 a. 7 co."><a name="41700"><span class= |
| 1637 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 6"><A NAME="42276"><SPAN CLASS="ref">[42276] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod usus principalis vasorum argenteorum non est ipsa eorum consumptio, et ideo usus eorum potest vendi licite, servato dominio rei. Usus autem principalis pecuniae argenteae est distractio pecuniae in commutationes. Unde non licet eius usum vendere cum hoc quod aliquis velit eius restitutionem quod mutuo dedit. Sciendum tamen quod secundarius usus argenteorum vasorum posset esse commutatio. Et talem usum eorum vendere non liceret. Et similiter potest esse aliquis alius secundarius usus pecuniae argenteae, ut puta si quis concederet pecuniam signatam ad ostentationem, vel ad ponendum loco pignoris. Et talem usum pecuniae licite homo vendere potest.</P> | 1655 "ref">[41700] IIª-IIae q. 62 a. 7 co.</span></a> Respondeo |
| 1638 <P TITLE="II-II q. 78 a. 1 ad 7"><A NAME="42277"><SPAN CLASS="ref">[42277] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 7 </SPAN></A>Ad septimum dicendum quod ille qui dat usuram non simpliciter voluntarie dat, sed cum quadam necessitate, inquantum indiget pecuniam accipere mutuo, quam ille qui habet non vult sine usura mutuare.</P> | 1656 dicendum quod, sicut dictum est, ad restitutionem tenetur aliquis |
| 1639 <BR> | 1657 non solum ratione rei alienae quam accepit, sed etiam ratione |
| 1640 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 1658 iniuriosae acceptionis. Et ideo quicumque est causa iniustae |
| 1641 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 1"><A NAME="42278"><SPAN CLASS="ref">[42278] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod aliquis possit pro pecunia mutuata aliquam aliam commoditatem expetere. Unusquisque enim licite potest suae indemnitati consulere. Sed quandoque damnum aliquis patitur ex hoc quod pecuniam mutuat. Ergo licitum est ei, supra pecuniam mutuatam, aliquid aliud pro damno expetere, vel etiam exigere.</P> | 1659 acceptionis tenetur ad restitutionem quod quidem contingit |
| 1642 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 2"><A NAME="42279"><SPAN CLASS="ref">[42279] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, unusquisque tenetur ex quodam debito honestatis aliquid recompensare ei qui sibi gratiam fecit, ut dicitur in V Ethic. Sed ille qui alicui in necessitate constituto pecuniam mutuat, gratiam facit, unde et gratiarum actio ei debetur. Ergo ille qui recipit tenetur naturali debito aliquid recompensare. Sed non videtur esse illicitum obligare se ad aliquid ad quod quis ex naturali iure tenetur. Ergo non videtur esse illicitum si aliquis, pecuniam alteri mutuans, in obligationem deducat aliquam recompensationem.</P> | 1660 dupliciter, directe scilicet, et indirecte. Directe quidem, quando |
| 1643 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 3"><A NAME="42280"><SPAN CLASS="ref">[42280] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut est quoddam munus a manu, ita est munus a lingua, et ab obsequio, ut dicit Glossa Isaiae XXXIII, <I>beatus qui excutit manus suas ab omni munere</I>. Sed licet accipere servitium, vel etiam laudem, ab eo cui quis pecuniam mutuavit. Ergo, pari ratione, licet quodcumque aliud munus accipere.</P> | 1661 inducit aliquis alium ad accipiendum. Et hoc quidem tripliciter. |
| 1644 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 4"><A NAME="42281"><SPAN CLASS="ref">[42281] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, eadem videtur esse comparatio dati ad datum et mutuati ad mutuatum. Sed licet pecuniam accipere pro alia pecunia data. Ergo licet accipere recompensationem alterius mutui pro pecunia mutuata.</P> | 1662 Primo quidem, movendo ad ipsam acceptionem, quod quidem fit |
| 1645 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 5"><A NAME="42282"><SPAN CLASS="ref">[42282] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, magis a se pecuniam alienat qui, eam mutuando, dominium transfert, quam qui eam mercatori vel artifici committit. Sed licet lucrum accipere de pecunia commissa mercatori vel artifici. Ergo licet etiam lucrum accipere de pecunia mutuata.</P> | 1663 praecipiendo, consulendo, consentiendo expresse, et laudando |
| 1646 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 6"><A NAME="42283"><SPAN CLASS="ref">[42283] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, pro pecunia mutuata potest homo pignus accipere, cuius usus posset aliquo pretio vendi, sicut cum impignoratur ager vel domus quae inhabitatur. Ergo licet aliquod lucrum habere de pecunia mutuata.</P> | 1664 aliquem quasi strenuum de hoc quod aliena accipit. Alio modo, ex |
| 1647 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 arg. 7"><A NAME="42284"><SPAN CLASS="ref">[42284] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 7 </SPAN></A>Praeterea, contingit quandoque quod aliquis carius vendit res suas ratione mutui; aut vilius emit quod est alterius; vel etiam pro dilatione pretium auget, vel pro acceleratione diminuit, in quibus omnibus videtur aliqua recompensatio fieri quasi pro mutuo pecuniae. Hoc autem non manifeste apparet illicitum. Ergo videtur licitum esse aliquod commodum de pecunia mutuata expectare, vel etiam exigere.</P> | 1665 parte ipsius accipientis, quia scilicet eum receptat, vel |
| 1648 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 s. c."><A NAME="42285"><SPAN CLASS="ref">[42285] IIª-IIae q. 78 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Ezech. XVIII dicitur, inter alia quae ad virum iustum requiruntur, <I>usuram et superabundantiam non acceperit</I>.</P> | 1666 qualitercumque ei auxilium fert. Tertio modo, ex parte rei |
| 1649 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 co."><A NAME="42286"><SPAN CLASS="ref">[42286] IIª-IIae q. 78 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, secundum philosophum, in IV Ethic., omne illud pro pecunia habetur cuius pretium potest pecunia mensurari. Et ideo sicut si aliquis pro pecunia mutuata, vel quacumque alia re quae ex ipso usu consumitur, pecuniam accipit ex pacto tacito vel expresso, peccat contra iustitiam, ut dictum est; ita etiam quicumque ex pacto tacito vel expresso quodcumque aliud acceperit cuius pretium pecunia mensurari potest, simile peccatum incurrit. Si vero accipiat aliquid huiusmodi non quasi exigens, nec quasi ex aliqua obligatione tacita vel expressa, sed sicut gratuitum donum, non peccat, quia etiam antequam pecuniam mutuasset, licite poterat aliquod donum gratis accipere, nec peioris conditionis efficitur per hoc quod mutuavit. Recompensationem vero eorum quae pecunia non mensurantur licet pro mutuo exigere, puta benevolentiam et amorem eius qui mutuavit, vel aliquid huiusmodi.</P> | 1667 acceptae, quia scilicet est particeps furti vel rapinae, quasi |
| 1650 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 1"><A NAME="42287"><SPAN CLASS="ref">[42287] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ille qui mutuum dat potest absque peccato in pactum deducere cum eo qui mutuum accipit recompensationem damni per quod subtrahitur sibi aliquid quod debet habere, hoc enim non est vendere usum pecuniae, sed damnum vitare. Et potest esse quod accipiens mutuum maius damnum evitet quam dans incurret, unde accipiens mutuum cum sua utilitate damnum alterius recompensat. Recompensationem vero damni quod consideratur in hoc quod de pecunia non lucratur, non potest in pactum deducere, quia non debet vendere id quod nondum habet et potest impediri multipliciter ab habendo.</P> | 1668 socius maleficii. Indirecte vero, quando aliquis non impedit, cum |
| 1651 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 2"><A NAME="42288"><SPAN CLASS="ref">[42288] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod recompensatio alicuius beneficii dupliciter fieri potest. Uno quidem modo, ex debito iustitiae, ad quod aliquis ex certo pacto obligari potest. Et hoc debitum attenditur secundum quantitatem beneficii quod quis accepit. Et ideo ille qui accipit mutuum pecuniae, vel cuiuscumque similis rei cuius usus est eius consumptio, non tenetur ad plus recompensandum quam mutuo acceperit. Unde contra iustitiam est si ad plus reddendum obligetur. Alio modo tenetur aliquis ad recompensandum beneficium ex debito amicitiae, in quo magis consideratur affectus ex quo aliquis beneficium contulit quam etiam quantitas eius quod fecit. Et tali debito non competit civilis obligatio, per quam inducitur quaedam necessitas, ut non spontanea recompensatio fiat.</P> | 1669 possit et debeat impedire, vel quia subtrahit praeceptum sive |
| 1652 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 3"><A NAME="42289"><SPAN CLASS="ref">[42289] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod si aliquis ex pecunia mutuata expectet vel exigat, quasi per obligationem pacti taciti vel expressi, recompensationem muneris ab obsequio vel lingua, perinde est ac si expectaret vel exigeret munus a manu, quia utrumque pecunia aestimari potest, ut patet in his qui locant operas suas, quas manu vel lingua exercent. Si vero munus ab obsequio vel lingua non quasi ex obligatione rei exhibeat, sed ex benevolentia, quae sub aestimatione pecuniae non cadit, licet hoc accipere et exigere et expectare.</P> | 1670 consilium impediens furtum sive rapinam; vel quia subtrahit suum |
| 1653 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 4"><A NAME="42290"><SPAN CLASS="ref">[42290] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod pecunia non potest vendi pro pecunia ampliori quam sit quantitas pecuniae mutuatae, quae restituenda est, nec ibi aliquid est exigendum aut expectandum nisi benevolentiae affectus, qui sub aestimatione pecuniae non cadit, ex quo potest procedere spontanea mutuatio. Repugnat autem ei obligatio ad mutuum in posterum faciendum, quia etiam talis obligatio pecunia aestimari posset. Et ideo licet simul mutuanti unum aliquid aliud mutuare, non autem licet eum obligare ad mutuum in posterum faciendum.</P> | 1671 auxilium, quo posset obsistere; vel quia occultat post factum. Quae |
| 1654 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 5"><A NAME="42291"><SPAN CLASS="ref">[42291] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod ille qui mutuat pecuniam transfert dominium pecuniae in eum cui mutuat. Unde ille cui pecunia mutuatur sub suo periculo tenet eam, et tenetur integre restituere. Unde non debet amplius exigere ille qui mutuavit. Sed ille qui committit pecuniam suam vel mercatori vel artifici per modum societatis cuiusdam, non transfert dominium pecuniae suae in illum, sed remanet eius, ita quod cum periculo ipsius mercator de ea negotiatur vel artifex operatur. Et ideo licite potest partem lucri inde provenientis expetere, tanquam de re sua.</P> | 1672 his versibus comprehenduntur, <i>iussio, consilium, consensus, |
| 1655 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 6"><A NAME="42292"><SPAN CLASS="ref">[42292] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod si quis pro pecunia sibi mutuata obliget rem aliquam cuius usus pretio aestimari potest, debet usum illius rei ille qui mutuavit computare in restitutionem eius quod mutuavit. Alioquin, si usum illius rei quasi gratis sibi superaddi velit, idem est ac si pecuniam acciperet pro mutuo, quod est usurarium, nisi forte esset talis res cuius usus sine pretio soleat concedi inter amicos, sicut patet de libro accommodato.</P> | 1673 palpo, recursus, participans, mutus, non obstans, non |
| 1656 <P TITLE="II-II q. 78 a. 2 ad 7"><A NAME="42293"><SPAN CLASS="ref">[42293] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 7 </SPAN></A>Ad septimum dicendum quod si aliquis carius velit vendere res suas quam sit iustum pretium, ut de pecunia solvenda emptorem expectet, usura manifeste committitur, quia huiusmodi expectatio pretii solvendi habet rationem mutui; unde quidquid ultra iustum pretium pro huiusmodi expectatione exigitur, est quasi pretium mutui, quod pertinet ad rationem usurae. Similiter etiam si quis emptor velit rem emere vilius quam sit iustum pretium, eo quod pecuniam ante solvit quam possit ei tradi, est peccatum usurae, quia etiam ista anticipatio solutionis pecuniae habet mutui rationem, cuius quoddam pretium est quod diminuitur de iusto pretio rei emptae. Si vero aliquis de iusto pretio velit diminuere ut pecuniam prius habeat, non peccat peccato usurae.</P> | 1674 manifestans</i>. Sciendum tamen quod quinque praemissorum semper |
| 1657 <BR> | 1675 obligant ad restitutionem. Primo, iussio, quia scilicet ille qui |
| 1658 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 1676 iubet est principaliter movens; unde ipse principaliter tenetur ad |
| 1659 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 arg. 1"><A NAME="42294"><SPAN CLASS="ref">[42294] IIª-IIae q. 78 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod quidquid aliquis de pecunia usuraria lucratus fuerit, reddere teneatur. Dicit enim apostolus, ad Rom. XI, <I>si radix sancta, et rami</I>. Ergo, eadem ratione, si radix infecta, et rami. Sed radix fuit usuraria. Ergo et quidquid ex ea acquisitum est, est usurarium. Ergo tenetur ad restitutionem illius.</P> | 1677 restituendum. Secundo, consensus, in eo scilicet sine quo rapina |
| 1660 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 arg. 2"><A NAME="42295"><SPAN CLASS="ref">[42295] IIª-IIae q. 78 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut dicitur extra, de usuris, in illa decretali, <I>cum tu sicut asseris, possessiones quae de usuris sunt comparatae debent vendi, et ipsarum pretia his a quibus sunt extorta restitui</I>. Ergo, eadem ratione, quidquid aliud ex pecunia usuraria acquiritur debet restitui.</P> | 1678 fieri non potest. Tertio, recursus, quando scilicet aliquis est |
| 1661 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 arg. 3"><A NAME="42296"><SPAN CLASS="ref">[42296] IIª-IIae q. 78 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illud quod aliquis emit de pecunia usuraria debetur sibi ratione pecuniae quam dedit. Non ergo habet maius ius in re quam acquisivit quam in pecunia quam dedit. Sed pecuniam usurariam tenebatur restituere. Ergo et illud quod ex ea acquirit tenetur restituere.</P> | 1679 receptator latronum et eis patrocinium praestat. Quarto, |
| 1662 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 s. c."><A NAME="42297"><SPAN CLASS="ref">[42297] IIª-IIae q. 78 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra, quilibet potest licite tenere id quod legitime acquisivit. Sed id quod acquiritur per pecuniam usurariam interdum legitime acquiritur. Ergo licite potest retineri.</P> | 1680 participatio, quando scilicet aliquis participat in crimine |
| 1663 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 co."><A NAME="42298"><SPAN CLASS="ref">[42298] IIª-IIae q. 78 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, res quaedam sunt quarum usus est ipsarum rerum consumptio, quae non habent usumfructum, secundum iura. Et ideo si talia fuerint per usuram extorta, puta denarii, triticum, vinum aut aliquid huiusmodi, non tenetur homo ad restituendum nisi id quod accepit, quia id quod de tali re est acquisitum non est fructus huius rei, sed humanae industriae. Nisi forte per detentionem talis rei alter sit damnificatus, amittendo aliquid de bonis suis, tunc enim tenetur ad recompensationem nocumenti. Quaedam vero res sunt quarum usus non est earum consumptio, et talia habent usumfructum, sicut domus et ager et alia huiusmodi. Et ideo si quis domum alterius vel agrum per usuram extorsisset, non solum teneretur restituere domum vel agrum, sed etiam fructus inde perceptos, quia sunt fructus rerum quarum alius est dominus, et ideo ei debentur.</P> | 1681 latrocinii et in praeda. Quinto, tenetur ille qui non obstat, cum |
| 1664 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 ad 1"><A NAME="42299"><SPAN CLASS="ref">[42299] IIª-IIae q. 78 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod radix non solum habet rationem materiae, sicut pecunia usuraria, sed habet etiam aliqualiter rationem causae activae, inquantum administrat nutrimentum. Et ideo non est simile.</P> | 1682 obstare teneatur, sicut principes, qui tenentur custodire iustitiam |
| 1665 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 ad 2"><A NAME="42300"><SPAN CLASS="ref">[42300] IIª-IIae q. 78 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod possessiones quae de usuris sunt comparatae non sunt eorum quorum fuerunt usurae, sed illorum qui eas emerunt. Sunt tamen obligatae illis a quibus fuerunt usurae acceptae, sicut et alia bona usurarii. Et ideo non praecipitur quod assignentur illae possessiones his a quibus fuerunt acceptae usurae, quia forte plus valent quam usurae quas dederunt, sed praecipitur quod vendantur possessiones et earum pretia restituantur, scilicet secundum quantitatem usurae acceptae.</P> | 1683 in terra, si per eorum defectum latrones increscant, ad |
| 1666 <P TITLE="II-II q. 78 a. 3 ad 3"><A NAME="42301"><SPAN CLASS="ref">[42301] IIª-IIae q. 78 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod illud quod acquiritur de pecunia usuraria debetur quidem acquirenti propter pecuniam usurariam datam sicut propter causam instrumentalem, sed propter suam industriam sicut propter causam principalem. Et ideo plus iuris habet in re acquisita de pecunia usuraria quam in ipsa pecunia usuraria.</P> | 1684 restitutionem tenentur; quia redditus quos habent sunt quasi |
| 1667 <BR> | 1685 stipendia ad hoc instituta ut iustitiam conservent in terra. In |
| 1668 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 1686 aliis autem casibus enumeratis non semper obligatur aliquis ad |
| 1669 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 arg. 1"><A NAME="42302"><SPAN CLASS="ref">[42302] IIª-IIae q. 78 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non liceat pecuniam accipere mutuo sub usura. Dicit enim apostolus, Rom. I, quod <I>digni sunt morte non solum qui faciunt peccata, sed etiam qui consentiunt facientibus</I>. Sed ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris consentit usurario in suo peccato, et praebet ei occasionem peccandi. Ergo etiam ipse peccat.</P> | 1687 restituendum. Non enim semper consilium vel adulatio, vel aliquid |
| 1670 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 arg. 2"><A NAME="42303"><SPAN CLASS="ref">[42303] IIª-IIae q. 78 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, pro nullo commodo temporali debet aliquis alteri quamcumque occasionem praebere peccandi, hoc enim pertinet ad rationem scandali activi, quod semper est peccatum, ut supra dictum est. Sed ille qui petit mutuum ab usurario expresse dat ei occasionem peccandi. Ergo pro nullo commodo temporali excusatur.</P> | 1688 huiusmodi, est efficax causa rapinae. Unde tunc solum tenetur |
| 1671 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 arg. 3"><A NAME="42304"><SPAN CLASS="ref">[42304] IIª-IIae q. 78 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, non minor videtur esse necessitas quandoque deponendi pecuniam suam apud usurarium quam mutuum accipiendi ab ipso. Sed deponere pecuniam apud usurarium videtur esse omnino illicitum, sicut illicitum esset deponere gladium apud furiosum, vel virginem committere luxurioso, seu cibum guloso. Ergo neque licitum est accipere mutuum ab usurario.</P> | 1689 consiliator aut palpo, idest adulator, ad restitutionem, quando |
| 1672 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 s. c."><A NAME="42305"><SPAN CLASS="ref">[42305] IIª-IIae q. 78 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra, ille qui iniuriam patitur non peccat, secundum philosophum, in V Ethic., unde iustitia non est media inter duo vitia, ut ibidem dicitur. Sed usurarius peccat inquantum facit iniustitiam accipienti mutuum sub usuris. Ergo ille qui accipit mutuum sub usuris non peccat.</P> | 1690 probabiliter aestimari potest quod ex huiusmodi causis fuerit |
| 1673 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 co."><A NAME="42306"><SPAN CLASS="ref">[42306] IIª-IIae q. 78 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod inducere hominem ad peccandum nullo modo licet, uti tamen peccato alterius ad bonum licitum est, quia et Deus utitur omnibus peccatis ad aliquod bonum, ex quolibet enim malo elicit aliquod bonum, ut dicitur in Enchiridio. Et ideo Augustinus Publicolae quaerenti utrum liceret uti iuramento eius qui per falsos deos iurat, in quo manifeste peccat eis reverentiam divinam adhibens, respondit quod <I>qui utitur fide illius qui per falsos deos iurat, non ad malum sed ad bonum, non peccato illius se sociat, quo per Daemonia iuravit, sed pacto bono eius, quo fidem servavit</I>. Si tamen induceret eum ad iurandum per falsos deos, peccaret. Ita etiam in proposito dicendum est quod nullo modo licet inducere aliquem ad mutuandum sub usuris, licet tamen ab eo qui hoc paratus est facere et usuras exercet, mutuum accipere sub usuris, propter aliquod bonum, quod est subventio suae necessitatis vel alterius. Sicut etiam licet ei qui incidit in latrones manifestare bona quae habet, quae latrones diripiendo peccant, ad hoc quod non occidatur, exemplo decem virorum qui dixerunt ad Ismahel, <I>noli occidere nos, quia habemus thesaurum in agro</I>, ut dicitur Ierem. XLI.</P> | 1691 iniusta acceptio subsecuta.</p> |
| 1674 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 ad 1"><A NAME="42307"><SPAN CLASS="ref">[42307] IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris non consentit in peccatum usurarii, sed utitur eo. Nec placet ei usurarum acceptio, sed mutuatio, quae est bona.</P> | 1692 <p title="II-II q. 62 a. 7 ad 1"><a name="41701"><span class= |
| 1675 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 ad 2"><A NAME="42308"><SPAN CLASS="ref">[42308] IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris non dat usurario occasionem usuras accipiendi, sed mutuandi, ipse autem usurarius sumit occasionem peccandi ex malitia cordis sui. Unde scandalum passivum est ex parte sua, non autem activum ex parte petentis mutuum. Nec tamen propter huiusmodi scandalum passivum debet alius a mutuo petendo desistere, si indigeat, quia huiusmodi passivum scandalum non provenit ex infirmitate vel ignorantia, sed ex malitia.</P> | 1693 "ref">[41701] IIª-IIae q. 62 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum |
| 1676 <P TITLE="II-II q. 78 a. 4 ad 3"><A NAME="42309"><SPAN CLASS="ref">[42309] IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod si quis committeret pecuniam suam usurario non habenti alias unde usuras exerceret; vel hac intentione committeret ut inde copiosius per usuram lucraretur; daret materiam peccanti. Unde et ipse esset particeps culpae. Si autem aliquis usurario alias habenti unde usuras exerceat, pecuniam suam committat ut tutius servetur, non peccat, sed utitur homine peccatore ad bonum.</P> | 1694 ergo dicendum quod non solum peccat ille qui peccatum exequitur, |
| 1677 <DIV CLASS="centro"> | 1695 sed etiam qui quocumque modo peccati est causa sive consiliando, |
| 1678 <BR> | 1696 sive praecipiendo, sive quovis alio modo.</p> |
| 1679 <P> | 1697 <p title="II-II q. 62 a. 7 ad 2"><a name="41702"><span class= |
| 1680 <A HREF="sth3057.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> | 1698 "ref">[41702] IIª-IIae q. 62 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 1681 | 1699 dicendum quod principaliter tenetur restituere ille qui est |
| 1682 <A HREF="sth3079.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> | 1700 principalis in facto, principaliter quidem praecipiens, secundario |
| 1683 </P> | 1701 exequens, et consequenter alii per ordinem. Uno tamen restituente |
| 1684 <BR><HR><BR> | 1702 illi qui passus est damnum, alius eidem restituere non tenetur, sed |
| 1685 <ADDRESS>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad hanc editionem<BR>Iura omnia asservantur<BR>OCLC nr. <A HREF="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" STYLE="text-decoration=none">49644264</A></ADDRESS> | 1703 illi qui sunt principales in facto, et ad quos res pervenit, |
| 1686 </DIV> | 1704 tenentur aliis restituere qui restituerunt. Quando autem aliquis |
| 1687 </BODY> | 1705 praecipit iniustam acceptionem quae non subsequitur, non est |
| 1688 </HTML> | 1706 restitutio facienda, cum restitutio principaliter ordinetur ad |
| 1707 reintegrandam rem eius qui iniuste est damnificatus.</p> | |
| 1708 <p title="II-II q. 62 a. 7 ad 3"><a name="41703"><span class= | |
| 1709 "ref">[41703] IIª-IIae q. 62 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1710 dicendum quod non semper ille qui non manifestat latronem tenetur | |
| 1711 ad restitutionem, aut qui non obstat, vel qui non reprehendit, sed | |
| 1712 solum quando incumbit alicui ex officio, sicut principibus terrae. | |
| 1713 Quibus ex hoc non multum imminet periculum, propter hoc enim | |
| 1714 potestate publica potiuntur, ut sint iustitiae custodes.</p> | |
| 1715 <br /> | |
| 1716 <div class="E">Articulus 8</div> | |
| 1717 <p title="II-II q. 62 a. 8 arg. 1"><a name="41704"><span class= | |
| 1718 "ref">[41704] IIª-IIae q. 62 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum | |
| 1719 sic proceditur. Videtur quod non teneatur aliquis statim | |
| 1720 restituere, sed potius licite possit restitutionem differre. | |
| 1721 Praecepta enim affirmativa non obligant ad semper. Sed necessitas | |
| 1722 restituendi imminet ex praecepto affirmativo. Ergo non obligatur | |
| 1723 homo ad statim restituendum.</p> | |
| 1724 <p title="II-II q. 62 a. 8 arg. 2"><a name="41705"><span class= | |
| 1725 "ref">[41705] IIª-IIae q. 62 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1726 nullus tenetur ad impossibile. Sed quandoque aliquis non potest | |
| 1727 statim restituere. Ergo nullus tenetur ad statim restituendum.</p> | |
| 1728 <p title="II-II q. 62 a. 8 arg. 3"><a name="41706"><span class= | |
| 1729 "ref">[41706] IIª-IIae q. 62 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1730 restitutio est quidam actus virtutis, scilicet iustitiae. Tempus | |
| 1731 autem est una de circumstantiis quae requiruntur ad actus virtutum. | |
| 1732 Cum igitur aliae circumstantiae non sint determinatae in actibus | |
| 1733 virtutum, sed determinabiles secundum rationem prudentiae; videtur | |
| 1734 quod nec in restitutione sit tempus determinatum, ut scilicet | |
| 1735 aliquis teneatur ad statim restituendum.</p> | |
| 1736 <p title="II-II q. 62 a. 8 s. c."><a name="41707"><span class= | |
| 1737 "ref">[41707] IIª-IIae q. 62 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 1738 est quod eadem ratio esse videtur in omnibus quae sunt restituenda. | |
| 1739 Sed ille qui conducit opera mercenarii non potest differre | |
| 1740 restitutionem, ut patet per illud quod habetur Levit. XIX <i>non | |
| 1741 morabitur opus mercenarii tui apud te usque mane</i>. Ergo neque in | |
| 1742 aliis restitutionibus faciendis potest fieri dilatio, sed statim | |
| 1743 restituere oportet.</p> | |
| 1744 <p title="II-II q. 62 a. 8 co."><a name="41708"><span class= | |
| 1745 "ref">[41708] IIª-IIae q. 62 a. 8 co.</span></a> Respondeo | |
| 1746 dicendum quod sicut accipere rem alienam est peccatum contra | |
| 1747 iustitiam, ita etiam detinere eam, quia per hoc quod aliquis | |
| 1748 detinet rem alienam invito domino, impedit eum ab usu rei suae, et | |
| 1749 sic ei facit iniuriam. Manifestum est autem quod nec per modicum | |
| 1750 tempus licet in peccato morari, sed quilibet tenetur statim | |
| 1751 peccatum deserere, secundum illud Eccli. XXI, <i>quasi a facie | |
| 1752 colubri fuge peccatum</i>. Et ideo quilibet tenetur statim | |
| 1753 restituere, vel petere dilationem ab eo qui potest usum rei | |
| 1754 concedere.</p> | |
| 1755 <p title="II-II q. 62 a. 8 ad 1"><a name="41709"><span class= | |
| 1756 "ref">[41709] IIª-IIae q. 62 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1757 ergo dicendum quod praeceptum de restitutione facienda, quamvis | |
| 1758 secundum formam sit affirmativum, implicat tamen in se negativum | |
| 1759 praeceptum, quo prohibemur rem alterius detinere.</p> | |
| 1760 <p title="II-II q. 62 a. 8 ad 2"><a name="41710"><span class= | |
| 1761 "ref">[41710] IIª-IIae q. 62 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1762 dicendum quod quando aliquis non potest statim restituere, ipsa | |
| 1763 impotentia absolvit eum ab instanti restitutione facienda, sicut | |
| 1764 etiam totaliter a restitutione absolvitur si omnino sit impotens. | |
| 1765 Debet tamen remissionem vel dilationem petere ab eo cui debet, aut | |
| 1766 per se aut per alium.</p> | |
| 1767 <p title="II-II q. 62 a. 8 ad 3"><a name="41711"><span class= | |
| 1768 "ref">[41711] IIª-IIae q. 62 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1769 dicendum quod cuiuscumque circumstantiae omissio contrariatur | |
| 1770 virtuti, pro determinata est habenda, et oportet illam | |
| 1771 circumstantiam observare. Et quia per dilationem restitutionis | |
| 1772 committitur peccatum iniustae detentionis, quod iustitiae | |
| 1773 opponitur, ideo necesse est tempus esse determinatum, ut statim | |
| 1774 restitutio fiat.</p> | |
| 1775 <br /> | |
| 1776 <div class="D">Quaestio 63</div> | |
| 1777 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 1778 <p title="II-II q. 63 pr."><a name="41712"><span class= | |
| 1779 "ref">[41712] IIª-IIae q. 63 pr.</span></a> Deinde | |
| 1780 considerandum est de vitiis oppositis praedictis iustitiae | |
| 1781 partibus. Et primo, de acceptione personarum, quae opponitur | |
| 1782 iustitiae distributivae; secundo, de peccatis quae opponuntur | |
| 1783 iustitiae commutativae. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, | |
| 1784 utrum personarum acceptio sit peccatum. Secundo, utrum habeat locum | |
| 1785 in dispensatione spiritualium. Tertio, utrum in exhibitione | |
| 1786 honorum. Quarto, utrum in iudiciis.</p> | |
| 1787 <br /> | |
| 1788 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 1789 <p title="II-II q. 63 a. 1 arg. 1"><a name="41713"><span class= | |
| 1790 "ref">[41713] IIª-IIae q. 63 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 1791 sic proceditur. Videtur quod personarum acceptio non sit peccatum. | |
| 1792 In nomine enim personae intelligitur personae dignitas. Sed | |
| 1793 considerare dignitates personarum pertinet ad distributivam | |
| 1794 iustitiam. Ergo personarum acceptio non est peccatum.</p> | |
| 1795 <p title="II-II q. 63 a. 1 arg. 2"><a name="41714"><span class= | |
| 1796 "ref">[41714] IIª-IIae q. 63 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1797 in rebus humanis personae sunt principaliores quam res, quia res | |
| 1798 sunt propter personas, et non e converso. Sed rerum acceptio non | |
| 1799 est peccatum. Ergo multo minus acceptio personarum.</p> | |
| 1800 <p title="II-II q. 63 a. 1 arg. 3"><a name="41715"><span class= | |
| 1801 "ref">[41715] IIª-IIae q. 63 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1802 apud Deum nulla potest esse iniquitas vel peccatum. Sed Deus | |
| 1803 videtur personas accipere, quia interdum duorum hominum unius | |
| 1804 conditionis unum assumit per gratiam, et alterum relinquit in | |
| 1805 peccato, secundum illud Matth. XXIV, <i>duo erunt in lecto, unus | |
| 1806 assumetur et alius relinquetur</i>. Ergo acceptio personarum non | |
| 1807 est peccatum.</p> | |
| 1808 <p title="II-II q. 63 a. 1 s. c."><a name="41716"><span class= | |
| 1809 "ref">[41716] IIª-IIae q. 63 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 1810 nihil prohibetur in lege divina nisi peccatum. Sed personarum | |
| 1811 acceptio prohibetur Deut. I, ubi dicitur, <i>non accipietis | |
| 1812 cuiusquam personam</i>. Ergo personarum acceptio est peccatum.</p> | |
| 1813 <p title="II-II q. 63 a. 1 co."><a name="41717"><span class= | |
| 1814 "ref">[41717] IIª-IIae q. 63 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 1815 dicendum quod personarum acceptio opponitur distributivae | |
| 1816 iustitiae. Consistit enim aequalitas distributivae iustitiae in hoc | |
| 1817 quod diversis personis diversa tribuuntur secundum proportionem ad | |
| 1818 dignitates personarum. Si ergo aliquis consideret illam | |
| 1819 proprietatem personae propter quam id quod ei confertur est ei | |
| 1820 debitum, non erit acceptio personae, sed causae, unde Glossa, super | |
| 1821 illud ad Ephes. VI, <i>non est personarum acceptio apud Deum</i>, | |
| 1822 dicit quod iudex iustus causas discernit, non personas. Puta si | |
| 1823 aliquis promoveat aliquem ad magisterium propter sufficientiam | |
| 1824 scientiae, hic attenditur causa debita, non persona, si autem | |
| 1825 aliquis consideret in eo cui aliquid confert, non id propter quod | |
| 1826 id quod ei datur esset ei proportionatum vel debitum, sed solum hoc | |
| 1827 quod est iste homo, puta Petrus vel Martinus, est hic acceptio | |
| 1828 personae, quia non attribuitur ei aliquid propter aliquam causam | |
| 1829 quae faciat eum dignum, sed simpliciter attribuitur personae. Ad | |
| 1830 personam autem refertur quaecumque conditio non faciens ad causam | |
| 1831 propter quam sit dignus hoc dono, puta si aliquis promoveat aliquem | |
| 1832 ad praelationem vel magisterium quia est dives, vel quia est | |
| 1833 consanguineus suus, est acceptio personae. Contingit tamen aliquam | |
| 1834 conditionem personae facere eam dignam respectu unius rei, et non | |
| 1835 respectu alterius, sicut consanguinitas facit aliquem dignum ad hoc | |
| 1836 quod instituatur heres patrimonii, non autem ad hoc quod conferatur | |
| 1837 ei praelatio ecclesiastica. Et ideo eadem conditio personae in uno | |
| 1838 negotio considerata facit acceptionem personae, in alio autem non | |
| 1839 facit. Sic ergo patet quod personarum acceptio opponitur iustitiae | |
| 1840 distributivae in hoc quod praeter proportionem agitur. Nihil autem | |
| 1841 opponitur virtuti nisi peccatum. Unde consequens est quod | |
| 1842 personarum acceptio sit peccatum.</p> | |
| 1843 <p title="II-II q. 63 a. 1 ad 1"><a name="41718"><span class= | |
| 1844 "ref">[41718] IIª-IIae q. 63 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1845 ergo dicendum quod in distributiva iustitia considerantur | |
| 1846 conditiones personarum quae faciunt ad causam dignitatis vel | |
| 1847 debiti. Sed in acceptione personarum considerantur conditiones quae | |
| 1848 non faciunt ad causam, ut dictum est.</p> | |
| 1849 <p title="II-II q. 63 a. 1 ad 2"><a name="41719"><span class= | |
| 1850 "ref">[41719] IIª-IIae q. 63 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1851 dicendum quod personae proportionantur et dignae redduntur | |
| 1852 aliquibus quae eis distribuuntur, propter aliquas res quae | |
| 1853 pertinent ad conditionem personae, et ideo huiusmodi conditiones | |
| 1854 sunt attendendae tanquam propriae causae. Cum autem considerantur | |
| 1855 ipsae personae, attenditur non causa ut causa. Et ideo patet quod, | |
| 1856 quamvis personae sint digniores simpliciter, non tamen sunt | |
| 1857 digniores quoad hoc.</p> | |
| 1858 <p title="II-II q. 63 a. 1 ad 3"><a name="41720"><span class= | |
| 1859 "ref">[41720] IIª-IIae q. 63 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1860 dicendum quod duplex est datio. Una quidem pertinens ad iustitiam, | |
| 1861 qua scilicet aliquis dat alicui quod ei debetur. Et circa tales | |
| 1862 dationes attenditur personarum acceptio. Alia est datio ad | |
| 1863 liberalitatem pertinens, qua scilicet gratis datur alicui quod ei | |
| 1864 non debetur. Et talis est collatio munerum gratiae, per quae | |
| 1865 peccatores assumuntur a Deo. Et in hac donatione non habet locum | |
| 1866 personarum acceptio, quia quilibet potest absque iniustitia de suo | |
| 1867 dare quantum vult et cui vult, secundum illud Matth. XX, <i>an non | |
| 1868 licet mihi quod volo facere? Tolle quod tuum est, et vade</i>.</p> | |
| 1869 <br /> | |
| 1870 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 1871 <p title="II-II q. 63 a. 2 arg. 1"><a name="41721"><span class= | |
| 1872 "ref">[41721] IIª-IIae q. 63 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 1873 secundum sic proceditur. Videtur quod in dispensatione spiritualium | |
| 1874 locum non habeat personarum acceptio. Conferre enim dignitatem | |
| 1875 ecclesiasticam seu beneficium alicui propter consanguinitatem | |
| 1876 videtur ad acceptionem personarum pertinere, quia consanguinitas | |
| 1877 non est causa faciens hominem dignum ecclesiastico beneficio. Sed | |
| 1878 hoc non videtur esse peccatum, cum hoc ex consuetudine praelati | |
| 1879 Ecclesiae faciant. Ergo peccatum personarum acceptionis non videtur | |
| 1880 locum habere in dispensatione spiritualium.</p> | |
| 1881 <p title="II-II q. 63 a. 2 arg. 2"><a name="41722"><span class= | |
| 1882 "ref">[41722] IIª-IIae q. 63 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1883 praeferre divitem pauperi videtur ad acceptionem personarum | |
| 1884 pertinere, ut patet Iac. II. Sed facilius dispensatur cum divitibus | |
| 1885 et potentibus quod contrahant matrimonium in gradu prohibito, quam | |
| 1886 cum aliis. Ergo peccatum personarum acceptionis non videtur locum | |
| 1887 habere circa dispensationem spiritualium.</p> | |
| 1888 <p title="II-II q. 63 a. 2 arg. 3"><a name="41723"><span class= | |
| 1889 "ref">[41723] IIª-IIae q. 63 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1890 secundum iura sufficit eligere bonum, non autem requiritur quod | |
| 1891 aliquis eligat meliorem. Sed eligere minus bonum ad aliquid altius | |
| 1892 videtur ad acceptionem personarum pertinere. Ergo personarum | |
| 1893 acceptio non est peccatum in spiritualibus.</p> | |
| 1894 <p title="II-II q. 63 a. 2 arg. 4"><a name="41724"><span class= | |
| 1895 "ref">[41724] IIª-IIae q. 63 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1896 secundum statuta Ecclesiae eligendus est aliquis de gremio | |
| 1897 Ecclesiae. Sed hoc videtur ad acceptionem personarum pertinere, | |
| 1898 quia quandoque sufficientiores alibi invenirentur. Ergo personarum | |
| 1899 acceptio non est peccatum in spiritualibus.</p> | |
| 1900 <p title="II-II q. 63 a. 2 s. c."><a name="41725"><span class= | |
| 1901 "ref">[41725] IIª-IIae q. 63 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 1902 est quod dicitur Iac. II, <i>nolite in personarum acceptione habere | |
| 1903 fidem domini nostri Iesu Christi</i>. Ubi dicit Glossa Augustini, | |
| 1904 <i>quis ferat si quis divitem eligat ad sedem honoris Ecclesiae, | |
| 1905 contempto paupere instructiore et sanctiore?</i></p> | |
| 1906 <p title="II-II q. 63 a. 2 co."><a name="41726"><span class= | |
| 1907 "ref">[41726] IIª-IIae q. 63 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 1908 dicendum quod, sicut dictum est, acceptio personarum est peccatum | |
| 1909 inquantum contrariatur iustitiae. Quanto autem in maioribus aliquis | |
| 1910 iustitiam transgreditur, tanto gravius peccat. Unde cum spiritualia | |
| 1911 sint temporalibus potiora, gravius peccatum est personas accipere | |
| 1912 in dispensatione spiritualium quam in dispensatione temporalium. Et | |
| 1913 quia personarum acceptio est cum aliquid personae attribuitur | |
| 1914 praeter proportionem dignitatis ipsius, considerare oportet quod | |
| 1915 dignitas alicuius personae potest attendi dupliciter. Uno modo, | |
| 1916 simpliciter et secundum se, et sic maioris dignitatis est ille qui | |
| 1917 magis abundat in spiritualibus gratiae donis. Alio modo, per | |
| 1918 comparationem ad bonum commune, contingit enim quandoque quod ille | |
| 1919 qui est minus sanctus et minus sciens, potest maius conferre ad | |
| 1920 bonum commune, propter potentiam vel industriam saecularem, vel | |
| 1921 propter aliquid huiusmodi. Et quia dispensationes spiritualium | |
| 1922 principalius ordinantur ad utilitatem communem, secundum illud I ad | |
| 1923 Cor. XII, <i>unicuique datur manifestatio spiritus ad | |
| 1924 utilitatem</i>; ideo quandoque absque acceptione personarum in | |
| 1925 dispensatione spiritualium illi qui sunt simpliciter minus boni, | |
| 1926 melioribus praeferuntur, sicut etiam et Deus gratias gratis datas | |
| 1927 quandoque concedit minus bonis.</p> | |
| 1928 <p title="II-II q. 63 a. 2 ad 1"><a name="41727"><span class= | |
| 1929 "ref">[41727] IIª-IIae q. 63 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 1930 ergo dicendum quod circa consanguineos praelati distinguendum est. | |
| 1931 Quia quandoque sunt minus digni et simpliciter, et per respectum ad | |
| 1932 bonum commune. Et sic si dignioribus praeferantur, est peccatum | |
| 1933 personarum acceptionis in dispensatione spiritualium, quorum | |
| 1934 praelatus ecclesiasticus non est dominus, ut possit ea dare pro | |
| 1935 libito, sed dispensator, secundum illud I ad Cor. IV, <i>sic nos | |
| 1936 existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum | |
| 1937 Dei</i>. Quandoque vero consanguinei praelati ecclesiastici sunt | |
| 1938 aeque digni ut alii. Et sic licite potest, absque personarum | |
| 1939 acceptione, consanguineos suos praeferre, quia saltem in hoc | |
| 1940 praeeminent, quod de ipsis magis confidere potest ut unanimiter | |
| 1941 secum negotia Ecclesiae tractent. Esset tamen hoc propter scandalum | |
| 1942 dimittendum, si ex hoc aliqui exemplum sumerent, etiam praeter | |
| 1943 dignitatem, bona Ecclesiae consanguineis dandi.</p> | |
| 1944 <p title="II-II q. 63 a. 2 ad 2"><a name="41728"><span class= | |
| 1945 "ref">[41728] IIª-IIae q. 63 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1946 dicendum quod dispensatio matrimonii contrahendi principaliter | |
| 1947 fieri consuevit propter foedus pacis firmandum, quod quidem magis | |
| 1948 est necessarium communi utilitati circa personas excellentes. Ideo | |
| 1949 cum eis facilius dispensatur absque peccato acceptionis | |
| 1950 personarum.</p> | |
| 1951 <p title="II-II q. 63 a. 2 ad 3"><a name="41729"><span class= | |
| 1952 "ref">[41729] IIª-IIae q. 63 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1953 dicendum quod quantum ad hoc quod electio impugnari non possit in | |
| 1954 foro iudiciali, sufficit eligere bonum, nec oportet eligere | |
| 1955 meliorem, quia sic omnis electio posset habere calumniam. Sed | |
| 1956 quantum ad conscientiam eligentis, necesse est eligere meliorem vel | |
| 1957 simpliciter, vel in comparatione ad bonum commune. Quia si potest | |
| 1958 haberi aliquis magis idoneus erga aliquam dignitatem et alius | |
| 1959 praeferatur, oportet quod hoc sit propter aliquam causam. Quae | |
| 1960 quidem si pertineat ad negotium, quantum ad hoc erit ille qui | |
| 1961 eligitur magis idoneus. Si vero non pertineat ad negotium id quod | |
| 1962 consideratur ut causa, erit manifeste acceptio personae.</p> | |
| 1963 <p title="II-II q. 63 a. 2 ad 4"><a name="41730"><span class= | |
| 1964 "ref">[41730] IIª-IIae q. 63 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1965 dicendum quod ille qui de gremio Ecclesiae assumitur, ut in | |
| 1966 pluribus consuevit esse utilior quantum ad bonum commune, quia | |
| 1967 magis diligit Ecclesiam in qua est nutritus. Et propter hoc etiam | |
| 1968 mandatur Deut. XVII, <i>non poteris alterius gentis facere regem, | |
| 1969 qui non sit frater tuus</i>.</p> | |
| 1970 <br /> | |
| 1971 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 1972 <p title="II-II q. 63 a. 3 arg. 1"><a name="41731"><span class= | |
| 1973 "ref">[41731] IIª-IIae q. 63 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 1974 sic proceditur. Videtur quod in exhibitione honoris et reverentiae | |
| 1975 non habeat locum peccatum acceptionis personarum. Honor enim nihil | |
| 1976 aliud esse videtur quam reverentia quaedam alicui exhibita in | |
| 1977 testimonium virtutis, ut patet per philosophum, in I Ethic. Sed | |
| 1978 praelati et principes sunt honorandi, etiam si sint mali; sicut | |
| 1979 etiam et parentes, de quibus mandatur Exod. XX, honora patrem tuum | |
| 1980 et matrem tuam; et etiam domini sunt a servis honorandi, etiam si | |
| 1981 sint mali, secundum illud I ad Tim. VI, <i>quicumque sunt sub iugo | |
| 1982 servi, dominos suos honore dignos arbitrentur</i>. Ergo videtur | |
| 1983 quod acceptio personae non sit peccatum in exhibitione honoris.</p> | |
| 1984 <p title="II-II q. 63 a. 3 arg. 2"><a name="41732"><span class= | |
| 1985 "ref">[41732] IIª-IIae q. 63 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1986 Levit. XIX praecipitur, <i>coram cano capite consurge, et honora | |
| 1987 personam senis</i>. Sed hoc videtur ad acceptionem personarum | |
| 1988 pertinere, quia quandoque senes non sunt virtuosi, secundum illud | |
| 1989 Dan. XIII, <i>egressa est iniquitas a senioribus populi</i>. Ergo | |
| 1990 acceptio personarum non est peccatum in exhibitione honoris.</p> | |
| 1991 <p title="II-II q. 63 a. 3 arg. 3"><a name="41733"><span class= | |
| 1992 "ref">[41733] IIª-IIae q. 63 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1993 super illud Iac. II, <i>nolite in personarum acceptione habere</i> | |
| 1994 etc., dicit Glossa Augustini, <i>si hoc quod Iacobus dicit, si | |
| 1995 introierit in conventum vestrum vir habens anulum aureum etc., | |
| 1996 intelligatur de quotidianis consessibus quis hic non peccat, si | |
| 1997 tamen peccat?</i> Sed haec est acceptio personarum, divites propter | |
| 1998 divitias honorare, dicit enim Gregorius, in quadam homilia, | |
| 1999 <i>superbia nostra retunditur, quia in hominibus non naturam, qua | |
| 2000 ad imaginem Dei facti sunt, sed divitias honoramus</i>; et sic, cum | |
| 2001 divitiae non sint debita causa honoris, pertinebit hoc ad | |
| 2002 personarum acceptionem. Ergo personarum acceptio non est peccatum | |
| 2003 circa exhibitionem honoris.</p> | |
| 2004 <p title="II-II q. 63 a. 3 s. c."><a name="41734"><span class= | |
| 2005 "ref">[41734] IIª-IIae q. 63 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 2006 est quod dicitur in Glossa Iac. II, <i>quicumque divitem propter | |
| 2007 divitias honorat, peccat</i>. Et pari ratione, si aliquis honoretur | |
| 2008 propter alias causas quae non faciunt dignum honore, quod pertinet | |
| 2009 ad acceptionem personarum. Ergo acceptio personarum in exhibitione | |
| 2010 honoris est peccatum.</p> | |
| 2011 <p title="II-II q. 63 a. 3 co."><a name="41735"><span class= | |
| 2012 "ref">[41735] IIª-IIae q. 63 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 2013 dicendum quod honor est quoddam testimonium de virtute eius qui | |
| 2014 honoratur, et ideo sola virtus est debita causa honoris. Sciendum | |
| 2015 tamen quod aliquis potest honorari non solum propter virtutem | |
| 2016 propriam, sed etiam propter virtutem alterius. Sicut principes et | |
| 2017 praelati honorantur etiam si sint mali, inquantum gerunt personam | |
| 2018 Dei et communitatis cui praeficiuntur, secundum illud Prov. XXVI, | |
| 2019 <i>sicut qui immittit lapides in acervum Mercurii, ita qui tribuit | |
| 2020 insipienti honorem</i>. Quia gentiles rationem attribuebant | |
| 2021 Mercurio, acervus Mercurii dicitur cumulus ratiocinii, in quo | |
| 2022 mercator quandoque mittit unum lapillum loco centum marcarum, ita | |
| 2023 etiam honoratur insipiens, quia ponitur loco Dei et loco totius | |
| 2024 communitatis. Et eadem ratione parentes et domini sunt honorandi, | |
| 2025 propter participationem divinae dignitatis, qui est omnium pater et | |
| 2026 dominus. Senes autem sunt honorandi propter signum virtutis, quod | |
| 2027 est senectus, licet hoc signum quandoque deficiat. Unde, ut dicitur | |
| 2028 Sap. IV, <i>senectus vere honoranda est non diuturna neque annorum | |
| 2029 numero computata, cani autem sunt sensus hominis, et aetas | |
| 2030 senectutis vita est immaculata</i>. Divites autem honorandi sunt | |
| 2031 propter hoc quod maiorem locum in communitatibus obtinent. Si autem | |
| 2032 solum intuitu divitiarum honorentur, erit peccatum acceptionis | |
| 2033 personarum.</p> | |
| 2034 <p title="II-II q. 63 a. 3 ad arg."><a name="41736"><span class= | |
| 2035 "ref">[41736] IIª-IIae q. 63 a. 3 ad arg.</span></a> Et per | |
| 2036 hoc patet responsio ad obiecta.</p> | |
| 2037 <br /> | |
| 2038 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 2039 <p title="II-II q. 63 a. 4 arg. 1"><a name="41737"><span class= | |
| 2040 "ref">[41737] IIª-IIae q. 63 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 2041 sic proceditur. Videtur quod in iudiciis locum non habeat peccatum | |
| 2042 acceptionis personarum. Acceptio enim personarum opponitur | |
| 2043 distributivae iustitiae, ut dictum est. Sed iudicia maxime videntur | |
| 2044 ad iustitiam commutativam pertinere. Ergo personarum acceptio non | |
| 2045 habet locum in iudiciis.</p> | |
| 2046 <p title="II-II q. 63 a. 4 arg. 2"><a name="41738"><span class= | |
| 2047 "ref">[41738] IIª-IIae q. 63 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2048 poenae secundum aliquod iudicium infliguntur. Sed in poenis | |
| 2049 accipiuntur personae absque peccato, quia gravius puniuntur qui | |
| 2050 inferunt iniuriam in personas principum quam qui in personas | |
| 2051 aliorum. Ergo personarum acceptio non habet locum in iudiciis.</p> | |
| 2052 <p title="II-II q. 63 a. 4 arg. 3"><a name="41739"><span class= | |
| 2053 "ref">[41739] IIª-IIae q. 63 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2054 Eccli. IV dicitur, <i>in iudicando esto pupillis misericors</i>. | |
| 2055 Sed hoc videtur accipere personam pauperis. Ergo acceptio personae | |
| 2056 in iudiciis non est peccatum.</p> | |
| 2057 <p title="II-II q. 63 a. 4 s. c."><a name="41740"><span class= | |
| 2058 "ref">[41740] IIª-IIae q. 63 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 2059 est quod dicitur Prov. XVIII, <i>accipere personam in iudicio non | |
| 2060 est bonum</i>.</p> | |
| 2061 <p title="II-II q. 63 a. 4 co."><a name="41741"><span class= | |
| 2062 "ref">[41741] IIª-IIae q. 63 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 2063 dicendum quod, sicut supra dictum est, iudicium est actus | |
| 2064 iustitiae, prout iudex ad aequalitatem iustitiae reducit ea quae | |
| 2065 inaequalitatem oppositam facere possunt. Personarum autem acceptio | |
| 2066 inaequalitatem quandam habet, inquantum attribuitur alicui personae | |
| 2067 praeter proportionem suam, in qua consistit aequalitas iustitiae. | |
| 2068 Et ideo manifestum est quod per personarum acceptionem iudicium | |
| 2069 corrumpitur.</p> | |
| 2070 <p title="II-II q. 63 a. 4 ad 1"><a name="41742"><span class= | |
| 2071 "ref">[41742] IIª-IIae q. 63 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2072 ergo dicendum quod iudicium dupliciter potest considerari. Uno | |
| 2073 modo, quantum ad ipsam rem iudicatam. Et sic iudicium se habet | |
| 2074 communiter ad commutativam et ad distributivam iustitiam, potest | |
| 2075 enim iudicio definiri qualiter aliquid commune sit distribuendum in | |
| 2076 multos, et qualiter unus alteri restituat quod ab eo accepit. Alio | |
| 2077 modo potest considerari quantum ad ipsam formam iudicii, prout | |
| 2078 scilicet iudex, etiam in ipsa commutativa iustitia, ab uno accipit | |
| 2079 et alteri dat. Et hoc pertinet ad distributivam iustitiam. Et | |
| 2080 secundum hoc in quolibet iudicio locum habere potest personarum | |
| 2081 acceptio.</p> | |
| 2082 <p title="II-II q. 63 a. 4 ad 2"><a name="41743"><span class= | |
| 2083 "ref">[41743] IIª-IIae q. 63 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2084 dicendum quod cum punitur gravius aliquis propter iniuriam in | |
| 2085 maiorem personam commissam, non est personarum acceptio, quia ipsa | |
| 2086 diversitas personae facit, quantum ad hoc, diversitatem rei, ut | |
| 2087 supra dictum est.</p> | |
| 2088 <p title="II-II q. 63 a. 4 ad 3"><a name="41744"><span class= | |
| 2089 "ref">[41744] IIª-IIae q. 63 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2090 dicendum quod homo in iudicio debet pauperi subvenire quantum fieri | |
| 2091 potest, tamen sine laesione iustitiae. Alioquin habet locum illud | |
| 2092 quod dicitur Exod. XXIII, <i>pauperis quoque non misereberis in | |
| 2093 iudicio</i>.</p> | |
| 2094 <br /> | |
| 2095 <div class="D">Quaestio 64</div> | |
| 2096 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 2097 <p title="II-II q. 64 pr."><a name="41745"><span class= | |
| 2098 "ref">[41745] IIª-IIae q. 64 pr.</span></a> Deinde | |
| 2099 considerandum est de vitiis oppositis commutativae iustitiae. Et | |
| 2100 primo considerandum est de peccatis quae committuntur circa | |
| 2101 involuntarias commutationes; secundo, de peccatis quae committuntur | |
| 2102 circa commutationes voluntarias. Committuntur autem peccata circa | |
| 2103 involuntarias commutationes per hoc quod aliquod nocumentum proximo | |
| 2104 infertur contra eius voluntatem, quod quidem potest fieri | |
| 2105 dupliciter, scilicet facto, et verbo. Facto quidem, cum proximus | |
| 2106 laeditur vel in persona propria; vel in persona coniuncta; vel in | |
| 2107 propriis rebus. De his ergo per ordinem considerandum est. Et | |
| 2108 primo, de homicidio, per quod maxime nocetur proximo. Et circa hoc | |
| 2109 quaeruntur octo. Primo, utrum occidere animalia bruta, vel etiam | |
| 2110 plantas, sit peccatum. Secundo, utrum occidere peccatorem sit | |
| 2111 licitum. Tertio, utrum hoc liceat privatae personae, vel solum | |
| 2112 publicae. Quarto, utrum hoc liceat clerico. Quinto, utrum liceat | |
| 2113 alicui occidere seipsum. Sexto, utrum liceat occidere hominem | |
| 2114 iustum. Septimo, utrum liceat alicui occidere hominem seipsum | |
| 2115 defendendo. Octavo, utrum homicidium casuale sit peccatum | |
| 2116 mortale.</p> | |
| 2117 <br /> | |
| 2118 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 2119 <p title="II-II q. 64 a. 1 arg. 1"><a name="41746"><span class= | |
| 2120 "ref">[41746] IIª-IIae q. 64 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 2121 sic proceditur. Videtur quod occidere quaecumque viventia sit | |
| 2122 illicitum. Dicit enim apostolus, ad Rom. XIII, <i>qui ordinationi | |
| 2123 Dei resistit, ipse sibi damnationem acquirit</i>. Sed per | |
| 2124 ordinationem divinae providentiae omnia viventia conservantur, | |
| 2125 secundum illud Psalm., <i>qui producit in montibus faenum, et dat | |
| 2126 iumentis escam ipsorum</i>. Ergo mortificare quaecumque viventia | |
| 2127 videtur esse illicitum.</p> | |
| 2128 <p title="II-II q. 64 a. 1 arg. 2"><a name="41747"><span class= | |
| 2129 "ref">[41747] IIª-IIae q. 64 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2130 homicidium est peccatum ex eo quod homo privatur vita. Sed vita | |
| 2131 communis est omnibus animalibus et plantis. Ergo eadem ratione | |
| 2132 videtur esse peccatum occidere bruta animalia et plantas.</p> | |
| 2133 <p title="II-II q. 64 a. 1 arg. 3"><a name="41748"><span class= | |
| 2134 "ref">[41748] IIª-IIae q. 64 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2135 in lege divina non determinatur specialis poena nisi peccato. Sed | |
| 2136 occidenti ovem vel bovem alterius statuitur poena determinata in | |
| 2137 lege divina, ut patet Exod. XXII. Ergo occisio brutorum animalium | |
| 2138 est peccatum.</p> | |
| 2139 <p title="II-II q. 64 a. 1 s. c."><a name="41749"><span class= | |
| 2140 "ref">[41749] IIª-IIae q. 64 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 2141 est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>cum audimus, non | |
| 2142 occides, non accipimus hoc dictum esse de fructetis, quia nullus | |
| 2143 eis est sensus, nec de irrationalibus animalibus, quia nulla nobis | |
| 2144 ratione sociantur. Restat ergo ut de homine intelligamus quod | |
| 2145 dictum est, non occides</i>.</p> | |
| 2146 <p title="II-II q. 64 a. 1 co."><a name="41750"><span class= | |
| 2147 "ref">[41750] IIª-IIae q. 64 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 2148 dicendum quod nullus peccat ex hoc quod utitur re aliqua ad hoc ad | |
| 2149 quod est. In rerum autem ordine imperfectiora sunt propter | |
| 2150 perfectiora, sicut etiam in generationis via natura ab imperfectis | |
| 2151 ad perfecta procedit. Et inde est quod sicut in generatione hominis | |
| 2152 prius est vivum, deinde animal, ultimo autem homo; ita etiam ea | |
| 2153 quae tantum vivunt, ut plantae, sunt communiter propter omnia | |
| 2154 animalia, et animalia sunt propter hominem. Et ideo si homo utatur | |
| 2155 plantis ad utilitatem animalium, et animalibus ad utilitatem | |
| 2156 hominum, non est illicitum, ut etiam per philosophum patet, in I | |
| 2157 Polit. Inter alios autem usus maxime necessarius esse videtur ut | |
| 2158 animalia plantis utantur in cibum, et homines animalibus, quod sine | |
| 2159 mortificatione eorum fieri non potest. Et ideo licitum est et | |
| 2160 plantas mortificare in usum animalium, et animalia in usum hominum, | |
| 2161 ex ipsa ordinatione divina, dicitur enim Gen. I, <i>ecce, dedi | |
| 2162 vobis omnem herbam et universa ligna, ut sint vobis in escam et | |
| 2163 cunctis animantibus</i>. Et Gen. IX dicitur, <i>omne quod movetur | |
| 2164 et vivit, erit vobis in cibum</i>.</p> | |
| 2165 <p title="II-II q. 64 a. 1 ad 1"><a name="41751"><span class= | |
| 2166 "ref">[41751] IIª-IIae q. 64 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2167 ergo dicendum quod ex ordinatione divina conservatur vita animalium | |
| 2168 et plantarum non propter seipsam, sed propter hominem. Unde ut | |
| 2169 Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>iustissima ordinatione | |
| 2170 creatoris et vita et mors eorum nostris usibus subditur</i>.</p> | |
| 2171 <p title="II-II q. 64 a. 1 ad 2"><a name="41752"><span class= | |
| 2172 "ref">[41752] IIª-IIae q. 64 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2173 dicendum quod animalia bruta et plantae non habent vitam | |
| 2174 rationalem, per quam a seipsis agantur, sed semper aguntur quasi ab | |
| 2175 alio, naturali quodam impulsu. Et hoc est signum quod sunt | |
| 2176 naturaliter serva, et aliorum usibus accommodata.</p> | |
| 2177 <p title="II-II q. 64 a. 1 ad 3"><a name="41753"><span class= | |
| 2178 "ref">[41753] IIª-IIae q. 64 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2179 dicendum quod ille qui occidit bovem alterius peccat quidem, non | |
| 2180 quia occidit bovem, sed quia damnificat hominem in re sua. Unde non | |
| 2181 continetur sub peccato homicidii, sed sub peccato furti vel | |
| 2182 rapinae.</p> | |
| 2183 <br /> | |
| 2184 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 2185 <p title="II-II q. 64 a. 2 arg. 1"><a name="41754"><span class= | |
| 2186 "ref">[41754] IIª-IIae q. 64 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2187 secundum sic proceditur. Videtur quod non sit licitum occidere | |
| 2188 homines peccatores. Dominus enim, Matth. XIII, in parabola, | |
| 2189 prohibuit extirpare zizania, qui sunt filii nequam, ut ibidem | |
| 2190 dicitur. Sed omne quod est prohibitum a Deo est peccatum. Ergo | |
| 2191 occidere peccatorem est peccatum.</p> | |
| 2192 <p title="II-II q. 64 a. 2 arg. 2"><a name="41755"><span class= | |
| 2193 "ref">[41755] IIª-IIae q. 64 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2194 iustitia humana conformatur iustitiae divinae. Sed secundum divinam | |
| 2195 iustitiam peccatores ad poenitentiam reservantur, secundum illud | |
| 2196 Ezech. XVIII, <i>nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et | |
| 2197 vivat</i>. Ergo videtur esse omnino iniustum quod peccatores | |
| 2198 occidantur.</p> | |
| 2199 <p title="II-II q. 64 a. 2 arg. 3"><a name="41756"><span class= | |
| 2200 "ref">[41756] IIª-IIae q. 64 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2201 illud quod est secundum se malum nullo bono fine fieri licet, ut | |
| 2202 patet per Augustinum, in libro contra mendacium, et per | |
| 2203 philosophum, in II Ethic. Sed occidere hominem secundum se est | |
| 2204 malum, quia ad omnes homines debemus caritatem habere; amicos autem | |
| 2205 volumus vivere et esse, ut dicitur in IX Ethic. Ergo nullo modo | |
| 2206 licet hominem peccatorem interficere.</p> | |
| 2207 <p title="II-II q. 64 a. 2 s. c."><a name="41757"><span class= | |
| 2208 "ref">[41757] IIª-IIae q. 64 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 2209 est quod dicitur Exod. XXII, <i>maleficos non patieris vivere</i>; | |
| 2210 et in Psalm., <i>in matutino interficiebam omnes peccatores | |
| 2211 terrae</i>.</p> | |
| 2212 <p title="II-II q. 64 a. 2 co."><a name="41758"><span class= | |
| 2213 "ref">[41758] IIª-IIae q. 64 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 2214 dicendum quod, sicut dictum est, licitum est occidere animalia | |
| 2215 bruta inquantum ordinantur naturaliter ad hominum usum, sicut | |
| 2216 imperfectum ordinatur ad perfectum. Omnis autem pars ordinatur ad | |
| 2217 totum ut imperfectum ad perfectum. Et ideo omnis pars naturaliter | |
| 2218 est propter totum. Et propter hoc videmus quod si saluti totius | |
| 2219 corporis humani expediat praecisio alicuius membri, puta cum est | |
| 2220 putridum et corruptivum aliorum, laudabiliter et salubriter | |
| 2221 abscinditur. Quaelibet autem persona singularis comparatur ad totam | |
| 2222 communitatem sicut pars ad totum. Et ideo si aliquis homo sit | |
| 2223 periculosus communitati et corruptivus ipsius propter aliquod | |
| 2224 peccatum, laudabiliter et salubriter occiditur, ut bonum commune | |
| 2225 conservetur, modicum enim fermentum totam massam corrumpit, ut | |
| 2226 dicitur I ad Cor. V.</p> | |
| 2227 <p title="II-II q. 64 a. 2 ad 1"><a name="41759"><span class= | |
| 2228 "ref">[41759] IIª-IIae q. 64 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2229 ergo dicendum quod dominus abstinendum mandavit ab eradicatione | |
| 2230 zizaniorum ut tritico parceretur, idest bonis. Quod quidem fit | |
| 2231 quando non possunt occidi mali quin simul occidantur et boni, vel | |
| 2232 quia latent inter bonos; vel quia habent multos sequaces, ita quod | |
| 2233 sine bonorum periculo interfici non possunt; ut Augustinus dicit, | |
| 2234 contra Parmen. Unde dominus docet magis esse sinendum malos vivere, | |
| 2235 et ultionem reservandum usque ad extremum iudicium, quam quod boni | |
| 2236 simul occidantur. Quando vero ex occisione malorum non imminet | |
| 2237 periculum bonis, sed magis tutela et salus, tunc licite possunt | |
| 2238 mali occidi.</p> | |
| 2239 <p title="II-II q. 64 a. 2 ad 2"><a name="41760"><span class= | |
| 2240 "ref">[41760] IIª-IIae q. 64 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2241 dicendum quod Deus, secundum ordinem suae sapientiae, quandoque | |
| 2242 statim peccatores occidit, ad liberationem bonorum; quandoque autem | |
| 2243 eis poenitendi tempus concedit; secundum quod ipse novit suis | |
| 2244 electis expedire. Et hoc etiam humana iustitia imitatur pro posse, | |
| 2245 illos enim qui sunt perniciosi in alios, occidit; eos vero qui | |
| 2246 peccant aliis graviter non nocentes, ad poenitentiam reservat.</p> | |
| 2247 <p title="II-II q. 64 a. 2 ad 3"><a name="41761"><span class= | |
| 2248 "ref">[41761] IIª-IIae q. 64 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2249 dicendum quod homo peccando ab ordine rationis recedit, et ideo | |
| 2250 decidit a dignitate humana, prout scilicet homo est naturaliter | |
| 2251 liber et propter seipsum existens, et incidit quodammodo in | |
| 2252 servitutem bestiarum, ut scilicet de ipso ordinetur secundum quod | |
| 2253 est utile aliis; secundum illud Psalm., <i>homo, cum in honore | |
| 2254 esset, non intellexit, comparatus est iumentis insipientibus, et | |
| 2255 similis factus est illis</i>; et Prov. XI dicitur, <i>qui stultus | |
| 2256 est serviet sapienti</i>. Et ideo quamvis hominem in sua dignitate | |
| 2257 manentem occidere sit secundum se malum, tamen hominem peccatorem | |
| 2258 occidere potest esse bonum, sicut occidere bestiam, peior enim est | |
| 2259 malus homo bestia, et plus nocet, ut philosophus dicit, in I Polit. | |
| 2260 et in VII Ethic.</p> | |
| 2261 <br /> | |
| 2262 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 2263 <p title="II-II q. 64 a. 3 arg. 1"><a name="41762"><span class= | |
| 2264 "ref">[41762] IIª-IIae q. 64 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 2265 sic proceditur. Videtur quod occidere hominem peccatorem liceat | |
| 2266 privatae personae. In lege enim divina nihil illicitum mandatur. | |
| 2267 Sed Exod. XXXII praecepit Moyses, <i>occidat unusquisque proximum | |
| 2268 suum, fratrem et amicum suum</i>, pro peccato vituli conflatilis. | |
| 2269 Ergo etiam privatis personis licet peccatorem occidere.</p> | |
| 2270 <p title="II-II q. 64 a. 3 arg. 2"><a name="41763"><span class= | |
| 2271 "ref">[41763] IIª-IIae q. 64 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2272 homo propter peccatum bestiis comparatur, ut dictum est. Sed | |
| 2273 occidere bestiam sylvestrem, maxime nocentem, cuilibet privatae | |
| 2274 personae licet. Ergo, pari ratione, occidere hominem | |
| 2275 peccatorem.</p> | |
| 2276 <p title="II-II q. 64 a. 3 arg. 3"><a name="41764"><span class= | |
| 2277 "ref">[41764] IIª-IIae q. 64 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2278 laudabile est quod homo, etiam si sit privata persona, operetur | |
| 2279 quod est utile bono communi. Sed occisio maleficorum est utilis | |
| 2280 bono communi, ut dictum est. Ergo laudabile est si etiam privatae | |
| 2281 personae malefactores occidant.</p> | |
| 2282 <p title="II-II q. 64 a. 3 s. c."><a name="41765"><span class= | |
| 2283 "ref">[41765] IIª-IIae q. 64 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 2284 est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>qui sine aliqua | |
| 2285 publica administratione maleficum interfecerit, velut homicida | |
| 2286 iudicabitur, et tanto amplius quanto sibi potestatem a Deo non | |
| 2287 concessam usurpare non timuit</i>.</p> | |
| 2288 <p title="II-II q. 64 a. 3 co."><a name="41766"><span class= | |
| 2289 "ref">[41766] IIª-IIae q. 64 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 2290 dicendum quod, sicut dictum est, occidere malefactorem licitum est | |
| 2291 inquantum ordinatur ad salutem totius communitatis. Et ideo ad | |
| 2292 illum solum pertinet cui committitur cura communitatis | |
| 2293 conservandae, sicut ad medicum pertinet praecidere membrum putridum | |
| 2294 quando ei commissa fuerit cura salutis totius corporis. Cura autem | |
| 2295 communis boni commissa est principibus habentibus publicam | |
| 2296 auctoritatem. Et ideo eis solum licet malefactores occidere, non | |
| 2297 autem privatis personis.</p> | |
| 2298 <p title="II-II q. 64 a. 3 ad 1"><a name="41767"><span class= | |
| 2299 "ref">[41767] IIª-IIae q. 64 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2300 ergo dicendum quod ille aliquid facit cuius auctoritate fit, ut | |
| 2301 patet per Dionysium, XIII cap. Cael. Hier. Et ideo, ut Augustinus | |
| 2302 dicit, in I de Civ. Dei, <i>non ipse occidit qui ministerium debet | |
| 2303 iubenti sicut adminiculum gladius utenti</i>. Unde illi qui | |
| 2304 occiderunt proximos et amicos ex mandato domini, non hoc fecisse | |
| 2305 ipsi videntur, sed potius ille cuius auctoritate fecerunt, sicut et | |
| 2306 miles interficit hostem auctoritate principis, et minister latronem | |
| 2307 auctoritate iudicis.</p> | |
| 2308 <p title="II-II q. 64 a. 3 ad 2"><a name="41768"><span class= | |
| 2309 "ref">[41768] IIª-IIae q. 64 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2310 dicendum quod bestia naturaliter est distincta ab homine. Unde | |
| 2311 super hoc non requiritur aliquod iudicium an sit occidenda, si sit | |
| 2312 sylvestris. Si vero sit domestica, requiretur iudicium non propter | |
| 2313 ipsam, sed propter damnum domini. Sed homo peccator non est | |
| 2314 naturaliter distinctus ab hominibus iustis. Et ideo indiget publico | |
| 2315 iudicio, ut discernatur an sit occidendus propter communem | |
| 2316 salutem.</p> | |
| 2317 <p title="II-II q. 64 a. 3 ad 3"><a name="41769"><span class= | |
| 2318 "ref">[41769] IIª-IIae q. 64 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2319 dicendum quod facere aliquid ad utilitatem communem quod nulli | |
| 2320 nocet, hoc est licitum cuilibet privatae personae. Sed si sit cum | |
| 2321 nocumento alterius, hoc non debet fieri nisi secundum iudicium eius | |
| 2322 ad quem pertinet existimare quid sit subtrahendum partibus pro | |
| 2323 salute totius.</p> | |
| 2324 <br /> | |
| 2325 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 2326 <p title="II-II q. 64 a. 4 arg. 1"><a name="41770"><span class= | |
| 2327 "ref">[41770] IIª-IIae q. 64 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 2328 sic proceditur. Videtur quod occidere malefactores liceat clericis. | |
| 2329 Clerici enim praecipue debent implere quod apostolus dicit, I ad | |
| 2330 Cor. IV, <i>imitatores mei estote, sicut et ego Christi</i>, per | |
| 2331 quod nobis indicitur ut Deum et sanctos eius imitemur. Sed ipse | |
| 2332 Deus, quem colimus, occidit malefactores, secundum illud Psalm., | |
| 2333 <i>qui percussit Aegyptum cum primogenitis eorum</i>. Moyses etiam | |
| 2334 a Levitis fecit interfici viginti tria millia hominum propter | |
| 2335 adorationem vituli, ut habetur Exod. XXXII. Et Phinees, sacerdos, | |
| 2336 interfecit Israelitem coeuntem cum Madianitide, ut habetur Num. | |
| 2337 XXV. Samuel etiam interfecit Agag, regem Amalec; et Elias | |
| 2338 sacerdotes Baal; et Mathathias eum qui ad sacrificandum accesserat; | |
| 2339 et in novo testamento, Petrus Ananiam et Saphiram. Ergo videtur | |
| 2340 quod etiam clericis liceat occidere malefactores.</p> | |
| 2341 <p title="II-II q. 64 a. 4 arg. 2"><a name="41771"><span class= | |
| 2342 "ref">[41771] IIª-IIae q. 64 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2343 potestas spiritualis est maior quam temporalis, et Deo coniunctior. | |
| 2344 Sed potestas temporalis licite malefactores occidit tanquam Dei | |
| 2345 minister, ut dicitur Rom. XIII. Ergo multo magis clerici, qui sunt | |
| 2346 Dei ministri spiritualem potestatem habentes, licite possunt | |
| 2347 malefactores occidere.</p> | |
| 2348 <p title="II-II q. 64 a. 4 arg. 3"><a name="41772"><span class= | |
| 2349 "ref">[41772] IIª-IIae q. 64 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2350 quicumque licite suscipit aliquod officium, licite potest ea | |
| 2351 exercere quae ad officium illud pertinent. Sed officium principis | |
| 2352 terrae est malefactores occidere, ut dictum est. Ergo clerici qui | |
| 2353 sunt terrarum principes, licite possunt occidere malefactores.</p> | |
| 2354 <p title="II-II q. 64 a. 4 s. c."><a name="41773"><span class= | |
| 2355 "ref">[41773] IIª-IIae q. 64 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 2356 est quod dicitur I ad Tim. III, <i>oportet episcopum sine crimine | |
| 2357 esse, non vinolentum, non percussorem</i>.</p> | |
| 2358 <p title="II-II q. 64 a. 4 co."><a name="41774"><span class= | |
| 2359 "ref">[41774] IIª-IIae q. 64 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 2360 dicendum quod non licet clericis occidere, duplici ratione. Primo | |
| 2361 quidem, quia sunt electi ad altaris ministerium, in quo | |
| 2362 repraesentatur passio Christi occisi, <i>qui cum percuteretur, non | |
| 2363 repercutiebat</i>, ut dicitur I Pet. II. Et ideo non competit ut | |
| 2364 clerici sint percussores aut occisores, debent enim ministri suum | |
| 2365 dominum imitari, secundum illud Eccli. X, <i>secundum iudicem | |
| 2366 populi, sic et ministri eius</i>. Alia ratio est quia clericis | |
| 2367 committitur ministerium novae legis, in qua non determinatur poena | |
| 2368 occisionis vel mutilationis corporalis. Et ideo, ut sint idonei | |
| 2369 ministri novi testamenti, debent a talibus abstinere.</p> | |
| 2370 <p title="II-II q. 64 a. 4 ad 1"><a name="41775"><span class= | |
| 2371 "ref">[41775] IIª-IIae q. 64 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2372 ergo dicendum quod Deus universaliter in omnibus operatur quae | |
| 2373 recta sunt, in unoquoque tamen secundum eius congruentiam. Et ideo | |
| 2374 unusquisque debet Deum imitari in hoc quod sibi specialiter | |
| 2375 congruit. Unde licet Deus corporaliter etiam malefactores occidat, | |
| 2376 non tamen oportet quod omnes in hoc eum imitentur. Petrus autem non | |
| 2377 propria auctoritate vel manu Ananiam et Saphiram interfecit, sed | |
| 2378 magis divinam sententiam de eorum morte promulgavit. Sacerdotes | |
| 2379 autem vel Levitae veteris testamenti erant ministri veteris legis, | |
| 2380 secundum quam poenae corporales infligebantur, et ideo etiam eis | |
| 2381 occidere propria manu congruebat.</p> | |
| 2382 <p title="II-II q. 64 a. 4 ad 2"><a name="41776"><span class= | |
| 2383 "ref">[41776] IIª-IIae q. 64 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2384 dicendum quod ministerium clericorum est in melioribus ordinatum | |
| 2385 quam sint corporales occisiones, scilicet in his quae pertinent ad | |
| 2386 salutem spiritualem. Et ideo non congruit eis quod minoribus se | |
| 2387 ingerant.</p> | |
| 2388 <p title="II-II q. 64 a. 4 ad 3"><a name="41777"><span class= | |
| 2389 "ref">[41777] IIª-IIae q. 64 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2390 dicendum quod praelati Ecclesiarum accipiunt officia principum | |
| 2391 terrae non ut ipsi iudicium sanguinis exerceant per seipsos, sed | |
| 2392 quod eorum auctoritate per alios exerceatur.</p> | |
| 2393 <br /> | |
| 2394 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 2395 <p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 1"><a name="41778"><span class= | |
| 2396 "ref">[41778] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum | |
| 2397 sic proceditur. Videtur quod alicui liceat seipsum occidere. | |
| 2398 Homicidium enim est peccatum inquantum iustitiae contrariatur. Sed | |
| 2399 nullus potest sibi ipsi iniustitiam facere, ut probatur in V Ethic. | |
| 2400 Ergo nullus peccat occidendo seipsum.</p> | |
| 2401 <p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 2"><a name="41779"><span class= | |
| 2402 "ref">[41779] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2403 occidere malefactores licet habenti publicam potestatem. Sed | |
| 2404 quandoque ille qui habet publicam potestatem est malefactor. Ergo | |
| 2405 licet ei occidere seipsum.</p> | |
| 2406 <p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 3"><a name="41780"><span class= | |
| 2407 "ref">[41780] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2408 licitum est quod aliquis spontanee minus periculum subeat ut maius | |
| 2409 periculum vitet, sicut licitum est quod aliquis etiam sibi ipsi | |
| 2410 amputet membrum putridum ut totum corpus salvetur. Sed quandoque | |
| 2411 aliquis per occisionem sui ipsius vitat maius malum, vel miseram | |
| 2412 vitam vel turpitudinem alicuius peccati. Ergo licet alicui occidere | |
| 2413 seipsum.</p> | |
| 2414 <p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 4"><a name="41781"><span class= | |
| 2415 "ref">[41781] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 2416 Samson seipsum interfecit, ut habetur Iudic. XVI, qui tamen | |
| 2417 connumeratur inter sanctos, ut patet Heb. XI. Ergo licitum est | |
| 2418 alicui occidere seipsum.</p> | |
| 2419 <p title="II-II q. 64 a. 5 arg. 5"><a name="41782"><span class= | |
| 2420 "ref">[41782] IIª-IIae q. 64 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea, | |
| 2421 II Machab. XIV dicitur quod Razias quidam seipsum interfecit, | |
| 2422 eligens nobiliter mori potius quam <i>subditus fieri peccatoribus | |
| 2423 et contra natales suos iniuriis agi</i>. Sed nihil quod nobiliter | |
| 2424 fit et fortiter, est illicitum. Ergo occidere seipsum non est | |
| 2425 illicitum.</p> | |
| 2426 <p title="II-II q. 64 a. 5 s. c."><a name="41783"><span class= | |
| 2427 "ref">[41783] IIª-IIae q. 64 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 2428 est quod Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>restat ut de homine | |
| 2429 intelligamus quod dictum est, non occides. Nec alterum ergo, nec | |
| 2430 te. Neque enim aliud quam hominem occidit qui seipsum | |
| 2431 occidit</i>.</p> | |
| 2432 <p title="II-II q. 64 a. 5 co."><a name="41784"><span class= | |
| 2433 "ref">[41784] IIª-IIae q. 64 a. 5 co.</span></a> Respondeo | |
| 2434 dicendum quod seipsum occidere est omnino illicitum triplici | |
| 2435 ratione. Primo quidem, quia naturaliter quaelibet res seipsam amat, | |
| 2436 et ad hoc pertinet quod quaelibet res naturaliter conservat se in | |
| 2437 esse et corrumpentibus resistit quantum potest. Et ideo quod | |
| 2438 aliquis seipsum occidat est contra inclinationem naturalem, et | |
| 2439 contra caritatem, qua quilibet debet seipsum diligere. Et ideo | |
| 2440 occisio sui ipsius semper est peccatum mortale, utpote contra | |
| 2441 naturalem legem et contra caritatem existens. Secundo, quia | |
| 2442 quaelibet pars id quod est, est totius. Quilibet autem homo est | |
| 2443 pars communitatis, et ita id quod est, est communitatis. Unde in | |
| 2444 hoc quod seipsum interficit, iniuriam communitati facit, ut patet | |
| 2445 per philosophum, in V Ethic. Tertio, quia vita est quoddam donum | |
| 2446 divinitus homini attributum, et eius potestati subiectum qui | |
| 2447 occidit et vivere facit. Et ideo qui seipsum vita privat in Deum | |
| 2448 peccat, sicut qui alienum servum interficit peccat in dominum cuius | |
| 2449 est servus; et sicut peccat ille qui usurpat sibi iudicium de re | |
| 2450 sibi non commissa. Ad solum enim Deum pertinet iudicium mortis et | |
| 2451 vitae, secundum illud Deut. XXXII, <i>ego occidam, et vivere | |
| 2452 faciam</i>.</p> | |
| 2453 <p title="II-II q. 64 a. 5 ad 1"><a name="41785"><span class= | |
| 2454 "ref">[41785] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2455 ergo dicendum quod homicidium est peccatum non solum quia | |
| 2456 contrariatur iustitiae, sed etiam quia contrariatur caritati quam | |
| 2457 habere debet aliquis ad seipsum. Et ex hac parte occisio sui ipsius | |
| 2458 est peccatum per comparationem ad seipsum. Per comparationem autem | |
| 2459 ad communitatem et ad Deum, habet rationem peccati etiam per | |
| 2460 oppositionem ad iustitiam.</p> | |
| 2461 <p title="II-II q. 64 a. 5 ad 2"><a name="41786"><span class= | |
| 2462 "ref">[41786] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2463 dicendum quod ille qui habet publicam potestatem potest licite | |
| 2464 malefactorem occidere per hoc quod potest de ipso iudicare. Nullus | |
| 2465 autem est iudex sui ipsius. Unde non licet habenti publicam | |
| 2466 potestatem seipsum occidere propter quodcumque peccatum. Licet | |
| 2467 tamen ei se committere iudicio aliorum.</p> | |
| 2468 <p title="II-II q. 64 a. 5 ad 3"><a name="41787"><span class= | |
| 2469 "ref">[41787] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2470 dicendum quod homo constituitur dominus sui ipsius per liberum | |
| 2471 arbitrium. Et ideo licite potest homo de seipso disponere quantum | |
| 2472 ad ea quae pertinent ad hanc vitam, quae hominis libero arbitrio | |
| 2473 regitur. Sed transitus de hac vita ad aliam feliciorem non subiacet | |
| 2474 libero arbitrio hominis, sed potestati divinae. Et ideo non licet | |
| 2475 homini seipsum interficere ut ad feliciorem transeat vitam. | |
| 2476 Similiter etiam nec ut miserias quaslibet praesentis vitae evadat. | |
| 2477 Quia ultimum malorum huius vitae et maxime terribile est mors, ut | |
| 2478 patet per philosophum, in III Ethic. Et ita inferre sibi mortem ad | |
| 2479 alias huius vitae miserias evadendas est maius malum assumere ad | |
| 2480 minoris mali vitationem. Similiter etiam non licet seipsum occidere | |
| 2481 propter aliquod peccatum commissum. Tum quia in hoc sibi maxime | |
| 2482 nocet quod sibi adimit necessarium poenitentiae tempus. Tum etiam | |
| 2483 quia malefactorem occidere non licet nisi per iudicium publicae | |
| 2484 potestatis. Similiter etiam non licet mulieri seipsam occidere ne | |
| 2485 ab alio corrumpatur. Quia non debet in se committere crimen | |
| 2486 maximum, quod est sui ipsius occisio, ut vitet minus crimen alienum | |
| 2487 (non enim est crimen mulieris per violentiam violatae, si consensus | |
| 2488 non adsit, quia non inquinatur corpus nisi de consensu mentis, ut | |
| 2489 Lucia dixit). Constat autem minus esse peccatum fornicationem vel | |
| 2490 adulterium quam homicidium, et praecipue sui ipsius, quod est | |
| 2491 gravissimum, quia sibi ipsi nocet, cui maximam dilectionem debet. | |
| 2492 Est etiam periculosissimum, quia non restat tempus ut per | |
| 2493 poenitentiam expietur. Similiter etiam nulli licet seipsum occidere | |
| 2494 ob timorem ne consentiat in peccatum. Quia <i>non sunt facienda | |
| 2495 mala ut veniant bona</i>, vel ut vitentur mala, praesertim minora | |
| 2496 et minus certa. Incertum enim est an aliquis in futurum consentiat | |
| 2497 in peccatum, potens est enim Deus hominem, quacumque tentatione | |
| 2498 superveniente, liberare a peccato.</p> | |
| 2499 <p title="II-II q. 64 a. 5 ad 4"><a name="41788"><span class= | |
| 2500 "ref">[41788] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 2501 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in I de Civ. Dei, <i>nec | |
| 2502 Samson aliter excusatur quod seipsum cum hostibus ruina domus | |
| 2503 oppressit, nisi quia latenter spiritus hoc iusserat, qui per illum | |
| 2504 miracula faciebat</i>. Et eandem rationem assignat de quibusdam | |
| 2505 sanctis feminis quae tempore persecutionis seipsas occiderunt, | |
| 2506 quarum memoria in Ecclesia celebratur.</p> | |
| 2507 <p title="II-II q. 64 a. 5 ad 5"><a name="41789"><span class= | |
| 2508 "ref">[41789] IIª-IIae q. 64 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 2509 dicendum quod ad fortitudinem pertinet quod aliquis ab alio mortem | |
| 2510 pati non refugiat propter bonum virtutis, et ut vitet peccatum. Sed | |
| 2511 quod aliquis sibi ipsi inferat mortem ut vitet mala poenalia, habet | |
| 2512 quidem quandam speciem fortitudinis, propter quod quidam seipsos | |
| 2513 interfecerunt aestimantes se fortiter agere, de quorum numero | |
| 2514 Razias fuit, non tamen est vera fortitudo, sed magis quaedam | |
| 2515 mollities animi non valentis mala poenalia sustinere, ut patet per | |
| 2516 philosophum, in III Ethic., et per Augustinum, in I de Civ. | |
| 2517 Dei.</p> | |
| 2518 <br /> | |
| 2519 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 2520 <p title="II-II q. 64 a. 6 arg. 1"><a name="41790"><span class= | |
| 2521 "ref">[41790] IIª-IIae q. 64 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum | |
| 2522 sic proceditur. Videtur quod liceat in aliquo casu interficere | |
| 2523 innocentem. Divinus enim timor non manifestatur per peccatum, quin | |
| 2524 magis <i>timor domini expellit peccatum</i>, ut dicitur Eccli. I. | |
| 2525 Sed Abraham commendatus est quod timuerit dominum, quia voluit | |
| 2526 interficere filium innocentem. Ergo potest aliquis innocentem | |
| 2527 interficere sine peccato.</p> | |
| 2528 <p title="II-II q. 64 a. 6 arg. 2"><a name="41791"><span class= | |
| 2529 "ref">[41791] IIª-IIae q. 64 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2530 in genere peccatorum quae contra proximum committuntur, tanto | |
| 2531 videtur aliquid esse maius peccatum quanto maius nocumentum | |
| 2532 infertur ei in quem peccatur. Sed occisio plus nocet peccatori quam | |
| 2533 innocenti, qui de miseria huius vitae ad caelestem gloriam transit | |
| 2534 per mortem. Cum ergo liceat in aliquo casu peccatorem occidere, | |
| 2535 multo magis licet occidere innocentem vel iustum.</p> | |
| 2536 <p title="II-II q. 64 a. 6 arg. 3"><a name="41792"><span class= | |
| 2537 "ref">[41792] IIª-IIae q. 64 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2538 illud quod fit secundum ordinem iustitiae non est peccatum. Sed | |
| 2539 quandoque cogitur aliquis secundum ordinem iustitiae occidere | |
| 2540 innocentem, puta cum iudex, qui debet secundum allegata iudicare, | |
| 2541 condemnat ad mortem eum quem scit innocentem, per falsos testes | |
| 2542 convictum; et similiter minister qui iniuste condemnatum occidit | |
| 2543 obediens iudici. Ergo absque peccato potest aliquis occidere | |
| 2544 innocentem.</p> | |
| 2545 <p title="II-II q. 64 a. 6 s. c."><a name="41793"><span class= | |
| 2546 "ref">[41793] IIª-IIae q. 64 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 2547 est quod dicitur Exod. XXIII, <i>innocentem et iustum non | |
| 2548 occides</i>.</p> | |
| 2549 <p title="II-II q. 64 a. 6 co."><a name="41794"><span class= | |
| 2550 "ref">[41794] IIª-IIae q. 64 a. 6 co.</span></a> Respondeo | |
| 2551 dicendum quod aliquis homo dupliciter considerari potest, uno modo, | |
| 2552 secundum se; alio modo, per comparationem ad aliud. Secundum se | |
| 2553 quidem considerando hominem, nullum occidere licet, quia in | |
| 2554 quolibet, etiam peccatore, debemus amare naturam, quam Deus fecit, | |
| 2555 quae per occisionem corrumpitur. Sed sicut supra dictum est, | |
| 2556 occisio peccatoris fit licita per comparationem ad bonum commune, | |
| 2557 quod per peccatum corrumpitur. Vita autem iustorum est conservativa | |
| 2558 et promotiva boni communis, quia ipsi sunt principalior pars | |
| 2559 multitudinis. Et ideo nullo modo licet occidere innocentem.</p> | |
| 2560 <p title="II-II q. 64 a. 6 ad 1"><a name="41795"><span class= | |
| 2561 "ref">[41795] IIª-IIae q. 64 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2562 ergo dicendum quod Deus habet dominium mortis et vitae, eius enim | |
| 2563 ordinatione moriuntur et peccatores et iusti. Et ideo ille qui | |
| 2564 mandato Dei occidit innocentem, talis non peccat, sicut nec Deus, | |
| 2565 cuius est executor, et ostenditur Deum timere, eius mandatis | |
| 2566 obediens.</p> | |
| 2567 <p title="II-II q. 64 a. 6 ad 2"><a name="41796"><span class= | |
| 2568 "ref">[41796] IIª-IIae q. 64 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2569 dicendum quod in pensanda gravitate peccati magis est considerandum | |
| 2570 illud quod est per se quam illud quod est per accidens. Unde ille | |
| 2571 qui occidit iustum gravius peccat quam ille qui occidit peccatorem. | |
| 2572 Primo quidem, quia nocet ei quem plus debet diligere, et ita magis | |
| 2573 contra caritatem agit. Secundo, quia iniuriam infert ei qui est | |
| 2574 minus dignus, et ita magis contra iustitiam agit. Tertio, quia | |
| 2575 privat communitatem maiori bono. Quarto, quia magis Deum contemnit, | |
| 2576 secundum illud Luc. X, <i>qui vos spernit, me spernit</i>. Quod | |
| 2577 autem iustus occisus ad gloriam perducatur a Deo, per accidens se | |
| 2578 habet ad occisionem.</p> | |
| 2579 <p title="II-II q. 64 a. 6 ad 3"><a name="41797"><span class= | |
| 2580 "ref">[41797] IIª-IIae q. 64 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2581 dicendum quod iudex, si scit aliquem esse innocentem qui falsis | |
| 2582 testibus convincitur, debet diligentius examinare testes, ut | |
| 2583 inveniat occasionem liberandi innoxium, sicut Daniel fecit. Si | |
| 2584 autem hoc non potest, debet eum ad superiorem remittere iudicandum. | |
| 2585 Si autem nec hoc potest, non peccat secundum allegata sententiam | |
| 2586 ferens, quia non ipse occidit innocentem, sed illi qui eum asserunt | |
| 2587 nocentem. Minister autem iudicis condemnantis innocentem, si | |
| 2588 sententia intolerabilem errorem contineat, non debet obedire, alias | |
| 2589 excusarentur carnifices qui martyres occiderunt. Si vero non | |
| 2590 contineat manifestam iniustitiam, non peccat praeceptum exequendo, | |
| 2591 quia ipse non habet discutere superioris sententiam; nec ipse | |
| 2592 occidit innocentem, sed iudex, cui ministerium adhibet.</p> | |
| 2593 <br /> | |
| 2594 <div class="E">Articulus 7</div> | |
| 2595 <p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 1"><a name="41798"><span class= | |
| 2596 "ref">[41798] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2597 septimum sic proceditur. Videtur quod nulli liceat occidere aliquem | |
| 2598 se defendendo. Dicit enim Augustinus, ad Publicolam, <i>de | |
| 2599 occidendis hominibus ne ab eis quisquam occidatur, non mihi placet | |
| 2600 consilium, nisi forte sit miles, aut publica functione teneatur, ut | |
| 2601 non pro se hoc faciat sed pro aliis, accepta legitima potestate, si | |
| 2602 eius congruat personae</i>. Sed ille qui se defendendo occidit | |
| 2603 aliquem, ad hoc eum occidit ne ipse ab eo occidatur. Ergo hoc | |
| 2604 videtur esse illicitum.</p> | |
| 2605 <p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 2"><a name="41799"><span class= | |
| 2606 "ref">[41799] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2607 in I de Lib. Arb. dicitur, <i>quomodo apud divinam providentiam a | |
| 2608 peccato liberi sunt qui pro his rebus quas contemni oportet, humana | |
| 2609 caede polluti sunt?</i> Eas autem res dicit esse contemnendas quas | |
| 2610 homines inviti amittere possunt, ut ex praemissis patet. Horum | |
| 2611 autem est vita corporalis. Ergo pro conservanda vita corporali | |
| 2612 nulli licitum est hominem occidere.</p> | |
| 2613 <p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 3"><a name="41800"><span class= | |
| 2614 "ref">[41800] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2615 Nicolaus Papa dicit, et habetur in decretis, dist. l, <i>de | |
| 2616 clericis pro quibus consuluisti, scilicet qui se defendendo Paganum | |
| 2617 occiderunt, si postea per poenitentiam possent ad pristinum statum | |
| 2618 redire aut ad altiorem ascendere, scito nos nullam occasionem dare, | |
| 2619 nec ullam tribuere licentiam eis quemlibet hominem quolibet modo | |
| 2620 occidendi</i>. Sed ad praecepta moralia servanda tenentur | |
| 2621 communiter clerici et laici. Ergo etiam laicis non est licitum | |
| 2622 occidere aliquem se defendendo.</p> | |
| 2623 <p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 4"><a name="41801"><span class= | |
| 2624 "ref">[41801] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 2625 homicidium est gravius peccatum quam simplex fornicatio vel | |
| 2626 adulterium. Sed nulli licet committere simplicem fornicationem vel | |
| 2627 adulterium, vel quodcumque aliud peccatum mortale, pro | |
| 2628 conservatione propriae vitae, quia vita spiritualis praeferenda est | |
| 2629 corporali. Ergo nulli licet, defendendo seipsum, alium occidere ut | |
| 2630 propriam vitam conservet.</p> | |
| 2631 <p title="II-II q. 64 a. 7 arg. 5"><a name="41802"><span class= | |
| 2632 "ref">[41802] IIª-IIae q. 64 a. 7 arg. 5</span></a> Praeterea, | |
| 2633 si arbor est mala, et fructus, ut dicitur Matth. VII. Sed ipsa | |
| 2634 defensio sui videtur esse illicita, secundum illud Rom. XII, <i>non | |
| 2635 vos defendentes, carissimi</i>. Ergo et occisio hominis exinde | |
| 2636 procedens est illicita.</p> | |
| 2637 <p title="II-II q. 64 a. 7 s. c."><a name="41803"><span class= | |
| 2638 "ref">[41803] IIª-IIae q. 64 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 2639 est quod Exod. XXII dicitur, <i>si effringens fur domum sive | |
| 2640 suffodiens fuerit inventus, et, accepto vulnere, mortuus fuerit, | |
| 2641 percussor non erit reus sanguinis</i>. Sed multo magis licitum est | |
| 2642 defendere propriam vitam quam propriam domum. Ergo etiam si aliquis | |
| 2643 occidat aliquem pro defensione vitae suae, non erit reus | |
| 2644 homicidii.</p> | |
| 2645 <p title="II-II q. 64 a. 7 co."><a name="41804"><span class= | |
| 2646 "ref">[41804] IIª-IIae q. 64 a. 7 co.</span></a> Respondeo | |
| 2647 dicendum quod nihil prohibet unius actus esse duos effectus, quorum | |
| 2648 alter solum sit in intentione, alius vero sit praeter intentionem. | |
| 2649 Morales autem actus recipiunt speciem secundum id quod intenditur, | |
| 2650 non autem ab eo quod est praeter intentionem, cum sit per accidens, | |
| 2651 ut ex supradictis patet. Ex actu igitur alicuius seipsum | |
| 2652 defendentis duplex effectus sequi potest, unus quidem conservatio | |
| 2653 propriae vitae; alius autem occisio invadentis. Actus igitur | |
| 2654 huiusmodi ex hoc quod intenditur conservatio propriae vitae, non | |
| 2655 habet rationem illiciti, cum hoc sit cuilibet naturale quod se | |
| 2656 conservet in esse quantum potest. Potest tamen aliquis actus ex | |
| 2657 bona intentione proveniens illicitus reddi si non sit | |
| 2658 proportionatus fini. Et ideo si aliquis ad defendendum propriam | |
| 2659 vitam utatur maiori violentia quam oporteat, erit illicitum. Si | |
| 2660 vero moderate violentiam repellat, erit licita defensio, nam | |
| 2661 secundum iura, <i>vim vi repellere licet cum moderamine inculpatae | |
| 2662 tutelae</i>. Nec est necessarium ad salutem ut homo actum moderatae | |
| 2663 tutelae praetermittat ad evitandum occisionem alterius, quia plus | |
| 2664 tenetur homo vitae suae providere quam vitae alienae. Sed quia | |
| 2665 occidere hominem non licet nisi publica auctoritate propter bonum | |
| 2666 commune, ut ex supradictis patet; illicitum est quod homo intendat | |
| 2667 occidere hominem ut seipsum defendat, nisi ei qui habet publicam | |
| 2668 auctoritatem, qui, intendens hominem occidere ad sui defensionem, | |
| 2669 refert hoc ad publicum bonum, ut patet in milite pugnante contra | |
| 2670 hostes, et in ministro iudicis pugnante contra latrones. Quamvis et | |
| 2671 isti etiam peccent si privata libidine moveantur.</p> | |
| 2672 <p title="II-II q. 64 a. 7 ad 1"><a name="41805"><span class= | |
| 2673 "ref">[41805] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2674 ergo dicendum quod auctoritas Augustini intelligenda est in eo casu | |
| 2675 quo quis intendit occidere hominem ut seipsum a morte liberet.</p> | |
| 2676 <p title="II-II q. 64 a. 7 ad 2"><a name="41806"><span class= | |
| 2677 "ref">[41806] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 2</span></a> In quo etiam | |
| 2678 casu intelligitur auctoritas inducta ex libro de libero arbitrio. | |
| 2679 Unde signanter dicitur, pro his rebus, in quo designatur intentio. | |
| 2680 Et per hoc patet responsio ad secundum.</p> | |
| 2681 <p title="II-II q. 64 a. 7 ad 3"><a name="41807"><span class= | |
| 2682 "ref">[41807] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2683 dicendum quod irregularitas consequitur actum homicidii etiam si | |
| 2684 sit absque peccato, ut patet in iudice qui iuste aliquem condemnat | |
| 2685 ad mortem. Et propter hoc clericus, etiam si se defendendo | |
| 2686 interficiat aliquem, irregularis est, quamvis non intendat | |
| 2687 occidere, sed seipsum defendere.</p> | |
| 2688 <p title="II-II q. 64 a. 7 ad 4"><a name="41808"><span class= | |
| 2689 "ref">[41808] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 2690 dicendum quod actus fornicationis vel adulterii non ordinatur ad | |
| 2691 conservationem propriae vitae ex necessitate, sicut actus ex quo | |
| 2692 quandoque sequitur homicidium.</p> | |
| 2693 <p title="II-II q. 64 a. 7 ad 5"><a name="41809"><span class= | |
| 2694 "ref">[41809] IIª-IIae q. 64 a. 7 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 2695 dicendum quod ibi prohibetur defensio quae est cum livore | |
| 2696 vindictae. Unde Glossa dicit, <i>non vos defendentes, idest, non | |
| 2697 sitis referientes adversarios</i>.</p> | |
| 2698 <br /> | |
| 2699 <div class="E">Articulus 8</div> | |
| 2700 <p title="II-II q. 64 a. 8 arg. 1"><a name="41810"><span class= | |
| 2701 "ref">[41810] IIª-IIae q. 64 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum | |
| 2702 sic proceditur. Videtur quod aliquis casualiter occidens hominem | |
| 2703 incurrat homicidii reatum. Legitur enim Gen. IV quod Lamech, | |
| 2704 credens interficere bestiam, interfecit hominem, et reputatum est | |
| 2705 ei ad homicidium. Ergo reatum homicidii incurrit qui casualiter | |
| 2706 hominem occidit.</p> | |
| 2707 <p title="II-II q. 64 a. 8 arg. 2"><a name="41811"><span class= | |
| 2708 "ref">[41811] IIª-IIae q. 64 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2709 Exod. XXI dicitur quod <i>si quis percusserit mulierem praegnantem | |
| 2710 et aborsum fecerit, si mors eius fuerit subsecuta, reddet animam | |
| 2711 pro anima</i>. Sed hoc potest fieri absque intentione occisionis. | |
| 2712 Ergo homicidium casuale habet homicidii reatum.</p> | |
| 2713 <p title="II-II q. 64 a. 8 arg. 3"><a name="41812"><span class= | |
| 2714 "ref">[41812] IIª-IIae q. 64 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2715 in decretis, dist. l, inducuntur plures canones in quibus casualia | |
| 2716 homicidia puniuntur. Sed poena non debetur nisi culpae. Ergo ille | |
| 2717 qui casualiter occidit hominem, incurrit homicidii culpam.</p> | |
| 2718 <p title="II-II q. 64 a. 8 s. c."><a name="41813"><span class= | |
| 2719 "ref">[41813] IIª-IIae q. 64 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 2720 est quod Augustinus dicit, ad Publicolam, <i>absit ut ea quae | |
| 2721 propter bonum ac licitum facimus, si quid per haec, praeter nostram | |
| 2722 voluntatem, cuiquam mali acciderit, nobis imputetur</i>. Sed | |
| 2723 contingit quandoque ut propter bonum aliquid facientibus homicidium | |
| 2724 consequatur casualiter. Ergo non imputatur facienti ad culpam.</p> | |
| 2725 <p title="II-II q. 64 a. 8 co."><a name="41814"><span class= | |
| 2726 "ref">[41814] IIª-IIae q. 64 a. 8 co.</span></a> Respondeo | |
| 2727 dicendum quod, secundum philosophum, in II Physic., casus est causa | |
| 2728 agens praeter intentionem. Et ideo ea quae casualia sunt, | |
| 2729 simpliciter loquendo, non sunt intenta neque voluntaria. Et quia | |
| 2730 omne peccatum est voluntarium, secundum Augustinum, consequens est | |
| 2731 quod casualia, inquantum huiusmodi, non sunt peccata. Contingit | |
| 2732 tamen id quod non est actu et per se volitum vel intentum, esse per | |
| 2733 accidens volitum et intentum, secundum quod causa per accidens | |
| 2734 dicitur removens prohibens. Unde ille qui non removet ea ex quibus | |
| 2735 sequitur homicidium, si debeat removere, erit quodammodo homicidium | |
| 2736 voluntarium. Hoc autem contingit dupliciter, uno modo, quando dans | |
| 2737 operam rebus illicitis, quas vitare debebat, homicidium incurrit; | |
| 2738 alio modo, quando non adhibet debitam sollicitudinem. Et ideo | |
| 2739 secundum iura, si aliquis det operam rei licitae, debitam | |
| 2740 diligentiam adhibens, et ex hoc homicidium sequatur, non incurrit | |
| 2741 homicidii reatum, si vero det operam rei illicitae, vel etiam det | |
| 2742 operam rei licitae non adhibens diligentiam debitam, non evadit | |
| 2743 homicidii reatum si ex eius opere mors hominis consequatur.</p> | |
| 2744 <p title="II-II q. 64 a. 8 ad 1"><a name="41815"><span class= | |
| 2745 "ref">[41815] IIª-IIae q. 64 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2746 ergo dicendum quod Lamech non adhibuit sufficientem diligentiam ad | |
| 2747 homicidium vitandum, et ideo reatum homicidii non evasit.</p> | |
| 2748 <p title="II-II q. 64 a. 8 ad 2"><a name="41816"><span class= | |
| 2749 "ref">[41816] IIª-IIae q. 64 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2750 dicendum quod ille qui percutit mulierem praegnantem dat operam rei | |
| 2751 illicitae. Et ideo si sequatur mors vel mulieris vel puerperii | |
| 2752 animati, non effugiet homicidii crimen, praecipue cum ex tali | |
| 2753 percussione in promptu sit quod mors sequatur.</p> | |
| 2754 <p title="II-II q. 64 a. 8 ad 3"><a name="41817"><span class= | |
| 2755 "ref">[41817] IIª-IIae q. 64 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2756 dicendum quod secundum canones imponitur poena his qui casualiter | |
| 2757 occidunt dantes operam rei illicitae, vel non adhibentes | |
| 2758 diligentiam debitam.</p> | |
| 2759 <br /> | |
| 2760 <div class="D">Quaestio 65</div> | |
| 2761 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 2762 <p title="II-II q. 65 pr."><a name="41818"><span class= | |
| 2763 "ref">[41818] IIª-IIae q. 65 pr.</span></a> Deinde | |
| 2764 considerandum est de peccatis aliarum iniuriarum quae in personam | |
| 2765 committuntur. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, de | |
| 2766 mutilatione membrorum. Secundo, de verberatione. Tertio, de | |
| 2767 incarceratione. Quarto, utrum peccatum huiusmodi iniuriarum | |
| 2768 aggravetur ex hoc quod committitur in personam coniunctam | |
| 2769 aliis.</p> | |
| 2770 <br /> | |
| 2771 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 2772 <p title="II-II q. 65 a. 1 arg. 1"><a name="41819"><span class= | |
| 2773 "ref">[41819] IIª-IIae q. 65 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 2774 sic proceditur. Videtur quod mutilare aliquem membro in nullo casu | |
| 2775 possit esse licitum. Damascenus enim dicit, in II libro, quod | |
| 2776 peccatum committitur per hoc quod receditur <i>ab eo quod est | |
| 2777 secundum naturam in id quod est contra naturam</i>. Sed secundum | |
| 2778 naturam a Deo institutam est quod corpus hominis sit integrum | |
| 2779 membris; contra naturam autem est quod sit membro diminutum. Ergo | |
| 2780 mutilare aliquem membro semper videtur esse peccatum.</p> | |
| 2781 <p title="II-II q. 65 a. 1 arg. 2"><a name="41820"><span class= | |
| 2782 "ref">[41820] IIª-IIae q. 65 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2783 sicut se habet tota anima ad totum corpus, ita se habent partes | |
| 2784 animae ad partes corporis, ut dicitur in II de anima. Sed non licet | |
| 2785 aliquem privare anima occidendo ipsum, nisi publica potestate. Ergo | |
| 2786 etiam non licet aliquem mutilare membro, nisi forte secundum | |
| 2787 publicam potestatem.</p> | |
| 2788 <p title="II-II q. 65 a. 1 arg. 3"><a name="41821"><span class= | |
| 2789 "ref">[41821] IIª-IIae q. 65 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2790 salus animae praeferenda est saluti corporali. Sed non licet | |
| 2791 aliquem mutilare se membro propter salutem animae, puniuntur enim | |
| 2792 secundum statuta Nicaeni Concilii qui se castraverunt propter | |
| 2793 castitatem servandam. Ergo propter nullam aliam causam licet | |
| 2794 aliquem membro mutilare.</p> | |
| 2795 <p title="II-II q. 65 a. 1 s. c."><a name="41822"><span class= | |
| 2796 "ref">[41822] IIª-IIae q. 65 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 2797 est quod dicitur Exod. XXI, <i>oculum pro oculo, dentem pro dente, | |
| 2798 manum pro manu, pedem pro pede</i>.</p> | |
| 2799 <p title="II-II q. 65 a. 1 co."><a name="41823"><span class= | |
| 2800 "ref">[41823] IIª-IIae q. 65 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 2801 dicendum quod cum membrum aliquod sit pars totius humani corporis, | |
| 2802 est propter totum, sicut imperfectum propter perfectum. Unde | |
| 2803 disponendum est de membro humani corporis secundum quod expedit | |
| 2804 toti. Membrum autem humani corporis per se quidem utile est ad | |
| 2805 bonum totius corporis, per accidens tamen potest contingere quod | |
| 2806 sit nocivum, puta cum membrum putridum est totius corporis | |
| 2807 corruptivum. Si ergo membrum sanum fuerit et in sua naturali | |
| 2808 dispositione consistens, non potest praecidi absque totius hominis | |
| 2809 detrimento. Sed quia ipse totus homo ordinatur ut ad finem ad totam | |
| 2810 communitatem cuius est pars, ut supra dictum est; potest contingere | |
| 2811 quod abscisio membri, etsi vergat in detrimentum totius corporis, | |
| 2812 ordinatur tamen ad bonum communitatis, inquantum alicui infertur in | |
| 2813 poenam ad cohibitionem peccatorum. Et ideo sicut per publicam | |
| 2814 potestatem aliquis licite privatur totaliter vita propter aliquas | |
| 2815 maiores culpas, ita etiam privatur membro propter aliquas culpas | |
| 2816 minores. Hoc autem non est licitum alicui privatae personae, etiam | |
| 2817 volente illo cuius est membrum, quia per hoc fit iniuria | |
| 2818 communitati, cuius est ipse homo et omnes partes eius. Si vero | |
| 2819 membrum propter putredinem sit totius corporis corruptivum, tunc | |
| 2820 licitum est, de voluntate eius cuius est membrum, putridum membrum | |
| 2821 praescindere propter salutem totius corporis, quia unicuique | |
| 2822 commissa est cura propriae salutis. Et eadem ratio est si fiat | |
| 2823 voluntate eius ad quem pertinet curare de salute eius qui habet | |
| 2824 membrum corruptum. Aliter autem aliquem membro mutilare est omnino | |
| 2825 illicitum.</p> | |
| 2826 <p title="II-II q. 65 a. 1 ad 1"><a name="41824"><span class= | |
| 2827 "ref">[41824] IIª-IIae q. 65 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2828 ergo dicendum quod nihil prohibet id quod est contra particularem | |
| 2829 naturam esse secundum naturam universalem, sicut mors et corruptio | |
| 2830 in rebus naturalibus est contra particularem naturam eius quod | |
| 2831 corrumpitur, cum tamen sit secundum naturam universalem. Et | |
| 2832 similiter mutilare aliquem membro, etsi sit contra naturam | |
| 2833 particularem corporis eius qui mutilatur, est tamen secundum | |
| 2834 naturalem rationem in comparatione ad bonum commune.</p> | |
| 2835 <p title="II-II q. 65 a. 1 ad 2"><a name="41825"><span class= | |
| 2836 "ref">[41825] IIª-IIae q. 65 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2837 dicendum quod totius hominis vita non ordinatur ad aliquid proprium | |
| 2838 ipsius hominis, sed ad ipsam potius omnia quae sunt hominis | |
| 2839 ordinantur. Et ideo privare aliquem vita in nullo casu pertinet ad | |
| 2840 aliquem nisi ad publicam potestatem, cui committitur procuratio | |
| 2841 boni communis. Sed praecisio membri potest ordinari ad propriam | |
| 2842 salutem unius hominis. Et ideo in aliquo casu potest ad ipsum | |
| 2843 pertinere.</p> | |
| 2844 <p title="II-II q. 65 a. 1 ad 3"><a name="41826"><span class= | |
| 2845 "ref">[41826] IIª-IIae q. 65 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2846 dicendum quod membrum non est praecidendum propter corporalem | |
| 2847 salutem totius nisi quando aliter toti subveniri non potest. Saluti | |
| 2848 autem spirituali semper potest aliter subveniri quam per membri | |
| 2849 praecisionem, quia peccatum subiacet voluntati. Et ideo in nullo | |
| 2850 casu licet membrum praecidere propter quodcumque peccatum vitandum. | |
| 2851 Unde Chrysostomus, exponens illud Matth. XIX, <i>sunt eunuchi qui | |
| 2852 seipsos castraverunt propter regnum caelorum, dicit, non membrorum | |
| 2853 abscisionem, sed malarum cogitationum interemptionem. Maledictioni | |
| 2854 enim est obnoxius qui membrum abscidit, etenim quae homicidarum | |
| 2855 sunt talis praesumit</i>. Et postea subdit, <i>neque concupiscentia | |
| 2856 mansuetior ita fit, sed molestior. Aliunde enim habet fontes sperma | |
| 2857 quod in nobis est, et praecipue a proposito incontinenti et mente | |
| 2858 negligente, nec ita abscisio membri comprimit tentationes, ut | |
| 2859 cogitationis frenum</i>.</p> | |
| 2860 <br /> | |
| 2861 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 2862 <p title="II-II q. 65 a. 2 arg. 1"><a name="41827"><span class= | |
| 2863 "ref">[41827] IIª-IIae q. 65 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2864 secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat patribus verberare | |
| 2865 filios, aut dominis servos. Dicit enim apostolus, ad Ephes. VI, | |
| 2866 <i>vos, patres, nolite ad iracundiam provocare filios vestros</i>. | |
| 2867 Et infra subdit, <i>et vos, domini, eadem facite servis, | |
| 2868 remittentes minas</i>. Sed propter verbera aliqui ad iracundiam | |
| 2869 provocantur. Sunt etiam minis graviora. Ergo neque patres filios, | |
| 2870 neque domini servos debent verberare.</p> | |
| 2871 <p title="II-II q. 65 a. 2 arg. 2"><a name="41828"><span class= | |
| 2872 "ref">[41828] IIª-IIae q. 65 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2873 philosophus dicit, in X Ethic., quod <i>sermo paternus habet solum | |
| 2874 monitionem, non autem coactionem</i>. Sed quaedam coactio est per | |
| 2875 verbera. Ergo parentibus non licet filios verberare.</p> | |
| 2876 <p title="II-II q. 65 a. 2 arg. 3"><a name="41829"><span class= | |
| 2877 "ref">[41829] IIª-IIae q. 65 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2878 unicuique licet alteri disciplinam impendere, hoc enim pertinet ad | |
| 2879 eleemosynas spirituales, ut supra dictum est. Si ergo parentibus | |
| 2880 licet propter disciplinam filios verberare, pari ratione cuilibet | |
| 2881 licebit quemlibet verberare. Quod patet esse falsum. Ergo et | |
| 2882 primum.</p> | |
| 2883 <p title="II-II q. 65 a. 2 s. c."><a name="41830"><span class= | |
| 2884 "ref">[41830] IIª-IIae q. 65 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 2885 est quod dicitur Prov. XIII, <i>qui parcit virgae, odit filium | |
| 2886 suum</i>; et infra XXIII, <i>noli subtrahere a puero disciplinam. | |
| 2887 Si enim percusseris eum virga, non morietur, tu virga percuties | |
| 2888 eum, et animam eius de Inferno liberabis</i>. Et Eccli. XXXIII | |
| 2889 dicitur, <i>servo malevolo tortura et compedes</i>.</p> | |
| 2890 <p title="II-II q. 65 a. 2 co."><a name="41831"><span class= | |
| 2891 "ref">[41831] IIª-IIae q. 65 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 2892 dicendum quod per verberationem nocumentum quoddam infertur corpori | |
| 2893 eius qui verberatur, aliter tamen quam in mutilatione, nam | |
| 2894 mutilatio tollit corporis integritatem, verberatio vero tantummodo | |
| 2895 afficit sensum dolore. Unde multo minus nocumentum est quam membri | |
| 2896 mutilatio. Nocumentum autem inferre alicui non licet nisi per modum | |
| 2897 poenae propter iustitiam. Nullus autem iuste punit aliquem nisi sit | |
| 2898 eius ditioni subiectus. Et ideo verberare aliquem non licet nisi | |
| 2899 habenti potestatem aliquam super illum qui verberatur. Et quia | |
| 2900 filius subditur potestati patris, et servus potestati domini, | |
| 2901 licite potest verberare pater filium et dominus servum, causa | |
| 2902 correctionis et disciplinae.</p> | |
| 2903 <p title="II-II q. 65 a. 2 ad 1"><a name="41832"><span class= | |
| 2904 "ref">[41832] IIª-IIae q. 65 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2905 ergo dicendum quod, cum ira sit appetitus vindictae, praecipue | |
| 2906 concitatur ira cum aliquis se reputat laesum iniuste, ut patet per | |
| 2907 philosophum, in II Rhet. Et ideo per hoc quod patribus interdicitur | |
| 2908 ne filios ad iracundiam provocent, non prohibetur quin filios | |
| 2909 verberent causa disciplinae, sed quod non immoderate eos affligant | |
| 2910 verberibus. Quod vero inducitur dominis quod remittant minas, | |
| 2911 potest dupliciter intelligi. Uno modo, ut remisse minis utantur, | |
| 2912 quod pertinet ad moderationem disciplinae. Alio modo, ut aliquis | |
| 2913 non semper impleat quod comminatus est, quod pertinet ad hoc quod | |
| 2914 iudicium quo quis comminatus est poenam, quandoque per remissionis | |
| 2915 misericordiam temperetur.</p> | |
| 2916 <p title="II-II q. 65 a. 2 ad 2"><a name="41833"><span class= | |
| 2917 "ref">[41833] IIª-IIae q. 65 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2918 dicendum quod maior potestas maiorem debet habere coactionem. Sicut | |
| 2919 autem civitas est perfecta communitas, ita princeps civitatis habet | |
| 2920 perfectam potestatem coercendi, et ideo potest infligere poenas | |
| 2921 irreparabiles, scilicet occisionis vel mutilationis. Pater autem et | |
| 2922 dominus, qui praesunt familiae domesticae, quae est imperfecta | |
| 2923 communitas, habent imperfectam potestatem coercendi secundum | |
| 2924 leviores poenas, quae non inferunt irreparabile nocumentum. Et | |
| 2925 huiusmodi est verberatio.</p> | |
| 2926 <p title="II-II q. 65 a. 2 ad 3"><a name="41834"><span class= | |
| 2927 "ref">[41834] IIª-IIae q. 65 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2928 dicendum quod exhibere disciplinam volenti cuilibet licet. Sed | |
| 2929 disciplinam nolenti adhibere est solum eius cui alterius cura | |
| 2930 committitur. Et ad hoc pertinet aliquem verberibus castigare.</p> | |
| 2931 <br /> | |
| 2932 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 2933 <p title="II-II q. 65 a. 3 arg. 1"><a name="41835"><span class= | |
| 2934 "ref">[41835] IIª-IIae q. 65 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 2935 sic proceditur. Videtur quod non liceat aliquem hominem | |
| 2936 incarcerare. Actus enim est malus ex genere qui cadit supra | |
| 2937 indebitam materiam, ut supra dictum est. Sed homo, habens naturalem | |
| 2938 arbitrii libertatem, est indebita materia incarcerationis, quae | |
| 2939 libertati repugnat. Ergo illicitum est aliquem incarcerare.</p> | |
| 2940 <p title="II-II q. 65 a. 3 arg. 2"><a name="41836"><span class= | |
| 2941 "ref">[41836] IIª-IIae q. 65 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2942 humana iustitia regulari debet ex divina. Sed sicut dicitur Eccli. | |
| 2943 XV, <i>Deus reliquit hominem in manu consilii sui</i>. Ergo videtur | |
| 2944 quod non est aliquis coercendus vinculis vel carcere.</p> | |
| 2945 <p title="II-II q. 65 a. 3 arg. 3"><a name="41837"><span class= | |
| 2946 "ref">[41837] IIª-IIae q. 65 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2947 nullus est cohibendus nisi ab opere malo, a quo quilibet licite | |
| 2948 potest alium impedire. Si ergo incarcerare aliquem esset licitum ad | |
| 2949 hoc quod cohiberetur a malo, cuilibet esset licitum aliquem | |
| 2950 incarcerare. Quod patet esse falsum. Ergo et primum.</p> | |
| 2951 <p title="II-II q. 65 a. 3 s. c."><a name="41838"><span class= | |
| 2952 "ref">[41838] IIª-IIae q. 65 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 2953 est quod Levit. XXIV legitur quendam missum fuisse in carcerem | |
| 2954 propter peccatum blasphemiae.</p> | |
| 2955 <p title="II-II q. 65 a. 3 co."><a name="41839"><span class= | |
| 2956 "ref">[41839] IIª-IIae q. 65 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 2957 dicendum quod in bonis corporis tria per ordinem considerantur. | |
| 2958 Primo quidem, integritas corporalis substantiae, cui detrimentum | |
| 2959 affertur per occisionem vel mutilationem. Secundo, delectatio vel | |
| 2960 quies sensus, cui opponitur verberatio, vel quidlibet sensum dolore | |
| 2961 afficiens. Tertio, motus et usus membrorum, qui impeditur per | |
| 2962 ligationem vel incarcerationem, seu quamcumque detentionem. Et ideo | |
| 2963 incarcerare aliquem, vel qualitercumque detinere, est illicitum | |
| 2964 nisi fiat secundum ordinem iustitiae, aut in poenam aut ad cautelam | |
| 2965 alicuius mali vitandi.</p> | |
| 2966 <p title="II-II q. 65 a. 3 ad 1"><a name="41840"><span class= | |
| 2967 "ref">[41840] IIª-IIae q. 65 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 2968 ergo dicendum quod homo qui abutitur potestate sibi data, meretur | |
| 2969 eam amittere. Et ideo homo qui peccando abusus est libero usu | |
| 2970 suorum membrorum, conveniens est incarcerationis materia.</p> | |
| 2971 <p title="II-II q. 65 a. 3 ad 2"><a name="41841"><span class= | |
| 2972 "ref">[41841] IIª-IIae q. 65 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2973 dicendum quod Deus quandoque, secundum ordinem suae sapientiae, | |
| 2974 peccatores cohibet ne possint peccata implere, secundum illud Iob | |
| 2975 V, <i>qui dissipat cogitationes malignorum, ne possint implere | |
| 2976 manus eorum quod coeperant</i>. Quandoque vero eos permittit quod | |
| 2977 volunt agere. Et similiter secundum humanam iustitiam non pro | |
| 2978 qualibet culpa homines incarcerantur, sed pro aliquibus.</p> | |
| 2979 <p title="II-II q. 65 a. 3 ad 3"><a name="41842"><span class= | |
| 2980 "ref">[41842] IIª-IIae q. 65 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2981 dicendum quod detinere hominem ad horam ab aliquo opere illicito | |
| 2982 statim perpetrando, cuilibet licet, sicut cum aliquis detinet | |
| 2983 aliquem ne se praecipitet, vel ne alium feriat. Sed simpliciter | |
| 2984 aliquem includere vel ligare ad eum solum pertinet qui habet | |
| 2985 disponere universaliter de actibus et vita alterius, quia per hoc | |
| 2986 impeditur non solum a malis, sed etiam a bonis agendis.</p> | |
| 2987 <br /> | |
| 2988 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 2989 <p title="II-II q. 65 a. 4 arg. 1"><a name="41843"><span class= | |
| 2990 "ref">[41843] IIª-IIae q. 65 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 2991 sic proceditur. Videtur quod peccatum non aggravetur ex hoc quod | |
| 2992 praedictae iniuriae inferuntur in personas aliis coniunctas. | |
| 2993 Huiusmodi enim iniuriae habent rationem peccati prout nocumentum | |
| 2994 alicui infertur contra eius voluntatem. Sed magis est contra | |
| 2995 hominis voluntatem malum quod in personam propriam infertur quam | |
| 2996 quod infertur in personam coniunctam. Ergo iniuria illata in | |
| 2997 personam coniunctam est minor.</p> | |
| 2998 <p title="II-II q. 65 a. 4 arg. 2"><a name="41844"><span class= | |
| 2999 "ref">[41844] IIª-IIae q. 65 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3000 in sacra Scriptura praecipue reprehenduntur qui pupillis et viduis | |
| 3001 iniurias inferunt, unde dicitur Eccli. XXXV, <i>non despiciet | |
| 3002 preces pupilli, nec viduam, si effundat loquelam gemitus</i>. Sed | |
| 3003 vidua et pupillus non sunt personae aliis coniunctae. Ergo ex hoc | |
| 3004 quod infertur iniuria personis coniunctis non aggravatur | |
| 3005 peccatum.</p> | |
| 3006 <p title="II-II q. 65 a. 4 arg. 3"><a name="41845"><span class= | |
| 3007 "ref">[41845] IIª-IIae q. 65 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3008 persona coniuncta habet propriam voluntatem, sicut et principalis | |
| 3009 persona. Potest ergo aliquid ei esse voluntarium quod est contra | |
| 3010 voluntatem principalis personae, ut patet in adulterio, quod placet | |
| 3011 uxori et displicet viro. Sed huiusmodi iniuriae habent rationem | |
| 3012 peccati prout consistunt in involuntaria commutatione. Ergo | |
| 3013 huiusmodi iniuriae minus habent de ratione peccati.</p> | |
| 3014 <p title="II-II q. 65 a. 4 s. c."><a name="41846"><span class= | |
| 3015 "ref">[41846] IIª-IIae q. 65 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3016 est quod Deut. XXVIII, ad quandam exaggerationem dicitur, <i>filii | |
| 3017 tui et filiae tuae tradentur alteri populo videntibus oculis | |
| 3018 tuis</i>.</p> | |
| 3019 <p title="II-II q. 65 a. 4 co."><a name="41847"><span class= | |
| 3020 "ref">[41847] IIª-IIae q. 65 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 3021 dicendum quod quanto aliqua iniuria in plures redundat, ceteris | |
| 3022 paribus, tanto gravius est peccatum. Et inde est quod gravius est | |
| 3023 peccatum si aliquis percutiat principem quam personam privatam, | |
| 3024 quia redundat in iniuriam totius multitudinis, ut supra dictum est. | |
| 3025 Cum autem infertur iniuria in aliquam personam coniunctam alteri | |
| 3026 qualitercumque, iniuria illa pertinet ad duas personas. Et ideo, | |
| 3027 ceteris paribus, ex hoc ipso aggravatur peccatum. Potest tamen | |
| 3028 contingere quod secundum aliquas circumstantias sit gravius | |
| 3029 peccatum quod fit contra personam nulli coniunctam, vel propter | |
| 3030 dignitatem personae, vel propter magnitudinem nocumenti.</p> | |
| 3031 <p title="II-II q. 65 a. 4 ad 1"><a name="41848"><span class= | |
| 3032 "ref">[41848] IIª-IIae q. 65 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3033 ergo dicendum quod iniuria illata in personam coniunctam minus est | |
| 3034 nociva personae cui coniungitur quam si in ipsam immediate | |
| 3035 inferretur, et ex hac parte est minus peccatum. Sed hoc totum quod | |
| 3036 pertinet ad iniuriam personae cui coniungitur, superadditur peccato | |
| 3037 quod quis incurrit ex eo quod aliam personam secundum se | |
| 3038 laedit.</p> | |
| 3039 <p title="II-II q. 65 a. 4 ad 2"><a name="41849"><span class= | |
| 3040 "ref">[41849] IIª-IIae q. 65 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3041 dicendum quod iniuriae illatae in viduas et pupillos magis | |
| 3042 exaggerantur, tum quia magis opponuntur misericordiae. Tum quia | |
| 3043 idem nocumentum huiusmodi personis inflictum est eis gravius, quia | |
| 3044 non habent relevantem.</p> | |
| 3045 <p title="II-II q. 65 a. 4 ad 3"><a name="41850"><span class= | |
| 3046 "ref">[41850] IIª-IIae q. 65 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3047 dicendum quod per hoc quod uxor voluntarie consentit in adulterium, | |
| 3048 minoratur quidem peccatum et iniuria ex parte ipsius mulieris, | |
| 3049 gravius enim esset si adulter violenter eam opprimeret. Non tamen | |
| 3050 per hoc tollitur iniuria ex parte viri, quia <i>uxor non habet | |
| 3051 potestatem sui corporis, sed vir</i>, ut dicitur I ad Cor. VII. Et | |
| 3052 eadem ratio est de similibus. De adulterio tamen, quod non solum | |
| 3053 iustitiae, sed etiam castitati opponitur, erit locus infra agendi | |
| 3054 in tractatu de temperantia.</p> | |
| 3055 <br /> | |
| 3056 <div class="D">Quaestio 66</div> | |
| 3057 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 3058 <p title="II-II q. 66 pr."><a name="41851"><span class= | |
| 3059 "ref">[41851] IIª-IIae q. 66 pr.</span></a> Deinde | |
| 3060 considerandum est de peccatis iustitiae oppositis per quae infertur | |
| 3061 nocumentum proximo in rebus, scilicet de furto et rapina. Et circa | |
| 3062 hoc quaeruntur novem. Primo, utrum naturalis sit homini possessio | |
| 3063 exteriorum rerum. Secundo, utrum licitum sit quod aliquis rem | |
| 3064 aliquam possideat quasi propriam. Tertio, utrum furtum sit occulta | |
| 3065 acceptio rei alienae. Quarto, utrum rapina sit peccatum specie | |
| 3066 differens a furto. Quinto, utrum omne furtum sit peccatum. Sexto, | |
| 3067 utrum furtum sit peccatum mortale. Septimo, utrum liceat furari in | |
| 3068 necessitate. Octavo, utrum omnis rapina sit peccatum mortale. Nono, | |
| 3069 utrum rapina sit gravius peccatum quam furtum.</p> | |
| 3070 <br /> | |
| 3071 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 3072 <p title="II-II q. 66 a. 1 arg. 1"><a name="41852"><span class= | |
| 3073 "ref">[41852] IIª-IIae q. 66 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 3074 sic proceditur. Videtur quod non sit naturalis homini possessio | |
| 3075 exteriorum rerum. Nullus enim debet sibi attribuere quod Dei est. | |
| 3076 Sed dominium omnium creaturarum est proprie Dei, secundum illud | |
| 3077 Psalm., <i>domini est terra</i> et cetera. Ergo non est naturalis | |
| 3078 homini rerum possessio.</p> | |
| 3079 <p title="II-II q. 66 a. 1 arg. 2"><a name="41853"><span class= | |
| 3080 "ref">[41853] IIª-IIae q. 66 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3081 Basilius, exponens verbum divitis dicentis, Luc. XII, <i>congregabo | |
| 3082 omnia quae nata sunt mihi et bona mea</i>, dicit, <i>dic mihi, quae | |
| 3083 tua? Unde ea sumens in vitam tulisti?</i> Sed illa quae homo | |
| 3084 possidet naturaliter, potest aliquis convenienter dicere esse sua. | |
| 3085 Ergo homo non possidet naturaliter exteriora bona.</p> | |
| 3086 <p title="II-II q. 66 a. 1 arg. 3"><a name="41854"><span class= | |
| 3087 "ref">[41854] IIª-IIae q. 66 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3088 sicut Ambrosius dicit, in libro de Trin., dominus nomen est | |
| 3089 potestatis. Sed homo non habet potestatem super res exteriores, | |
| 3090 nihil enim potest circa earum naturam immutare. Ergo possessio | |
| 3091 exteriorum rerum non est homini naturalis.</p> | |
| 3092 <p title="II-II q. 66 a. 1 s. c."><a name="41855"><span class= | |
| 3093 "ref">[41855] IIª-IIae q. 66 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3094 est quod dicitur in Psalm., omnia subiecisti sub pedibus eius, | |
| 3095 scilicet hominis.</p> | |
| 3096 <p title="II-II q. 66 a. 1 co."><a name="41856"><span class= | |
| 3097 "ref">[41856] IIª-IIae q. 66 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 3098 dicendum quod res exterior potest dupliciter considerari. Uno modo, | |
| 3099 quantum ad eius naturam, quae non subiacet humanae potestati, sed | |
| 3100 solum divinae, cui omnia ad nutum obediunt. Alio modo, quantum ad | |
| 3101 usum ipsius rei. Et sic habet homo naturale dominium exteriorum | |
| 3102 rerum, quia per rationem et voluntatem potest uti rebus | |
| 3103 exterioribus ad suam utilitatem, quasi propter se factis; semper | |
| 3104 enim imperfectiora sunt propter perfectiora, ut supra habitum est. | |
| 3105 Et ex hac ratione philosophus probat, in I Polit., quod possessio | |
| 3106 rerum exteriorum est homini naturalis. Hoc autem naturale dominium | |
| 3107 super ceteras creaturas, quod competit homini secundum rationem, in | |
| 3108 qua imago Dei consistit, manifestatur in ipsa hominis creatione, | |
| 3109 Gen. I, ubi dicitur, <i>faciamus hominem ad similitudinem et | |
| 3110 imaginem nostram, et praesit piscibus maris,</i> et cetera.</p> | |
| 3111 <p title="II-II q. 66 a. 1 ad 1"><a name="41857"><span class= | |
| 3112 "ref">[41857] IIª-IIae q. 66 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3113 ergo dicendum quod Deus habet principale dominium omnium rerum. Et | |
| 3114 ipse secundum suam providentiam ordinavit res quasdam ad corporalem | |
| 3115 hominis sustentationem. Et propter hoc homo habet naturale rerum | |
| 3116 dominium quantum ad potestatem utendi ipsis.</p> | |
| 3117 <p title="II-II q. 66 a. 1 ad 2"><a name="41858"><span class= | |
| 3118 "ref">[41858] IIª-IIae q. 66 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3119 dicendum quod dives ille reprehenditur ex hoc quod putabat | |
| 3120 exteriora bona esse principaliter sua, quasi non accepisset ea ab | |
| 3121 alio, scilicet a Deo.</p> | |
| 3122 <p title="II-II q. 66 a. 1 ad 3"><a name="41859"><span class= | |
| 3123 "ref">[41859] IIª-IIae q. 66 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3124 dicendum quod ratio illa procedit de dominio exteriorum rerum | |
| 3125 quantum ad naturas ipsarum, quod quidem dominium soli Deo convenit, | |
| 3126 ut dictum est.</p> | |
| 3127 <br /> | |
| 3128 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 3129 <p title="II-II q. 66 a. 2 arg. 1"><a name="41860"><span class= | |
| 3130 "ref">[41860] IIª-IIae q. 66 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 3131 secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat alicui rem aliquam | |
| 3132 quasi propriam possidere. Omne enim quod est contra ius naturale | |
| 3133 est illicitum. Sed secundum ius naturale omnia sunt communia, cui | |
| 3134 quidem communitati contrariatur possessionum proprietas. Ergo | |
| 3135 illicitum est cuilibet homini appropriare sibi aliquam rem | |
| 3136 exteriorem.</p> | |
| 3137 <p title="II-II q. 66 a. 2 arg. 2"><a name="41861"><span class= | |
| 3138 "ref">[41861] IIª-IIae q. 66 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3139 Basilius dicit, exponens praedictum verbum divitis, <i>sicut qui, | |
| 3140 praeveniens ad spectacula, prohiberet advenientes, sibi | |
| 3141 appropriando quod ad communem usum ordinatur; similes sunt divites | |
| 3142 qui communia, quae praeoccupaverunt, aestimant sua esse</i>. Sed | |
| 3143 illicitum esset praecludere viam aliis ad potiendum communibus | |
| 3144 bonis. Ergo illicitum est appropriare sibi aliquam rem | |
| 3145 communem.</p> | |
| 3146 <p title="II-II q. 66 a. 2 arg. 3"><a name="41862"><span class= | |
| 3147 "ref">[41862] IIª-IIae q. 66 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3148 Ambrosius dicit, et habetur in decretis, dist. XLVII, Can. sicut | |
| 3149 hi, proprium nemo dicat quod est commune. Appellat autem communes | |
| 3150 res exteriores, sicut patet ex his quae praemittit. Ergo videtur | |
| 3151 illicitum esse quod aliquis appropriet sibi aliquam rem | |
| 3152 exteriorem.</p> | |
| 3153 <p title="II-II q. 66 a. 2 s. c."><a name="41863"><span class= | |
| 3154 "ref">[41863] IIª-IIae q. 66 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3155 est quod Augustinus dicit, in libro de Haeres., <i>apostolici | |
| 3156 dicuntur qui se hoc nomine arrogantissime vocaverunt, eo quod in | |
| 3157 suam communionem non acciperent utentes coniugibus, et res proprias | |
| 3158 possidentes, quales habet Catholica Ecclesia et monachos et | |
| 3159 clericos plurimos</i>. Sed ideo isti haeretici sunt quoniam, se ab | |
| 3160 Ecclesia separantes, nullam spem putant eos habere qui utuntur his | |
| 3161 rebus, quibus ipsi carent. Est ergo erroneum dicere quod non liceat | |
| 3162 homini propria possidere.</p> | |
| 3163 <p title="II-II q. 66 a. 2 co."><a name="41864"><span class= | |
| 3164 "ref">[41864] IIª-IIae q. 66 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 3165 dicendum quod circa rem exteriorem duo competunt homini. Quorum | |
| 3166 unum est potestas procurandi et dispensandi. Et quantum ad hoc | |
| 3167 licitum est quod homo propria possideat. Et est etiam necessarium | |
| 3168 ad humanam vitam, propter tria. Primo quidem, quia magis sollicitus | |
| 3169 est unusquisque ad procurandum aliquid quod sibi soli competit quam | |
| 3170 aliquid quod est commune omnium vel multorum, quia unusquisque, | |
| 3171 laborem fugiens, relinquit alteri id quod pertinet ad commune; | |
| 3172 sicut accidit in multitudine ministrorum. Alio modo, quia | |
| 3173 ordinatius res humanae tractantur si singulis immineat propria cura | |
| 3174 alicuius rei procurandae, esset autem confusio si quilibet | |
| 3175 indistincte quaelibet procuraret. Tertio, quia per hoc magis | |
| 3176 pacificus status hominum conservatur, dum unusquisque re sua | |
| 3177 contentus est. Unde videmus quod inter eos qui communiter et ex | |
| 3178 indiviso aliquid possident, frequentius iurgia oriuntur. Aliud vero | |
| 3179 quod competit homini circa res exteriores est usus ipsarum. Et | |
| 3180 quantum ad hoc non debet homo habere res exteriores ut proprias, | |
| 3181 sed ut communes, ut scilicet de facili aliquis ea communicet in | |
| 3182 necessitates aliorum. Unde apostolus dicit, I ad Tim. ult., | |
| 3183 <i>divitibus huius saeculi praecipe facile tribuere, | |
| 3184 communicare</i>.</p> | |
| 3185 <p title="II-II q. 66 a. 2 ad 1"><a name="41865"><span class= | |
| 3186 "ref">[41865] IIª-IIae q. 66 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3187 ergo dicendum quod communitas rerum attribuitur iuri naturali, non | |
| 3188 quia ius naturale dictet omnia esse possidenda communiter et nihil | |
| 3189 esse quasi proprium possidendum, sed quia secundum ius naturale non | |
| 3190 est distinctio possessionum, sed magis secundum humanum condictum, | |
| 3191 quod pertinet ad ius positivum, ut supra dictum est. Unde | |
| 3192 proprietas possessionum non est contra ius naturale; sed iuri | |
| 3193 naturali superadditur per adinventionem rationis humanae.</p> | |
| 3194 <p title="II-II q. 66 a. 2 ad 2"><a name="41866"><span class= | |
| 3195 "ref">[41866] IIª-IIae q. 66 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3196 dicendum quod ille qui, praeveniens ad spectacula, praepararet | |
| 3197 aliis viam, non illicite ageret, sed ex hoc illicite agit quod | |
| 3198 alios prohibet. Et similiter dives non illicite agit si, | |
| 3199 praeoccupans possessionem rei quae a principio erat communis, aliis | |
| 3200 communicat, peccat autem si alios ab usu illius rei indiscrete | |
| 3201 prohibeat. Unde Basilius ibidem dicit, <i>cur tu abundas, ille vero | |
| 3202 mendicat, nisi ut tu bonae dispensationis merita consequaris, ille | |
| 3203 vero patientiae praemiis coronetur?</i></p> | |
| 3204 <p title="II-II q. 66 a. 2 ad 3"><a name="41867"><span class= | |
| 3205 "ref">[41867] IIª-IIae q. 66 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3206 dicendum quod cum dicit Ambrosius, <i>nemo proprium dicat quod est | |
| 3207 commune</i>, loquitur de proprietate quantum ad usum. Unde subdit, | |
| 3208 <i>plus quam sufficeret sumptui, violenter obtentum est</i>.</p> | |
| 3209 <br /> | |
| 3210 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 3211 <p title="II-II q. 66 a. 3 arg. 1"><a name="41868"><span class= | |
| 3212 "ref">[41868] IIª-IIae q. 66 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 3213 sic proceditur. Videtur quod non sit de ratione furti occulte | |
| 3214 accipere rem alienam. Illud enim quod diminuit peccatum non videtur | |
| 3215 ad rationem peccati pertinere. Sed in occulto peccare pertinet ad | |
| 3216 diminutionem peccati, sicut e contrario ad exaggerandum peccatum | |
| 3217 quorundam dicitur Isaiae III, <i>peccatum suum quasi Sodoma | |
| 3218 praedicaverunt, nec absconderunt</i>. Ergo non est de ratione furti | |
| 3219 occulta acceptio rei alienae.</p> | |
| 3220 <p title="II-II q. 66 a. 3 arg. 2"><a name="41869"><span class= | |
| 3221 "ref">[41869] IIª-IIae q. 66 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3222 Ambrosius dicit, et habetur in decretis, dist. XLVII, <i>neque | |
| 3223 minus est criminis habenti tollere quam, cum possis et abundas, | |
| 3224 indigentibus denegare</i>. Ergo sicut furtum consistit in | |
| 3225 acceptione rei alienae, ita et in detentione ipsius.</p> | |
| 3226 <p title="II-II q. 66 a. 3 arg. 3"><a name="41870"><span class= | |
| 3227 "ref">[41870] IIª-IIae q. 66 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3228 homo potest furtim ab alio accipere etiam quod suum est puta rem | |
| 3229 quam apud alium deposuit, vel quae est ab eo iniuste ablata. Non | |
| 3230 est ergo de ratione furti quod sit occulta acceptio rei | |
| 3231 alienae.</p> | |
| 3232 <p title="II-II q. 66 a. 3 s. c."><a name="41871"><span class= | |
| 3233 "ref">[41871] IIª-IIae q. 66 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3234 est quod Isidorus dicit, in libro Etymol., <i>fur a furvo dictus | |
| 3235 est, idest a fusco, nam noctis utitur tempore</i>.</p> | |
| 3236 <p title="II-II q. 66 a. 3 co."><a name="41872"><span class= | |
| 3237 "ref">[41872] IIª-IIae q. 66 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 3238 dicendum quod ad rationem furti tria concurrunt. Quorum primum | |
| 3239 convenit sibi secundum quod contrariatur iustitiae, quae unicuique | |
| 3240 tribuit quod suum est. Et ex hoc competit ei quod usurpat alienum. | |
| 3241 Secundum vero pertinet ad rationem furti prout distinguitur a | |
| 3242 peccatis quae sunt contra personam, sicut ab homicidio et | |
| 3243 adulterio. Et secundum hoc competit furto quod sit circa rem | |
| 3244 possessam. Si quis enim accipiat id quod est alterius non quasi | |
| 3245 possessio, sed quasi pars, sicut si amputet membrum; vel sicut | |
| 3246 persona coniuncta, ut si auferat filiam vel uxorem, non habet | |
| 3247 proprie rationem furti. Tertia differentia est quae complet furti | |
| 3248 rationem, ut scilicet occulte usurpetur alienum. Et secundum hoc | |
| 3249 propria ratio furti est ut sit occulta acceptio rei alienae.</p> | |
| 3250 <p title="II-II q. 66 a. 3 ad 1"><a name="41873"><span class= | |
| 3251 "ref">[41873] IIª-IIae q. 66 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3252 ergo dicendum quod occultatio quandoque quidem est causa peccati, | |
| 3253 puta cum quis utitur occultatione ad peccandum, sicut accidit in | |
| 3254 fraude et dolo. Et hoc modo non diminuit, sed constituit speciem | |
| 3255 peccati. Et ita est in furto. Alio modo occultatio est simplex | |
| 3256 circumstantia peccati. Et sic diminuit peccatum, tum quia est | |
| 3257 signum verecundiae; tum quia tollit scandalum.</p> | |
| 3258 <p title="II-II q. 66 a. 3 ad 2"><a name="41874"><span class= | |
| 3259 "ref">[41874] IIª-IIae q. 66 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3260 dicendum quod detinere id quod alteri debetur eandem rationem | |
| 3261 nocumenti habet cum acceptione. Et ideo sub iniusta acceptione | |
| 3262 intelligitur etiam iniusta detentio.</p> | |
| 3263 <p title="II-II q. 66 a. 3 ad 3"><a name="41875"><span class= | |
| 3264 "ref">[41875] IIª-IIae q. 66 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3265 dicendum quod nihil prohibet id quod est simpliciter unius, | |
| 3266 secundum quid esse alterius. Sicut res deposita est simpliciter | |
| 3267 quidem deponentis, sed est eius apud quem deponitur quantum ad | |
| 3268 custodiam. Et id quod est per rapinam ablatum est rapientis, non | |
| 3269 simpliciter, sed quantum ad detentionem.</p> | |
| 3270 <br /> | |
| 3271 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 3272 <p title="II-II q. 66 a. 4 arg. 1"><a name="41876"><span class= | |
| 3273 "ref">[41876] IIª-IIae q. 66 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 3274 sic proceditur. Videtur quod furtum et rapina non sint peccata | |
| 3275 differentia specie. Furtum enim et rapina differunt secundum | |
| 3276 occultum et manifestum, furtum enim importat occultam acceptionem, | |
| 3277 rapina vero violentam et manifestam. Sed in aliis generibus | |
| 3278 peccatorum occultum et manifestum non diversificant speciem. Ergo | |
| 3279 furtum et rapina non sunt peccata specie diversa.</p> | |
| 3280 <p title="II-II q. 66 a. 4 arg. 2"><a name="41877"><span class= | |
| 3281 "ref">[41877] IIª-IIae q. 66 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3282 moralia recipiunt speciem a fine, ut supra dictum est. Sed furtum | |
| 3283 et rapina ordinantur ad eundem finem, scilicet ad habendum aliena. | |
| 3284 Ergo non differunt specie.</p> | |
| 3285 <p title="II-II q. 66 a. 4 arg. 3"><a name="41878"><span class= | |
| 3286 "ref">[41878] IIª-IIae q. 66 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3287 sicut rapitur aliquid ad possidendum, ita rapitur mulier ad | |
| 3288 delectandum, unde et Isidorus dicit, in libro Etymol., quod | |
| 3289 <i>raptor dicitur corruptor, et rapta corrupta</i>. Sed raptus | |
| 3290 dicitur sive mulier auferatur publice, sive occulte. Ergo et res | |
| 3291 possessa rapi dicitur sive occulte, sive publice rapiatur. Ergo non | |
| 3292 differunt furtum et rapina.</p> | |
| 3293 <p title="II-II q. 66 a. 4 s. c."><a name="41879"><span class= | |
| 3294 "ref">[41879] IIª-IIae q. 66 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3295 est quod philosophus, in V Ethic., distinguit furtum a rapina, | |
| 3296 ponens furtum occultum, rapinam vero violentam.</p> | |
| 3297 <p title="II-II q. 66 a. 4 co."><a name="41880"><span class= | |
| 3298 "ref">[41880] IIª-IIae q. 66 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 3299 dicendum quod furtum et rapina sunt vitia iustitiae opposita, | |
| 3300 inquantum aliquis alter facit iniustum. Nullus autem patitur | |
| 3301 iniustum volens, ut probatur in V Ethic. Et ideo furtum et rapina | |
| 3302 ex hoc habent rationem peccati quod acceptio est involuntaria ex | |
| 3303 parte eius cui aliquid subtrahitur. Involuntarium autem dupliciter | |
| 3304 dicitur, scilicet per ignorantiam, et violentiam, ut habetur in III | |
| 3305 Ethic. Et ideo aliam rationem peccati habet rapina, et aliam | |
| 3306 furtum. Et propter hoc differunt specie.</p> | |
| 3307 <p title="II-II q. 66 a. 4 ad 1"><a name="41881"><span class= | |
| 3308 "ref">[41881] IIª-IIae q. 66 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3309 ergo dicendum quod in aliis generibus peccatorum non attenditur | |
| 3310 ratio peccati ex aliquo involuntario, sicut attenditur in peccatis | |
| 3311 oppositis iustitiae. Et ideo ubi occurrit diversa ratio | |
| 3312 involuntarii, est diversa species peccati.</p> | |
| 3313 <p title="II-II q. 66 a. 4 ad 2"><a name="41882"><span class= | |
| 3314 "ref">[41882] IIª-IIae q. 66 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3315 dicendum quod finis remotus est idem rapinae et furti, sed hoc non | |
| 3316 sufficit ad identitatem speciei, quia est diversitas in finibus | |
| 3317 proximis. Raptor enim vult per propriam potestatem obtinere, fur | |
| 3318 vero per astutiam.</p> | |
| 3319 <p title="II-II q. 66 a. 4 ad 3"><a name="41883"><span class= | |
| 3320 "ref">[41883] IIª-IIae q. 66 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3321 dicendum quod raptus mulieris non potest esse occultus ex parte | |
| 3322 mulieris quae rapitur. Et ideo etiam si sit occultus ex parte | |
| 3323 aliorum, quibus rapitur, adhuc remanet ratio rapinae ex parte | |
| 3324 mulieris, cui violentia infertur.</p> | |
| 3325 <br /> | |
| 3326 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 3327 <p title="II-II q. 66 a. 5 arg. 1"><a name="41884"><span class= | |
| 3328 "ref">[41884] IIª-IIae q. 66 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum | |
| 3329 sic proceditur. Videtur quod furtum non semper sit peccatum. Nullum | |
| 3330 enim peccatum cadit sub praecepto divino, dicitur enim Eccli. XV, | |
| 3331 <i>nemini mandavit impie agere</i>. Sed Deus invenitur praecepisse | |
| 3332 furtum, dicitur enim Exod. XII, <i>fecerunt filii Israel sicut | |
| 3333 praeceperat dominus Moysi, et expoliaverunt Aegyptios</i>. Ergo | |
| 3334 furtum non semper est peccatum.</p> | |
| 3335 <p title="II-II q. 66 a. 5 arg. 2"><a name="41885"><span class= | |
| 3336 "ref">[41885] IIª-IIae q. 66 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3337 ille qui invenit rem non suam, si eam accipiat, videtur furtum | |
| 3338 committere, quia accipit rem alienam. Sed hoc videtur esse licitum | |
| 3339 secundum naturalem aequitatem; ut iuristae dicunt. Ergo videtur | |
| 3340 quod furtum non semper sit peccatum.</p> | |
| 3341 <p title="II-II q. 66 a. 5 arg. 3"><a name="41886"><span class= | |
| 3342 "ref">[41886] IIª-IIae q. 66 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3343 ille qui accipit rem suam non videtur peccare, cum non agat contra | |
| 3344 iustitiam, cuius aequalitatem non tollit. Sed furtum committitur | |
| 3345 etiam si aliquis rem suam occulte accipiat ab altero detentam vel | |
| 3346 custoditam. Ergo videtur quod furtum non semper sit peccatum.</p> | |
| 3347 <p title="II-II q. 66 a. 5 s. c."><a name="41887"><span class= | |
| 3348 "ref">[41887] IIª-IIae q. 66 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3349 est quod dicitur Exod. XX, <i>non furtum facies</i>.</p> | |
| 3350 <p title="II-II q. 66 a. 5 co."><a name="41888"><span class= | |
| 3351 "ref">[41888] IIª-IIae q. 66 a. 5 co.</span></a> Respondeo | |
| 3352 dicendum quod si quis consideret furti rationem, duas rationes | |
| 3353 peccati in eo inveniet. Primo quidem, propter contrarietatem ad | |
| 3354 iustitiam, quae reddit unicuique quod suum est. Et sic furtum | |
| 3355 iustitiae opponitur, inquantum furtum est acceptio rei alienae. | |
| 3356 Secundo, ratione doli seu fraudis, quam fur committit occulte et | |
| 3357 quasi ex insidiis rem alienam usurpando. Unde manifestum est quod | |
| 3358 omne furtum est peccatum.</p> | |
| 3359 <p title="II-II q. 66 a. 5 ad 1"><a name="41889"><span class= | |
| 3360 "ref">[41889] IIª-IIae q. 66 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3361 ergo dicendum quod accipere rem alienam vel occulte vel manifeste | |
| 3362 auctoritate iudicis hoc decernentis, non est furtum, quia iam fit | |
| 3363 sibi debitum per hoc quod sententialiter sibi est adiudicatum. Unde | |
| 3364 multo minus furtum fuit quod filii Israel tulerunt spolia | |
| 3365 Aegyptiorum de praecepto domini hoc decernentis pro afflictionibus | |
| 3366 quibus Aegyptii eos sine causa afflixerant. Et ideo signanter | |
| 3367 dicitur Sap. X, <i>iusti tulerunt spolia impiorum</i>.</p> | |
| 3368 <p title="II-II q. 66 a. 5 ad 2"><a name="41890"><span class= | |
| 3369 "ref">[41890] IIª-IIae q. 66 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3370 dicendum quod circa res inventas est distinguendum. Quaedam enim | |
| 3371 sunt quae nunquam fuerunt in bonis alicuius, sicut lapilli et | |
| 3372 gemmae quae inveniuntur in littore maris, et talia occupanti | |
| 3373 conceduntur. Et eadem ratio est de thesauris antiquo tempore sub | |
| 3374 terra occultatis, quorum non est aliquis possessor, nisi quod | |
| 3375 secundum leges civiles tenetur inventor medietatem dare domino | |
| 3376 agri, si in alieno agro invenerit; propter quod in parabola | |
| 3377 Evangelii dicitur, Matth. XIII, de inventore thesauri absconditi in | |
| 3378 agro, quod emit agrum, quasi ut haberet ius possidendi totum | |
| 3379 thesaurum. Quaedam vero res inventae fuerunt de propinquo in | |
| 3380 alicuius bonis. Et tunc, si quis eas accipiat non animo retinendi, | |
| 3381 sed animo restituendi domino, qui eas pro derelictis non habet, non | |
| 3382 committit furtum. Et similiter si pro derelictis habeantur, et hoc | |
| 3383 credat inventor, licet sibi retineat, non committit furtum. Alias | |
| 3384 autem committitur peccatum furti. Unde Augustinus dicit, in quadam | |
| 3385 homilia, et habetur XIV, qu. V, <i>si quid invenisti et non | |
| 3386 reddidisti, rapuisti</i>.</p> | |
| 3387 <p title="II-II q. 66 a. 5 ad 3"><a name="41891"><span class= | |
| 3388 "ref">[41891] IIª-IIae q. 66 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3389 dicendum quod ille qui furtim accipit rem suam apud alium | |
| 3390 depositam, gravat depositarium, quia tenetur ad restituendum, vel | |
| 3391 ad ostendendum se esse innoxium. Unde manifestum est quod peccat, | |
| 3392 et tenetur ad relevandum gravamen depositarii. Qui vero furtim | |
| 3393 accipit rem suam apud alium iniuste detentam, peccat quidem, non | |
| 3394 quia gravet eum qui detinet, et ideo non tenetur ad restituendum | |
| 3395 aliquid vel ad recompensandum, sed peccat contra communem | |
| 3396 iustitiam, dum ipse sibi usurpat suae rei iudicium, iuris ordine | |
| 3397 praetermisso. Et ideo tenetur Deo satisfacere, et dare operam ut | |
| 3398 scandalum proximorum, si inde exortum fuerit, sedetur.</p> | |
| 3399 <br /> | |
| 3400 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 3401 <p title="II-II q. 66 a. 6 arg. 1"><a name="41892"><span class= | |
| 3402 "ref">[41892] IIª-IIae q. 66 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum | |
| 3403 sic proceditur. Videtur quod furtum non sit peccatum mortale. | |
| 3404 Dicitur enim Prov. VI, <i>non grandis est culpae cum quis furatus | |
| 3405 fuerit</i>. Sed omne peccatum mortale est grandis culpae. Ergo | |
| 3406 furtum non est peccatum mortale.</p> | |
| 3407 <p title="II-II q. 66 a. 6 arg. 2"><a name="41893"><span class= | |
| 3408 "ref">[41893] IIª-IIae q. 66 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3409 peccato mortali mortis poena debetur. Sed pro furto non infligitur | |
| 3410 in lege poena mortis, sed solum poena damni, secundum illud Exod. | |
| 3411 XXII, <i>si quis furatus fuerit bovem aut ovem, quinque boves pro | |
| 3412 uno bove restituet, et quatuor oves pro una ove</i>. Ergo furtum | |
| 3413 non est peccatum mortale.</p> | |
| 3414 <p title="II-II q. 66 a. 6 arg. 3"><a name="41894"><span class= | |
| 3415 "ref">[41894] IIª-IIae q. 66 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3416 furtum potest committi in parvis rebus, sicut et in magnis. Sed | |
| 3417 inconveniens videtur quod pro furto alicuius parvae rei, puta unius | |
| 3418 acus vel unius pennae, aliquis puniatur morte aeterna. Ergo furtum | |
| 3419 non est peccatum mortale.</p> | |
| 3420 <p title="II-II q. 66 a. 6 s. c."><a name="41895"><span class= | |
| 3421 "ref">[41895] IIª-IIae q. 66 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3422 est quod nullus damnatur secundum divinum iudicium nisi pro peccato | |
| 3423 mortali. Condemnatur autem aliquis pro furto, secundum illud Zach. | |
| 3424 V, <i>haec est maledictio quae egreditur super faciem omnis terrae, | |
| 3425 quia omnis fur sicut ibi scriptum est condemnatur</i>. Ergo furtum | |
| 3426 est peccatum mortale.</p> | |
| 3427 <p title="II-II q. 66 a. 6 co."><a name="41896"><span class= | |
| 3428 "ref">[41896] IIª-IIae q. 66 a. 6 co.</span></a> Respondeo | |
| 3429 dicendum quod, sicut supra habitum est, peccatum mortale est quod | |
| 3430 contrariatur caritati, secundum quam est spiritualis animae vita. | |
| 3431 Caritas autem consistit quidem principaliter in dilectione Dei, | |
| 3432 secundario vero in dilectione proximi, ad quam pertinet ut proximo | |
| 3433 bonum velimus et operemur. Per furtum autem homo infert nocumentum | |
| 3434 proximo in suis rebus, et si passim homines sibi invicem | |
| 3435 furarentur, periret humana societas. Unde furtum, tanquam | |
| 3436 contrarium caritati, est peccatum mortale.</p> | |
| 3437 <p title="II-II q. 66 a. 6 ad 1"><a name="41897"><span class= | |
| 3438 "ref">[41897] IIª-IIae q. 66 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3439 ergo dicendum quod furtum dicitur non esse grandis culpae duplici | |
| 3440 ratione. Primo quidem, propter necessitatem inducentem ad furandum, | |
| 3441 quae diminuit vel totaliter tollit culpam, ut infra patebit. Unde | |
| 3442 subdit, <i>furatur enim ut esurientem impleat animam</i>. Alio modo | |
| 3443 dicitur furtum non esse grandis culpae per comparationem ad reatum | |
| 3444 adulterii, quod punitur morte. Unde subditur de fure quod | |
| 3445 <i>deprehensus reddet septuplum, qui autem adulter est, perdet | |
| 3446 animam suam</i>.</p> | |
| 3447 <p title="II-II q. 66 a. 6 ad 2"><a name="41898"><span class= | |
| 3448 "ref">[41898] IIª-IIae q. 66 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3449 dicendum quod poenae praesentis vitae magis sunt medicinales quam | |
| 3450 retributivae, retributio enim reservatur divino iudicio, quod est | |
| 3451 secundum veritatem in peccantes. Et ideo secundum iudicium | |
| 3452 praesentis vitae non pro quolibet peccato mortali infligitur poena | |
| 3453 mortis, sed solum pro illis quae inferunt irreparabile nocumentum, | |
| 3454 vel etiam pro illis quae habent aliquam horribilem deformitatem. Et | |
| 3455 ideo pro furto, quod reparabile damnum infert, non infligitur | |
| 3456 secundum praesens iudicium poena mortis, nisi furtum aggravetur per | |
| 3457 aliquam gravem circumstantiam, sicut patet de sacrilegio, quod est | |
| 3458 furtum rei sacrae, et de peculatu, quod est furtum rei communis, ut | |
| 3459 patet per Augustinum, super Ioan.; et de plagio, quod est furtum | |
| 3460 hominis, pro quo quis morte punitur, ut patet Exod. XXI.</p> | |
| 3461 <p title="II-II q. 66 a. 6 ad 3"><a name="41899"><span class= | |
| 3462 "ref">[41899] IIª-IIae q. 66 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3463 dicendum quod illud quod modicum est ratio apprehendit quasi nihil. | |
| 3464 Et ideo in his quae minima sunt homo non reputat sibi nocumentum | |
| 3465 inferri, et ille qui accipit potest praesumere hoc non esse contra | |
| 3466 voluntatem eius cuius est res. Et pro tanto si quis furtive | |
| 3467 huiusmodi res minimas accipiat, potest excusari a peccato mortali. | |
| 3468 Si tamen habeat animum furandi et inferendi nocumentum proximo, | |
| 3469 etiam in talibus minimis potest esse peccatum mortale, sicut et in | |
| 3470 solo cogitatu per consensum.</p> | |
| 3471 <br /> | |
| 3472 <div class="E">Articulus 7</div> | |
| 3473 <p title="II-II q. 66 a. 7 arg. 1"><a name="41900"><span class= | |
| 3474 "ref">[41900] IIª-IIae q. 66 a. 7 arg. 1</span></a> Ad | |
| 3475 septimum sic proceditur. Videtur quod non liceat alicui furari | |
| 3476 propter necessitatem. Non enim imponitur poenitentia nisi peccanti. | |
| 3477 Sed extra, de furtis, dicitur, <i>si quis per necessitatem famis | |
| 3478 aut nuditatis furatus fuerit cibaria, vestem vel pecus, poeniteat | |
| 3479 hebdomadas tres</i>. Ergo non licet furari propter | |
| 3480 necessitatem.</p> | |
| 3481 <p title="II-II q. 66 a. 7 arg. 2"><a name="41901"><span class= | |
| 3482 "ref">[41901] IIª-IIae q. 66 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3483 philosophus dicit, in II Ethic., quod <i>quaedam confestim nominata | |
| 3484 convoluta sunt cum malitia</i>, inter quae ponit furtum. Sed illud | |
| 3485 quod est secundum se malum non potest propter aliquem bonum finem | |
| 3486 bonum fieri. Ergo non potest aliquis licite furari ut necessitati | |
| 3487 suae subveniat.</p> | |
| 3488 <p title="II-II q. 66 a. 7 arg. 3"><a name="41902"><span class= | |
| 3489 "ref">[41902] IIª-IIae q. 66 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3490 homo debet diligere proximum sicut seipsum. Sed non licet furari ad | |
| 3491 hoc quod aliquis per eleemosynam proximo subveniat; ut Augustinus | |
| 3492 dicit, in libro contra mendacium. Ergo etiam non licet furari ad | |
| 3493 subveniendum propriae necessitati.</p> | |
| 3494 <p title="II-II q. 66 a. 7 s. c."><a name="41903"><span class= | |
| 3495 "ref">[41903] IIª-IIae q. 66 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3496 est quod in necessitate sunt omnia communia. Et ita non videtur | |
| 3497 esse peccatum si aliquis rem alterius accipiat, propter | |
| 3498 necessitatem sibi factam communem.</p> | |
| 3499 <p title="II-II q. 66 a. 7 co."><a name="41904"><span class= | |
| 3500 "ref">[41904] IIª-IIae q. 66 a. 7 co.</span></a> Respondeo | |
| 3501 dicendum quod ea quae sunt iuris humani non possunt derogare iuri | |
| 3502 naturali vel iuri divino. Secundum autem naturalem ordinem ex | |
| 3503 divina providentia institutum, res inferiores sunt ordinatae ad hoc | |
| 3504 quod ex his subveniatur hominum necessitati. Et ideo per rerum | |
| 3505 divisionem et appropriationem, de iure humano procedentem, non | |
| 3506 impeditur quin hominis necessitati sit subveniendum ex huiusmodi | |
| 3507 rebus. Et ideo res quas aliqui superabundanter habent, ex naturali | |
| 3508 iure debentur pauperum sustentationi. Unde Ambrosius dicit, et | |
| 3509 habetur in decretis, dist. XLVII, <i>esurientium panis est quem tu | |
| 3510 detines; nudorum indumentum est quod tu recludis; miserorum | |
| 3511 redemptio et absolutio est pecunia quam tu in terram defodis</i>. | |
| 3512 Sed quia multi sunt necessitatem patientes, et non potest ex eadem | |
| 3513 re omnibus subveniri, committitur arbitrio uniuscuiusque | |
| 3514 dispensatio propriarum rerum, ut ex eis subveniat necessitatem | |
| 3515 patientibus. Si tamen adeo sit urgens et evidens necessitas ut | |
| 3516 manifestum sit instanti necessitati de rebus occurrentibus esse | |
| 3517 subveniendum, puta cum imminet personae periculum et aliter | |
| 3518 subveniri non potest; tunc licite potest aliquis ex rebus alienis | |
| 3519 suae necessitati subvenire, sive manifeste sive occulte sublatis. | |
| 3520 Nec hoc proprie habet rationem furti vel rapinae.</p> | |
| 3521 <p title="II-II q. 66 a. 7 ad 1"><a name="41905"><span class= | |
| 3522 "ref">[41905] IIª-IIae q. 66 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3523 ergo dicendum quod decretalis illa loquitur in casu in quo non est | |
| 3524 urgens necessitas.</p> | |
| 3525 <p title="II-II q. 66 a. 7 ad 2"><a name="41906"><span class= | |
| 3526 "ref">[41906] IIª-IIae q. 66 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3527 dicendum quod uti re aliena occulte accepta in casu necessitatis | |
| 3528 extremae non habet rationem furti, proprie loquendo. Quia per talem | |
| 3529 necessitatem efficitur suum illud quod quis accipit ad sustentandam | |
| 3530 propriam vitam.</p> | |
| 3531 <p title="II-II q. 66 a. 7 ad 3"><a name="41907"><span class= | |
| 3532 "ref">[41907] IIª-IIae q. 66 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3533 dicendum quod in casu similis necessitatis etiam potest aliquis | |
| 3534 occulte rem alienam accipere ut subveniat proximo sic | |
| 3535 indigenti.</p> | |
| 3536 <br /> | |
| 3537 <div class="E">Articulus 8</div> | |
| 3538 <p title="II-II q. 66 a. 8 arg. 1"><a name="41908"><span class= | |
| 3539 "ref">[41908] IIª-IIae q. 66 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum | |
| 3540 sic proceditur. Videtur quod rapina possit fieri sine peccato. | |
| 3541 Praeda enim per violentiam accipitur; quod videtur ad rationem | |
| 3542 rapinae pertinere, secundum praedicta. Sed praedam accipere ab | |
| 3543 hostibus licitum est, dicit enim Ambrosius, in libro de | |
| 3544 patriarchis, <i>cum praeda fuerit in potestate victoris, decet | |
| 3545 militarem disciplinam ut regi serventur omnia</i>, scilicet ad | |
| 3546 distribuendum. Ergo rapina in aliquo casu est licita.</p> | |
| 3547 <p title="II-II q. 66 a. 8 arg. 2"><a name="41909"><span class= | |
| 3548 "ref">[41909] IIª-IIae q. 66 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3549 licitum est auferre ab aliquo id quod non est eius. Sed res quas | |
| 3550 infideles habent non sunt eorum, dicit enim Augustinus, in epistola | |
| 3551 ad Vinc. Donatist., <i>res falso appellatis vestras, quas nec iuste | |
| 3552 possidetis, et secundum leges terrenorum regum amittere iussi | |
| 3553 estis</i>. Ergo videtur quod ab infidelibus aliquis licite rapere | |
| 3554 posset.</p> | |
| 3555 <p title="II-II q. 66 a. 8 arg. 3"><a name="41910"><span class= | |
| 3556 "ref">[41910] IIª-IIae q. 66 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3557 terrarum principes multa a suis subditis violenter extorquent; quod | |
| 3558 videtur ad rationem rapinae pertinere. Grave autem videtur dicere | |
| 3559 quod in hoc peccent, quia sic fere omnes principes damnarentur. | |
| 3560 Ergo rapina in aliquo casu est licita.</p> | |
| 3561 <p title="II-II q. 66 a. 8 s. c."><a name="41911"><span class= | |
| 3562 "ref">[41911] IIª-IIae q. 66 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3563 est quod de quolibet licite accepto potest fieri Deo sacrificium | |
| 3564 vel oblatio. Non autem potest fieri de rapina, secundum illud | |
| 3565 Isaiae LXI, <i>ego dominus diligens iudicium, et odio habens | |
| 3566 rapinam in holocaustum</i>. Ergo per rapinam aliquid accipere non | |
| 3567 est licitum.</p> | |
| 3568 <p title="II-II q. 66 a. 8 co."><a name="41912"><span class= | |
| 3569 "ref">[41912] IIª-IIae q. 66 a. 8 co.</span></a> Respondeo | |
| 3570 dicendum quod rapina quandam violentiam et coactionem importat per | |
| 3571 quam, contra iustitiam, alicui aufertur quod suum est. In societate | |
| 3572 autem hominum nullus habet coactionem nisi per publicam potestatem. | |
| 3573 Et ideo quicumque per violentiam aliquid alteri aufert, si sit | |
| 3574 privata persona non utens publica potestate, illicite agit et | |
| 3575 rapinam committit, sicut patet in latronibus. Principibus vero | |
| 3576 publica potestas committitur ad hoc quod sint iustitiae custodes. | |
| 3577 Et ideo non licet eis violentia et coactione uti nisi secundum | |
| 3578 iustitiae tenorem, et hoc vel contra hostes pugnando, vel contra | |
| 3579 cives malefactores puniendo. Et quod per talem violentiam aufertur | |
| 3580 non habet rationem rapinae, cum non sit contra iustitiam. Si vero | |
| 3581 contra iustitiam aliqui per publicam potestatem violenter | |
| 3582 abstulerint res aliorum, illicite agunt et rapinam committunt, et | |
| 3583 ad restitutionem tenentur.</p> | |
| 3584 <p title="II-II q. 66 a. 8 ad 1"><a name="41913"><span class= | |
| 3585 "ref">[41913] IIª-IIae q. 66 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3586 ergo dicendum quod circa praedam distinguendum est. Quia si illi | |
| 3587 qui depraedantur hostes habeant bellum iustum, ea quae per | |
| 3588 violentiam in bello acquirunt eorum efficiuntur. Et hoc non habet | |
| 3589 rationem rapinae, unde nec ad restitutionem tenentur. Quamvis | |
| 3590 possint in acceptione praedae iustum bellum habentes peccare per | |
| 3591 cupiditatem ex prava intentione, si scilicet non propter iustitiam, | |
| 3592 sed propter praedam principaliter pugnent, dicit enim Augustinus, | |
| 3593 in libro de Verb. Dom., quod <i>propter praedam militare peccatum | |
| 3594 est</i>. Si vero illi qui praedam accipiunt habeant bellum | |
| 3595 iniustum, rapinam committunt, et ad restitutionem tenentur.</p> | |
| 3596 <p title="II-II q. 66 a. 8 ad 2"><a name="41914"><span class= | |
| 3597 "ref">[41914] IIª-IIae q. 66 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3598 dicendum quod intantum aliqui infideles iniuste res suas possident, | |
| 3599 inquantum eas secundum leges terrenorum principum amittere iussi | |
| 3600 sunt. Et ideo ab eis possunt per violentiam subtrahi, non privata | |
| 3601 auctoritate, sed publica.</p> | |
| 3602 <p title="II-II q. 66 a. 8 ad 3"><a name="41915"><span class= | |
| 3603 "ref">[41915] IIª-IIae q. 66 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3604 dicendum quod si principes a subditis exigant quod eis secundum | |
| 3605 iustitiam debetur propter bonum commune conservandum, etiam si | |
| 3606 violentia adhibeatur, non est rapina. Si vero aliquid principes | |
| 3607 indebite extorqueant per violentiam, rapina est, sicut et | |
| 3608 latrocinium. Unde dicit Augustinus, in IV de Civ. Dei, <i>remota | |
| 3609 iustitia, quid sunt regna nisi magna latrocinia? Quia et latrocinia | |
| 3610 quid sunt nisi parva regna?</i> Et Ezech. XXII dicitur, | |
| 3611 <i>principes eius in medio eius quasi lupi rapientes praedam</i>. | |
| 3612 Unde et ad restitutionem tenentur, sicut et latrones. Et tanto | |
| 3613 gravius peccant quam latrones, quanto periculosius et communius | |
| 3614 contra publicam iustitiam agunt, cuius custodes sunt positi.</p> | |
| 3615 <br /> | |
| 3616 <div class="E">Articulus 9</div> | |
| 3617 <p title="II-II q. 66 a. 9 arg. 1"><a name="41916"><span class= | |
| 3618 "ref">[41916] IIª-IIae q. 66 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum | |
| 3619 sic proceditur. Videtur quod furtum sit gravius peccatum quam | |
| 3620 rapina. Furtum enim, super acceptionem rei alienae, habet adiunctam | |
| 3621 fraudem et dolum, quod non est in rapina. Sed fraus et dolus de se | |
| 3622 habent rationem peccati, ut supra habitum est. Ergo furtum videtur | |
| 3623 esse gravius peccatum quam rapina.</p> | |
| 3624 <p title="II-II q. 66 a. 9 arg. 2"><a name="41917"><span class= | |
| 3625 "ref">[41917] IIª-IIae q. 66 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3626 verecundia est timor de turpi actu, ut dicitur in IV Ethic. Sed | |
| 3627 magis verecundantur homines de furto quam de rapina. Ergo furtum | |
| 3628 est turpius quam rapina.</p> | |
| 3629 <p title="II-II q. 66 a. 9 arg. 3"><a name="41918"><span class= | |
| 3630 "ref">[41918] IIª-IIae q. 66 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3631 quanto aliquod peccatum pluribus nocet, tanto gravius esse videtur. | |
| 3632 Sed per furtum potest nocumentum inferri et magnis et parvis, per | |
| 3633 rapinam autem solum impotentibus, quibus potest violentia inferri. | |
| 3634 Ergo gravius videtur esse peccatum furti quam rapinae.</p> | |
| 3635 <p title="II-II q. 66 a. 9 s. c."><a name="41919"><span class= | |
| 3636 "ref">[41919] IIª-IIae q. 66 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3637 est quod secundum leges gravius punitur rapina quam furtum.</p> | |
| 3638 <p title="II-II q. 66 a. 9 co."><a name="41920"><span class= | |
| 3639 "ref">[41920] IIª-IIae q. 66 a. 9 co.</span></a> Respondeo | |
| 3640 dicendum quod rapina et furtum habent rationem peccati, sicut supra | |
| 3641 dictum est, propter involuntarium quod est ex parte eius cui | |
| 3642 aliquid aufertur; ita tamen quod in furto est involuntarium per | |
| 3643 ignorantiam, in rapina autem involuntarium per violentiam. Magis | |
| 3644 est autem aliquid involuntarium per violentiam quam per | |
| 3645 ignorantiam, quia violentia directius opponitur voluntati quam | |
| 3646 ignorantia. Et ideo rapina est gravius peccatum quam furtum. Est et | |
| 3647 alia ratio. Quia per rapinam non solum infertur alicui damnum in | |
| 3648 rebus, sed etiam vergit in quandam personae ignominiam sive | |
| 3649 iniuriam. Et hoc praeponderat fraudi vel dolo, quae pertinent ad | |
| 3650 furtum.</p> | |
| 3651 <p title="II-II q. 66 a. 9 ad 1"><a name="41921"><span class= | |
| 3652 "ref">[41921] IIª-IIae q. 66 a. 9 ad 1</span></a> Unde patet | |
| 3653 responsio ad primum.</p> | |
| 3654 <p title="II-II q. 66 a. 9 ad 2"><a name="41922"><span class= | |
| 3655 "ref">[41922] IIª-IIae q. 66 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3656 dicendum quod homines sensibilibus inhaerentes magis gloriantur de | |
| 3657 virtute exteriori, quae manifestatur in rapina, quam de virtute | |
| 3658 interiori, quae tollitur per peccatum. Et ideo minus verecundantur | |
| 3659 de rapina quam de furto.</p> | |
| 3660 <p title="II-II q. 66 a. 9 ad 3"><a name="41923"><span class= | |
| 3661 "ref">[41923] IIª-IIae q. 66 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3662 dicendum quod licet pluribus possit noceri per furtum quam per | |
| 3663 rapinam, tamen graviora nocumenta possunt inferri per rapinam quam | |
| 3664 per furtum. Unde ex hoc etiam rapina est detestabilior.</p> | |
| 3665 <br /> | |
| 3666 <div class="D">Quaestio 67</div> | |
| 3667 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 3668 <p title="II-II q. 67 pr."><a name="41924"><span class= | |
| 3669 "ref">[41924] IIª-IIae q. 67 pr.</span></a> Deinde | |
| 3670 considerandum est de vitiis oppositis commutativae iustitiae quae | |
| 3671 consistunt in verbis in quibus laeditur proximus. Et primo, de his | |
| 3672 quae pertinent ad iudicium; secundo, de nocumentis verborum quae | |
| 3673 fiunt extra iudicium. Circa primum quinque consideranda occurrunt, | |
| 3674 primo quidem, de iniustitia iudicis in iudicando; secundo, de | |
| 3675 iniustitia accusatoris in accusando; tertio, de iniustitia ex parte | |
| 3676 rei in sua defensione; quarto, de iniustitia testis in | |
| 3677 testificando; quinto, de iniustitia advocati in patrocinando. Circa | |
| 3678 primum quaeruntur quatuor. Primo, utrum aliquis possit iuste | |
| 3679 iudicare eum qui non est sibi subditus. Secundo, utrum liceat | |
| 3680 iudicium ferre contra veritatem quam novit, propter ea quae sibi | |
| 3681 proponuntur. Tertio, utrum iudex possit aliquem iuste condemnare | |
| 3682 non accusatum. Quarto, utrum licite possit poenam relaxare.</p> | |
| 3683 <br /> | |
| 3684 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 3685 <p title="II-II q. 67 a. 1 arg. 1"><a name="41925"><span class= | |
| 3686 "ref">[41925] IIª-IIae q. 67 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 3687 sic proceditur. Videtur quod aliquis possit iuste iudicare eum qui | |
| 3688 non est sibi subditus. Dicitur enim Dan. XIII quod Daniel seniores | |
| 3689 de falso testimonio convictos suo iudicio condemnavit. Sed illi | |
| 3690 seniores non erant subditi Danieli, quinimmo ipsi erant iudices | |
| 3691 populi. Ergo aliquis potest licite iudicare sibi non subditum.</p> | |
| 3692 <p title="II-II q. 67 a. 1 arg. 2"><a name="41926"><span class= | |
| 3693 "ref">[41926] IIª-IIae q. 67 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3694 Christus non erat alicuius hominis subditus, quinimmo ipse erat rex | |
| 3695 regum et dominus dominantium. Sed ipse exhibuit se iudicio hominis. | |
| 3696 Ergo videtur quod aliquis licite possit iudicare aliquem qui non | |
| 3697 est subditus eius.</p> | |
| 3698 <p title="II-II q. 67 a. 1 arg. 3"><a name="41927"><span class= | |
| 3699 "ref">[41927] IIª-IIae q. 67 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3700 secundum iura quilibet sortitur forum secundum rationem delicti. | |
| 3701 Sed quandoque ille qui delinquit non est subditus eius ad quem | |
| 3702 pertinet forum illius loci, puta cum est alterius dioecesis, vel | |
| 3703 cum est exemptus. Ergo videtur quod aliquis possit iudicare eum qui | |
| 3704 non est sibi subditus.</p> | |
| 3705 <p title="II-II q. 67 a. 1 s. c."><a name="41928"><span class= | |
| 3706 "ref">[41928] IIª-IIae q. 67 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3707 est quod Gregorius dicit, super illud Deut. XXIII, <i>si intraveris | |
| 3708 segetem et cetera. Falcem iudicii mittere non potest in eam rem | |
| 3709 quae alteri videtur esse commissa</i>.</p> | |
| 3710 <p title="II-II q. 67 a. 1 co."><a name="41929"><span class= | |
| 3711 "ref">[41929] IIª-IIae q. 67 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 3712 dicendum quod sententia iudicis est quasi quaedam particularis lex | |
| 3713 in aliquo particulari facto. Et ideo sicut lex generalis debet | |
| 3714 habere vim coactivam, ut patet per philosophum, in X Ethic.; ita | |
| 3715 etiam et sententia iudicis debet habere vim coactivam, per quam | |
| 3716 constringatur utraque pars ad servandam sententiam iudicis, | |
| 3717 alioquin iudicium non esset efficax. Potestatem autem coactivam non | |
| 3718 habet licite in rebus humanis nisi ille qui fungitur publica | |
| 3719 potestate. Et qui ea funguntur superiores reputantur respectu eorum | |
| 3720 in quos, sicut in subditos, potestatem accipiunt, sive habeant | |
| 3721 ordinarie, sive per commissionem. Et ideo manifestum est quod | |
| 3722 nullus potest iudicare aliquem nisi sit aliquo modo subditus eius, | |
| 3723 vel per commissionem vel per potestatem ordinariam.</p> | |
| 3724 <p title="II-II q. 67 a. 1 ad 1"><a name="41930"><span class= | |
| 3725 "ref">[41930] IIª-IIae q. 67 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3726 ergo dicendum quod Daniel accepit potestatem ad iudicandum illos | |
| 3727 seniores quasi commissam ex instinctu divino. Quod significatur per | |
| 3728 hoc quod ibi dicitur, quod <i>suscitavit dominus spiritum pueri | |
| 3729 iunioris</i>.</p> | |
| 3730 <p title="II-II q. 67 a. 1 ad 2"><a name="41931"><span class= | |
| 3731 "ref">[41931] IIª-IIae q. 67 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3732 dicendum quod in rebus humanis aliqui propria sponte possunt se | |
| 3733 subiicere aliorum iudicio, quamvis non sint eis superiores, sicut | |
| 3734 patet in his qui compromittunt in aliquos arbitros. Et inde est | |
| 3735 quod necesse est arbitrium poena vallari, quia arbitri, qui non | |
| 3736 sunt superiores, non habent de se plenam potestatem coercendi. Sic | |
| 3737 igitur et Christus propria sponte humano iudicio se subdidit, sicut | |
| 3738 etiam et Leo Papa iudicio imperatoris se subdidit.</p> | |
| 3739 <p title="II-II q. 67 a. 1 ad 3"><a name="41932"><span class= | |
| 3740 "ref">[41932] IIª-IIae q. 67 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3741 dicendum quod episcopus in cuius dioecesi aliquis delinquit, | |
| 3742 efficitur superior eius ratione delicti, etiam si sit exemptus, | |
| 3743 nisi forte delinquat in re aliqua exempta, puta in administratione | |
| 3744 bonorum alicuius monasterii exempti. Sed si aliquis exemptus | |
| 3745 committat furtum vel homicidium vel aliquid huiusmodi, potest per | |
| 3746 ordinarium iuste condemnari.</p> | |
| 3747 <br /> | |
| 3748 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 3749 <p title="II-II q. 67 a. 2 arg. 1"><a name="41933"><span class= | |
| 3750 "ref">[41933] IIª-IIae q. 67 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 3751 secundum sic proceditur. Videtur quod iudici non liceat iudicare | |
| 3752 contra veritatem quam novit, propter ea quae in contrarium | |
| 3753 proponuntur. Dicitur enim Deut. XVII, <i>venies ad sacerdotes | |
| 3754 levitici generis, et ad iudicem qui fuerit in illo tempore, | |
| 3755 quaeresque ab eis, qui indicabunt tibi iudicii veritatem</i>. Sed | |
| 3756 quandoque aliqua proponuntur contra veritatem, sicut cum aliquid | |
| 3757 per falsos testes probatur. Ergo non licet iudici iudicare secundum | |
| 3758 ea quae proponuntur et probantur, contra veritatem quam ipse | |
| 3759 novit.</p> | |
| 3760 <p title="II-II q. 67 a. 2 arg. 2"><a name="41934"><span class= | |
| 3761 "ref">[41934] IIª-IIae q. 67 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3762 homo in iudicando debet divino iudicio conformari, quia Dei | |
| 3763 iudicium est, ut dicitur Deut. I. Sed iudicium Dei est secundum | |
| 3764 veritatem, ut dicitur Rom. II, et Isaiae XI praedicitur de Christo, | |
| 3765 <i>non secundum visionem oculorum iudicabit, neque secundum auditum | |
| 3766 aurium arguet, sed iudicabit in iustitia pauperes, et arguet in | |
| 3767 aequitate pro mansuetis terrae</i>. Ergo iudex non debet, secundum | |
| 3768 ea quae coram ipso probantur, sententiam ferre contra ea quae ipse | |
| 3769 novit.</p> | |
| 3770 <p title="II-II q. 67 a. 2 arg. 3"><a name="41935"><span class= | |
| 3771 "ref">[41935] IIª-IIae q. 67 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3772 idcirco in iudicio probationes requiruntur ut fides fiat iudici de | |
| 3773 rei veritate, unde in his quae sunt notoria non requiritur | |
| 3774 iudicialis ordo, secundum illud I ad Tim. V, <i>quorundam hominum | |
| 3775 peccata manifesta sunt, praecedentia ad iudicium</i>. Si ergo iudex | |
| 3776 per se cognoscat veritatem, non debet attendere ad ea quae | |
| 3777 probantur, sed sententiam ferre secundum veritatem quam novit.</p> | |
| 3778 <p title="II-II q. 67 a. 2 arg. 4"><a name="41936"><span class= | |
| 3779 "ref">[41936] IIª-IIae q. 67 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 3780 nomen conscientiae importat applicationem scientiae ad aliquid | |
| 3781 agibile, ut in primo habitum est. Sed facere contra conscientiam | |
| 3782 est peccatum. Ergo iudex peccat si sententiam ferat, secundum | |
| 3783 allegata, contra conscientiam veritatis quam habet.</p> | |
| 3784 <p title="II-II q. 67 a. 2 s. c."><a name="41937"><span class= | |
| 3785 "ref">[41937] IIª-IIae q. 67 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3786 est quod Augustinus dicit, super Psalt., <i>bonus iudex nihil ex | |
| 3787 arbitrio suo facit, sed secundum leges et iura pronuntiat</i>. Sed | |
| 3788 hoc est iudicare secundum ea quae in iudicio proponuntur et | |
| 3789 probantur. Ergo iudex debet secundum huiusmodi iudicare, et non | |
| 3790 secundum proprium arbitrium.</p> | |
| 3791 <p title="II-II q. 67 a. 2 co."><a name="41938"><span class= | |
| 3792 "ref">[41938] IIª-IIae q. 67 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 3793 dicendum quod, sicut dictum est, iudicare pertinet ad iudicem | |
| 3794 secundum quod fungitur publica potestate. Et ideo informari debet | |
| 3795 in iudicando non secundum id quod ipse novit tanquam privata | |
| 3796 persona, sed secundum id quod sibi innotescit tanquam personae | |
| 3797 publicae. Hoc autem innotescit sibi et in communi, et in | |
| 3798 particulari. In communi quidem, per leges publicas vel divinas vel | |
| 3799 humanas, contra quas nullas probationes admittere debet. In | |
| 3800 particulari autem negotio aliquo, per instrumenta et testes et alia | |
| 3801 huiusmodi legitima documenta, quae debet sequi in iudicando magis | |
| 3802 quam id quod ipse novit tanquam privata persona. Ex quo tamen ad | |
| 3803 hoc adiuvari potest ut districtius discutiat probationes inductas, | |
| 3804 ut possit earum defectum investigare. Quod si eas non possit de | |
| 3805 iure repellere, debet, sicut dictum est, eas in iudicando | |
| 3806 sequi.</p> | |
| 3807 <p title="II-II q. 67 a. 2 ad 1"><a name="41939"><span class= | |
| 3808 "ref">[41939] IIª-IIae q. 67 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3809 ergo dicendum quod ideo praemittitur in verbis illis de quaestione | |
| 3810 iudicibus facienda, ut intelligatur quod iudices debent veritatem | |
| 3811 iudicare secundum ea quae fuerunt sibi proposita.</p> | |
| 3812 <p title="II-II q. 67 a. 2 ad 2"><a name="41940"><span class= | |
| 3813 "ref">[41940] IIª-IIae q. 67 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3814 dicendum quod Deo competit iudicare secundum propriam potestatem. | |
| 3815 Et ideo in iudicando informatur secundum veritatem quam ipse | |
| 3816 cognoscit, non secundum hoc quod ab aliis accipit. Et eadem ratio | |
| 3817 est de Christo, qui est verus Deus et homo. Alii autem iudices non | |
| 3818 iudicant secundum propriam potestatem. Et ideo non est similis | |
| 3819 ratio.</p> | |
| 3820 <p title="II-II q. 67 a. 2 ad 3"><a name="41941"><span class= | |
| 3821 "ref">[41941] IIª-IIae q. 67 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3822 dicendum quod apostolus loquitur in casu quando aliquid non solum | |
| 3823 est manifestum iudici, sed sibi et aliis, ita quod reus nullo modo | |
| 3824 crimen infitiari potest, sed statim ex ipsa evidentia facti | |
| 3825 convincitur. Si autem sit manifestum iudici et non aliis, vel aliis | |
| 3826 et non iudici, tunc est necessaria iudicii discussio.</p> | |
| 3827 <p title="II-II q. 67 a. 2 ad 4"><a name="41942"><span class= | |
| 3828 "ref">[41942] IIª-IIae q. 67 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 3829 dicendum quod homo in his quae ad propriam personam pertinent, | |
| 3830 debet informare conscientiam suam ex propria scientia. Sed in his | |
| 3831 quae pertinent ad publicam potestatem, debet informare conscientiam | |
| 3832 suam secundum ea quae in publico iudicio sciri possunt, et | |
| 3833 cetera.</p> | |
| 3834 <br /> | |
| 3835 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 3836 <p title="II-II q. 67 a. 3 arg. 1"><a name="41943"><span class= | |
| 3837 "ref">[41943] IIª-IIae q. 67 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 3838 sic proceditur. Videtur quod iudex possit aliquem iudicare etiam si | |
| 3839 non sit alius accusator. Humana enim iustitia derivatur a iustitia | |
| 3840 divina. Sed Deus peccatores iudicat etiam si nullus sit accusator. | |
| 3841 Ergo videtur quod homo possit in iudicio alium condemnare etiam si | |
| 3842 non adsit accusator.</p> | |
| 3843 <p title="II-II q. 67 a. 3 arg. 2"><a name="41944"><span class= | |
| 3844 "ref">[41944] IIª-IIae q. 67 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3845 accusator requiritur in iudicio ad hoc quod deferat crimen ad | |
| 3846 iudicem. Sed quandoque potest crimen ad iudicem devenire alio modo | |
| 3847 quam per accusationem, sicut per denuntiationem vel per infamiam, | |
| 3848 vel etiam si ipse iudex videat. Ergo iudex potest aliquem | |
| 3849 condemnare absque accusatore.</p> | |
| 3850 <p title="II-II q. 67 a. 3 arg. 3"><a name="41945"><span class= | |
| 3851 "ref">[41945] IIª-IIae q. 67 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3852 facta sanctorum in Scripturis narrantur quasi quaedam exemplaria | |
| 3853 humanae vitae. Sed Daniel simul fuit accusator et iudex contra | |
| 3854 iniquos senes, ut patet Dan. XIII. Ergo non est contra iustitiam si | |
| 3855 aliquis aliquem damnet tanquam iudex, et ipsemet sit accusator.</p> | |
| 3856 <p title="II-II q. 67 a. 3 s. c."><a name="41946"><span class= | |
| 3857 "ref">[41946] IIª-IIae q. 67 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3858 est quod, I ad Cor. V, Ambrosius, exponens sententiam apostoli de | |
| 3859 fornicatore, dicit quod <i>iudicis non est sine accusatore damnare, | |
| 3860 quia dominus Iudam, cum fuisset fur, quia non est accusatus, minime | |
| 3861 abiecit</i>.</p> | |
| 3862 <p title="II-II q. 67 a. 3 co."><a name="41947"><span class= | |
| 3863 "ref">[41947] IIª-IIae q. 67 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 3864 dicendum quod iudex est interpres iustitiae, unde sicut philosophus | |
| 3865 dicit, in V Ethic., <i>ad iudicem confugiunt sicut ad quandam | |
| 3866 iustitiam animatam</i>. Iustitia autem, sicut supra habitum est, | |
| 3867 non est ad seipsum, sed ad alterum. Et ideo oportet quod iudex | |
| 3868 inter aliquos duos diiudicet, quod quidem fit cum unus est actor et | |
| 3869 alius est reus. Et ideo in criminibus non potest aliquem iudicio | |
| 3870 condemnare iudex nisi habeat accusatorem, secundum illud Act. XXV, | |
| 3871 <i>non est consuetudo Romanis damnare aliquem hominem prius quam is | |
| 3872 qui accusatur praesentes habeat accusatores, locumque defendendi | |
| 3873 accipiat ad abluenda crimina quae ei obiiciebantur</i>.</p> | |
| 3874 <p title="II-II q. 67 a. 3 ad 1"><a name="41948"><span class= | |
| 3875 "ref">[41948] IIª-IIae q. 67 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3876 ergo dicendum quod Deus in suo iudicio utitur conscientia peccantis | |
| 3877 quasi accusatore, secundum illud Rom. II, <i>inter se invicem | |
| 3878 cogitationum accusantium, aut etiam defendentium</i>. Vel etiam | |
| 3879 evidentia facti quantum ad ipsum, secundum illud Gen. IV <i>vox | |
| 3880 sanguinis fratris tui Abel clamat ad me de terra</i>.</p> | |
| 3881 <p title="II-II q. 67 a. 3 ad 2"><a name="41949"><span class= | |
| 3882 "ref">[41949] IIª-IIae q. 67 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3883 dicendum quod publica infamia habet locum accusatoris. Unde super | |
| 3884 illud Gen. IV, <i>vox sanguinis fratris tui</i> etc., dicit Glossa, | |
| 3885 <i>evidentia patrati sceleris accusatore non eget</i>. In | |
| 3886 denuntiatione vero, sicut supra dictum est, non intenditur punitio | |
| 3887 peccantis, sed emendatio, et ideo nihil agitur contra eum cuius | |
| 3888 peccatum denuntiatur, sed pro eo. Et ideo non est ibi necessarius | |
| 3889 accusator. Poena autem infertur propter rebellionem ad Ecclesiam, | |
| 3890 quae, quia est manifesta, tenet locum accusatoris. Ex eo autem quod | |
| 3891 ipse iudex videt, non potest procedere ad sententiam ferendam, nisi | |
| 3892 secundum ordinem publici iudicii.</p> | |
| 3893 <p title="II-II q. 67 a. 3 ad 3"><a name="41950"><span class= | |
| 3894 "ref">[41950] IIª-IIae q. 67 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3895 dicendum quod Deus in suo iudicio procedit ex propria notitia | |
| 3896 veritatis, non autem homo, ut supra dictum est. Et ideo homo non | |
| 3897 potest esse simul accusator, iudex et testis, sicut Deus. Daniel | |
| 3898 autem accusator fuit simul et iudex quasi divini iudicii executor, | |
| 3899 cuius instinctu movebatur, ut dictum est.</p> | |
| 3900 <br /> | |
| 3901 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 3902 <p title="II-II q. 67 a. 4 arg. 1"><a name="41951"><span class= | |
| 3903 "ref">[41951] IIª-IIae q. 67 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 3904 sic proceditur. Videtur quod iudex licite possit poenam relaxare. | |
| 3905 Dicitur enim Iac. II, <i>iudicium sine misericordia ei qui non | |
| 3906 facit misericordiam</i>. Sed nullus punitur propter hoc quod non | |
| 3907 facit illud quod licite facere non potest. Ergo quilibet iudex | |
| 3908 potest licite misericordiam facere, relaxando poenam.</p> | |
| 3909 <p title="II-II q. 67 a. 4 arg. 2"><a name="41952"><span class= | |
| 3910 "ref">[41952] IIª-IIae q. 67 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3911 iudicium humanum debet imitari iudicium divinum. Sed Deus | |
| 3912 poenitentibus relaxat poenam, quia non vult mortem peccatoris, ut | |
| 3913 dicitur Ezech. XVIII. Ergo etiam homo iudex potest poenitenti | |
| 3914 licite laxare poenam.</p> | |
| 3915 <p title="II-II q. 67 a. 4 arg. 3"><a name="41953"><span class= | |
| 3916 "ref">[41953] IIª-IIae q. 67 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3917 unicuique licet facere quod alicui prodest et nulli nocet. Sed | |
| 3918 absolvere reum a poena prodest ei et nulli nocet. Ergo iudex licite | |
| 3919 potest reum a poena absolvere.</p> | |
| 3920 <p title="II-II q. 67 a. 4 s. c."><a name="41954"><span class= | |
| 3921 "ref">[41954] IIª-IIae q. 67 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 3922 est quod dicitur Deut. XIII de eo qui persuadet servire diis | |
| 3923 alienis, <i>non parcat ei oculus tuus ut miserearis et occultes | |
| 3924 eum, sed statim interficies eum</i>. Et de homicida dicitur Deut. | |
| 3925 XIX, <i>morietur, nec misereberis eius</i>.</p> | |
| 3926 <p title="II-II q. 67 a. 4 co."><a name="41955"><span class= | |
| 3927 "ref">[41955] IIª-IIae q. 67 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 3928 dicendum quod, sicut ex dictis patet, duo sunt, quantum ad | |
| 3929 propositum pertinet, circa iudicem consideranda, quorum unum est | |
| 3930 quod ipse habet iudicare inter accusatorem et reum; aliud autem est | |
| 3931 quod ipse non fert iudicii sententiam quasi ex propria, sed quasi | |
| 3932 ex publica potestate. Duplici ergo ratione impeditur iudex ne reum | |
| 3933 a poena absolvere possit. Primo quidem, ex parte accusatoris, ad | |
| 3934 cuius ius quandoque pertinet ut reus puniatur, puta propter aliquam | |
| 3935 iniuriam in ipsum commissam, cuius relaxatio non est in arbitrio | |
| 3936 alicuius iudicis, quia quilibet iudex tenetur ius suum reddere | |
| 3937 unicuique. Alio modo impeditur ex parte reipublicae, cuius | |
| 3938 potestate fungitur, ad cuius bonum pertinet quod malefactores | |
| 3939 puniantur. Sed tamen quantum ad hoc differt inter inferiores | |
| 3940 iudices et supremum iudicem, scilicet principem, cui est plenarie | |
| 3941 potestas publica commissa. Iudex enim inferior non habet potestatem | |
| 3942 absolvendi reum a poena, contra leges a superiore sibi impositas. | |
| 3943 Unde super illud Ioan. XIX, <i>non haberes adversum me potestatem | |
| 3944 ullam</i>, dicit Augustinus, <i>talem Deus dederat Pilato | |
| 3945 potestatem ut esset sub Caesaris potestate, ne ei omnino liberum | |
| 3946 esset accusatum absolvere</i>. Sed princeps, qui habet plenariam | |
| 3947 potestatem in republica, si ille qui passus est iniuriam velit eam | |
| 3948 remittere, poterit reum licite absolvere, si hoc publicae utilitati | |
| 3949 viderit non esse nocivum.</p> | |
| 3950 <p title="II-II q. 67 a. 4 ad 1"><a name="41956"><span class= | |
| 3951 "ref">[41956] IIª-IIae q. 67 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 3952 ergo dicendum quod misericordia iudicis habet locum in his quae | |
| 3953 arbitrio iudicis relinquuntur, in quibus <i>boni viri est ut sit | |
| 3954 diminutivus poenarum</i>, sicut philosophus dicit, in V Ethic. In | |
| 3955 his autem quae sunt determinata secundum legem divinam vel humanam, | |
| 3956 non est suum misericordiam facere.</p> | |
| 3957 <p title="II-II q. 67 a. 4 ad 2"><a name="41957"><span class= | |
| 3958 "ref">[41957] IIª-IIae q. 67 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3959 dicendum quod Deus habet supremam potestatem iudicandi, et ad ipsum | |
| 3960 pertinet quidquid contra aliquem peccatur. Et ideo liberum est ei | |
| 3961 poenam remittere, praecipue cum peccato ex hoc poena maxime | |
| 3962 debeatur quod est contra ipsum. Non tamen remittit poenam nisi | |
| 3963 secundum quod decet suam bonitatem, quae est omnium legum | |
| 3964 radix.</p> | |
| 3965 <p title="II-II q. 67 a. 4 ad 3"><a name="41958"><span class= | |
| 3966 "ref">[41958] IIª-IIae q. 67 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3967 dicendum quod iudex, si inordinate poenam remitteret, nocumentum | |
| 3968 inferret et communitati, cui expedit ut maleficia puniantur, ad hoc | |
| 3969 quod peccata vitentur, unde Deut. XIII, post poenam seductoris, | |
| 3970 subditur, <i>ut omnis Israel, audiens, timeat, et nequaquam ultra | |
| 3971 faciat quispiam huius rei simile</i>. Nocet etiam personae cui est | |
| 3972 illata iniuria, quae recompensationem accipit per quandam | |
| 3973 restitutionem honoris in poena iniuriantis.</p> | |
| 3974 <br /> | |
| 3975 <div class="D">Quaestio 68</div> | |
| 3976 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 3977 <p title="II-II q. 68 pr."><a name="41959"><span class= | |
| 3978 "ref">[41959] IIª-IIae q. 68 pr.</span></a> Deinde | |
| 3979 considerandum est de his quae pertinent ad iniustam accusationem. | |
| 3980 Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo accusare | |
| 3981 teneatur. Secundo, utrum accusatio sit facienda in scriptis. | |
| 3982 Tertio, quomodo accusatio sit vitiosa. Quarto, qualiter male | |
| 3983 accusantes sint puniendi.</p> | |
| 3984 <br /> | |
| 3985 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 3986 <p title="II-II q. 68 a. 1 arg. 1"><a name="41960"><span class= | |
| 3987 "ref">[41960] IIª-IIae q. 68 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 3988 sic proceditur. Videtur quod homo non teneatur accusare. Nullus | |
| 3989 enim excusatur ab impletione divini praecepti propter peccatum, | |
| 3990 quia iam ex suo peccato commodum reportaret. Sed aliqui propter | |
| 3991 peccatum redduntur inhabiles ad accusandum, sicut excommunicati, | |
| 3992 infames, et illi qui sunt de maioribus criminibus accusati prius | |
| 3993 quam innoxii demonstrentur. Ergo homo non tenetur ex praecepto | |
| 3994 divino ad accusandum.</p> | |
| 3995 <p title="II-II q. 68 a. 1 arg. 2"><a name="41961"><span class= | |
| 3996 "ref">[41961] IIª-IIae q. 68 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3997 omne debitum ex caritate dependet, quae est finis praecepti, unde | |
| 3998 dicitur Rom. XIII, <i>nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem | |
| 3999 diligatis</i>. Sed illud quod est caritatis homo debet omnibus, | |
| 4000 maioribus et minoribus, subditis et praelatis. Cum igitur subditi | |
| 4001 non debeant praelatos accusare, nec minores suos maiores, ut per | |
| 4002 plura capitula probatur II, qu. VII; videtur quod nullus ex debito | |
| 4003 teneatur accusare.</p> | |
| 4004 <p title="II-II q. 68 a. 1 arg. 3"><a name="41962"><span class= | |
| 4005 "ref">[41962] IIª-IIae q. 68 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 4006 nullus tenetur contra fidelitatem agere quam debet amico, quia non | |
| 4007 debet alteri facere quod sibi non vult fieri. Sed accusare aliquem | |
| 4008 quandoque est contra fidelitatem quam quis debet amico, dicitur | |
| 4009 enim Prov. XI, <i>qui ambulat fraudulenter revelat arcana, qui | |
| 4010 autem fidelis est celat amici commissum</i>. Ergo homo non tenetur | |
| 4011 ad accusandum.</p> | |
| 4012 <p title="II-II q. 68 a. 1 s. c."><a name="41963"><span class= | |
| 4013 "ref">[41963] IIª-IIae q. 68 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 4014 est quod dicitur Levit. V, <i>si peccaverit anima, et audierit | |
| 4015 vocem iurantis, testisque fuerit quod aut ipse vidit aut conscius | |
| 4016 est, nisi indicaverit, portabit iniquitatem suam</i>.</p> | |
| 4017 <p title="II-II q. 68 a. 1 co."><a name="41964"><span class= | |
| 4018 "ref">[41964] IIª-IIae q. 68 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 4019 dicendum quod, sicut supra dictum est, haec est differentia inter | |
| 4020 denuntiationem et accusationem, quod in denuntiatione attenditur | |
| 4021 emendatio fratris, in accusatione autem attenditur punitio | |
| 4022 criminis. Poenae autem praesentis vitae non per se expetuntur, quia | |
| 4023 non est hic ultimum retributionis tempus, sed inquantum sunt | |
| 4024 medicinales, conferentes vel ad emendationem personae peccantis, | |
| 4025 vel ad bonum reipublicae, cuius quies procuratur per punitionem | |
| 4026 peccantium. Quorum primum intenditur in denuntiatione, ut dictum | |
| 4027 est, secundum autem proprie pertinet ad accusationem. Et ideo si | |
| 4028 crimen fuerit tale quod vergat in detrimentum reipublicae, tenetur | |
| 4029 homo ad accusationem, dummodo sufficienter possit probare, quod | |
| 4030 pertinet ad officium accusatoris, puta cum peccatum alicuius vergit | |
| 4031 in multitudinis corruptelam corporalem seu spiritualem. Si autem | |
| 4032 non fuerit tale peccatum quod in multitudinem redundet, vel etiam | |
| 4033 si sufficientem probationem adhibere non possit, non tenetur ad | |
| 4034 intentandum accusationem, quia ad hoc nullus tenetur quod non | |
| 4035 potest debito modo perficere.</p> | |
| 4036 <p title="II-II q. 68 a. 1 ad 1"><a name="41965"><span class= | |
| 4037 "ref">[41965] IIª-IIae q. 68 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4038 ergo dicendum quod nihil prohibet per peccatum reddi aliquem | |
| 4039 impotentem ad ea quae homines facere tenentur, sicut ad merendum | |
| 4040 vitam aeternam, et ad assumendum ecclesiastica sacramenta. Nec | |
| 4041 tamen ex hoc homo reportat commodum, quinimmo deficere ab his quae | |
| 4042 tenetur facere est gravissima poena, quia virtuosi actus sunt | |
| 4043 quaedam hominis perfectiones.</p> | |
| 4044 <p title="II-II q. 68 a. 1 ad 2"><a name="41966"><span class= | |
| 4045 "ref">[41966] IIª-IIae q. 68 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4046 dicendum quod subditi praelatos suos accusare prohibentur <i>qui | |
| 4047 non affectione caritatis, sed sua pravitate vitam eorum diffamare | |
| 4048 et reprehendere quaerunt</i>; vel etiam si subditi accusare | |
| 4049 volentes, fuerint criminosi; ut habetur II, qu. VII. Alioquin, si | |
| 4050 fuerint alias idonei ad accusandum, licet subditis ex caritate suos | |
| 4051 praelatos accusare.</p> | |
| 4052 <p title="II-II q. 68 a. 1 ad 3"><a name="41967"><span class= | |
| 4053 "ref">[41967] IIª-IIae q. 68 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4054 dicendum quod revelare secreta in malum personae, est contra | |
| 4055 fidelitatem, non autem si revelentur propter bonum commune, quod | |
| 4056 semper praeferendum est bono privato. Et ideo contra bonum commune | |
| 4057 nullum secretum licet recipere. Nec tamen est omnino secretum quod | |
| 4058 per sufficientes testes potest probari.</p> | |
| 4059 <br /> | |
| 4060 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 4061 <p title="II-II q. 68 a. 2 arg. 1"><a name="41968"><span class= | |
| 4062 "ref">[41968] IIª-IIae q. 68 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 4063 secundum sic proceditur. Videtur quod non sit necessarium | |
| 4064 accusationem in scriptis fieri. Scriptura enim adinventa est ad | |
| 4065 subveniendum humanae memoriae circa praeterita. Sed accusatio in | |
| 4066 praesenti agitur. Ergo accusatio Scriptura non indiget.</p> | |
| 4067 <p title="II-II q. 68 a. 2 arg. 2"><a name="41969"><span class= | |
| 4068 "ref">[41969] IIª-IIae q. 68 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 4069 II, qu. VIII, dicitur, <i>nullus absens accusare potest, nec ab | |
| 4070 aliquo accusari</i>. Sed Scriptura ad hoc videtur esse utilis ut | |
| 4071 absentibus aliquid significetur, ut patet per Augustinum, X de | |
| 4072 Trin. Ergo in accusatione non est necessaria Scriptura, praesertim | |
| 4073 cum canon dicat quod per scripta nullius accusatio suscipiatur.</p> | |
| 4074 <p title="II-II q. 68 a. 2 arg. 3"><a name="41970"><span class= | |
| 4075 "ref">[41970] IIª-IIae q. 68 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 4076 sicut crimen alicuius manifestatur per accusationem, ita per | |
| 4077 denuntiationem. Sed in denuntiatione non est Scriptura necessaria. | |
| 4078 Ergo videtur quod neque etiam in accusatione.</p> | |
| 4079 <p title="II-II q. 68 a. 2 s. c."><a name="41971"><span class= | |
| 4080 "ref">[41971] IIª-IIae q. 68 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 4081 est quod dicitur II, qu. VIII, <i>accusatorum personae sine scripto | |
| 4082 nunquam recipiantur</i>.</p> | |
| 4083 <p title="II-II q. 68 a. 2 co."><a name="41972"><span class= | |
| 4084 "ref">[41972] IIª-IIae q. 68 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 4085 dicendum quod, sicut supra dictum est, quando in criminibus per | |
| 4086 modum accusationis agitur, accusator constituitur pars, ita quod | |
| 4087 iudex inter accusatorem et eum qui accusatur medius constituitur ad | |
| 4088 examen iustitiae, in quo oportet, quantum possibile est, secundum | |
| 4089 certitudinem procedere. Quia vero ea quae verbotenus dicuntur | |
| 4090 facile labuntur a memoria, non posset iudici esse certum quid et | |
| 4091 qualiter dictum sit, cum debet proferre sententiam, nisi esset in | |
| 4092 scriptis redactum. Et ideo rationabiliter institutum est ut | |
| 4093 accusatio, sicut et alia quae in iudicio aguntur, redigantur in | |
| 4094 scriptis.</p> | |
| 4095 <p title="II-II q. 68 a. 2 ad 1"><a name="41973"><span class= | |
| 4096 "ref">[41973] IIª-IIae q. 68 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4097 ergo dicendum quod difficile est singula verba, propter eorum | |
| 4098 multitudinem et varietatem, retinere, cuius signum est quod multi, | |
| 4099 eadem verba audientes, si interrogentur, non referent ea similiter | |
| 4100 etiam post modicum tempus. Et tamen modica verborum differentia | |
| 4101 sensum variat. Et ideo, etiam si post modicum tempus debeat iudicis | |
| 4102 sententia promulgari, expedit tamen ad certitudinem iudicii ut | |
| 4103 accusatio redigatur in scriptis.</p> | |
| 4104 <p title="II-II q. 68 a. 2 ad 2"><a name="41974"><span class= | |
| 4105 "ref">[41974] IIª-IIae q. 68 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4106 dicendum quod Scriptura non solum necessaria est propter absentiam | |
| 4107 personae quae significat vel cui est aliquid significandum, sed | |
| 4108 etiam propter dilationem temporis, ut dictum est. Et ideo cum dicit | |
| 4109 canon, per scripta nullius accusatio suscipiatur, intelligendum est | |
| 4110 ab absente, qui per epistolam accusationem mittat. Non tamen | |
| 4111 excluditur quin, si praesens fuerit, necessaria sit Scriptura.</p> | |
| 4112 <p title="II-II q. 68 a. 2 ad 3"><a name="41975"><span class= | |
| 4113 "ref">[41975] IIª-IIae q. 68 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4114 dicendum quod denuntiator non obligat se ad probandum, unde nec | |
| 4115 punitur si probare nequiverit. Et propter hoc in denuntiatione non | |
| 4116 est necessaria Scriptura, sed sufficit si aliquis verbo denuntiet | |
| 4117 Ecclesiae, quae ex officio suo procedet ad fratris | |
| 4118 emendationem.</p> | |
| 4119 <br /> | |
| 4120 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 4121 <p title="II-II q. 68 a. 3 arg. 1"><a name="41976"><span class= | |
| 4122 "ref">[41976] IIª-IIae q. 68 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 4123 sic proceditur. Videtur quod accusatio non reddatur iniusta per | |
| 4124 calumniam, praevaricationem et tergiversationem. Quia sicut dicitur | |
| 4125 II, qu. III, calumniari est falsa crimina intendere. Sed quandoque | |
| 4126 aliquis alteri falsum crimen obiicit ex ignorantia facti, quae | |
| 4127 excusat. Ergo videtur quod non semper reddatur iniusta accusatio si | |
| 4128 sit calumniosa.</p> | |
| 4129 <p title="II-II q. 68 a. 3 arg. 2"><a name="41977"><span class= | |
| 4130 "ref">[41977] IIª-IIae q. 68 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 4131 ibidem dicitur quod praevaricari est vera crimina abscondere. Sed | |
| 4132 hoc non videtur esse illicitum, quia homo non tenetur ad omnia | |
| 4133 crimina detegenda, ut supra dictum est. Ergo videtur quod accusatio | |
| 4134 non reddatur iniusta ex praevaricatione.</p> | |
| 4135 <p title="II-II q. 68 a. 3 arg. 3"><a name="41978"><span class= | |
| 4136 "ref">[41978] IIª-IIae q. 68 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 4137 sicut ibidem dicitur, <i>tergiversari est in universo ab | |
| 4138 accusatione desistere</i>. Sed hoc absque iniustitia fieri potest, | |
| 4139 dicitur enim ibidem, <i>si quem poenituerit criminaliter | |
| 4140 accusationem et inscriptionem fecisse de eo quod probare non | |
| 4141 potuerit, si ei cum accusato innocente convenerit, invicem se | |
| 4142 absolvant</i>. Ergo accusatio non redditur iniusta per | |
| 4143 tergiversationem.</p> | |
| 4144 <p title="II-II q. 68 a. 3 s. c."><a name="41979"><span class= | |
| 4145 "ref">[41979] IIª-IIae q. 68 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 4146 est quod ibidem dicitur, <i>accusatorum temeritas tribus modis | |
| 4147 detegitur, aut enim calumniantur, aut praevaricantur, aut | |
| 4148 tergiversantur</i>.</p> | |
| 4149 <p title="II-II q. 68 a. 3 co."><a name="41980"><span class= | |
| 4150 "ref">[41980] IIª-IIae q. 68 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 4151 dicendum quod, sicut dictum est, accusatio ordinatur ad bonum | |
| 4152 commune, quod intenditur per cognitionem criminis. Nullus autem | |
| 4153 debet alicui nocere iniuste ut bonum commune promoveat. Et ideo in | |
| 4154 accusatione duplici ratione contingit esse peccatum. Uno modo, ex | |
| 4155 eo quod iniuste agit contra eum qui accusatur, falsa crimina ei | |
| 4156 imponendo, quod est calumniari. Alio modo, ex parte reipublicae, | |
| 4157 cuius bonum principaliter intenditur in accusatione, dum aliquis | |
| 4158 impedit malitiose punitionem peccati. Quod iterum dupliciter | |
| 4159 contingit. Uno modo, fraudem in accusatione adhibendo. Et hoc | |
| 4160 pertinet ad praevaricationem, <i>nam praevaricator est quasi | |
| 4161 varicator, qui adversam partem adiuvat, prodita causa sua</i>. Alio | |
| 4162 modo, totaliter ab accusatione desistendo. Quod est tergiversari, | |
| 4163 in hoc enim quod desistit ab hoc quod coeperat, quasi tergum | |
| 4164 vertere videtur.</p> | |
| 4165 <p title="II-II q. 68 a. 3 ad 1"><a name="41981"><span class= | |
| 4166 "ref">[41981] IIª-IIae q. 68 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4167 ergo dicendum quod homo non debet ad accusationem procedere nisi de | |
| 4168 re sibi omnino certa, in quo ignorantia facti locum non habeat. Nec | |
| 4169 tamen qui falsum crimen alicui imponit calumniatur, sed solum qui | |
| 4170 ex malitia in falsam accusationem prorumpit. Contingit enim | |
| 4171 quandoque ex animi levitate ad accusationem procedere, quia | |
| 4172 scilicet aliquis nimis faciliter credit quod audivit, et hoc | |
| 4173 temeritatis est. Aliquando autem ex iusto errore movetur aliquis ad | |
| 4174 accusandum. Quae omnia secundum prudentiam iudicis debent discerni, | |
| 4175 ut non prorumpat eum calumniatum fuisse qui vel ex levitate animi | |
| 4176 vel ex iusto errore in falsam accusationem prorupit.</p> | |
| 4177 <p title="II-II q. 68 a. 3 ad 2"><a name="41982"><span class= | |
| 4178 "ref">[41982] IIª-IIae q. 68 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4179 dicendum quod non quicumque abscondit vera crimina praevaricatur, | |
| 4180 sed solum si fraudulenter abscondit ea de quibus accusationem | |
| 4181 proponit, colludens cum reo, proprias probationes dissimulando, et | |
| 4182 falsas excusationes admittendo.</p> | |
| 4183 <p title="II-II q. 68 a. 3 ad 3"><a name="41983"><span class= | |
| 4184 "ref">[41983] IIª-IIae q. 68 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4185 dicendum quod tergiversari est ab accusatione desistere omnino | |
| 4186 animum accusandi deponendo, non qualitercumque, sed inordinate. | |
| 4187 Contingit autem aliquem ab accusatione desistere ordinate absque | |
| 4188 vitio, dupliciter. Uno modo, si in ipso accusationis processu | |
| 4189 cognoverit falsum esse id de quo accusabat, et si pari consensu se | |
| 4190 absolvunt accusator et reus. Alio modo, si princeps, ad quem | |
| 4191 pertinet cura boni communis, quod per accusationem intenditur, | |
| 4192 accusationem aboleverit.</p> | |
| 4193 <br /> | |
| 4194 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 4195 <p title="II-II q. 68 a. 4 arg. 1"><a name="41984"><span class= | |
| 4196 "ref">[41984] IIª-IIae q. 68 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 4197 sic proceditur. Videtur quod accusator qui in probatione defecerit | |
| 4198 non teneatur ad poenam talionis. Contingit enim quandoque aliquem | |
| 4199 ex iusto errore ad accusationem procedere, in quo casu iudex | |
| 4200 accusatorem absolvit, ut dicitur II, qu. III. Non ergo accusator | |
| 4201 qui in probatione defecerit tenetur ad poenam talionis.</p> | |
| 4202 <p title="II-II q. 68 a. 4 arg. 2"><a name="41985"><span class= | |
| 4203 "ref">[41985] IIª-IIae q. 68 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 4204 si poena talionis ei qui iniuste accusat sit iniungenda, hoc erit | |
| 4205 propter iniuriam in aliquem commissam. Sed non propter iniuriam | |
| 4206 commissam in personam accusati, quia sic princeps non posset hanc | |
| 4207 poenam remittere. Nec etiam propter iniuriam illatam in | |
| 4208 rempublicam, quia sic accusatus non posset eum absolvere. Ergo | |
| 4209 poena talionis non debetur ei qui in accusatione defecerit.</p> | |
| 4210 <p title="II-II q. 68 a. 4 arg. 3"><a name="41986"><span class= | |
| 4211 "ref">[41986] IIª-IIae q. 68 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 4212 eidem peccato non debetur duplex poena, secundum illud Nahum I, | |
| 4213 <i>non iudicabit Deus bis in idipsum</i>. Sed ille qui in | |
| 4214 probatione deficit incurrit poenam infamiae, quam etiam Papa non | |
| 4215 videtur posse remittere, secundum illud Gelasii Papae, <i>quanquam | |
| 4216 animas per poenitentiam salvare possimus, infamiam tamen abolere | |
| 4217 non possumus</i>. Non ergo tenetur ad poenam talionis.</p> | |
| 4218 <p title="II-II q. 68 a. 4 s. c."><a name="41987"><span class= | |
| 4219 "ref">[41987] IIª-IIae q. 68 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 4220 est quod Hadrianus Papa dicit, qui <i>non probaverit quod obiecit, | |
| 4221 poenam quam intulerit ipse patiatur</i>.</p> | |
| 4222 <p title="II-II q. 68 a. 4 co."><a name="41988"><span class= | |
| 4223 "ref">[41988] IIª-IIae q. 68 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 4224 dicendum quod, sicut supra dictum est, accusator in causa | |
| 4225 accusationis constituitur pars intendens ad poenam accusati. Ad | |
| 4226 iudicem autem pertinet ut inter eos iustitiae aequalitatem | |
| 4227 constituat. Iustitiae autem aequalitas hoc requirit, ut nocumentum | |
| 4228 quod quis alteri intentat, ipse patiatur, secundum illud Exod. XXI, | |
| 4229 <i>oculum pro oculo, dentem pro dente</i>. Et ideo iustum est ut | |
| 4230 ille qui per accusationem aliquem in periculum gravis poenae | |
| 4231 inducit, ipse etiam similem poenam patiatur.</p> | |
| 4232 <p title="II-II q. 68 a. 4 ad 1"><a name="41989"><span class= | |
| 4233 "ref">[41989] IIª-IIae q. 68 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4234 ergo dicendum quod, sicut philosophus dicit, in V Ethic., in | |
| 4235 iustitia non semper competit contrapassum simpliciter, quia multum | |
| 4236 differt an aliquis voluntarie an involuntarie alium laedat. | |
| 4237 Voluntarium autem meretur poenam, sed involuntario debetur venia. | |
| 4238 Et ideo quando iudex cognoverit aliquem de falso accusasse non | |
| 4239 voluntate nocendi, sed involuntarie propter ignorantiam ex iusto | |
| 4240 errore, non imponit poenam talionis.</p> | |
| 4241 <p title="II-II q. 68 a. 4 ad 2"><a name="41990"><span class= | |
| 4242 "ref">[41990] IIª-IIae q. 68 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4243 dicendum quod ille qui male accusat peccat et contra personam | |
| 4244 accusati, et contra rempublicam. Unde propter utrumque punitur. Et | |
| 4245 hoc est quod dicitur Deut. XIX, <i>cumque, diligentissime | |
| 4246 perscrutantes, invenerint falsum testem dixisse contra fratrem suum | |
| 4247 mendacium, reddent ei sicut fratri suo facere cogitavit</i>, quod | |
| 4248 pertinet ad iniuriam personae, et postea, quantum ad iniuriam | |
| 4249 reipublicae, subditur, <i>et auferes malum de medio tui, ut | |
| 4250 audientes ceteri timorem habeant, et nequaquam talia audeant | |
| 4251 facere</i>. Specialiter tamen personae accusati facit iniuriam si | |
| 4252 de falso accuset, et ideo accusatus, si innocens fuerit, potest ei | |
| 4253 iniuriam suam remittere; maxime si non calumniose accusaverit, sed | |
| 4254 ex animi levitate. Si vero ab accusatione innocentis desistat | |
| 4255 propter aliquam collusionem cum adversario, facit iniuriam | |
| 4256 reipublicae, et hoc non potest ei remitti ab eo qui accusatur, sed | |
| 4257 potest ei remitti per principem, qui curam reipublicae gerit.</p> | |
| 4258 <p title="II-II q. 68 a. 4 ad 3"><a name="41991"><span class= | |
| 4259 "ref">[41991] IIª-IIae q. 68 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4260 dicendum quod poenam talionis meretur accusator in recompensationem | |
| 4261 nocumenti quod proximo inferre intentat, sed poena infamiae ei | |
| 4262 debetur propter malitiam ex qua calumniose alium accusat. Et | |
| 4263 quandoque quidem princeps remittit poenam, et non abolet infamiam, | |
| 4264 quandoque autem etiam infamiam abolet. Unde et Papa potest | |
| 4265 huiusmodi infamiam abolere, et quod dicit Papa Gelasius, | |
| 4266 <i>infamiam abolere non possumus</i>, intelligendum est vel de | |
| 4267 infamia facti, vel quia eam abolere aliquando non expedit. Vel | |
| 4268 etiam loquitur de infamia irrogata per iudicem civilem, sicut dicit | |
| 4269 Gratianus.</p> | |
| 4270 <br /> | |
| 4271 <div class="D">Quaestio 69</div> | |
| 4272 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 4273 <p title="II-II q. 69 pr."><a name="41992"><span class= | |
| 4274 "ref">[41992] IIª-IIae q. 69 pr.</span></a> Deinde | |
| 4275 considerandum est de peccatis quae sunt contra iustitiam ex parte | |
| 4276 rei. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum peccet aliquis | |
| 4277 mortaliter veritatem negando per quam condemnaretur. Secundo, utrum | |
| 4278 liceat alicui se calumniose defendere. Tertio, utrum liceat alicui | |
| 4279 iudicium subterfugere appellando. Quarto, utrum liceat alicui | |
| 4280 condemnato per violentiam se defendere, si adsit facultas.</p> | |
| 4281 <br /> | |
| 4282 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 4283 <p title="II-II q. 69 a. 1 arg. 1"><a name="41993"><span class= | |
| 4284 "ref">[41993] IIª-IIae q. 69 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 4285 sic proceditur. Videtur quod absque peccato mortali possit | |
| 4286 accusatus veritatem negare per quam condemnaretur. Dicit enim | |
| 4287 Chrysostomus, <i>non tibi dico ut te prodas in publicum, neque apud | |
| 4288 alium accuses</i>. Sed si veritatem confiteretur in iudicio | |
| 4289 accusatus, seipsum proderet et accusaret. Non ergo tenetur | |
| 4290 veritatem dicere. Et ita non peccat mortaliter si in iudicio | |
| 4291 mentiatur.</p> | |
| 4292 <p title="II-II q. 69 a. 1 arg. 2"><a name="41994"><span class= | |
| 4293 "ref">[41994] IIª-IIae q. 69 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 4294 sicut mendacium officiosum est quando aliquis mentitur ut alium a | |
| 4295 morte liberet, ita mendacium officiosum esse videtur quando aliquis | |
| 4296 mentitur ut se liberet a morte, quia plus sibi tenetur quam alteri. | |
| 4297 Mendacium autem officiosum non ponitur esse peccatum mortale, sed | |
| 4298 veniale. Ergo si accusatus veritatem in iudicio neget ut se a morte | |
| 4299 liberet, non peccat mortaliter.</p> | |
| 4300 <p title="II-II q. 69 a. 1 arg. 3"><a name="41995"><span class= | |
| 4301 "ref">[41995] IIª-IIae q. 69 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 4302 omne peccatum mortale est contra caritatem, ut supra dictum est. | |
| 4303 Sed quod accusatus mentiatur excusando se a peccato sibi imposito, | |
| 4304 non contrariatur caritati, neque quantum ad dilectionem Dei neque | |
| 4305 quantum ad dilectionem proximi. Ergo huiusmodi mendacium non est | |
| 4306 peccatum mortale.</p> | |
| 4307 <p title="II-II q. 69 a. 1 s. c."><a name="41996"><span class= | |
| 4308 "ref">[41996] IIª-IIae q. 69 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 4309 omne quod est contrarium divinae gloriae est peccatum mortale, quia | |
| 4310 ex praecepto tenemur omnia in gloriam Dei facere, <i>ut patet I ad | |
| 4311 Cor. X</i>. Sed quod reus id quod contra se est confiteatur, | |
| 4312 pertinet ad gloriam Dei, ut patet per id quod Iosue dixit ad Achar, | |
| 4313 <i>fili mi, da gloriam domino Deo Israel, et confitere atque indica | |
| 4314 mihi quid feceris, ne abscondas</i>, ut habetur Iosue VII. Ergo | |
| 4315 mentiri ad excusandum peccatum est peccatum mortale.</p> | |
| 4316 <p title="II-II q. 69 a. 1 co."><a name="41997"><span class= | |
| 4317 "ref">[41997] IIª-IIae q. 69 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 4318 dicendum quod quicumque facit contra debitum iustitiae, mortaliter | |
| 4319 peccat, sicut supra dictum est. Pertinet autem ad debitum iustitiae | |
| 4320 quod aliquis obediat suo superiori in his ad quae ius praelationis | |
| 4321 se extendit. Iudex autem, ut supra dictum est, superior est | |
| 4322 respectu eius qui iudicatur. Et ideo ex debito tenetur accusatus | |
| 4323 iudici veritatem exponere quam ab eo secundum formam iuris exigit. | |
| 4324 Et ideo si confiteri noluerit veritatem quam dicere tenetur, vel si | |
| 4325 eam mendaciter negaverit, mortaliter peccat. Si vero iudex hoc | |
| 4326 exquirat quod non potest secundum ordinem iuris, non tenetur ei | |
| 4327 accusatus respondere, sed potest vel per appellationem vel aliter | |
| 4328 licite subterfugere, mendacium tamen dicere non licet.</p> | |
| 4329 <p title="II-II q. 69 a. 1 ad 1"><a name="41998"><span class= | |
| 4330 "ref">[41998] IIª-IIae q. 69 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4331 ergo dicendum quod quando aliquis secundum ordinem iuris a iudice | |
| 4332 interrogatur, non ipse se prodit, sed ab alio proditur, dum ei | |
| 4333 necessitas respondendi imponitur per eum cui obedire tenetur.</p> | |
| 4334 <p title="II-II q. 69 a. 1 ad 2"><a name="41999"><span class= | |
| 4335 "ref">[41999] IIª-IIae q. 69 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4336 dicendum quod mentiri ad liberandum aliquem a morte cum iniuria | |
| 4337 alterius, non est mendacium simpliciter officiosum, sed habet | |
| 4338 aliquid de pernicioso admixtum. Cum autem aliquis mentitur in | |
| 4339 iudicio ad excusationem sui, iniuriam facit ei cui obedire tenetur, | |
| 4340 dum sibi denegat quod ei debet, scilicet confessionem | |
| 4341 veritatis.</p> | |
| 4342 <p title="II-II q. 69 a. 1 ad 3"><a name="42000"><span class= | |
| 4343 "ref">[42000] IIª-IIae q. 69 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4344 dicendum quod ille qui mentitur in iudicio se excusando, facit et | |
| 4345 contra dilectionem Dei, cuius est iudicium; et contra dilectionem | |
| 4346 proximi, tum ex parte iudicis, cui debitum negat; tum ex parte | |
| 4347 accusatoris, qui punitur si in probatione deficiat. Unde et in | |
| 4348 Psalm. dicitur, <i>ne declines cor meum in verba malitiae, ad | |
| 4349 excusandas excusationes in peccatis</i>, ubi dicit Glossa, <i>haec | |
| 4350 est consuetudo impudentium, ut deprehensi per aliqua falsa se | |
| 4351 excusent</i>. Et Gregorius, XXII Moral., exponens illud Iob XXXI, | |
| 4352 si abscondi quasi homo peccatum meum, dicit, <i>usitatum humani | |
| 4353 generis vitium est et latendo peccatum committere, et commissum | |
| 4354 negando abscondere, et convictum defendendo multiplicare</i>.</p> | |
| 4355 <br /> | |
| 4356 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 4357 <p title="II-II q. 69 a. 2 arg. 1"><a name="42001"><span class= | |
| 4358 "ref">[42001] IIª-IIae q. 69 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 4359 secundum sic proceditur. Videtur quod accusato liceat calumniose se | |
| 4360 defendere. Quia secundum iura civilia, in causa sanguinis licitum | |
| 4361 est cuilibet adversarium corrumpere. Sed hoc maxime est calumniose | |
| 4362 se defendere. Ergo non peccat accusatus in causa sanguinis si | |
| 4363 calumniose se defendat.</p> | |
| 4364 <p title="II-II q. 69 a. 2 arg. 2"><a name="42002"><span class= | |
| 4365 "ref">[42002] IIª-IIae q. 69 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 4366 accusator cum accusato colludens poenam recipit legibus | |
| 4367 constitutam, ut habetur, II, qu. III, non autem imponitur poena | |
| 4368 accusato propter hoc quod cum accusatore colludit. Ergo videtur | |
| 4369 quod liceat accusato calumniose se defendere.</p> | |
| 4370 <p title="II-II q. 69 a. 2 arg. 3"><a name="42003"><span class= | |
| 4371 "ref">[42003] IIª-IIae q. 69 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 4372 Prov. XIV dicitur, <i>sapiens timet et declinat a malo, stultus | |
| 4373 transilit et confidit</i>. Sed illud quod fit per sapientiam non | |
| 4374 est peccatum. Ergo si aliquis qualitercumque se liberet a malo, non | |
| 4375 peccat.</p> | |
| 4376 <p title="II-II q. 69 a. 2 s. c."><a name="42004"><span class= | |
| 4377 "ref">[42004] IIª-IIae q. 69 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 4378 est quod etiam in causa criminali iuramentum de calumnia est | |
| 4379 praestandum, ut habetur extra, de iuramento Calum., inhaerentes. | |
| 4380 Quod non esset si calumniose defendere se liceret. Ergo non est | |
| 4381 licitum accusato calumniose se defendere.</p> | |
| 4382 <p title="II-II q. 69 a. 2 co."><a name="42005"><span class= | |
| 4383 "ref">[42005] IIª-IIae q. 69 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 4384 dicendum quod aliud est veritatem tacere, aliud est falsitatem | |
| 4385 proponere. Quorum primum in aliquo casu licet. Non enim aliquis | |
| 4386 tenetur omnem veritatem confiteri, sed illam solum quam ab eo | |
| 4387 potest et debet requirere iudex secundum ordinem iuris, puta cum | |
| 4388 praecessit infamia super aliquo crimine, vel aliqua expressa | |
| 4389 indicia apparuerunt, vel etiam cum praecessit probatio semiplena. | |
| 4390 Falsitatem tamen proponere in nullo casu licet alicui. Ad id autem | |
| 4391 quod licitum est potest aliquis procedere vel per vias licitas et | |
| 4392 fini intento accommodas, quod pertinet ad prudentiam, vel per | |
| 4393 aliquas vias illicitas et proposito fini incongruas, quod pertinet | |
| 4394 ad astutiam, quae exercetur per fraudem et dolum, ut ex supradictis | |
| 4395 patet. Quorum primum est laudabile; secundum vero vitiosum. Sic | |
| 4396 igitur reo qui accusatur licet se defendere veritatem occultando | |
| 4397 quam confiteri non tenetur, per aliquos convenientes modos, puta | |
| 4398 quod non respondeat ad quae respondere non tenetur. Hoc autem non | |
| 4399 est calumniose se defendere, sed magis prudenter evadere. Non autem | |
| 4400 licet ei vel falsitatem dicere, vel veritatem tacere quam confiteri | |
| 4401 tenetur; neque etiam aliquam fraudem vel dolum adhibere, quia fraus | |
| 4402 et dolus vim mendacii habent. Et hoc est calumniose se | |
| 4403 defendere.</p> | |
| 4404 <p title="II-II q. 69 a. 2 ad 1"><a name="42006"><span class= | |
| 4405 "ref">[42006] IIª-IIae q. 69 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4406 ergo dicendum quod multa secundum leges humanas impunita | |
| 4407 relinquuntur quae secundum divinum iudicium sunt peccata, sicut | |
| 4408 patet in simplici fornicatione, quia lex humana non exigit ab | |
| 4409 homine omnimodam virtutem, quae paucorum est, et non potest | |
| 4410 inveniri in tanta multitudine populi quantam lex humana sustinere | |
| 4411 habet necesse. Quod autem aliquis non velit aliquod peccatum | |
| 4412 committere ut mortem corporalem evadat, cuius periculum in causa | |
| 4413 sanguinis imminet reo, est perfectae virtutis, quia <i>omnium | |
| 4414 temporalium maxime terribile est mors</i>, ut dicitur in III Ethic. | |
| 4415 Et ideo si reus in causa sanguinis corrumpat adversarium suum, | |
| 4416 peccat quidem inducendo eum ad illicitum, non autem huic peccato | |
| 4417 lex civilis adhibet poenam. Et pro tanto licitum esse dicitur.</p> | |
| 4418 <p title="II-II q. 69 a. 2 ad 2"><a name="42007"><span class= | |
| 4419 "ref">[42007] IIª-IIae q. 69 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4420 dicendum quod accusator, si colludat cum reo qui noxius, est, | |
| 4421 poenam incurrit, ex quo patet quod peccat. Unde, cum inducere | |
| 4422 aliquem ad peccandum sit peccatum, vel qualitercumque peccati | |
| 4423 participem esse, cum apostolus dicat dignos morte eos qui | |
| 4424 peccantibus consentiunt, manifestum est quod etiam reus peccat cum | |
| 4425 adversario colludendo. Non tamen secundum leges humanas imponitur | |
| 4426 sibi poena, propter rationem iam dictam.</p> | |
| 4427 <p title="II-II q. 69 a. 2 ad 3"><a name="42008"><span class= | |
| 4428 "ref">[42008] IIª-IIae q. 69 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4429 dicendum quod sapiens non abscondit se calumniose, sed | |
| 4430 prudenter.</p> | |
| 4431 <br /> | |
| 4432 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 4433 <p title="II-II q. 69 a. 3 arg. 1"><a name="42009"><span class= | |
| 4434 "ref">[42009] IIª-IIae q. 69 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 4435 sic proceditur. Videtur quod reo non liceat iudicium declinare per | |
| 4436 appellationem. Dicit enim apostolus, Rom. XIII, <i>omnis anima | |
| 4437 potestatibus sublimioribus subdita sit</i>. Sed reus appellando | |
| 4438 recusat subiici potestati superiori, scilicet iudici. Ergo | |
| 4439 peccat.</p> | |
| 4440 <p title="II-II q. 69 a. 3 arg. 2"><a name="42010"><span class= | |
| 4441 "ref">[42010] IIª-IIae q. 69 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 4442 maius est vinculum ordinariae potestatis quam propriae electionis. | |
| 4443 Sed sicut legitur II, qu. VI, <i>a iudicibus quos communis | |
| 4444 consensus elegerit non liceat provocari</i>. Ergo multo minus licet | |
| 4445 appellare a iudicibus ordinariis.</p> | |
| 4446 <p title="II-II q. 69 a. 3 arg. 3"><a name="42011"><span class= | |
| 4447 "ref">[42011] IIª-IIae q. 69 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 4448 illud quod semel est licitum, semper est licitum. Sed non est | |
| 4449 licitum appellare post decimum diem, neque tertio super eodem. Ergo | |
| 4450 videtur quod appellatio non sit secundum se licita.</p> | |
| 4451 <p title="II-II q. 69 a. 3 s. c."><a name="42012"><span class= | |
| 4452 "ref">[42012] IIª-IIae q. 69 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 4453 est quod Paulus Caesarem appellavit, ut habetur Act. XXV.</p> | |
| 4454 <p title="II-II q. 69 a. 3 co."><a name="42013"><span class= | |
| 4455 "ref">[42013] IIª-IIae q. 69 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 4456 dicendum quod duplici de causa contingit aliquem appellare. Uno | |
| 4457 quidem modo, confidentia iustae causae, quia videlicet iniuste a | |
| 4458 iudice gravatur. Et sic licitum est appellare, hoc enim est | |
| 4459 prudenter evadere. Unde II, qu. VI, dicitur, <i>omnis oppressus | |
| 4460 libere sacerdotum si voluerit appellet iudicium, et a nullo | |
| 4461 prohibeatur</i>. Alio modo aliquis appellat causa afferendae morae, | |
| 4462 ne contra eum iusta sententia proferatur. Et hoc est calumniose se | |
| 4463 defendere, quod est illicitum, sicut dictum est, facit enim | |
| 4464 iniuriam et iudici, cuius officium impedit, et adversario suo, | |
| 4465 cuius iustitiam, quantum potest, perturbat. Et ideo sicut dicitur | |
| 4466 II, qu. VI, <i>omni modo puniendus est cuius iniusta appellatio | |
| 4467 pronuntiatur</i>.</p> | |
| 4468 <p title="II-II q. 69 a. 3 ad 1"><a name="42014"><span class= | |
| 4469 "ref">[42014] IIª-IIae q. 69 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4470 ergo dicendum quod potestati inferiori intantum aliquis subiici | |
| 4471 debet inquantum ordinem superioris servat, a quo si exorbitaverit, | |
| 4472 ei subiici non oportet, puta si aliud iusserit proconsul, et aliud | |
| 4473 imperator, ut patet per Glossam Rom. XIII. Cum autem iudex iniuste | |
| 4474 aliquem gravat, quantum ad hoc relinquit ordinem superioris | |
| 4475 potestatis, secundum quam necessitas sibi iuste iudicandi | |
| 4476 imponitur. Et ideo licitum est ei qui contra iustitiam gravatur, ad | |
| 4477 directionem superioris potestatis recurrere appellando, vel ante | |
| 4478 sententiam vel post. Et quia non praesumitur esse rectitudo ubi | |
| 4479 vera fides non est, ideo non licet Catholico ad infidelem iudicem | |
| 4480 appellare, secundum illud II, qu. VI, <i>Catholicus qui causam | |
| 4481 suam, sive iustam sive iniustam, ad iudicium alterius fidei iudicis | |
| 4482 provocaverit, excommunicetur</i>. Nam et apostolus arguit eos qui | |
| 4483 iudicio contendebant apud infideles.</p> | |
| 4484 <p title="II-II q. 69 a. 3 ad 2"><a name="42015"><span class= | |
| 4485 "ref">[42015] IIª-IIae q. 69 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4486 dicendum quod ex proprio defectu vel negligentia procedit quod | |
| 4487 aliquis sua sponte se alterius iudicio subiiciat de cuius iustitia | |
| 4488 non confidit. Levis etiam animi esse videtur ut quis non permaneat | |
| 4489 in eo quod semel approbavit. Et ideo rationabiliter denegatur | |
| 4490 subsidium appellationis a iudicibus arbitrariis, qui non habent | |
| 4491 potestatem nisi ex consensu litigantium. Sed potestas iudicis | |
| 4492 ordinarii non dependet ex consensu illius qui eius iudicio | |
| 4493 subditur, sed ex auctoritate regis et principis, qui eum instituit. | |
| 4494 Et ideo contra eius iniustum gravamen lex tribuit appellationis | |
| 4495 subsidium, ita quod, etiam si sit simul ordinarius et arbitrarius | |
| 4496 iudex, potest ab eo appellari; quia videtur ordinaria potestas | |
| 4497 occasio fuisse quod arbiter eligeretur; nec debet ad defectum | |
| 4498 imputari eius qui consensit sicut in arbitrum in eum quem princeps | |
| 4499 iudicem ordinarium dedit.</p> | |
| 4500 <p title="II-II q. 69 a. 3 ad 3"><a name="42016"><span class= | |
| 4501 "ref">[42016] IIª-IIae q. 69 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4502 dicendum quod aequitas iuris ita subvenit uni parti quod altera non | |
| 4503 gravetur. Et ideo tempus decem dierum concessit ad appellandum, | |
| 4504 quod sufficiens aestimavit ad deliberandum an expediat appellare. | |
| 4505 Si vero non esset determinatum tempus in quo appellare liceret, | |
| 4506 semper certitudo iudicii remaneret in suspenso, et ita pars altera | |
| 4507 damnaretur. Ideo autem non est concessum ut tertio aliquis appellet | |
| 4508 super eodem, quia non est probabile toties iudices a recto iudicio | |
| 4509 declinare.</p> | |
| 4510 <br /> | |
| 4511 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 4512 <p title="II-II q. 69 a. 4 arg. 1"><a name="42017"><span class= | |
| 4513 "ref">[42017] IIª-IIae q. 69 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 4514 sic proceditur. Videtur quod liceat condemnato ad mortem se | |
| 4515 defendere, si possit. Illud enim ad quod natura inclinat semper est | |
| 4516 licitum, quasi de iure naturali existens. Sed naturae inclinatio | |
| 4517 est ad resistendum corrumpentibus, non solum in hominibus et | |
| 4518 animalibus, sed etiam in insensibilibus rebus. Ergo licet reo | |
| 4519 condemnato resistere, si potest, ne tradatur in mortem.</p> | |
| 4520 <p title="II-II q. 69 a. 4 arg. 2"><a name="42018"><span class= | |
| 4521 "ref">[42018] IIª-IIae q. 69 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 4522 sicut aliquis sententiam mortis contra se latam subterfugit | |
| 4523 resistendo, ita etiam fugiendo. Sed licitum esse videtur quod | |
| 4524 aliquis se a morte per fugam liberet, secundum illud Eccli. IX, | |
| 4525 <i>longe esto ab homine potestatem habente occidendi et non | |
| 4526 vivificandi</i>. Ergo etiam licitum est resistere.</p> | |
| 4527 <p title="II-II q. 69 a. 4 arg. 3"><a name="42019"><span class= | |
| 4528 "ref">[42019] IIª-IIae q. 69 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 4529 Prov. XXIV dicitur, <i>erue eos qui ducuntur ad mortem, et eos qui | |
| 4530 trahuntur ad interitum liberare ne cesses</i>. Sed plus tenetur | |
| 4531 aliquis sibi quam alteri. Ergo licitum est quod aliquis condemnatus | |
| 4532 seipsum defendat ne in mortem tradatur.</p> | |
| 4533 <p title="II-II q. 69 a. 4 s. c."><a name="42020"><span class= | |
| 4534 "ref">[42020] IIª-IIae q. 69 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 4535 est quod dicit apostolus, Rom. XIII, <i>qui potestati resistit, Dei | |
| 4536 ordinationi resistit, et ipse sibi damnationem acquirit</i>. Sed | |
| 4537 condemnatus se defendendo potestati resistit quantum ad hoc in quo | |
| 4538 est divinitus instituta ad vindictam malefactorum, laudem vero | |
| 4539 bonorum. Ergo peccat se defendendo.</p> | |
| 4540 <p title="II-II q. 69 a. 4 co."><a name="42021"><span class= | |
| 4541 "ref">[42021] IIª-IIae q. 69 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 4542 dicendum quod aliquis damnatur ad mortem dupliciter. Uno modo, | |
| 4543 iuste. Et sic non licet condemnato se defendere, licitum enim est | |
| 4544 iudici eum resistentem impugnare; unde relinquitur quod ex parte | |
| 4545 eius sit bellum iniustum. Unde indubitanter peccat. Alio modo | |
| 4546 condemnatur aliquis iniuste. Et tale iudicium simile est violentiae | |
| 4547 latronum, secundum illud Ezech. XXII, <i>principes eius in medio | |
| 4548 eius quasi lupi rapientes praedam ad effundendum sanguinem</i>. Et | |
| 4549 ideo sicut licet resistere latronibus, ita licet resistere in tali | |
| 4550 casu malis principibus, nisi forte propter scandalum vitandum, cum | |
| 4551 ex hoc aliqua gravis turbatio timeretur.</p> | |
| 4552 <p title="II-II q. 69 a. 4 ad 1"><a name="42022"><span class= | |
| 4553 "ref">[42022] IIª-IIae q. 69 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4554 ergo dicendum quod ideo homini data est ratio, ut ea ad quae natura | |
| 4555 inclinat non passim, sed secundum rationis ordinem exequatur. Et | |
| 4556 ideo non quaelibet defensio sui est licita, sed quae fit cum debito | |
| 4557 moderamine.</p> | |
| 4558 <p title="II-II q. 69 a. 4 ad 2"><a name="42023"><span class= | |
| 4559 "ref">[42023] IIª-IIae q. 69 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4560 dicendum quod nullus ita condemnatur quod ipse sibi inferat mortem, | |
| 4561 sed quod ipse mortem patiatur. Et ideo non tenetur facere id unde | |
| 4562 mors sequatur, quod est manere in loco unde ducatur ad mortem. | |
| 4563 Tenetur tamen non resistere agenti, quin patiatur quod iustum est | |
| 4564 eum pati. Sicut etiam si aliquis sit condemnatus ut fame moriatur, | |
| 4565 non peccat si cibum sibi occulte ministratum sumat, quia non sumere | |
| 4566 esset seipsum occidere.</p> | |
| 4567 <p title="II-II q. 69 a. 4 ad 3"><a name="42024"><span class= | |
| 4568 "ref">[42024] IIª-IIae q. 69 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4569 dicendum quod per illud dictum sapientis non inducitur aliquis ad | |
| 4570 liberandum alium a morte contra ordinem iustitiae. Unde nec seipsum | |
| 4571 contra iustitiam resistendo aliquis debet liberare a morte.</p> | |
| 4572 <br /> | |
| 4573 <div class="D">Quaestio 70</div> | |
| 4574 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 4575 <p title="II-II q. 70 pr."><a name="42025"><span class= | |
| 4576 "ref">[42025] IIª-IIae q. 70 pr.</span></a> Deinde | |
| 4577 considerandum est de iniustitia pertinente ad personam testis. Et | |
| 4578 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo teneatur ad | |
| 4579 testimonium ferendum. Secundo, utrum duorum vel trium testimonium | |
| 4580 sufficiat. Tertio, utrum alicuius testimonium repellatur absque | |
| 4581 eius culpa. Quarto, utrum perhibere falsum testimonium sit peccatum | |
| 4582 mortale.</p> | |
| 4583 <br /> | |
| 4584 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 4585 <p title="II-II q. 70 a. 1 arg. 1"><a name="42026"><span class= | |
| 4586 "ref">[42026] IIª-IIae q. 70 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 4587 sic proceditur. Videtur quod homo non teneatur ad testimonium | |
| 4588 ferendum. Dicit enim Augustinus, in quaest. Gen., quod Abraham | |
| 4589 dicens de uxore sua, soror mea est, veritatem celari voluit, non | |
| 4590 mendacium dici. Sed veritatem celando aliquis a testificando | |
| 4591 abstinet. Ergo non tenetur aliquis ad testificandum.</p> | |
| 4592 <p title="II-II q. 70 a. 1 arg. 2"><a name="42027"><span class= | |
| 4593 "ref">[42027] IIª-IIae q. 70 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 4594 nullus tenetur fraudulenter agere. Sed Prov. XI dicitur, <i>qui | |
| 4595 ambulat fraudulenter revelat arcana, qui autem fidelis est celat | |
| 4596 amici commissum</i>. Ergo non tenetur homo semper ad testificandum, | |
| 4597 praesertim super his quae sunt sibi in secreto ab amico | |
| 4598 commissa.</p> | |
| 4599 <p title="II-II q. 70 a. 1 arg. 3"><a name="42028"><span class= | |
| 4600 "ref">[42028] IIª-IIae q. 70 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 4601 ad ea quae sunt de necessitate salutis maxime tenentur clerici et | |
| 4602 sacerdotes. Sed clericis et sacerdotibus prohibetur ferre | |
| 4603 testimonium in causa sanguinis. Ergo testificari non est de | |
| 4604 necessitate salutis.</p> | |
| 4605 <p title="II-II q. 70 a. 1 s. c."><a name="42029"><span class= | |
| 4606 "ref">[42029] IIª-IIae q. 70 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 4607 est quod Augustinus dicit, <i>qui veritatem occultat, et qui prodit | |
| 4608 mendacium, uterque reus est, ille quia prodesse non vult, iste quia | |
| 4609 nocere desiderat</i>.</p> | |
| 4610 <p title="II-II q. 70 a. 1 co."><a name="42030"><span class= | |
| 4611 "ref">[42030] IIª-IIae q. 70 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 4612 dicendum quod in testimonio ferendo distinguendum est. Quia | |
| 4613 aliquando requiritur testimonium alicuius, aliquando non | |
| 4614 requiritur. Si requiritur testimonium alicuius subditi auctoritate | |
| 4615 superioris cui in his quae ad iustitiam pertinent obedire tenetur, | |
| 4616 non est dubium quin teneatur testimonium ferre in his in quibus | |
| 4617 secundum ordinem iuris testimonium ab eo exigitur, puta in | |
| 4618 manifestis, et in his de quibus infamia praecessit. Si autem | |
| 4619 exigatur ab eo testimonium in aliis, puta in occultis et de quibus | |
| 4620 infamia non praecessit, non tenetur ad testificandum. Si vero | |
| 4621 requiratur eius testimonium non auctoritate superioris cui obedire | |
| 4622 tenetur, tunc distinguendum est. Quia si testimonium requiratur ad | |
| 4623 liberandum hominem vel ab iniusta morte seu poena quacumque, vel a | |
| 4624 falsa infamia, vel etiam ab iniquo damno, tunc tenetur homo ad | |
| 4625 testificandum. Et si eius testimonium non requiratur, tenetur | |
| 4626 facere quod in se est ut veritatem denuntiet alicui qui ad hoc | |
| 4627 possit prodesse. Dicitur enim in Psalm., <i>eripite pauperem, et | |
| 4628 egenum de manu peccatoris liberate</i>; et Prov. XXIV, <i>erue eos | |
| 4629 qui dicuntur ad mortem</i>. Et Rom. I dicitur, <i>digni sunt morte | |
| 4630 non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus</i>, | |
| 4631 ubi dicit Glossa, <i>consentire est tacere, cum possis | |
| 4632 redarguere</i>. Super his vero quae pertinent ad condemnationem | |
| 4633 alicuius, non tenetur aliquis ferre testimonium nisi cum a | |
| 4634 superiori compellitur secundum ordinem iuris. Quia si circa hoc | |
| 4635 veritas occultetur, nulli ex hoc speciale damnum nascitur. Vel, si | |
| 4636 immineat periculum accusatori, non est curandum, quia ipse se in | |
| 4637 hoc periculum sponte ingessit. Alia autem ratio est de reo, cui | |
| 4638 periculum imminet eo nolente.</p> | |
| 4639 <p title="II-II q. 70 a. 1 ad 1"><a name="42031"><span class= | |
| 4640 "ref">[42031] IIª-IIae q. 70 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4641 ergo dicendum quod Augustinus loquitur de occultatione veritatis in | |
| 4642 casu illo quando aliquis non compellitur superioris auctoritate | |
| 4643 veritatem propalare; et quando occultatio veritatis nulli | |
| 4644 specialiter est damnosa.</p> | |
| 4645 <p title="II-II q. 70 a. 1 ad 2"><a name="42032"><span class= | |
| 4646 "ref">[42032] IIª-IIae q. 70 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4647 dicendum quod de illis quae homini sunt commissa in secreto per | |
| 4648 confessionem, nullo modo debet testimonium ferre, quia huiusmodi | |
| 4649 non scit ut homo, sed tanquam Dei minister, et maius est vinculum | |
| 4650 sacramenti quolibet hominis praecepto. Circa ea vero quae aliter | |
| 4651 homini sub secreto committuntur, distinguendum est. Quandoque enim | |
| 4652 sunt talia quae, statim cum ad notitiam hominis venerint, homo ea | |
| 4653 manifestare tenetur, puta si pertineret ad corruptionem | |
| 4654 multitudinis spiritualem vel corporalem, vel in grave damnum | |
| 4655 alicuius personae, vel si quid aliud est huiusmodi, quod quis | |
| 4656 propalare tenetur vel testificando vel denuntiando. Et contra hoc | |
| 4657 debitum obligari non potest per secreti commissum, quia in hoc | |
| 4658 frangeret fidem quam alteri debet. Quandoque vero sunt talia quae | |
| 4659 quis prodere non tenetur. Unde potest obligari ex hoc quod sibi sub | |
| 4660 secreto committuntur. Et tunc nullo modo tenetur ea prodere, etiam | |
| 4661 ex praecepto superioris, quia servare fidem est de iure naturali; | |
| 4662 nihil autem potest praecipi homini contra id quod est de iure | |
| 4663 naturali.</p> | |
| 4664 <p title="II-II q. 70 a. 1 ad 3"><a name="42033"><span class= | |
| 4665 "ref">[42033] IIª-IIae q. 70 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4666 dicendum quod operari vel cooperari ad occisionem hominis non | |
| 4667 competit ministris altaris, ut supra dictum est. Et ideo secundum | |
| 4668 iuris ordinem compelli non possunt ad ferendum testimonium in causa | |
| 4669 sanguinis.</p> | |
| 4670 <br /> | |
| 4671 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 4672 <p title="II-II q. 70 a. 2 arg. 1"><a name="42034"><span class= | |
| 4673 "ref">[42034] IIª-IIae q. 70 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 4674 secundum sic proceditur. Videtur quod non sufficiat duorum vel | |
| 4675 trium testimonium. Iudicium enim certitudinem requirit. Sed non | |
| 4676 habetur certitudo veritatis per dictum duorum testium, legitur enim | |
| 4677 III Reg. XXI quod Naboth ad dictum duorum testium falso condemnatus | |
| 4678 est. Ergo duorum vel trium testimonium non sufficit.</p> | |
| 4679 <p title="II-II q. 70 a. 2 arg. 2"><a name="42035"><span class= | |
| 4680 "ref">[42035] IIª-IIae q. 70 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 4681 testimonium, ad hoc quod sit credibile, debet esse concors. Sed | |
| 4682 plerumque duorum vel trium testimonium in aliquo discordat. Ergo | |
| 4683 non est efficax ad veritatem in iudicio probandam.</p> | |
| 4684 <p title="II-II q. 70 a. 2 arg. 3"><a name="42036"><span class= | |
| 4685 "ref">[42036] IIª-IIae q. 70 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 4686 II, qu. IV, dicitur, <i>praesul non damnetur nisi in septuaginta | |
| 4687 duobus testibus. Presbyter autem cardinalis nisi quadraginta | |
| 4688 quatuor testibus non deponatur. Diaconus cardinalis urbis Romae | |
| 4689 nisi in viginti octo testibus non condemnabitur. Subdiaconus, | |
| 4690 acolythus, exorcista, lector, ostiarius, nisi in septem testibus | |
| 4691 non condemnabitur</i>. Sed magis est periculosum peccatum eius qui | |
| 4692 in maiori dignitate constitutus est, et ita minus est tolerandum. | |
| 4693 Ergo nec in aliorum condemnatione sufficit duorum vel trium | |
| 4694 testimonium.</p> | |
| 4695 <p title="II-II q. 70 a. 2 s. c."><a name="42037"><span class= | |
| 4696 "ref">[42037] IIª-IIae q. 70 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 4697 est quod dicitur Deut. XVII, <i>in ore duorum vel trium testium | |
| 4698 peribit qui interficietur</i>; et infra, XIX, <i>in ore duorum vel | |
| 4699 trium testium stabit omne verbum</i>.</p> | |
| 4700 <p title="II-II q. 70 a. 2 co."><a name="42038"><span class= | |
| 4701 "ref">[42038] IIª-IIae q. 70 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 4702 dicendum quod, secundum philosophum, in I Ethic., <i>certitudo non | |
| 4703 est similiter quaerenda in omni materia</i>. In actibus enim | |
| 4704 humanis, super quibus constituuntur iudicia et exiguntur | |
| 4705 testimonia, non potest haberi certitudo demonstrativa, eo quod sunt | |
| 4706 circa contingentia et variabilia. Et ideo sufficit probabilis | |
| 4707 certitudo, quae ut in pluribus veritatem attingat, etsi in | |
| 4708 paucioribus a veritate deficiat. Est autem probabile quod magis | |
| 4709 veritatem contineat dictum multorum quam dictum unius. Et ideo, cum | |
| 4710 reus sit unus qui negat, sed multi testes asserunt idem cum actore, | |
| 4711 rationabiliter institutum est, iure divino et humano, quod dicto | |
| 4712 testium stetur. Omnis autem multitudo in tribus comprehenditur, | |
| 4713 scilicet principio, medio et fine, unde secundum philosophum, in I | |
| 4714 de coelo, omne et totum in tribus ponimus. Ternarius quidem | |
| 4715 constituitur asserentium, cum duo testes conveniunt cum actore. Et | |
| 4716 ideo requiritur binarius testium, vel, ad maiorem certitudinem, ut | |
| 4717 sit ternarius, qui est multitudo perfecta, in ipsis testibus. Unde | |
| 4718 et Eccle. IV dicitur, <i>funiculus triplex difficile rumpitur</i>. | |
| 4719 Augustinus autem, super illud Ioan. VIII, <i>duorum hominum | |
| 4720 testimonium verum est</i>, dicit quod <i>in hoc est Trinitas | |
| 4721 secundum mysterium commendata</i>, in qua est perpetua firmitas | |
| 4722 veritatis.</p> | |
| 4723 <p title="II-II q. 70 a. 2 ad 1"><a name="42039"><span class= | |
| 4724 "ref">[42039] IIª-IIae q. 70 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4725 ergo dicendum quod, quantacumque multitudo testium determinaretur, | |
| 4726 posset quandoque testimonium esse iniquum, cum scriptum sit Exod. | |
| 4727 XXIII, <i>ne sequaris turbam ad faciendum malum</i>. Nec tamen, | |
| 4728 quia non potest in talibus infallibilis certitudo haberi, debet | |
| 4729 negligi certitudo quae probabiliter haberi potest per duos vel tres | |
| 4730 testes, ut dictum est.</p> | |
| 4731 <p title="II-II q. 70 a. 2 ad 2"><a name="42040"><span class= | |
| 4732 "ref">[42040] IIª-IIae q. 70 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4733 dicendum quod discordia testium in aliquibus principalibus | |
| 4734 circumstantiis, quae variant substantiam facti, puta in tempore vel | |
| 4735 loco vel in personis de quibus principaliter agitur, aufert | |
| 4736 efficaciam testimonii, quia si discordant in talibus, videntur | |
| 4737 singulares esse in suis testimoniis, et de diversis factis loqui; | |
| 4738 puta si unus dicat hoc factum esse tali tempore vel loco, alius | |
| 4739 alio tempore vel loco, non videntur de eodem facto loqui. Non tamen | |
| 4740 praeiudicatur testimonio si unus dicat se non recordari, et alius | |
| 4741 asserat determinatum tempus vel locum. Et si in talibus omnino | |
| 4742 discordaverint testes actoris et rei, si sint aequales numero et | |
| 4743 pares dignitate, statur pro reo, quia facilior debet esse iudex ad | |
| 4744 absolvendum quam ad condemnandum; nisi forte in causis | |
| 4745 favorabilibus, sicut est causa libertatis et huiusmodi. Si vero | |
| 4746 testes eiusdem partis dissenserint, debet iudex ex motu sui animi | |
| 4747 percipere cui parti sit standum, vel ex numero testium, vel ex | |
| 4748 dignitate eorum, vel ex favorabilitate causae, vel ex conditione | |
| 4749 negotii et dictorum. Multo autem magis testimonium unius repellitur | |
| 4750 si sibi ipsi dissideat interrogatus de visu et scientia. Non autem | |
| 4751 si dissideat interrogatus de opinione et fama, quia potest secundum | |
| 4752 diversa visa et audita diversimode motus esse ad respondendum. Si | |
| 4753 vero sit discordia testimonii in aliquibus circumstantiis non | |
| 4754 pertinentibus ad substantiam facti, puta si tempus fuerit nubilosum | |
| 4755 vel serenum, vel si domus fuerit picta aut non, aut aliquid | |
| 4756 huiusmodi, talis discordia non praeiudicat testimonio, quia homines | |
| 4757 non consueverunt circa talia multum sollicitari, unde facile a | |
| 4758 memoria elabuntur. Quinimmo aliqua discordia in talibus facit | |
| 4759 testimonium credibilius, ut Chrysostomus dicit, super Matth., quia | |
| 4760 si in omnibus concordarent, etiam in minimis, viderentur ex | |
| 4761 condicto eundem sermonem proferre. Quod tamen prudentiae iudicis | |
| 4762 relinquitur discernendum.</p> | |
| 4763 <p title="II-II q. 70 a. 2 ad 3"><a name="42041"><span class= | |
| 4764 "ref">[42041] IIª-IIae q. 70 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4765 dicendum quod illud locum habet specialiter in episcopis, | |
| 4766 presbyteris, diaconibus et clericis Ecclesiae Romanae, propter eius | |
| 4767 dignitatem. Et hoc triplici ratione. Primo quidem, quia in ea tales | |
| 4768 institui debent quorum sanctitati plus credatur quam multis | |
| 4769 testibus. Secundo, quia homines qui habent de aliis iudicare, | |
| 4770 saepe, propter iustitiam, multos adversarios habent. Unde non est | |
| 4771 passim credendum testibus contra eos, nisi magna multitudo | |
| 4772 conveniat. Tertio, quia ex condemnatione alicuius eorum derogaretur | |
| 4773 in opinione hominum dignitati illius Ecclesiae et auctoritati. Quod | |
| 4774 est periculosius quam in ea tolerare aliquem peccatorem, nisi valde | |
| 4775 publicum et manifestum, de quo grave scandalum oriretur.</p> | |
| 4776 <br /> | |
| 4777 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 4778 <p title="II-II q. 70 a. 3 arg. 1"><a name="42042"><span class= | |
| 4779 "ref">[42042] IIª-IIae q. 70 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 4780 sic proceditur. Videtur quod alicuius testimonium non sit | |
| 4781 repellendum nisi propter culpam. Quibusdam enim in poenam | |
| 4782 infligitur quod ad testimonium non admittantur, sicut patet in his | |
| 4783 qui infamia notantur. Sed poena non est inferenda nisi pro culpa. | |
| 4784 Ergo videtur quod nullius testimonium debeat repelli nisi propter | |
| 4785 culpam.</p> | |
| 4786 <p title="II-II q. 70 a. 3 arg. 2"><a name="42043"><span class= | |
| 4787 "ref">[42043] IIª-IIae q. 70 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 4788 <i>de quolibet praesumendum est bonum, nisi appareat | |
| 4789 contrarium</i>. Sed ad bonitatem hominis pertinet quod verum | |
| 4790 testimonium dicat. Cum ergo non possit constare de contrario nisi | |
| 4791 propter aliquam culpam, videtur quod nullius testimonium debeat | |
| 4792 repelli nisi propter culpam.</p> | |
| 4793 <p title="II-II q. 70 a. 3 arg. 3"><a name="42044"><span class= | |
| 4794 "ref">[42044] IIª-IIae q. 70 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 4795 ad ea quae sunt de necessitate salutis nullus redditur non idoneus | |
| 4796 nisi propter peccatum. Sed testificari veritatem est de necessitate | |
| 4797 salutis, ut supra dictum est. Ergo nullus debet excludi a | |
| 4798 testificando nisi propter culpam.</p> | |
| 4799 <p title="II-II q. 70 a. 3 s. c."><a name="42045"><span class= | |
| 4800 "ref">[42045] IIª-IIae q. 70 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 4801 est quod Gregorius dicit, et habetur II, qu. I, <i>quia a servis | |
| 4802 suis accusatus est episcopus, sciendum est quod minime audiri | |
| 4803 debuerunt</i>.</p> | |
| 4804 <p title="II-II q. 70 a. 3 co."><a name="42046"><span class= | |
| 4805 "ref">[42046] IIª-IIae q. 70 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 4806 dicendum quod testimonium, sicut dictum est, non habet infallibilem | |
| 4807 certitudinem, sed probabilem. Et ideo quidquid est quod | |
| 4808 probabilitatem afferat in contrarium, reddit testimonium inefficax. | |
| 4809 Redditur autem probabile quod aliquis in veritate testificanda non | |
| 4810 sit firmus, quandoque quidem propter culpam, sicut infideles, | |
| 4811 infames, item illi qui publico crimine rei sunt, qui nec accusare | |
| 4812 possunt, quandoque autem absque culpa. Et hoc vel ex defectu | |
| 4813 rationis, sicut patet in pueris, amentibus et mulieribus; vel ex | |
| 4814 affectu, sicut patet de inimicis et de personis coniunctis et | |
| 4815 domesticis; vel etiam ex exteriori conditione, sicut sunt pauperes, | |
| 4816 servi et illi quibus imperari potest, de quibus probabile est quod | |
| 4817 facile possint induci ad testimonium ferendum contra veritatem. Et | |
| 4818 sic patet quod testimonium alicuius repellitur et propter culpam, | |
| 4819 et absque culpa.</p> | |
| 4820 <p title="II-II q. 70 a. 3 ad 1"><a name="42047"><span class= | |
| 4821 "ref">[42047] IIª-IIae q. 70 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4822 ergo dicendum quod repellere aliquem a testimonio magis pertinet ad | |
| 4823 cautelam falsi testimonii vitandi quam ad poenam. Unde ratio non | |
| 4824 sequitur.</p> | |
| 4825 <p title="II-II q. 70 a. 3 ad 2"><a name="42048"><span class= | |
| 4826 "ref">[42048] IIª-IIae q. 70 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4827 dicendum quod de quolibet praesumendum est bonum nisi appareat | |
| 4828 contrarium, dummodo non vergat in periculum alterius. Quia tunc est | |
| 4829 adhibenda cautela, ut non de facili unicuique credatur, secundum | |
| 4830 illud I Ioan. IV, <i>nolite credere omni spiritui</i>.</p> | |
| 4831 <p title="II-II q. 70 a. 3 ad 3"><a name="42049"><span class= | |
| 4832 "ref">[42049] IIª-IIae q. 70 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4833 dicendum quod testificari est de necessitate salutis, supposita | |
| 4834 testis idoneitate et ordine iuris. Unde nihil prohibet aliquos | |
| 4835 excusari a testimonio ferendo, si non reputentur idonei secundum | |
| 4836 iura.</p> | |
| 4837 <br /> | |
| 4838 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 4839 <p title="II-II q. 70 a. 4 arg. 1"><a name="42050"><span class= | |
| 4840 "ref">[42050] IIª-IIae q. 70 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 4841 sic proceditur. Videtur quod falsum testimonium non semper sit | |
| 4842 peccatum mortale. Contingit enim aliquem falsum testimonium ferre | |
| 4843 ex ignorantia facti. Sed talis ignorantia excusat a peccato | |
| 4844 mortali. Ergo testimonium falsum non semper est peccatum | |
| 4845 mortale.</p> | |
| 4846 <p title="II-II q. 70 a. 4 arg. 2"><a name="42051"><span class= | |
| 4847 "ref">[42051] IIª-IIae q. 70 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 4848 mendacium quod alicui prodest et nulli nocet, est officiosum, quod | |
| 4849 non est peccatum mortale. Sed quandoque in falso testimonio est | |
| 4850 tale mendacium, puta cum aliquis falsum testimonium perhibet ut | |
| 4851 aliquem a morte liberet, vel ab iniusta sententia quae intentatur | |
| 4852 per alios falsos testes vel per iudicis perversitatem. Ergo tale | |
| 4853 falsum testimonium non est peccatum mortale.</p> | |
| 4854 <p title="II-II q. 70 a. 4 arg. 3"><a name="42052"><span class= | |
| 4855 "ref">[42052] IIª-IIae q. 70 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 4856 iuramentum a teste requiritur ut timeat peccare mortaliter | |
| 4857 deierando. Hoc autem non esset necessarium si ipsum falsum | |
| 4858 testimonium esset peccatum mortale. Ergo falsum testimonium non | |
| 4859 semper est peccatum mortale.</p> | |
| 4860 <p title="II-II q. 70 a. 4 s. c."><a name="42053"><span class= | |
| 4861 "ref">[42053] IIª-IIae q. 70 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 4862 est quod dicitur Prov. XIX, <i>falsus testis non erit | |
| 4863 impunitus</i>.</p> | |
| 4864 <p title="II-II q. 70 a. 4 co."><a name="42054"><span class= | |
| 4865 "ref">[42054] IIª-IIae q. 70 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 4866 dicendum quod falsum testimonium habet triplicem deformitatem. Uno | |
| 4867 modo, ex periurio, quia testes non admittuntur nisi iurati. Et ex | |
| 4868 hoc semper est peccatum mortale. Alio modo, ex violatione | |
| 4869 iustitiae. Et hoc modo est peccatum mortale in suo genere, sicut et | |
| 4870 quaelibet iniustitia. Et ideo in praecepto Decalogi sub hac forma | |
| 4871 interdicitur falsum testimonium, cum dicitur Exod. XX, <i>non | |
| 4872 loquaris contra proximum tuum falsum testimonium</i>, non enim | |
| 4873 contra aliquem facit qui eum ab iniuria facienda impedit, sed solum | |
| 4874 qui ei suam iustitiam tollit. Tertio modo, ex ipsa falsitate, | |
| 4875 secundum quod omne mendacium est peccatum. Et ex hoc non habet | |
| 4876 falsum testimonium quod semper sit peccatum mortale.</p> | |
| 4877 <p title="II-II q. 70 a. 4 ad 1"><a name="42055"><span class= | |
| 4878 "ref">[42055] IIª-IIae q. 70 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4879 ergo dicendum quod in testimonio ferendo non debet homo pro certo | |
| 4880 asserere, quasi sciens, id de quo certus non est, sed dubium debet | |
| 4881 sub dubio proferre, et id de quo certus est pro certo asserere. Sed | |
| 4882 quia contingit ex labilitate humanae memoriae quod reputat se homo | |
| 4883 quandoque certum esse de eo quod falsum est, si aliquis, cum debita | |
| 4884 sollicitudine recogitans, existimet se certum esse de eo quod | |
| 4885 falsum est, non peccat mortaliter hoc asserens, quia non dicit | |
| 4886 falsum testimonium per se et ex intentione, sed per accidens, | |
| 4887 contra id quod intendit.</p> | |
| 4888 <p title="II-II q. 70 a. 4 ad 2"><a name="42056"><span class= | |
| 4889 "ref">[42056] IIª-IIae q. 70 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4890 dicendum quod iniustum iudicium iudicium non est. Et ideo ex vi | |
| 4891 iudicii falsum testimonium in iniusto iudicio prolatum ad | |
| 4892 iniustitiam impediendam, non habet rationem peccati mortalis, sed | |
| 4893 solum ex iuramento violato.</p> | |
| 4894 <p title="II-II q. 70 a. 4 ad 3"><a name="42057"><span class= | |
| 4895 "ref">[42057] IIª-IIae q. 70 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4896 dicendum quod homines maxime abhorrent peccata quae sunt contra | |
| 4897 Deum, quasi gravissima, inter quae est periurium. Non autem ita | |
| 4898 abhorrent peccata quae sunt contra proximum. Et ideo ad maiorem | |
| 4899 certitudinem testimonii, requiritur testis iuramentum.</p> | |
| 4900 <br /> | |
| 4901 <div class="D">Quaestio 71</div> | |
| 4902 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 4903 <p title="II-II q. 71 pr."><a name="42058"><span class= | |
| 4904 "ref">[42058] IIª-IIae q. 71 pr.</span></a> Deinde | |
| 4905 considerandum est de iniustitia quae fit in iudicio ex parte | |
| 4906 advocatorum. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum | |
| 4907 advocatus teneatur praestare patrocinium causae pauperum. Secundo, | |
| 4908 utrum aliquis debeat arceri ab officio advocati. Tertio, utrum | |
| 4909 advocatus peccet iniustam causam defendendo. Quarto, utrum peccet | |
| 4910 pecuniam accipiendo pro suo patrocinio.</p> | |
| 4911 <br /> | |
| 4912 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 4913 <p title="II-II q. 71 a. 1 arg. 1"><a name="42059"><span class= | |
| 4914 "ref">[42059] IIª-IIae q. 71 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 4915 sic proceditur. Videtur quod advocatus teneatur patrocinium | |
| 4916 praestare causae pauperum. Dicitur enim Exod. XXIII, <i>si videris | |
| 4917 asinum odientis te iacere sub onere, non pertransibis, sed | |
| 4918 sublevabis cum eo</i>. Sed non minus periculum imminet pauperi si | |
| 4919 eius causa contra iustitiam opprimatur, quam si eius asinus iaceat | |
| 4920 sub onere. Ergo advocatus tenetur praestare patrocinium causae | |
| 4921 pauperum.</p> | |
| 4922 <p title="II-II q. 71 a. 1 arg. 2"><a name="42060"><span class= | |
| 4923 "ref">[42060] IIª-IIae q. 71 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 4924 Gregorius dicit, in quadam homilia, <i>habens intellectum curet | |
| 4925 omnino ne taceat; habens rerum affluentiam a misericordia non | |
| 4926 torpescat; habens artem qua regitur, usum illius cum proximo | |
| 4927 partiatur; habens loquendi locum apud divitem, pro pauperibus | |
| 4928 intercedat, talenti enim nomine cuilibet reputabitur quod vel | |
| 4929 minimum accepit</i>. Sed talentum commissum non abscondere, sed | |
| 4930 fideliter dispensare quilibet tenetur, quod patet ex poena servi | |
| 4931 abscondentis talentum, Matth. XXV. Ergo advocatus tenetur pro | |
| 4932 pauperibus loqui.</p> | |
| 4933 <p title="II-II q. 71 a. 1 arg. 3"><a name="42061"><span class= | |
| 4934 "ref">[42061] IIª-IIae q. 71 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 4935 praeceptum de misericordiae operibus adimplendis, cum sit | |
| 4936 affirmativum, obligat pro loco et tempore, quod est maxime in | |
| 4937 necessitate. Sed tempus necessitatis videtur esse quando alicuius | |
| 4938 pauperis causa opprimitur. Ergo in tali casu videtur quod advocatus | |
| 4939 teneatur pauperibus patrocinium praestare.</p> | |
| 4940 <p title="II-II q. 71 a. 1 s. c."><a name="42062"><span class= | |
| 4941 "ref">[42062] IIª-IIae q. 71 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 4942 non minor necessitas est indigentis cibo quam indigentis advocato. | |
| 4943 Sed ille qui habet potestatem cibandi non semper tenetur pauperem | |
| 4944 cibare. Ergo nec advocatus semper tenetur causae pauperum | |
| 4945 patrocinium praestare.</p> | |
| 4946 <p title="II-II q. 71 a. 1 co."><a name="42063"><span class= | |
| 4947 "ref">[42063] IIª-IIae q. 71 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 4948 dicendum quod cum praestare patrocinium causae pauperum ad opus | |
| 4949 misericordiae pertineat, idem est hic dicendum quod et supra de | |
| 4950 aliis misericordiae operibus dictum est. Nullus enim sufficit | |
| 4951 omnibus indigentibus misericordiae opus impendere. Et ideo sicut | |
| 4952 Augustinus dicit, in I de Doct. Christ., <i>cum omnibus prodesse | |
| 4953 non possis, his potissime consulendum est qui pro locorum et | |
| 4954 temporum vel quarumlibet rerum opportunitatibus, constrictius tibi, | |
| 4955 quasi quadam sorte, iunguntur</i>. Dicit, pro locorum | |
| 4956 opportunitatibus, quia non tenetur homo per mundum quaerere | |
| 4957 indigentes quibus subveniat, sed sufficit si eis qui sibi occurrunt | |
| 4958 misericordiae opus impendat. Unde dicitur Exod. XXIII, <i>si | |
| 4959 occurreris bovi inimici tui aut asino erranti, reduc ad eum</i>. | |
| 4960 Addit autem, et temporum, quia non tenetur homo futurae necessitati | |
| 4961 alterius providere, sed sufficit si praesenti necessitati | |
| 4962 succurrat. Unde dicitur I Ioan. III, <i>qui viderit fratrem suum | |
| 4963 necessitatem patientem, et clauserit viscera sua ab eo,</i> et | |
| 4964 cetera. Subdit autem, vel quarumlibet rerum, quia homo sibi | |
| 4965 coniunctis quacumque necessitudine maxime debet curam impendere; | |
| 4966 secundum illud I ad Tim. V, <i>si quis suorum, et maxime | |
| 4967 domesticorum curam non habet, fidem negavit</i>. Quibus tamen | |
| 4968 concurrentibus, considerandum restat utrum aliquis tantam | |
| 4969 necessitatem patiatur quod non in promptu appareat quomodo ei | |
| 4970 possit aliter subveniri. Et in tali casu tenetur ei opus | |
| 4971 misericordiae impendere. Si autem in promptu appareat quomodo ei | |
| 4972 aliter subveniri possit, vel per seipsum vel per aliam personam | |
| 4973 magis coniunctam aut maiorem facultatem habentem, non tenetur ex | |
| 4974 necessitate indigenti subvenire, ita quod non faciendo peccet, | |
| 4975 quamvis, si subvenerit absque tali necessitate, laudabiliter | |
| 4976 faciat. Unde advocatus non tenetur semper causae pauperum | |
| 4977 patrocinium praestare, sed solum concurrentibus conditionibus | |
| 4978 praedictis. Alioquin oporteret eum omnia alia negotia | |
| 4979 praetermittere, et solis causis pauperum iuvandis intendere. Et | |
| 4980 idem dicendum est de medico, quantum ad curationem pauperum.</p> | |
| 4981 <p title="II-II q. 71 a. 1 ad 1"><a name="42064"><span class= | |
| 4982 "ref">[42064] IIª-IIae q. 71 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 4983 ergo dicendum quod quando asinus iacet sub onere, non potest ei | |
| 4984 aliter subveniri in casu isto nisi per advenientes subveniatur, et | |
| 4985 ideo tenentur iuvare. Non autem tenerentur si posset aliunde | |
| 4986 remedium afferri.</p> | |
| 4987 <p title="II-II q. 71 a. 1 ad 2"><a name="42065"><span class= | |
| 4988 "ref">[42065] IIª-IIae q. 71 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4989 dicendum quod homo talentum sibi creditum tenetur utiliter | |
| 4990 dispensare, servata opportunitate locorum et temporum et aliarum | |
| 4991 rerum, ut dictum est.</p> | |
| 4992 <p title="II-II q. 71 a. 1 ad 3"><a name="42066"><span class= | |
| 4993 "ref">[42066] IIª-IIae q. 71 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4994 dicendum quod non quaelibet necessitas causat debitum subveniendi, | |
| 4995 sed solum illa quae est dicta.</p> | |
| 4996 <br /> | |
| 4997 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 4998 <p title="II-II q. 71 a. 2 arg. 1"><a name="42067"><span class= | |
| 4999 "ref">[42067] IIª-IIae q. 71 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 5000 secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter aliqui | |
| 5001 secundum iura arceantur ab officio advocandi. Ab operibus enim | |
| 5002 misericordiae nullus debet arceri. Sed patrocinium praestare in | |
| 5003 causis ad opera misericordiae pertinet, ut dictum est. Ergo nullus | |
| 5004 debet ab hoc officio arceri.</p> | |
| 5005 <p title="II-II q. 71 a. 2 arg. 2"><a name="42068"><span class= | |
| 5006 "ref">[42068] IIª-IIae q. 71 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 5007 contrariarum causarum non videtur esse idem effectus. Sed esse | |
| 5008 deditum rebus divinis, et esse deditum peccatis, est contrarium. | |
| 5009 Inconvenienter igitur excluduntur ab officio advocati quidam | |
| 5010 propter religionem, ut monachi et clerici; quidam autem propter | |
| 5011 culpam, ut infames et haeretici.</p> | |
| 5012 <p title="II-II q. 71 a. 2 arg. 3"><a name="42069"><span class= | |
| 5013 "ref">[42069] IIª-IIae q. 71 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 5014 homo debet diligere proximum sicut seipsum. Sed ad effectum | |
| 5015 dilectionis pertinet quod aliquis advocatus causae alicuius | |
| 5016 patrocinetur. Inconvenienter ergo aliqui quibus conceditur pro | |
| 5017 seipsis auctoritas advocationis, prohibentur patrocinari causis | |
| 5018 aliorum.</p> | |
| 5019 <p title="II-II q. 71 a. 2 s. c."><a name="42070"><span class= | |
| 5020 "ref">[42070] IIª-IIae q. 71 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 5021 est quod III, qu. VII, multae personae arcentur ab officio | |
| 5022 postulandi.</p> | |
| 5023 <p title="II-II q. 71 a. 2 co."><a name="42071"><span class= | |
| 5024 "ref">[42071] IIª-IIae q. 71 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 5025 dicendum quod aliquis impeditur ab aliquo actu duplici ratione, uno | |
| 5026 modo, propter impotentiam; alio modo, propter indecentiam. Sed | |
| 5027 impotentia simpliciter excludit aliquem ab actu, indecentia autem | |
| 5028 non excludit omnino, quia necessitas indecentiam tollere potest. | |
| 5029 Sic igitur ab officio advocatorum prohibentur quidam propter | |
| 5030 impotentiam, eo quod deficiunt sensu, vel interiori, sicut furiosi | |
| 5031 et impuberes; vel exteriori, sicut surdi et muti. Est enim | |
| 5032 necessaria advocato et interior peritia, qua possit convenienter | |
| 5033 iustitiam assumptae causae ostendere, et iterum loquela cum auditu, | |
| 5034 ut possit et pronuntiare et audire quod ei dicitur. Unde qui in his | |
| 5035 defectum patiuntur omnino prohibentur ne sint advocati, nec pro se | |
| 5036 nec pro aliis. Decentia autem huius officii exercendi tollitur | |
| 5037 dupliciter. Uno modo, ex hoc quod aliquis est rebus maioribus | |
| 5038 obligatus. Unde monachos et presbyteros non decet in quacumque | |
| 5039 causa advocatos esse, neque clericos in iudicio saeculari, quia | |
| 5040 huiusmodi personae sunt rebus divinis adstrictae. Alio modo, | |
| 5041 propter personae defectum, vel corporalem, ut patet de caecis, qui | |
| 5042 convenienter iudici adstare non possent; vel spiritualem, non enim | |
| 5043 decet ut alterius iustitiae patronus existat qui in seipso | |
| 5044 iustitiam contempsit. Et ideo infames, infideles et damnati de | |
| 5045 gravibus criminibus non decenter sunt advocati. Tamen huiusmodi | |
| 5046 indecentiae necessitas praefertur. Et propter hoc huiusmodi | |
| 5047 personae possunt pro seipsis, vel pro personis sibi coniunctis, uti | |
| 5048 officio advocati. Unde et clerici pro Ecclesiis suis possunt esse | |
| 5049 advocati, et monachi pro causa monasterii sui, si abbas | |
| 5050 praeceperit.</p> | |
| 5051 <p title="II-II q. 71 a. 2 ad 1"><a name="42072"><span class= | |
| 5052 "ref">[42072] IIª-IIae q. 71 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5053 ergo dicendum quod ab operibus misericordiae interdum aliqui | |
| 5054 propter impotentiam, interdum etiam propter indecentiam | |
| 5055 impediuntur. Non enim omnia opera misericordiae omnes decent, sicut | |
| 5056 stultos non decet consilium dare, neque ignorantes docere.</p> | |
| 5057 <p title="II-II q. 71 a. 2 ad 2"><a name="42073"><span class= | |
| 5058 "ref">[42073] IIª-IIae q. 71 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 5059 dicendum quod sicut virtus corrumpitur per superabundantiam et | |
| 5060 defectum, ita aliquis fit indecens et per maius et per minus. Et | |
| 5061 propter hoc quidam arcentur a patrocinio praestando in causis quia | |
| 5062 sunt maiores tali officio, sicut religiosi et clerici, quidam vero | |
| 5063 quia sunt minores quam ut eis hoc officium competat, sicut infames | |
| 5064 et infideles.</p> | |
| 5065 <p title="II-II q. 71 a. 2 ad 3"><a name="42074"><span class= | |
| 5066 "ref">[42074] IIª-IIae q. 71 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5067 dicendum quod non ita imminet homini necessitas patrocinari causis | |
| 5068 aliorum sicut propriis, quia alii possunt sibi aliter subvenire. | |
| 5069 Unde non est similis ratio.</p> | |
| 5070 <br /> | |
| 5071 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 5072 <p title="II-II q. 71 a. 3 arg. 1"><a name="42075"><span class= | |
| 5073 "ref">[42075] IIª-IIae q. 71 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 5074 sic proceditur. Videtur quod advocatus non peccet si iniustam | |
| 5075 causam defendat. Sicut enim ostenditur peritia medici si | |
| 5076 infirmitatem desperatam sanet, ita etiam ostenditur peritia | |
| 5077 advocati si etiam iniustam causam defendere possit. Sed medicus | |
| 5078 laudatur si infirmitatem desperatam sanet. Ergo etiam advocatus non | |
| 5079 peccat, sed magis laudandus est, si iniustam causam defendat.</p> | |
| 5080 <p title="II-II q. 71 a. 3 arg. 2"><a name="42076"><span class= | |
| 5081 "ref">[42076] IIª-IIae q. 71 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 5082 a quolibet peccato licet desistere. Sed advocatus punitur si causam | |
| 5083 suam prodiderit, ut habetur II, qu. III. Ergo advocatus non peccat | |
| 5084 iniustam causam defendendo, si eam defendendam susceperit.</p> | |
| 5085 <p title="II-II q. 71 a. 3 arg. 3"><a name="42077"><span class= | |
| 5086 "ref">[42077] IIª-IIae q. 71 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 5087 maius videtur esse peccatum si iniustitia utatur ad iustam causam | |
| 5088 defendendam, puta producendo falsos testes vel allegando falsas | |
| 5089 leges, quam iniustam causam defendendo, quia hoc est peccatum in | |
| 5090 forma, illud in materia. Sed videtur advocato licere talibus | |
| 5091 astutiis uti, sicut militi licet ex insidiis pugnare. Ergo videtur | |
| 5092 quod advocatus non peccat si iniustam causam defendat.</p> | |
| 5093 <p title="II-II q. 71 a. 3 s. c."><a name="42078"><span class= | |
| 5094 "ref">[42078] IIª-IIae q. 71 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 5095 est quod dicitur II Paralip. XIX, <i>impio praebes auxilium, et | |
| 5096 idcirco iram domini merebaris</i>. Sed advocatus defendens causam | |
| 5097 iniustam impio praebet auxilium. Ergo, peccando, iram domini | |
| 5098 meretur.</p> | |
| 5099 <p title="II-II q. 71 a. 3 co."><a name="42079"><span class= | |
| 5100 "ref">[42079] IIª-IIae q. 71 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 5101 dicendum quod illicitum est alicui cooperari ad malum faciendum | |
| 5102 sive consulendo, sive adiuvando, sive qualitercumque consentiendo, | |
| 5103 quia consilians et coadiuvans quodammodo est faciens; et apostolus | |
| 5104 dicit, ad Rom. I, quod <i>digni sunt morte non solum qui faciunt | |
| 5105 peccatum, sed etiam qui consentiunt facientibus</i>. Unde et supra | |
| 5106 dictum est quod omnes tales ad restitutionem tenentur. Manifestum | |
| 5107 est autem quod advocatus et auxilium et consilium praestat ei cuius | |
| 5108 causae patrocinatur. Unde si scienter iniustam causam defendit, | |
| 5109 absque dubio graviter peccat; et ad restitutionem tenetur eius | |
| 5110 damni quod contra iustitiam per eius auxilium altera pars incurrit. | |
| 5111 Si autem ignoranter iniustam causam defendit, putans esse iustam, | |
| 5112 excusatur, secundum modum quo ignorantia excusare potest.</p> | |
| 5113 <p title="II-II q. 71 a. 3 ad 1"><a name="42080"><span class= | |
| 5114 "ref">[42080] IIª-IIae q. 71 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5115 ergo dicendum quod medicus accipiens in cura infirmitatem | |
| 5116 desperatam nulli facit iniuriam. Advocatus autem suscipiens causam | |
| 5117 iniustam iniuste laedit eum contra quem patrocinium praestat. Et | |
| 5118 ideo non est similis ratio. Quamvis enim laudabilis videatur | |
| 5119 quantum ad peritiam artis, tamen peccat quantum ad iniustitiam | |
| 5120 voluntatis, qua abutitur arte ad malum.</p> | |
| 5121 <p title="II-II q. 71 a. 3 ad 2"><a name="42081"><span class= | |
| 5122 "ref">[42081] IIª-IIae q. 71 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 5123 dicendum quod advocatus, si in principio credidit causam iustam | |
| 5124 esse et postea in processu appareat eam esse iniustam, non debet | |
| 5125 eam prodere, ut scilicet aliam partem iuvet, vel secreta suae | |
| 5126 causae alteri parti revelet. Potest tamen et debet causam deserere; | |
| 5127 vel eum cuius causam agit ad cedendum inducere, sive ad | |
| 5128 componendum, sine adversarii damno.</p> | |
| 5129 <p title="II-II q. 71 a. 3 ad 3"><a name="42082"><span class= | |
| 5130 "ref">[42082] IIª-IIae q. 71 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5131 dicendum quod, sicut supra dictum est, militi vel duci exercitus | |
| 5132 licet in bello iusto ex insidiis agere ea quae facere debet | |
| 5133 prudenter occultando, non autem falsitatem fraudulenter faciendo, | |
| 5134 quia etiam hosti fidem servare oportet, sicut Tullius dicit, in III | |
| 5135 de Offic. Unde et advocato defendenti causam iustam licet prudenter | |
| 5136 occultare ea quibus impediri posset processus eius, non autem licet | |
| 5137 ei aliqua falsitate uti.</p> | |
| 5138 <br /> | |
| 5139 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 5140 <p title="II-II q. 71 a. 4 arg. 1"><a name="42083"><span class= | |
| 5141 "ref">[42083] IIª-IIae q. 71 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 5142 sic proceditur. Videtur quod advocato non liceat pro suo patrocinio | |
| 5143 pecuniam accipere. Opera enim misericordiae non sunt intuitu | |
| 5144 humanae remunerationis facienda, secundum illud Luc. XIV, <i>cum | |
| 5145 facis prandium aut cenam, noli vocare amicos tuos neque vicinos | |
| 5146 divites, ne forte et ipsi te reinvitent, et fiat tibi | |
| 5147 retributio</i>. Sed praestare patrocinium causae alicuius pertinet | |
| 5148 ad opera misericordiae, ut dictum est. Ergo non licet advocato | |
| 5149 accipere retributionem pecuniae pro patrocinio praestito.</p> | |
| 5150 <p title="II-II q. 71 a. 4 arg. 2"><a name="42084"><span class= | |
| 5151 "ref">[42084] IIª-IIae q. 71 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 5152 spirituale non est pro temporali commutandum. Sed patrocinium | |
| 5153 praestitum videtur esse quiddam spirituale, cum sit usus scientiae | |
| 5154 iuris. Ergo non licet advocato pro patrocinio praestito pecuniam | |
| 5155 accipere.</p> | |
| 5156 <p title="II-II q. 71 a. 4 arg. 3"><a name="42085"><span class= | |
| 5157 "ref">[42085] IIª-IIae q. 71 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 5158 sicut ad iudicium concurrit persona advocati, ita etiam persona | |
| 5159 iudicis et persona testis. Sed secundum Augustinum, ad Macedonium, | |
| 5160 <i>non debet iudex vendere iustum iudicium, nec testis verum | |
| 5161 testimonium</i>. Ergo nec advocatus poterit vendere iustum | |
| 5162 patrocinium.</p> | |
| 5163 <p title="II-II q. 71 a. 4 s. c."><a name="42086"><span class= | |
| 5164 "ref">[42086] IIª-IIae q. 71 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 5165 est quod Augustinus dicit ibidem, quod <i>advocatus licite vendit | |
| 5166 iustum patrocinium, et iurisperitus verum consilium</i>.</p> | |
| 5167 <p title="II-II q. 71 a. 4 co."><a name="42087"><span class= | |
| 5168 "ref">[42087] IIª-IIae q. 71 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 5169 dicendum quod ea quae quis non tenetur alteri exhibere, iuste | |
| 5170 potest pro eorum exhibitione recompensationem accipere. Manifestum | |
| 5171 est autem quod advocatus non semper tenetur patrocinium praestare | |
| 5172 aut consilium dare causis aliorum. Et ideo si vendat suum | |
| 5173 patrocinium sive consilium, non agit contra iustitiam. Et eadem | |
| 5174 ratio est de medico opem ferente ad sanandum, et de omnibus aliis | |
| 5175 huiusmodi personis, dum tamen moderate accipiant, considerata | |
| 5176 conditione personarum et negotiorum et laboris, et consuetudine | |
| 5177 patriae. Si autem per improbitatem aliquid immoderate extorqueat, | |
| 5178 peccat contra iustitiam. Unde Augustinus dicit, ad Macedonium, quod | |
| 5179 <i>ab his extorta per immoderatam improbitatem repeti solent, data | |
| 5180 per tolerabilem consuetudinem non solent</i>.</p> | |
| 5181 <p title="II-II q. 71 a. 4 ad 1"><a name="42088"><span class= | |
| 5182 "ref">[42088] IIª-IIae q. 71 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5183 ergo dicendum quod non semper quae homo potest misericorditer | |
| 5184 facere, tenetur facere gratis, alioquin nulli liceret aliquam rem | |
| 5185 vendere, quia quamlibet rem potest homo misericorditer impendere. | |
| 5186 Sed quando eam misericorditer impendit, non humanam, sed divinam | |
| 5187 remunerationem quaerere debet. Et similiter advocatus, quando | |
| 5188 causae pauperum misericorditer patrocinatur, non debet intendere | |
| 5189 remunerationem humanam, sed divinam, non tamen semper tenetur | |
| 5190 gratis patrocinium impendere.</p> | |
| 5191 <p title="II-II q. 71 a. 4 ad 2"><a name="42089"><span class= | |
| 5192 "ref">[42089] IIª-IIae q. 71 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 5193 dicendum quod etsi scientia iuris sit quiddam spirituale, tamen | |
| 5194 usus eius fit opere corporali. Et ideo pro eius recompensatione | |
| 5195 licet pecuniam accipere, alioquin nulli artifici liceret de arte | |
| 5196 sua lucrari.</p> | |
| 5197 <p title="II-II q. 71 a. 4 ad 3"><a name="42090"><span class= | |
| 5198 "ref">[42090] IIª-IIae q. 71 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5199 dicendum quod iudex et testis communes sunt utrique parti, quia | |
| 5200 iudex tenetur iustam sententiam dare, et testis tenetur verum | |
| 5201 testimonium dicere; iustitia autem et veritas non declinant in unam | |
| 5202 partem magis quam in aliam. Et ideo iudicibus de publico sunt | |
| 5203 stipendia laboris statuta; et testes accipiunt, non quasi pretium | |
| 5204 testimonii, sed quasi stipendium laboris, expensas vel ab utraque | |
| 5205 parte, vel ab ea a qua inducuntur, quia nemo militat stipendiis | |
| 5206 suis unquam, ut dicitur I ad Cor. IX. Sed advocatus alteram partem | |
| 5207 tantum defendit. Et ideo licite potest pretium accipere a parte | |
| 5208 quam adiuvat.</p> | |
| 5209 <br /> | |
| 5210 <div class="D">Quaestio 72</div> | |
| 5211 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 5212 <p title="II-II q. 72 pr."><a name="42091"><span class= | |
| 5213 "ref">[42091] IIª-IIae q. 72 pr.</span></a> Deinde | |
| 5214 considerandum est de iniuriis verborum quae inferuntur extra | |
| 5215 iudicium. Et primo, de contumelia; secundo, de detractione; tertio, | |
| 5216 de susurratione; quarto, de derisione; quinto, de maledictione. | |
| 5217 Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, quid sit contumelia. | |
| 5218 Secundo, utrum omnis contumelia sit peccatum mortale. Tertio, utrum | |
| 5219 oporteat contumeliosos reprimere. Quarto, de origine | |
| 5220 contumeliae.</p> | |
| 5221 <br /> | |
| 5222 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 5223 <p title="II-II q. 72 a. 1 arg. 1"><a name="42092"><span class= | |
| 5224 "ref">[42092] IIª-IIae q. 72 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 5225 sic proceditur. Videtur quod contumelia non consistat in verbis. | |
| 5226 Contumelia enim importat quoddam nocumentum proximo illatum, cum | |
| 5227 pertineat ad iniustitiam. Sed verba nullum nocumentum videntur | |
| 5228 inferre proximo, nec in rebus nec in persona. Ergo contumelia non | |
| 5229 consistit in verbis.</p> | |
| 5230 <p title="II-II q. 72 a. 1 arg. 2"><a name="42093"><span class= | |
| 5231 "ref">[42093] IIª-IIae q. 72 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 5232 contumelia videtur ad quandam dehonorationem pertinere. Sed magis | |
| 5233 aliquis potest inhonorari seu vituperari factis quam verbis. Ergo | |
| 5234 videtur quod contumelia non consistit in verbis, sed magis in | |
| 5235 factis.</p> | |
| 5236 <p title="II-II q. 72 a. 1 arg. 3"><a name="42094"><span class= | |
| 5237 "ref">[42094] IIª-IIae q. 72 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 5238 dehonoratio quae fit in verbis dicitur convicium vel improperium. | |
| 5239 Sed contumelia videtur differre a convicio et improperio. Ergo | |
| 5240 contumelia non consistit in verbis.</p> | |
| 5241 <p title="II-II q. 72 a. 1 s. c."><a name="42095"><span class= | |
| 5242 "ref">[42095] IIª-IIae q. 72 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 5243 nihil auditu percipitur nisi verbum. Sed contumelia auditu | |
| 5244 percipitur, secundum illud Ierem. XX, <i>audivi contumelias in | |
| 5245 circuitu</i>. Ergo contumelia est in verbis.</p> | |
| 5246 <p title="II-II q. 72 a. 1 co."><a name="42096"><span class= | |
| 5247 "ref">[42096] IIª-IIae q. 72 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 5248 dicendum quod contumelia importat dehonorationem alicuius. Quod | |
| 5249 quidem contingit dupliciter. Cum enim honor aliquam excellentiam | |
| 5250 consequatur, uno modo aliquis alium dehonorat cum privat eum | |
| 5251 excellentia propter quam habebat honorem. Quod quidem fit per | |
| 5252 peccata factorum, de quibus supra dictum est. Alio modo, cum | |
| 5253 aliquis id quod est contra honorem alicuius deducit in notitiam | |
| 5254 eius et aliorum. Et hoc proprie pertinet ad contumeliam. Quod | |
| 5255 quidem fit per aliqua signa. Sed sicut Augustinus dicit, in II de | |
| 5256 Doct. Christ., <i>omnia signa, verbis comparata, paucissima sunt, | |
| 5257 verba enim inter homines obtinuerunt principatum significandi | |
| 5258 quaecumque animo concipiuntur</i>. Et ideo contumelia, proprie | |
| 5259 loquendo, in verbis consistit. Unde Isidorus dicit, in libro | |
| 5260 Etymol., quod contumeliosus dicitur aliquis <i>quia velox est et | |
| 5261 tumet verbis iniuriae</i>. Quia tamen etiam per facta aliqua | |
| 5262 significatur aliquid, quae in hoc quod significant habent vim | |
| 5263 verborum significantium; inde est quod contumelia, extenso nomine, | |
| 5264 etiam in factis dicitur. Unde Rom. I, super illud, | |
| 5265 <i>contumeliosos, superbos</i>, dicit Glossa quod <i>contumeliosi | |
| 5266 sunt qui dictis vel factis contumelias et turpia inferunt</i>.</p> | |
| 5267 <p title="II-II q. 72 a. 1 ad 1"><a name="42097"><span class= | |
| 5268 "ref">[42097] IIª-IIae q. 72 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5269 ergo dicendum quod verba secundum suam essentiam, idest inquantum | |
| 5270 sunt quidam soni audibiles, nullum nocumentum alteri inferunt, nisi | |
| 5271 forte gravando auditum, puta cum aliquis nimis alte loquitur. | |
| 5272 Inquantum vero sunt signa repraesentantia aliquid in notitiam | |
| 5273 aliorum, sic possunt multa damna inferre. Inter quae unum est quod | |
| 5274 homo damnificatur quantum ad detrimentum honoris sui vel | |
| 5275 reverentiae sibi ab aliis exhibendae. Et ideo maior est contumelia | |
| 5276 si aliquis alicui defectum suum dicat coram multis. Et tamen si | |
| 5277 sibi soli dicat, potest esse contumelia, inquantum ipse qui | |
| 5278 loquitur contra audientis reverentiam agit.</p> | |
| 5279 <p title="II-II q. 72 a. 1 ad 2"><a name="42098"><span class= | |
| 5280 "ref">[42098] IIª-IIae q. 72 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 5281 dicendum quod intantum aliquis aliquem factis dehonorat inquantum | |
| 5282 illa facta vel faciunt vel significant illud quod est contra | |
| 5283 honorem alicuius. Quorum primum non pertinet ad contumeliam, sed ad | |
| 5284 alias iniustitiae species, de quibus supra dictum est. Secundum | |
| 5285 vero pertinet ad contumeliam inquantum facta habent vim verborum in | |
| 5286 significando.</p> | |
| 5287 <p title="II-II q. 72 a. 1 ad 3"><a name="42099"><span class= | |
| 5288 "ref">[42099] IIª-IIae q. 72 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5289 dicendum quod convicium et improperium consistunt in verbis, sicut | |
| 5290 et contumelia, quia per omnia haec repraesentatur aliquis defectus | |
| 5291 alicuius in detrimentum honoris ipsius. Huiusmodi autem defectus | |
| 5292 est triplex. Scilicet defectus culpae, qui repraesentatur per verba | |
| 5293 contumeliosa. Et defectus generaliter culpae et poenae, qui | |
| 5294 repraesentatur per convitium, quia vitium consuevit dici non solum | |
| 5295 animae, sed etiam corporis. Unde si quis alicui iniuriose dicat eum | |
| 5296 esse caecum, convicium quidem dicit, sed non contumeliam, si quis | |
| 5297 autem dicat alteri quod sit fur, non solum convicium, sed etiam | |
| 5298 contumeliam infert. Quandoque vero repraesentat aliquis alicui | |
| 5299 defectum minorationis sive indigentiae, qui etiam derogat honori | |
| 5300 consequenti quamcumque excellentiam. Et hoc fit per verbum | |
| 5301 improperii, quod proprie est quando aliquis iniuriose alteri ad | |
| 5302 memoriam reducit auxilium quod contulit ei necessitatem patienti. | |
| 5303 Unde dicitur Eccli. XX, <i>exigua dabit, et multa improperabit</i>. | |
| 5304 Quandoque tamen unum istorum pro alio ponitur.</p> | |
| 5305 <br /> | |
| 5306 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 5307 <p title="II-II q. 72 a. 2 arg. 1"><a name="42100"><span class= | |
| 5308 "ref">[42100] IIª-IIae q. 72 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 5309 secundum sic proceditur. Videtur quod contumelia, vel convicium, | |
| 5310 non sit peccatum mortale. Nullum enim peccatum mortale est actus | |
| 5311 alicuius virtutis. Sed conviciari est actus alicuius virtutis, | |
| 5312 scilicet eutrapeliae, ad quam pertinet bene conviciari, secundum | |
| 5313 philosophum, in IV Ethic. Ergo convicium, sive contumelia, non est | |
| 5314 peccatum mortale.</p> | |
| 5315 <p title="II-II q. 72 a. 2 arg. 2"><a name="42101"><span class= | |
| 5316 "ref">[42101] IIª-IIae q. 72 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 5317 peccatum mortale non invenitur in viris perfectis. Qui tamen | |
| 5318 aliquando convicia vel contumelias dicunt, sicut patet de apostolo, | |
| 5319 qui, ad Gal. III, dixit, <i>o insensati Galatae</i>. Et dominus | |
| 5320 dicit, Luc. ult., <i>o stulti, et tardi corde ad credendum</i>. | |
| 5321 Ergo convicium, sive contumelia, non est peccatum mortale.</p> | |
| 5322 <p title="II-II q. 72 a. 2 arg. 3"><a name="42102"><span class= | |
| 5323 "ref">[42102] IIª-IIae q. 72 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 5324 quamvis id quod est peccatum veniale ex genere possit fieri | |
| 5325 mortale, non tamen peccatum quod ex genere est mortale potest esse | |
| 5326 veniale, ut supra habitum est. Si ergo dicere convicium vel | |
| 5327 contumeliam esset peccatum mortale ex genere suo, sequeretur quod | |
| 5328 semper esset peccatum mortale. Quod videtur esse falsum, ut patet | |
| 5329 in eo qui leviter et ex subreptione, vel ex levi ira dicit aliquod | |
| 5330 verbum contumeliosum. Non ergo contumelia vel convicium ex genere | |
| 5331 suo est peccatum mortale.</p> | |
| 5332 <p title="II-II q. 72 a. 2 s. c."><a name="42103"><span class= | |
| 5333 "ref">[42103] IIª-IIae q. 72 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 5334 nihil meretur poenam aeternam Inferni nisi peccatum mortale. Sed | |
| 5335 convicium vel contumelia meretur poenam Inferni, secundum illud | |
| 5336 Matth. V, <i>qui dixerit fratri suo, fatue, reus erit Gehennae | |
| 5337 ignis</i>. Ergo convicium vel contumelia est peccatum mortale.</p> | |
| 5338 <p title="II-II q. 72 a. 2 co."><a name="42104"><span class= | |
| 5339 "ref">[42104] IIª-IIae q. 72 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 5340 dicendum quod, sicut supra dictum est, verba inquantum sunt soni | |
| 5341 quidam, non sunt in nocumentum aliorum, sed inquantum significant | |
| 5342 aliquid. Quae quidem significatio ex interiori affectu procedit. Et | |
| 5343 ideo in peccatis verborum maxime considerandum videtur ex quo | |
| 5344 affectu aliquis verba proferat. Cum igitur convicium, seu | |
| 5345 contumelia, de sui ratione importet quandam dehonorationem, si | |
| 5346 intentio proferentis ad hoc feratur ut aliquis per verba quae | |
| 5347 profert honorem alterius auferat, hoc proprie et per se est dicere | |
| 5348 convicium vel contumeliam. Et hoc est peccatum mortale, non minus | |
| 5349 quam furtum vel rapina, non enim homo minus amat suum honorem quam | |
| 5350 rem possessam. Si vero aliquis verbum convicii vel contumeliae | |
| 5351 alteri dixerit, non tamen animo dehonorandi, sed forte propter | |
| 5352 correctionem vel propter aliquid huiusmodi, non dicit convicium vel | |
| 5353 contumeliam formaliter et per se, sed per accidens et materialiter, | |
| 5354 inquantum scilicet dicit id quod potest esse convicium, vel | |
| 5355 contumelia. Unde hoc potest esse quandoque peccatum veniale; | |
| 5356 quandoque autem absque omni peccato. In quo tamen necessaria est | |
| 5357 discretio, ut moderate homo talibus verbis utatur. Quia posset esse | |
| 5358 ita grave convicium quod, per incautelam prolatum, auferret honorem | |
| 5359 eius contra quem proferretur. Et tunc posset homo peccare | |
| 5360 mortaliter etiam si non intenderet dehonorationem alterius. Sicut | |
| 5361 etiam si aliquis, incaute alium ex ludo percutiens, graviter | |
| 5362 laedat, culpa non caret.</p> | |
| 5363 <p title="II-II q. 72 a. 2 ad 1"><a name="42105"><span class= | |
| 5364 "ref">[42105] IIª-IIae q. 72 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5365 ergo dicendum quod ad eutrapelum pertinet dicere aliquod leve | |
| 5366 convicium, non ad dehonorationem vel ad contristationem eius in | |
| 5367 quem dicitur, sed magis causa delectationis et ioci. Et hoc potest | |
| 5368 esse sine peccato, si debitae circumstantiae observantur. Si vero | |
| 5369 aliquis non reformidet contristare eum in quem profertur huiusmodi | |
| 5370 iocosum convicium, dummodo aliis risum excitet, hoc est vitiosum, | |
| 5371 ut ibidem dicitur.</p> | |
| 5372 <p title="II-II q. 72 a. 2 ad 2"><a name="42106"><span class= | |
| 5373 "ref">[42106] IIª-IIae q. 72 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 5374 dicendum quod sicut licitum est aliquem verberare vel in rebus | |
| 5375 damnificare causa disciplinae, ita etiam et causa disciplinae | |
| 5376 potest aliquis alteri, quem debet corrigere, verbum aliquod | |
| 5377 conviciosum dicere. Et hoc modo dominus discipulos vocavit stultos, | |
| 5378 et apostolus Galatas insensatos. Tamen, sicut dicit Augustinus, in | |
| 5379 libro de Serm. Dom. in monte, <i>raro, et ex magna necessitate | |
| 5380 obiurgationes sunt adhibendae, in quibus non nobis, sed ut domino | |
| 5381 serviatur, instemus</i>.</p> | |
| 5382 <p title="II-II q. 72 a. 2 ad 3"><a name="42107"><span class= | |
| 5383 "ref">[42107] IIª-IIae q. 72 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5384 dicendum quod, cum peccatum convicii vel contumeliae ex animo | |
| 5385 dicentis dependeat, potest contingere quod sit peccatum veniale, si | |
| 5386 sit leve convicium, non multum hominem dehonestans, et proferatur | |
| 5387 ex aliqua animi levitate, vel ex levi ira, absque firmo proposito | |
| 5388 aliquem dehonestandi, puta cum aliquis intendit aliquem per | |
| 5389 huiusmodi verbum leviter contristare.</p> | |
| 5390 <br /> | |
| 5391 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 5392 <p title="II-II q. 72 a. 3 arg. 1"><a name="42108"><span class= | |
| 5393 "ref">[42108] IIª-IIae q. 72 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 5394 sic proceditur. Videtur quod aliquis non debeat contumelias sibi | |
| 5395 illatas sustinere. Qui enim sustinet contumeliam sibi illatam, | |
| 5396 audaciam nutrit conviciantis. Sed hoc non est faciendum. Ergo homo | |
| 5397 non debet sustinere contumeliam sibi illatam, sed magis convicianti | |
| 5398 respondere.</p> | |
| 5399 <p title="II-II q. 72 a. 3 arg. 2"><a name="42109"><span class= | |
| 5400 "ref">[42109] IIª-IIae q. 72 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 5401 homo debet plus se diligere quam alium. Sed aliquis non debet | |
| 5402 sustinere quod alteri convicium inferatur, unde dicitur Prov. XXVI, | |
| 5403 <i>qui imponit stulto silentium, iras mitigat</i>. Ergo etiam | |
| 5404 aliquis non debet sustinere contumelias illatas sibi.</p> | |
| 5405 <p title="II-II q. 72 a. 3 arg. 3"><a name="42110"><span class= | |
| 5406 "ref">[42110] IIª-IIae q. 72 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 5407 non licet alicui vindicare seipsum, secundum illud, <i>mihi | |
| 5408 vindictam, et ego retribuam</i>. Sed aliquis non resistendo | |
| 5409 contumeliae se vindicat, secundum illud Chrysostomi, <i>si | |
| 5410 vindicare vis, sile, et funestam ei dedisti plagam</i>. Ergo | |
| 5411 aliquis non debet, silendo, sustinere verba contumeliosa, sed magis | |
| 5412 respondere.</p> | |
| 5413 <p title="II-II q. 72 a. 3 s. c."><a name="42111"><span class= | |
| 5414 "ref">[42111] IIª-IIae q. 72 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 5415 est quod dicitur in Psalm., <i>qui inquirebant mala mihi, locuti | |
| 5416 sunt vanitates</i>; et postea subdit, <i>ego autem tanquam surdus | |
| 5417 non audiebam, et sicut mutus non aperiens os suum</i>.</p> | |
| 5418 <p title="II-II q. 72 a. 3 co."><a name="42112"><span class= | |
| 5419 "ref">[42112] IIª-IIae q. 72 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 5420 dicendum quod sicut patientia necessaria est in his quae contra nos | |
| 5421 fiunt, ita etiam in his quae contra nos dicuntur. Praecepta autem | |
| 5422 patientiae in his quae contra nos fiunt, sunt in praeparatione | |
| 5423 animae habenda, sicut Augustinus, in libro de Serm. Dom. in monte, | |
| 5424 exponit illud praeceptum domini, <i>si quis percusserit te in una | |
| 5425 maxilla, praebe ei et aliam</i>, ut scilicet homo sit paratus hoc | |
| 5426 facere, si opus fuerit; non tamen hoc semper tenetur facere actu, | |
| 5427 quia nec ipse dominus hoc fecit, sed, cum suscepisset alapam, | |
| 5428 dixit, quid me caedis? Ut habetur Ioan. XVIII. Et ideo etiam circa | |
| 5429 verba contumeliosa quae contra nos dicuntur, est idem | |
| 5430 intelligendum. Tenemur enim habere animum paratum ad contumelias | |
| 5431 tolerandas si expediens fuerit. Quandoque tamen oportet ut | |
| 5432 contumeliam illatam repellamus, maxime propter duo. Primo quidem, | |
| 5433 propter bonum eius qui contumeliam infert, ut videlicet eius | |
| 5434 audacia reprimatur, et de cetero talia non attentet; secundum illud | |
| 5435 Prov. XXVI, <i>responde stulto iuxta stultitiam suam, ne sibi | |
| 5436 sapiens videatur</i>. Alio modo, propter bonum multorum, quorum | |
| 5437 profectus impeditur per contumelias nobis illatas. Unde Gregorius | |
| 5438 dicit, super Ezech., Homil. IX, <i>hi quorum vita in exemplo | |
| 5439 imitationis est posita, debent, si possunt, detrahentium sibi verba | |
| 5440 compescere, ne eorum praedicationem non audiant qui audire | |
| 5441 poterant, et in pravis moribus remanentes, bene vivere | |
| 5442 contemnant</i>.</p> | |
| 5443 <p title="II-II q. 72 a. 3 ad 1"><a name="42113"><span class= | |
| 5444 "ref">[42113] IIª-IIae q. 72 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5445 ergo dicendum quod audaciam conviciantis contumeliosi debet aliquis | |
| 5446 moderate reprimere, scilicet propter officium caritatis, non | |
| 5447 propter cupiditatem privati honoris. Unde dicitur Prov. XXVI, <i>ne | |
| 5448 respondeas stulto iuxta stultitiam suam, ne ei similis | |
| 5449 efficiaris</i>.</p> | |
| 5450 <p title="II-II q. 72 a. 3 ad 2"><a name="42114"><span class= | |
| 5451 "ref">[42114] IIª-IIae q. 72 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 5452 dicendum quod in hoc quod aliquis alienas contumelias reprimit, non | |
| 5453 ita timetur cupiditas privati honoris sicut cum aliquis repellit | |
| 5454 contumelias proprias, magis autem videtur hoc provenire ex | |
| 5455 caritatis affectu.</p> | |
| 5456 <p title="II-II q. 72 a. 3 ad 3"><a name="42115"><span class= | |
| 5457 "ref">[42115] IIª-IIae q. 72 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5458 dicendum quod si aliquis hoc animo taceret ut tacendo | |
| 5459 contumeliantem ad iracundiam provocaret, pertineret hoc ad | |
| 5460 vindictam. Sed si aliquis taceat volens dare locum irae, hoc est | |
| 5461 laudabile. Unde dicitur Eccli. VIII, <i>non litiges cum homine | |
| 5462 linguato, et non struas in ignem illius ligna</i>.</p> | |
| 5463 <br /> | |
| 5464 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 5465 <p title="II-II q. 72 a. 4 arg. 1"><a name="42116"><span class= | |
| 5466 "ref">[42116] IIª-IIae q. 72 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 5467 sic proceditur. Videtur quod contumelia non oriatur ex ira. Quia | |
| 5468 dicitur Prov. XI, <i>ubi superbia, ibi contumelia</i>. Sed ira est | |
| 5469 vitium distinctum a superbia. Ergo contumelia non oritur ex | |
| 5470 ira.</p> | |
| 5471 <p title="II-II q. 72 a. 4 arg. 2"><a name="42117"><span class= | |
| 5472 "ref">[42117] IIª-IIae q. 72 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 5473 Prov. XX dicitur, <i>omnes stulti miscentur contumeliis</i>. Sed | |
| 5474 stultitia est vitium oppositum sapientiae, ut supra habitum est, | |
| 5475 ira autem opponitur mansuetudini. Ergo contumelia non oritur ex | |
| 5476 ira.</p> | |
| 5477 <p title="II-II q. 72 a. 4 arg. 3"><a name="42118"><span class= | |
| 5478 "ref">[42118] IIª-IIae q. 72 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 5479 nullum peccatum diminuitur ex sua causa. Sed peccatum contumeliae | |
| 5480 diminuitur si ex ira proferatur, gravius enim peccat qui ex odio | |
| 5481 contumeliam infert quam qui ex ira. Ergo contumelia non oritur ex | |
| 5482 ira.</p> | |
| 5483 <p title="II-II q. 72 a. 4 s. c."><a name="42119"><span class= | |
| 5484 "ref">[42119] IIª-IIae q. 72 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 5485 est quod Gregorius dicit, XXXI Moral., quod ex ira oriuntur | |
| 5486 contumeliae.</p> | |
| 5487 <p title="II-II q. 72 a. 4 co."><a name="42120"><span class= | |
| 5488 "ref">[42120] IIª-IIae q. 72 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 5489 dicendum quod, cum unum peccatum possit ex diversis oriri, ex illo | |
| 5490 tamen dicitur principalius habere originem ex quo frequentius | |
| 5491 procedere consuevit, propter propinquitatem ad finem ipsius. | |
| 5492 Contumelia autem magnam habet propinquitatem ad finem irae, qui est | |
| 5493 vindicta, nulla enim vindicta est irato magis in promptu quam | |
| 5494 inferre contumeliam alteri. Et ideo contumelia maxime oritur ex | |
| 5495 ira.</p> | |
| 5496 <p title="II-II q. 72 a. 4 ad 1"><a name="42121"><span class= | |
| 5497 "ref">[42121] IIª-IIae q. 72 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5498 ergo dicendum quod contumelia non ordinatur ad finem superbiae, qui | |
| 5499 est celsitudo, et ideo non directe contumelia oritur ex superbia. | |
| 5500 Disponit tamen superbia ad contumeliam, inquantum illi qui se | |
| 5501 superiores aestimant, facilius alios contemnunt et iniurias eis | |
| 5502 irrogant. Facilius etiam irascuntur, utpote reputantes indignum | |
| 5503 quidquid contra eorum voluntatem agitur.</p> | |
| 5504 <p title="II-II q. 72 a. 4 ad 2"><a name="42122"><span class= | |
| 5505 "ref">[42122] IIª-IIae q. 72 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 5506 dicendum quod, secundum philosophum, in VII Ethic., ira non | |
| 5507 perfecte audit rationem, et sic iratus patitur rationis defectum, | |
| 5508 in quo convenit cum stultitia. Et propter hoc ex stultitia oritur | |
| 5509 contumelia, secundum affinitatem quam habet cum ira.</p> | |
| 5510 <p title="II-II q. 72 a. 4 ad 3"><a name="42123"><span class= | |
| 5511 "ref">[42123] IIª-IIae q. 72 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5512 dicendum quod, secundum philosophum, in II Rhet., <i>iratus | |
| 5513 intendit manifestam offensam, quod non curat odiens</i>. Et ideo | |
| 5514 contumelia, quae importat manifestam iniuriam, magis pertinet ad | |
| 5515 iram quam ad odium.</p> | |
| 5516 <br /> | |
| 5517 <div class="D">Quaestio 73</div> | |
| 5518 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 5519 <p title="II-II q. 73 pr."><a name="42124"><span class= | |
| 5520 "ref">[42124] IIª-IIae q. 73 pr.</span></a> Deinde | |
| 5521 considerandum est de detractione. Et circa hoc quaeruntur quatuor. | |
| 5522 Primo, quid sit detractio. Secundo, utrum sit peccatum mortale. | |
| 5523 Tertio, de comparatione eius ad alia peccata. Quarto, utrum peccet | |
| 5524 aliquis audiendo detractionem.</p> | |
| 5525 <br /> | |
| 5526 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 5527 <p title="II-II q. 73 a. 1 arg. 1"><a name="42125"><span class= | |
| 5528 "ref">[42125] IIª-IIae q. 73 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 5529 sic proceditur. Videtur quod detractio non sit denigratio alienae | |
| 5530 famae per occulta verba, ut a quibusdam definitur. Occultum enim et | |
| 5531 manifestum sunt circumstantiae non constituentes speciem peccati, | |
| 5532 accidit enim peccato quod a multis sciatur vel a paucis. Sed illud | |
| 5533 quod non constituit speciem peccati non pertinet ad rationem | |
| 5534 ipsius, nec debet poni in eius definitione. Ergo ad rationem | |
| 5535 detractionis non pertinet quod fiat per occulta verba.</p> | |
| 5536 <p title="II-II q. 73 a. 1 arg. 2"><a name="42126"><span class= | |
| 5537 "ref">[42126] IIª-IIae q. 73 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 5538 ad rationem famae pertinet publica notitia. Si igitur per | |
| 5539 detractionem denigretur fama alicuius, non poterit hoc fieri per | |
| 5540 verba occulta, sed per verba in manifesto dicta.</p> | |
| 5541 <p title="II-II q. 73 a. 1 arg. 3"><a name="42127"><span class= | |
| 5542 "ref">[42127] IIª-IIae q. 73 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 5543 ille detrahit qui aliquid subtrahit vel diminuit de eo quod est. | |
| 5544 Sed quandoque denigratur fama alicuius etiam si nihil subtrahatur | |
| 5545 de veritate, puta cum aliquis vera crimina alicuius pandit. Ergo | |
| 5546 non omnis denigratio famae est detractio.</p> | |
| 5547 <p title="II-II q. 73 a. 1 s. c."><a name="42128"><span class= | |
| 5548 "ref">[42128] IIª-IIae q. 73 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 5549 est quod dicitur Eccle. X, <i>si mordeat serpens in silentio, nihil | |
| 5550 eo minus habet qui occulte detrahit</i>. Ergo occulte mordere famam | |
| 5551 alicuius est detrahere.</p> | |
| 5552 <p title="II-II q. 73 a. 1 co."><a name="42129"><span class= | |
| 5553 "ref">[42129] IIª-IIae q. 73 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 5554 dicendum quod sicut facto aliquis alteri nocet dupliciter, | |
| 5555 manifeste quidem sicut in rapina vel quacumque violentia illata, | |
| 5556 occulte autem sicut in furto et dolosa percussione; ita etiam verbo | |
| 5557 aliquis dupliciter aliquem laedit, uno modo, in manifesto, et hoc | |
| 5558 fit per contumeliam, ut supra dictum est; alio modo, occulte, et | |
| 5559 hoc fit per detractionem. Ex hoc autem quod aliquis manifeste verba | |
| 5560 contra alium profert, videtur eum parvipendere, unde ex hoc ipso | |
| 5561 exhonoratur, et ideo contumelia detrimentum affert honori eius in | |
| 5562 quem profertur. Sed qui verba contra aliquem profert in occulto, | |
| 5563 videtur eum vereri magis quam parvipendere, unde non directe infert | |
| 5564 detrimentum honori, sed famae; inquantum, huiusmodi verba occulte | |
| 5565 proferens, quantum in ipso est, eos qui audiunt facit malam | |
| 5566 opinionem habere de eo contra quem loquitur. Hoc enim intendere | |
| 5567 videtur, et ad hoc conatur detrahens, ut eius verbis credatur. Unde | |
| 5568 patet quod detractio differt a contumelia dupliciter. Uno modo, | |
| 5569 quantum ad modum proponendi verba, quia scilicet contumeliosus | |
| 5570 manifeste contra aliquem loquitur, detractor autem occulte. Alio | |
| 5571 modo, quantum ad finem intentum, sive quantum ad nocumentum | |
| 5572 illatum, quia scilicet contumeliosus derogat honori, detractor | |
| 5573 famae.</p> | |
| 5574 <p title="II-II q. 73 a. 1 ad 1"><a name="42130"><span class= | |
| 5575 "ref">[42130] IIª-IIae q. 73 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5576 ergo dicendum quod in involuntariis commutationibus, ad quas | |
| 5577 reducuntur omnia nocumenta proximo illata verbo vel facto, | |
| 5578 diversificat rationem peccati occultum et manifestum, quia alia est | |
| 5579 ratio involuntarii per violentiam, et per ignorantiam, ut supra | |
| 5580 dictum est.</p> | |
| 5581 <p title="II-II q. 73 a. 1 ad 2"><a name="42131"><span class= | |
| 5582 "ref">[42131] IIª-IIae q. 73 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 5583 dicendum quod verba detractionis dicuntur occulta non simpliciter, | |
| 5584 sed per comparationem ad eum de quo dicuntur, quia eo absente et | |
| 5585 ignorante, dicuntur. Sed contumeliosus in faciem contra hominem | |
| 5586 loquitur. Unde si aliquis de alio male loquatur coram multis, eo | |
| 5587 absente, detractio est, si autem eo solo praesente, contumelia est. | |
| 5588 Quamvis etiam si uni soli aliquis de absente malum dicat, corrumpit | |
| 5589 famam eius, non in toto, sed in parte.</p> | |
| 5590 <p title="II-II q. 73 a. 1 ad 3"><a name="42132"><span class= | |
| 5591 "ref">[42132] IIª-IIae q. 73 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5592 dicendum quod aliquis dicitur detrahere non quia diminuat de | |
| 5593 veritate, sed quia diminuit famam eius. Quod quidem quandoque fit | |
| 5594 directe, quandoque indirecte. Directe quidem, quadrupliciter, uno | |
| 5595 modo, quando falsum imponit alteri; secundo, quando peccatum | |
| 5596 adauget suis verbis; tertio, quando occultum revelat; quarto, | |
| 5597 quando id quod est bonum dicit mala intentione factum. Indirecte | |
| 5598 autem, vel negando bonum alterius; vel malitiose reticendo.</p> | |
| 5599 <br /> | |
| 5600 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 5601 <p title="II-II q. 73 a. 2 arg. 1"><a name="42133"><span class= | |
| 5602 "ref">[42133] IIª-IIae q. 73 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 5603 secundum sic proceditur. Videtur quod detractio non sit peccatum | |
| 5604 mortale. Nullus enim actus virtutis est peccatum mortale. Sed | |
| 5605 revelare peccatum occultum, quod, sicut dictum est, ad detractionem | |
| 5606 pertinet, est actus virtutis, vel caritatis, dum aliquis fratris | |
| 5607 peccatum denuntiat eius emendationem intendens; vel etiam est actus | |
| 5608 iustitiae, dum aliquis fratrem accusat. Ergo detractio non est | |
| 5609 peccatum mortale.</p> | |
| 5610 <p title="II-II q. 73 a. 2 arg. 2"><a name="42134"><span class= | |
| 5611 "ref">[42134] IIª-IIae q. 73 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 5612 super illud Prov. XXIV, <i>cum detractoribus non commiscearis</i>, | |
| 5613 dicit Glossa, <i>hoc specialiter vitio periclitatur totum genus | |
| 5614 humanum</i>. Sed nullum peccatum mortale in toto humano genere | |
| 5615 invenitur, quia multi abstinent a peccato mortali, peccata autem | |
| 5616 venialia sunt quae in omnibus inveniuntur. Ergo detractio est | |
| 5617 peccatum veniale.</p> | |
| 5618 <p title="II-II q. 73 a. 2 arg. 3"><a name="42135"><span class= | |
| 5619 "ref">[42135] IIª-IIae q. 73 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 5620 Augustinus, in homilia de igne Purg., inter peccata minuta ponit, | |
| 5621 quando cum omni facilitate vel temeritate maledicimus, quod | |
| 5622 pertinet ad detractionem. Ergo detractio est peccatum veniale.</p> | |
| 5623 <p title="II-II q. 73 a. 2 s. c."><a name="42136"><span class= | |
| 5624 "ref">[42136] IIª-IIae q. 73 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 5625 est quod Rom. I dicitur, <i>detractores, Deo odibiles</i>, quod | |
| 5626 ideo additur, ut dicit Glossa, <i>ne leve putetur propter hoc quod | |
| 5627 consistit in verbis</i>.</p> | |
| 5628 <p title="II-II q. 73 a. 2 co."><a name="42137"><span class= | |
| 5629 "ref">[42137] IIª-IIae q. 73 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 5630 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccata verborum maxime sunt | |
| 5631 ex intentione dicentis diiudicanda. Detractio autem, secundum suam | |
| 5632 rationem, ordinatur ad denigrandam famam alicuius. Unde ille, per | |
| 5633 se loquendo, detrahit qui ad hoc de aliquo obloquitur, eo absente, | |
| 5634 ut eius famam denigret. Auferre autem alicui famam valde grave est, | |
| 5635 quia inter res temporales videtur fama esse pretiosior, per cuius | |
| 5636 defectum homo impeditur a multis bene agendis. Propter quod dicitur | |
| 5637 Eccli. XLI, <i>curam habe de bono nomine, hoc enim magis permanebit | |
| 5638 tibi quam mille thesauri magni et pretiosi</i>. Et ideo detractio, | |
| 5639 per se loquendo, est peccatum mortale. Contingit tamen quandoque | |
| 5640 quod aliquis dicit aliqua verba per quae diminuitur fama alicuius, | |
| 5641 non hoc intendens, sed aliquid aliud hoc autem non est detrahere | |
| 5642 per se et formaliter loquendo, sed solum materialiter et quasi per | |
| 5643 accidens. Et si quidem verba per quae fama alterius diminuitur | |
| 5644 proferat aliquis propter aliquod bonum vel necessarium, debitis | |
| 5645 circumstantiis observatis, non est peccatum, nec potest dici | |
| 5646 detractio. Si autem proferat ex animi levitate, vel propter aliquid | |
| 5647 non necessarium, non est peccatum mortale, nisi forte verbum quod | |
| 5648 dicitur sit adeo grave quod notabiliter famam alicuius laedat, et | |
| 5649 praecipue in his quae pertinent ad honestatem vitae; quia hoc ex | |
| 5650 ipso genere verborum habet rationem peccati mortalis. Et tenetur | |
| 5651 aliquis ad restitutionem famae, sicut ad restitutionem cuiuslibet | |
| 5652 rei subtractae, eo modo quo supra dictum est, cum de restitutione | |
| 5653 ageretur.</p> | |
| 5654 <p title="II-II q. 73 a. 2 ad 1"><a name="42138"><span class= | |
| 5655 "ref">[42138] IIª-IIae q. 73 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5656 ergo dicendum quod revelare peccatum occultum alicuius propter eius | |
| 5657 emendationem denuntiando, vel propter bonum publicae iustitiae | |
| 5658 accusando, non est detrahere, ut dictum est.</p> | |
| 5659 <p title="II-II q. 73 a. 2 ad 2"><a name="42139"><span class= | |
| 5660 "ref">[42139] IIª-IIae q. 73 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 5661 dicendum quod Glossa illa non dicit quod detractio in toto genere | |
| 5662 humano inveniatur, sed addit, paene. Tum quia stultorum infinitus | |
| 5663 est numerus, et pauci sunt qui ambulant per viam salutis. Tum etiam | |
| 5664 quia pauci vel nulli sunt qui non aliquando ex animi levitate | |
| 5665 aliquid dicunt unde in aliquo, vel leviter, alterius fama | |
| 5666 minoratur, quia, ut dicitur Iac. III, <i>si quis in verbo non | |
| 5667 offendit, hic perfectus est vir</i>.</p> | |
| 5668 <p title="II-II q. 73 a. 2 ad 3"><a name="42140"><span class= | |
| 5669 "ref">[42140] IIª-IIae q. 73 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5670 dicendum quod Augustinus loquitur in casu illo quo aliquis dicit | |
| 5671 aliquod leve malum de alio non ex intentione nocendi, sed ex animi | |
| 5672 levitate vel ex lapsu linguae.</p> | |
| 5673 <br /> | |
| 5674 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 5675 <p title="II-II q. 73 a. 3 arg. 1"><a name="42141"><span class= | |
| 5676 "ref">[42141] IIª-IIae q. 73 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 5677 sic proceditur. Videtur quod detractio sit gravius omnibus peccatis | |
| 5678 quae in proximum committuntur. Quia super illud Psalm., <i>pro eo | |
| 5679 ut me diligerent, detrahebant mihi</i>, dicit Glossa, <i>plus | |
| 5680 nocent in membris detrahentes Christo, quia animas crediturorum | |
| 5681 interficiunt, quam qui eius carnem, mox resurrecturam, | |
| 5682 peremerunt</i>. Ex quo videtur quod detractio sit gravius peccatum | |
| 5683 quam homicidium, quanto gravius est occidere animam quam occidere | |
| 5684 corpus. Sed homicidium est gravius inter cetera peccata quae in | |
| 5685 proximum committuntur. Ergo detractio est simpliciter inter omnia | |
| 5686 gravior.</p> | |
| 5687 <p title="II-II q. 73 a. 3 arg. 2"><a name="42142"><span class= | |
| 5688 "ref">[42142] IIª-IIae q. 73 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 5689 detractio videtur esse gravius peccatum quam contumelia quia | |
| 5690 contumeliam potest homo repellere, non autem detractionem latentem. | |
| 5691 Sed contumelia videtur esse maius peccatum quam adulterium, per hoc | |
| 5692 quod adulterium unit duos in unam carnem, contumelia autem unitos | |
| 5693 in multa dividit. Ergo detractio est maius peccatum quam | |
| 5694 adulterium, quod tamen, inter alia peccata quae sunt in proximum, | |
| 5695 magnam gravitatem habet.</p> | |
| 5696 <p title="II-II q. 73 a. 3 arg. 3"><a name="42143"><span class= | |
| 5697 "ref">[42143] IIª-IIae q. 73 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 5698 contumelia oritur ex ira, detractio autem ex invidia, ut patet per | |
| 5699 Gregorium, XXXI Moral. Sed invidia est maius peccatum quam ira. | |
| 5700 Ergo et detractio est maius peccatum quam contumelia. Et sic idem | |
| 5701 quod prius.</p> | |
| 5702 <p title="II-II q. 73 a. 3 arg. 4"><a name="42144"><span class= | |
| 5703 "ref">[42144] IIª-IIae q. 73 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 5704 tanto aliquod peccatum est gravius quanto graviorem defectum | |
| 5705 inducit. Sed detractio inducit gravissimum defectum, scilicet | |
| 5706 excaecationem mentis, dicit enim Gregorius, <i>quid aliud | |
| 5707 detrahentes faciunt nisi quod in pulverem sufflant et in oculos | |
| 5708 suos terram excitant, ut unde plus detractionis perflant, inde | |
| 5709 minus veritatis videant?</i> Ergo detractio est gravissimum | |
| 5710 peccatum inter ea quae committuntur in proximum.</p> | |
| 5711 <p title="II-II q. 73 a. 3 s. c."><a name="42145"><span class= | |
| 5712 "ref">[42145] IIª-IIae q. 73 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 5713 gravius est peccare facto quam verbo. Sed detractio est peccatum | |
| 5714 verbi, adulterium autem et homicidium et furtum sunt peccata in | |
| 5715 factis. Ergo detractio non est gravius ceteris peccatis quae sunt | |
| 5716 in proximum.</p> | |
| 5717 <p title="II-II q. 73 a. 3 co."><a name="42146"><span class= | |
| 5718 "ref">[42146] IIª-IIae q. 73 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 5719 dicendum quod peccata quae committuntur in proximum sunt pensanda | |
| 5720 per se quidem secundum nocumenta quae proximo inferuntur, quia ex | |
| 5721 hoc habent rationem culpae. Tanto autem est maius nocumentum quanto | |
| 5722 maius bonum demitur. Cum autem sit triplex bonum hominis, scilicet | |
| 5723 bonum animae et bonum corporis et bonum exteriorum rerum, bonum | |
| 5724 animae, quod est maximum, non potest alicui ab alio tolli nisi | |
| 5725 occasionaliter, puta per malam persuasionem, quae necessitatem non | |
| 5726 infert, sed alia duo bona, scilicet corporis et exteriorum rerum, | |
| 5727 possunt ab alio violenter auferri. Sed quia bonum corporis | |
| 5728 praeeminet bono exteriorum rerum, graviora sunt peccata quibus | |
| 5729 infertur nocumentum corpori quam ea quibus infertur nocumentum | |
| 5730 exterioribus rebus. Unde inter cetera peccata quae sunt in | |
| 5731 proximum, homicidium gravius est, per quod tollitur vita proximi | |
| 5732 iam actu existens, consequenter autem adulterium, quod est contra | |
| 5733 debitum ordinem generationis humanae, per quam est introitus ad | |
| 5734 vitam. Consequenter autem sunt exteriora bona. Inter quae, fama | |
| 5735 praeeminet divitiis, eo quod propinquior est spiritualibus bonis, | |
| 5736 unde dicitur Prov. XXII, <i>melius est nomen bonum quam divitiae | |
| 5737 multae</i>. Et ideo detractio, secundum suum genus, est maius | |
| 5738 peccatum quam furtum, minus tamen quam homicidium vel adulterium. | |
| 5739 Potest tamen esse alius ordo propter circumstantias aggravantes vel | |
| 5740 diminuentes. Per accidens autem gravitas peccati attenditur ex | |
| 5741 parte peccantis, qui gravius peccat si ex deliberatione peccet quam | |
| 5742 si peccet ex infirmitate vel incautela. Et secundum hoc peccata | |
| 5743 locutionis habent aliquam levitatem, inquantum de facili ex lapsu | |
| 5744 linguae proveniunt, absque magna praemeditatione.</p> | |
| 5745 <p title="II-II q. 73 a. 3 ad 1"><a name="42147"><span class= | |
| 5746 "ref">[42147] IIª-IIae q. 73 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5747 ergo dicendum quod illi qui detrahunt Christo impedientes fidem | |
| 5748 membrorum ipsius, derogant divinitati eius, cui fides innititur. | |
| 5749 Unde non est simplex detractio, sed blasphemia.</p> | |
| 5750 <p title="II-II q. 73 a. 3 ad 2"><a name="42148"><span class= | |
| 5751 "ref">[42148] IIª-IIae q. 73 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 5752 dicendum quod gravius peccatum est contumelia quam detractio, | |
| 5753 inquantum habet maiorem contemptum proximi, sicut et rapina est | |
| 5754 gravius peccatum quam furtum, ut supra dictum est. Contumelia tamen | |
| 5755 non est gravius peccatum quam adulterium, non enim gravitas | |
| 5756 adulterii pensatur ex coniunctione corporum, sed ex deordinatione | |
| 5757 generationis humanae. Contumeliosus autem non sufficienter causat | |
| 5758 inimicitiam in alio, sed occasionaliter tantum dividit unitos, | |
| 5759 inquantum scilicet per hoc quod mala alterius promit, alios, | |
| 5760 quantum in se est, ab eius amicitia separat, licet ad hoc per eius | |
| 5761 verba non cogantur. Sic etiam et detractor occasionaliter est | |
| 5762 homicida, inquantum scilicet per sua verba dat alteri occasionem ut | |
| 5763 proximum odiat vel contemnat. Propter quod in epistola Clementis | |
| 5764 dicitur detractores esse homicidas, scilicet occasionaliter, | |
| 5765 <i>quia qui odit fratrem suum, homicida est</i>, ut dicitur I Ioan. | |
| 5766 III.</p> | |
| 5767 <p title="II-II q. 73 a. 3 ad 3"><a name="42149"><span class= | |
| 5768 "ref">[42149] IIª-IIae q. 73 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5769 dicendum quod quia ira quaerit in manifesto vindictam inferre, ut | |
| 5770 philosophus dicit, in II Rhet., ideo detractio, quae est in | |
| 5771 occulto, non est filia irae, sicut contumelia; sed magis invidiae, | |
| 5772 quae nititur qualitercumque minuere gloriam proximi. Nec tamen | |
| 5773 sequitur propter hoc quod detractio sit gravior quam contumelia, | |
| 5774 quia ex minori vitio potest oriri maius peccatum, sicut ex ira | |
| 5775 nascitur homicidium et blasphemia. Origo enim peccatorum attenditur | |
| 5776 secundum inclinationem ad finem, quod est ex parte conversionis, | |
| 5777 gravitas autem peccati magis attenditur ex parte aversionis.</p> | |
| 5778 <p title="II-II q. 73 a. 3 ad 4"><a name="42150"><span class= | |
| 5779 "ref">[42150] IIª-IIae q. 73 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 5780 dicendum quod quia homo laetatur in sententia oris sui, ut dicitur | |
| 5781 Prov. XV, inde est quod ille qui detrahit incipit magis amare et | |
| 5782 credere quod dicit; et per consequens proximum magis odire; et sic | |
| 5783 magis recedere a cognitione veritatis. Iste tamen effectus potest | |
| 5784 sequi etiam ex aliis peccatis quae pertinent ad odium proximi.</p> | |
| 5785 <br /> | |
| 5786 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 5787 <p title="II-II q. 73 a. 4 arg. 1"><a name="42151"><span class= | |
| 5788 "ref">[42151] IIª-IIae q. 73 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 5789 sic proceditur. Videtur quod audiens qui tolerat detrahentem non | |
| 5790 graviter peccet. Non enim aliquis magis tenetur alteri quam sibi | |
| 5791 ipsi. Sed laudabile est si patienter homo suos detractores toleret, | |
| 5792 dicit enim Gregorius, super Ezech. Homil. IX, <i>linguas | |
| 5793 detrahentium, sicut nostro studio non debemus excitare, ne ipsi | |
| 5794 pereant; ita per suam malitiam excitatas debemus aequanimiter | |
| 5795 tolerare, ut nobis meritum crescat</i>. Ergo non peccat aliquis si | |
| 5796 detractionibus aliorum non resistat.</p> | |
| 5797 <p title="II-II q. 73 a. 4 arg. 2"><a name="42152"><span class= | |
| 5798 "ref">[42152] IIª-IIae q. 73 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 5799 Eccli. IV dicitur, <i>non contradicas verbo veritatis ullo | |
| 5800 modo</i>. Sed quandoque aliquis detrahit verba veritatis dicendo, | |
| 5801 ut supra dictum est. Ergo videtur quod non semper teneatur homo | |
| 5802 detractionibus resistere.</p> | |
| 5803 <p title="II-II q. 73 a. 4 arg. 3"><a name="42153"><span class= | |
| 5804 "ref">[42153] IIª-IIae q. 73 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 5805 nullus debet impedire id quod est in utilitatem aliorum. Sed | |
| 5806 detractio frequenter est in utilitatem eorum contra quos | |
| 5807 detrahitur, dicit enim pius Papa, <i>nonnunquam detractio adversus | |
| 5808 bonos excitatur, ut quos vel domestica adulatio vel aliorum favor | |
| 5809 in altum extulerat, detractio humiliet</i>. Ergo aliquis non debet | |
| 5810 detractiones impedire.</p> | |
| 5811 <p title="II-II q. 73 a. 4 s. c."><a name="42154"><span class= | |
| 5812 "ref">[42154] IIª-IIae q. 73 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 5813 est quod Hieronymus dicit, <i>cave ne linguam aut aures habeas | |
| 5814 prurientes, aut aliis detrahas, aut alios audias | |
| 5815 detrahentes</i>.</p> | |
| 5816 <p title="II-II q. 73 a. 4 co."><a name="42155"><span class= | |
| 5817 "ref">[42155] IIª-IIae q. 73 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 5818 dicendum quod, secundum apostolum, ad Rom. I, <i>digni sunt morte | |
| 5819 non solum qui peccata faciunt, sed etiam qui facientibus peccata | |
| 5820 consentiunt</i>. Quod quidem contingit dupliciter. Uno modo, | |
| 5821 directe, quando scilicet quis inducit alium ad peccatum, vel ei | |
| 5822 placet peccatum. Alio modo, indirecte, quando scilicet non | |
| 5823 resistit, cum resistere possit, et hoc contingit quandoque non quia | |
| 5824 peccatum placeat, sed propter aliquem humanum timorem. Dicendum est | |
| 5825 ergo quod si aliquis detractiones audiat absque resistentia, | |
| 5826 videtur detractori consentire, unde fit particeps peccati eius. Et | |
| 5827 si quidem inducat eum ad detrahendum, vel saltem placeat ei | |
| 5828 detractio, propter odium eius cui detrahitur, non minus peccat quam | |
| 5829 detrahens, et quandoque magis. Unde Bernardus dicit, <i>detrahere, | |
| 5830 aut detrahentem audire, quid horum damnabilius sit, non facile | |
| 5831 dixerim</i>. Si vero non placeat ei peccatum, sed ex timore vel | |
| 5832 negligentia vel etiam verecundia quadam omittat repellere | |
| 5833 detrahentem, peccat quidem, sed multo minus quam detrahens, et | |
| 5834 plerumque venialiter. Quandoque etiam hoc potest esse peccatum | |
| 5835 mortale, vel propter hoc quod alicui ex officio incumbit | |
| 5836 detrahentem corrigere; vel propter aliquod periculum consequens; | |
| 5837 vel propter radicem, qua timor humanus quandoque potest esse | |
| 5838 peccatum mortale, ut supra habitum est.</p> | |
| 5839 <p title="II-II q. 73 a. 4 ad 1"><a name="42156"><span class= | |
| 5840 "ref">[42156] IIª-IIae q. 73 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5841 ergo dicendum quod detractiones suas nullus audit, quia scilicet | |
| 5842 mala quae dicuntur de aliquo eo audiente, non sunt detractiones, | |
| 5843 proprie loquendo, sed contumeliae, ut dictum est. Possunt tamen ad | |
| 5844 notitiam alicuius detractiones contra ipsum factae aliorum | |
| 5845 relationibus pervenire. Et tunc sui arbitrii est detrimentum suae | |
| 5846 famae pati, nisi hoc vergat in periculum aliorum, ut supra dictum | |
| 5847 est. Et ideo in hoc potest commendari eius patientia quod patienter | |
| 5848 proprias detractiones sustinet. Non autem est sui arbitrii quod | |
| 5849 patiatur detrimentum famae alterius. Et ideo in culpam ei vertitur | |
| 5850 si non resistit, cum possit resistere, eadem ratione qua tenetur | |
| 5851 aliquis sublevare asinum alterius iacentem sub onere, ut | |
| 5852 praecipitur Deut. XXII.</p> | |
| 5853 <p title="II-II q. 73 a. 4 ad 2"><a name="42157"><span class= | |
| 5854 "ref">[42157] IIª-IIae q. 73 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 5855 dicendum quod non semper debet aliquis resistere detractori | |
| 5856 arguendo eum de falsitate, maxime si quis sciat verum esse quod | |
| 5857 dicitur. Sed debet eum verbis redarguere de hoc quod peccat fratri | |
| 5858 detrahendo, vel saltem ostendere quod ei detractio displiceat per | |
| 5859 tristitiam faciei; quia, ut dicitur Prov. XXV, <i>ventus Aquilo | |
| 5860 dissipat pluvias, et facies tristis linguam detrahentem</i>.</p> | |
| 5861 <p title="II-II q. 73 a. 4 ad 3"><a name="42158"><span class= | |
| 5862 "ref">[42158] IIª-IIae q. 73 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5863 dicendum quod utilitas quae ex detractione provenit non est ex | |
| 5864 intentione detrahentis, sed ex Dei ordinatione, qui ex quolibet | |
| 5865 malo elicit bonum. Et ideo nihilo minus est detractoribus | |
| 5866 resistendum, sicut et raptoribus vel oppressoribus aliorum, quamvis | |
| 5867 ex hoc oppressis vel spoliatis per patientiam meritum crescat.</p> | |
| 5868 <br /> | |
| 5869 <div class="D">Quaestio 74</div> | |
| 5870 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 5871 <p title="II-II q. 74 pr."><a name="42159"><span class= | |
| 5872 "ref">[42159] IIª-IIae q. 74 pr.</span></a> Deinde | |
| 5873 considerandum est de susurratione. Et circa hoc quaeruntur duo. | |
| 5874 Primo, utrum susurratio sit peccatum distinctum a detractione. | |
| 5875 Secundo, quod horum sit gravius.</p> | |
| 5876 <br /> | |
| 5877 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 5878 <p title="II-II q. 74 a. 1 arg. 1"><a name="42160"><span class= | |
| 5879 "ref">[42160] IIª-IIae q. 74 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 5880 sic proceditur. Videtur quod susurratio non sit peccatum distinctum | |
| 5881 a detractione. Dicit enim Isidorus, in libro Etymol., <i>susurro de | |
| 5882 sono locutionis appellatur, quia non in facie alicuius, sed in aure | |
| 5883 loquitur, detrahendo</i>. Sed loqui de altero detrahendo ad | |
| 5884 detractionem pertinet. Ergo susurratio non est peccatum distinctum | |
| 5885 a detractione.</p> | |
| 5886 <p title="II-II q. 74 a. 1 arg. 2"><a name="42161"><span class= | |
| 5887 "ref">[42161] IIª-IIae q. 74 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 5888 Levit. XIX dicitur, <i>non eris criminator nec susurro in | |
| 5889 populis</i>. Sed criminator idem videtur esse quod detractor. Ergo | |
| 5890 etiam susurratio a detractione non differt.</p> | |
| 5891 <p title="II-II q. 74 a. 1 arg. 3"><a name="42162"><span class= | |
| 5892 "ref">[42162] IIª-IIae q. 74 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 5893 Eccli. XXVIII dicitur, <i>susurro et bilinguis maledictus erit</i>. | |
| 5894 Sed bilinguis videtur idem esse quod detractor, quia detractorum | |
| 5895 est duplici lingua loqui, aliter scilicet in absentia et aliter in | |
| 5896 praesentia. Ergo susurro est idem quod detractor.</p> | |
| 5897 <p title="II-II q. 74 a. 1 s. c."><a name="42163"><span class= | |
| 5898 "ref">[42163] IIª-IIae q. 74 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 5899 est quod, Rom. I, super illud, <i>susurrones, detractores</i>, | |
| 5900 dicit Glossa, <i>susurrones, inter amicos discordiam seminantes; | |
| 5901 detractores, qui aliorum bona negant vel minuunt</i>.</p> | |
| 5902 <p title="II-II q. 74 a. 1 co."><a name="42164"><span class= | |
| 5903 "ref">[42164] IIª-IIae q. 74 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 5904 dicendum quod susurratio et detractio in materia conveniunt, et | |
| 5905 etiam in forma, sive in modo loquendi, quia uterque malum occulte | |
| 5906 de proximo dicit. Propter quam similitudinem interdum unum pro alio | |
| 5907 ponitur, unde Eccli. V, super illud, <i>non appelleris susurro</i>, | |
| 5908 dicit Glossa, idest detractor. Differunt autem in fine. Quia | |
| 5909 detractor intendit denigrare famam proximi, unde illa mala de | |
| 5910 proximo praecipue profert ex quibus proximus infamari possit, vel | |
| 5911 saltem diminui eius fama. Susurro autem intendit amicitiam | |
| 5912 separare, ut patet per Glossam inductam, et per id quod dicitur | |
| 5913 Prov. XXVI, <i>susurrone subtracto, iurgia conquiescunt</i>. Et | |
| 5914 ideo susurro talia mala profert de proximo quae possunt contra | |
| 5915 ipsum commovere animum audientis, secundum illud Eccli. XXVIII, | |
| 5916 <i>vir peccator conturbabit amicos, et in medio pacem habentium | |
| 5917 immittit inimicitiam</i>.</p> | |
| 5918 <p title="II-II q. 74 a. 1 ad 1"><a name="42165"><span class= | |
| 5919 "ref">[42165] IIª-IIae q. 74 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5920 ergo dicendum quod susurro, inquantum dicit malum de alio, dicitur | |
| 5921 detrahere. In hoc tamen differt a detractore, quia non intendit | |
| 5922 simpliciter malum dicere; sed quidquid sit illud quod possit animum | |
| 5923 unius turbare contra alium, etiam si sit simpliciter bonum, et | |
| 5924 tamen apparens malum, inquantum displicet ei cui dicitur.</p> | |
| 5925 <p title="II-II q. 74 a. 1 ad 2"><a name="42166"><span class= | |
| 5926 "ref">[42166] IIª-IIae q. 74 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 5927 dicendum quod criminator differt et a susurrone et a detractore. | |
| 5928 Quia criminator est qui publice aliis crimina imponit, vel | |
| 5929 accusando vel conviciando, quod non pertinet ad detractorem et | |
| 5930 susurronem.</p> | |
| 5931 <p title="II-II q. 74 a. 1 ad 3"><a name="42167"><span class= | |
| 5932 "ref">[42167] IIª-IIae q. 74 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5933 dicendum quod bilinguis proprie dicitur susurro. Cum enim amicitia | |
| 5934 sit inter duos, nititur susurro ex utraque parte amicitiam rumpere, | |
| 5935 et ideo duabus linguis utitur ad duos, uni dicens malum de alio. | |
| 5936 Propter quod dicitur Eccli. XXVIII, <i>susurro et bilinguis | |
| 5937 maledictus</i>, et subditur, <i>multos enim turbant pacem | |
| 5938 habentes</i>.</p> | |
| 5939 <br /> | |
| 5940 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 5941 <p title="II-II q. 74 a. 2 arg. 1"><a name="42168"><span class= | |
| 5942 "ref">[42168] IIª-IIae q. 74 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 5943 secundum sic proceditur. Videtur quod detractio sit gravius | |
| 5944 peccatum quam susurratio. Peccata enim oris consistunt in hoc quod | |
| 5945 aliquis mala dicit. Sed detractor dicit de proximo ea quae sunt | |
| 5946 mala simpliciter, quia ex talibus oritur infamia vel diminuitur | |
| 5947 fama, susurro autem non curat dicere nisi mala apparentia, quae | |
| 5948 scilicet displiceant audienti. Ergo gravius peccatum est detractio | |
| 5949 quam susurratio.</p> | |
| 5950 <p title="II-II q. 74 a. 2 arg. 2"><a name="42169"><span class= | |
| 5951 "ref">[42169] IIª-IIae q. 74 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 5952 quicumque aufert alicui famam, aufert ei non solum unum amicum, sed | |
| 5953 multos, quia unusquisque refugit amicitiam infamium personarum; | |
| 5954 unde contra quendam dicitur, II Paralip. XIX, <i>his qui oderunt | |
| 5955 dominum amicitia iungeris</i>. Susurratio autem aufert unum solum | |
| 5956 amicum. Gravius ergo peccatum est detractio quam susurratio.</p> | |
| 5957 <p title="II-II q. 74 a. 2 arg. 3"><a name="42170"><span class= | |
| 5958 "ref">[42170] IIª-IIae q. 74 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 5959 Iac. IV dicitur, <i>qui detrahit fratri suo, detrahit legi</i>; et | |
| 5960 per consequens Deo, qui est legislator, et sic peccatum | |
| 5961 detractionis videtur esse peccatum in Deum, quod est gravissimum, | |
| 5962 ut supra habitum est. Peccatum autem susurrationis est in proximum. | |
| 5963 Ergo peccatum detractionis est gravius quam peccatum | |
| 5964 susurrationis.</p> | |
| 5965 <p title="II-II q. 74 a. 2 s. c."><a name="42171"><span class= | |
| 5966 "ref">[42171] IIª-IIae q. 74 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 5967 est quod dicitur Eccli. V, <i>denotatio pessima super bilinguem, | |
| 5968 susurratori autem odium et inimicitia et contumelia</i>.</p> | |
| 5969 <p title="II-II q. 74 a. 2 co."><a name="42172"><span class= | |
| 5970 "ref">[42172] IIª-IIae q. 74 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 5971 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccatum in proximum tanto | |
| 5972 est gravius quanto per ipsum maius nocumentum proximo infertur, | |
| 5973 nocumentum autem tanto maius est quanto maius est bonum quod | |
| 5974 tollitur. Inter cetera vero exteriora bona praeeminet amicus, quia | |
| 5975 sine amicis nullus vivere posset, ut patet per philosophum, in VIII | |
| 5976 Ethic. Unde dicitur Eccli. VI, <i>amico fideli nulla est | |
| 5977 comparatio</i>, quia et optima fama, quae per detractionem | |
| 5978 tollitur, ad hoc maxime necessaria est ut homo idoneus ad amicitiam | |
| 5979 habeatur. Et ideo susurratio est maius peccatum quam detractio, et | |
| 5980 etiam quam contumelia, quia amicus est melior quam honor, et amari | |
| 5981 quam honorari, ut in VIII Ethic. philosophus dicit.</p> | |
| 5982 <p title="II-II q. 74 a. 2 ad 1"><a name="42173"><span class= | |
| 5983 "ref">[42173] IIª-IIae q. 74 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 5984 ergo dicendum quod species et gravitas peccati magis attenditur ex | |
| 5985 fine quam ex materiali obiecto. Et ideo ratione finis susurratio | |
| 5986 est gravior, quamvis detractor quandoque peiora dicat.</p> | |
| 5987 <p title="II-II q. 74 a. 2 ad 2"><a name="42174"><span class= | |
| 5988 "ref">[42174] IIª-IIae q. 74 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 5989 dicendum quod fama est dispositio ad amicitiam, et infamia ad | |
| 5990 inimicitiam. Dispositio autem deficit ab eo ad quod disponit. Et | |
| 5991 ideo ille qui operatur ad aliquid quod est dispositio ad | |
| 5992 inimicitiam, minus peccat quam ille qui directe operatur ad | |
| 5993 inimicitiam inducendam.</p> | |
| 5994 <p title="II-II q. 74 a. 2 ad 3"><a name="42175"><span class= | |
| 5995 "ref">[42175] IIª-IIae q. 74 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 5996 dicendum quod ille qui detrahit fratri intantum videtur detrahere | |
| 5997 legi inquantum contemnit praeceptum de dilectione proximi. Contra | |
| 5998 quod directius agit qui amicitiam disrumpere nititur. Unde hoc | |
| 5999 peccatum maxime contra Deum est, quia Deus dilectio est, ut dicitur | |
| 6000 I Ioan. IV. Et propter hoc dicitur Prov. VI, <i>sex sunt quae odit | |
| 6001 dominus, et septimum detestatur anima eius</i>, et hoc septimum | |
| 6002 ponit <i>eum qui seminat inter fratres discordiam</i>.</p> | |
| 6003 <br /> | |
| 6004 <div class="D">Quaestio 75</div> | |
| 6005 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 6006 <p title="II-II q. 75 pr."><a name="42176"><span class= | |
| 6007 "ref">[42176] IIª-IIae q. 75 pr.</span></a> Deinde | |
| 6008 considerandum est de derisione. Et circa hoc quaeruntur duo. Primo, | |
| 6009 utrum derisio sit peccatum speciale distinctum ab aliis peccatis | |
| 6010 quibus per verba nocumentum proximo infertur. Secundo, utrum | |
| 6011 derisio sit peccatum mortale.</p> | |
| 6012 <br /> | |
| 6013 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 6014 <p title="II-II q. 75 a. 1 arg. 1"><a name="42177"><span class= | |
| 6015 "ref">[42177] IIª-IIae q. 75 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 6016 sic proceditur. Videtur quod derisio non sit speciale peccatum ab | |
| 6017 aliis praemissis distinctum. Subsannatio enim videtur idem esse | |
| 6018 quod derisio. Sed subsannatio ad contumeliam videtur pertinere. | |
| 6019 Ergo derisio non videtur distingui a contumelia.</p> | |
| 6020 <p title="II-II q. 75 a. 1 arg. 2"><a name="42178"><span class= | |
| 6021 "ref">[42178] IIª-IIae q. 75 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 6022 nullus irridetur nisi de aliquo turpi, ex quo homo erubescit. | |
| 6023 Huiusmodi autem sunt peccata, quae si manifeste de aliquo dicuntur, | |
| 6024 pertinent ad contumeliam; si autem occulte, pertinent ad | |
| 6025 detractionem sive susurrationem. Ergo derisio non est vitium a | |
| 6026 praemissis distinctum.</p> | |
| 6027 <p title="II-II q. 75 a. 1 arg. 3"><a name="42179"><span class= | |
| 6028 "ref">[42179] IIª-IIae q. 75 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 6029 huiusmodi peccata distinguuntur secundum nocumenta quae proximo | |
| 6030 inferuntur. Sed per derisionem non infertur aliud nocumentum | |
| 6031 proximo quam in honore vel fama vel detrimento amicitiae. Ergo | |
| 6032 derisio non est peccatum distinctum a praemissis.</p> | |
| 6033 <p title="II-II q. 75 a. 1 s. c."><a name="42180"><span class= | |
| 6034 "ref">[42180] IIª-IIae q. 75 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 6035 est quod irrisio fit ludo, unde et illusio nominatur. Nullum autem | |
| 6036 praemissorum ludo agitur, sed serio. Ergo derisio ab omnibus | |
| 6037 praedictis differt.</p> | |
| 6038 <p title="II-II q. 75 a. 1 co."><a name="42181"><span class= | |
| 6039 "ref">[42181] IIª-IIae q. 75 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 6040 dicendum quod, sicut supra dictum est, peccata verborum praecipue | |
| 6041 pensanda sunt secundum intentionem proferentis. Et ideo secundum | |
| 6042 diversa quae quis intendit contra alium loquens, huiusmodi peccata | |
| 6043 distinguuntur. Sicut autem aliquis conviciando intendit conviciati | |
| 6044 honorem deprimere, et detrahendo diminuere famam, et susurrando | |
| 6045 tollere amicitiam; ita etiam irridendo aliquis intendit quod ille | |
| 6046 qui irridetur erubescat. Et quia hic finis est distinctus ab aliis, | |
| 6047 ideo etiam peccatum derisionis distinguitur a praemissis | |
| 6048 peccatis.</p> | |
| 6049 <p title="II-II q. 75 a. 1 ad 1"><a name="42182"><span class= | |
| 6050 "ref">[42182] IIª-IIae q. 75 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 6051 ergo dicendum quod subsannatio et irrisio conveniunt in fine, sed | |
| 6052 differunt in modo, quia irrisio fit ore, idest verbo et cachinnis; | |
| 6053 subsannatio autem naso rugato, ut dicit Glossa super illud Psalm., | |
| 6054 <i>qui habitat in caelis irridebit eos</i>. Talis tamen differentia | |
| 6055 non diversificat speciem. Utrumque tamen differt a contumelia, | |
| 6056 sicut erubescentia a dehonoratione, est enim erubescentia timor | |
| 6057 dehonorationis, sicut Damascenus dicit.</p> | |
| 6058 <p title="II-II q. 75 a. 1 ad 2"><a name="42183"><span class= | |
| 6059 "ref">[42183] IIª-IIae q. 75 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 6060 dicendum quod de opere virtuoso aliquis apud alios et reverentiam | |
| 6061 meretur et famam; apud seipsum bonae conscientiae gloriam, secundum | |
| 6062 illud II ad Cor. I, <i>gloria nostra haec est, testimonium | |
| 6063 conscientiae nostrae</i>. Unde e contrario de actu turpi, idest | |
| 6064 vitioso, apud alios quidem tollitur hominis honor et fama, et ad | |
| 6065 hoc contumeliosus et detractor turpia de alio dicunt. Apud seipsum | |
| 6066 autem per turpia quae dicuntur aliquis perdit conscientiae gloriam | |
| 6067 per quandam confusionem et erubescentiam, et ad hoc turpia dicit | |
| 6068 derisor. Et sic patet quod derisor communicat cum praedictis vitiis | |
| 6069 in materia, differt autem in fine.</p> | |
| 6070 <p title="II-II q. 75 a. 1 ad 3"><a name="42184"><span class= | |
| 6071 "ref">[42184] IIª-IIae q. 75 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 6072 dicendum quod securitas conscientiae et quies illius magnum bonum | |
| 6073 est, secundum illud Prov. XV, <i>secura mens quasi iuge | |
| 6074 convivium</i>. Et ideo qui conscientiam alicuius inquietat | |
| 6075 confundendo ipsum, aliquod speciale nocumentum ei infert. Unde | |
| 6076 derisio est peccatum speciale.</p> | |
| 6077 <br /> | |
| 6078 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 6079 <p title="II-II q. 75 a. 2 arg. 1"><a name="42185"><span class= | |
| 6080 "ref">[42185] IIª-IIae q. 75 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 6081 secundum sic proceditur. Videtur quod derisio non possit esse | |
| 6082 peccatum mortale. Omne enim peccatum mortale contrariatur caritati. | |
| 6083 Sed derisio non videtur contrariari caritati, agitur enim ludo | |
| 6084 quandoque inter amicos; unde et delusio nominatur. Ergo derisio non | |
| 6085 potest esse peccatum mortale.</p> | |
| 6086 <p title="II-II q. 75 a. 2 arg. 2"><a name="42186"><span class= | |
| 6087 "ref">[42186] IIª-IIae q. 75 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 6088 derisio illa videtur esse maxima quae fit in iniuriam Dei. Sed non | |
| 6089 omnis derisio quae vergit in iniuriam Dei est peccatum mortale. | |
| 6090 Alioquin quicumque recidivat in aliquod peccatum veniale de quo | |
| 6091 poenituit, peccaret mortaliter, dicit enim Isidorus quod <i>irrisor | |
| 6092 est, et non poenitens, qui adhuc agit quod poenitet</i>. Similiter | |
| 6093 etiam sequeretur quod omnis simulatio esset peccatum mortale, quia | |
| 6094 sicut Gregorius dicit, in Moral., per struthionem significatur | |
| 6095 simulator, qui deridet equum, idest hominem iustum, et ascensorem, | |
| 6096 idest Deum. Ergo derisio non est peccatum mortale.</p> | |
| 6097 <p title="II-II q. 75 a. 2 arg. 3"><a name="42187"><span class= | |
| 6098 "ref">[42187] IIª-IIae q. 75 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 6099 contumelia et detractio videntur esse graviora peccata quam | |
| 6100 derisio, quia maius est facere aliquid serio quam ioco. Sed non | |
| 6101 omnis detractio vel contumelia est peccatum mortale. Ergo multo | |
| 6102 minus derisio.</p> | |
| 6103 <p title="II-II q. 75 a. 2 s. c."><a name="42188"><span class= | |
| 6104 "ref">[42188] IIª-IIae q. 75 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 6105 est quod dicitur Prov. III, <i>ipse deridet illusores</i>. Sed | |
| 6106 deridere Dei est aeternaliter punire pro peccato mortali, ut patet | |
| 6107 per id quod dicitur in Psalm., <i>qui habitat in caelis irridebit | |
| 6108 eos</i>. Ergo derisio est peccatum mortale.</p> | |
| 6109 <p title="II-II q. 75 a. 2 co."><a name="42189"><span class= | |
| 6110 "ref">[42189] IIª-IIae q. 75 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 6111 dicendum quod irrisio non fit nisi de aliquo malo vel defectu. | |
| 6112 Malum autem si sit magnum, non pro ludo accipitur, sed seriose. | |
| 6113 Unde si in lusum vel risum vertatur (ex quo irrisionis vel | |
| 6114 illusionis nomen sumitur), hoc est quia accipitur ut parvum. Potest | |
| 6115 autem aliquod malum accipi ut parvum, dupliciter, uno modo, | |
| 6116 secundum se; alio modo, ratione personae. Cum autem aliquis | |
| 6117 alterius personae malum vel defectum in ludum vel risum ponit quia | |
| 6118 secundum se parvum malum est, est veniale et leve peccatum secundum | |
| 6119 suum genus. Cum autem accipitur quasi parvum ratione personae, | |
| 6120 sicut defectus puerorum et stultorum parum ponderare solemus, sic | |
| 6121 aliquem illudere vel irridere est eum omnino parvipendere, et eum | |
| 6122 tam vilem aestimare ut de eius malo non sit curandum, sed sit quasi | |
| 6123 pro ludo habendum. Et sic derisio est peccatum mortale. Et gravius | |
| 6124 quam contumelia, quae similiter est in manifesto, quia | |
| 6125 contumeliosus videtur accipere malum alterius seriose, illusor | |
| 6126 autem in ludum; et ita videtur esse maior contemptus et | |
| 6127 dehonoratio. Et secundum hoc, illusio est grave peccatum, et tanto | |
| 6128 gravius quanto maior reverentia debetur personae quae illuditur. | |
| 6129 Unde gravissimum est irridere Deum et ea quae Dei sunt, secundum | |
| 6130 illud Isaiae XXXVII, <i>cui exprobrasti? Et quem blasphemasti? Et | |
| 6131 super quem exaltasti vocem tuam?</i> Et postea subditur, <i>ad | |
| 6132 sanctum Israel</i>. Deinde secundum locum tenet irrisio parentum. | |
| 6133 Unde dicitur Prov. XXX, <i>oculum qui subsannat patrem et despicit | |
| 6134 partum matris suae, effodiant eum corvi de torrentibus, et comedant | |
| 6135 eum filii aquilae</i>. Deinde iustorum derisio gravis est, quia | |
| 6136 honor est virtutis praemium. Et contra hoc dicitur Iob XII, | |
| 6137 <i>deridetur iusti simplicitas</i>. Quae quidem derisio valde | |
| 6138 nociva est, quia per hoc homines a bene agendo impediuntur; | |
| 6139 secundum illud Gregorii, <i>qui in aliorum actibus exoriri bona | |
| 6140 conspiciunt, mox ea manu pestiferae exprobrationis | |
| 6141 evellunt</i>.</p> | |
| 6142 <p title="II-II q. 75 a. 2 ad 1"><a name="42190"><span class= | |
| 6143 "ref">[42190] IIª-IIae q. 75 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 6144 ergo dicendum quod ludus non importat aliquid contrarium caritati | |
| 6145 respectu eius cum quo luditur, potest tamen importare aliquid | |
| 6146 contrarium caritati respectu eius de quo luditur, propter | |
| 6147 contemptum, ut dictum est.</p> | |
| 6148 <p title="II-II q. 75 a. 2 ad 2"><a name="42191"><span class= | |
| 6149 "ref">[42191] IIª-IIae q. 75 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 6150 dicendum quod ille qui recidivat in peccatum de quo poenituit, et | |
| 6151 ille qui simulat, non expresse Deum irridet, sed quasi | |
| 6152 interpretative, inquantum scilicet ad modum deridentis se habet. | |
| 6153 Nec tamen venialiter peccando aliquis simpliciter recidivat vel | |
| 6154 simulat, sed dispositive et imperfecte.</p> | |
| 6155 <p title="II-II q. 75 a. 2 ad 3"><a name="42192"><span class= | |
| 6156 "ref">[42192] IIª-IIae q. 75 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 6157 dicendum quod derisio, secundum suam rationem, levius aliquid est | |
| 6158 quam detractio vel contumelia, quia non importat contemptum, sed | |
| 6159 ludum. Quandoque tamen habet maiorem contemptum quam etiam | |
| 6160 contumelia, ut supra dictum est. Et tunc est grave peccatum.</p> | |
| 6161 <br /> | |
| 6162 <div class="D">Quaestio 76</div> | |
| 6163 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 6164 <p title="II-II q. 76 pr."><a name="42193"><span class= | |
| 6165 "ref">[42193] IIª-IIae q. 76 pr.</span></a> Deinde | |
| 6166 considerandum est de maledictione. Et circa hoc quaeruntur quatuor. | |
| 6167 Primo, utrum licite possit aliquis maledicere homini. Secundo, | |
| 6168 utrum licite possit aliquis maledicere irrationali creaturae. | |
| 6169 Tertio, utrum maledictio sit peccatum mortale. Quarto, de | |
| 6170 comparatione eius ad alia peccata.</p> | |
| 6171 <br /> | |
| 6172 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 6173 <p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 1"><a name="42194"><span class= | |
| 6174 "ref">[42194] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 6175 sic proceditur. Videtur quod non liceat maledicere aliquem. Non est | |
| 6176 enim licitum praeterire mandatum apostoli, in quo Christus | |
| 6177 loquebatur, ut dicitur II ad Cor. XIII. Sed ipse praecipit, Rom. | |
| 6178 XII, <i>benedicite, et nolite maledicere</i>. Ergo non licet | |
| 6179 aliquem maledicere.</p> | |
| 6180 <p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 2"><a name="42195"><span class= | |
| 6181 "ref">[42195] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 6182 omnes tenentur Deum benedicere, secundum illud Dan. III, | |
| 6183 benedicite, filii hominum, domino. Sed non potest ex ore eodem | |
| 6184 procedere benedictio Dei et maledictio hominis, ut probatur Iac. | |
| 6185 III. Ergo nulli licet aliquem maledicere.</p> | |
| 6186 <p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 3"><a name="42196"><span class= | |
| 6187 "ref">[42196] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 6188 ille qui aliquem maledicit, videtur optare eius malum culpae vel | |
| 6189 poenae, quia maledictio videtur esse imprecatio quaedam. Sed non | |
| 6190 licet desiderare malum alterius, quinimmo orare oportet pro omnibus | |
| 6191 ut liberentur a malo. Ergo nulli licet maledicere.</p> | |
| 6192 <p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 4"><a name="42197"><span class= | |
| 6193 "ref">[42197] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 6194 Diabolus per obstinationem maxime subiectus est malitiae. Sed non | |
| 6195 licet alicui maledicere Diabolum, sicut nec seipsum, dicitur enim | |
| 6196 Eccli. XXI, <i>cum maledicit impius Diabolum, maledicit ipse animam | |
| 6197 suam</i>. Ergo multo minus licet maledicere hominem.</p> | |
| 6198 <p title="II-II q. 76 a. 1 arg. 5"><a name="42198"><span class= | |
| 6199 "ref">[42198] IIª-IIae q. 76 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, | |
| 6200 Num. XXIII, super illud, <i>quomodo maledicam cui non maledixit | |
| 6201 dominus?</i> Dicit Glossa, <i>non potest esse iusta maledicendi | |
| 6202 causa ubi peccantis ignoratur affectus</i>. Sed homo non potest | |
| 6203 scire affectum alterius hominis, nec etiam utrum sit maledictus a | |
| 6204 Deo. Ergo nulli licet aliquem hominem maledicere.</p> | |
| 6205 <p title="II-II q. 76 a. 1 s. c."><a name="42199"><span class= | |
| 6206 "ref">[42199] IIª-IIae q. 76 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 6207 est quod Deut. XXVII dicitur, <i>maledictus qui non permanet in | |
| 6208 sermonibus legis huius</i>. Elisaeus etiam pueris sibi illudentibus | |
| 6209 maledixit, ut habetur IV Reg. II.</p> | |
| 6210 <p title="II-II q. 76 a. 1 co."><a name="42200"><span class= | |
| 6211 "ref">[42200] IIª-IIae q. 76 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 6212 dicendum quod maledicere idem est quod malum dicere. Dicere autem | |
| 6213 tripliciter se habet ad id quod dicitur. Uno modo, per modum | |
| 6214 enuntiationis, sicut aliquis exprimitur modo indicativo. Et sic | |
| 6215 maledicere nihil est aliud quam malum alterius referre, quod | |
| 6216 pertinet ad detractionem. Unde quandoque maledici detractores | |
| 6217 dicuntur. Alio modo dicere se habet ad id quod dicitur per modum | |
| 6218 causae. Et hoc quidem primo et principaliter competit Deo, qui | |
| 6219 omnia suo verbo fecit, secundum illud Psalm., <i>dixit, et facta | |
| 6220 sunt</i>. Consequenter autem competit hominibus, qui verbo suo | |
| 6221 alios movent per imperium ad aliquid faciendum. Et ad hoc instituta | |
| 6222 sunt verba imperativi modi. Tertio modo ipsum dicere se habet ad id | |
| 6223 quod dicitur quasi expressio quaedam affectus desiderantis id quod | |
| 6224 verbo exprimitur. Et ad hoc instituta sunt verba optativi modi. | |
| 6225 Praetermisso igitur primo modo maledictionis, qui est per simplicem | |
| 6226 enuntiationem mali, considerandum est de aliis duobus. Ubi scire | |
| 6227 oportet quod facere aliquid et velle illud se consequuntur in | |
| 6228 bonitate et malitia, ut ex supradictis patet. Unde in istis duobus | |
| 6229 modis, quibus malum dicitur per modum imperantis vel per modum | |
| 6230 optantis, eadem ratione est aliquid licitum et illicitum. Si enim | |
| 6231 aliquis imperet vel optet malum alterius inquantum est malum, quasi | |
| 6232 ipsum malum intendens, sic maledicere utroque modo erit illicitum. | |
| 6233 Et hoc est maledicere per se loquendo. Si autem aliquis imperet vel | |
| 6234 optet malum alterius sub ratione boni, sic est licitum. Nec erit | |
| 6235 maledictio per se loquendo, sed per accidens, quia principalis | |
| 6236 intentio dicentis non fertur ad malum, sed ad bonum. Contingit | |
| 6237 autem malum aliquod dici imperando vel optando sub ratione duplicis | |
| 6238 boni. Quandoque quidem sub ratione iusti. Et sic iudex licite | |
| 6239 maledicit illum cui praecipit iustam poenam inferri. Et sic etiam | |
| 6240 Ecclesia maledicit anathematizando. Sic etiam prophetae quandoque | |
| 6241 imprecantur mala peccatoribus, quasi conformantes voluntatem suam | |
| 6242 divinae iustitiae (licet huiusmodi imprecationes possint etiam per | |
| 6243 modum praenuntiationis intelligi). Quandoque vero dicitur aliquod | |
| 6244 malum sub ratione utilis, puta cum aliquis optat aliquem peccatorem | |
| 6245 pati aliquam aegritudinem, aut aliquod impedimentum, vel ut ipse | |
| 6246 melior efficiatur, vel ut saltem ab aliorum nocumento cesset.</p> | |
| 6247 <p title="II-II q. 76 a. 1 ad 1"><a name="42201"><span class= | |
| 6248 "ref">[42201] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 6249 ergo dicendum quod apostolus prohibet maledicere per se loquendo, | |
| 6250 cum intentione mali.</p> | |
| 6251 <p title="II-II q. 76 a. 1 ad 2"><a name="42202"><span class= | |
| 6252 "ref">[42202] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 2</span></a> Et similiter | |
| 6253 dicendum ad secundum.</p> | |
| 6254 <p title="II-II q. 76 a. 1 ad 3"><a name="42203"><span class= | |
| 6255 "ref">[42203] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 6256 dicendum quod optare alicui malum sub ratione boni non contrariatur | |
| 6257 affectui quo quis simpliciter alicui optat bonum, sed magis habet | |
| 6258 conformitatem ad ipsum.</p> | |
| 6259 <p title="II-II q. 76 a. 1 ad 4"><a name="42204"><span class= | |
| 6260 "ref">[42204] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 6261 dicendum quod in Diabolo est considerare naturam, et culpam. Natura | |
| 6262 quidem eius bona est, et a Deo, nec eam maledicere licet. Culpa | |
| 6263 autem eius est maledicenda, secundum illud Iob III, <i>maledicant | |
| 6264 ei qui maledicunt diei</i>. Cum autem peccator maledicit Diabolum | |
| 6265 propter culpam, seipsum simili ratione iudicat maledictione dignum. | |
| 6266 Et secundum hoc dicitur maledicere animam suam.</p> | |
| 6267 <p title="II-II q. 76 a. 1 ad 5"><a name="42205"><span class= | |
| 6268 "ref">[42205] IIª-IIae q. 76 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 6269 dicendum quod affectus peccantis, etsi in se non videatur, potest | |
| 6270 tamen percipi ex aliquo manifesto peccato, pro quo poena est | |
| 6271 infligenda. Similiter etiam, quamvis sciri non possit quem Deus | |
| 6272 maledicit secundum finalem reprobationem, potest tamen sciri quis | |
| 6273 sit maledictus a Deo secundum reatum praesentis culpae.</p> | |
| 6274 <br /> | |
| 6275 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 6276 <p title="II-II q. 76 a. 2 arg. 1"><a name="42206"><span class= | |
| 6277 "ref">[42206] IIª-IIae q. 76 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 6278 secundum sic proceditur. Videtur quod non liceat creaturam | |
| 6279 irrationalem maledicere. Maledictio enim praecipue videtur esse | |
| 6280 licita inquantum respicit poenam. Sed creatura irrationalis non est | |
| 6281 susceptiva nec culpae nec poenae. Ergo eam maledicere non | |
| 6282 licet.</p> | |
| 6283 <p title="II-II q. 76 a. 2 arg. 2"><a name="42207"><span class= | |
| 6284 "ref">[42207] IIª-IIae q. 76 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 6285 in creatura irrationali nihil invenitur nisi natura, quam Deus | |
| 6286 fecit. Hanc autem maledicere non licet, etiam in Diabolo, ut dictum | |
| 6287 est. Ergo creaturam irrationalem nullo modo licet maledicere.</p> | |
| 6288 <p title="II-II q. 76 a. 2 arg. 3"><a name="42208"><span class= | |
| 6289 "ref">[42208] IIª-IIae q. 76 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 6290 creatura irrationalis aut est permanens, sicut corpora; aut est | |
| 6291 transiens, sicut tempora. Sed sicut Gregorius dicit, in IV Moral., | |
| 6292 <i>otiosum est maledicere non existenti; vitiosum vero si | |
| 6293 existeret</i>. Ergo nullo modo licet maledicere creaturae | |
| 6294 irrationali.</p> | |
| 6295 <p title="II-II q. 76 a. 2 s. c."><a name="42209"><span class= | |
| 6296 "ref">[42209] IIª-IIae q. 76 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 6297 est quod dominus maledixit ficulneae, ut habetur Matth. XXI; et Iob | |
| 6298 maledixit diei suo, ut habetur Iob III.</p> | |
| 6299 <p title="II-II q. 76 a. 2 co."><a name="42210"><span class= | |
| 6300 "ref">[42210] IIª-IIae q. 76 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 6301 dicendum quod benedictio vel maledictio ad illam rem proprie | |
| 6302 pertinet cui potest aliquid bene vel male contingere, scilicet | |
| 6303 rationali creaturae. Creaturis autem irrationalibus bonum vel malum | |
| 6304 dicitur contingere in ordine ad creaturam rationalem, propter quam | |
| 6305 sunt. Ordinantur autem ad eam multipliciter. Uno quidem modo, per | |
| 6306 modum subventionis, inquantum scilicet ex creaturis irrationalibus | |
| 6307 subvenitur humanae necessitati. Et hoc modo dominus homini dixit, | |
| 6308 Gen. III, maledicta terra in opere tuo, ut scilicet per eius | |
| 6309 sterilitatem homo puniretur. Et ita etiam intelligitur quod habetur | |
| 6310 Deut. XXVIII, <i>benedicta horrea tua</i>, et infra, <i>maledictum | |
| 6311 horreum tuum</i>. Sic etiam David maledixit montes Gelboe, secundum | |
| 6312 Gregorii expositionem. Alio modo creatura irrationalis ordinatur ad | |
| 6313 rationalem per modum significationis. Et sic dominus maledixit | |
| 6314 ficulneam, in significationem Iudaeae. Tertio modo ordinatur | |
| 6315 creatura irrationalis ad rationalem per modum continentis, scilicet | |
| 6316 temporis vel loci. Et sic maledixit Iob diei nativitatis suae, | |
| 6317 propter culpam originalem, quam nascendo contraxit, et propter | |
| 6318 sequentes poenalitates. Et propter hoc etiam potest intelligi David | |
| 6319 maledixisse montibus Gelboe, ut legitur II Reg. I, scilicet propter | |
| 6320 caedem populi quae in eis contigerat. Maledicere autem rebus | |
| 6321 irrationalibus inquantum sunt creaturae Dei, est peccatum | |
| 6322 blasphemiae. Maledicere autem eis secundum se consideratis, est | |
| 6323 otiosum et vanum, et per consequens illicitum.</p> | |
| 6324 <p title="II-II q. 76 a. 2 ad arg."><a name="42211"><span class= | |
| 6325 "ref">[42211] IIª-IIae q. 76 a. 2 ad arg.</span></a> Et per | |
| 6326 hoc patet responsio ad obiecta.</p> | |
| 6327 <br /> | |
| 6328 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 6329 <p title="II-II q. 76 a. 3 arg. 1"><a name="42212"><span class= | |
| 6330 "ref">[42212] IIª-IIae q. 76 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 6331 sic proceditur. Videtur quod maledicere non sit peccatum mortale. | |
| 6332 Augustinus enim, in homilia de igne Purgatorio, numerat | |
| 6333 maledictionem inter levia peccata. Haec autem sunt venialia. Ergo | |
| 6334 maledictio non est peccatum mortale, sed veniale.</p> | |
| 6335 <p title="II-II q. 76 a. 3 arg. 2"><a name="42213"><span class= | |
| 6336 "ref">[42213] IIª-IIae q. 76 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 6337 ea quae ex levi motu mentis procedunt non videntur esse peccata | |
| 6338 mortalia. Sed interdum maledictio ex levi motu procedit. Ergo | |
| 6339 maledictio non est peccatum mortale.</p> | |
| 6340 <p title="II-II q. 76 a. 3 arg. 3"><a name="42214"><span class= | |
| 6341 "ref">[42214] IIª-IIae q. 76 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 6342 gravius est male facere quam maledicere. Sed male facere non semper | |
| 6343 est peccatum mortale. Ergo multo minus maledicere.</p> | |
| 6344 <p title="II-II q. 76 a. 3 s. c."><a name="42215"><span class= | |
| 6345 "ref">[42215] IIª-IIae q. 76 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 6346 nihil excludit a regno Dei nisi peccatum mortale. Sed maledictio | |
| 6347 excludit a regno Dei, secundum illud I ad Cor. VI, <i>neque | |
| 6348 maledici neque rapaces regnum Dei possidebunt</i>. Ergo maledictio | |
| 6349 est peccatum mortale.</p> | |
| 6350 <p title="II-II q. 76 a. 3 co."><a name="42216"><span class= | |
| 6351 "ref">[42216] IIª-IIae q. 76 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 6352 dicendum quod maledictio de qua nunc loquimur, est per quam | |
| 6353 pronuntiatur malum contra aliquem vel imperando vel optando. Velle | |
| 6354 autem, vel imperio movere ad malum alterius, secundum se repugnat | |
| 6355 caritati, qua diligimus proximum volentes bonum ipsius. Et ita | |
| 6356 secundum suum genus est peccatum mortale. Et tanto gravius quanto | |
| 6357 personam cui maledicimus magis amare et revereri tenemur, unde | |
| 6358 dicitur Levit. XX, <i>qui maledixerit patri suo et matri, morte | |
| 6359 moriatur</i>. Contingit tamen verbum maledictionis prolatum esse | |
| 6360 peccatum veniale, vel propter parvitatem mali quod quis alteri, | |
| 6361 maledicendo, imprecatur, vel etiam propter affectum eius qui | |
| 6362 profert maledictionis verba, dum ex levi motu, vel ex ludo, aut ex | |
| 6363 subreptione aliqua talia verba profert; quia peccata verborum | |
| 6364 maxime ex affectu pensantur, ut supra dictum est.</p> | |
| 6365 <p title="II-II q. 76 a. 3 ad arg."><a name="42217"><span class= | |
| 6366 "ref">[42217] IIª-IIae q. 76 a. 3 ad arg.</span></a> Et per | |
| 6367 hoc patet responsio ad obiecta.</p> | |
| 6368 <br /> | |
| 6369 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 6370 <p title="II-II q. 76 a. 4 arg. 1"><a name="42218"><span class= | |
| 6371 "ref">[42218] IIª-IIae q. 76 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 6372 sic proceditur. Videtur quod maledictio sit gravius peccatum quam | |
| 6373 detractio. Maledictio enim videtur esse blasphemia quaedam, ut | |
| 6374 patet per id quod dicitur in canonica Iudae, quod <i>cum Michael | |
| 6375 Archangelus, cum Diabolo disputans, altercaretur de Moysi corpore, | |
| 6376 non est ausus iudicium inferre blasphemiae</i>; et accipitur ibi | |
| 6377 blasphemia pro maledictione, secundum Glossam. Blasphemia autem est | |
| 6378 gravius peccatum quam detractio. Ergo maledictio est gravior | |
| 6379 detractione.</p> | |
| 6380 <p title="II-II q. 76 a. 4 arg. 2"><a name="42219"><span class= | |
| 6381 "ref">[42219] IIª-IIae q. 76 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 6382 homicidium est detractione gravius, ut supra dictum est. Sed | |
| 6383 maledictio est par peccato homicidii, dicit enim Chrysostomus, | |
| 6384 super Matth., <i>cum dixeris, maledic ei, et domum everte, et omnia | |
| 6385 perire fac, nihil ab homicida differs</i>. Ergo maledictio est | |
| 6386 gravior quam detractio.</p> | |
| 6387 <p title="II-II q. 76 a. 4 arg. 3"><a name="42220"><span class= | |
| 6388 "ref">[42220] IIª-IIae q. 76 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 6389 causa praeeminet signo. Sed ille qui maledicit causat malum suo | |
| 6390 imperio, ille autem qui detrahit solum significat malum iam | |
| 6391 existens. Gravius ergo peccat maledicus quam detractor.</p> | |
| 6392 <p title="II-II q. 76 a. 4 s. c."><a name="42221"><span class= | |
| 6393 "ref">[42221] IIª-IIae q. 76 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 6394 est quod detractio non potest bene fieri. Maledictio autem fit bene | |
| 6395 et male, ut ex dictis patet. Ergo gravior est detractio quam | |
| 6396 maledictio.</p> | |
| 6397 <p title="II-II q. 76 a. 4 co."><a name="42222"><span class= | |
| 6398 "ref">[42222] IIª-IIae q. 76 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 6399 dicendum quod, sicut in primo habitum est, duplex est malum, | |
| 6400 scilicet culpae, et poenae. Malum autem culpae peius est, ut ibidem | |
| 6401 ostensum est. Unde dicere malum culpae peius est quam dicere malum | |
| 6402 poenae, dummodo sit idem modus dicendi. Ad contumeliosum igitur, | |
| 6403 susurronem et detractorem, et etiam derisorem, pertinet dicere | |
| 6404 malum culpae, sed ad maledicentem, prout nunc loquimur, pertinet | |
| 6405 dicere malum poenae, non autem malum culpae nisi forte sub ratione | |
| 6406 poenae. Non tamen est idem modus dicendi. Nam ad praedicta quatuor | |
| 6407 vitia pertinet dicere malum culpae solum enuntiando, per | |
| 6408 maledictionem vero dicitur malum poenae vel causando per modum | |
| 6409 imperii, vel optando. Ipsa autem enuntiatio culpae peccatum est | |
| 6410 inquantum aliquod nocumentum ex hoc proximo infertur. Gravius autem | |
| 6411 est nocumentum inferre quam nocumentum desiderare, ceteris paribus. | |
| 6412 Unde detractio, secundum communem rationem, gravius peccatum est | |
| 6413 quam maledictio simplex desiderium exprimens. Maledictio vero quae | |
| 6414 fit per modum imperii, cum habeat rationem causae, potest esse | |
| 6415 detractione gravior, si maius nocumentum inferat quam sit | |
| 6416 denigratio famae; vel levior, si minus. Et haec quidem accipienda | |
| 6417 sunt secundum ea quae per se pertinent ad rationem horum vitiorum. | |
| 6418 Possunt autem et alia per accidens considerari quae praedicta vitia | |
| 6419 vel augent vel minuunt.</p> | |
| 6420 <p title="II-II q. 76 a. 4 ad 1"><a name="42223"><span class= | |
| 6421 "ref">[42223] IIª-IIae q. 76 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 6422 ergo dicendum quod maledictio creaturae inquantum creatura est, | |
| 6423 redundat in Deum, et sic per accidens habet rationem blasphemiae, | |
| 6424 non autem si maledicatur creatura propter culpam. Et eadem ratio | |
| 6425 est de detractione.</p> | |
| 6426 <p title="II-II q. 76 a. 4 ad 2"><a name="42224"><span class= | |
| 6427 "ref">[42224] IIª-IIae q. 76 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 6428 dicendum quod, sicut dictum est, maledictio uno modo includit | |
| 6429 desiderium mali. Unde si ille qui maledicit velit malum occisionis | |
| 6430 alterius, desiderio non differt ab homicida. Differt tamen | |
| 6431 inquantum actus exterior aliquid adiicit voluntati.</p> | |
| 6432 <p title="II-II q. 76 a. 4 ad 3"><a name="42225"><span class= | |
| 6433 "ref">[42225] IIª-IIae q. 76 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 6434 dicendum quod ratio illa procedit de maledictione secundum quod | |
| 6435 importat imperium.</p> | |
| 6436 <br /> | |
| 6437 <div class="D">Quaestio 77</div> | |
| 6438 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 6439 <p title="II-II q. 77 pr."><a name="42226"><span class= | |
| 6440 "ref">[42226] IIª-IIae q. 77 pr.</span></a> Deinde | |
| 6441 considerandum est de peccatis quae sunt circa voluntarias | |
| 6442 commutationes. Et primo, de fraudulentia quae committitur in | |
| 6443 emptionibus et venditionibus; secundo, de usura, quae fit in | |
| 6444 mutuis. Circa alias enim commutationes voluntarias non invenitur | |
| 6445 aliqua species peccati quae distinguatur a rapina vel furto. Circa | |
| 6446 primum quaeruntur quatuor. Primo, de iniusta venditione ex parte | |
| 6447 pretii, scilicet, utrum liceat aliquid vendere plus quam valeat. | |
| 6448 Secundo, de iniusta venditione ex parte rei venditae. Tertio, utrum | |
| 6449 teneatur venditor dicere vitium rei venditae. Quarto, utrum licitum | |
| 6450 sit aliquid, negotiando, plus vendere quam emptum sit.</p> | |
| 6451 <br /> | |
| 6452 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 6453 <p title="II-II q. 77 a. 1 arg. 1"><a name="42227"><span class= | |
| 6454 "ref">[42227] IIª-IIae q. 77 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 6455 sic proceditur. Videtur quod aliquis licite possit vendere rem plus | |
| 6456 quam valeat. Iustum enim in commutationibus humanae vitae secundum | |
| 6457 leges civiles determinatur. Sed secundum eas licitum est emptori et | |
| 6458 venditori ut se invicem decipiant, quod quidem fit inquantum | |
| 6459 venditor plus vendit rem quam valeat, emptor autem minus quam | |
| 6460 valeat. Ergo licitum est quod aliquis vendat rem plus quam | |
| 6461 valeat.</p> | |
| 6462 <p title="II-II q. 77 a. 1 arg. 2"><a name="42228"><span class= | |
| 6463 "ref">[42228] IIª-IIae q. 77 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 6464 illud quod est omnibus commune videtur esse naturale et non esse | |
| 6465 peccatum. Sed sicut Augustinus refert, XIII de Trin., dictum | |
| 6466 cuiusdam mimi fuit ab omnibus acceptatum, <i>vili vultis emere, et | |
| 6467 care vendere</i>. Cui etiam consonat quod dicitur Prov. XX, | |
| 6468 <i>malum est, malum est, dicit omnis emptor, et cum recesserit, | |
| 6469 gloriatur</i>. Ergo licitum est aliquid carius vendere et vilius | |
| 6470 emere quam valeat.</p> | |
| 6471 <p title="II-II q. 77 a. 1 arg. 3"><a name="42229"><span class= | |
| 6472 "ref">[42229] IIª-IIae q. 77 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 6473 non videtur esse illicitum si ex conventione agatur id quod fieri | |
| 6474 debet ex debito honestatis. Sed secundum philosophum, in VIII | |
| 6475 Ethic., in amicitia utilis recompensatio fieri debet secundum | |
| 6476 utilitatem quam consecutus est ille qui beneficium suscepit, quae | |
| 6477 quidem quandoque excedit valorem rei datae; sicut contingit cum | |
| 6478 aliquis multum re aliqua indiget, vel ad periculum evitandum vel ad | |
| 6479 aliquod commodum consequendum. Ergo licet in contractu emptionis et | |
| 6480 venditionis aliquid dare pro maiori pretio quam valeat.</p> | |
| 6481 <p title="II-II q. 77 a. 1 s. c."><a name="42230"><span class= | |
| 6482 "ref">[42230] IIª-IIae q. 77 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 6483 est quod dicitur Matth. VII, <i>omnia quaecumque vultis ut faciant | |
| 6484 vobis homines, et vos facite illis</i>. Sed nullus vult sibi rem | |
| 6485 vendi carius quam valeat. Ergo nullus debet alteri vendere rem | |
| 6486 carius quam valeat.</p> | |
| 6487 <p title="II-II q. 77 a. 1 co."><a name="42231"><span class= | |
| 6488 "ref">[42231] IIª-IIae q. 77 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 6489 dicendum quod fraudem adhibere ad hoc quod aliquid plus iusto | |
| 6490 pretio vendatur, omnino peccatum est, inquantum aliquis decipit | |
| 6491 proximum in damnum ipsius. Unde et Tullius dicit, in libro de | |
| 6492 Offic., <i>tollendum est ex rebus contrahendis omne mendacium, non | |
| 6493 licitatorem venditor, non qui contra se licitetur emptor | |
| 6494 apponet</i>. Si autem fraus deficit, tunc de emptione et venditione | |
| 6495 dupliciter loqui possumus. Uno modo, secundum se. Et secundum hoc | |
| 6496 emptio et venditio videtur esse introducta pro communi utilitate | |
| 6497 utriusque, dum scilicet unus indiget re alterius et e converso, | |
| 6498 sicut patet per philosophum, in I Polit. Quod autem pro communi | |
| 6499 utilitate est inductum, non debet esse magis in gravamen unius quam | |
| 6500 alterius. Et ideo debet secundum aequalitatem rei inter eos | |
| 6501 contractus institui. Quantitas autem rerum quae in usum hominis | |
| 6502 veniunt mensuratur secundum pretium datum, ad quod est inventum | |
| 6503 numisma, ut dicitur in V Ethic. Et ideo si vel pretium excedat | |
| 6504 quantitatem valoris rei, vel e converso res excedat pretium, | |
| 6505 tolletur iustitiae aequalitas. Et ideo carius vendere aut vilius | |
| 6506 emere rem quam valeat est secundum se iniustum et illicitum. Alio | |
| 6507 modo possumus loqui de emptione et venditione secundum quod per | |
| 6508 accidens cedit in utilitatem unius et detrimentum alterius, puta | |
| 6509 cum aliquis multum indiget habere rem aliquam, et alius laeditur si | |
| 6510 ea careat. Et in tali casu iustum pretium erit ut non solum | |
| 6511 respiciatur ad rem quae venditur, sed ad damnum quod venditor ex | |
| 6512 venditione incurrit. Et sic licite poterit aliquid vendi plus quam | |
| 6513 valeat secundum se, quamvis non vendatur plus quam valeat habenti. | |
| 6514 Si vero aliquis multum iuvetur ex re alterius quam accepit, ille | |
| 6515 vero qui vendidit non damnificatur carendo re illa, non debet eam | |
| 6516 supervendere. Quia utilitas quae alteri accrescit non est ex | |
| 6517 vendente, sed ex conditione ementis, nullus autem debet vendere | |
| 6518 alteri quod non est suum, licet possit ei vendere damnum quod | |
| 6519 patitur. Ille tamen qui ex re alterius accepta multum iuvatur, | |
| 6520 potest propria sponte aliquid vendenti supererogare, quod pertinet | |
| 6521 ad eius honestatem.</p> | |
| 6522 <p title="II-II q. 77 a. 1 ad 1"><a name="42232"><span class= | |
| 6523 "ref">[42232] IIª-IIae q. 77 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 6524 ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, lex humana populo | |
| 6525 datur, in quo sunt multi a virtute deficientes, non autem datur | |
| 6526 solis virtuosis. Et ideo lex humana non potuit prohibere quidquid | |
| 6527 est contra virtutem, sed ei sufficit ut prohibeat ea quae destruunt | |
| 6528 hominum convictum; alia vero habeat quasi licita, non quia ea | |
| 6529 approbet, sed quia ea non punit. Sic igitur habet quasi licitum, | |
| 6530 poenam non inducens, si absque fraude venditor rem suam supervendat | |
| 6531 aut emptor vilius emat, nisi sit nimius excessus, quia tunc etiam | |
| 6532 lex humana cogit ad restituendum, puta si aliquis sit deceptus | |
| 6533 ultra dimidiam iusti pretii quantitatem. Sed lex divina nihil | |
| 6534 impunitum relinquit quod sit virtuti contrarium. Unde secundum | |
| 6535 divinam legem illicitum reputatur si in emptione et venditione non | |
| 6536 sit aequalitas iustitiae observata. Et tenetur ille qui plus habet | |
| 6537 recompensare ei qui damnificatus est, si sit notabile damnum. Quod | |
| 6538 ideo dico quia iustum pretium rerum quandoque non est punctaliter | |
| 6539 determinatum, sed magis in quadam aestimatione consistit, ita quod | |
| 6540 modica additio vel minutio non videtur tollere aequalitatem | |
| 6541 iustitiae.</p> | |
| 6542 <p title="II-II q. 77 a. 1 ad 2"><a name="42233"><span class= | |
| 6543 "ref">[42233] IIª-IIae q. 77 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 6544 dicendum quod, sicut Augustinus ibidem dicit, <i>mimus ille vel | |
| 6545 seipsum intuendo, vel alios experiendo vili velle emere et care | |
| 6546 vendere, omnibus id credidit esse commune. Sed quoniam revera | |
| 6547 vitium est, potest quisque adipisci huiusmodi iustitiam qua huic | |
| 6548 resistat et vincat</i>. Et ponit exemplum de quodam qui modicum | |
| 6549 pretium de quodam libro propter ignorantiam postulanti iustum | |
| 6550 pretium dedit. Unde patet quod illud commune desiderium non est | |
| 6551 naturae, sed vitii. Et ideo commune est multis, qui per latam viam | |
| 6552 vitiorum incedunt.</p> | |
| 6553 <p title="II-II q. 77 a. 1 ad 3"><a name="42234"><span class= | |
| 6554 "ref">[42234] IIª-IIae q. 77 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 6555 dicendum quod in iustitia commutativa consideratur principaliter | |
| 6556 aequalitas rei. Sed in amicitia utilis consideratur aequalitas | |
| 6557 utilitatis, et ideo recompensatio fieri debet secundum utilitatem | |
| 6558 perceptam. In emptione vero, secundum aequalitatem rei.</p> | |
| 6559 <br /> | |
| 6560 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 6561 <p title="II-II q. 77 a. 2 arg. 1"><a name="42235"><span class= | |
| 6562 "ref">[42235] IIª-IIae q. 77 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 6563 secundum sic proceditur. Videtur quod venditio non reddatur iniusta | |
| 6564 et illicita propter defectum rei venditae. Minus enim cetera sunt | |
| 6565 pensanda in re quam rei species substantialis. Sed propter defectum | |
| 6566 speciei substantialis non videtur reddi venditio rei illicita, puta | |
| 6567 si aliquis vendat argentum vel aurum alchimicum pro vero, quod est | |
| 6568 utile ad omnes humanos usus ad quos necessarium est argentum et | |
| 6569 aurum, puta ad vasa et ad alia huiusmodi. Ergo multo minus erit | |
| 6570 illicita venditio si sit defectus in aliis.</p> | |
| 6571 <p title="II-II q. 77 a. 2 arg. 2"><a name="42236"><span class= | |
| 6572 "ref">[42236] IIª-IIae q. 77 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 6573 defectus ex parte rei qui est secundum quantitatem maxime videtur | |
| 6574 iustitiae contrariari, quae in aequalitate consistit. Quantitas | |
| 6575 autem per mensuram cognoscitur. Mensurae autem rerum quae in usum | |
| 6576 hominum veniunt non sunt determinatae, sed alicubi maiores, alicubi | |
| 6577 minores, ut patet per philosophum, in V Ethic. Ergo non potest | |
| 6578 evitari defectus ex parte rei venditae. Et ita videtur quod ex hoc | |
| 6579 venditio non reddatur illicita.</p> | |
| 6580 <p title="II-II q. 77 a. 2 arg. 3"><a name="42237"><span class= | |
| 6581 "ref">[42237] IIª-IIae q. 77 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 6582 ad defectum rei pertinet si ei conveniens qualitas deest. Sed ad | |
| 6583 qualitatem rei cognoscendam requiritur magna scientia, quae | |
| 6584 plerisque venditoribus deest. Ergo non redditur venditio illicita | |
| 6585 propter rei defectum.</p> | |
| 6586 <p title="II-II q. 77 a. 2 s. c."><a name="42238"><span class= | |
| 6587 "ref">[42238] IIª-IIae q. 77 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 6588 est quod Ambrosius dicit, in libro de Offic., <i>regula iustitiae | |
| 6589 manifesta est quod a vero non declinare virum deceat bonum, nec | |
| 6590 damno iniusto afficere quemquam, nec aliquid dolo annectere rei | |
| 6591 suae</i>.</p> | |
| 6592 <p title="II-II q. 77 a. 2 co."><a name="42239"><span class= | |
| 6593 "ref">[42239] IIª-IIae q. 77 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 6594 dicendum quod circa rem quae venditur triplex defectus considerari | |
| 6595 potest. Unus quidem secundum speciem rei. Et hunc quidem defectum | |
| 6596 si venditor cognoscat in re quam vendit, fraudem committit in | |
| 6597 venditione, unde venditio illicita redditur. Et hoc est quod | |
| 6598 dicitur contra quosdam Isaiae I, <i>argentum tuum versum est in | |
| 6599 scoriam; vinum tuum mixtum est aqua</i>, quod enim permixtum est | |
| 6600 patitur defectum quantum ad speciem. Alius autem defectus est | |
| 6601 secundum quantitatem, quae per mensuram cognoscitur. Et ideo si | |
| 6602 quis scienter utatur deficienti mensura in vendendo, fraudem | |
| 6603 committit, et est illicita venditio. Unde dicitur Deut. XXV, <i>non | |
| 6604 habebis in sacculo diversa pondera, maius et minus, nec erit in | |
| 6605 domo tua modius maior et minor</i>; et postea subditur, | |
| 6606 <i>abominatur enim dominus eum qui facit haec, et adversatur omnem | |
| 6607 iniustitiam</i>. Tertius defectus est ex parte qualitatis, puta si | |
| 6608 aliquod animal infirmum vendat quasi sanum. Quod si quis scienter | |
| 6609 fecerit, fraudem committit in venditione, unde est illicita | |
| 6610 venditio. Et in omnibus talibus non solum aliquis peccat iniustam | |
| 6611 venditionem faciendo, sed etiam ad restitutionem tenetur. Si vero | |
| 6612 eo ignorante aliquis praedictorum defectuum in re vendita fuerit, | |
| 6613 venditor quidem non peccat, quia facit iniustum materialiter, non | |
| 6614 tamen eius operatio est iniusta, ut ex supradictis patet, tenetur | |
| 6615 tamen, cum ad eius notitiam pervenerit, damnum recompensare | |
| 6616 emptori. Et quod dictum est de venditore, etiam intelligendum est | |
| 6617 ex parte emptoris. Contingit enim quandoque venditorem credere suam | |
| 6618 rem esse minus pretiosam quantum ad speciem, sicut si aliquis | |
| 6619 vendat aurum loco aurichalci, emptor, si id cognoscat, iniuste | |
| 6620 emit, et ad restitutionem tenetur. Et eadem ratio est de defectu | |
| 6621 qualitatis et quantitatis.</p> | |
| 6622 <p title="II-II q. 77 a. 2 ad 1"><a name="42240"><span class= | |
| 6623 "ref">[42240] IIª-IIae q. 77 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 6624 ergo dicendum quod aurum et argentum non solum cara sunt propter | |
| 6625 utilitatem vasorum quae ex eis fabricantur, aut aliorum huiusmodi, | |
| 6626 sed etiam propter dignitatem et puritatem substantiae ipsorum. Et | |
| 6627 ideo si aurum vel argentum ab alchimicis factum veram speciem non | |
| 6628 habeat auri et argenti, est fraudulenta et iniusta venditio. | |
| 6629 Praesertim cum sint aliquae utilitates auri et argenti veri, | |
| 6630 secundum naturalem operationem ipsorum, quae non conveniunt auro | |
| 6631 per alchimiam sophisticato, sicut quod habet proprietatem | |
| 6632 laetificandi, et contra quasdam infirmitates medicinaliter iuvat. | |
| 6633 Frequentius etiam potest poni in operatione, et diutius in sua | |
| 6634 puritate permanet aurum verum quam aurum sophisticatum. Si autem | |
| 6635 per alchimiam fieret aurum verum, non esset illicitum ipsum pro | |
| 6636 vero vendere, quia nihil prohibet artem uti aliquibus naturalibus | |
| 6637 causis ad producendum naturales et veros effectus; sicut Augustinus | |
| 6638 dicit, in III de Trin., de his quae arte Daemonum fiunt.</p> | |
| 6639 <p title="II-II q. 77 a. 2 ad 2"><a name="42241"><span class= | |
| 6640 "ref">[42241] IIª-IIae q. 77 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 6641 dicendum quod mensuras rerum venalium necesse est in diversis locis | |
| 6642 esse diversas, propter diversitatem copiae et inopiae rerum, quia | |
| 6643 ubi res magis abundant, consueverunt esse maiores mensurae. In | |
| 6644 unoquoque tamen loco ad rectores civitatis pertinet determinare | |
| 6645 quae sunt iustae mensurae rerum venalium, pensatis conditionibus | |
| 6646 locorum et rerum. Et ideo has mensuras publica auctoritate vel | |
| 6647 consuetudine institutas praeterire non licet.</p> | |
| 6648 <p title="II-II q. 77 a. 2 ad 3"><a name="42242"><span class= | |
| 6649 "ref">[42242] IIª-IIae q. 77 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 6650 dicendum quod, sicut Augustinus dicit, in XI de Civ. Dei, pretium | |
| 6651 rerum venalium non consideratur secundum gradum naturae, cum | |
| 6652 quandoque pluris vendatur unus equus quam unus servus, sed | |
| 6653 consideratur secundum quod res in usum hominis veniunt. Et ideo non | |
| 6654 oportet quod venditor vel emptor cognoscat occultas rei venditae | |
| 6655 qualitates, sed illas solum per quas redditur humanis usibus apta, | |
| 6656 puta quod equus sit fortis et bene currat, et similiter in ceteris. | |
| 6657 Has autem qualitates de facili venditor et emptor cognoscere | |
| 6658 possunt.</p> | |
| 6659 <br /> | |
| 6660 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 6661 <p title="II-II q. 77 a. 3 arg. 1"><a name="42243"><span class= | |
| 6662 "ref">[42243] IIª-IIae q. 77 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 6663 sic proceditur. Videtur quod venditor non teneatur dicere vitium | |
| 6664 rei venditae. Cum enim venditor emptorem ad emendum non cogat, | |
| 6665 videtur eius iudicio rem quam vendit supponere. Sed ad eundem | |
| 6666 pertinet iudicium et cognitio rei. Non ergo videtur imputandum | |
| 6667 venditori si emptor in suo iudicio decipitur, praecipitanter | |
| 6668 emendo, absque diligenti inquisitione de conditionibus rei.</p> | |
| 6669 <p title="II-II q. 77 a. 3 arg. 2"><a name="42244"><span class= | |
| 6670 "ref">[42244] IIª-IIae q. 77 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 6671 stultum videtur quod aliquis id faciat unde eius operatio | |
| 6672 impediatur. Sed si aliquis vitia rei vendendae indicet, impedit | |
| 6673 suam venditionem, ut enim Tullius, in libro de Offic., inducit | |
| 6674 quendam dicentem, <i>quid tam absurdum quam si, domini iussu, ita | |
| 6675 praeco praediceret, domum pestilentem vendo?</i> Ergo venditor non | |
| 6676 tenetur dicere vitia rei venditae.</p> | |
| 6677 <p title="II-II q. 77 a. 3 arg. 3"><a name="42245"><span class= | |
| 6678 "ref">[42245] IIª-IIae q. 77 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 6679 magis necessarium est homini ut cognoscat viam virtutis quam ut | |
| 6680 cognoscat vitia rerum quae venduntur. Sed homo non tenetur cuilibet | |
| 6681 consilium dare et veritatem dicere de his quae pertinent ad | |
| 6682 virtutem, quamvis nulli debeat dicere falsitatem. Ergo multo minus | |
| 6683 tenetur venditor vitia rei venditae dicere, quasi consilium dando | |
| 6684 emptori.</p> | |
| 6685 <p title="II-II q. 77 a. 3 arg. 4"><a name="42246"><span class= | |
| 6686 "ref">[42246] IIª-IIae q. 77 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 6687 si aliquis teneatur dicere defectum rei venditae, hoc non est nisi | |
| 6688 ut minuatur de pretio. Sed quandoque diminueretur de pretio etiam | |
| 6689 sine vitio rei venditae, propter aliquid aliud, puta si venditor | |
| 6690 deferens triticum ad locum ubi est carestia frumenti, sciat multos | |
| 6691 posse venire qui deferant; quod si sciretur ab ementibus, minus | |
| 6692 pretium darent. Huiusmodi autem non oportet dicere venditorem, ut | |
| 6693 videtur. Ergo, pari ratione, nec vitia rei venditae.</p> | |
| 6694 <p title="II-II q. 77 a. 3 s. c."><a name="42247"><span class= | |
| 6695 "ref">[42247] IIª-IIae q. 77 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 6696 est quod Ambrosius dicit, in III de Offic., <i>in contractibus | |
| 6697 vitia eorum quae veneunt prodi iubentur, ac nisi intimaverit | |
| 6698 venditor, quamvis in ius emptoris transierint, doli actione | |
| 6699 vacuantur</i>.</p> | |
| 6700 <p title="II-II q. 77 a. 3 co."><a name="42248"><span class= | |
| 6701 "ref">[42248] IIª-IIae q. 77 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 6702 dicendum quod dare alicui occasionem periculi vel damni semper est | |
| 6703 illicitum, quamvis non sit necessarium quod homo alteri semper det | |
| 6704 auxilium vel consilium pertinens ad eius qualemcumque promotionem, | |
| 6705 sed hoc solum est necessarium in aliquo casu determinato, puta cum | |
| 6706 alius eius curae subdatur, vel cum non potest ei per alium | |
| 6707 subveniri. Venditor autem, qui rem vendendam proponit, ex hoc ipso | |
| 6708 dat emptori damni vel periculi occasionem quod rem vitiosam ei | |
| 6709 offert, si ex eius vitio damnum vel periculum incurrere possit, | |
| 6710 damnum quidem, si propter huiusmodi vitium res quae vendenda | |
| 6711 proponitur minoris sit pretii, ipse vero propter huiusmodi vitium | |
| 6712 nihil de pretio subtrahat; periculum autem, puta si propter | |
| 6713 huiusmodi vitium usus rei reddatur impeditus vel noxius, puta si | |
| 6714 aliquis alicui vendat equum claudicantem pro veloci, vel ruinosam | |
| 6715 domum pro firma, vel cibum corruptum sive venenosum pro bono. Unde | |
| 6716 si huiusmodi vitia sint occulta et ipse non detegat, erit illicita | |
| 6717 et dolosa venditio, et tenetur venditor ad damni recompensationem. | |
| 6718 Si vero vitium sit manifestum, puta cum equus est monoculus; vel | |
| 6719 cum usus rei, etsi non competat venditori, potest tamen esse | |
| 6720 conveniens aliis; et si ipse propter huiusmodi vitium subtrahat | |
| 6721 quantum oportet de pretio, non tenetur ad manifestandum vitium rei. | |
| 6722 Quia forte propter huiusmodi vitium emptor vellet plus subtrahi de | |
| 6723 pretio quam esset subtrahendum. Unde potest licite venditor | |
| 6724 indemnitati suae consulere, vitium rei reticendo.</p> | |
| 6725 <p title="II-II q. 77 a. 3 ad 1"><a name="42249"><span class= | |
| 6726 "ref">[42249] IIª-IIae q. 77 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 6727 ergo dicendum quod iudicium non potest fieri nisi de re manifesta, | |
| 6728 unusquisque enim iudicat quae cognoscit, ut dicitur in I Ethic. | |
| 6729 Unde si vitia rei quae vendenda proponitur sint occulta, nisi per | |
| 6730 venditorem manifestentur, non sufficienter committitur emptori | |
| 6731 iudicium. Secus autem esset si essent vitia manifesta.</p> | |
| 6732 <p title="II-II q. 77 a. 3 ad 2"><a name="42250"><span class= | |
| 6733 "ref">[42250] IIª-IIae q. 77 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 6734 dicendum quod non oportet quod aliquis per praeconem vitium rei | |
| 6735 vendendae praenuntiet, quia si praediceret vitium, exterrerentur | |
| 6736 emptores ab emendo, dum ignorarent alias conditiones rei, secundum | |
| 6737 quas est bona et utilis. Sed singulariter est dicendum vitium ei | |
| 6738 qui ad emendum accedit, qui potest simul omnes conditiones ad | |
| 6739 invicem comparare, bonas et malas, nihil enim prohibet rem in | |
| 6740 aliquo vitiosam, in multis aliis utilem esse.</p> | |
| 6741 <p title="II-II q. 77 a. 3 ad 3"><a name="42251"><span class= | |
| 6742 "ref">[42251] IIª-IIae q. 77 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 6743 dicendum quod quamvis homo non teneatur simpliciter omni homini | |
| 6744 dicere veritatem de his quae pertinent ad virtutes, teneretur tamen | |
| 6745 in casu illo de his dicere veritatem quando ex eius facto alteri | |
| 6746 periculum immineret in detrimentum virtutis nisi diceret veritatem. | |
| 6747 Et sic est in proposito.</p> | |
| 6748 <p title="II-II q. 77 a. 3 ad 4"><a name="42252"><span class= | |
| 6749 "ref">[42252] IIª-IIae q. 77 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 6750 dicendum quod vitium rei facit rem in praesenti esse minoris | |
| 6751 valoris quam videatur, sed in casu praemisso, in futurum res | |
| 6752 expectatur esse minoris valoris per superventum negotiatorum, qui | |
| 6753 ab ementibus ignoratur. Unde venditor qui vendit rem secundum | |
| 6754 pretium quod invenit, non videtur contra iustitiam facere si quod | |
| 6755 futurum est non exponat. Si tamen exponeret, vel de pretio | |
| 6756 subtraheret, abundantioris esset virtutis, quamvis ad hoc non | |
| 6757 videatur teneri ex iustitiae debito.</p> | |
| 6758 <br /> | |
| 6759 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 6760 <p title="II-II q. 77 a. 4 arg. 1"><a name="42253"><span class= | |
| 6761 "ref">[42253] IIª-IIae q. 77 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 6762 sic proceditur. Videtur quod non liceat, negotiando, aliquid carius | |
| 6763 vendere quam emere. Dicit enim Chrysostomus, super Matth. XXI, | |
| 6764 <i>quicumque rem comparat ut, integram et immutatam vendendo, | |
| 6765 lucretur, ille est mercator qui de templo Dei eiicitur</i>. Et idem | |
| 6766 dicit Cassiodorus, super illud Psalm., <i>quoniam non cognovi | |
| 6767 litteraturam</i>, vel negotiationem secundum aliam litteram, | |
| 6768 <i>quid, inquit, est aliud negotiatio nisi vilius comparare et | |
| 6769 carius velle distrahere?</i> Et subdit, <i>negotiatores tales | |
| 6770 dominus eiecit de templo</i>. Sed nullus eiicitur de templo nisi | |
| 6771 propter aliquod peccatum. Ergo talis negotiatio est peccatum.</p> | |
| 6772 <p title="II-II q. 77 a. 4 arg. 2"><a name="42254"><span class= | |
| 6773 "ref">[42254] IIª-IIae q. 77 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 6774 contra iustitiam est quod aliquis rem carius vendat quam valeat, | |
| 6775 vel vilius emat, ut ex dictis apparet. Sed ille qui, negotiando, | |
| 6776 rem carius vendit quam emerit, necesse est quod vel vilius emerit | |
| 6777 quam valeat, vel carius vendat. Ergo hoc sine peccato fieri non | |
| 6778 potest.</p> | |
| 6779 <p title="II-II q. 77 a. 4 arg. 3"><a name="42255"><span class= | |
| 6780 "ref">[42255] IIª-IIae q. 77 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 6781 Hieronymus dicit, <i>negotiatorem clericum, ex inope divitem, ex | |
| 6782 ignobili gloriosum, quasi quandam pestem fuge</i>. Non autem | |
| 6783 negotiatio clericis interdicenda esse videtur nisi propter | |
| 6784 peccatum. Ergo negotiando aliquid vilius emere et carius vendere | |
| 6785 est peccatum.</p> | |
| 6786 <p title="II-II q. 77 a. 4 s. c."><a name="42256"><span class= | |
| 6787 "ref">[42256] IIª-IIae q. 77 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 6788 est quod Augustinus dicit, super illud Psalm., <i>quoniam non | |
| 6789 cognovi litteraturam, negotiator avidus acquirendi pro damno | |
| 6790 blasphemat, pro pretiis rerum mentitur et peierat. Sed haec vitia | |
| 6791 hominis sunt, non artis, quae sine his vitiis agi potest</i>. Ergo | |
| 6792 negotiari secundum se non est illicitum.</p> | |
| 6793 <p title="II-II q. 77 a. 4 co."><a name="42257"><span class= | |
| 6794 "ref">[42257] IIª-IIae q. 77 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 6795 dicendum quod ad negotiatores pertinet commutationibus rerum | |
| 6796 insistere. Ut autem philosophus dicit, in I Polit., duplex est | |
| 6797 rerum commutatio. Una quidem quasi naturalis et necessaria, per | |
| 6798 quam scilicet fit commutatio rei ad rem, vel rerum et denariorum, | |
| 6799 propter necessitatem vitae. Et talis commutatio non proprie | |
| 6800 pertinet ad negotiatores, sed magis ad oeconomicos vel politicos, | |
| 6801 qui habent providere vel domui vel civitati de rebus necessariis ad | |
| 6802 vitam. Alia vero commutationis species est vel denariorum ad | |
| 6803 denarios, vel quarumcumque rerum ad denarios, non propter res | |
| 6804 necessarias vitae, sed propter lucrum quaerendum. Et haec quidem | |
| 6805 negotiatio proprie videtur ad negotiatores pertinere. Secundum | |
| 6806 philosophum autem, prima commutatio laudabilis est, quia deservit | |
| 6807 naturali necessitati. Secunda autem iuste vituperatur, quia, | |
| 6808 quantum est de se, deservit cupiditati lucri, quae terminum nescit | |
| 6809 sed in infinitum tendit. Et ideo negotiatio, secundum se | |
| 6810 considerata, quandam turpitudinem habet, inquantum non importat de | |
| 6811 sui ratione finem honestum vel necessarium. Lucrum tamen, quod est | |
| 6812 negotiationis finis, etsi in sui ratione non importet aliquid | |
| 6813 honestum vel necessarium, nihil tamen importat in sui ratione | |
| 6814 vitiosum vel virtuti contrarium. Unde nihil prohibet lucrum | |
| 6815 ordinari ad aliquem finem necessarium, vel etiam honestum. Et sic | |
| 6816 negotiatio licita reddetur. Sicut cum aliquis lucrum moderatum, | |
| 6817 quod negotiando quaerit, ordinat ad domus suae sustentationem, vel | |
| 6818 etiam ad subveniendum indigentibus, vel etiam cum aliquis | |
| 6819 negotiationi intendit propter publicam utilitatem, ne scilicet res | |
| 6820 necessariae ad vitam patriae desint, et lucrum expetit non quasi | |
| 6821 finem, sed quasi stipendium laboris.</p> | |
| 6822 <p title="II-II q. 77 a. 4 ad 1"><a name="42258"><span class= | |
| 6823 "ref">[42258] IIª-IIae q. 77 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 6824 ergo dicendum quod verbum Chrysostomi est intelligendum de | |
| 6825 negotiatione secundum quod ultimum finem in lucro constituit, quod | |
| 6826 praecipue videtur quando aliquis rem non immutatam carius vendit. | |
| 6827 Si enim rem immutatam carius vendat, videtur praemium sui laboris | |
| 6828 accipere. Quamvis et ipsum lucrum possit licite intendi, non sicut | |
| 6829 ultimus finis, sed propter alium finem necessarium vel honestum, ut | |
| 6830 dictum est.</p> | |
| 6831 <p title="II-II q. 77 a. 4 ad 2"><a name="42259"><span class= | |
| 6832 "ref">[42259] IIª-IIae q. 77 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 6833 dicendum quod non quicumque carius vendit aliquid quam emerit, | |
| 6834 negotiatur, sed solum qui ad hoc emit ut carius vendat. Si autem | |
| 6835 emit rem non ut vendat, sed ut teneat, et postmodum propter aliquam | |
| 6836 causam eam vendere velit, non est negotiatio, quamvis carius | |
| 6837 vendat. Potest enim hoc licite facere, vel quia in aliquo rem | |
| 6838 melioravit; vel quia pretium rei est mutatum, secundum diversitatem | |
| 6839 loci vel temporis; vel propter periculum cui se exponit | |
| 6840 transferendo rem de loco ad locum, vel eam ferri faciendo. Et | |
| 6841 secundum hoc, nec emptio nec venditio est iniusta.</p> | |
| 6842 <p title="II-II q. 77 a. 4 ad 3"><a name="42260"><span class= | |
| 6843 "ref">[42260] IIª-IIae q. 77 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 6844 dicendum quod clerici non solum debent abstinere ab his quae sunt | |
| 6845 secundum se mala, sed etiam ab his quae habent speciem mali. Quod | |
| 6846 quidem in negotiatione contingit, tum propter hoc quod est ordinata | |
| 6847 ad lucrum terrenum, cuius clerici debent esse contemptores; tum | |
| 6848 etiam propter frequentia negotiatorum vitia, quia <i>difficiliter | |
| 6849 exuitur negotiator a peccatis labiorum</i>, ut dicitur Eccli. XXVI. | |
| 6850 Est et alia causa, quia negotiatio nimis implicat animum | |
| 6851 saecularibus curis, et per consequens a spiritualibus retrahit, | |
| 6852 unde apostolus dicit, II ad Tim. II, <i>nemo militans Deo implicat | |
| 6853 se negotiis saecularibus</i>. Licet tamen clericis uti prima | |
| 6854 commutationis specie, quae ordinatur ad necessitatem vitae, emendo | |
| 6855 vel vendendo.</p> | |
| 6856 <br /> | |
| 6857 <div class="D">Quaestio 78</div> | |
| 6858 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 6859 <p title="II-II q. 78 pr."><a name="42261"><span class= | |
| 6860 "ref">[42261] IIª-IIae q. 78 pr.</span></a> Deinde | |
| 6861 considerandum est de peccato usurae, quod committitur in mutuis. Et | |
| 6862 circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum sit peccatum accipere | |
| 6863 pecuniam in pretium pro pecunia mutuata, quod est accipere usuram. | |
| 6864 Secundo, utrum liceat pro eodem quamcumque utilitatem accipere | |
| 6865 quasi in recompensationem mutui. Tertio, utrum aliquis restituere | |
| 6866 teneatur id quod de pecunia usuraria iusto lucro lucratus est. | |
| 6867 Quarto, utrum liceat accipere mutuo pecuniam sub usura.</p> | |
| 6868 <br /> | |
| 6869 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 6870 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 1"><a name="42262"><span class= | |
| 6871 "ref">[42262] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum | |
| 6872 sic proceditur. Videtur quod accipere usuram pro pecunia mutuata | |
| 6873 non sit peccatum. Nullus enim peccat ex hoc quod sequitur exemplum | |
| 6874 Christi. Sed dominus de seipso dicit, Luc. XIX, ego veniens cum | |
| 6875 usuris exegissem illam, scilicet pecuniam mutuatam. Ergo non est | |
| 6876 peccatum accipere usuram pro mutuo pecuniae.</p> | |
| 6877 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 2"><a name="42263"><span class= | |
| 6878 "ref">[42263] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 6879 sicut dicitur in Psalm., <i>lex domini immaculata</i>, quia | |
| 6880 scilicet peccatum prohibet. Sed in lege divina conceditur aliqua | |
| 6881 usura, secundum illud Deut. XXIII, <i>non faenerabis fratri tuo ad | |
| 6882 usuram pecuniam, nec fruges nec quamlibet aliam rem, sed | |
| 6883 alieno</i>. Et, quod plus est, etiam in praemium repromittitur pro | |
| 6884 lege servata, secundum illud Deut. XXVIII, <i>faenerabis gentibus | |
| 6885 multis; et ipse a nullo faenus accipies</i>. Ergo accipere usuram | |
| 6886 non est peccatum.</p> | |
| 6887 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 3"><a name="42264"><span class= | |
| 6888 "ref">[42264] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 6889 in rebus humanis determinatur iustitia per leges civiles. Sed | |
| 6890 secundum eas conceditur usuras accipere. Ergo videtur non esse | |
| 6891 illicitum.</p> | |
| 6892 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 4"><a name="42265"><span class= | |
| 6893 "ref">[42265] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 6894 praetermittere consilia non obligat ad peccatum. Sed Luc. VI inter | |
| 6895 alia consilia ponitur, <i>date mutuum, nihil inde sperantes</i>. | |
| 6896 Ergo accipere usuram non est peccatum.</p> | |
| 6897 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 5"><a name="42266"><span class= | |
| 6898 "ref">[42266] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, | |
| 6899 pretium accipere quo eo quod quis facere non tenetur, non videtur | |
| 6900 esse secundum se peccatum. Sed non in quolibet casu tenetur | |
| 6901 pecuniam habens eam proximo mutuare. Ergo licet ei aliquando pro | |
| 6902 mutuo accipere pretium.</p> | |
| 6903 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 6"><a name="42267"><span class= | |
| 6904 "ref">[42267] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, | |
| 6905 argentum monetatum, et in vasa formatum, non differt specie. Sed | |
| 6906 licet accipere pretium pro vasis argenteis accommodatis. Ergo etiam | |
| 6907 licet accipere pretium pro mutuo argenti monetati. Usura ergo non | |
| 6908 est secundum se peccatum.</p> | |
| 6909 <p title="II-II q. 78 a. 1 arg. 7"><a name="42268"><span class= | |
| 6910 "ref">[42268] IIª-IIae q. 78 a. 1 arg. 7</span></a> Praeterea, | |
| 6911 quilibet potest licite accipere rem quam ei dominus rei voluntarie | |
| 6912 tradit. Sed ille qui accipit mutuum voluntarie tradit usuram. Ergo | |
| 6913 ille qui mutuat licite potest accipere.</p> | |
| 6914 <p title="II-II q. 78 a. 1 s. c."><a name="42269"><span class= | |
| 6915 "ref">[42269] IIª-IIae q. 78 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 6916 est quod dicitur Exod. XXII, <i>si pecuniam mutuam dederis populo | |
| 6917 meo pauperi qui habitat tecum, non urgebis eum quasi exactor, nec | |
| 6918 usuris opprimes</i>.</p> | |
| 6919 <p title="II-II q. 78 a. 1 co."><a name="42270"><span class= | |
| 6920 "ref">[42270] IIª-IIae q. 78 a. 1 co.</span></a> Respondeo | |
| 6921 dicendum quod accipere usuram pro pecunia mutuata est secundum se | |
| 6922 iniustum, quia venditur id quod non est, per quod manifeste | |
| 6923 inaequalitas constituitur, quae iustitiae contrariatur. Ad cuius | |
| 6924 evidentiam, sciendum est quod quaedam res sunt quarum usus est | |
| 6925 ipsarum rerum consumptio, sicut vinum consumimus eo utendo ad | |
| 6926 potum, et triticum consumimus eo utendo ad cibum. Unde in talibus | |
| 6927 non debet seorsum computari usus rei a re ipsa, sed cuicumque | |
| 6928 conceditur usus, ex hoc ipso conceditur res. Et propter hoc in | |
| 6929 talibus per mutuum transfertur dominium. Si quis ergo seorsum | |
| 6930 vellet vendere vinum et seorsum vellet vendere usum vini, venderet | |
| 6931 eandem rem bis, vel venderet id quod non est. Unde manifeste per | |
| 6932 iniustitiam peccaret. Et simili ratione, iniustitiam committit qui | |
| 6933 mutuat vinum aut triticum petens sibi duas recompensationes, unam | |
| 6934 quidem restitutionem aequalis rei, aliam vero pretium usus, quod | |
| 6935 usura dicitur. Quaedam vero sunt quorum usus non est ipsa rei | |
| 6936 consumptio, sicut usus domus est inhabitatio, non autem dissipatio. | |
| 6937 Et ideo in talibus seorsum potest utrumque concedi, puta cum | |
| 6938 aliquis tradit alteri dominium domus, reservato sibi usu ad aliquod | |
| 6939 tempus; vel e converso cum quis concedit alicui usum domus, | |
| 6940 reservato sibi eius dominio. Et propter hoc licite potest homo | |
| 6941 accipere pretium pro usu domus, et praeter hoc petere domum | |
| 6942 commodatam, sicut patet in conductione et locatione domus. Pecunia | |
| 6943 autem, secundum philosophum, in V Ethic. et in I Polit., | |
| 6944 principaliter est inventa ad commutationes faciendas, et ita | |
| 6945 proprius et principalis pecuniae usus est ipsius consumptio sive | |
| 6946 distractio, secundum quod in commutationes expenditur. Et propter | |
| 6947 hoc secundum se est illicitum pro usu pecuniae mutuatae accipere | |
| 6948 pretium, quod dicitur usura. Et sicut alia iniuste acquisita | |
| 6949 tenetur homo restituere, ita pecuniam quam per usuram accepit.</p> | |
| 6950 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 1"><a name="42271"><span class= | |
| 6951 "ref">[42271] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 6952 ergo dicendum quod usura ibi metaphorice accipitur pro | |
| 6953 superexcrescentia bonorum spiritualium, quam exigit Deus volens ut | |
| 6954 in bonis acceptis ab eo semper proficiamus. Quod est ad utilitatem | |
| 6955 nostram, non eius.</p> | |
| 6956 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 2"><a name="42272"><span class= | |
| 6957 "ref">[42272] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 6958 dicendum quod Iudaeis prohibitum fuit accipere usuram a fratribus | |
| 6959 suis, scilicet Iudaeis, per quod datur intelligi quod accipere | |
| 6960 usuram a quocumque homine est simpliciter malum; debemus enim omnem | |
| 6961 hominem habere quasi proximum et fratrem, praecipue in statu | |
| 6962 Evangelii, ad quod omnes vocantur. Unde in Psalm. absolute dicitur, | |
| 6963 <i>qui pecuniam suam non dedit ad usuram</i>; et Ezech. XVIII, | |
| 6964 <i>qui usuram non acceperit</i>. Quod autem ab extraneis usuram | |
| 6965 acciperent, non fuit eis concessum quasi licitum, sed permissum ad | |
| 6966 maius malum vitandum, ne scilicet a Iudaeis, Deum colentibus, | |
| 6967 usuras acciperent, propter avaritiam, cui dediti erant, ut habetur | |
| 6968 Isaiae LVI. Quod autem in praemium promittitur, faenerabis gentibus | |
| 6969 multis etc., faenus ibi large accipitur pro mutuo, sicut et Eccli. | |
| 6970 XXIX dicitur, multi non causa nequitiae non faenerati sunt, idest | |
| 6971 non mutuaverunt. Promittitur ergo in praemium Iudaeis abundantia | |
| 6972 divitiarum, ex qua contingit quod aliis mutuare possint.</p> | |
| 6973 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 3"><a name="42273"><span class= | |
| 6974 "ref">[42273] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 6975 dicendum quod leges humanae dimittunt aliqua peccata impunita | |
| 6976 propter conditiones hominum imperfectorum, in quibus multae | |
| 6977 utilitates impedirentur si omnia peccata districte prohiberentur | |
| 6978 poenis adhibitis. Et ideo usuras lex humana concessit, non quasi | |
| 6979 existimans eas esse secundum iustitiam, sed ne impedirentur | |
| 6980 utilitates multorum. Unde in ipso iure civili dicitur quod <i>res | |
| 6981 quae usu consumuntur neque ratione naturali neque civili recipiunt | |
| 6982 usumfructum, et quod senatus non fecit earum rerum usumfructum, nec | |
| 6983 enim poterat; sed quasi usumfructum constituit</i>, concedens | |
| 6984 scilicet usuras. Et philosophus, naturali ratione ductus, dicit, in | |
| 6985 I Polit., quod <i>usuraria acquisitio pecuniarum est maxime praeter | |
| 6986 naturam</i>.</p> | |
| 6987 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 4"><a name="42274"><span class= | |
| 6988 "ref">[42274] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 6989 dicendum quod dare mutuum non semper tenetur homo, et ideo quantum | |
| 6990 ad hoc ponitur inter consilia. Sed quod homo lucrum de mutuo non | |
| 6991 quaerat, hoc cadit sub ratione praecepti. Potest tamen dici | |
| 6992 consilium per comparationem ad dicta Pharisaeorum, qui putabant | |
| 6993 usuram aliquam esse licitam, sicut et dilectio inimicorum est | |
| 6994 consilium. Vel loquitur ibi non de spe usurarii lucri, sed de spe | |
| 6995 quae ponitur in homine. Non enim debemus mutuum dare, vel | |
| 6996 quodcumque bonum facere, propter spem hominis, sed propter spem | |
| 6997 Dei.</p> | |
| 6998 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 5"><a name="42275"><span class= | |
| 6999 "ref">[42275] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 7000 dicendum quod ille qui mutuare non tenetur recompensationem potest | |
| 7001 accipere eius quod fecit, sed non amplius debet exigere. | |
| 7002 Recompensatur autem sibi secundum aequalitatem iustitiae si tantum | |
| 7003 ei reddatur quantum mutuavit. Unde si amplius exigat pro usufructu | |
| 7004 rei quae alium usum non habet nisi consumptionem substantiae, | |
| 7005 exigit pretium eius quod non est. Et ita est iniusta exactio.</p> | |
| 7006 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 6"><a name="42276"><span class= | |
| 7007 "ref">[42276] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum | |
| 7008 dicendum quod usus principalis vasorum argenteorum non est ipsa | |
| 7009 eorum consumptio, et ideo usus eorum potest vendi licite, servato | |
| 7010 dominio rei. Usus autem principalis pecuniae argenteae est | |
| 7011 distractio pecuniae in commutationes. Unde non licet eius usum | |
| 7012 vendere cum hoc quod aliquis velit eius restitutionem quod mutuo | |
| 7013 dedit. Sciendum tamen quod secundarius usus argenteorum vasorum | |
| 7014 posset esse commutatio. Et talem usum eorum vendere non liceret. Et | |
| 7015 similiter potest esse aliquis alius secundarius usus pecuniae | |
| 7016 argenteae, ut puta si quis concederet pecuniam signatam ad | |
| 7017 ostentationem, vel ad ponendum loco pignoris. Et talem usum | |
| 7018 pecuniae licite homo vendere potest.</p> | |
| 7019 <p title="II-II q. 78 a. 1 ad 7"><a name="42277"><span class= | |
| 7020 "ref">[42277] IIª-IIae q. 78 a. 1 ad 7</span></a> Ad septimum | |
| 7021 dicendum quod ille qui dat usuram non simpliciter voluntarie dat, | |
| 7022 sed cum quadam necessitate, inquantum indiget pecuniam accipere | |
| 7023 mutuo, quam ille qui habet non vult sine usura mutuare.</p> | |
| 7024 <br /> | |
| 7025 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 7026 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 1"><a name="42278"><span class= | |
| 7027 "ref">[42278] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 1</span></a> Ad | |
| 7028 secundum sic proceditur. Videtur quod aliquis possit pro pecunia | |
| 7029 mutuata aliquam aliam commoditatem expetere. Unusquisque enim | |
| 7030 licite potest suae indemnitati consulere. Sed quandoque damnum | |
| 7031 aliquis patitur ex hoc quod pecuniam mutuat. Ergo licitum est ei, | |
| 7032 supra pecuniam mutuatam, aliquid aliud pro damno expetere, vel | |
| 7033 etiam exigere.</p> | |
| 7034 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 2"><a name="42279"><span class= | |
| 7035 "ref">[42279] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 7036 unusquisque tenetur ex quodam debito honestatis aliquid | |
| 7037 recompensare ei qui sibi gratiam fecit, ut dicitur in V Ethic. Sed | |
| 7038 ille qui alicui in necessitate constituto pecuniam mutuat, gratiam | |
| 7039 facit, unde et gratiarum actio ei debetur. Ergo ille qui recipit | |
| 7040 tenetur naturali debito aliquid recompensare. Sed non videtur esse | |
| 7041 illicitum obligare se ad aliquid ad quod quis ex naturali iure | |
| 7042 tenetur. Ergo non videtur esse illicitum si aliquis, pecuniam | |
| 7043 alteri mutuans, in obligationem deducat aliquam | |
| 7044 recompensationem.</p> | |
| 7045 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 3"><a name="42280"><span class= | |
| 7046 "ref">[42280] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 7047 sicut est quoddam munus a manu, ita est munus a lingua, et ab | |
| 7048 obsequio, ut dicit Glossa Isaiae XXXIII, <i>beatus qui excutit | |
| 7049 manus suas ab omni munere</i>. Sed licet accipere servitium, vel | |
| 7050 etiam laudem, ab eo cui quis pecuniam mutuavit. Ergo, pari ratione, | |
| 7051 licet quodcumque aliud munus accipere.</p> | |
| 7052 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 4"><a name="42281"><span class= | |
| 7053 "ref">[42281] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 7054 eadem videtur esse comparatio dati ad datum et mutuati ad mutuatum. | |
| 7055 Sed licet pecuniam accipere pro alia pecunia data. Ergo licet | |
| 7056 accipere recompensationem alterius mutui pro pecunia mutuata.</p> | |
| 7057 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 5"><a name="42282"><span class= | |
| 7058 "ref">[42282] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea, | |
| 7059 magis a se pecuniam alienat qui, eam mutuando, dominium transfert, | |
| 7060 quam qui eam mercatori vel artifici committit. Sed licet lucrum | |
| 7061 accipere de pecunia commissa mercatori vel artifici. Ergo licet | |
| 7062 etiam lucrum accipere de pecunia mutuata.</p> | |
| 7063 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 6"><a name="42283"><span class= | |
| 7064 "ref">[42283] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea, | |
| 7065 pro pecunia mutuata potest homo pignus accipere, cuius usus posset | |
| 7066 aliquo pretio vendi, sicut cum impignoratur ager vel domus quae | |
| 7067 inhabitatur. Ergo licet aliquod lucrum habere de pecunia | |
| 7068 mutuata.</p> | |
| 7069 <p title="II-II q. 78 a. 2 arg. 7"><a name="42284"><span class= | |
| 7070 "ref">[42284] IIª-IIae q. 78 a. 2 arg. 7</span></a> Praeterea, | |
| 7071 contingit quandoque quod aliquis carius vendit res suas ratione | |
| 7072 mutui; aut vilius emit quod est alterius; vel etiam pro dilatione | |
| 7073 pretium auget, vel pro acceleratione diminuit, in quibus omnibus | |
| 7074 videtur aliqua recompensatio fieri quasi pro mutuo pecuniae. Hoc | |
| 7075 autem non manifeste apparet illicitum. Ergo videtur licitum esse | |
| 7076 aliquod commodum de pecunia mutuata expectare, vel etiam | |
| 7077 exigere.</p> | |
| 7078 <p title="II-II q. 78 a. 2 s. c."><a name="42285"><span class= | |
| 7079 "ref">[42285] IIª-IIae q. 78 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra | |
| 7080 est quod Ezech. XVIII dicitur, inter alia quae ad virum iustum | |
| 7081 requiruntur, <i>usuram et superabundantiam non acceperit</i>.</p> | |
| 7082 <p title="II-II q. 78 a. 2 co."><a name="42286"><span class= | |
| 7083 "ref">[42286] IIª-IIae q. 78 a. 2 co.</span></a> Respondeo | |
| 7084 dicendum quod, secundum philosophum, in IV Ethic., omne illud pro | |
| 7085 pecunia habetur cuius pretium potest pecunia mensurari. Et ideo | |
| 7086 sicut si aliquis pro pecunia mutuata, vel quacumque alia re quae ex | |
| 7087 ipso usu consumitur, pecuniam accipit ex pacto tacito vel expresso, | |
| 7088 peccat contra iustitiam, ut dictum est; ita etiam quicumque ex | |
| 7089 pacto tacito vel expresso quodcumque aliud acceperit cuius pretium | |
| 7090 pecunia mensurari potest, simile peccatum incurrit. Si vero | |
| 7091 accipiat aliquid huiusmodi non quasi exigens, nec quasi ex aliqua | |
| 7092 obligatione tacita vel expressa, sed sicut gratuitum donum, non | |
| 7093 peccat, quia etiam antequam pecuniam mutuasset, licite poterat | |
| 7094 aliquod donum gratis accipere, nec peioris conditionis efficitur | |
| 7095 per hoc quod mutuavit. Recompensationem vero eorum quae pecunia non | |
| 7096 mensurantur licet pro mutuo exigere, puta benevolentiam et amorem | |
| 7097 eius qui mutuavit, vel aliquid huiusmodi.</p> | |
| 7098 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 1"><a name="42287"><span class= | |
| 7099 "ref">[42287] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 7100 ergo dicendum quod ille qui mutuum dat potest absque peccato in | |
| 7101 pactum deducere cum eo qui mutuum accipit recompensationem damni | |
| 7102 per quod subtrahitur sibi aliquid quod debet habere, hoc enim non | |
| 7103 est vendere usum pecuniae, sed damnum vitare. Et potest esse quod | |
| 7104 accipiens mutuum maius damnum evitet quam dans incurret, unde | |
| 7105 accipiens mutuum cum sua utilitate damnum alterius recompensat. | |
| 7106 Recompensationem vero damni quod consideratur in hoc quod de | |
| 7107 pecunia non lucratur, non potest in pactum deducere, quia non debet | |
| 7108 vendere id quod nondum habet et potest impediri multipliciter ab | |
| 7109 habendo.</p> | |
| 7110 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 2"><a name="42288"><span class= | |
| 7111 "ref">[42288] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 7112 dicendum quod recompensatio alicuius beneficii dupliciter fieri | |
| 7113 potest. Uno quidem modo, ex debito iustitiae, ad quod aliquis ex | |
| 7114 certo pacto obligari potest. Et hoc debitum attenditur secundum | |
| 7115 quantitatem beneficii quod quis accepit. Et ideo ille qui accipit | |
| 7116 mutuum pecuniae, vel cuiuscumque similis rei cuius usus est eius | |
| 7117 consumptio, non tenetur ad plus recompensandum quam mutuo | |
| 7118 acceperit. Unde contra iustitiam est si ad plus reddendum | |
| 7119 obligetur. Alio modo tenetur aliquis ad recompensandum beneficium | |
| 7120 ex debito amicitiae, in quo magis consideratur affectus ex quo | |
| 7121 aliquis beneficium contulit quam etiam quantitas eius quod fecit. | |
| 7122 Et tali debito non competit civilis obligatio, per quam inducitur | |
| 7123 quaedam necessitas, ut non spontanea recompensatio fiat.</p> | |
| 7124 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 3"><a name="42289"><span class= | |
| 7125 "ref">[42289] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 7126 dicendum quod si aliquis ex pecunia mutuata expectet vel exigat, | |
| 7127 quasi per obligationem pacti taciti vel expressi, recompensationem | |
| 7128 muneris ab obsequio vel lingua, perinde est ac si expectaret vel | |
| 7129 exigeret munus a manu, quia utrumque pecunia aestimari potest, ut | |
| 7130 patet in his qui locant operas suas, quas manu vel lingua exercent. | |
| 7131 Si vero munus ab obsequio vel lingua non quasi ex obligatione rei | |
| 7132 exhibeat, sed ex benevolentia, quae sub aestimatione pecuniae non | |
| 7133 cadit, licet hoc accipere et exigere et expectare.</p> | |
| 7134 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 4"><a name="42290"><span class= | |
| 7135 "ref">[42290] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 7136 dicendum quod pecunia non potest vendi pro pecunia ampliori quam | |
| 7137 sit quantitas pecuniae mutuatae, quae restituenda est, nec ibi | |
| 7138 aliquid est exigendum aut expectandum nisi benevolentiae affectus, | |
| 7139 qui sub aestimatione pecuniae non cadit, ex quo potest procedere | |
| 7140 spontanea mutuatio. Repugnat autem ei obligatio ad mutuum in | |
| 7141 posterum faciendum, quia etiam talis obligatio pecunia aestimari | |
| 7142 posset. Et ideo licet simul mutuanti unum aliquid aliud mutuare, | |
| 7143 non autem licet eum obligare ad mutuum in posterum faciendum.</p> | |
| 7144 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 5"><a name="42291"><span class= | |
| 7145 "ref">[42291] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 7146 dicendum quod ille qui mutuat pecuniam transfert dominium pecuniae | |
| 7147 in eum cui mutuat. Unde ille cui pecunia mutuatur sub suo periculo | |
| 7148 tenet eam, et tenetur integre restituere. Unde non debet amplius | |
| 7149 exigere ille qui mutuavit. Sed ille qui committit pecuniam suam vel | |
| 7150 mercatori vel artifici per modum societatis cuiusdam, non transfert | |
| 7151 dominium pecuniae suae in illum, sed remanet eius, ita quod cum | |
| 7152 periculo ipsius mercator de ea negotiatur vel artifex operatur. Et | |
| 7153 ideo licite potest partem lucri inde provenientis expetere, tanquam | |
| 7154 de re sua.</p> | |
| 7155 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 6"><a name="42292"><span class= | |
| 7156 "ref">[42292] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 6</span></a> Ad sextum | |
| 7157 dicendum quod si quis pro pecunia sibi mutuata obliget rem aliquam | |
| 7158 cuius usus pretio aestimari potest, debet usum illius rei ille qui | |
| 7159 mutuavit computare in restitutionem eius quod mutuavit. Alioquin, | |
| 7160 si usum illius rei quasi gratis sibi superaddi velit, idem est ac | |
| 7161 si pecuniam acciperet pro mutuo, quod est usurarium, nisi forte | |
| 7162 esset talis res cuius usus sine pretio soleat concedi inter amicos, | |
| 7163 sicut patet de libro accommodato.</p> | |
| 7164 <p title="II-II q. 78 a. 2 ad 7"><a name="42293"><span class= | |
| 7165 "ref">[42293] IIª-IIae q. 78 a. 2 ad 7</span></a> Ad septimum | |
| 7166 dicendum quod si aliquis carius velit vendere res suas quam sit | |
| 7167 iustum pretium, ut de pecunia solvenda emptorem expectet, usura | |
| 7168 manifeste committitur, quia huiusmodi expectatio pretii solvendi | |
| 7169 habet rationem mutui; unde quidquid ultra iustum pretium pro | |
| 7170 huiusmodi expectatione exigitur, est quasi pretium mutui, quod | |
| 7171 pertinet ad rationem usurae. Similiter etiam si quis emptor velit | |
| 7172 rem emere vilius quam sit iustum pretium, eo quod pecuniam ante | |
| 7173 solvit quam possit ei tradi, est peccatum usurae, quia etiam ista | |
| 7174 anticipatio solutionis pecuniae habet mutui rationem, cuius quoddam | |
| 7175 pretium est quod diminuitur de iusto pretio rei emptae. Si vero | |
| 7176 aliquis de iusto pretio velit diminuere ut pecuniam prius habeat, | |
| 7177 non peccat peccato usurae.</p> | |
| 7178 <br /> | |
| 7179 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 7180 <p title="II-II q. 78 a. 3 arg. 1"><a name="42294"><span class= | |
| 7181 "ref">[42294] IIª-IIae q. 78 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium | |
| 7182 sic proceditur. Videtur quod quidquid aliquis de pecunia usuraria | |
| 7183 lucratus fuerit, reddere teneatur. Dicit enim apostolus, ad Rom. | |
| 7184 XI, <i>si radix sancta, et rami</i>. Ergo, eadem ratione, si radix | |
| 7185 infecta, et rami. Sed radix fuit usuraria. Ergo et quidquid ex ea | |
| 7186 acquisitum est, est usurarium. Ergo tenetur ad restitutionem | |
| 7187 illius.</p> | |
| 7188 <p title="II-II q. 78 a. 3 arg. 2"><a name="42295"><span class= | |
| 7189 "ref">[42295] IIª-IIae q. 78 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 7190 sicut dicitur extra, de usuris, in illa decretali, <i>cum tu sicut | |
| 7191 asseris, possessiones quae de usuris sunt comparatae debent vendi, | |
| 7192 et ipsarum pretia his a quibus sunt extorta restitui</i>. Ergo, | |
| 7193 eadem ratione, quidquid aliud ex pecunia usuraria acquiritur debet | |
| 7194 restitui.</p> | |
| 7195 <p title="II-II q. 78 a. 3 arg. 3"><a name="42296"><span class= | |
| 7196 "ref">[42296] IIª-IIae q. 78 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 7197 illud quod aliquis emit de pecunia usuraria debetur sibi ratione | |
| 7198 pecuniae quam dedit. Non ergo habet maius ius in re quam acquisivit | |
| 7199 quam in pecunia quam dedit. Sed pecuniam usurariam tenebatur | |
| 7200 restituere. Ergo et illud quod ex ea acquirit tenetur | |
| 7201 restituere.</p> | |
| 7202 <p title="II-II q. 78 a. 3 s. c."><a name="42297"><span class= | |
| 7203 "ref">[42297] IIª-IIae q. 78 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 7204 quilibet potest licite tenere id quod legitime acquisivit. Sed id | |
| 7205 quod acquiritur per pecuniam usurariam interdum legitime | |
| 7206 acquiritur. Ergo licite potest retineri.</p> | |
| 7207 <p title="II-II q. 78 a. 3 co."><a name="42298"><span class= | |
| 7208 "ref">[42298] IIª-IIae q. 78 a. 3 co.</span></a> Respondeo | |
| 7209 dicendum quod, sicut supra dictum est, res quaedam sunt quarum usus | |
| 7210 est ipsarum rerum consumptio, quae non habent usumfructum, secundum | |
| 7211 iura. Et ideo si talia fuerint per usuram extorta, puta denarii, | |
| 7212 triticum, vinum aut aliquid huiusmodi, non tenetur homo ad | |
| 7213 restituendum nisi id quod accepit, quia id quod de tali re est | |
| 7214 acquisitum non est fructus huius rei, sed humanae industriae. Nisi | |
| 7215 forte per detentionem talis rei alter sit damnificatus, amittendo | |
| 7216 aliquid de bonis suis, tunc enim tenetur ad recompensationem | |
| 7217 nocumenti. Quaedam vero res sunt quarum usus non est earum | |
| 7218 consumptio, et talia habent usumfructum, sicut domus et ager et | |
| 7219 alia huiusmodi. Et ideo si quis domum alterius vel agrum per usuram | |
| 7220 extorsisset, non solum teneretur restituere domum vel agrum, sed | |
| 7221 etiam fructus inde perceptos, quia sunt fructus rerum quarum alius | |
| 7222 est dominus, et ideo ei debentur.</p> | |
| 7223 <p title="II-II q. 78 a. 3 ad 1"><a name="42299"><span class= | |
| 7224 "ref">[42299] IIª-IIae q. 78 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 7225 ergo dicendum quod radix non solum habet rationem materiae, sicut | |
| 7226 pecunia usuraria, sed habet etiam aliqualiter rationem causae | |
| 7227 activae, inquantum administrat nutrimentum. Et ideo non est | |
| 7228 simile.</p> | |
| 7229 <p title="II-II q. 78 a. 3 ad 2"><a name="42300"><span class= | |
| 7230 "ref">[42300] IIª-IIae q. 78 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 7231 dicendum quod possessiones quae de usuris sunt comparatae non sunt | |
| 7232 eorum quorum fuerunt usurae, sed illorum qui eas emerunt. Sunt | |
| 7233 tamen obligatae illis a quibus fuerunt usurae acceptae, sicut et | |
| 7234 alia bona usurarii. Et ideo non praecipitur quod assignentur illae | |
| 7235 possessiones his a quibus fuerunt acceptae usurae, quia forte plus | |
| 7236 valent quam usurae quas dederunt, sed praecipitur quod vendantur | |
| 7237 possessiones et earum pretia restituantur, scilicet secundum | |
| 7238 quantitatem usurae acceptae.</p> | |
| 7239 <p title="II-II q. 78 a. 3 ad 3"><a name="42301"><span class= | |
| 7240 "ref">[42301] IIª-IIae q. 78 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 7241 dicendum quod illud quod acquiritur de pecunia usuraria debetur | |
| 7242 quidem acquirenti propter pecuniam usurariam datam sicut propter | |
| 7243 causam instrumentalem, sed propter suam industriam sicut propter | |
| 7244 causam principalem. Et ideo plus iuris habet in re acquisita de | |
| 7245 pecunia usuraria quam in ipsa pecunia usuraria.</p> | |
| 7246 <br /> | |
| 7247 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 7248 <p title="II-II q. 78 a. 4 arg. 1"><a name="42302"><span class= | |
| 7249 "ref">[42302] IIª-IIae q. 78 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum | |
| 7250 sic proceditur. Videtur quod non liceat pecuniam accipere mutuo sub | |
| 7251 usura. Dicit enim apostolus, Rom. I, quod <i>digni sunt morte non | |
| 7252 solum qui faciunt peccata, sed etiam qui consentiunt | |
| 7253 facientibus</i>. Sed ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris | |
| 7254 consentit usurario in suo peccato, et praebet ei occasionem | |
| 7255 peccandi. Ergo etiam ipse peccat.</p> | |
| 7256 <p title="II-II q. 78 a. 4 arg. 2"><a name="42303"><span class= | |
| 7257 "ref">[42303] IIª-IIae q. 78 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 7258 pro nullo commodo temporali debet aliquis alteri quamcumque | |
| 7259 occasionem praebere peccandi, hoc enim pertinet ad rationem | |
| 7260 scandali activi, quod semper est peccatum, ut supra dictum est. Sed | |
| 7261 ille qui petit mutuum ab usurario expresse dat ei occasionem | |
| 7262 peccandi. Ergo pro nullo commodo temporali excusatur.</p> | |
| 7263 <p title="II-II q. 78 a. 4 arg. 3"><a name="42304"><span class= | |
| 7264 "ref">[42304] IIª-IIae q. 78 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 7265 non minor videtur esse necessitas quandoque deponendi pecuniam suam | |
| 7266 apud usurarium quam mutuum accipiendi ab ipso. Sed deponere | |
| 7267 pecuniam apud usurarium videtur esse omnino illicitum, sicut | |
| 7268 illicitum esset deponere gladium apud furiosum, vel virginem | |
| 7269 committere luxurioso, seu cibum guloso. Ergo neque licitum est | |
| 7270 accipere mutuum ab usurario.</p> | |
| 7271 <p title="II-II q. 78 a. 4 s. c."><a name="42305"><span class= | |
| 7272 "ref">[42305] IIª-IIae q. 78 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 7273 ille qui iniuriam patitur non peccat, secundum philosophum, in V | |
| 7274 Ethic., unde iustitia non est media inter duo vitia, ut ibidem | |
| 7275 dicitur. Sed usurarius peccat inquantum facit iniustitiam | |
| 7276 accipienti mutuum sub usuris. Ergo ille qui accipit mutuum sub | |
| 7277 usuris non peccat.</p> | |
| 7278 <p title="II-II q. 78 a. 4 co."><a name="42306"><span class= | |
| 7279 "ref">[42306] IIª-IIae q. 78 a. 4 co.</span></a> Respondeo | |
| 7280 dicendum quod inducere hominem ad peccandum nullo modo licet, uti | |
| 7281 tamen peccato alterius ad bonum licitum est, quia et Deus utitur | |
| 7282 omnibus peccatis ad aliquod bonum, ex quolibet enim malo elicit | |
| 7283 aliquod bonum, ut dicitur in Enchiridio. Et ideo Augustinus | |
| 7284 Publicolae quaerenti utrum liceret uti iuramento eius qui per | |
| 7285 falsos deos iurat, in quo manifeste peccat eis reverentiam divinam | |
| 7286 adhibens, respondit quod <i>qui utitur fide illius qui per falsos | |
| 7287 deos iurat, non ad malum sed ad bonum, non peccato illius se | |
| 7288 sociat, quo per Daemonia iuravit, sed pacto bono eius, quo fidem | |
| 7289 servavit</i>. Si tamen induceret eum ad iurandum per falsos deos, | |
| 7290 peccaret. Ita etiam in proposito dicendum est quod nullo modo licet | |
| 7291 inducere aliquem ad mutuandum sub usuris, licet tamen ab eo qui hoc | |
| 7292 paratus est facere et usuras exercet, mutuum accipere sub usuris, | |
| 7293 propter aliquod bonum, quod est subventio suae necessitatis vel | |
| 7294 alterius. Sicut etiam licet ei qui incidit in latrones manifestare | |
| 7295 bona quae habet, quae latrones diripiendo peccant, ad hoc quod non | |
| 7296 occidatur, exemplo decem virorum qui dixerunt ad Ismahel, <i>noli | |
| 7297 occidere nos, quia habemus thesaurum in agro</i>, ut dicitur Ierem. | |
| 7298 XLI.</p> | |
| 7299 <p title="II-II q. 78 a. 4 ad 1"><a name="42307"><span class= | |
| 7300 "ref">[42307] IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum | |
| 7301 ergo dicendum quod ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris non | |
| 7302 consentit in peccatum usurarii, sed utitur eo. Nec placet ei | |
| 7303 usurarum acceptio, sed mutuatio, quae est bona.</p> | |
| 7304 <p title="II-II q. 78 a. 4 ad 2"><a name="42308"><span class= | |
| 7305 "ref">[42308] IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 7306 dicendum quod ille qui accipit pecuniam mutuo sub usuris non dat | |
| 7307 usurario occasionem usuras accipiendi, sed mutuandi, ipse autem | |
| 7308 usurarius sumit occasionem peccandi ex malitia cordis sui. Unde | |
| 7309 scandalum passivum est ex parte sua, non autem activum ex parte | |
| 7310 petentis mutuum. Nec tamen propter huiusmodi scandalum passivum | |
| 7311 debet alius a mutuo petendo desistere, si indigeat, quia huiusmodi | |
| 7312 passivum scandalum non provenit ex infirmitate vel ignorantia, sed | |
| 7313 ex malitia.</p> | |
| 7314 <p title="II-II q. 78 a. 4 ad 3"><a name="42309"><span class= | |
| 7315 "ref">[42309] IIª-IIae q. 78 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 7316 dicendum quod si quis committeret pecuniam suam usurario non | |
| 7317 habenti alias unde usuras exerceret; vel hac intentione committeret | |
| 7318 ut inde copiosius per usuram lucraretur; daret materiam peccanti. | |
| 7319 Unde et ipse esset particeps culpae. Si autem aliquis usurario | |
| 7320 alias habenti unde usuras exerceat, pecuniam suam committat ut | |
| 7321 tutius servetur, non peccat, sed utitur homine peccatore ad | |
| 7322 bonum.</p> | |
| 7323 <div class="centro"><br /> | |
| 7324 <p><a href="sth3057.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 7325 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 7326 <a href="sth3079.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 7327 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 7328 <br /> | |
| 7329 <hr /> | |
| 7330 <br /> | |
| 7331 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 7332 hanc editionem<br /> | |
| 7333 Iura omnia asservantur<br /> | |
| 7334 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" | |
| 7335 style="text-decoration=none">49644264</a></address> | |
| 7336 </div> | |
| 7337 </body> | |
| 7338 </html> |
