comparison summa/latin/sth2001.html @ 28:544e12f679ad

convert to xml
author ht
date Tue, 24 Nov 2009 19:27:32 +0000
parents 4006eb4882de
children d777cc3962f2
comparison
equal deleted inserted replaced
27:c16124ac5890 28:544e12f679ad
1 <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/REC-html40/loose.dtd"> 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
2 <HTML LANG="LA"> 2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
3 <HEAD> 3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
4 <META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=ISO-8859-1"> 4 <head>
5 <META HTTP-EQUIV="Content-Style-Type" CONTENT="text/css"> 5 <meta name="generator" content=
6 <META HTTP-EQUIV="Content-Script-Type" CONTENT="text/javascript"> 6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" />
7 <META NAME="keywords" CONTENT="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"> 7 <meta http-equiv="Content-Type" content=
8 <META NAME="language" CONTENT="Latin"> 8 "text/html; charset=us-ascii" />
9 <META NAME="security" CONTENT="public"> 9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
10 <META NAME="owner" CONTENT="ealarcon@unav.es"> 10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
11 <META NAME="author" CONTENT="Enrique Alarc&oacute;n"> 11 <meta name="keywords" content=
12 <META NAME="abstract" CONTENT=""> 12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" />
13 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="screen" HREF="vscreen.css" TYPE="text/css"> 13 <meta name="language" content="Latin" />
14 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="print" HREF="vprint.css" TYPE="text/css"> 14 <meta name="security" content="public" />
15 <TITLE>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, I&ordf;-IIae q. 1-5</TITLE> 15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
16 </HEAD> 16 <meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
17 <BODY> 17 <meta name="abstract" content="" />
18 <A HREF="http://www.corpusthomisticum.org/"><DIV CLASS="tres">CORPUS THOMISTICUM</DIV></A> 18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
19 <DIV CLASS="uno">Sancti Thomae de Aquino</DIV> 19 "text/css" />
20 <DIV CLASS="uno">Summa Theologiae</DIV> 20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
21 <DIV CLASS="dos">prima pars secundae partis a quaestione I ad quaestionem V</DIV> 21 "text/css" />
22 <BR> 22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, I&ordf;-IIae q.
23 <DIV CLASS="centro"> 23 1-5</title>
24 <TABLE ALIGN="center" SUMMARY="Imago"> 24 </head>
25 <TR> 25 <body>
26 <TH><IMG SRC="icons/fugit190.jpg" WIDTH="275" HEIGHT="190" BORDER="0" ALT="Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)" ALIGN="middle"></TH> 26 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a>
27 </TR> 27 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div>
28 </TABLE> 28 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
29 <BR> 29 <div class="uno">Summa Theologiae</div>
30 <SPAN CLASS="tres">Textum Leoninum Romae 1891 editum<BR>ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<BR>denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<BR><BR></SPAN> 30 <div class="dos">prima pars secundae partis a quaestione I ad
31 <BR><HR><BR> 31 quaestionem V</div>
32 <P> 32 <br />
33 <A HREF="sth2000.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> 33 <div class="centro">
34 &nbsp; 34 <table align="center" summary="Imago">
35 <A HREF="sth2006.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> 35 <tr>
36 </P> 36 <th><img src="icons/fugit190.jpg" width="275" height="190" border=
37 <SCRIPT LANGUAGE="JavaScript" TYPE="text/javascript"> 37 "0" alt=
38 "Thomas de Aquino a Filippino Lippi depictus (Cappella Carafa, S. Maria sopra Minerva, Roma)"
39 align="middle" /></th>
40 </tr>
41 </table>
42 <br />
43 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1891 editum<br />
44 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
45 magneticas<br />
46 denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
47 <br /></span><br />
48 <hr />
49 <br />
50 <p><a href="sth2000.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
51 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
52 <a href="sth2006.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
53 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
54 <script language="JavaScript" type="text/javascript">
55 //<![CDATA[
38 <!-- 56 <!--
39 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 57 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
40 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} 58 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
41 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); 59 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
42 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); 60 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
379 document.write('<OPTION VALUE="#33736">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 s. c.'); 397 document.write('<OPTION VALUE="#33736">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 s. c.');
380 document.write('<OPTION VALUE="#33737">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 co.'); 398 document.write('<OPTION VALUE="#33737">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 co.');
381 document.write('<OPTION VALUE="#33738">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 1'); 399 document.write('<OPTION VALUE="#33738">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 1');
382 document.write('<OPTION VALUE="#33739">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 2'); 400 document.write('<OPTION VALUE="#33739">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 2');
383 document.write('<OPTION VALUE="#33740">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 3'); 401 document.write('<OPTION VALUE="#33740">I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 3');
384 document.write('</SELECT>'); 402 document.write('<\/SELECT>');
385 document.write('<BR><BR>'); 403 document.write('<BR><BR>');
386 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); 404 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
387 document.write('</FORM>'); 405 document.write('<\/FORM>');
388 // --> 406 // -->
389 </SCRIPT> 407 //]]>
390 <BR><HR><BR> 408 </script><br />
391 </DIV> 409 <hr />
392 <DIV CLASS="D">Quaestio 1</DIV> 410 <br /></div>
393 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 411 <div class="D">Quaestio 1</div>
394 <P TITLE="I-II q. 1 pr."><A NAME="33405"><SPAN CLASS="ref">[33405] I&ordf;-IIae q. 1 pr. </SPAN></A>Ubi primo considerandum occurrit de ultimo fine humanae vitae; et deinde de his per quae homo ad hunc finem pervenire potest, vel ab eo deviare, ex fine enim oportet accipere rationes eorum quae ordinantur ad finem. Et quia ultimus finis humanae vitae ponitur esse beatitudo, oportet primo considerare de ultimo fine in communi; deinde de beatitudine. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum hominis sit agere propter finem. Secundo, utrum hoc sit proprium rationalis naturae. Tertio, utrum actus hominis recipiant speciem a fine. Quarto, utrum sit aliquis ultimus finis humanae vitae. Quinto, utrum unius hominis possint esse plures ultimi fines. Sexto, utrum homo ordinet omnia in ultimum finem. Septimo, utrum idem sit finis ultimus omnium hominum. Octavo, utrum in illo ultimo fine omnes aliae creaturae conveniant.</P> 412 <div class="G">Prooemium</div>
395 <BR> 413 <p title="I-II q. 1 pr."><a name="33405"><span class="ref">[33405]
396 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 414 I&ordf;-IIae q. 1 pr.</span></a> Ubi primo considerandum occurrit
397 <P TITLE="I-II q. 1 a. 1 arg. 1"><A NAME="33406"><SPAN CLASS="ref">[33406] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod homini non conveniat agere propter finem. Causa enim naturaliter prior est. Sed finis habet rationem ultimi, ut ipsum nomen sonat. Ergo finis non habet rationem causae. Sed propter illud agit homo, quod est causa actionis, cum haec praepositio propter designet habitudinem causae. Ergo homini non convenit agere propter finem.</P> 415 de ultimo fine humanae vitae; et deinde de his per quae homo ad
398 <P TITLE="I-II q. 1 a. 1 arg. 2"><A NAME="33407"><SPAN CLASS="ref">[33407] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud quod est ultimus finis, non est propter finem. Sed in quibusdam actiones sunt ultimus finis; ut patet per philosophum in I Ethic. Ergo non omnia homo agit propter finem.</P> 416 hunc finem pervenire potest, vel ab eo deviare, ex fine enim
399 <P TITLE="I-II q. 1 a. 1 arg. 3"><A NAME="33408"><SPAN CLASS="ref">[33408] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, tunc videtur homo agere propter finem, quando deliberat. Sed multa homo agit absque deliberatione, de quibus etiam quandoque nihil cogitat; sicut cum aliquis movet pedem vel manum aliis intentus, vel fricat barbam. Non ergo homo omnia agit propter finem.</P> 417 oportet accipere rationes eorum quae ordinantur ad finem. Et quia
400 <P TITLE="I-II q. 1 a. 1 s. c."><A NAME="33409"><SPAN CLASS="ref">[33409] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, omnia quae sunt in aliquo genere, derivantur a principio illius generis. Sed finis est principium in operabilibus ab homine; ut patet per philosophum in II Physic. Ergo homini convenit omnia agere propter finem.</P> 418 ultimus finis humanae vitae ponitur esse beatitudo, oportet primo
401 <P TITLE="I-II q. 1 a. 1 co."><A NAME="33410"><SPAN CLASS="ref">[33410] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod actionum quae ab homine aguntur, illae solae proprie dicuntur humanae, quae sunt propriae hominis inquantum est homo. Differt autem homo ab aliis irrationalibus creaturis in hoc, quod est suorum actuum dominus. Unde illae solae actiones vocantur proprie humanae, quarum homo est dominus. Est autem homo dominus suorum actuum per rationem et voluntatem, unde et liberum arbitrium esse dicitur facultas voluntatis et rationis. Illae ergo actiones proprie humanae dicuntur, quae ex voluntate deliberata procedunt. Si quae autem aliae actiones homini conveniant, possunt dici quidem hominis actiones; sed non proprie humanae, cum non sint hominis inquantum est homo. Manifestum est autem quod omnes actiones quae procedunt ab aliqua potentia, causantur ab ea secundum rationem sui obiecti. Obiectum autem voluntatis est finis et bonum. Unde oportet quod omnes actiones humanae propter finem sint.</P> 419 considerare de ultimo fine in communi; deinde de beatitudine. Circa
402 <P TITLE="I-II q. 1 a. 1 ad 1"><A NAME="33411"><SPAN CLASS="ref">[33411] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod finis, etsi sit postremus in executione, est tamen primus in intentione agentis. Et hoc modo habet rationem causae.</P> 420 primum quaeruntur octo. Primo, utrum hominis sit agere propter
403 <P TITLE="I-II q. 1 a. 1 ad 2"><A NAME="33412"><SPAN CLASS="ref">[33412] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, si qua actio humana sit ultimus finis, oportet eam esse voluntariam, alias non esset humana, ut dictum est. Actio autem aliqua dupliciter dicitur voluntaria, uno modo, quia imperatur a voluntate, sicut ambulare vel loqui; alio modo, quia elicitur a voluntate, sicut ipsum velle. Impossibile autem est quod ipse actus a voluntate elicitus sit ultimus finis. Nam obiectum voluntatis est finis, sicut obiectum visus est color, unde sicut impossibile est quod primum visibile sit ipsum videre, quia omne videre est alicuius obiecti visibilis; ita impossibile est quod primum appetibile, quod est finis, sit ipsum velle. Unde relinquitur quod, si qua actio humana sit ultimus finis, quod ipsa sit imperata a voluntate. Et ita ibi aliqua actio hominis, ad minus ipsum velle, est propter finem. Quidquid ergo homo faciat, verum est dicere quod homo agit propter finem, etiam agendo actionem quae est ultimus finis.</P> 421 finem. Secundo, utrum hoc sit proprium rationalis naturae. Tertio,
404 <P TITLE="I-II q. 1 a. 1 ad 3"><A NAME="33413"><SPAN CLASS="ref">[33413] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod huiusmodi actiones non sunt proprie humanae, quia non procedunt ex deliberatione rationis, quae est proprium principium humanorum actuum. Et ideo habent quidem finem imaginatum, non autem per rationem praestitutum.</P> 422 utrum actus hominis recipiant speciem a fine. Quarto, utrum sit
405 <BR> 423 aliquis ultimus finis humanae vitae. Quinto, utrum unius hominis
406 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 424 possint esse plures ultimi fines. Sexto, utrum homo ordinet omnia
407 <P TITLE="I-II q. 1 a. 2 arg. 1"><A NAME="33414"><SPAN CLASS="ref">[33414] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod agere propter finem sit proprium rationalis naturae. Homo enim, cuius est agere propter finem, nunquam agit propter finem ignotum. Sed multa sunt quae non cognoscunt finem, vel quia omnino carent cognitione, sicut creaturae insensibiles; vel quia non apprehendunt rationem finis, sicut bruta animalia. Videtur ergo proprium esse rationalis naturae agere propter finem.</P> 425 in ultimum finem. Septimo, utrum idem sit finis ultimus omnium
408 <P TITLE="I-II q. 1 a. 2 arg. 2"><A NAME="33415"><SPAN CLASS="ref">[33415] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, agere propter finem est ordinare suam actionem ad finem. Sed hoc est rationis opus. Ergo non convenit his quae ratione carent.</P> 426 hominum. Octavo, utrum in illo ultimo fine omnes aliae creaturae
409 <P TITLE="I-II q. 1 a. 2 arg. 3"><A NAME="33416"><SPAN CLASS="ref">[33416] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, bonum et finis est obiectum voluntatis. Sed voluntas in ratione est, ut dicitur in III de anima. Ergo agere propter finem non est nisi rationalis naturae.</P> 427 conveniant.</p>
410 <P TITLE="I-II q. 1 a. 2 s. c."><A NAME="33417"><SPAN CLASS="ref">[33417] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus probat in II Physic., quod <I>non solum intellectus, sed etiam natura agit propter finem</I>.</P> 428 <br />
411 <P TITLE="I-II q. 1 a. 2 co."><A NAME="33418"><SPAN CLASS="ref">[33418] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod omnia agentia necesse est agere propter finem. Causarum enim ad invicem ordinatarum, si prima subtrahatur, necesse est alias subtrahi. Prima autem inter omnes causas est causa finalis. Cuius ratio est, quia materia non consequitur formam nisi secundum quod movetur ab agente, nihil enim reducit se de potentia in actum. Agens autem non movet nisi ex intentione finis. Si enim agens non esset determinatum ad aliquem effectum, non magis ageret hoc quam illud, ad hoc ergo quod determinatum effectum producat, necesse est quod determinetur ad aliquid certum, quod habet rationem finis. Haec autem determinatio, sicut in rationali natura fit per rationalem appetitum, qui dicitur voluntas; ita in aliis fit per inclinationem naturalem, quae dicitur appetitus naturalis. Tamen considerandum est quod aliquid sua actione vel motu tendit ad finem dupliciter, uno modo, sicut seipsum ad finem movens, ut homo; alio modo, sicut ab alio motum ad finem, sicut sagitta tendit ad determinatum finem ex hoc quod movetur a sagittante, qui suam actionem dirigit in finem. Illa ergo quae rationem habent, seipsa movent ad finem, quia habent dominium suorum actuum per liberum arbitrium, quod est facultas voluntatis et rationis. Illa vero quae ratione carent, tendunt in finem per naturalem inclinationem, quasi ab alio mota, non autem a seipsis, cum non cognoscant rationem finis, et ideo nihil in finem ordinare possunt, sed solum in finem ab alio ordinantur. Nam tota irrationalis natura comparatur ad Deum sicut instrumentum ad agens principale, ut supra habitum est. Et ideo proprium est naturae rationalis ut tendat in finem quasi se agens vel ducens ad finem, naturae vero irrationalis, quasi ab alio acta vel ducta, sive in finem apprehensum, sicut bruta animalia, sive in finem non apprehensum, sicut ea quae omnino cognitione carent.</P> 429 <div class="E">Articulus 1</div>
412 <P TITLE="I-II q. 1 a. 2 ad 1"><A NAME="33419"><SPAN CLASS="ref">[33419] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod homo, quando per seipsum agit propter finem, cognoscit finem, sed quando ab alio agitur vel ducitur, puta cum agit ad imperium alterius, vel cum movetur altero impellente, non est necessarium quod cognoscat finem. Et ita est in creaturis irrationalibus.</P> 430 <p title="I-II q. 1 a. 1 arg. 1"><a name="33406"><span class=
413 <P TITLE="I-II q. 1 a. 2 ad 2"><A NAME="33420"><SPAN CLASS="ref">[33420] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ordinare in finem est eius quod seipsum agit in finem. Eius vero quod ab alio in finem agitur, est ordinari in finem. Quod potest esse irrationalis naturae, sed ab aliquo rationem habente.</P> 431 "ref">[33406] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
414 <P TITLE="I-II q. 1 a. 2 ad 3"><A NAME="33421"><SPAN CLASS="ref">[33421] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod obiectum voluntatis est finis et bonum in universali. Unde non potest esse voluntas in his quae carent ratione et intellectu, cum non possint apprehendere universale, sed est in eis appetitus naturalis vel sensitivus, determinatus ad aliquod bonum particulare. Manifestum autem est quod particulares causae moventur a causa universali, sicut rector civitatis, qui intendit bonum commune, movet suo imperio omnia particularia officia civitatis. Et ideo necesse est quod omnia quae carent ratione, moveantur in fines particulares ab aliqua voluntate rationali, quae se extendit in bonum universale, scilicet a voluntate divina.</P> 432 sic proceditur. Videtur quod homini non conveniat agere propter
415 <BR> 433 finem. Causa enim naturaliter prior est. Sed finis habet rationem
416 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 434 ultimi, ut ipsum nomen sonat. Ergo finis non habet rationem causae.
417 <P TITLE="I-II q. 1 a. 3 arg. 1"><A NAME="33422"><SPAN CLASS="ref">[33422] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod actus humani non recipiant speciem a fine. Finis enim est causa extrinseca. Sed unumquodque habet speciem ab aliquo principio intrinseco. Ergo actus humani non recipiunt speciem a fine.</P> 435 Sed propter illud agit homo, quod est causa actionis, cum haec
418 <P TITLE="I-II q. 1 a. 3 arg. 2"><A NAME="33423"><SPAN CLASS="ref">[33423] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud quod dat speciem, oportet esse prius. Sed finis est posterior in esse. Ergo actus humanus non habet speciem a fine.</P> 436 praepositio propter designet habitudinem causae. Ergo homini non
419 <P TITLE="I-II q. 1 a. 3 arg. 3"><A NAME="33424"><SPAN CLASS="ref">[33424] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, idem non potest esse nisi in una specie. Sed eundem numero actum contingit ordinari ad diversos fines. Ergo finis non dat speciem actibus humanis.</P> 437 convenit agere propter finem.</p>
420 <P TITLE="I-II q. 1 a. 3 s. c."><A NAME="33425"><SPAN CLASS="ref">[33425] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicit Augustinus, in libro de moribus Ecclesiae et Manichaeorum, <I>secundum quod finis est culpabilis vel laudabilis, secundum hoc sunt opera nostra culpabilia vel laudabilia</I>.</P> 438 <p title="I-II q. 1 a. 1 arg. 2"><a name="33407"><span class=
421 <P TITLE="I-II q. 1 a. 3 co."><A NAME="33426"><SPAN CLASS="ref">[33426] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod unumquodque sortitur speciem secundum actum, et non secundum potentiam, unde ea quae sunt composita ex materia et forma, constituuntur in suis speciebus per proprias formas. Et hoc etiam considerandum est in motibus propriis. Cum enim motus quodammodo distinguatur per actionem et passionem, utrumque horum ab actu speciem sortitur, actio quidem ab actu qui est principium agendi; passio vero ab actu qui est terminus motus. Unde calefactio actio nihil aliud est quam motio quaedam a calore procedens, calefactio vero passio nihil aliud est quam motus ad calorem, definitio autem manifestat rationem speciei. Et utroque modo actus humani, sive considerentur per modum actionum, sive per modum passionum, a fine speciem sortiuntur. Utroque enim modo possunt considerari actus humani, eo quod homo movet seipsum, et movetur a seipso. Dictum est autem supra quod actus dicuntur humani, inquantum procedunt a voluntate deliberata. Obiectum autem voluntatis est bonum et finis. Et ideo manifestum est quod principium humanorum actuum, inquantum sunt humani, est finis. Et similiter est terminus eorundem, nam id ad quod terminatur actus humanus, est id quod voluntas intendit tanquam finem; sicut in agentibus naturalibus forma generati est conformis formae generantis. Et quia, ut Ambrosius dicit, super Lucam, <I>mores proprie dicuntur humani</I>, actus morales proprie speciem sortiuntur ex fine, nam idem sunt actus morales et actus humani.</P> 439 "ref">[33407] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
422 <P TITLE="I-II q. 1 a. 3 ad 1"><A NAME="33427"><SPAN CLASS="ref">[33427] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod finis non est omnino aliquid extrinsecum ab actu, quia comparatur ad actum ut principium vel terminus; et hoc ipsum est de ratione actus, ut scilicet sit ab aliquo, quantum ad actionem, et ut sit ad aliquid, quantum ad passionem.</P> 440 illud quod est ultimus finis, non est propter finem. Sed in
423 <P TITLE="I-II q. 1 a. 3 ad 2"><A NAME="33428"><SPAN CLASS="ref">[33428] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod finis secundum quod est prior in intentione, ut dictum est, secundum hoc pertinet ad voluntatem. Et hoc modo dat speciem actui humano sive morali.</P> 441 quibusdam actiones sunt ultimus finis; ut patet per philosophum in
424 <P TITLE="I-II q. 1 a. 3 ad 3"><A NAME="33429"><SPAN CLASS="ref">[33429] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod idem actus numero, secundum quod semel egreditur ab agente, non ordinatur nisi ad unum finem proximum, a quo habet speciem, sed potest ordinari ad plures fines remotos, quorum unus est finis alterius. Possibile tamen est quod unus actus secundum speciem naturae, ordinetur ad diversos fines voluntatis, sicut hoc ipsum quod est occidere hominem, quod est idem secundum speciem naturae, potest ordinari sicut in finem ad conservationem iustitiae, et ad satisfaciendum irae. Et ex hoc erunt diversi actus secundum speciem moris, quia uno modo erit actus virtutis, alio modo erit actus vitii. Non enim motus recipit speciem ab eo quod est terminus per accidens, sed solum ab eo quod est terminus per se. Fines autem morales accidunt rei naturali; et e converso ratio naturalis finis accidit morali. Et ideo nihil prohibet actus qui sunt iidem secundum speciem naturae, esse diversos secundum speciem moris, et e converso.</P> 442 I Ethic. Ergo non omnia homo agit propter finem.</p>
425 <BR> 443 <p title="I-II q. 1 a. 1 arg. 3"><a name="33408"><span class=
426 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 444 "ref">[33408] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
427 <P TITLE="I-II q. 1 a. 4 arg. 1"><A NAME="33430"><SPAN CLASS="ref">[33430] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod non sit aliquis ultimus finis humanae vitae, sed procedatur in finibus in infinitum. Bonum enim, secundum suam rationem, est diffusivum sui; ut patet per Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Si ergo quod procedit ex bono, ipsum etiam est bonum, oportet quod illud bonum diffundat aliud bonum, et sic processus boni est in infinitum. Sed bonum habet rationem finis. Ergo in finibus est processus in infinitum.</P> 445 tunc videtur homo agere propter finem, quando deliberat. Sed multa
428 <P TITLE="I-II q. 1 a. 4 arg. 2"><A NAME="33431"><SPAN CLASS="ref">[33431] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ea quae sunt rationis, in infinitum multiplicari possunt, unde et mathematicae quantitates in infinitum augentur. Species etiam numerorum propter hoc sunt infinitae, quia, dato quolibet numero, ratio alium maiorem excogitare potest. Sed desiderium finis sequitur apprehensionem rationis. Ergo videtur quod etiam in finibus procedatur in infinitum.</P> 446 homo agit absque deliberatione, de quibus etiam quandoque nihil
429 <P TITLE="I-II q. 1 a. 4 arg. 3"><A NAME="33432"><SPAN CLASS="ref">[33432] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, bonum et finis est obiectum voluntatis. Sed voluntas infinities potest reflecti supra seipsam, possum enim velle aliquid, et velle me velle illud, et sic in infinitum. Ergo in finibus humanae voluntatis proceditur in infinitum, et non est aliquis ultimus finis humanae voluntatis.</P> 447 cogitat; sicut cum aliquis movet pedem vel manum aliis intentus,
430 <P TITLE="I-II q. 1 a. 4 s. c."><A NAME="33433"><SPAN CLASS="ref">[33433] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, II Metaphys., quod <I>qui infinitum faciunt, auferunt naturam boni</I>. Sed bonum est quod habet rationem finis. Ergo contra rationem finis est quod procedatur in infinitum. Necesse est ergo ponere unum ultimum finem.</P> 448 vel fricat barbam. Non ergo homo omnia agit propter finem.</p>
431 <P TITLE="I-II q. 1 a. 4 co."><A NAME="33434"><SPAN CLASS="ref">[33434] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, per se loquendo, impossibile est in finibus procedere in infinitum, ex quacumque parte. In omnibus enim quae per se habent ordinem ad invicem, oportet quod, remoto primo, removeantur ea quae sunt ad primum. Unde philosophus probat, in VIII Physic., quod non est possibile in causis moventibus procedere in infinitum, quia iam non esset primum movens, quo subtracto alia movere non possunt, cum non moveant nisi per hoc quod moventur a primo movente. In finibus autem invenitur duplex ordo, scilicet ordo intentionis, et ordo executionis, et in utroque ordine oportet esse aliquid primum. Id enim quod est primum in ordine intentionis est quasi principium movens appetitum, unde, subtracto principio, appetitus a nullo moveretur. Id autem quod est principium in executione, est unde incipit operatio, unde, isto principio subtracto, nullus inciperet aliquid operari. Principium autem intentionis est ultimus finis, principium autem executionis est primum eorum quae sunt ad finem. Sic ergo ex neutra parte possibile est in infinitum procedere, quia si non esset ultimus finis, nihil appeteretur, nec aliqua actio terminaretur, nec etiam quiesceret intentio agentis; si autem non esset primum in his quae sunt ad finem, nullus inciperet aliquid operari, nec terminaretur consilium, sed in infinitum procederet. Ea vero quae non habent ordinem per se, sed per accidens sibi invicem coniunguntur, nihil prohibet infinitatem habere, causae enim per accidens indeterminatae sunt. Et hoc etiam modo contingit esse infinitatem per accidens in finibus, et in his quae sunt ad finem.</P> 449 <p title="I-II q. 1 a. 1 s. c."><a name="33409"><span class=
432 <P TITLE="I-II q. 1 a. 4 ad 1"><A NAME="33435"><SPAN CLASS="ref">[33435] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod de ratione boni est quod aliquid ab ipso effluat, non tamen quod ipsum ab alio procedat. Et ideo, cum bonum habeat rationem finis, et primum bonum sit ultimus finis, ratio ista non probat quod non sit ultimus finis; sed quod a fine primo supposito procedatur in infinitum inferius versus ea quae sunt ad finem. Et hoc quidem competeret, si consideraretur sola virtus primi boni, quae est infinita. Sed quia primum bonum habet diffusionem secundum intellectum, cuius est secundum aliquam certam formam profluere in causata; aliquis certus modus adhibetur bonorum effluxui a primo bono, a quo omnia alia bona participant virtutem diffusivam. Et ideo diffusio bonorum non procedit in infinitum, sed, sicut dicitur Sap. XI, Deus omnia disposuit in numero, pondere et mensura.</P> 450 "ref">[33409] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra,
433 <P TITLE="I-II q. 1 a. 4 ad 2"><A NAME="33436"><SPAN CLASS="ref">[33436] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod in his quae sunt per se, ratio incipit a principiis naturaliter notis, et ad aliquem terminum progreditur. Unde philosophus probat, in I Poster., quod in demonstrationibus non est processus in infinitum, quia in demonstrationibus attenditur ordo aliquorum per se ad invicem connexorum, et non per accidens. In his autem quae per accidens connectuntur, nihil prohibet rationem in infinitum procedere. Accidit autem quantitati aut numero praeexistenti, inquantum huiusmodi, quod ei addatur quantitas aut unitas. Unde in huiusmodi nihil prohibet rationem procedere in infinitum.</P> 451 omnia quae sunt in aliquo genere, derivantur a principio illius
434 <P TITLE="I-II q. 1 a. 4 ad 3"><A NAME="33437"><SPAN CLASS="ref">[33437] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod illa multiplicatio actuum voluntatis reflexae supra seipsam, per accidens se habet ad ordinem finium. Quod patet ex hoc, quod circa unum et eundem finem indifferenter semel vel pluries supra seipsam voluntas reflectitur.</P> 452 generis. Sed finis est principium in operabilibus ab homine; ut
435 <BR> 453 patet per philosophum in II Physic. Ergo homini convenit omnia
436 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 454 agere propter finem.</p>
437 <P TITLE="I-II q. 1 a. 5 arg. 1"><A NAME="33438"><SPAN CLASS="ref">[33438] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod possibile sit voluntatem unius hominis in plura ferri simul, sicut in ultimos fines. Dicit enim Augustinus, XIX de Civ. Dei, quod quidam ultimum hominis finem posuerunt in quatuor, scilicet <I>in voluptate, in quiete, in primis naturae, et in virtute</I>. Haec autem manifeste sunt plura. Ergo unus homo potest constituere ultimum finem suae voluntatis in multis.</P> 455 <p title="I-II q. 1 a. 1 co."><a name="33410"><span class=
438 <P TITLE="I-II q. 1 a. 5 arg. 2"><A NAME="33439"><SPAN CLASS="ref">[33439] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ea quae non opponuntur ad invicem, se invicem non excludunt. Sed multa inveniuntur in rebus quae sibi invicem non opponuntur. Ergo si unum ponatur ultimus finis voluntatis, non propter hoc alia excluduntur.</P> 456 "ref">[33410] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 co.</span></a> Respondeo
439 <P TITLE="I-II q. 1 a. 5 arg. 3"><A NAME="33440"><SPAN CLASS="ref">[33440] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, voluntas per hoc quod constituit ultimum finem in aliquo, suam liberam potentiam non amittit. Sed antequam constitueret ultimum finem suum in illo, puta in voluptate, poterat constituere finem suum ultimum in alio, puta in divitiis. Ergo etiam postquam constituit aliquis ultimum finem suae voluntatis in voluptate, potest simul constituere ultimum finem in divitiis. Ergo possibile est voluntatem unius hominis simul ferri in diversa, sicut in ultimos fines.</P> 457 dicendum quod actionum quae ab homine aguntur, illae solae proprie
440 <P TITLE="I-II q. 1 a. 5 s. c."><A NAME="33441"><SPAN CLASS="ref">[33441] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra, illud in quo quiescit aliquis sicut in ultimo fine, hominis affectui dominatur, quia ex eo totius vitae suae regulas accipit. Unde de gulosis dicitur Philipp. III, <I>quorum Deus venter est</I>, quia scilicet constituunt ultimum finem in deliciis ventris. Sed sicut dicitur Matth. VI, <I>nemo potest duobus dominis servire</I>, ad invicem scilicet non ordinatis. Ergo impossibile est esse plures ultimos fines unius hominis ad invicem non ordinatos.</P> 458 dicuntur humanae, quae sunt propriae hominis inquantum est homo.
441 <P TITLE="I-II q. 1 a. 5 co."><A NAME="33442"><SPAN CLASS="ref">[33442] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod impossibile est quod voluntas unius hominis simul se habeat ad diversa, sicut ad ultimos fines. Cuius ratio potest triplex assignari. Prima est quia, cum unumquodque appetat suam perfectionem, illud appetit aliquis ut ultimum finem, quod appetit, ut bonum perfectum et completivum sui ipsius. Unde Augustinus dicit, XIX de Civ. Dei, <I>finem boni nunc dicimus, non quod consumatur ut non sit, sed quod perficiatur ut plenum sit</I>. Oportet igitur quod ultimus finis ita impleat totum hominis appetitum, quod nihil extra ipsum appetendum relinquatur. Quod esse non potest, si aliquid extraneum ad ipsius perfectionem requiratur. Unde non potest esse quod in duo sic tendat appetitus, ac si utrumque sit bonum perfectum ipsius. Secunda ratio est quia, sicut in processu rationis principium est id quod naturaliter cognoscitur, ita in processu rationalis appetitus, qui est voluntas, oportet esse principium id quod naturaliter desideratur. Hoc autem oportet esse unum, quia natura non tendit nisi ad unum. Principium autem in processu rationalis appetitus est ultimus finis. Unde oportet id in quod tendit voluntas sub ratione ultimi finis, esse unum. Tertia ratio est quia, cum actiones voluntarie ex fine speciem sortiantur, sicut supra habitum est, oportet quod a fine ultimo, qui est communis, sortiantur rationem generis, sicut et naturalia ponuntur in genere secundum formalem rationem communem. Cum igitur omnia appetibilia voluntatis, inquantum huiusmodi, sint unius generis, oportet ultimum finem esse unum. Et praecipue quia in quolibet genere est unum primum principium, ultimus autem finis habet rationem primi principii, ut dictum est. Sicut autem se habet ultimus finis hominis simpliciter ad totum humanum genus, ita se habet ultimus finis huius hominis ad hunc hominem. Unde oportet quod, sicut omnium hominum est naturaliter unus finis ultimus, ita huius hominis voluntas in uno ultimo fine statuatur.</P> 459 Differt autem homo ab aliis irrationalibus creaturis in hoc, quod
442 <P TITLE="I-II q. 1 a. 5 ad 1"><A NAME="33443"><SPAN CLASS="ref">[33443] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod omnia illa plura accipiebantur in ratione unius boni perfecti ex his constituti, ab his qui in eis ultimum finem ponebant.</P> 460 est suorum actuum dominus. Unde illae solae actiones vocantur
443 <P TITLE="I-II q. 1 a. 5 ad 2"><A NAME="33444"><SPAN CLASS="ref">[33444] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, etsi plura accipi possint quae ad invicem oppositionem non habeant, tamen bono perfecto opponitur quod sit aliquid de perfectione rei extra ipsum.</P> 461 proprie humanae, quarum homo est dominus. Est autem homo dominus
444 <P TITLE="I-II q. 1 a. 5 ad 3"><A NAME="33445"><SPAN CLASS="ref">[33445] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod potestas voluntatis non habet ut faciat opposita esse simul. Quod contingeret, si tenderet in plura disparata sicut in ultimos fines, ut ex dictis patet.</P> 462 suorum actuum per rationem et voluntatem, unde et liberum arbitrium
445 <BR> 463 esse dicitur facultas voluntatis et rationis. Illae ergo actiones
446 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 464 proprie humanae dicuntur, quae ex voluntate deliberata procedunt.
447 <P TITLE="I-II q. 1 a. 6 arg. 1"><A NAME="33446"><SPAN CLASS="ref">[33446] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod non omnia quaecumque homo vult, propter ultimum finem velit. Ea enim quae ad finem ultimum ordinantur, seriosa dicuntur, quasi utilia. Sed iocosa a seriis distinguuntur. Ergo ea quae homo iocose agit, non ordinat in ultimum finem.</P> 465 Si quae autem aliae actiones homini conveniant, possunt dici quidem
448 <P TITLE="I-II q. 1 a. 6 arg. 2"><A NAME="33447"><SPAN CLASS="ref">[33447] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in principio Metaphys., quod scientiae speculativae propter seipsas quaeruntur. Nec tamen potest dici quod quaelibet earum sit ultimus finis. Ergo non omnia quae homo appetit, appetit propter ultimum finem.</P> 466 hominis actiones; sed non proprie humanae, cum non sint hominis
449 <P TITLE="I-II q. 1 a. 6 arg. 3"><A NAME="33448"><SPAN CLASS="ref">[33448] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quicumque ordinat aliquid in finem aliquem, cogitat de illo fine. Sed non semper homo cogitat de ultimo fine in omni eo quod appetit aut facit. Non ergo omnia homo appetit aut facit propter ultimum finem.</P> 467 inquantum est homo. Manifestum est autem quod omnes actiones quae
450 <P TITLE="I-II q. 1 a. 6 s. c."><A NAME="33449"><SPAN CLASS="ref">[33449] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicit Augustinus, XIX de Civ. Dei, <I>illud est finis boni nostri, propter quod amantur cetera, illud autem propter seipsum</I>.</P> 468 procedunt ab aliqua potentia, causantur ab ea secundum rationem sui
451 <P TITLE="I-II q. 1 a. 6 co."><A NAME="33450"><SPAN CLASS="ref">[33450] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est quod omnia quae homo appetit, appetat propter ultimum finem. Et hoc apparet duplici ratione. Primo quidem, quia quidquid homo appetit, appetit sub ratione boni. Quod quidem si non appetitur ut bonum perfectum, quod est ultimus finis, necesse est ut appetatur ut tendens in bonum perfectum, quia semper inchoatio alicuius ordinatur ad consummationem ipsius; sicut patet tam in his quae fiunt a natura, quam in his quae fiunt ab arte. Et ideo omnis inchoatio perfectionis ordinatur in perfectionem consummatam, quae est per ultimum finem. Secundo, quia ultimus finis hoc modo se habet in movendo appetitum, sicut se habet in aliis motionibus primum movens. Manifestum est autem quod causae secundae moventes non movent nisi secundum quod moventur a primo movente. Unde secunda appetibilia non movent appetitum nisi in ordine ad primum appetibile, quod est ultimus finis.</P> 469 obiecti. Obiectum autem voluntatis est finis et bonum. Unde oportet
452 <P TITLE="I-II q. 1 a. 6 ad 1"><A NAME="33451"><SPAN CLASS="ref">[33451] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod actiones ludicrae non ordinantur ad aliquem finem extrinsecum; sed tamen ordinantur ad bonum ipsius ludentis, prout sunt delectantes vel requiem praestantes. Bonum autem consummatum hominis est ultimus finis eius.</P> 470 quod omnes actiones humanae propter finem sint.</p>
453 <P TITLE="I-II q. 1 a. 6 ad 2"><A NAME="33452"><SPAN CLASS="ref">[33452] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Et similiter dicendum ad secundum, de scientia speculativa; quae appetitur ut bonum quoddam speculantis, quod comprehenditur sub bono completo et perfecto, quod est ultimus finis.</P> 471 <p title="I-II q. 1 a. 1 ad 1"><a name="33411"><span class=
454 <P TITLE="I-II q. 1 a. 6 ad 3"><A NAME="33453"><SPAN CLASS="ref">[33453] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod non oportet ut semper aliquis cogitet de ultimo fine, quandocumque aliquid appetit vel operatur, sed virtus primae intentionis, quae est respectu ultimi finis, manet in quolibet appetitu cuiuscumque rei, etiam si de ultimo fine actu non cogitetur. Sicut non oportet quod qui vadit per viam, in quolibet passu cogitet de fine.</P> 472 "ref">[33411] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
455 <BR> 473 dicendum quod finis, etsi sit postremus in executione, est tamen
456 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 474 primus in intentione agentis. Et hoc modo habet rationem
457 <P TITLE="I-II q. 1 a. 7 arg. 1"><A NAME="33454"><SPAN CLASS="ref">[33454] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod non omnium hominum sit unus finis ultimus. Maxime enim videtur hominis ultimus finis esse incommutabile bonum. Sed quidam avertuntur ab incommutabili bono, peccando. Non ergo omnium hominum est unus ultimus finis.</P> 475 causae.</p>
458 <P TITLE="I-II q. 1 a. 7 arg. 2"><A NAME="33455"><SPAN CLASS="ref">[33455] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, secundum ultimum finem tota vita hominis regulatur. Si igitur esset unus ultimus finis omnium hominum, sequeretur quod in hominibus non essent diversa studia vivendi. Quod patet esse falsum.</P> 476 <p title="I-II q. 1 a. 1 ad 2"><a name="33412"><span class=
459 <P TITLE="I-II q. 1 a. 7 arg. 3"><A NAME="33456"><SPAN CLASS="ref">[33456] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, finis est actionis terminus. Actiones autem sunt singularium. Homines autem, etsi conveniant in natura speciei, tamen differunt secundum ea quae ad individua pertinent. Non ergo omnium hominum est unus ultimus finis.</P> 477 "ref">[33412] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
460 <P TITLE="I-II q. 1 a. 7 s. c."><A NAME="33457"><SPAN CLASS="ref">[33457] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, XIII de Trin., quod omnes homines conveniunt in appetendo ultimum finem, qui est beatitudo.</P> 478 dicendum quod, si qua actio humana sit ultimus finis, oportet eam
461 <P TITLE="I-II q. 1 a. 7 co."><A NAME="33458"><SPAN CLASS="ref">[33458] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod de ultimo fine possumus loqui dupliciter, uno modo, secundum rationem ultimi finis; alio modo, secundum id in quo finis ultimi ratio invenitur. Quantum igitur ad rationem ultimi finis, omnes conveniunt in appetitu finis ultimi, quia omnes appetunt suam perfectionem adimpleri, quae est ratio ultimi finis, ut dictum est. Sed quantum ad id in quo ista ratio invenitur, non omnes homines conveniunt in ultimo fine, nam quidam appetunt divitias tanquam consummatum bonum, quidam autem voluptatem, quidam vero quodcumque aliud. Sicut et omni gustui delectabile est dulce, sed quibusdam maxime delectabilis est dulcedo vini, quibusdam dulcedo mellis, aut alicuius talium. Illud tamen dulce oportet esse simpliciter melius delectabile, in quo maxime delectatur qui habet optimum gustum. Et similiter illud bonum oportet esse completissimum, quod tanquam ultimum finem appetit habens affectum bene dispositum.</P> 479 esse voluntariam, alias non esset humana, ut dictum est. Actio
462 <P TITLE="I-II q. 1 a. 7 ad 1"><A NAME="33459"><SPAN CLASS="ref">[33459] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illi qui peccant, avertuntur ab eo in quo vere invenitur ratio ultimi finis, non autem ab ipsa ultimi finis intentione, quam quaerunt falso in aliis rebus.</P> 480 autem aliqua dupliciter dicitur voluntaria, uno modo, quia
463 <P TITLE="I-II q. 1 a. 7 ad 2"><A NAME="33460"><SPAN CLASS="ref">[33460] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod diversa studia vivendi contingunt in hominibus propter diversas res in quibus quaeritur ratio summi boni.</P> 481 imperatur a voluntate, sicut ambulare vel loqui; alio modo, quia
464 <P TITLE="I-II q. 1 a. 7 ad 3"><A NAME="33461"><SPAN CLASS="ref">[33461] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, etsi actiones sint singularium, tamen primum principium agendi in eis est natura, quae tendit ad unum, ut dictum est.</P> 482 elicitur a voluntate, sicut ipsum velle. Impossibile autem est quod
465 <BR> 483 ipse actus a voluntate elicitus sit ultimus finis. Nam obiectum
466 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 484 voluntatis est finis, sicut obiectum visus est color, unde sicut
467 <P TITLE="I-II q. 1 a. 8 arg. 1"><A NAME="33462"><SPAN CLASS="ref">[33462] I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod in ultimo fine hominis etiam omnia alia conveniant. Finis enim respondet principio. Sed illud quod est principium hominum, scilicet Deus, est etiam principium omnium aliorum. Ergo in ultimo fine hominis omnia alia communicant.</P> 485 impossibile est quod primum visibile sit ipsum videre, quia omne
468 <P TITLE="I-II q. 1 a. 8 arg. 2"><A NAME="33463"><SPAN CLASS="ref">[33463] I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Dionysius dicit, in libro de Div. Nom., quod <I>Deus convertit omnia ad seipsum, tanquam ad ultimum finem</I>. Sed ipse est etiam ultimus finis hominis, quia solo ipso fruendum est, ut Augustinus dicit. Ergo in fine ultimo hominis etiam alia conveniunt.</P> 486 videre est alicuius obiecti visibilis; ita impossibile est quod
469 <P TITLE="I-II q. 1 a. 8 arg. 3"><A NAME="33464"><SPAN CLASS="ref">[33464] I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, finis ultimus hominis est obiectum voluntatis. Sed obiectum voluntatis est bonum universale, quod est finis omnium. Ergo necesse est quod in ultimo fine hominis omnia conveniant.</P> 487 primum appetibile, quod est finis, sit ipsum velle. Unde
470 <P TITLE="I-II q. 1 a. 8 s. c."><A NAME="33465"><SPAN CLASS="ref">[33465] I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod ultimus finis hominum est beatitudo; quam omnes appetunt, ut Augustinus dicit. <I>Sed non cadit in animalia rationis expertia ut beata sint</I>, sicut Augustinus dicit in libro octoginta trium quaest. Non ergo in ultimo fine hominis alia conveniunt.</P> 488 relinquitur quod, si qua actio humana sit ultimus finis, quod ipsa
471 <P TITLE="I-II q. 1 a. 8 co."><A NAME="33466"><SPAN CLASS="ref">[33466] I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Physic. et in V Metaphys., finis dupliciter dicitur, scilicet cuius, et quo, idest ipsa res in qua ratio boni invenitur, et usus sive adeptio illius rei. Sicut si dicamus quod motus corporis gravis finis est vel locus inferior ut res, vel hoc quod est esse in loco inferiori, ut usus, et finis avari est vel pecunia ut res, vel possessio pecuniae ut usus. Si ergo loquamur de ultimo fine hominis quantum ad ipsam rem quae est finis, sic in ultimo fine hominis omnia alia conveniunt, quia Deus est ultimus finis hominis et omnium aliarum rerum. Si autem loquamur de ultimo fine hominis quantum ad consecutionem finis, sic in hoc fine hominis non communicant creaturae irrationales. Nam homo et aliae rationales creaturae consequuntur ultimum finem cognoscendo et amando Deum, quod non competit aliis creaturis, quae adipiscuntur ultimum finem inquantum participant aliquam similitudinem Dei, secundum quod sunt, vel vivunt, vel etiam cognoscunt.</P> 489 sit imperata a voluntate. Et ita ibi aliqua actio hominis, ad minus
472 <P TITLE="I-II q. 1 a. 8 ad arg."><A NAME="33467"><SPAN CLASS="ref">[33467] I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad arg. </SPAN></A>Et per hoc patet responsio ad obiecta.</P> 490 ipsum velle, est propter finem. Quidquid ergo homo faciat, verum
473 <BR> 491 est dicere quod homo agit propter finem, etiam agendo actionem quae
474 <DIV CLASS="D">Quaestio 2</DIV> 492 est ultimus finis.</p>
475 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 493 <p title="I-II q. 1 a. 1 ad 3"><a name="33413"><span class=
476 <P TITLE="I-II q. 2 pr."><A NAME="33468"><SPAN CLASS="ref">[33468] I&ordf;-IIae q. 2 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de beatitudine, nam beatitudo nominat adeptionem ultimi finis. Primo quidem, in quibus sit; secundo, quid sit; tertio, qualiter eam consequi possimus. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum beatitudo consistat in divitiis. Secundo, utrum in honoribus. Tertio, utrum in fama, sive in gloria. Quarto, utrum in potestate. Quinto, utrum in aliquo corporis bono. Sexto, utrum in voluptate. Septimo, utrum in aliquo bono animae. Octavo, utrum in aliquo bono creato.</P> 494 "ref">[33413] I&ordf;-IIae q. 1 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
477 <BR> 495 dicendum quod huiusmodi actiones non sunt proprie humanae, quia non
478 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 496 procedunt ex deliberatione rationis, quae est proprium principium
479 <P TITLE="I-II q. 2 a. 1 arg. 1"><A NAME="33469"><SPAN CLASS="ref">[33469] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis in divitiis consistat. Cum enim beatitudo sit ultimus finis hominis, in eo consistit quod maxime in hominis affectu dominatur. Huiusmodi autem sunt divitiae, dicitur enim Eccle. X, <I>pecuniae obediunt omnia</I>. Ergo in divitiis beatitudo hominis consistit.</P> 497 humanorum actuum. Et ideo habent quidem finem imaginatum, non autem
480 <P TITLE="I-II q. 2 a. 1 arg. 2"><A NAME="33470"><SPAN CLASS="ref">[33470] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, secundum Boetium, in III de Consol., <I>beatitudo est status omnium bonorum aggregatione perfectus</I>. Sed in pecuniis omnia possideri videntur, quia, ut philosophus dicit in V Ethic., ad hoc nummus est inventus, ut sit quasi fideiussor habendi pro eo quodcumque homo voluerit. Ergo in divitiis beatitudo consistit.</P> 498 per rationem praestitutum.</p>
481 <P TITLE="I-II q. 2 a. 1 arg. 3"><A NAME="33471"><SPAN CLASS="ref">[33471] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, desiderium summi boni, cum nunquam deficiat, videtur esse infinitum. Sed hoc maxime in divitiis invenitur, quia <I>avarus non implebitur pecunia</I>, ut dicitur Eccle. V. Ergo in divitiis beatitudo consistit.</P> 499 <br />
482 <P TITLE="I-II q. 2 a. 1 s. c."><A NAME="33472"><SPAN CLASS="ref">[33472] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, bonum hominis in retinendo beatitudinem magis consistit quam in emittendo ipsam. Sed sicut Boetius in II de Consol. dicit, <I>divitiae effundendo, magis quam coacervando, melius nitent, siquidem avaritia semper odiosos, claros largitas facit</I>. Ergo in divitiis beatitudo non consistit.</P> 500 <div class="E">Articulus 2</div>
483 <P TITLE="I-II q. 2 a. 1 co."><A NAME="33473"><SPAN CLASS="ref">[33473] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis in divitiis consistere. Sunt enim duplices divitiae, ut philosophus dicit in I Polit., scilicet naturales, et artificiales. Naturales quidem divitiae sunt, quibus homini subvenitur ad defectus naturales tollendos, sicut cibus, potus, vestimenta, vehicula et habitacula, et alia huiusmodi. Divitiae autem artificiales sunt, quibus secundum se natura non iuvatur, ut denarii; sed ars humana eos adinvenit propter facilitatem commutationis, ut sint quasi mensura quaedam rerum venalium. Manifestum est autem quod in divitiis naturalibus beatitudo hominis esse non potest. Quaeruntur enim huiusmodi divitiae propter aliud, scilicet ad sustentandam naturam hominis, et ideo non possunt esse ultimus finis hominis, sed magis ordinantur ad hominem sicut ad finem. Unde in ordine naturae omnia huiusmodi sunt infra hominem, et propter hominem facta; secundum illud Psalmi VIII, <I>omnia subiecisti sub pedibus eius</I>. Divitiae autem artificiales non quaeruntur nisi propter naturales, non enim quaererentur, nisi quia per eas emuntur res ad usum vitae necessariae. Unde multo minus habent rationem ultimi finis. Impossibile est igitur beatitudinem, quae est ultimus finis hominis, in divitiis esse.</P> 501 <p title="I-II q. 1 a. 2 arg. 1"><a name="33414"><span class=
484 <P TITLE="I-II q. 2 a. 1 ad 1"><A NAME="33474"><SPAN CLASS="ref">[33474] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod omnia corporalia obediunt pecuniae, quantum ad multitudinem stultorum, qui sola corporalia bona cognoscunt, quae pecunia acquiri possunt. Iudicium autem de bonis humanis non debet sumi a stultis, sed a sapientibus, sicut et iudicium de saporibus ab his qui habent gustum bene dispositum.</P> 502 "ref">[33414] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
485 <P TITLE="I-II q. 2 a. 1 ad 2"><A NAME="33475"><SPAN CLASS="ref">[33475] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod pecunia possunt haberi omnia venalia, non autem spiritualia, quae vendi non possunt. Unde dicitur Proverb. XVII, <I>quid prodest stulto divitias habere, cum sapientiam emere non possit?</I></P> 503 sic proceditur. Videtur quod agere propter finem sit proprium
486 <P TITLE="I-II q. 2 a. 1 ad 3"><A NAME="33476"><SPAN CLASS="ref">[33476] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod appetitus naturalium divitiarum non est infinitus, quia secundum certam mensuram naturae sufficiunt. Sed appetitus divitiarum artificialium est infinitus, quia deservit concupiscentiae inordinatae, quae non modificatur, ut patet per philosophum in I Polit. Aliter tamen est infinitum desiderium divitiarum, et desiderium summi boni. Nam summum bonum quanto perfectius possidetur, tanto ipsummet magis amatur, et alia contemnuntur, quia quanto magis habetur, magis cognoscitur. Et ideo dicitur Eccli. XXIV, <I>qui edunt me, adhuc esurient</I>. Sed in appetitu divitiarum, et quorumcumque temporalium bonorum, est e converso, nam quando iam habentur, ipsa contemnuntur, et alia appetuntur; secundum quod significatur Ioan. IV, cum dominus dicit, qui bibit <I>ex hac aqua</I>, per quam temporalia significantur, <I>sitiet iterum</I>. Et hoc ideo, quia eorum insufficientia magis cognoscitur cum habentur. Et ideo hoc ipsum ostendit eorum imperfectionem, et quod in eis summum bonum non consistit.</P> 504 rationalis naturae. Homo enim, cuius est agere propter finem,
487 <BR> 505 nunquam agit propter finem ignotum. Sed multa sunt quae non
488 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 506 cognoscunt finem, vel quia omnino carent cognitione, sicut
489 <P TITLE="I-II q. 2 a. 2 arg. 1"><A NAME="33477"><SPAN CLASS="ref">[33477] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis in honoribus consistat. Beatitudo enim, sive felicitas, est praemium virtutis, ut philosophus dicit in I Ethic. Sed honor maxime videtur esse id quod est virtutis praemium, ut philosophus dicit in IV Ethic. Ergo in honore maxime consistit beatitudo.</P> 507 creaturae insensibiles; vel quia non apprehendunt rationem finis,
490 <P TITLE="I-II q. 2 a. 2 arg. 2"><A NAME="33478"><SPAN CLASS="ref">[33478] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud quod convenit Deo et excellentissimis, maxime videtur esse beatitudo, quae est bonum perfectum. Sed huiusmodi est honor, ut philosophus dicit in IV Ethic. Et etiam I Tim. I, dicit apostolus, <I>soli Deo honor et gloria</I>. Ergo in honore consistit beatitudo.</P> 508 sicut bruta animalia. Videtur ergo proprium esse rationalis naturae
491 <P TITLE="I-II q. 2 a. 2 arg. 3"><A NAME="33479"><SPAN CLASS="ref">[33479] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, illud quod est maxime desideratum ab hominibus, est beatitudo. Sed nihil videtur esse magis desiderabile ab hominibus quam honor, quia homines patiuntur iacturam in omnibus aliis rebus ne patiantur aliquod detrimentum sui honoris. Ergo in honore beatitudo consistit.</P> 509 agere propter finem.</p>
492 <P TITLE="I-II q. 2 a. 2 s. c."><A NAME="33480"><SPAN CLASS="ref">[33480] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra, beatitudo est in beato. Honor autem non est in eo qui honoratur, sed magis in honorante, qui reverentiam exhibet honorato, ut philosophus dicit in I Ethic. Ergo in honore beatitudo non consistit.</P> 510 <p title="I-II q. 1 a. 2 arg. 2"><a name="33415"><span class=
493 <P TITLE="I-II q. 2 a. 2 co."><A NAME="33481"><SPAN CLASS="ref">[33481] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod impossibile est beatitudinem consistere in honore. Honor enim exhibetur alicui propter aliquam eius excellentiam; et ita est signum et testimonium quoddam illius excellentiae quae est in honorato. Excellentia autem hominis maxime attenditur secundum beatitudinem, quae est hominis bonum perfectum; et secundum partes eius, idest secundum illa bona quibus aliquid beatitudinis participatur. Et ideo honor potest quidem consequi beatitudinem, sed principaliter in eo beatitudo consistere non potest.</P> 511 "ref">[33415] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
494 <P TITLE="I-II q. 2 a. 2 ad 1"><A NAME="33482"><SPAN CLASS="ref">[33482] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, honor non est praemium virtutis propter quod virtuosi operantur, sed accipiunt honorem ab hominibus loco praemii, quasi a non habentibus aliquid maius ad dandum. Verum autem praemium virtutis est ipsa beatitudo, propter quam virtuosi operantur. Si autem propter honorem operarentur, iam non esset virtus, sed magis ambitio.</P> 512 agere propter finem est ordinare suam actionem ad finem. Sed hoc
495 <P TITLE="I-II q. 2 a. 2 ad 2"><A NAME="33483"><SPAN CLASS="ref">[33483] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod honor debetur Deo et excellentissimis, in signum vel testimonium excellentiae praeexistentis, non quod ipse honor faciat eos excellentes.</P> 513 est rationis opus. Ergo non convenit his quae ratione carent.</p>
496 <P TITLE="I-II q. 2 a. 2 ad 3"><A NAME="33484"><SPAN CLASS="ref">[33484] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ex naturali desiderio beatitudinis, quam consequitur honor, ut dictum est, contingit quod homines maxime honorem desiderant. Unde quaerunt homines maxime honorari a sapientibus, quorum iudicio credunt se esse excellentes vel felices.</P> 514 <p title="I-II q. 1 a. 2 arg. 3"><a name="33416"><span class=
497 <BR> 515 "ref">[33416] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
498 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 516 bonum et finis est obiectum voluntatis. Sed voluntas in ratione
499 <P TITLE="I-II q. 2 a. 3 arg. 1"><A NAME="33485"><SPAN CLASS="ref">[33485] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in gloria. In eo enim videtur beatitudo consistere, quod redditur sanctis pro tribulationibus quas in mundo patiuntur. Huiusmodi autem est gloria, dicit enim apostolus, Rom. VIII, <I>non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis</I>. Ergo beatitudo consistit in gloria.</P> 517 est, ut dicitur in III de anima. Ergo agere propter finem non est
500 <P TITLE="I-II q. 2 a. 3 arg. 2"><A NAME="33486"><SPAN CLASS="ref">[33486] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, bonum est diffusivum sui, ut patet per Dionysium, IV cap. de Div. Nom. Sed per gloriam bonum hominis maxime diffunditur in notitiam aliorum, quia gloria, ut Ambrosius dicit, nihil aliud est quam clara cum laude notitia. Ergo beatitudo hominis consistit in gloria.</P> 518 nisi rationalis naturae.</p>
501 <P TITLE="I-II q. 2 a. 3 arg. 3"><A NAME="33487"><SPAN CLASS="ref">[33487] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est stabilissimum bonorum. Hoc autem videtur esse fama vel gloria, quia per hanc quodammodo homines aeternitatem sortiuntur. Unde Boetius dicit, in libro de Consol., <I>vos immortalitatem vobis propagare videmini, cum futuri famam temporis cogitatis</I>. Ergo beatitudo hominis consistit in fama seu gloria.</P> 519 <p title="I-II q. 1 a. 2 s. c."><a name="33417"><span class=
502 <P TITLE="I-II q. 2 a. 3 s. c."><A NAME="33488"><SPAN CLASS="ref">[33488] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra, beatitudo est verum hominis bonum. Sed famam seu gloriam contingit esse falsam, ut enim dicit Boetius, in libro III de Consol., <I>plures magnum saepe nomen falsis vulgi opinionibus abstulerunt. Quo quid turpius excogitari potest? Nam qui falso praedicantur, suis ipsi necesse est laudibus erubescant</I>. Non ergo beatitudo hominis consistit in fama seu gloria.</P> 520 "ref">[33417] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
503 <P TITLE="I-II q. 2 a. 3 co."><A NAME="33489"><SPAN CLASS="ref">[33489] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis in fama seu gloria humana consistere. Nam gloria nihil aliud est quam clara notitia cum laude, ut Ambrosius dicit. Res autem cognita aliter comparatur ad cognitionem humanam, et aliter ad cognitionem divinam, humana enim cognitio a rebus cognitis causatur, sed divina cognitio est causa rerum cognitarum. Unde perfectio humani boni, quae beatitudo dicitur, non potest causari a notitia humana, sed magis notitia humana de beatitudine alicuius procedit et quodammodo causatur ab ipsa humana beatitudine, vel inchoata vel perfecta. Et ideo in fama vel in gloria non potest consistere hominis beatitudo. Sed bonum hominis dependet, sicut ex causa, ex cognitione Dei. Et ideo ex gloria quae est apud Deum, dependet beatitudo hominis sicut ex causa sua, secundum illud Psalmi XC, <I>eripiam eum, et glorificabo eum, longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi salutare meum</I>. Est etiam aliud considerandum, quod humana notitia saepe fallitur, et praecipue in singularibus contingentibus, cuiusmodi sunt actus humani. Et ideo frequenter humana gloria fallax est. Sed quia Deus falli non potest, eius gloria semper vera est. Propter quod dicitur, II ad Cor. X, <I>ille probatus est, quem Deus commendat</I>.</P> 521 est quod philosophus probat in II Physic., quod <i>non solum
504 <P TITLE="I-II q. 2 a. 3 ad 1"><A NAME="33490"><SPAN CLASS="ref">[33490] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod apostolus non loquitur ibi de gloria quae est ab hominibus, sed de gloria quae est a Deo coram Angelis eius. Unde dicitur Marc. VIII, <I>filius hominis confitebitur eum in gloria patris sui, coram Angelis eius</I>.</P> 522 intellectus, sed etiam natura agit propter finem</i>.</p>
505 <P TITLE="I-II q. 2 a. 3 ad 2"><A NAME="33491"><SPAN CLASS="ref">[33491] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod bonum alicuius hominis quod per famam vel gloriam est in cognitione multorum, si cognitio quidem vera sit, oportet quod derivetur a bono existente in ipso homine, et sic praesupponit beatitudinem perfectam vel inchoatam. Si autem cognitio falsa sit, non concordat rei, et sic bonum non invenitur in eo cuius fama celebris habetur. Unde patet quod fama nullo modo potest facere hominem beatum.</P> 523 <p title="I-II q. 1 a. 2 co."><a name="33418"><span class=
506 <P TITLE="I-II q. 2 a. 3 ad 3"><A NAME="33492"><SPAN CLASS="ref">[33492] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod fama non habet stabilitatem, immo falso rumore de facili perditur. Et si stabilis aliquando perseveret, hoc est per accidens. Sed beatitudo habet per se stabilitatem, et semper.</P> 524 "ref">[33418] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 co.</span></a> Respondeo
507 <BR> 525 dicendum quod omnia agentia necesse est agere propter finem.
508 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 526 Causarum enim ad invicem ordinatarum, si prima subtrahatur, necesse
509 <P TITLE="I-II q. 2 a. 4 arg. 1"><A NAME="33493"><SPAN CLASS="ref">[33493] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in potestate. Omnia enim appetunt assimilari Deo, tanquam ultimo fini et primo principio. Sed homines qui in potestatibus sunt, propter similitudinem potestatis, maxime videntur esse Deo conformes, unde et in Scriptura dii vocantur, ut patet Exod. XXII, <I>diis non detrahes</I>. Ergo in potestate beatitudo consistit.</P> 527 est alias subtrahi. Prima autem inter omnes causas est causa
510 <P TITLE="I-II q. 2 a. 4 arg. 2"><A NAME="33494"><SPAN CLASS="ref">[33494] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est bonum perfectum. Sed perfectissimum est quod homo etiam alios regere possit, quod convenit his qui in potestatibus sunt constituti. Ergo beatitudo consistit in potestate.</P> 528 finalis. Cuius ratio est, quia materia non consequitur formam nisi
511 <P TITLE="I-II q. 2 a. 4 arg. 3"><A NAME="33495"><SPAN CLASS="ref">[33495] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo, cum sit maxime appetibilis, opponitur ei quod maxime est fugiendum. Sed homines maxime fugiunt servitutem, cui contraponitur potestas. Ergo in potestate beatitudo consistit.</P> 529 secundum quod movetur ab agente, nihil enim reducit se de potentia
512 <P TITLE="I-II q. 2 a. 4 s. c."><A NAME="33496"><SPAN CLASS="ref">[33496] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra, beatitudo est perfectum bonum. Sed potestas est maxime imperfecta. Ut enim dicit Boetius, III de Consol., <I>potestas humana sollicitudinum morsus expellere, formidinum aculeos vitare nequit. Et postea, potentem censes cui satellites latus ambiunt qui quos terret, ipse plus metuit?</I> Non igitur beatitudo consistit in potestate.</P> 530 in actum. Agens autem non movet nisi ex intentione finis. Si enim
513 <P TITLE="I-II q. 2 a. 4 co."><A NAME="33497"><SPAN CLASS="ref">[33497] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod impossibile est beatitudinem in potestate consistere, propter duo. Primo quidem, quia potestas habet rationem principii, ut patet in V Metaphys. Beatitudo autem habet rationem ultimi finis. Secundo, quia potestas se habet ad bonum et ad malum. Beatitudo autem est proprium et perfectum hominis bonum. Unde magis posset consistere beatitudo aliqua in bono usu potestatis, qui est per virtutem, quam in ipsa potestate. Possunt autem quatuor generales rationes induci ad ostendendum quod in nullo praemissorum exteriorum bonorum beatitudo consistat. Quarum prima est quia, cum beatitudo sit summum hominis bonum, non compatitur secum aliquod malum. Omnia autem praedicta possunt inveniri et in bonis et in malis. Secunda ratio est quia, cum de ratione beatitudinis sit quod sit per se sufficiens, ut patet in I Ethic., necesse est quod, beatitudine adepta, nullum bonum homini necessarium desit. Adeptis autem singulis praemissorum, possunt adhuc multa bona homini necessaria deesse, puta sapientia, sanitas corporis, et huiusmodi. Tertia, quia, cum beatitudo sit bonum perfectum, ex beatitudine non potest aliquod malum alicui provenire. Quod non convenit praemissis, dicitur enim Eccle. V, quod divitiae interdum conservantur in malum domini sui; et simile patet in aliis tribus. Quarta ratio est quia ad beatitudinem homo ordinatur per principia interiora, cum ad ipsam naturaliter ordinetur. Praemissa autem quatuor bona magis sunt a causis exterioribus, et ut plurimum a fortuna, unde et bona fortunae dicuntur. Unde patet quod in praemissis nullo modo beatitudo consistit.</P> 531 agens non esset determinatum ad aliquem effectum, non magis ageret
514 <P TITLE="I-II q. 2 a. 4 ad 1"><A NAME="33498"><SPAN CLASS="ref">[33498] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod divina potestas est sua bonitas, unde uti sua potestate non potest nisi bene. Sed hoc in hominibus non invenitur. Unde non sufficit ad beatitudinem hominis quod assimiletur Deo quantum ad potestatem, nisi etiam assimiletur ei quantum ad bonitatem.</P> 532 hoc quam illud, ad hoc ergo quod determinatum effectum producat,
515 <P TITLE="I-II q. 2 a. 4 ad 2"><A NAME="33499"><SPAN CLASS="ref">[33499] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut optimum est quod aliquis utatur bene potestate in regimine multorum, ita pessimum est si male utatur. Et ita potestas se habet et ad bonum et ad malum.</P> 533 necesse est quod determinetur ad aliquid certum, quod habet
516 <P TITLE="I-II q. 2 a. 4 ad 3"><A NAME="33500"><SPAN CLASS="ref">[33500] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod servitus est impedimentum boni usus potestatis, et ideo naturaliter homines eam fugiunt, et non quasi in potestate hominis sit summum bonum.</P> 534 rationem finis. Haec autem determinatio, sicut in rationali natura
517 <BR> 535 fit per rationalem appetitum, qui dicitur voluntas; ita in aliis
518 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 536 fit per inclinationem naturalem, quae dicitur appetitus naturalis.
519 <P TITLE="I-II q. 2 a. 5 arg. 1"><A NAME="33501"><SPAN CLASS="ref">[33501] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in bonis corporis. Dicitur enim Eccli. XXX, <I>non est census supra censum salutis corporis</I>. Sed in eo quod est optimum, consistit beatitudo. Ergo consistit in corporis salute.</P> 537 Tamen considerandum est quod aliquid sua actione vel motu tendit ad
520 <P TITLE="I-II q. 2 a. 5 arg. 2"><A NAME="33502"><SPAN CLASS="ref">[33502] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Dionysius dicit, V cap. de Div. Nom., quod esse est melius quam vivere, et vivere melius quam alia quae consequuntur. Sed ad esse et vivere hominis requiritur salus corporis. Cum ergo beatitudo sit summum bonum hominis, videtur quod salus corporis maxime pertineat ad beatitudinem.</P> 538 finem dupliciter, uno modo, sicut seipsum ad finem movens, ut homo;
521 <P TITLE="I-II q. 2 a. 5 arg. 3"><A NAME="33503"><SPAN CLASS="ref">[33503] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quanto aliquid est communius, tanto ab altiori principio dependet quia quanto causa est superior, tanto eius virtus ad plura se extendit. Sed sicut causalitas causae efficientis consideratur secundum influentiam, ita causalitas finis attenditur secundum appetitum. Ergo sicut prima causa efficiens est quae in omnia influit, ita ultimus finis est quod ab omnibus desideratur. Sed ipsum esse est quod maxime desideratur ab omnibus. Ergo in his quae pertinent ad esse hominis, sicut est salus corporis, maxime consistit eius beatitudo.</P> 539 alio modo, sicut ab alio motum ad finem, sicut sagitta tendit ad
522 <P TITLE="I-II q. 2 a. 5 s. c."><A NAME="33504"><SPAN CLASS="ref">[33504] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra, secundum beatitudinem homo excellit omnia alia animalia. Sed secundum bona corporis, a multis animalibus superatur, sicut ab elephante in diuturnitate vitae, a leone in fortitudine, a cervo in cursu. Ergo beatitudo hominis non consistit in bonis corporis.</P> 540 determinatum finem ex hoc quod movetur a sagittante, qui suam
523 <P TITLE="I-II q. 2 a. 5 co."><A NAME="33505"><SPAN CLASS="ref">[33505] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis in bonis corporis consistere, propter duo. Primo quidem, quia impossibile est quod illius rei quae ordinatur ad aliud sicut ad finem, ultimus finis sit eiusdem conservatio in esse. Unde gubernator non intendit, sicut ultimum finem, conservationem navis sibi commissae; eo quod navis ad aliud ordinatur sicut ad finem, scilicet ad navigandum. Sicut autem navis committitur gubernatori ad dirigendum, ita homo est suae voluntati et rationi commissus; secundum illud quod dicitur Eccli. XV, <I>Deus ab initio constituit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui</I>. Manifestum est autem quod homo ordinatur ad aliquid sicut ad finem, non enim homo est summum bonum. Unde impossibile est quod ultimus finis rationis et voluntatis humanae sit conservatio humani esse. Secundo quia, dato quod finis rationis et voluntatis humanae esset conservatio humani esse, non tamen posset dici quod finis hominis esset aliquod corporis bonum. Esse enim hominis consistit in anima et corpore, et quamvis esse corporis dependeat ab anima, esse tamen humanae animae non dependet a corpore, ut supra ostensum est; ipsumque corpus est propter animam, sicut materia propter formam, et instrumenta propter motorem, ut per ea suas actiones exerceat. Unde omnia bona corporis ordinantur ad bona animae, sicut ad finem. Unde impossibile est quod in bonis corporis beatitudo consistat, quae est ultimus hominis finis.</P> 541 actionem dirigit in finem. Illa ergo quae rationem habent, seipsa
524 <P TITLE="I-II q. 2 a. 5 ad 1"><A NAME="33506"><SPAN CLASS="ref">[33506] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut corpus ordinatur ad animam sicut ad finem, ita bona exteriora ad ipsum corpus. Et ideo rationabiliter bonum corporis praefertur bonis exterioribus, quae per censum significantur, sicut et bonum animae praefertur omnibus bonis corporis.</P> 542 movent ad finem, quia habent dominium suorum actuum per liberum
525 <P TITLE="I-II q. 2 a. 5 ad 2"><A NAME="33507"><SPAN CLASS="ref">[33507] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod esse simpliciter acceptum, secundum quod includit in se omnem perfectionem essendi, praeeminet vitae et omnibus subsequentibus, sic enim ipsum esse praehabet in se omnia subsequentia. Et hoc modo Dionysius loquitur. Sed si consideretur ipsum esse prout participatur in hac re vel in illa, quae non capiunt totam perfectionem essendi, sed habent esse imperfectum, sicut est esse cuiuslibet creaturae; sic manifestum est quod ipsum esse cum perfectione superaddita est eminentius. Unde et Dionysius ibidem dicit quod viventia sunt meliora existentibus, et intelligentia viventibus.</P> 543 arbitrium, quod est facultas voluntatis et rationis. Illa vero quae
526 <P TITLE="I-II q. 2 a. 5 ad 3"><A NAME="33508"><SPAN CLASS="ref">[33508] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, quia finis respondet principio, ex illa ratione probatur quod ultimus finis est primum principium essendi, in quo est omnis essendi perfectio, cuius similitudinem appetunt, secundum suam proportionem, quaedam quidem secundum esse tantum, quaedam secundum esse vivens, quaedam secundum esse vivens et intelligens et beatum. Et hoc paucorum est.</P> 544 ratione carent, tendunt in finem per naturalem inclinationem, quasi
527 <BR> 545 ab alio mota, non autem a seipsis, cum non cognoscant rationem
528 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 546 finis, et ideo nihil in finem ordinare possunt, sed solum in finem
529 <P TITLE="I-II q. 2 a. 6 arg. 1"><A NAME="33509"><SPAN CLASS="ref">[33509] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis in voluptate consistat. Beatitudo enim, cum sit ultimus finis, non appetitur propter aliud, sed alia propter ipsam. Sed hoc maxime convenit delectationi, <I>ridiculum est enim ab aliquo quaerere propter quid velit delectari</I>, ut dicitur in X Ethic. Ergo beatitudo maxime in voluptate et delectatione consistit.</P> 547 ab alio ordinantur. Nam tota irrationalis natura comparatur ad Deum
530 <P TITLE="I-II q. 2 a. 6 arg. 2"><A NAME="33510"><SPAN CLASS="ref">[33510] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 2 </SPAN></A><I>Praeterea, causa prima vehementius imprimit quam secunda</I>, ut dicitur in libro de causis. Influentia autem finis attenditur secundum eius appetitum. Illud ergo videtur habere rationem finis ultimi, quod maxime movet appetitum. Hoc autem est voluptas, cuius signum est quod delectatio intantum absorbet hominis voluntatem et rationem, quod alia bona contemnere facit. Ergo videtur quod ultimus finis hominis, qui est beatitudo, maxime in voluptate consistat.</P> 548 sicut instrumentum ad agens principale, ut supra habitum est. Et
531 <P TITLE="I-II q. 2 a. 6 arg. 3"><A NAME="33511"><SPAN CLASS="ref">[33511] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, cum appetitus sit boni, illud quod omnia appetunt, videtur esse optimum. Sed delectationem omnia appetunt, et sapientes et insipientes, et etiam ratione carentia. Ergo delectatio est optimum. Consistit ergo in voluptate beatitudo, quae est summum bonum.</P> 549 ideo proprium est naturae rationalis ut tendat in finem quasi se
532 <P TITLE="I-II q. 2 a. 6 s. c."><A NAME="33512"><SPAN CLASS="ref">[33512] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Boetius dicit, in III de Consol., <I>tristes exitus esse voluptatum, quisquis reminisci libidinum suarum volet, intelliget. Quae si beatos efficere possent, nihil causae est quin pecudes quoque beatae esse dicantur</I>.</P> 550 agens vel ducens ad finem, naturae vero irrationalis, quasi ab alio
533 <P TITLE="I-II q. 2 a. 6 co."><A NAME="33513"><SPAN CLASS="ref">[33513] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, <I>quia delectationes corporales pluribus notae sunt, assumpserunt sibi nomen voluptatum</I>, ut dicitur VII Ethic., cum tamen sint aliae delectationes potiores. In quibus tamen beatitudo principaliter non consistit. Quia in unaquaque re aliud est quod pertinet ad essentiam eius, aliud est proprium accidens ipsius, sicut in homine aliud est quod est animal rationale mortale, aliud quod est risibile. Est igitur considerandum quod omnis delectatio est quoddam proprium accidens quod consequitur beatitudinem, vel aliquam beatitudinis partem, ex hoc enim aliquis delectatur quod habet bonum aliquod sibi conveniens, vel in re, vel in spe, vel saltem in memoria. Bonum autem conveniens, si quidem sit perfectum, est ipsa hominis beatitudo si autem sit imperfectum est quaedam beatitudinis participatio, vel propinqua, vel remota, vel saltem apparens. Unde manifestum est quod nec ipsa delectatio quae consequitur bonum perfectum, est ipsa essentia beatitudinis; sed quoddam consequens ad ipsam sicut per se accidens. Voluptas autem corporalis non potest etiam modo praedicto sequi bonum perfectum. Nam sequitur bonum quod apprehendit sensus, qui est virtus animae corpore utens. Bonum autem quod pertinet ad corpus, quod apprehenditur secundum sensum, non potest esse perfectum hominis bonum. Cum enim anima rationalis excedat proportionem materiae corporalis, pars animae quae est ab organo corporeo absoluta, quandam habet infinitatem respectu ipsius corporis et partium animae corpori concretarum, sicut immaterialia sunt quodammodo infinita respectu materialium, eo quod forma per materiam quodammodo contrahitur et finitur, unde forma a materia absoluta est quodammodo infinita. Et ideo sensus, qui est vis corporalis, cognoscit singulare, quod est determinatum per materiam, intellectus vero, qui est vis a materia absoluta, cognoscit universale, quod est abstractum a materia, et continet sub se infinita singularia. Unde patet quod bonum conveniens corpori, quod per apprehensionem sensus delectationem corporalem causat, non est perfectum bonum hominis, sed est minimum quiddam in comparatione ad bonum animae. Unde Sap. VII, dicitur quod <I>omne aurum, in comparatione sapientiae, arena est exigua</I>. Sic igitur neque voluptas corporalis est ipsa beatitudo, nec est per se accidens beatitudinis.</P> 551 acta vel ducta, sive in finem apprehensum, sicut bruta animalia,
534 <P TITLE="I-II q. 2 a. 6 ad 1"><A NAME="33514"><SPAN CLASS="ref">[33514] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod eiusdem rationis est quod appetatur bonum, et quod appetatur delectatio, quae nihil est aliud quam quietatio appetitus in bono, sicut ex eadem virtute naturae est quod grave feratur deorsum, et quod ibi quiescat. Unde sicut bonum propter seipsum appetitur, ita et delectatio propter se, et non propter aliud appetitur, si ly propter dicat causam finalem. Si vero dicat causam formalem, vel potius motivam, sic delectatio est appetibilis propter aliud, idest propter bonum, quod est delectationis obiectum, et per consequens est principium eius, et dat ei formam, ex hoc enim delectatio habet quod appetatur, quia est quies in bono desiderato.</P> 552 sive in finem non apprehensum, sicut ea quae omnino cognitione
535 <P TITLE="I-II q. 2 a. 6 ad 2"><A NAME="33515"><SPAN CLASS="ref">[33515] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod vehemens appetitus delectationis sensibilis contingit ex hoc quod operationes sensuum, quia sunt principia nostrae cognitionis, sunt magis perceptibiles. Unde etiam a pluribus delectationes sensibiles appetuntur.</P> 553 carent.</p>
536 <P TITLE="I-II q. 2 a. 6 ad 3"><A NAME="33516"><SPAN CLASS="ref">[33516] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod eo modo omnes appetunt delectationem, sicut et appetunt bonum, et tamen delectationem appetunt ratione boni, et non e converso, ut dictum est. Unde non sequitur quod delectatio sit maximum et per se bonum, sed quod unaquaeque delectatio consequatur aliquod bonum, et quod aliqua delectatio consequatur id quod est per se et maximum bonum.</P> 554 <p title="I-II q. 1 a. 2 ad 1"><a name="33419"><span class=
537 <BR> 555 "ref">[33419] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
538 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 556 dicendum quod homo, quando per seipsum agit propter finem,
539 <P TITLE="I-II q. 2 a. 7 arg. 1"><A NAME="33517"><SPAN CLASS="ref">[33517] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in aliquo bono animae. Beatitudo enim est quoddam hominis bonum. Hoc autem per tria dividitur, quae sunt bona exteriora, bona corporis, et bona animae. Sed beatitudo non consistit in bonis exterioribus, neque in bonis corporis, sicut supra ostensum est. Ergo consistit in bonis animae.</P> 557 cognoscit finem, sed quando ab alio agitur vel ducitur, puta cum
540 <P TITLE="I-II q. 2 a. 7 arg. 2"><A NAME="33518"><SPAN CLASS="ref">[33518] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud cui appetimus aliquod bonum, magis amamus quam bonum quod ei appetimus, sicut magis amamus amicum cui appetimus pecuniam, quam pecuniam. Sed unusquisque quodcumque bonum sibi appetit. Ergo seipsum amat magis quam omnia alia bona. Sed beatitudo est quod maxime amatur, quod patet ex hoc quod propter ipsam omnia alia amantur et desiderantur. Ergo beatitudo consistit in aliquo bono ipsius hominis. Sed non in bonis corporis. Ergo in bonis animae.</P> 558 agit ad imperium alterius, vel cum movetur altero impellente, non
541 <P TITLE="I-II q. 2 a. 7 arg. 3"><A NAME="33519"><SPAN CLASS="ref">[33519] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, perfectio est aliquid eius quod perficitur. Sed beatitudo est quaedam perfectio hominis. Ergo beatitudo est aliquid hominis. Sed non est aliquid corporis, ut ostensum est. Ergo beatitudo est aliquid animae. Et ita consistit in bonis animae.</P> 559 est necessarium quod cognoscat finem. Et ita est in creaturis
542 <P TITLE="I-II q. 2 a. 7 s. c."><A NAME="33520"><SPAN CLASS="ref">[33520] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra, sicut Augustinus dicit in libro de Doctr. Christ., <I>id in quo constituitur beata vita, propter se diligendum est</I>. Sed homo non est propter seipsum diligendus, sed quidquid est in homine, est diligendum propter Deum. Ergo in nullo bono animae beatitudo consistit.</P> 560 irrationalibus.</p>
543 <P TITLE="I-II q. 2 a. 7 co."><A NAME="33521"><SPAN CLASS="ref">[33521] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, finis dupliciter dicitur, scilicet ipsa res quam adipisci desideramus; et usus, seu adeptio aut possessio illius rei. Si ergo loquamur de ultimo fine hominis quantum ad ipsam rem quam appetimus sicut ultimum finem, impossibile est quod ultimus finis hominis sit ipsa anima, vel aliquid eius. Ipsa enim anima, in se considerata, est ut in potentia existens, fit enim de potentia sciente actu sciens, et de potentia virtuosa actu virtuosa. Cum autem potentia sit propter actum, sicut propter complementum, impossibile est quod id quod est secundum se in potentia existens, habeat rationem ultimi finis. Unde impossibile est quod ipsa anima sit ultimus finis sui ipsius. Similiter etiam neque aliquid eius, sive sit potentia, sive habitus, sive actus. Bonum enim quod est ultimus finis, est bonum perfectum complens appetitum. Appetitus autem humanus, qui est voluntas, est boni universalis. Quodlibet bonum autem inhaerens ipsi animae, est bonum participatum, et per consequens particulatum. Unde impossibile est quod aliquod eorum sit ultimus finis hominis. Sed si loquamur de ultimo fine hominis quantum ad ipsam adeptionem vel possessionem, seu quemcumque usum ipsius rei quae appetitur ut finis, sic ad ultimum finem pertinet aliquid hominis ex parte animae, quia homo per animam beatitudinem consequitur. Res ergo ipsa quae appetitur ut finis, est id in quo beatitudo consistit, et quod beatum facit, sed huius rei adeptio vocatur beatitudo. Unde dicendum est quod beatitudo est aliquid animae; sed id in quo consistit beatitudo, est aliquid extra animam.</P> 561 <p title="I-II q. 1 a. 2 ad 2"><a name="33420"><span class=
544 <P TITLE="I-II q. 2 a. 7 ad 1"><A NAME="33522"><SPAN CLASS="ref">[33522] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, secundum quod sub illa divisione comprehenduntur omnia bona quae homini sunt appetibilia, sic bonum animae dicitur non solum potentia aut habitus aut actus, sed etiam obiectum, quod est extrinsecum. Et hoc modo nihil prohibet dicere id in quo beatitudo consistit, esse quoddam bonum animae.</P> 562 "ref">[33420] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
545 <P TITLE="I-II q. 2 a. 7 ad 2"><A NAME="33523"><SPAN CLASS="ref">[33523] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum, quantum ad propositum pertinet, quod beatitudo maxime amatur tanquam bonum concupitum, amicus autem amatur tanquam id cui concupiscitur bonum; et sic etiam homo amat seipsum. Unde non est eadem ratio amoris utrobique. Utrum autem amore amicitiae aliquid homo supra se amet, erit locus considerandi cum de caritate agetur.</P> 563 dicendum quod ordinare in finem est eius quod seipsum agit in
546 <P TITLE="I-II q. 2 a. 7 ad 3"><A NAME="33524"><SPAN CLASS="ref">[33524] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod beatitudo ipsa, cum sit perfectio animae, est quoddam animae bonum inhaerens, sed id in quo beatitudo consistit, quod scilicet beatum facit, est aliquid extra animam, ut dictum est.</P> 564 finem. Eius vero quod ab alio in finem agitur, est ordinari in
547 <BR> 565 finem. Quod potest esse irrationalis naturae, sed ab aliquo
548 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 566 rationem habente.</p>
549 <P TITLE="I-II q. 2 a. 8 arg. 1"><A NAME="33525"><SPAN CLASS="ref">[33525] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in aliquo bono creato. Dicit enim Dionysius, VII cap. de Div. Nom., quod divina sapientia coniungit fines primorum principiis secundorum, ex quo potest accipi quod summum inferioris naturae sit attingere infimum naturae superioris. Sed summum hominis bonum est beatitudo. Cum ergo Angelus naturae ordine sit supra hominem, ut in primo habitum est; videtur quod beatitudo hominis consistat in hoc quod aliquo modo attingit ad Angelum.</P> 567 <p title="I-II q. 1 a. 2 ad 3"><a name="33421"><span class=
550 <P TITLE="I-II q. 2 a. 8 arg. 2"><A NAME="33526"><SPAN CLASS="ref">[33526] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ultimus finis cuiuslibet rei est in suo perfecto, unde pars est propter totum, sicut propter finem. Sed tota universitas creaturarum, quae dicitur maior mundus, comparatur ad hominem, qui in VIII Physic. dicitur minor mundus, sicut perfectum ad imperfectum. Ergo beatitudo hominis consistit in tota universitate creaturarum.</P> 568 "ref">[33421] I&ordf;-IIae q. 1 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
551 <P TITLE="I-II q. 2 a. 8 arg. 3"><A NAME="33527"><SPAN CLASS="ref">[33527] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, per hoc homo efficitur beatus, quod eius naturale desiderium quietat. Sed naturale desiderium hominis non extenditur ad maius bonum quam quod ipse capere potest. Cum ergo homo non sit capax boni quod excedit limites totius creaturae, videtur quod per aliquod bonum creatum homo beatus fieri possit. Et ita beatitudo hominis in aliquo bono creato consistit.</P> 569 dicendum quod obiectum voluntatis est finis et bonum in universali.
552 <P TITLE="I-II q. 2 a. 8 s. c."><A NAME="33528"><SPAN CLASS="ref">[33528] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, XIX de Civ. Dei, <I>ut vita carnis anima est, ita beata vita hominis Deus est; de quo dicitur, beatus populus cuius dominus Deus eius</I>.</P> 570 Unde non potest esse voluntas in his quae carent ratione et
553 <P TITLE="I-II q. 2 a. 8 co."><A NAME="33529"><SPAN CLASS="ref">[33529] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis esse in aliquo bono creato. Beatitudo enim est bonum perfectum, quod totaliter quietat appetitum, alioquin non esset ultimus finis, si adhuc restaret aliquid appetendum. Obiectum autem voluntatis, quae est appetitus humanus, est universale bonum; sicut obiectum intellectus est universale verum. Ex quo patet quod nihil potest quietare voluntatem hominis, nisi bonum universale. Quod non invenitur in aliquo creato, sed solum in Deo, quia omnis creatura habet bonitatem participatam. Unde solus Deus voluntatem hominis implere potest; secundum quod dicitur in Psalmo CII, <I>qui replet in bonis desiderium tuum</I>. In solo igitur Deo beatitudo hominis consistit.</P> 571 intellectu, cum non possint apprehendere universale, sed est in eis
554 <P TITLE="I-II q. 2 a. 8 ad 1"><A NAME="33530"><SPAN CLASS="ref">[33530] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod superius hominis attingit quidem infimum angelicae naturae per quandam similitudinem; non tamen ibi sistit sicut in ultimo fine, sed procedit usque ad ipsum universalem fontem boni, qui est universale obiectum beatitudinis omnium beatorum, tanquam infinitum et perfectum bonum existens.</P> 572 appetitus naturalis vel sensitivus, determinatus ad aliquod bonum
555 <P TITLE="I-II q. 2 a. 8 ad 2"><A NAME="33531"><SPAN CLASS="ref">[33531] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, si totum aliquod non sit ultimus finis, sed ordinetur ad finem ulteriorem, ultimus finis partis non est ipsum totum, sed aliquid aliud. Universitas autem creaturarum, ad quam comparatur homo ut pars ad totum, non est ultimus finis, sed ordinatur in Deum sicut in ultimum finem. Unde bonum universi non est ultimus finis hominis, sed ipse Deus.</P> 573 particulare. Manifestum autem est quod particulares causae moventur
556 <P TITLE="I-II q. 2 a. 8 ad 3"><A NAME="33532"><SPAN CLASS="ref">[33532] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod bonum creatum non est minus quam bonum cuius homo est capax ut rei intrinsecae et inhaerentis, est tamen minus quam bonum cuius est capax ut obiecti, quod est infinitum. Bonum autem quod participatur ab Angelo, et a toto universo, est bonum finitum et contractum.</P> 574 a causa universali, sicut rector civitatis, qui intendit bonum
557 <BR> 575 commune, movet suo imperio omnia particularia officia civitatis. Et
558 <DIV CLASS="D">Quaestio 3</DIV> 576 ideo necesse est quod omnia quae carent ratione, moveantur in fines
559 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 577 particulares ab aliqua voluntate rationali, quae se extendit in
560 <P TITLE="I-II q. 3 pr."><A NAME="33533"><SPAN CLASS="ref">[33533] I&ordf;-IIae q. 3 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est quid sit beatitudo; et quae requirantur ad ipsam. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum beatitudo sit aliquid increatum. Secundo, si est aliquid creatum, utrum sit operatio. Tertio, utrum sit operatio sensitivae partis, an intellectivae tantum. Quarto, si est operatio intellectivae partis, utrum sit operatio intellectus, an voluntatis. Quinto, si est operatio intellectus, utrum sit operatio intellectus speculativi, aut practici. Sexto, si est operatio intellectus speculativi, utrum consistat in speculatione scientiarum speculativarum. Septimo, utrum consistat in speculatione substantiarum separatarum, scilicet Angelorum. Octavo, utrum in sola speculatione Dei qua per essentiam videtur.</P> 578 bonum universale, scilicet a voluntate divina.</p>
561 <BR> 579 <br />
562 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 580 <div class="E">Articulus 3</div>
563 <P TITLE="I-II q. 3 a. 1 arg. 1"><A NAME="33534"><SPAN CLASS="ref">[33534] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod beatitudo sit aliquid increatum. Dicit enim Boetius, in III de Consol., <I>Deum esse ipsam beatitudinem necesse est confiteri</I>.</P> 581 <p title="I-II q. 1 a. 3 arg. 1"><a name="33422"><span class=
564 <P TITLE="I-II q. 3 a. 1 arg. 2"><A NAME="33535"><SPAN CLASS="ref">[33535] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est summum bonum. Sed esse summum bonum convenit Deo. Cum ergo non sint plura summa bona, videtur quod beatitudo sit idem quod Deus.</P> 582 "ref">[33422] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
565 <P TITLE="I-II q. 3 a. 1 arg. 3"><A NAME="33536"><SPAN CLASS="ref">[33536] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est ultimus finis, in quem naturaliter humana voluntas tendit. Sed in nullum aliud voluntas tanquam in finem tendere debet nisi in Deum; quo solo fruendum est, ut Augustinus dicit. Ergo beatitudo est idem quod Deus.</P> 583 sic proceditur. Videtur quod actus humani non recipiant speciem a
566 <P TITLE="I-II q. 3 a. 1 s. c."><A NAME="33537"><SPAN CLASS="ref">[33537] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra, nullum factum est increatum. Sed beatitudo hominis est aliquid factum, quia secundum Augustinum, I de Doctr. Christ., <I>illis rebus fruendum est, quae nos beatos faciunt</I>. Ergo beatitudo non est aliquid increatum.</P> 584 fine. Finis enim est causa extrinseca. Sed unumquodque habet
567 <P TITLE="I-II q. 3 a. 1 co."><A NAME="33538"><SPAN CLASS="ref">[33538] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, finis dicitur dupliciter. Uno modo, ipsa res quam cupimus adipisci, sicut avaro est finis pecunia. Alio modo, ipsa adeptio vel possessio, seu usus aut fruitio eius rei quae desideratur, sicut si dicatur quod possessio pecuniae est finis avari, et frui re voluptuosa est finis intemperati. Primo ergo modo, ultimus hominis finis est bonum increatum, scilicet Deus, qui solus sua infinita bonitate potest voluntatem hominis perfecte implere. Secundo autem modo, ultimus finis hominis est aliquid creatum in ipso existens, quod nihil est aliud quam adeptio vel fruitio finis ultimi. Ultimus autem finis vocatur beatitudo. Si ergo beatitudo hominis consideretur quantum ad causam vel obiectum, sic est aliquid increatum, si autem consideretur quantum ad ipsam essentiam beatitudinis, sic est aliquid creatum.</P> 585 speciem ab aliquo principio intrinseco. Ergo actus humani non
568 <P TITLE="I-II q. 3 a. 1 ad 1"><A NAME="33539"><SPAN CLASS="ref">[33539] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Deus est beatitudo per essentiam suam, non enim per adeptionem aut participationem alicuius alterius beatus est, sed per essentiam suam. Homines autem sunt beati, sicut ibidem dicit Boetius, per participationem; sicut et dii per participationem dicuntur. Ipsa autem participatio beatitudinis secundum quam homo dicitur beatus, aliquid creatum est.</P> 586 recipiunt speciem a fine.</p>
569 <P TITLE="I-II q. 3 a. 1 ad 2"><A NAME="33540"><SPAN CLASS="ref">[33540] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod beatitudo dicitur esse summum hominis bonum, quia est adeptio vel fruitio summi boni.</P> 587 <p title="I-II q. 1 a. 3 arg. 2"><a name="33423"><span class=
570 <P TITLE="I-II q. 3 a. 1 ad 3"><A NAME="33541"><SPAN CLASS="ref">[33541] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod beatitudo dicitur ultimus finis, per modum quo adeptio finis dicitur finis.</P> 588 "ref">[33423] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
571 <BR> 589 illud quod dat speciem, oportet esse prius. Sed finis est posterior
572 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 590 in esse. Ergo actus humanus non habet speciem a fine.</p>
573 <P TITLE="I-II q. 3 a. 2 arg. 1"><A NAME="33542"><SPAN CLASS="ref">[33542] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod beatitudo non sit operatio. Dicit enim apostolus, Rom. VI, <I>habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam</I>. Sed vita non est operatio, sed ipsum esse viventium. Ergo ultimus finis, qui est beatitudo, non est operatio.</P> 591 <p title="I-II q. 1 a. 3 arg. 3"><a name="33424"><span class=
574 <P TITLE="I-II q. 3 a. 2 arg. 2"><A NAME="33543"><SPAN CLASS="ref">[33543] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Boetius dicit, in III de Consol., quod <I>beatitudo est status omnium bonorum aggregatione perfectus</I>. Sed status non nominat operationem. Ergo beatitudo non est operatio.</P> 592 "ref">[33424] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
575 <P TITLE="I-II q. 3 a. 2 arg. 3"><A NAME="33544"><SPAN CLASS="ref">[33544] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo significat aliquid in beato existens, cum sit ultima perfectio hominis. Sed operatio non significat ut aliquid existens in operante, sed magis ut ab ipso procedens. Ergo beatitudo non est operatio.</P> 593 idem non potest esse nisi in una specie. Sed eundem numero actum
576 <P TITLE="I-II q. 3 a. 2 arg. 4"><A NAME="33545"><SPAN CLASS="ref">[33545] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo permanet in beato. Operatio autem non permanet, sed transit. Ergo beatitudo non est operatio.</P> 594 contingit ordinari ad diversos fines. Ergo finis non dat speciem
577 <P TITLE="I-II q. 3 a. 2 arg. 5"><A NAME="33546"><SPAN CLASS="ref">[33546] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, unius hominis est una beatitudo. Operationes autem sunt multae. Ergo beatitudo non est operatio.</P> 595 actibus humanis.</p>
578 <P TITLE="I-II q. 3 a. 2 arg. 6"><A NAME="33547"><SPAN CLASS="ref">[33547] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo inest beato absque interruptione. Sed operatio humana frequenter interrumpitur puta somno, vel aliqua alia occupatione, vel quiete. Ergo beatitudo non est operatio.</P> 596 <p title="I-II q. 1 a. 3 s. c."><a name="33425"><span class=
579 <P TITLE="I-II q. 3 a. 2 s. c."><A NAME="33548"><SPAN CLASS="ref">[33548] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in I Ethic., quod <I>felicitas est operatio secundum virtutem perfectam</I>.</P> 597 "ref">[33425] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
580 <P TITLE="I-II q. 3 a. 2 co."><A NAME="33549"><SPAN CLASS="ref">[33549] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, secundum quod beatitudo hominis est aliquid creatum in ipso existens necesse est dicere quod beatitudo hominis sit operatio. Est enim beatitudo ultima hominis perfectio. Unumquodque autem intantum perfectum est, inquantum est actu, nam potentia sine actu imperfecta est. Oportet ergo beatitudinem in ultimo actu hominis consistere. Manifestum est autem quod operatio est ultimus actus operantis; unde et actus secundus a philosopho nominatur, in II de anima, nam habens formam potest esse in potentia operans, sicut sciens est in potentia considerans. Et inde est quod in aliis quoque rebus res unaquaeque dicitur esse propter suam operationem, ut dicitur in II de caelo. Necesse est ergo beatitudinem hominis operationem esse.</P> 598 est quod dicit Augustinus, in libro de moribus Ecclesiae et
581 <P TITLE="I-II q. 3 a. 2 ad 1"><A NAME="33550"><SPAN CLASS="ref">[33550] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod vita dicitur dupliciter. Uno modo, ipsum esse viventis. Et sic beatitudo non est vita, ostensum est enim quod esse unius hominis, qualecumque sit, non est hominis beatitudo; solius enim Dei beatitudo est suum esse. Alio modo dicitur vita ipsa operatio viventis, secundum quam principium vitae in actum reducitur, et sic nominamus vitam activam, vel contemplativam, vel voluptuosam. Et hoc modo vita aeterna dicitur ultimus finis. Quod patet per hoc quod dicitur Ioan. XVII, <I>haec est vita aeterna, ut cognoscant te, Deum verum unum</I>.</P> 599 Manichaeorum, <i>secundum quod finis est culpabilis vel laudabilis,
582 <P TITLE="I-II q. 3 a. 2 ad 2"><A NAME="33551"><SPAN CLASS="ref">[33551] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Boetius, definiendo beatitudinem, consideravit ipsam communem beatitudinis rationem. Est enim communis ratio beatitudinis quod sit bonum commune perfectum; et hoc significavit cum dixit quod <I>est status omnium bonorum aggregatione perfectus</I>, per quod nihil aliud significatur nisi quod beatus est in statu boni perfecti. Sed Aristoteles expressit ipsam essentiam beatitudinis, ostendens per quid homo sit in huiusmodi statu, quia per operationem quandam. Et ideo in I Ethic. ipse etiam ostendit quod beatitudo est bonum perfectum.</P> 600 secundum hoc sunt opera nostra culpabilia vel laudabilia</i>.</p>
583 <P TITLE="I-II q. 3 a. 2 ad 3"><A NAME="33552"><SPAN CLASS="ref">[33552] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut dicitur in IX Metaphys., duplex est actio. Una quae procedit ab operante in exteriorem materiam, sicut urere et secare. Et talis operatio non potest esse beatitudo, nam talis operatio non est actio et perfectio agentis, sed magis patientis, ut ibidem dicitur. Alia est actio manens in ipso agente, ut sentire, intelligere et velle, et huiusmodi actio est perfectio et actus agentis. Et talis operatio potest esse beatitudo.</P> 601 <p title="I-II q. 1 a. 3 co."><a name="33426"><span class=
584 <P TITLE="I-II q. 3 a. 2 ad 4"><A NAME="33553"><SPAN CLASS="ref">[33553] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, cum beatitudo dicat quandam ultimam perfectionem, secundum quod diversae res beatitudinis capaces ad diversos gradus perfectionis pertingere possunt, secundum hoc necesse est quod diversimode beatitudo dicatur. Nam in Deo est beatitudo per essentiam, quia ipsum esse eius est operatio eius, qua non fruitur alio, sed seipso. In Angelis autem beatis est ultima perfectio secundum aliquam operationem, qua coniunguntur bono increato, et haec operatio in eis est unica et sempiterna. In hominibus autem, secundum statum praesentis vitae, est ultima perfectio secundum operationem qua homo coniungitur Deo, sed haec operatio nec continua potest esse, et per consequens nec unica est, quia operatio intercisione multiplicatur. Et propter hoc in statu praesentis vitae, perfecta beatitudo ab homine haberi non potest. Unde philosophus, in I Ethic., ponens beatitudinem hominis in hac vita, dicit eam imperfectam, post multa concludens, beatos autem dicimus ut homines. Sed promittitur nobis a Deo beatitudo perfecta, quando erimus sicut Angeli in caelo, sicut dicitur Matth. XXII. Quantum ergo ad illam beatitudinem perfectam, cessat obiectio, quia una et continua et sempiterna operatione in illo beatitudinis statu mens hominis Deo coniungetur. Sed in praesenti vita, quantum deficimus ab unitate et continuitate talis operationis, tantum deficimus a beatitudinis perfectione. Est tamen aliqua participatio beatitudinis, et tanto maior, quanto operatio potest esse magis continua et una. Et ideo in activa vita, quae circa multa occupatur, est minus de ratione beatitudinis quam in vita contemplativa, quae versatur circa unum, idest circa veritatis contemplationem. Et si aliquando homo actu non operetur huiusmodi operationem, tamen quia in promptu habet eam semper operari; et quia etiam ipsam cessationem, puta somni vel occupationis alicuius naturalis, ad operationem praedictam ordinat; quasi videtur operatio continua esse.</P> 602 "ref">[33426] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 co.</span></a> Respondeo
585 <P TITLE="I-II q. 3 a. 2 ad 5"><A NAME="33554"><SPAN CLASS="ref">[33554] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 5 </SPAN></A>Et per hoc patet solutio ad quintum, et ad sextum.</P> 603 dicendum quod unumquodque sortitur speciem secundum actum, et non
586 <BR> 604 secundum potentiam, unde ea quae sunt composita ex materia et
587 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 605 forma, constituuntur in suis speciebus per proprias formas. Et hoc
588 <P TITLE="I-II q. 3 a. 3 arg. 1"><A NAME="33555"><SPAN CLASS="ref">[33555] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat etiam in operatione sensus. Nulla enim operatio invenitur in homine nobilior operatione sensitiva, nisi intellectiva. Sed operatio intellectiva dependet in nobis ab operatione sensitiva, quia non possumus intelligere sine phantasmate, ut dicitur in III de anima. Ergo beatitudo consistit etiam in operatione sensitiva.</P> 606 etiam considerandum est in motibus propriis. Cum enim motus
589 <P TITLE="I-II q. 3 a. 3 arg. 2"><A NAME="33556"><SPAN CLASS="ref">[33556] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Boetius dicit, in III de Consol., quod <I>beatitudo est status omnium bonorum aggregatione perfectus</I>. Sed quaedam bona sunt sensibilia, quae attingimus per sensus operationem. Ergo videtur quod operatio sensus requiratur ad beatitudinem.</P> 607 quodammodo distinguatur per actionem et passionem, utrumque horum
590 <P TITLE="I-II q. 3 a. 3 arg. 3"><A NAME="33557"><SPAN CLASS="ref">[33557] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est bonum perfectum, ut probatur in I Ethic., quod non esset, nisi homo perficeretur per ipsam secundum omnes partes suas. Sed per operationes sensitivas quaedam partes animae perficiuntur. Ergo operatio sensitiva requiritur ad beatitudinem.</P> 608 ab actu speciem sortitur, actio quidem ab actu qui est principium
591 <P TITLE="I-II q. 3 a. 3 s. c."><A NAME="33558"><SPAN CLASS="ref">[33558] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra, in operatione sensitiva communicant nobiscum bruta animalia. Non autem in beatitudine. Ergo beatitudo non consistit in operatione sensitiva.</P> 609 agendi; passio vero ab actu qui est terminus motus. Unde calefactio
592 <P TITLE="I-II q. 3 a. 3 co."><A NAME="33559"><SPAN CLASS="ref">[33559] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ad beatitudinem potest aliquid pertinere tripliciter, uno modo, essentialiter; alio modo, antecedenter; tertio modo, consequenter. Essentialiter quidem non potest pertinere operatio sensus ad beatitudinem. Nam beatitudo hominis consistit essentialiter in coniunctione ipsius ad bonum increatum, quod est ultimus finis, ut supra ostensum est, cui homo coniungi non potest per sensus operationem. Similiter etiam quia, sicut ostensum est, in corporalibus bonis beatitudo hominis non consistit, quae tamen sola per operationem sensus attingimus. Possunt autem operationes sensus pertinere ad beatitudinem antecedenter et consequenter. Antecedenter quidem, secundum beatitudinem imperfectam, qualis in praesenti vita haberi potest, nam operatio intellectus praeexigit operationem sensus. Consequenter autem, in illa perfecta beatitudine quae expectatur in caelo, quia post resurrectionem, ex ipsa beatitudine animae, ut Augustinus dicit in epistola ad Dioscorum, <I>fiet quaedam refluentia in corpus et in sensus corporeos, ut in suis operationibus perficiantur</I>; ut infra magis patebit, cum de resurrectione agetur. Non autem tunc operatio qua mens humana Deo coniungetur, a sensu dependebit.</P> 610 actio nihil aliud est quam motio quaedam a calore procedens,
593 <P TITLE="I-II q. 3 a. 3 ad 1"><A NAME="33560"><SPAN CLASS="ref">[33560] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa probat quod operatio sensus requiritur antecedenter ad beatitudinem imperfectam, qualis in hac vita haberi potest.</P> 611 calefactio vero passio nihil aliud est quam motus ad calorem,
594 <P TITLE="I-II q. 3 a. 3 ad 2"><A NAME="33561"><SPAN CLASS="ref">[33561] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod beatitudo perfecta, qualem Angeli habent, habet congregationem omnium bonorum per coniunctionem ad universalem fontem totius boni; non quod indigeat singulis particularibus bonis. Sed in hac beatitudine imperfecta, requiritur congregatio bonorum sufficientium ad perfectissimam operationem huius vitae.</P> 612 definitio autem manifestat rationem speciei. Et utroque modo actus
595 <P TITLE="I-II q. 3 a. 3 ad 3"><A NAME="33562"><SPAN CLASS="ref">[33562] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod in perfecta beatitudine perficitur totus homo, sed in inferiori parte per redundantiam a superiori. In beatitudine autem imperfecta praesentis vitae, e converso a perfectione inferioris partis proceditur ad perfectionem superioris.</P> 613 humani, sive considerentur per modum actionum, sive per modum
596 <BR> 614 passionum, a fine speciem sortiuntur. Utroque enim modo possunt
597 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 615 considerari actus humani, eo quod homo movet seipsum, et movetur a
598 <P TITLE="I-II q. 3 a. 4 arg. 1"><A NAME="33563"><SPAN CLASS="ref">[33563] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in actu voluntatis. Dicit enim Augustinus, XIX de Civ. Dei, quod beatitudo hominis in pace consistit, unde in Psalmo CXLVII, qui posuit fines tuos pacem. Sed pax ad voluntatem pertinet. Ergo beatitudo hominis in voluntate consistit.</P> 616 seipso. Dictum est autem supra quod actus dicuntur humani,
599 <P TITLE="I-II q. 3 a. 4 arg. 2"><A NAME="33564"><SPAN CLASS="ref">[33564] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est summum bonum. Sed bonum est obiectum voluntatis. Ergo beatitudo in operatione voluntatis consistit.</P> 617 inquantum procedunt a voluntate deliberata. Obiectum autem
600 <P TITLE="I-II q. 3 a. 4 arg. 3"><A NAME="33565"><SPAN CLASS="ref">[33565] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, primo moventi respondet ultimus finis, sicut ultimus finis totius exercitus est victoria, quae est finis ducis, qui omnes movet. Sed primum movens ad operandum est voluntas, quia movet alias vires, ut infra dicetur. Ergo beatitudo ad voluntatem pertinet.</P> 618 voluntatis est bonum et finis. Et ideo manifestum est quod
601 <P TITLE="I-II q. 3 a. 4 arg. 4"><A NAME="33566"><SPAN CLASS="ref">[33566] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, si beatitudo est aliqua operatio, oportet quod sit nobilissima operatio hominis. Sed nobilior operatio est dilectio Dei, quae est actus voluntatis, quam cognitio, quae est operatio intellectus, ut patet per apostolum, I ad Cor. XIII. Ergo videtur quod beatitudo consistat in actu voluntatis.</P> 619 principium humanorum actuum, inquantum sunt humani, est finis. Et
602 <P TITLE="I-II q. 3 a. 4 arg. 5"><A NAME="33567"><SPAN CLASS="ref">[33567] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus dicit, in XIII de Trin., quod <I>beatus est qui habet omnia quae vult, et nihil vult male</I>. Et post pauca subdit, <I>propinquat beato qui bene vult quodcumque vult, bona enim beatum faciunt, quorum bonorum iam habet aliquid, ipsam scilicet bonam voluntatem</I>. Ergo beatitudo in actu voluntatis consistit.</P> 620 similiter est terminus eorundem, nam id ad quod terminatur actus
603 <P TITLE="I-II q. 3 a. 4 s. c."><A NAME="33568"><SPAN CLASS="ref">[33568] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dominus dicit, Ioan. XVII, <I>haec est vita aeterna, ut cognoscant te, Deum verum unum</I>. Vita autem aeterna est ultimus finis, ut dictum est. Ergo beatitudo hominis in cognitione Dei consistit, quae est actus intellectus.</P> 621 humanus, est id quod voluntas intendit tanquam finem; sicut in
604 <P TITLE="I-II q. 3 a. 4 co."><A NAME="33569"><SPAN CLASS="ref">[33569] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ad beatitudinem, sicut supra dictum est, duo requiruntur, unum quod est essentia beatitudinis; aliud quod est quasi per se accidens eius, scilicet delectatio ei adiuncta. Dico ergo quod, quantum ad id quod est essentialiter ipsa beatitudo, impossibile est quod consistat in actu voluntatis. Manifestum est enim ex praemissis quod beatitudo est consecutio finis ultimi. Consecutio autem finis non consistit in ipso actu voluntatis. Voluntas enim fertur in finem et absentem, cum ipsum desiderat; et praesentem, cum in ipso requiescens delectatur. Manifestum est autem quod ipsum desiderium finis non est consecutio finis, sed est motus ad finem. Delectatio autem advenit voluntati ex hoc quod finis est praesens, non autem e converso ex hoc aliquid fit praesens, quia voluntas delectatur in ipso. Oportet igitur aliquid aliud esse quam actum voluntatis, per quod fit ipse finis praesens volenti. Et hoc manifeste apparet circa fines sensibiles. Si enim consequi pecuniam esset per actum voluntatis, statim a principio cupidus consecutus esset pecuniam, quando vult eam habere. Sed a principio quidem est absens ei; consequitur autem ipsam per hoc quod manu ipsam apprehendit, vel aliquo huiusmodi; et tunc iam delectatur in pecunia habita. Sic igitur et circa intelligibilem finem contingit. Nam a principio volumus consequi finem intelligibilem; consequimur autem ipsum per hoc quod fit praesens nobis per actum intellectus; et tunc voluntas delectata conquiescit in fine iam adepto. Sic igitur essentia beatitudinis in actu intellectus consistit, sed ad voluntatem pertinet delectatio beatitudinem consequens; secundum quod Augustinus dicit, X Confess., quod beatitudo est gaudium de veritate; quia scilicet ipsum gaudium est consummatio beatitudinis.</P> 622 agentibus naturalibus forma generati est conformis formae
605 <P TITLE="I-II q. 3 a. 4 ad 1"><A NAME="33570"><SPAN CLASS="ref">[33570] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod pax pertinet ad ultimum hominis finem, non quasi essentialiter sit ipsa beatitudo; sed quia antecedenter et consequenter se habet ad ipsam. Antecedenter quidem, inquantum iam sunt remota omnia perturbantia, et impedientia ab ultimo fine. Consequenter vero, inquantum iam homo, adepto ultimo fine, remanet pacatus, suo desiderio quietato.</P> 623 generantis. Et quia, ut Ambrosius dicit, super Lucam, <i>mores
606 <P TITLE="I-II q. 3 a. 4 ad 2"><A NAME="33571"><SPAN CLASS="ref">[33571] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod primum obiectum voluntatis non est actus eius sicut nec primum obiectum visus est visio, sed visibile. Unde ex hoc ipso quod beatitudo pertinet ad voluntatem tanquam primum obiectum eius, sequitur quod non pertineat ad ipsam tanquam actus ipsius.</P> 624 proprie dicuntur humani</i>, actus morales proprie speciem
607 <P TITLE="I-II q. 3 a. 4 ad 3"><A NAME="33572"><SPAN CLASS="ref">[33572] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod finem primo apprehendit intellectus quam voluntas, tamen motus ad finem incipit in voluntate. Et ideo voluntati debetur id quod ultimo consequitur consecutionem finis, scilicet delectatio vel fruitio.</P> 625 sortiuntur ex fine, nam idem sunt actus morales et actus
608 <P TITLE="I-II q. 3 a. 4 ad 4"><A NAME="33573"><SPAN CLASS="ref">[33573] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod dilectio praeeminet cognitioni in movendo, sed cognitio praevia est dilectioni in attingendo, non enim diligitur nisi cognitum, ut dicit Augustinus in X de Trin. Et ideo intelligibilem finem primo attingimus per actionem intellectus; sicut et finem sensibilem primo attingimus per actionem sensus.</P> 626 humani.</p>
609 <P TITLE="I-II q. 3 a. 4 ad 5"><A NAME="33574"><SPAN CLASS="ref">[33574] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod ille qui habet omnia quae vult, ex hoc est beatus, quod habet ea quae vult, quod quidem est per aliud quam per actum voluntatis. Sed nihil male velle requiritur ad beatitudinem sicut quaedam debita dispositio ad ipsam. Voluntas autem bona ponitur in numero bonorum quae beatum faciunt, prout est inclinatio quaedam in ipsa, sicut motus reducitur ad genus sui termini, ut alteratio ad qualitatem.</P> 627 <p title="I-II q. 1 a. 3 ad 1"><a name="33427"><span class=
610 <BR> 628 "ref">[33427] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
611 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 629 dicendum quod finis non est omnino aliquid extrinsecum ab actu,
612 <P TITLE="I-II q. 3 a. 5 arg. 1"><A NAME="33575"><SPAN CLASS="ref">[33575] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in operatione intellectus practici. Finis enim ultimus cuiuslibet creaturae consistit in assimilatione ad Deum. Sed homo magis assimilatur Deo per intellectum practicum, qui est causa rerum intellectarum, quam per intellectum speculativum, cuius scientia accipitur a rebus. Ergo beatitudo hominis magis consistit in operatione intellectus practici quam speculativi.</P> 630 quia comparatur ad actum ut principium vel terminus; et hoc ipsum
613 <P TITLE="I-II q. 3 a. 5 arg. 2"><A NAME="33576"><SPAN CLASS="ref">[33576] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est perfectum hominis bonum. Sed intellectus practicus magis ordinatur ad bonum quam speculativus, qui ordinatur ad verum. Unde et secundum perfectionem practici intellectus, dicimur boni, non autem secundum perfectionem speculativi intellectus, sed secundum eam dicimur scientes vel intelligentes. Ergo beatitudo hominis magis consistit in actu intellectus practici quam speculativi.</P> 631 est de ratione actus, ut scilicet sit ab aliquo, quantum ad
614 <P TITLE="I-II q. 3 a. 5 arg. 3"><A NAME="33577"><SPAN CLASS="ref">[33577] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est quoddam bonum ipsius hominis. Sed speculativus intellectus occupatur magis circa ea quae sunt extra hominem, practicus autem intellectus occupatur circa ea quae sunt ipsius hominis, scilicet circa operationes et passiones eius. Ergo beatitudo hominis magis consistit in operatione intellectus practici quam intellectus speculativi.</P> 632 actionem, et ut sit ad aliquid, quantum ad passionem.</p>
615 <P TITLE="I-II q. 3 a. 5 s. c."><A NAME="33578"><SPAN CLASS="ref">[33578] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in I de Trin., quod <I>contemplatio promittitur nobis, actionum omnium finis, atque aeterna perfectio gaudiorum</I>.</P> 633 <p title="I-II q. 1 a. 3 ad 2"><a name="33428"><span class=
616 <P TITLE="I-II q. 3 a. 5 co."><A NAME="33579"><SPAN CLASS="ref">[33579] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod beatitudo magis consistit in operatione speculativi intellectus quam practici. Quod patet ex tribus. Primo quidem, ex hoc quod, si beatitudo hominis est operatio, oportet quod sit optima operatio hominis. Optima autem operatio hominis est quae est optimae potentiae respectu optimi obiecti. Optima autem potentia est intellectus, cuius optimum obiectum est bonum divinum, quod quidem non est obiectum practici intellectus, sed speculativi. Unde in tali operatione, scilicet in contemplatione divinorum, maxime consistit beatitudo. <I>Et quia unusquisque videtur esse id quod est optimum in eo</I>, ut dicitur in IX et X Ethic., ideo talis operatio est maxime propria homini, et maxime delectabilis. Secundo apparet idem ex hoc quod contemplatio maxime quaeritur propter seipsam. Actus autem intellectus practici non quaeritur propter seipsum, sed propter actionem. Ipsae etiam actiones ordinantur ad aliquem finem. Unde manifestum est quod ultimus finis non potest consistere in vita activa, quae pertinet ad intellectum practicum. Tertio idem apparet ex hoc quod in vita contemplativa homo communicat cum superioribus, scilicet cum Deo et Angelis, quibus per beatitudinem assimilatur. Sed in his quae pertinent ad vitam activam, etiam alia animalia cum homine aliqualiter communicant, licet imperfectae. Et ideo ultima et perfecta beatitudo, quae expectatur in futura vita, tota consistit in contemplatione. Beatitudo autem imperfecta, qualis hic haberi potest, primo quidem et principaliter consistit in contemplatione, secundario vero in operatione practici intellectus ordinantis actiones et passiones humanas, ut dicitur in X Ethic.</P> 634 "ref">[33428] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
617 <P TITLE="I-II q. 3 a. 5 ad 1"><A NAME="33580"><SPAN CLASS="ref">[33580] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod similitudo praedicta intellectus practici ad Deum, est secundum proportionalitatem; quia scilicet se habet ad suum cognitum, sicut Deus ad suum. Sed assimilatio intellectus speculativi ad Deum, est secundum unionem vel informationem; quae est multo maior assimilatio. Et tamen dici potest quod, respectu principalis cogniti, quod est sua essentia, non habet Deus practicam cognitionem, sed speculativam tantum.</P> 635 dicendum quod finis secundum quod est prior in intentione, ut
618 <P TITLE="I-II q. 3 a. 5 ad 2"><A NAME="33581"><SPAN CLASS="ref">[33581] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod intellectus practicus ordinatur ad bonum quod est extra ipsum, sed intellectus speculativus habet bonum in seipso, scilicet contemplationem veritatis. Et si illud bonum sit perfectum, ex eo totus homo perficitur et fit bonus, quod quidem intellectus practicus non habet sed ad illud ordinat.</P> 636 dictum est, secundum hoc pertinet ad voluntatem. Et hoc modo dat
619 <P TITLE="I-II q. 3 a. 5 ad 3"><A NAME="33582"><SPAN CLASS="ref">[33582] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ratio illa procederet, si ipsemet homo esset ultimus finis suus, tunc enim consideratio et ordinatio actuum et passionum eius esset eius beatitudo. Sed quia ultimus hominis finis est aliquod bonum extrinsecum, scilicet Deus, ad quem per operationem intellectus speculativi attingimus; ideo magis beatitudo hominis in operatione intellectus speculativi consistit, quam in operatione intellectus practici.</P> 637 speciem actui humano sive morali.</p>
620 <BR> 638 <p title="I-II q. 1 a. 3 ad 3"><a name="33429"><span class=
621 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 639 "ref">[33429] I&ordf;-IIae q. 1 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
622 <P TITLE="I-II q. 3 a. 6 arg. 1"><A NAME="33583"><SPAN CLASS="ref">[33583] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in consideratione speculativarum scientiarum. Philosophus enim dicit, in libro Ethic., quod <I>felicitas est operatio secundum perfectam virtutem</I>. Et distinguens virtutes, non ponit speculativas nisi tres, scientiam, sapientiam et intellectum; quae omnes pertinent ad considerationem scientiarum speculativarum. Ergo ultima hominis beatitudo in consideratione scientiarum speculativarum consistit.</P> 640 dicendum quod idem actus numero, secundum quod semel egreditur ab
623 <P TITLE="I-II q. 3 a. 6 arg. 2"><A NAME="33584"><SPAN CLASS="ref">[33584] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud videtur esse ultima hominis beatitudo, quod naturaliter desideratur ab omnibus propter seipsum. Sed huiusmodi est consideratio speculativarum scientiarum, quia, ut dicitur in I Metaphys., <I>omnes homines natura scire desiderant</I>; et post pauca subditur quod speculativae scientiae propter seipsas quaeruntur. Ergo in consideratione scientiarum speculativarum consistit beatitudo.</P> 641 agente, non ordinatur nisi ad unum finem proximum, a quo habet
624 <P TITLE="I-II q. 3 a. 6 arg. 3"><A NAME="33585"><SPAN CLASS="ref">[33585] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est ultima hominis perfectio. Unumquodque autem perficitur secundum quod reducitur de potentia in actum. Intellectus autem humanus reducitur in actum per considerationem scientiarum speculativarum. Ergo videtur quod in huiusmodi consideratione ultima hominis beatitudo consistat.</P> 642 speciem, sed potest ordinari ad plures fines remotos, quorum unus
625 <P TITLE="I-II q. 3 a. 6 s. c."><A NAME="33586"><SPAN CLASS="ref">[33586] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Ierem. IX, <I>non glorietur sapiens in sapientia sua</I>; et loquitur de sapientia speculativarum scientiarum. Non ergo consistit in harum consideratione ultima hominis beatitudo.</P> 643 est finis alterius. Possibile tamen est quod unus actus secundum
626 <P TITLE="I-II q. 3 a. 6 co."><A NAME="33587"><SPAN CLASS="ref">[33587] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, duplex est hominis beatitudo, una perfecta, et alia imperfecta. Oportet autem intelligere perfectam beatitudinem, quae attingit ad veram beatitudinis rationem, beatitudinem autem imperfectam, quae non attingit, sed participat quandam particularem beatitudinis similitudinem. Sicut perfecta prudentia invenitur in homine, apud quem est ratio rerum agibilium, imperfecta autem prudentia est in quibusdam animalibus brutis, in quibus sunt quidam particulares instinctus ad quaedam opera similia operibus prudentiae. Perfecta igitur beatitudo in consideratione scientiarum speculativarum essentialiter consistere non potest. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod consideratio speculativae scientiae non se extendit ultra virtutem principiorum illius scientiae, quia in principiis scientiae virtualiter tota scientia continetur. Prima autem principia scientiarum speculativarum sunt per sensum accepta; ut patet per philosophum in principio Metaphys., et in fine Poster. Unde tota consideratio scientiarum speculativarum non potest ultra extendi quam sensibilium cognitio ducere potest. In cognitione autem sensibilium non potest consistere ultima hominis beatitudo, quae est ultima eius perfectio. Non enim aliquid perficitur ab aliquo inferiori, nisi secundum quod in inferiori est aliqua participatio superioris. Manifestum est autem quod forma lapidis, vel cuiuslibet rei sensibilis, est inferior homine. Unde per formam lapidis non perficitur intellectus inquantum est talis forma, sed inquantum in ea participatur aliqua similitudo alicuius quod est supra intellectum humanum, scilicet lumen intelligibile, vel aliquid huiusmodi. Omne autem quod est per aliud, reducitur ad id quod est per se. Unde oportet quod ultima perfectio hominis sit per cognitionem alicuius rei quae sit supra intellectum humanum. Ostensum est autem quod per sensibilia non potest deveniri in cognitionem substantiarum separatarum, quae sunt supra intellectum humanum. Unde relinquitur quod ultima hominis beatitudo non possit esse in consideratione speculativarum scientiarum. Sed sicut in formis sensibilibus participatur aliqua similitudo superiorum substantiarum, ita consideratio scientiarum speculativarum est quaedam participatio verae et perfectae beatitudinis.</P> 644 speciem naturae, ordinetur ad diversos fines voluntatis, sicut hoc
627 <P TITLE="I-II q. 3 a. 6 ad 1"><A NAME="33588"><SPAN CLASS="ref">[33588] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod philosophus loquitur in libro Ethicorum de felicitate imperfecta, qualiter in hac vita haberi potest, ut supra dictum est.</P> 645 ipsum quod est occidere hominem, quod est idem secundum speciem
628 <P TITLE="I-II q. 3 a. 6 ad 2"><A NAME="33589"><SPAN CLASS="ref">[33589] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod naturaliter desideratur non solum perfecta beatitudo, sed etiam qualiscumque similitudo vel participatio ipsius.</P> 646 naturae, potest ordinari sicut in finem ad conservationem
629 <P TITLE="I-II q. 3 a. 6 ad 3"><A NAME="33590"><SPAN CLASS="ref">[33590] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod per considerationem scientiarum speculativarum reducitur intellectus noster aliquo modo in actum, non autem in ultimum et completum.</P> 647 iustitiae, et ad satisfaciendum irae. Et ex hoc erunt diversi actus
630 <BR> 648 secundum speciem moris, quia uno modo erit actus virtutis, alio
631 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 649 modo erit actus vitii. Non enim motus recipit speciem ab eo quod
632 <P TITLE="I-II q. 3 a. 7 arg. 1"><A NAME="33591"><SPAN CLASS="ref">[33591] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in cognitione substantiarum separatarum, idest Angelorum. Dicit enim Gregorius, in quadam homilia, <I>nihil prodest interesse festis hominum, si non contingat interesse festis Angelorum</I>; per quod finalem beatitudinem designat. Sed festis Angelorum interesse possumus per eorum contemplationem. Ergo videtur quod in contemplatione Angelorum ultima hominis beatitudo consistat.</P> 650 est terminus per accidens, sed solum ab eo quod est terminus per
633 <P TITLE="I-II q. 3 a. 7 arg. 2"><A NAME="33592"><SPAN CLASS="ref">[33592] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ultima perfectio uniuscuiusque rei est ut coniungatur suo principio, unde et circulus dicitur esse figura perfecta, quia habet idem principium et finem. Sed principium cognitionis humanae est ab ipsis Angelis, per quos homines illuminantur, ut dicit Dionysius, IV cap. Cael. Hier. Ergo perfectio humani intellectus est in contemplatione Angelorum.</P> 651 se. Fines autem morales accidunt rei naturali; et e converso ratio
634 <P TITLE="I-II q. 3 a. 7 arg. 3"><A NAME="33593"><SPAN CLASS="ref">[33593] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, unaquaeque natura perfecta est, quando coniungitur superiori naturae, sicut ultima perfectio corporis est ut coniungatur naturae spirituali. Sed supra intellectum humanum, ordine naturae, sunt Angeli. Ergo ultima perfectio intellectus humani est ut coniungatur per contemplationem ipsis Angelis.</P> 652 naturalis finis accidit morali. Et ideo nihil prohibet actus qui
635 <P TITLE="I-II q. 3 a. 7 s. c."><A NAME="33594"><SPAN CLASS="ref">[33594] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Ierem. IX, <I>in hoc glorietur qui gloriatur, scire et nosse me</I>. Ergo ultima hominis gloria, vel beatitudo, non consistit nisi in cognitione Dei.</P> 653 sunt iidem secundum speciem naturae, esse diversos secundum speciem
636 <P TITLE="I-II q. 3 a. 7 co."><A NAME="33595"><SPAN CLASS="ref">[33595] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut dictum est, perfecta hominis beatitudo non consistit in eo quod est perfectio intellectus secundum alicuius participationem, sed in eo quod est per essentiam tale. Manifestum est autem quod unumquodque intantum est perfectio alicuius potentiae, inquantum ad ipsum pertinet ratio proprii obiecti illius potentiae. Proprium autem obiectum intellectus est verum. Quidquid ergo habet veritatem participatam, contemplatum non facit intellectum perfectum ultima perfectione. Cum autem eadem sit dispositio rerum in esse sicut in veritate, ut dicitur in II Metaphys.; quaecumque sunt entia per participationem, sunt vera per participationem. Angeli autem habent esse participatum, quia solius Dei suum esse est sua essentia, ut in primo ostensum est. Unde relinquitur quod solus Deus sit veritas per essentiam, et quod eius contemplatio faciat perfecte beatum. Aliqualem autem beatitudinem imperfectam nihil prohibet attendi in contemplatione Angelorum; et etiam altiorem quam in consideratione scientiarum speculativarum.</P> 654 moris, et e converso.</p>
637 <P TITLE="I-II q. 3 a. 7 ad 1"><A NAME="33596"><SPAN CLASS="ref">[33596] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod festis Angelorum intererimus non solum contemplantes Angelos, sed simul cum ipsis, Deum.</P> 655 <br />
638 <P TITLE="I-II q. 3 a. 7 ad 2"><A NAME="33597"><SPAN CLASS="ref">[33597] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, secundum illos qui ponunt animas humanas esse ab Angelis creatas, satis conveniens videtur quod beatitudo hominis sit in contemplatione Angelorum, quasi in coniunctione ad suum principium. Sed hoc est erroneum, ut in primo dictum est. Unde ultima perfectio intellectus humani est per coniunctionem ad Deum, qui est primum principium et creationis animae et illuminationis eius. Angelus autem illuminat tanquam minister, ut in primo habitum est. Unde suo ministerio adiuvat hominem ut ad beatitudinem perveniat, non autem est humanae beatitudinis obiectum.</P> 656 <div class="E">Articulus 4</div>
639 <P TITLE="I-II q. 3 a. 7 ad 3"><A NAME="33598"><SPAN CLASS="ref">[33598] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod attingi superiorem naturam ab inferiori contingit dupliciter. Uno modo, secundum gradum potentiae participantis, et sic ultima perfectio hominis erit in hoc quod homo attinget ad contemplandum sicut Angeli contemplantur. Alio modo, sicut obiectum attingitur a potentia, et hoc modo ultima perfectio cuiuslibet potentiae est ut attingat ad id in quo plene invenitur ratio sui obiecti.</P> 657 <p title="I-II q. 1 a. 4 arg. 1"><a name="33430"><span class=
640 <BR> 658 "ref">[33430] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
641 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 659 sic proceditur. Videtur quod non sit aliquis ultimus finis humanae
642 <P TITLE="I-II q. 3 a. 8 arg. 1"><A NAME="33599"><SPAN CLASS="ref">[33599] I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis non sit in visione ipsius divinae essentiae. Dicit enim Dionysius, in I cap. Myst. Theol., quod per id quod est supremum intellectus, homo Deo coniungitur sicut omnino ignoto. Sed id quod videtur per essentiam, non est omnino ignotum. Ergo ultima intellectus perfectio, seu beatitudo, non consistit in hoc quod Deus per essentiam videtur.</P> 660 vitae, sed procedatur in finibus in infinitum. Bonum enim, secundum
643 <P TITLE="I-II q. 3 a. 8 arg. 2"><A NAME="33600"><SPAN CLASS="ref">[33600] I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, altioris naturae altior est perfectio. Sed haec est perfectio divini intellectus propria, ut suam essentiam videat. Ergo ultima perfectio intellectus humani ad hoc non pertingit, sed infra subsistit.</P> 661 suam rationem, est diffusivum sui; ut patet per Dionysium, IV cap.
644 <P TITLE="I-II q. 3 a. 8 s. c."><A NAME="33601"><SPAN CLASS="ref">[33601] I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur I Ioan. III, <I>cum apparuerit, similes ei erimus, et videbimus eum sicuti ipse est</I>.</P> 662 de Div. Nom. Si ergo quod procedit ex bono, ipsum etiam est bonum,
645 <P TITLE="I-II q. 3 a. 8 co."><A NAME="33602"><SPAN CLASS="ref">[33602] I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ultima et perfecta beatitudo non potest esse nisi in visione divinae essentiae. Ad cuius evidentiam, duo consideranda sunt. Primo quidem, quod homo non est perfecte beatus, quandiu restat sibi aliquid desiderandum et quaerendum. Secundum est, quod uniuscuiusque potentiae perfectio attenditur secundum rationem sui obiecti. Obiectum autem intellectus est quod quid est, idest essentia rei, ut dicitur in III de anima. Unde intantum procedit perfectio intellectus, inquantum cognoscit essentiam alicuius rei. Si ergo intellectus aliquis cognoscat essentiam alicuius effectus, per quam non possit cognosci essentia causae, ut scilicet sciatur de causa quid est; non dicitur intellectus attingere ad causam simpliciter, quamvis per effectum cognoscere possit de causa an sit. Et ideo remanet naturaliter homini desiderium, cum cognoscit effectum, et scit eum habere causam, ut etiam sciat de causa quid est. Et illud desiderium est admirationis, et causat inquisitionem, ut dicitur in principio Metaphys. Puta si aliquis cognoscens eclipsim solis, considerat quod ex aliqua causa procedit, de qua, quia nescit quid sit, admiratur, et admirando inquirit. Nec ista inquisitio quiescit quousque perveniat ad cognoscendum essentiam causae. Si igitur intellectus humanus, cognoscens essentiam alicuius effectus creati, non cognoscat de Deo nisi an est; nondum perfectio eius attingit simpliciter ad causam primam, sed remanet ei adhuc naturale desiderium inquirendi causam. Unde nondum est perfecte beatus. Ad perfectam igitur beatitudinem requiritur quod intellectus pertingat ad ipsam essentiam primae causae. Et sic perfectionem suam habebit per unionem ad Deum sicut ad obiectum, in quo solo beatitudo hominis consistit, ut supra dictum est.</P> 663 oportet quod illud bonum diffundat aliud bonum, et sic processus
646 <P TITLE="I-II q. 3 a. 8 ad 1"><A NAME="33603"><SPAN CLASS="ref">[33603] I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Dionysius loquitur de cognitione eorum qui sunt in via, tendentes ad beatitudinem.</P> 664 boni est in infinitum. Sed bonum habet rationem finis. Ergo in
647 <P TITLE="I-II q. 3 a. 8 ad 2"><A NAME="33604"><SPAN CLASS="ref">[33604] I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut supra dictum est, finis potest accipi dupliciter. Uno modo, quantum ad rem ipsam quae desideratur, et hoc modo idem est finis superioris et inferioris naturae, immo omnium rerum, ut supra dictum est. Alio modo, quantum ad consecutionem huius rei, et sic diversus est finis superioris et inferioris naturae, secundum diversam habitudinem ad rem talem. Sic igitur altior est beatitudo Dei suam essentiam intellectu comprehendentis, quam hominis vel Angeli videntis, et non comprehendentis.</P> 665 finibus est processus in infinitum.</p>
648 <BR> 666 <p title="I-II q. 1 a. 4 arg. 2"><a name="33431"><span class=
649 <DIV CLASS="D">Quaestio 4</DIV> 667 "ref">[33431] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
650 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 668 ea quae sunt rationis, in infinitum multiplicari possunt, unde et
651 <P TITLE="I-II q. 4 pr."><A NAME="33605"><SPAN CLASS="ref">[33605] I&ordf;-IIae q. 4 pr. </SPAN></A>Deinde, considerandum est de his quae exiguntur ad beatitudinem. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum delectatio requiratur ad beatitudinem. Secundo, quid sit principalius in beatitudine, utrum delectatio vel visio. Tertio, utrum requiratur comprehensio. Quarto, utrum requiratur rectitudo voluntatis. Quinto, utrum ad beatitudinem hominis requiratur corpus. Sexto, utrum perfectio corporis. Septimo, utrum aliqua exteriora bona. Octavo, utrum requiratur societas amicorum.</P> 669 mathematicae quantitates in infinitum augentur. Species etiam
652 <BR> 670 numerorum propter hoc sunt infinitae, quia, dato quolibet numero,
653 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 671 ratio alium maiorem excogitare potest. Sed desiderium finis
654 <P TITLE="I-II q. 4 a. 1 arg. 1"><A NAME="33606"><SPAN CLASS="ref">[33606] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod delectatio non requiratur ad beatitudinem. Dicit enim Augustinus, in I de Trin., quod <I>visio est tota merces fidei</I>. Sed id quod est praemium vel merces virtutis, est beatitudo, ut patet per philosophum in I Ethic. Ergo nihil aliud requiritur ad beatitudinem nisi sola visio.</P> 672 sequitur apprehensionem rationis. Ergo videtur quod etiam in
655 <P TITLE="I-II q. 4 a. 1 arg. 2"><A NAME="33607"><SPAN CLASS="ref">[33607] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est per se sufficientissimum bonum, ut philosophus dicit I Ethic. Quod autem eget aliquo alio, non est per se sufficiens. Cum igitur essentia beatitudinis in visione Dei consistat, ut ostensum est; videtur quod ad beatitudinem non requiratur delectatio.</P> 673 finibus procedatur in infinitum.</p>
656 <P TITLE="I-II q. 4 a. 1 arg. 3"><A NAME="33608"><SPAN CLASS="ref">[33608] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, operationem felicitatis seu beatitudinis oportet esse non impeditam, ut dicitur in VII Ethic. Sed delectatio impedit actionem intellectus corrumpit enim aestimationem prudentiae, ut dicitur in VI Ethic. Ergo delectatio non requiritur ad beatitudinem.</P> 674 <p title="I-II q. 1 a. 4 arg. 3"><a name="33432"><span class=
657 <P TITLE="I-II q. 4 a. 1 s. c."><A NAME="33609"><SPAN CLASS="ref">[33609] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, X Confess., quod <I>beatitudo est gaudium de veritate</I>.</P> 675 "ref">[33432] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
658 <P TITLE="I-II q. 4 a. 1 co."><A NAME="33610"><SPAN CLASS="ref">[33610] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod quadrupliciter aliquid requiritur ad aliud. Uno modo, sicut praeambulum vel praeparatorium ad ipsum, sicut disciplina requiritur ad scientiam. Alio modo, sicut perficiens aliquid, sicut anima requiritur ad vitam corporis. Tertio modo, sicut coadiuvans extrinsecum, sicut amici requiruntur ad aliquid agendum. Quarto modo, sicut aliquid concomitans, ut si dicamus quod calor requiritur ad ignem. Et hoc modo delectatio requiritur ad beatitudinem. Delectatio enim causatur ex hoc quod appetitus requiescit in bono adepto. Unde, cum beatitudo nihil aliud sit quam adeptio summi boni, non potest esse beatitudo sine delectatione concomitante.</P> 676 bonum et finis est obiectum voluntatis. Sed voluntas infinities
659 <P TITLE="I-II q. 4 a. 1 ad 1"><A NAME="33611"><SPAN CLASS="ref">[33611] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ex hoc ipso quod merces alicui redditur, voluntas merentis requiescit, quod est delectari. Unde in ipsa ratione mercedis redditae delectatio includitur.</P> 677 potest reflecti supra seipsam, possum enim velle aliquid, et velle
660 <P TITLE="I-II q. 4 a. 1 ad 2"><A NAME="33612"><SPAN CLASS="ref">[33612] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ex ipsa visione Dei causatur delectatio. Unde ille qui Deum videt, delectatione indigere non potest.</P> 678 me velle illud, et sic in infinitum. Ergo in finibus humanae
661 <P TITLE="I-II q. 4 a. 1 ad 3"><A NAME="33613"><SPAN CLASS="ref">[33613] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod delectatio concomitans operationem intellectus, non impedit ipsam, sed magis eam confortat, ut dicitur, in X Ethic., ea enim quae delectabiliter facimus, attentius et perseverantius operamur. Delectatio autem extranea impedit operationem, quandoque quidem ex intentionis distractione; quia, sicut dictum est, ad ea in quibus delectamur, magis intenti sumus; et dum uni vehementer intendimus, necesse est quod ab alio intentio retrahatur. Quandoque autem etiam ex contrarietate, sicut delectatio sensus contraria rationi, impedit aestimationem prudentiae magis quam aestimationem speculativi intellectus.</P> 679 voluntatis proceditur in infinitum, et non est aliquis ultimus
662 <BR> 680 finis humanae voluntatis.</p>
663 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 681 <p title="I-II q. 1 a. 4 s. c."><a name="33433"><span class=
664 <P TITLE="I-II q. 4 a. 2 arg. 1"><A NAME="33614"><SPAN CLASS="ref">[33614] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod delectatio sit principalius in beatitudine quam visio. Delectatio enim, ut dicitur in X Ethic., est perfectio operationis. Sed perfectio est potior perfectibili. Ergo delectatio est potior operatione intellectus, quae est visio.</P> 682 "ref">[33433] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
665 <P TITLE="I-II q. 4 a. 2 arg. 2"><A NAME="33615"><SPAN CLASS="ref">[33615] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud propter quod aliquid est appetibile, est potius. Sed operationes appetuntur propter delectationem ipsarum, unde et natura operationibus necessariis ad conservationem individui et speciei, delectationem apposuit, ut huiusmodi operationes ab animalibus non negligantur. Ergo delectatio est potior in beatitudine quam operatio intellectus, quae est visio.</P> 683 est quod philosophus dicit, II Metaphys., quod <i>qui infinitum
666 <P TITLE="I-II q. 4 a. 2 arg. 3"><A NAME="33616"><SPAN CLASS="ref">[33616] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, visio respondet fidei, delectatio autem, sive fruitio, caritati. Sed caritas est maior fide, ut dicit apostolus I ad Cor. XIII. Ergo delectatio, sive fruitio, est potior visione.</P> 684 faciunt, auferunt naturam boni</i>. Sed bonum est quod habet
667 <P TITLE="I-II q. 4 a. 2 s. c."><A NAME="33617"><SPAN CLASS="ref">[33617] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra, causa est potior effectu. Sed visio est causa delectationis. Ergo visio est potior quam delectatio.</P> 685 rationem finis. Ergo contra rationem finis est quod procedatur in
668 <P TITLE="I-II q. 4 a. 2 co."><A NAME="33618"><SPAN CLASS="ref">[33618] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod istam quaestionem movet philosophus in X Ethic., et eam insolutam dimittit. Sed si quis diligenter consideret, ex necessitate oportet quod operatio intellectus, quae est visio, sit potior delectatione. Delectatio enim consistit in quadam quietatione voluntatis. Quod autem voluntas in aliquo quietetur, non est nisi propter bonitatem eius in quo quietatur. Si ergo voluntas quietatur in aliqua operatione, ex bonitate operationis procedit quietatio voluntatis. Nec voluntas quaerit bonum propter quietationem, sic enim ipse actus voluntatis esset finis, quod est contra praemissa. Sed ideo quaerit quod quietetur in operatione, quia operatio est bonum eius. Unde manifestum est quod principalius bonum est ipsa operatio in qua quietatur voluntas, quam quietatio voluntatis in ipso.</P> 686 infinitum. Necesse est ergo ponere unum ultimum finem.</p>
669 <P TITLE="I-II q. 4 a. 2 ad 1"><A NAME="33619"><SPAN CLASS="ref">[33619] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, <I>delectatio perficit operationem sicut decor iuventutem</I>, qui est ad iuventutem consequens. Unde delectatio est quaedam perfectio concomitans visionem; non sicut perfectio faciens visionem esse in sua specie perfectam.</P> 687 <p title="I-II q. 1 a. 4 co."><a name="33434"><span class=
670 <P TITLE="I-II q. 4 a. 2 ad 2"><A NAME="33620"><SPAN CLASS="ref">[33620] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod apprehensio sensitiva non attingit ad communem rationem boni, sed ad aliquod bonum particulare quod est delectabile. Et ideo secundum appetitum sensitivum, qui est in animalibus, operationes quaeruntur propter delectationem. Sed intellectus apprehendit universalem rationem boni, ad cuius consecutionem sequitur delectatio. Unde principalius intendit bonum quam delectationem. Et inde est quod divinus intellectus, qui est institutor naturae, delectationes apposuit propter operationes. Non est autem aliquid aestimandum simpliciter secundum ordinem sensitivi appetitus, sed magis secundum ordinem appetitus intellectivi.</P> 688 "ref">[33434] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 co.</span></a> Respondeo
671 <P TITLE="I-II q. 4 a. 2 ad 3"><A NAME="33621"><SPAN CLASS="ref">[33621] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod caritas non quaerit bonum dilectum propter delectationem, sed hoc est ei consequens, ut delectetur in bono adepto quod amat. Et sic delectatio non respondet ei ut finis, sed magis visio, per quam primo finis fit ei praesens.</P> 689 dicendum quod, per se loquendo, impossibile est in finibus
672 <BR> 690 procedere in infinitum, ex quacumque parte. In omnibus enim quae
673 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 691 per se habent ordinem ad invicem, oportet quod, remoto primo,
674 <P TITLE="I-II q. 4 a. 3 arg. 1"><A NAME="33622"><SPAN CLASS="ref">[33622] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod ad beatitudinem non requiratur comprehensio. Dicit enim Augustinus, ad Paulinam de videndo Deum, <I>attingere mente Deum magna est beatitudo, comprehendere autem est impossibile</I>. Ergo sine comprehensione est beatitudo.</P> 692 removeantur ea quae sunt ad primum. Unde philosophus probat, in
675 <P TITLE="I-II q. 4 a. 3 arg. 2"><A NAME="33623"><SPAN CLASS="ref">[33623] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est perfectio hominis secundum intellectivam partem, in qua non sunt aliae potentiae quam intellectus et voluntas, ut in primo dictum est. Sed intellectus sufficienter perficitur per visionem Dei, voluntas autem per delectationem in ipso. Ergo non requiritur comprehensio tanquam aliquod tertium.</P> 693 VIII Physic., quod non est possibile in causis moventibus procedere
676 <P TITLE="I-II q. 4 a. 3 arg. 3"><A NAME="33624"><SPAN CLASS="ref">[33624] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo in operatione consistit. Operationes autem determinantur secundum obiecta. Obiecta autem generalia sunt duo, verum et bonum, verum correspondet visioni, et bonum correspondet delectationi. Ergo non requiritur comprehensio quasi aliquod tertium.</P> 694 in infinitum, quia iam non esset primum movens, quo subtracto alia
677 <P TITLE="I-II q. 4 a. 3 s. c."><A NAME="33625"><SPAN CLASS="ref">[33625] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod apostolus dicit, I ad Cor. IX, <I>sic currite ut comprehendatis</I>. Sed spiritualis cursus terminatur ad beatitudinem, unde ipse dicit, II ad Tim. ult., <I>bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi; in reliquo reposita est mihi corona iustitiae</I>. Ergo comprehensio requiritur ad beatitudinem.</P> 695 movere non possunt, cum non moveant nisi per hoc quod moventur a
678 <P TITLE="I-II q. 4 a. 3 co."><A NAME="33626"><SPAN CLASS="ref">[33626] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, cum beatitudo consistat in consecutione ultimi finis, ea quae requiruntur ad beatitudinem sunt consideranda ex ipso ordine hominis ad finem. Ad finem autem intelligibilem ordinatur homo partim quidem per intellectum, partim autem per voluntatem. Per intellectum quidem, inquantum in intellectu praeexistit aliqua cognitio finis imperfecta. Per voluntatem autem, primo quidem per amorem, qui est primus motus voluntatis in aliquid, secundo autem, per realem habitudinem amantis ad amatum, quae quidem potest esse triplex. Quandoque enim amatum est praesens amanti, et tunc iam non quaeritur. Quandoque autem non est praesens, sed impossibile est ipsum adipisci, et tunc etiam non quaeritur. Quandoque autem possibile est ipsum adipisci, sed est elevatum supra facultatem adipiscentis, ita ut statim haberi non possit, et haec est habitudo sperantis ad speratum, quae sola habitudo facit finis inquisitionem. Et istis tribus respondent aliqua in ipsa beatitudine. Nam perfecta cognitio finis respondet imperfectae; praesentia vero ipsius finis respondet habitudini spei; sed delectatio in fine iam praesenti consequitur dilectionem, ut supra dictum est. Et ideo necesse est ad beatitudinem ista tria concurrere, scilicet visionem, quae est cognitio perfecta intelligibilis finis; comprehensionem, quae importat praesentiam finis; delectationem, vel fruitionem, quae importat quietationem rei amantis in amato.</P> 696 primo movente. In finibus autem invenitur duplex ordo, scilicet
679 <P TITLE="I-II q. 4 a. 3 ad 1"><A NAME="33627"><SPAN CLASS="ref">[33627] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod comprehensio dicitur dupliciter. Uno modo, inclusio comprehensi in comprehendente, et sic omne quod comprehenditur a finito, est finitum. Unde hoc modo Deus non potest comprehendi ab aliquo intellectu creato. Alio modo comprehensio nihil aliud nominat quam tentionem alicuius rei iam praesentialiter habitae, sicut aliquis consequens aliquem, dicitur eum comprehendere quando tenet eum. Et hoc modo comprehensio requiritur ad beatitudinem.</P> 697 ordo intentionis, et ordo executionis, et in utroque ordine oportet
680 <P TITLE="I-II q. 4 a. 3 ad 2"><A NAME="33628"><SPAN CLASS="ref">[33628] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut ad voluntatem pertinet spes et amor, quia eiusdem est amare aliquid et tendere in illud non habitum; ita etiam ad voluntatem pertinet et comprehensio et delectatio, quia eiusdem est habere aliquid et quiescere in illo.</P> 698 esse aliquid primum. Id enim quod est primum in ordine intentionis
681 <P TITLE="I-II q. 4 a. 3 ad 3"><A NAME="33629"><SPAN CLASS="ref">[33629] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod comprehensio non est aliqua operatio praeter visionem, sed est quaedam habitudo ad finem iam habitum. Unde etiam ipsa visio, vel res visa secundum quod praesentialiter adest, est obiectum comprehensionis.</P> 699 est quasi principium movens appetitum, unde, subtracto principio,
682 <BR> 700 appetitus a nullo moveretur. Id autem quod est principium in
683 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 701 executione, est unde incipit operatio, unde, isto principio
684 <P TITLE="I-II q. 4 a. 4 arg. 1"><A NAME="33630"><SPAN CLASS="ref">[33630] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod rectitudo voluntatis non requiratur ad beatitudinem. Beatitudo enim essentialiter consistit in operatione intellectus, ut dictum est. Sed ad perfectam intellectus operationem non requiritur rectitudo voluntatis, per quam homines mundi dicuntur, dicit enim Augustinus, in libro Retract., <I>non approbo quod in oratione dixi, Deus qui non nisi mundos verum scire voluisti. Responderi enim potest multos etiam non mundos multa scire vera</I>. Ergo rectitudo voluntatis non requiritur ad beatitudinem.</P> 702 subtracto, nullus inciperet aliquid operari. Principium autem
685 <P TITLE="I-II q. 4 a. 4 arg. 2"><A NAME="33631"><SPAN CLASS="ref">[33631] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, prius non dependet a posteriori. Sed operatio intellectus est prior quam operatio voluntatis. Ergo beatitudo, quae est perfecta operatio intellectus, non dependet a rectitudine voluntatis.</P> 703 intentionis est ultimus finis, principium autem executionis est
686 <P TITLE="I-II q. 4 a. 4 arg. 3"><A NAME="33632"><SPAN CLASS="ref">[33632] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quod ordinatur ad aliquid tanquam ad finem, non est necessarium adepto iam fine, sicut navis postquam pervenitur ad portum. Sed rectitudo voluntatis, quae est per virtutem, ordinatur ad beatitudinem tanquam ad finem. Ergo, adepta beatitudine, non est necessaria rectitudo voluntatis.</P> 704 primum eorum quae sunt ad finem. Sic ergo ex neutra parte possibile
687 <P TITLE="I-II q. 4 a. 4 s. c."><A NAME="33633"><SPAN CLASS="ref">[33633] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Matth. V, <I>beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt</I>. Et Heb. XII, <I>pacem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum</I>.</P> 705 est in infinitum procedere, quia si non esset ultimus finis, nihil
688 <P TITLE="I-II q. 4 a. 4 co."><A NAME="33634"><SPAN CLASS="ref">[33634] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod rectitudo voluntatis requiritur ad beatitudinem et antecedenter et concomitanter. Antecedenter quidem, quia rectitudo voluntatis est per debitum ordinem ad finem ultimum. Finis autem comparatur ad id quod ordinatur ad finem, sicut forma ad materiam. Unde sicut materia non potest consequi formam, nisi sit debito modo disposita ad ipsam, ita nihil consequitur finem, nisi sit debito modo ordinatum ad ipsum. Et ideo nullus potest ad beatitudinem pervenire, nisi habeat rectitudinem voluntatis. Concomitanter autem, quia, sicut dictum est, beatitudo ultima consistit in visione divinae essentiae, quae est ipsa essentia bonitatis. Et ita voluntas videntis Dei essentiam, ex necessitate amat quidquid amat, sub ordine ad Deum; sicut voluntas non videntis Dei essentiam, ex necessitate amat quidquid amat, sub communi ratione boni quam novit. Et hoc ipsum est quod facit voluntatem rectam. Unde manifestum est quod beatitudo non potest esse sine recta voluntate.</P> 706 appeteretur, nec aliqua actio terminaretur, nec etiam quiesceret
689 <P TITLE="I-II q. 4 a. 4 ad 1"><A NAME="33635"><SPAN CLASS="ref">[33635] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de cognitione veri quod non est ipsa essentia bonitatis.</P> 707 intentio agentis; si autem non esset primum in his quae sunt ad
690 <P TITLE="I-II q. 4 a. 4 ad 2"><A NAME="33636"><SPAN CLASS="ref">[33636] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod omnis actus voluntatis praeceditur ab aliquo actu intellectus, aliquis tamen actus voluntatis est prior quam aliquis actus intellectus. Voluntas enim tendit in finalem actum intellectus, qui est beatitudo. Et ideo recta inclinatio voluntatis praeexigitur ad beatitudinem, sicut rectus motus sagittae ad percussionem signi.</P> 708 finem, nullus inciperet aliquid operari, nec terminaretur
691 <P TITLE="I-II q. 4 a. 4 ad 3"><A NAME="33637"><SPAN CLASS="ref">[33637] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod non omne quod ordinatur ad finem, cessat adveniente fine, sed id tantum quod se habet in ratione imperfectionis, ut motus. Unde instrumenta motus non sunt necessaria postquam pervenitur ad finem, sed debitus ordo ad finem est necessarius.</P> 709 consilium, sed in infinitum procederet. Ea vero quae non habent
692 <BR> 710 ordinem per se, sed per accidens sibi invicem coniunguntur, nihil
693 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 711 prohibet infinitatem habere, causae enim per accidens
694 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 arg. 1"><A NAME="33638"><SPAN CLASS="ref">[33638] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod ad beatitudinem requiratur corpus. Perfectio enim virtutis et gratiae praesupponit perfectionem naturae. Sed beatitudo est perfectio virtutis et gratiae. Anima autem sine corpore non habet perfectionem naturae, cum sit pars naturaliter humanae naturae, omnis autem pars est imperfecta a suo toto separata. Ergo anima sine corpore non potest esse beata.</P> 712 indeterminatae sunt. Et hoc etiam modo contingit esse infinitatem
695 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 arg. 2"><A NAME="33639"><SPAN CLASS="ref">[33639] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est operatio quaedam perfecta, ut supra dictum est. Sed operatio perfecta sequitur esse perfectum, quia nihil operatur nisi secundum quod est ens in actu. Cum ergo anima non habeat esse perfectum quando est a corpore separata, sicut nec aliqua pars quando separata est a toto; videtur quod anima sine corpore non possit esse beata.</P> 713 per accidens in finibus, et in his quae sunt ad finem.</p>
696 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 arg. 3"><A NAME="33640"><SPAN CLASS="ref">[33640] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est perfectio hominis. Sed anima sine corpore non est homo. Ergo beatitudo non potest esse in anima sine corpore.</P> 714 <p title="I-II q. 1 a. 4 ad 1"><a name="33435"><span class=
697 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 arg. 4"><A NAME="33641"><SPAN CLASS="ref">[33641] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, secundum philosophum, in VII Ethic., felicitatis operatio, in qua consistit beatitudo, est non impedita. Sed operatio animae separatae est impedita, quia, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad Litt., <I>inest ei naturalis quidam appetitus corpus administrandi, quo appetitu retardatur quodammodo ne tota intentione pergat in illud summum caelum</I>, idest in visionem essentiae divinae. Ergo anima sine corpore non potest esse beata.</P> 715 "ref">[33435] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
698 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 arg. 5"><A NAME="33642"><SPAN CLASS="ref">[33642] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est sufficiens bonum, et quietat desiderium. Sed hoc non convenit animae separatae, quia adhuc appetit corporis unionem, ut Augustinus dicit. Ergo anima separata a corpore non est beata.</P> 716 dicendum quod de ratione boni est quod aliquid ab ipso effluat, non
699 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 arg. 6"><A NAME="33643"><SPAN CLASS="ref">[33643] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, homo in beatitudine est Angelis aequalis. Sed anima sine corpore non aequatur Angelis, ut Augustinus dicit. Ergo non est beata.</P> 717 tamen quod ipsum ab alio procedat. Et ideo, cum bonum habeat
700 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 s. c."><A NAME="33644"><SPAN CLASS="ref">[33644] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Apoc. XIV, <I>beati mortui qui in domino moriuntur</I>.</P> 718 rationem finis, et primum bonum sit ultimus finis, ratio ista non
701 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 co."><A NAME="33645"><SPAN CLASS="ref">[33645] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod duplex est beatitudo, una imperfecta, quae habetur in hac vita; et alia perfecta, quae in Dei visione consistit. Manifestum est autem quod ad beatitudinem huius vitae, de necessitate requiritur corpus. Est enim beatitudo huius vitae operatio intellectus, vel speculativi vel practici. Operatio autem intellectus in hac vita non potest esse sine phantasmate, quod non est nisi in organo corporeo, ut in primo habitum est. Et sic beatitudo quae in hac vita haberi potest, dependet quodammodo ex corpore. Sed circa beatitudinem perfectam, quae in Dei visione consistit, aliqui posuerunt quod non potest animae advenire sine corpore existenti; dicentes quod animae sanctorum a corporibus separatae, ad illam beatitudinem non perveniunt usque ad diem iudicii, quando corpora resument. Quod quidem apparet esse falsum et auctoritate, et ratione. Auctoritate quidem, quia apostolus dicit, II ad Cor. V, <I>quandiu sumus in corpore, peregrinamur a domino</I>; et quae sit ratio peregrinationis ostendit, subdens, <I>per fidem enim ambulamus, et non per speciem</I>. Ex quo apparet quod quandiu aliquis ambulat per fidem et non per speciem, carens visione divinae essentiae, nondum est Deo praesens. Animae autem sanctorum a corporibus separatae, sunt Deo praesentes, unde subditur, <I>audemus autem, et bonam voluntatem habemus peregrinari a corpore, et praesentes esse ad dominum</I>. Unde manifestum est quod animae sanctorum separatae a corporibus, ambulant per speciem, Dei essentiam videntes, in quo est vera beatitudo. Hoc etiam per rationem apparet. Nam intellectus ad suam operationem non indiget corpore nisi propter phantasmata, in quibus veritatem intelligibilem contuetur, ut in primo dictum est. Manifestum est autem quod divina essentia per phantasmata videri non potest, ut in primo ostensum est. Unde, cum in visione divinae essentiae perfecta hominis beatitudo consistat, non dependet beatitudo perfecta hominis a corpore. Unde sine corpore potest anima esse beata. Sed sciendum quod ad perfectionem alicuius rei dupliciter aliquid pertinet. Uno modo, ad constituendam essentiam rei, sicut anima requiritur ad perfectionem hominis. Alio modo requiritur ad perfectionem rei quod pertinet ad bene esse eius, sicut pulchritudo corporis, et velocitas ingenii pertinet ad perfectionem hominis. Quamvis ergo corpus primo modo ad perfectionem beatitudinis humanae non pertineat, pertinet tamen secundo modo. Cum enim operatio dependeat ex natura rei, quando anima perfectior erit in sua natura, tanto perfectius habebit suam propriam operationem, in qua felicitas consistit. Unde Augustinus, in XII super Gen. ad Litt., cum quaesivisset, <I>utrum spiritibus defunctorum sine corporibus possit summa illa beatitudo praeberi</I>, respondet quod <I>non sic possunt videre incommutabilem substantiam, ut sancti Angeli vident; sive alia latentiore causa, sive ideo quia est in eis naturalis quidam appetitus corpus administrandi</I>.</P> 719 probat quod non sit ultimus finis; sed quod a fine primo supposito
702 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 ad 1"><A NAME="33646"><SPAN CLASS="ref">[33646] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod beatitudo est perfectio animae ex parte intellectus, secundum quem anima transcendit corporis organa, non autem secundum quod est forma naturalis corporis. Et ideo illa naturae perfectio manet secundum quam ei beatitudo debetur, licet non maneat illa naturae perfectio secundum quam est corporis forma.</P> 720 procedatur in infinitum inferius versus ea quae sunt ad finem. Et
703 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 ad 2"><A NAME="33647"><SPAN CLASS="ref">[33647] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod anima aliter se habet ad esse quam aliae partes. Nam esse totius non est alicuius suarum partium, unde vel pars omnino desinit esse, destructo toto, sicut partes animalis destructo animali; vel, si remanent, habent aliud esse in actu, sicut pars lineae habet aliud esse quam tota linea. Sed animae humanae remanet esse compositi post corporis destructionem, et hoc ideo, quia idem est esse formae et materia, et hoc est esse compositi. Anima autem subsistit in suo esse, ut in primo ostensum est. Unde relinquitur quod post separationem a corpore perfectum esse habeat, unde et perfectam operationem habere potest; licet non habeat perfectam naturam speciei.</P> 721 hoc quidem competeret, si consideraretur sola virtus primi boni,
704 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 ad 3"><A NAME="33648"><SPAN CLASS="ref">[33648] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod beatitudo est hominis secundum intellectum, et ideo, remanente intellectu, potest inesse ei beatitudo. Sicut dentes Aethiopis possunt esse albi, etiam post evulsionem, secundum quos Aethiops dicitur albus.</P> 722 quae est infinita. Sed quia primum bonum habet diffusionem secundum
705 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 ad 4"><A NAME="33649"><SPAN CLASS="ref">[33649] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod dupliciter aliquid impeditur ab alio. Uno modo, per modum contrarietatis, sicut frigus impedit actionem caloris, et tale impedimentum operationis repugnat felicitati. Alio modo, per modum cuiusdam defectus, quia scilicet res impedita non habet quidquid ad omnimodam sui perfectionem requiritur, et tale impedimentum operationis non repugnat felicitati, sed omnimodae perfectioni ipsius. Et sic separatio a corpore dicitur animam retardare, ne tota intentione tendat in visionem divinae essentiae. Appetit enim anima sic frui Deo, quod etiam ipsa fruitio derivetur ad corpus per redundantiam, sicut est possibile. Et ideo quandiu ipsa fruitur Deo sine corpore, appetitus eius sic quiescit in eo quod habet, quod tamen adhuc ad participationem eius vellet suum corpus pertingere.</P> 723 intellectum, cuius est secundum aliquam certam formam profluere in
706 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 ad 5"><A NAME="33650"><SPAN CLASS="ref">[33650] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod desiderium animae separatae totaliter quiescit ex parte appetibilis, quia scilicet habet id quod suo appetitui sufficit. Sed non totaliter requiescit ex parte appetentis, quia illud bonum non possidet secundum omnem modum quo possidere vellet. Et ideo, corpore resumpto, beatitudo crescit non intensive, sed extensive.</P> 724 causata; aliquis certus modus adhibetur bonorum effluxui a primo
707 <P TITLE="I-II q. 4 a. 5 ad 6"><A NAME="33651"><SPAN CLASS="ref">[33651] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod id quod ibidem dicitur, quod <I>spiritus defunctorum non sic vident Deum sicut Angeli</I>, non est intelligendum secundum inaequalitatem quantitatis, quia etiam modo aliquae animae beatorum sunt assumptae ad superiores ordines Angelorum, clarius videntes Deum quam inferiores Angeli. Sed intelligitur secundum inaequalitatem proportionis, quia Angeli, etiam infimi, habent omnem perfectionem beatitudinis quam sunt habituri, non autem animae separatae sanctorum.</P> 725 bono, a quo omnia alia bona participant virtutem diffusivam. Et
708 <BR> 726 ideo diffusio bonorum non procedit in infinitum, sed, sicut dicitur
709 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 727 Sap. XI, Deus omnia disposuit in numero, pondere et mensura.</p>
710 <P TITLE="I-II q. 4 a. 6 arg. 1"><A NAME="33652"><SPAN CLASS="ref">[33652] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod perfectio corporis non requiratur ad beatitudinem hominis perfectam. Perfectio enim corporis est quoddam corporale bonum. Sed supra ostensum est quod beatitudo non consistit in corporalibus bonis. Ergo ad beatitudinem hominis non requiritur aliqua perfecta dispositio corporis.</P> 728 <p title="I-II q. 1 a. 4 ad 2"><a name="33436"><span class=
711 <P TITLE="I-II q. 4 a. 6 arg. 2"><A NAME="33653"><SPAN CLASS="ref">[33653] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo hominis consistit in visione divinae essentiae, ut ostensum est. Sed ad hanc operationem nihil exhibet corpus, ut dictum est. Ergo nulla dispositio corporis requiritur ad beatitudinem.</P> 729 "ref">[33436] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
712 <P TITLE="I-II q. 4 a. 6 arg. 3"><A NAME="33654"><SPAN CLASS="ref">[33654] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quanto intellectus est magis abstractus a corpore, tanto perfectius intelligit. Sed beatitudo consistit in perfectissima operatione intellectus. Ergo oportet omnibus modis animam esse abstractam a corpore. Nullo ergo modo requiritur aliqua dispositio corporis ad beatitudinem.</P> 730 dicendum quod in his quae sunt per se, ratio incipit a principiis
713 <P TITLE="I-II q. 4 a. 6 s. c."><A NAME="33655"><SPAN CLASS="ref">[33655] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra, praemium virtutis est beatitudo, unde dicitur Ioan. XIII, <I>beati eritis, si feceritis ea</I>. Sed sanctis repromittitur pro praemio non solum visio Dei et delectatio, sed etiam corporis bona dispositio, dicitur enim Isaiae ult., <I>videbitis, et gaudebit cor vestrum, et ossa vestra quasi herba germinabunt</I>. Ergo bona dispositio corporis requiritur ad beatitudinem.</P> 731 naturaliter notis, et ad aliquem terminum progreditur. Unde
714 <P TITLE="I-II q. 4 a. 6 co."><A NAME="33656"><SPAN CLASS="ref">[33656] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, si loquamur de beatitudine hominis qualis in hac vita potest haberi, manifestum est quod ad eam ex necessitate requiritur bona dispositio corporis. Consistit enim haec beatitudo, secundum philosophum, in operatione virtutis perfectae. Manifestum est autem quod per invaletudinem corporis, in omni operatione virtutis homo impediri potest. Sed si loquamur de beatitudine perfecta, sic quidam posuerunt quod non requiritur ad beatitudinem aliqua corporis dispositio, immo requiritur ad eam ut omnino anima sit a corpore separata. Unde Augustinus, XXII de Civ. Dei, introducit verba Porphyrii dicentis quod <I>ad hoc quod beata sit anima, omne corpus fugiendum est</I>. Sed hoc est inconveniens. Cum enim naturale sit animae corpori uniri, non potest esse quod perfectio animae naturalem eius perfectionem excludat. Et ideo dicendum est quod ad beatitudinem omnibus modis perfectam, requiritur perfecta dispositio corporis et antecedenter et consequenter. Antecedenter quidem, quia, ut Augustinus dicit XII super Gen. ad Litt., <I>si tale sit corpus, cuius sit difficilis et gravis administratio, sicut caro quae corrumpitur et aggravat animam, avertitur mens ab illa visione summi caeli</I>. Unde concludit quod, <I>cum hoc corpus iam non erit animale, sed spirituale, tunc Angelis adaequabitur, et erit ei ad gloriam, quod sarcinae fuit</I>. Consequenter vero, quia ex beatitudine animae fiet redundantia ad corpus, ut et ipsum sua perfectione potiatur. Unde Augustinus dicit, in Epist. ad Dioscorum, <I>tam potenti natura Deus fecit animam, ut ex eius plenissima beatitudine redundet in inferiorem naturam incorruptionis vigor</I>.</P> 732 philosophus probat, in I Poster., quod in demonstrationibus non est
715 <P TITLE="I-II q. 4 a. 6 ad 1"><A NAME="33657"><SPAN CLASS="ref">[33657] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in corporali bono non consistit beatitudo sicut in obiecto beatitudinis, sed corporale bonum potest facere ad aliquem beatitudinis decorem vel perfectionem.</P> 733 processus in infinitum, quia in demonstrationibus attenditur ordo
716 <P TITLE="I-II q. 4 a. 6 ad 2"><A NAME="33658"><SPAN CLASS="ref">[33658] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, etsi corpus nihil conferat ad illam operationem intellectus qua Dei essentia videtur, tamen posset ab hac impedire. Et ideo requiritur perfectio corporis, ut non impediat elevationem mentis.</P> 734 aliquorum per se ad invicem connexorum, et non per accidens. In his
717 <P TITLE="I-II q. 4 a. 6 ad 3"><A NAME="33659"><SPAN CLASS="ref">[33659] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ad perfectam operationem intellectus requiritur quidem abstractio ab hoc corruptibili corpore, quod aggravat animam, non autem a corpore spirituali, quod erit totaliter spiritui subiectum, de quo in tertia parte huius operis dicetur.</P> 735 autem quae per accidens connectuntur, nihil prohibet rationem in
718 <BR> 736 infinitum procedere. Accidit autem quantitati aut numero
719 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 737 praeexistenti, inquantum huiusmodi, quod ei addatur quantitas aut
720 <P TITLE="I-II q. 4 a. 7 arg. 1"><A NAME="33660"><SPAN CLASS="ref">[33660] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod ad beatitudinem requirantur etiam exteriora bona. Quod enim in praemium sanctis promittitur, ad beatitudinem pertinet. Sed sanctis repromittuntur exteriora bona, sicut cibus et potus, divitiae et regnum, dicitur enim Luc. XXII, <I>ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo</I>; et Matth. VI, <I>thesaurizate vobis thesauros in caelo</I>; et Matth. XXV, <I>venite, benedicti patris mei, possidete regnum</I>. Ergo ad beatitudinem requiruntur exteriora bona.</P> 738 unitas. Unde in huiusmodi nihil prohibet rationem procedere in
721 <P TITLE="I-II q. 4 a. 7 arg. 2"><A NAME="33661"><SPAN CLASS="ref">[33661] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, secundum Boetium, in III de Consol., <I>beatitudo est status omnium bonorum aggregatione perfectus</I>. Sed exteriora sunt aliqua hominis bona, licet minima, ut Augustinus dicit. Ergo ipsa etiam requiruntur ad beatitudinem.</P> 739 infinitum.</p>
722 <P TITLE="I-II q. 4 a. 7 arg. 3"><A NAME="33662"><SPAN CLASS="ref">[33662] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, dominus, Matth. V, dicit, <I>merces vestra multa est in caelis</I>. Sed esse in caelis significat esse in loco. Ergo saltem locus exterior requiritur ad beatitudinem.</P> 740 <p title="I-II q. 1 a. 4 ad 3"><a name="33437"><span class=
723 <P TITLE="I-II q. 4 a. 7 s. c."><A NAME="33663"><SPAN CLASS="ref">[33663] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in Psalmo LXXII, <I>quid enim mihi est in caelo? Et a te quid volui super terram?</I> Quasi dicat, nihil aliud volo nisi hoc quod sequitur, <I>mihi adhaerere Deo bonum est</I>. Ergo nihil aliud exterius ad beatitudinem requiritur.</P> 741 "ref">[33437] I&ordf;-IIae q. 1 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
724 <P TITLE="I-II q. 4 a. 7 co."><A NAME="33664"><SPAN CLASS="ref">[33664] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ad beatitudinem imperfectam, qualis in hac vita potest haberi, requiruntur exteriora bona, non quasi de essentia beatitudinis existentia, sed quasi instrumentaliter deservientia beatitudini, quae consistit in operatione virtutis, ut dicitur in I Ethic. Indiget enim homo in hac vita necessariis corporis tam ad operationem virtutis contemplativae quam etiam ad operationem virtutis activae, ad quam etiam plura alia requiruntur, quibus exerceat opera activae virtutis. Sed ad beatitudinem perfectam, quae in visione Dei consistit, nullo modo huiusmodi bona requiruntur. Cuius ratio est quia omnia huiusmodi bona exteriora vel requiruntur ad sustentationem animalis corporis; vel requiruntur ad aliquas operationes quas per animale corpus exercemus, quae humanae vitae conveniunt. Illa autem perfecta beatitudo quae in visione Dei consistit, vel erit in anima sine corpore; vel erit in anima corpori unita non iam animali, sed spirituali. Et ideo nullo modo huiusmodi exteriora bona requiruntur ad illam beatitudinem, cum ordinentur ad vitam animalem. Et quia in hac vita magis accedit ad similitudinem illius perfectae beatitudinis felicitas contemplativa quam activa, utpote etiam Deo similior, ut ex dictis patet; ideo minus indiget huiusmodi bonis corporis, ut dicitur in X Ethic.</P> 742 dicendum quod illa multiplicatio actuum voluntatis reflexae supra
725 <P TITLE="I-II q. 4 a. 7 ad 1"><A NAME="33665"><SPAN CLASS="ref">[33665] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod omnes illae corporales promissiones quae in sacra Scriptura continentur, sunt metaphorice intelligendae, secundum quod in Scripturis solent spiritualia per corporalia designari, <I>ut ex his quae novimus, ad desiderandum incognita consurgamus</I>, sicut Gregorius dicit in quadam homilia. Sicut per cibum et potum intelligitur delectatio beatitudinis; per divitias, sufficientia qua homini sufficiet Deus; per regnum, exaltatio hominis usque ad coniunctionem cum Deo.</P> 743 seipsam, per accidens se habet ad ordinem finium. Quod patet ex
726 <P TITLE="I-II q. 4 a. 7 ad 2"><A NAME="33666"><SPAN CLASS="ref">[33666] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod bona ista deservientia animali vitae, non competunt vitae spirituali in qua beatitudo perfecta consistit. Et tamen erit in illa beatitudine omnium bonorum congregatio, quia quidquid boni invenitur in istis, totum habebitur in summo fonte bonorum.</P> 744 hoc, quod circa unum et eundem finem indifferenter semel vel
727 <P TITLE="I-II q. 4 a. 7 ad 3"><A NAME="33667"><SPAN CLASS="ref">[33667] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, secundum Augustinum in libro de Serm. Dom. in monte, merces sanctorum non dicitur esse in corporeis caelis, sed per caelos intelligitur altitudo spiritualium bonorum. Nihilominus tamen locus corporeus, scilicet caelum Empyreum, aderit beatis, non propter necessitatem beatitudinis, sed secundum quandam congruentiam et decorem.</P> 745 pluries supra seipsam voluntas reflectitur.</p>
728 <BR> 746 <br />
729 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 747 <div class="E">Articulus 5</div>
730 <P TITLE="I-II q. 4 a. 8 arg. 1"><A NAME="33668"><SPAN CLASS="ref">[33668] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod amici sint necessarii ad beatitudinem. Futura enim beatitudo in Scripturis frequenter nomine gloriae designatur. Sed gloria consistit in hoc quod bonum hominis ad notitiam multorum deducitur. Ergo ad beatitudinem requiritur societas amicorum.</P> 748 <p title="I-II q. 1 a. 5 arg. 1"><a name="33438"><span class=
731 <P TITLE="I-II q. 4 a. 8 arg. 2"><A NAME="33669"><SPAN CLASS="ref">[33669] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Boetius dicit quod <I>nullius boni sine consortio iucunda est possessio</I>. Sed ad beatitudinem requiritur delectatio. Ergo etiam requiritur societas amicorum.</P> 749 "ref">[33438] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum
732 <P TITLE="I-II q. 4 a. 8 arg. 3"><A NAME="33670"><SPAN CLASS="ref">[33670] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, caritas in beatitudine perficitur. Sed caritas se extendit ad dilectionem Dei et proximi. Ergo videtur quod ad beatitudinem requiratur societas amicorum.</P> 750 sic proceditur. Videtur quod possibile sit voluntatem unius hominis
733 <P TITLE="I-II q. 4 a. 8 s. c."><A NAME="33671"><SPAN CLASS="ref">[33671] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Sap. VII, <I>venerunt mihi omnia bona pariter cum illa</I>, scilicet cum divina sapientia, quae consistit in contemplatione Dei. Et sic ad beatitudinem nihil aliud requiritur.</P> 751 in plura ferri simul, sicut in ultimos fines. Dicit enim
734 <P TITLE="I-II q. 4 a. 8 co."><A NAME="33672"><SPAN CLASS="ref">[33672] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, si loquamur de felicitate praesentis vitae, sicut philosophus dicit in IX Ethic., felix indiget amicis, non quidem propter utilitatem, cum sit sibi sufficiens; nec propter delectationem, quia habet in seipso delectationem perfectam in operatione virtutis; sed propter bonam operationem, ut scilicet eis benefaciat, et ut eos inspiciens benefacere delectetur, et ut etiam ab eis in benefaciendo adiuvetur. Indiget enim homo ad bene operandum auxilio amicorum, tam in operibus vitae activae, quam in operibus vitae contemplativae. Sed si loquamur de perfecta beatitudine quae erit in patria, non requiritur societas amicorum de necessitate ad beatitudinem, quia homo habet totam plenitudinem suae perfectionis in Deo. Sed ad bene esse beatitudinis facit societas amicorum. Unde Augustinus dicit, VIII super Gen. ad Litt., quod <I>creatura spiritualis, ad hoc quod beata sit, non nisi intrinsecus adiuvatur aeternitate, veritate, caritate creatoris. Extrinsecus vero, si adiuvari dicenda est, fortasse hoc solo adiuvatur, quod invicem vident, et de sua societate gaudent in Deo</I>.</P> 752 Augustinus, XIX de Civ. Dei, quod quidam ultimum hominis finem
735 <P TITLE="I-II q. 4 a. 8 ad 1"><A NAME="33673"><SPAN CLASS="ref">[33673] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod gloria quae est essentialis beatitudini, est quam habet homo non apud hominem, sed apud Deum.</P> 753 posuerunt in quatuor, scilicet <i>in voluptate, in quiete, in
736 <P TITLE="I-II q. 4 a. 8 ad 2"><A NAME="33674"><SPAN CLASS="ref">[33674] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod verbum illud intelligitur, quando in eo bono quod habetur, non est plena sufficientia. Quod in proposito dici non potest, quia omnis boni sufficientiam habet homo in Deo.</P> 754 primis naturae, et in virtute</i>. Haec autem manifeste sunt plura.
737 <P TITLE="I-II q. 4 a. 8 ad 3"><A NAME="33675"><SPAN CLASS="ref">[33675] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod perfectio caritatis est essentialis beatitudini quantum ad dilectionem Dei, non autem quantum ad dilectionem proximi. Unde si esset una sola anima fruens Deo, beata esset, non habens proximum quem diligeret. Sed supposito proximo, sequitur dilectio eius ex perfecta dilectione Dei. Unde quasi concomitanter se habet amicitia ad beatitudinem perfectam.</P> 755 Ergo unus homo potest constituere ultimum finem suae voluntatis in
738 <BR> 756 multis.</p>
739 <DIV CLASS="D">Quaestio 5</DIV> 757 <p title="I-II q. 1 a. 5 arg. 2"><a name="33439"><span class=
740 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 758 "ref">[33439] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
741 <P TITLE="I-II q. 5 pr."><A NAME="33676"><SPAN CLASS="ref">[33676] I&ordf;-IIae q. 5 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de ipsa adeptione beatitudinis. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum homo possit consequi beatitudinem. Secundo, utrum unus homo possit esse alio beatior. Tertio, utrum aliquis possit esse in hac vita beatus. Quarto, utrum beatitudo habita possit amitti. Quinto, utrum, homo per sua naturalia possit acquirere beatitudinem. Sexto, utrum homo consequatur beatitudinem per actionem alicuius superioris creaturae. Septimo, utrum requirantur opera hominis aliqua ad hoc quod homo beatitudinem consequatur a Deo. Octavo, utrum omnis homo appetat beatitudinem.</P> 759 ea quae non opponuntur ad invicem, se invicem non excludunt. Sed
742 <BR> 760 multa inveniuntur in rebus quae sibi invicem non opponuntur. Ergo
743 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 761 si unum ponatur ultimus finis voluntatis, non propter hoc alia
744 <P TITLE="I-II q. 5 a. 1 arg. 1"><A NAME="33677"><SPAN CLASS="ref">[33677] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod homo beatitudinem adipisci non possit. Sicut enim natura rationalis est supra sensibilem ita natura intellectualis est supra rationalem ut patet per Dionysium in libro de Div. Nom., in multis locis. Sed bruta animalia, quae habent naturam sensibilem tantum, non possunt pervenire ad finem rationalis naturae. Ergo nec homo, qui est rationalis naturae, potest pervenire ad finem intellectualis naturae, qui est beatitudo.</P> 762 excluduntur.</p>
745 <P TITLE="I-II q. 5 a. 1 arg. 2"><A NAME="33678"><SPAN CLASS="ref">[33678] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo vera consistit in visione Dei, qui est veritas pura. Sed homini est connaturale ut veritatem intueatur in rebus materialibus, unde species intelligibiles in phantasmatibus intelligit, ut dicitur in III de anima. Ergo non potest ad beatitudinem pervenire.</P> 763 <p title="I-II q. 1 a. 5 arg. 3"><a name="33440"><span class=
746 <P TITLE="I-II q. 5 a. 1 arg. 3"><A NAME="33679"><SPAN CLASS="ref">[33679] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo consistit in adeptione summi boni. Sed aliquis non potest pervenire ad summum, nisi transcendat media. Cum igitur inter Deum et naturam humanam media sit natura angelica, quam homo transcendere non potest; videtur quod non possit beatitudinem adipisci.</P> 764 "ref">[33440] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
747 <P TITLE="I-II q. 5 a. 1 s. c."><A NAME="33680"><SPAN CLASS="ref">[33680] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in Psalmo XCIII, <I>beatus homo quem tu erudieris, domine</I>.</P> 765 voluntas per hoc quod constituit ultimum finem in aliquo, suam
748 <P TITLE="I-II q. 5 a. 1 co."><A NAME="33681"><SPAN CLASS="ref">[33681] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod beatitudo nominat adeptionem perfecti boni. Quicumque ergo est capax perfecti boni, potest ad beatitudinem pervenire. Quod autem homo perfecti boni sit capax, ex hoc apparet, quia et eius intellectus apprehendere potest universale et perfectum bonum, et eius voluntas appetere illud. Et ideo homo potest beatitudinem adipisci. Apparet etiam idem ex hoc quod homo est capax visionis divinae essentiae, sicut in primo habitum est; in qua quidem visione perfectam hominis beatitudinem consistere diximus.</P> 766 liberam potentiam non amittit. Sed antequam constitueret ultimum
749 <P TITLE="I-II q. 5 a. 1 ad 1"><A NAME="33682"><SPAN CLASS="ref">[33682] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod aliter excedit natura rationalis sensitivam, et aliter intellectualis rationalem. Natura enim rationalis excedit sensitivam quantum ad cognitionis obiectum, quia sensus nullo modo potest cognoscere universale, cuius ratio est cognoscitiva. Sed intellectualis natura excedit rationalem quantum ad modum cognoscendi eandem intelligibilem veritatem, nam intellectualis natura statim apprehendit veritatem, ad quam rationalis natura per inquisitionem rationis pertingit, ut patet ex his quae in primo dicta sunt. Et ideo ad id quod intellectus apprehendit, ratio per quendam motum pertingit. Unde rationalis natura consequi potest beatitudinem, quae est perfectio intellectualis naturae, tamen alio modo quam Angeli. Nam Angeli consecuti sunt eam statim post principium suae conditionis, homines autem per tempus ad ipsam perveniunt. Sed natura sensitiva ad hunc finem nullo modo pertingere potest.</P> 767 finem suum in illo, puta in voluptate, poterat constituere finem
750 <P TITLE="I-II q. 5 a. 1 ad 2"><A NAME="33683"><SPAN CLASS="ref">[33683] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod homini, secundum statum praesentis vitae, est connaturalis modus cognoscendi veritatem intelligibilem per phantasmata. Sed post huius vitae statum, habet alium modum connaturalem, ut in primo dictum est.</P> 768 suum ultimum in alio, puta in divitiis. Ergo etiam postquam
751 <P TITLE="I-II q. 5 a. 1 ad 3"><A NAME="33684"><SPAN CLASS="ref">[33684] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod homo non potest transcendere Angelos gradu naturae, ut scilicet naturaliter sit eis superior. Potest tamen eos transcendere per operationem intellectus, dum intelligit aliquid super Angelos esse, quod homines beatificat; quod cum perfecte consequetur, perfecte beatus erit.</P> 769 constituit aliquis ultimum finem suae voluntatis in voluptate,
752 <BR> 770 potest simul constituere ultimum finem in divitiis. Ergo possibile
753 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 771 est voluntatem unius hominis simul ferri in diversa, sicut in
754 <P TITLE="I-II q. 5 a. 2 arg. 1"><A NAME="33685"><SPAN CLASS="ref">[33685] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod unus homo alio non possit esse beatior. Beatitudo enim est praemium virtutis, ut philosophus dicit in I Ethic. Sed pro operibus virtutum omnibus aequalis merces redditur, dicitur enim Matth. XX, quod omnes qui operati sunt in vinea, acceperunt singulos denarios; quia, ut dicit Gregorius, <I>aequalem aeternae vitae retributionem sortiti sunt</I>. Ergo unus non erit alio beatior.</P> 772 ultimos fines.</p>
755 <P TITLE="I-II q. 5 a. 2 arg. 2"><A NAME="33686"><SPAN CLASS="ref">[33686] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est summum bonum. Sed summo non potest esse aliquid maius. Ergo beatitudine unius hominis non potest esse alia maior beatitudo.</P> 773 <p title="I-II q. 1 a. 5 s. c."><a name="33441"><span class=
756 <P TITLE="I-II q. 5 a. 2 arg. 3"><A NAME="33687"><SPAN CLASS="ref">[33687] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo, cum sit perfectum et sufficiens bonum, desiderium hominis quietat. Sed non quietatur desiderium, si aliquod bonum deest quod suppleri possit. Si autem nihil deest quod suppleri possit, non poterit esse aliquid aliud maius bonum. Ergo vel homo non est beatus, vel, si est beatus, non potest alia maior beatitudo esse.</P> 774 "ref">[33441] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra,
757 <P TITLE="I-II q. 5 a. 2 s. c."><A NAME="33688"><SPAN CLASS="ref">[33688] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Ioan. XIV, <I>in domo patris mei mansiones multae sunt</I>; per quas, ut Augustinus dicit, <I>diversae meritorum dignitates intelliguntur in vita aeterna</I>. Dignitas autem vitae aeternae, quae pro merito datur, est ipsa beatitudo. Ergo sunt diversi gradus beatitudinis, et non omnium est aequalis beatitudo.</P> 775 illud in quo quiescit aliquis sicut in ultimo fine, hominis
758 <P TITLE="I-II q. 5 a. 2 co."><A NAME="33689"><SPAN CLASS="ref">[33689] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, in ratione beatitudinis duo includuntur, scilicet ipse finis ultimus, qui est summum bonum; et adeptio vel fruitio ipsius boni. Quantum igitur ad ipsum bonum quod est beatitudinis obiectum et causa, non potest esse una beatitudo alia maior, quia non est nisi unum summum bonum, scilicet Deus, cuius fruitione homines sunt beati. Sed quantum ad adeptionem huiusmodi boni vel fruitionem, potest aliquis alio esse beatior, quia quanto magis hoc bono fruitur, tanto beatior est. Contingit autem aliquem perfectius frui Deo quam alium, ex eo quod est melius dispositus vel ordinatus ad eius fruitionem. Et secundum hoc potest aliquis alio beatior esse.</P> 776 affectui dominatur, quia ex eo totius vitae suae regulas accipit.
759 <P TITLE="I-II q. 5 a. 2 ad 1"><A NAME="33690"><SPAN CLASS="ref">[33690] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod unitas denarii significat unitatem beatitudinis ex parte obiecti. Sed diversitas mansionum significat diversitatem beatitudinis secundum diversum gradum fruitionis.</P> 777 Unde de gulosis dicitur Philipp. III, <i>quorum Deus venter
760 <P TITLE="I-II q. 5 a. 2 ad 2"><A NAME="33691"><SPAN CLASS="ref">[33691] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod beatitudo dicitur esse summum bonum, inquantum est summi boni perfecta possessio sive fruitio.</P> 778 est</i>, quia scilicet constituunt ultimum finem in deliciis
761 <P TITLE="I-II q. 5 a. 2 ad 3"><A NAME="33692"><SPAN CLASS="ref">[33692] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod nulli beato deest aliquod bonum desiderandum, cum habeat ipsum bonum infinitum, quod est bonum omnis boni, ut Augustinus dicit. Sed dicitur aliquis alio beatior, ex diversa eiusdem boni participatione. Additio autem aliorum bonorum non auget beatitudinem, unde Augustinus dicit, in V Confess., <I>qui te et alia novit, non propter illa beatior, sed propter te solum beatus</I>.</P> 779 ventris. Sed sicut dicitur Matth. VI, <i>nemo potest duobus dominis
762 <BR> 780 servire</i>, ad invicem scilicet non ordinatis. Ergo impossibile
763 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 781 est esse plures ultimos fines unius hominis ad invicem non
764 <P TITLE="I-II q. 5 a. 3 arg. 1"><A NAME="33693"><SPAN CLASS="ref">[33693] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod beatitudo possit in hac vita haberi. Dicitur enim in Psalmo CXVIII, <I>beati immaculati in via, qui ambulant in lege domini</I>. Hoc autem in hac vita contingit. Ergo aliquis in hac vita potest esse beatus.</P> 782 ordinatos.</p>
765 <P TITLE="I-II q. 5 a. 3 arg. 2"><A NAME="33694"><SPAN CLASS="ref">[33694] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, imperfecta participatio summi boni non adimit rationem beatitudinis, alioquin unus non esset alio beatior. Sed in hac vita homines possunt participare summum bonum, cognoscendo et amando Deum, licet imperfecte. Ergo homo in hac vita potest esse beatus.</P> 783 <p title="I-II q. 1 a. 5 co."><a name="33442"><span class=
766 <P TITLE="I-II q. 5 a. 3 arg. 3"><A NAME="33695"><SPAN CLASS="ref">[33695] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, quod a pluribus dicitur, non potest totaliter falsum esse, videtur enim esse naturale quod in pluribus est; natura autem non totaliter deficit. Sed plures ponunt beatitudinem in hac vita, ut patet per illud Psalmi CXLIII, <I>beatum dixerunt populum cui haec sunt</I>, scilicet praesentis vitae bona. Ergo aliquis in hac vita potest esse beatus.</P> 784 "ref">[33442] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 co.</span></a> Respondeo
767 <P TITLE="I-II q. 5 a. 3 s. c."><A NAME="33696"><SPAN CLASS="ref">[33696] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Iob XIV, <I>homo natus de muliere, brevi vivens tempore, repletur multis miseriis</I>. Sed beatitudo excludit miseriam. Ergo homo in hac vita non potest esse beatus.</P> 785 dicendum quod impossibile est quod voluntas unius hominis simul se
768 <P TITLE="I-II q. 5 a. 3 co."><A NAME="33697"><SPAN CLASS="ref">[33697] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod aliqualis beatitudinis participatio in hac vita haberi potest, perfecta autem et vera beatitudo non potest haberi in hac vita. Et hoc quidem considerari potest dupliciter. Primo quidem, ex ipsa communi beatitudinis ratione. Nam beatitudo, cum sit perfectum et sufficiens bonum, omne malum excludit, et omne desiderium implet. In hac autem vita non potest omne malum excludi. Multis enim malis praesens vita subiacet, quae vitari non possunt, et ignorantiae ex parte intellectus, et inordinatae affectioni ex parte appetitus, et multiplicibus poenalitatibus ex parte corporis; ut Augustinus diligenter prosequitur XIX de Civ. Dei. Similiter etiam desiderium boni in hac vita satiari non potest. Naturaliter enim homo desiderat permanentiam eius boni quod habet. Bona autem praesentis vitae transitoria sunt, cum et ipsa vita transeat, quam naturaliter desideramus, et eam perpetuo permanere vellemus, quia naturaliter homo refugit mortem. Unde impossibile est quod in hac vita vera beatitudo habeatur. Secundo, si consideretur id in quo specialiter beatitudo consistit, scilicet visio divinae essentiae, quae non potest homini provenire in hac vita, ut in primo ostensum est. Ex quibus manifeste apparet quod non potest aliquis in hac vita veram et perfectam beatitudinem adipisci.</P> 786 habeat ad diversa, sicut ad ultimos fines. Cuius ratio potest
769 <P TITLE="I-II q. 5 a. 3 ad 1"><A NAME="33698"><SPAN CLASS="ref">[33698] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod beati dicuntur aliqui in hac vita, vel propter spem beatitudinis adipiscendae in futura vita, secundum illud Rom. VIII, <I>spe salvi facti sumus</I>, vel propter aliquam participationem beatitudinis, secundum aliqualem summi boni fruitionem.</P> 787 triplex assignari. Prima est quia, cum unumquodque appetat suam
770 <P TITLE="I-II q. 5 a. 3 ad 2"><A NAME="33699"><SPAN CLASS="ref">[33699] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod participatio beatitudinis potest esse imperfecta dupliciter. Uno modo, ex parte ipsius obiecti beatitudinis, quod quidem secundum sui essentiam non videtur. Et talis imperfectio tollit rationem verae beatitudinis. Alio modo potest esse imperfecta ex parte ipsius participantis, qui quidem ad ipsum obiectum beatitudinis secundum seipsum attingit, scilicet Deum, sed imperfecte, per respectum ad modum quo Deus seipso fruitur. Et talis imperfectio non tollit veram rationem beatitudinis, quia, cum beatitudo sit operatio quaedam, ut supra dictum est, vera ratio beatitudinis, consideratur ex obiecto, quod dat speciem actui, non autem ex subiecto.</P> 788 perfectionem, illud appetit aliquis ut ultimum finem, quod appetit,
771 <P TITLE="I-II q. 5 a. 3 ad 3"><A NAME="33700"><SPAN CLASS="ref">[33700] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod homines reputant in hac vita esse aliquam beatitudinem, propter aliquam similitudinem verae beatitudinis. Et sic non ex toto in sua aestimatione deficiunt.</P> 789 ut bonum perfectum et completivum sui ipsius. Unde Augustinus
772 <BR> 790 dicit, XIX de Civ. Dei, <i>finem boni nunc dicimus, non quod
773 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 791 consumatur ut non sit, sed quod perficiatur ut plenum sit</i>.
774 <P TITLE="I-II q. 5 a. 4 arg. 1"><A NAME="33701"><SPAN CLASS="ref">[33701] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod beatitudo possit amitti. Beatitudo enim est perfectio quaedam. Sed omnis perfectio inest perfectibili secundum modum ipsius. Cum igitur homo secundum suam naturam sit mutabilis, videtur quod beatitudo mutabiliter ab homine participetur. Et ita videtur quod homo beatitudinem possit amittere.</P> 792 Oportet igitur quod ultimus finis ita impleat totum hominis
775 <P TITLE="I-II q. 5 a. 4 arg. 2"><A NAME="33702"><SPAN CLASS="ref">[33702] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo consistit in actione intellectus, qui subiacet voluntati. Sed voluntas se habet ad opposita. Ergo videtur quod possit desistere ab operatione qua homo beatificatur, et ita homo desinet esse beatus.</P> 793 appetitum, quod nihil extra ipsum appetendum relinquatur. Quod esse
776 <P TITLE="I-II q. 5 a. 4 arg. 3"><A NAME="33703"><SPAN CLASS="ref">[33703] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, principio respondet finis. Sed beatitudo hominis habet principium, quia homo non semper fuit beatus. Ergo videtur quod habeat finem.</P> 794 non potest, si aliquid extraneum ad ipsius perfectionem requiratur.
777 <P TITLE="I-II q. 5 a. 4 s. c."><A NAME="33704"><SPAN CLASS="ref">[33704] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Matth. XXV, de iustis, quod ibunt in vitam aeternam; quae, ut dictum est, est beatitudo sanctorum. Quod autem est aeternum, non deficit. Ergo beatitudo non potest amitti.</P> 795 Unde non potest esse quod in duo sic tendat appetitus, ac si
778 <P TITLE="I-II q. 5 a. 4 co."><A NAME="33705"><SPAN CLASS="ref">[33705] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, si loquamur de beatitudine imperfecta, qualis in hac vita potest haberi, sic potest amitti. Et hoc patet in felicitate contemplativa, quae amittitur vel per oblivionem, puta cum corrumpitur scientia ex aliqua aegritudine; vel etiam per aliquas occupationes, quibus totaliter abstrahitur aliquis a contemplatione. Patet etiam idem in felicitate activa, voluntas enim hominis transmutari potest, ut in vitium degeneret a virtute, in cuius actu principaliter consistit felicitas. Si autem virtus remaneat integra, exteriores transmutationes possunt quidem beatitudinem talem perturbare, inquantum impediunt multas operationes virtutum, non tamen possunt eam totaliter auferre, quia adhuc remanet operatio virtutis, dum ipsas adversitates homo laudabiliter sustinet. Et quia beatitudo huius vitae amitti potest, quod videtur esse contra rationem beatitudinis; ideo philosophus dicit, in I Ethic., aliquos esse in hac vita beatos, non simpliciter, sed sicut homines quorum natura mutationi subiecta est. Si vero loquamur de beatitudine perfecta quae expectatur post hanc vitam, sciendum est quod Origenes posuit, quorundam Platonicorum errorem sequens, quod post ultimam beatitudinem homo potest fieri miser. Sed hoc manifeste apparet esse falsum dupliciter. Primo quidem, ex ipsa communi ratione beatitudinis. Cum enim ipsa beatitudo sit perfectum bonum et sufficiens, oportet quod desiderium hominis quietet, et omne malum excludat. Naturaliter autem homo desiderat retinere bonum quod habet, et quod eius retinendi securitatem obtineat, alioquin necesse est quod timore amittendi, vel dolore de certitudine amissionis, affligatur. Requiritur igitur ad veram beatitudinem quod homo certam habeat opinionem bonum quod habet, nunquam se amissurum. Quae quidem opinio si vera sit, consequens est quod beatitudinem nunquam amittet. Si autem falsa sit, hoc ipsum est quoddam malum, falsam opinionem habere, nam falsum est malum intellectus, sicut verum est bonum ipsius, ut dicitur in VI Ethic. Non igitur iam vere erit beatus, si aliquod malum ei inest. Secundo idem apparet, si consideretur ratio beatitudinis in speciali. Ostensum est enim supra quod perfecta beatitudo hominis in visione divinae essentiae consistit. Est autem impossibile quod aliquis videns divinam essentiam, velit eam non videre. Quia omne bonum habitum quo quis carere vult, aut est insufficiens, et quaeritur aliquid sufficientius loco eius, aut habet aliquod incommodum annexum, propter quod in fastidium venit. Visio autem divinae essentiae replet animam omnibus bonis, cum coniungat fonti totius bonitatis, unde dicitur in Psalmo XVI, <I>satiabor cum apparuerit gloria tua</I>; et Sap. VII, dicitur, <I>venerunt mihi omnia bona pariter cum illa</I>, scilicet cum contemplatione sapientiae. Similiter etiam non habet aliquod incommodum adiunctum, quia de contemplatione sapientiae dicitur, Sap. VIII, <I>non habet amaritudinem conversatio illius, nec taedium convictus eius</I>. Sic ergo patet quod propria voluntate beatus non potest beatitudinem deserere. Similiter etiam non potest eam perdere, Deo subtrahente. Quia, cum subtractio beatitudinis sit quaedam poena, non potest talis subtractio a Deo, iusto iudice, provenire, nisi pro aliqua culpa, in quam cadere non potest qui Dei essentiam videt, cum ad hanc visionem ex necessitate sequatur rectitudo voluntatis, ut supra ostensum est. Similiter etiam nec aliquod aliud agens potest eam subtrahere. Quia mens Deo coniuncta super omnia alia elevatur; et sic ab huiusmodi coniunctione nullum aliud agens potest ipsam excludere. Unde inconveniens videtur quod per quasdam alternationes temporum transeat homo de beatitudine ad miseriam, et e converso, quia huiusmodi temporales alternationes esse non possunt, nisi circa ea quae subiacent tempori et motui.</P> 796 utrumque sit bonum perfectum ipsius. Secunda ratio est quia, sicut
779 <P TITLE="I-II q. 5 a. 4 ad 1"><A NAME="33706"><SPAN CLASS="ref">[33706] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod beatitudo est perfectio consummata, quae omnem defectum excludit a beato. Et ideo absque mutabilitate advenit eam habenti, faciente hoc virtute divina, quae hominem sublevat in participationem aeternitatis transcendentis omnem mutationem.</P> 797 in processu rationis principium est id quod naturaliter
780 <P TITLE="I-II q. 5 a. 4 ad 2"><A NAME="33707"><SPAN CLASS="ref">[33707] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod voluntas ad opposita se habet in his quae ad finem ordinantur, sed ad ultimum finem naturali necessitate ordinatur. Quod patet ex hoc, quod homo non potest non velle esse beatus.</P> 798 cognoscitur, ita in processu rationalis appetitus, qui est
781 <P TITLE="I-II q. 5 a. 4 ad 3"><A NAME="33708"><SPAN CLASS="ref">[33708] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod beatitudo habet principium ex conditione participantis, sed caret fine, propter conditionem boni cuius participatio facit beatum. Unde ab alio est initium beatitudinis; et ab alio est quod caret fine.</P> 799 voluntas, oportet esse principium id quod naturaliter desideratur.
782 <BR> 800 Hoc autem oportet esse unum, quia natura non tendit nisi ad unum.
783 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 801 Principium autem in processu rationalis appetitus est ultimus
784 <P TITLE="I-II q. 5 a. 5 arg. 1"><A NAME="33709"><SPAN CLASS="ref">[33709] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod homo per sua naturalia possit beatitudinem consequi. Natura enim non deficit in necessariis. Sed nihil est homini tam necessarium quam id per quod finem ultimum consequitur. Ergo hoc naturae humanae non deest. Potest igitur homo per sua naturalia beatitudinem consequi.</P> 802 finis. Unde oportet id in quod tendit voluntas sub ratione ultimi
785 <P TITLE="I-II q. 5 a. 5 arg. 2"><A NAME="33710"><SPAN CLASS="ref">[33710] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, homo, cum sit nobilior irrationalibus creaturis, videtur esse sufficientior. Sed irrationales creaturae per sua naturalia possunt consequi suos fines. Ergo multo magis homo per sua naturalia potest beatitudinem consequi.</P> 803 finis, esse unum. Tertia ratio est quia, cum actiones voluntarie ex
786 <P TITLE="I-II q. 5 a. 5 arg. 3"><A NAME="33711"><SPAN CLASS="ref">[33711] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo est operatio perfecta, secundum philosophum. Eiusdem autem est incipere rem, et perficere ipsam. Cum igitur operatio imperfecta, quae est quasi principium in operationibus humanis, subdatur naturali hominis potestati, qua suorum actuum est dominus; videtur quod per naturalem potentiam possit pertingere ad operationem perfectam, quae est beatitudo.</P> 804 fine speciem sortiantur, sicut supra habitum est, oportet quod a
787 <P TITLE="I-II q. 5 a. 5 s. c."><A NAME="33712"><SPAN CLASS="ref">[33712] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra, homo est principium naturaliter actuum suorum per intellectum et voluntatem. Sed ultima beatitudo sanctis praeparata, excedit intellectum hominis et voluntatem, dicit enim apostolus, I ad Cor. II, <I>oculus non vidit, et auris non audivit, et in cor hominis non ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se</I>. Ergo homo per sua naturalia non potest beatitudinem consequi.</P> 805 fine ultimo, qui est communis, sortiantur rationem generis, sicut
788 <P TITLE="I-II q. 5 a. 5 co."><A NAME="33713"><SPAN CLASS="ref">[33713] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod beatitudo imperfecta quae in hac vita haberi potest, potest ab homine acquiri per sua naturalia, eo modo quo et virtus, in cuius operatione consistit, de quo infra dicetur. Sed beatitudo hominis perfecta, sicut supra dictum est, consistit in visione divinae essentiae. Videre autem Deum per essentiam est supra naturam non solum hominis, sed etiam omnis creaturae, ut in primo ostensum est. Naturalis enim cognitio cuiuslibet creaturae est secundum modum substantiae eius, sicut de intelligentia dicitur in libro de causis, quod <I>cognoscit ea quae sunt supra se, et ea quae sunt infra se, secundum modum substantiae suae</I>. Omnis autem cognitio quae est secundum modum substantiae creatae, deficit a visione divinae essentiae, quae in infinitum excedit omnem substantiam creatam. Unde nec homo, nec aliqua creatura, potest consequi beatitudinem ultimam per sua naturalia.</P> 806 et naturalia ponuntur in genere secundum formalem rationem
789 <P TITLE="I-II q. 5 a. 5 ad 1"><A NAME="33714"><SPAN CLASS="ref">[33714] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut natura non deficit homini in necessariis, quamvis non dederit sibi arma et tegumenta sicut aliis animalibus quia dedit ei rationem et manus, quibus possit haec sibi conquirere; ita nec deficit homini in necessariis, quamvis non daret sibi aliquod principium quo posset beatitudinem consequi; hoc enim erat impossibile. Sed dedit ei liberum arbitrium, quo possit converti ad Deum, qui eum faceret beatum. <I>Quae enim per amicos possumus, per nos aliqualiter possumus</I>, ut dicitur in III Ethic.</P> 807 communem. Cum igitur omnia appetibilia voluntatis, inquantum
790 <P TITLE="I-II q. 5 a. 5 ad 2"><A NAME="33715"><SPAN CLASS="ref">[33715] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod nobilioris conditionis est natura quae potest consequi perfectum bonum, licet indigeat exteriori auxilio ad hoc consequendum, quam natura quae non potest consequi perfectum bonum, sed consequitur quoddam bonum imperfectum, licet ad consecutionem eius non indigeat exteriori auxilio, ut philosophus dicit in II de caelo. Sicut melius est dispositus ad sanitatem qui potest consequi perfectam sanitatem, licet hoc sit per auxilium medicinae; quam qui solum potest consequi quandam imperfectam sanitatem, sine medicinae auxilio. Et ideo creatura rationalis, quae potest consequi perfectum beatitudinis bonum, indigens ad hoc divino auxilio, est perfectior quam creatura irrationalis, quae huiusmodi boni non est capax, sed quoddam imperfectum bonum consequitur virtute suae naturae.</P> 808 huiusmodi, sint unius generis, oportet ultimum finem esse unum. Et
791 <P TITLE="I-II q. 5 a. 5 ad 3"><A NAME="33716"><SPAN CLASS="ref">[33716] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, quando imperfectum et perfectum sunt eiusdem speciei, ab eadem virtute causari possunt. Non autem hoc est necesse, si sunt alterius speciei, non enim quidquid potest causare dispositionem materiae, potest ultimam perfectionem conferre. Imperfecta autem operatio, quae subiacet naturali hominis potestati, non est eiusdem speciei cum operatione illa perfecta quae est hominis beatitudo, cum operationis species dependeat ex obiecto. Unde ratio non sequitur.</P> 809 praecipue quia in quolibet genere est unum primum principium,
792 <BR> 810 ultimus autem finis habet rationem primi principii, ut dictum est.
793 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 811 Sicut autem se habet ultimus finis hominis simpliciter ad totum
794 <P TITLE="I-II q. 5 a. 6 arg. 1"><A NAME="33717"><SPAN CLASS="ref">[33717] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod homo possit fieri beatus per actionem alicuius superioris creaturae, scilicet Angeli. Cum enim duplex ordo inveniatur in rebus, unus partium universi ad invicem, alius totius universi ad bonum quod est extra universum; primus ordo ordinatur ad secundum sicut ad finem, ut dicitur XII Metaphys.; sicut ordo partium exercitus ad invicem est propter ordinem totius exercitus ad ducem. Sed ordo partium universi ad invicem attenditur secundum quod superiores creaturae agunt in inferiores, ut in primo dictum est, beatitudo autem consistit in ordine hominis ad bonum quod est extra universum, quod est Deus. Ergo per actionem superioris creaturae, scilicet Angeli, in hominem, homo beatus efficitur.</P> 812 humanum genus, ita se habet ultimus finis huius hominis ad hunc
795 <P TITLE="I-II q. 5 a. 6 arg. 2"><A NAME="33718"><SPAN CLASS="ref">[33718] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quod est in potentia tale, potest reduci in actum per id quod est actu tale, sicut quod est potentia calidum, fit actu calidum per id quod est actu calidum. Sed homo est in potentia beatus. Ergo potest fieri actu beatus per Angelum, qui est actu beatus.</P> 813 hominem. Unde oportet quod, sicut omnium hominum est naturaliter
796 <P TITLE="I-II q. 5 a. 6 arg. 3"><A NAME="33719"><SPAN CLASS="ref">[33719] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, beatitudo consistit in operatione intellectus, ut supra dictum est. Sed Angelus potest illuminare intellectum hominis, ut in primo habitum est. Ergo Angelus potest facere hominem beatum.</P> 814 unus finis ultimus, ita huius hominis voluntas in uno ultimo fine
797 <P TITLE="I-II q. 5 a. 6 s. c."><A NAME="33720"><SPAN CLASS="ref">[33720] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in Psalmo LXXXIII, <I>gratiam et gloriam dabit dominus</I>.</P> 815 statuatur.</p>
798 <P TITLE="I-II q. 5 a. 6 co."><A NAME="33721"><SPAN CLASS="ref">[33721] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, cum omnis creatura naturae legibus sit subiecta, utpote habens limitatam virtutem et actionem; illud quod excedit naturam creatam, non potest fieri virtute alicuius creaturae. Et ideo si quid fieri oporteat quod sit supra naturam, hoc fit immediate a Deo; sicut suscitatio mortui, illuminatio caeci, et cetera huiusmodi. Ostensum est autem quod beatitudo est quoddam bonum excedens naturam creatam. Unde impossibile est quod per actionem alicuius creaturae conferatur, sed homo beatus fit solo Deo agente, si loquamur de beatitudine perfecta. Si vero loquamur de beatitudine imperfecta, sic eadem ratio est de ipsa et de virtute, in cuius actu consistit.</P> 816 <p title="I-II q. 1 a. 5 ad 1"><a name="33443"><span class=
799 <P TITLE="I-II q. 5 a. 6 ad 1"><A NAME="33722"><SPAN CLASS="ref">[33722] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod plerumque contingit in potentiis activis ordinatis, quod perducere ad ultimum finem pertinet ad supremam potentiam, inferiores vero potentiae coadiuvant ad consecutionem illius ultimi finis disponendo, sicut ad artem gubernativam, quae praeest navifactivae, pertinet usus navis, propter quem navis ipsa fit. Sic igitur et in ordine universi, homo quidem adiuvatur ab Angelis ad consequendum ultimum finem, secundum aliqua praecedentia, quibus disponitur ad eius consecutionem, sed ipsum ultimum finem consequitur per ipsum primum agentem, qui est Deus.</P> 817 "ref">[33443] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
800 <P TITLE="I-II q. 5 a. 6 ad 2"><A NAME="33723"><SPAN CLASS="ref">[33723] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, quando aliqua forma actu existit in aliquo secundum esse perfectum et naturale, potest esse principium actionis in alterum; sicut calidum per calorem calefacit. Sed si forma existit in aliquo imperfecte, et non secundum esse naturale, non potest esse principium communicationis sui ad alterum, sicut intentio coloris quae est in pupilla, non potest facere album; neque etiam omnia quae sunt illuminata aut calefacta, possunt alia calefacere et illuminare; sic enim illuminatio at calefactio essent usque ad infinitum. Lumen autem gloriae, per quod Deus videtur, in Deo quidem est perfecte secundum esse naturale, in qualibet autem creatura est imperfecte, et secundum esse similitudinarium vel participatum. Unde nulla creatura beata potest communicare suam beatitudinem alteri.</P> 818 dicendum quod omnia illa plura accipiebantur in ratione unius boni
801 <P TITLE="I-II q. 5 a. 6 ad 3"><A NAME="33724"><SPAN CLASS="ref">[33724] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod Angelus beatus illuminat intellectum hominis, vel etiam inferioris Angeli, quantum ad aliquas rationes divinorum operum non autem quantum ad visionem divinae essentiae, ut in primo dictum est. Ad eam enim videndam, omnes immediate illuminantur a Deo.</P> 819 perfecti ex his constituti, ab his qui in eis ultimum finem
802 <BR> 820 ponebant.</p>
803 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 821 <p title="I-II q. 1 a. 5 ad 2"><a name="33444"><span class=
804 <P TITLE="I-II q. 5 a. 7 arg. 1"><A NAME="33725"><SPAN CLASS="ref">[33725] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod non requirantur aliqua opera hominis ad hoc ut beatitudinem consequatur a Deo. Deus enim, cum sit agens infinitae virtutis, non praeexigit in agendo materiam, aut dispositionem materiae, sed statim potest totum producere. Sed opera hominis, cum non requirantur ad beatitudinem eius sicut causa efficiens, ut dictum est, non possunt requiri ad eam nisi sicut dispositiones. Ergo Deus, qui dispositiones non praeexigit in agendo, beatitudinem sine praecedentibus operibus confert.</P> 822 "ref">[33444] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
805 <P TITLE="I-II q. 5 a. 7 arg. 2"><A NAME="33726"><SPAN CLASS="ref">[33726] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, sicut Deus est auctor beatitudinis immediate, ita et naturam immediate instituit. Sed in prima institutione naturae, produxit creaturas nulla dispositione praecedente vel actione creaturae; sed statim fecit unumquodque perfectum in sua specie. Ergo videtur quod beatitudinem conferat homini sine aliquibus operationibus praecedentibus.</P> 823 dicendum quod, etsi plura accipi possint quae ad invicem
806 <P TITLE="I-II q. 5 a. 7 arg. 3"><A NAME="33727"><SPAN CLASS="ref">[33727] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, apostolus dicit, Rom. IV, beatitudinem hominis esse cui Deus confert iustitiam sine operibus. Non ergo requiruntur aliqua opera hominis ad beatitudinem consequendam.</P> 824 oppositionem non habeant, tamen bono perfecto opponitur quod sit
807 <P TITLE="I-II q. 5 a. 7 s. c."><A NAME="33728"><SPAN CLASS="ref">[33728] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Ioan. XIII, <I>si haec scitis, beati eritis si feceritis ea</I>. Ergo per actionem ad beatitudinem pervenitur.</P> 825 aliquid de perfectione rei extra ipsum.</p>
808 <P TITLE="I-II q. 5 a. 7 co."><A NAME="33729"><SPAN CLASS="ref">[33729] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod rectitudo voluntatis, ut supra dictum est, requiritur ad beatitudinem, cum nihil aliud sit quam debitus ordo voluntatis ad ultimum finem; quae ita exigitur ad consecutionem ultimi finis, sicut debita dispositio materiae ad consecutionem formae. Sed ex hoc non ostenditur quod aliqua operatio hominis debeat praecedere eius beatitudinem, posset enim Deus simul facere voluntatem recte tendentem in finem, et finem consequentem; sicut quandoque simul materiam disponit, et inducit formam. Sed ordo divinae sapientiae exigit ne hoc fiat, ut enim dicitur in II de caelo, <I>eorum quae nata sunt habere bonum perfectum, aliquid habet ipsum sine motu, aliquid uno motu, aliquid pluribus</I>. Habere autem perfectum bonum sine motu, convenit ei quod naturaliter habet illud. Habere autem beatitudinem naturaliter est solius Dei. Unde solius Dei proprium est quod ad beatitudinem non moveatur per aliquam operationem praecedentem. Cum autem beatitudo excedat omnem naturam creatam, nulla pura creatura convenienter beatitudinem consequitur absque motu operationis, per quam tendit in ipsam. Sed Angelus, qui est superior ordine naturae quam homo, consecutus est eam, ex ordine divinae sapientiae, uno motu operationis meritoriae, ut in primo expositum est. Homines autem consequuntur ipsam multis motibus operationum, qui merita dicuntur. Unde etiam, secundum philosophum, beatitudo est praemium virtuosarum operationum.</P> 826 <p title="I-II q. 1 a. 5 ad 3"><a name="33445"><span class=
809 <P TITLE="I-II q. 5 a. 7 ad 1"><A NAME="33730"><SPAN CLASS="ref">[33730] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod operatio hominis non praeexigitur ad consecutionem beatitudinis propter insufficientiam divinae virtutis beatificantis, sed ut servetur ordo in rebus.</P> 827 "ref">[33445] I&ordf;-IIae q. 1 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
810 <P TITLE="I-II q. 5 a. 7 ad 2"><A NAME="33731"><SPAN CLASS="ref">[33731] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod primas creaturas statim Deus perfectas produxit, absque aliqua dispositione vel operatione creaturae praecedente, quia sic instituit prima individua specierum, ut per ea natura propagaretur ad posteros. Et similiter, quia per Christum, qui est Deus et homo, beatitudo erat ad alios derivanda, secundum illud apostoli ad Heb. II, <I>qui multos filios in gloriam adduxerat</I>; statim a principio suae conceptionis, absque aliqua operatione meritoria praecedente, anima eius fuit beata. Sed hoc est singulare in ipso, nam pueris baptizatis subvenit meritum Christi ad beatitudinem consequendam, licet desint eis merita propria, eo quod per Baptismum sunt Christi membra effecti.</P> 828 dicendum quod potestas voluntatis non habet ut faciat opposita esse
811 <P TITLE="I-II q. 5 a. 7 ad 3"><A NAME="33732"><SPAN CLASS="ref">[33732] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod apostolus loquitur de beatitudine spei, quae habetur per gratiam iustificantem, quae quidem non datur propter opera praecedentia. Non enim habet rationem termini motus, ut beatitudo, sed magis est principium motus quo ad beatitudinem tenditur.</P> 829 simul. Quod contingeret, si tenderet in plura disparata sicut in
812 <BR> 830 ultimos fines, ut ex dictis patet.</p>
813 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 831 <br />
814 <P TITLE="I-II q. 5 a. 8 arg. 1"><A NAME="33733"><SPAN CLASS="ref">[33733] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod non omnes appetant beatitudinem. Nullus enim potest appetere quod ignorat, cum bonum apprehensum sit obiectum appetitus, ut dicitur in III de anima. Sed multi nesciunt quid sit beatitudo, quod, sicut Augustinus dicit in XIII de Trin., patet ex hoc, quod <I>quidam posuerunt beatitudinem in voluptate corporis, quidam in virtute animi, quidam in aliis rebus</I>. Non ergo omnes beatitudinem appetunt.</P> 832 <div class="E">Articulus 6</div>
815 <P TITLE="I-II q. 5 a. 8 arg. 2"><A NAME="33734"><SPAN CLASS="ref">[33734] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, essentia beatitudinis est visio essentiae divinae, ut dictum est. Sed aliqui opinantur hoc esse impossibile, quod Deus per essentiam ab homine videatur, unde hoc non appetunt. Ergo non omnes homines appetunt beatitudinem.</P> 833 <p title="I-II q. 1 a. 6 arg. 1"><a name="33446"><span class=
816 <P TITLE="I-II q. 5 a. 8 arg. 3"><A NAME="33735"><SPAN CLASS="ref">[33735] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus dicit, in XIII de Trin. quod <I>beatus est qui habet omnia quae vult, et nihil male vult</I>. Sed non omnes hoc volunt, quidam enim male aliqua volunt, et tamen volunt illa se velle. Non ergo omnes volunt beatitudinem.</P> 834 "ref">[33446] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum
817 <P TITLE="I-II q. 5 a. 8 s. c."><A NAME="33736"><SPAN CLASS="ref">[33736] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, XIII de Trin., <I>si minus dixisset, omnes beati esse vultis, miseri esse non vultis, dixisset aliquid quod nullus in sua non cognosceret voluntate</I>. Quilibet ergo vult esse beatus.</P> 835 sic proceditur. Videtur quod non omnia quaecumque homo vult,
818 <P TITLE="I-II q. 5 a. 8 co."><A NAME="33737"><SPAN CLASS="ref">[33737] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod beatitudo dupliciter potest considerari. Uno modo, secundum communem rationem beatitudinis. Et sic necesse est quod omnis homo beatitudinem velit. Ratio autem beatitudinis communis est ut sit bonum perfectum, sicut dictum est. Cum autem bonum sit obiectum voluntatis, perfectum bonum est alicuius, quod totaliter eius voluntati satisfacit. Unde appetere beatitudinem nihil aliud est quam appetere ut voluntas satietur. Quod quilibet vult. Alio modo possumus loqui de beatitudine secundum specialem rationem, quantum ad id in quo beatitudo consistit. Et sic non omnes cognoscunt beatitudinem, quia nesciunt cui rei communis ratio beatitudinis conveniat. Et per consequens, quantum ad hoc, non omnes eam volunt.</P> 836 propter ultimum finem velit. Ea enim quae ad finem ultimum
819 <P TITLE="I-II q. 5 a. 8 ad 1"><A NAME="33738"><SPAN CLASS="ref">[33738] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Unde patet responsio ad primum.</P> 837 ordinantur, seriosa dicuntur, quasi utilia. Sed iocosa a seriis
820 <P TITLE="I-II q. 5 a. 8 ad 2"><A NAME="33739"><SPAN CLASS="ref">[33739] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, cum voluntas sequatur apprehensionem intellectus seu rationis, sicut contingit quod aliquid est idem secundum rem, quod tamen est diversum secundum rationis considerationem; ita contingit quod aliquid est idem secundum rem, et tamen uno modo appetitur, alio modo non appetitur. Beatitudo ergo potest considerari sub ratione finalis boni et perfecti, quae est communis ratio beatitudinis, et sic naturaliter et ex necessitate voluntas in illud tendit, ut dictum est. Potest etiam considerari secundum alias speciales considerationes, vel ex parte ipsius operationis, vel ex parte potentiae operativae, vel ex parte obiecti, et sic non ex necessitate voluntas tendit in ipsam.</P> 838 distinguuntur. Ergo ea quae homo iocose agit, non ordinat in
821 <P TITLE="I-II q. 5 a. 8 ad 3"><A NAME="33740"><SPAN CLASS="ref">[33740] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ista definitio beatitudinis quam quidam posuerunt, beatus est qui habet omnia quae vult, vel, cui omnia optata succedunt, quodam modo intellecta, est bona et sufficiens; alio vero modo, est imperfecta. Si enim intelligatur simpliciter de omnibus quae vult homo naturali appetitu, sic verum est quod qui habet omnia quae vult, est beatus, nihil enim satiat naturalem hominis appetitum, nisi bonum perfectum, quod est beatitudo. Si vero intelligatur de his quae homo vult secundum apprehensionem rationis, sic habere quaedam quae homo vult, non pertinet ad beatitudinem, sed magis ad miseriam inquantum huiusmodi habita impediunt hominem ne habeat quaecumque naturaliter vult, sicut etiam ratio accipit ut vera interdum quae impediunt a cognitione veritatis. Et secundum hanc considerationem, Augustinus addidit ad perfectionem beatitudinis, quod nihil mali velit. Quamvis primum posset sufficere, si recte intelligeretur, scilicet quod beatus est qui habet omnia quae vult.</P> 839 ultimum finem.</p>
822 <DIV CLASS="centro"> 840 <p title="I-II q. 1 a. 6 arg. 2"><a name="33447"><span class=
823 <BR> 841 "ref">[33447] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
824 <P> 842 philosophus dicit, in principio Metaphys., quod scientiae
825 <A HREF="sth2000.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> 843 speculativae propter seipsas quaeruntur. Nec tamen potest dici quod
826 &nbsp; 844 quaelibet earum sit ultimus finis. Ergo non omnia quae homo
827 <A HREF="sth2006.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> 845 appetit, appetit propter ultimum finem.</p>
828 </P> 846 <p title="I-II q. 1 a. 6 arg. 3"><a name="33448"><span class=
829 <BR><HR><BR> 847 "ref">[33448] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
830 <ADDRESS>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad hanc editionem<BR>Iura omnia asservantur<BR>OCLC nr. <A HREF="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" STYLE="text-decoration=none">49644264</A></ADDRESS> 848 quicumque ordinat aliquid in finem aliquem, cogitat de illo fine.
831 </DIV> 849 Sed non semper homo cogitat de ultimo fine in omni eo quod appetit
832 </BODY> 850 aut facit. Non ergo omnia homo appetit aut facit propter ultimum
833 </HTML> 851 finem.</p>
852 <p title="I-II q. 1 a. 6 s. c."><a name="33449"><span class=
853 "ref">[33449] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra
854 est quod dicit Augustinus, XIX de Civ. Dei, <i>illud est finis boni
855 nostri, propter quod amantur cetera, illud autem propter
856 seipsum</i>.</p>
857 <p title="I-II q. 1 a. 6 co."><a name="33450"><span class=
858 "ref">[33450] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 co.</span></a> Respondeo
859 dicendum quod necesse est quod omnia quae homo appetit, appetat
860 propter ultimum finem. Et hoc apparet duplici ratione. Primo
861 quidem, quia quidquid homo appetit, appetit sub ratione boni. Quod
862 quidem si non appetitur ut bonum perfectum, quod est ultimus finis,
863 necesse est ut appetatur ut tendens in bonum perfectum, quia semper
864 inchoatio alicuius ordinatur ad consummationem ipsius; sicut patet
865 tam in his quae fiunt a natura, quam in his quae fiunt ab arte. Et
866 ideo omnis inchoatio perfectionis ordinatur in perfectionem
867 consummatam, quae est per ultimum finem. Secundo, quia ultimus
868 finis hoc modo se habet in movendo appetitum, sicut se habet in
869 aliis motionibus primum movens. Manifestum est autem quod causae
870 secundae moventes non movent nisi secundum quod moventur a primo
871 movente. Unde secunda appetibilia non movent appetitum nisi in
872 ordine ad primum appetibile, quod est ultimus finis.</p>
873 <p title="I-II q. 1 a. 6 ad 1"><a name="33451"><span class=
874 "ref">[33451] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
875 dicendum quod actiones ludicrae non ordinantur ad aliquem finem
876 extrinsecum; sed tamen ordinantur ad bonum ipsius ludentis, prout
877 sunt delectantes vel requiem praestantes. Bonum autem consummatum
878 hominis est ultimus finis eius.</p>
879 <p title="I-II q. 1 a. 6 ad 2"><a name="33452"><span class=
880 "ref">[33452] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 2</span></a> Et similiter
881 dicendum ad secundum, de scientia speculativa; quae appetitur ut
882 bonum quoddam speculantis, quod comprehenditur sub bono completo et
883 perfecto, quod est ultimus finis.</p>
884 <p title="I-II q. 1 a. 6 ad 3"><a name="33453"><span class=
885 "ref">[33453] I&ordf;-IIae q. 1 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
886 dicendum quod non oportet ut semper aliquis cogitet de ultimo fine,
887 quandocumque aliquid appetit vel operatur, sed virtus primae
888 intentionis, quae est respectu ultimi finis, manet in quolibet
889 appetitu cuiuscumque rei, etiam si de ultimo fine actu non
890 cogitetur. Sicut non oportet quod qui vadit per viam, in quolibet
891 passu cogitet de fine.</p>
892 <br />
893 <div class="E">Articulus 7</div>
894 <p title="I-II q. 1 a. 7 arg. 1"><a name="33454"><span class=
895 "ref">[33454] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum
896 sic proceditur. Videtur quod non omnium hominum sit unus finis
897 ultimus. Maxime enim videtur hominis ultimus finis esse
898 incommutabile bonum. Sed quidam avertuntur ab incommutabili bono,
899 peccando. Non ergo omnium hominum est unus ultimus finis.</p>
900 <p title="I-II q. 1 a. 7 arg. 2"><a name="33455"><span class=
901 "ref">[33455] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
902 secundum ultimum finem tota vita hominis regulatur. Si igitur esset
903 unus ultimus finis omnium hominum, sequeretur quod in hominibus non
904 essent diversa studia vivendi. Quod patet esse falsum.</p>
905 <p title="I-II q. 1 a. 7 arg. 3"><a name="33456"><span class=
906 "ref">[33456] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
907 finis est actionis terminus. Actiones autem sunt singularium.
908 Homines autem, etsi conveniant in natura speciei, tamen differunt
909 secundum ea quae ad individua pertinent. Non ergo omnium hominum
910 est unus ultimus finis.</p>
911 <p title="I-II q. 1 a. 7 s. c."><a name="33457"><span class=
912 "ref">[33457] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra
913 est quod Augustinus dicit, XIII de Trin., quod omnes homines
914 conveniunt in appetendo ultimum finem, qui est beatitudo.</p>
915 <p title="I-II q. 1 a. 7 co."><a name="33458"><span class=
916 "ref">[33458] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 co.</span></a> Respondeo
917 dicendum quod de ultimo fine possumus loqui dupliciter, uno modo,
918 secundum rationem ultimi finis; alio modo, secundum id in quo finis
919 ultimi ratio invenitur. Quantum igitur ad rationem ultimi finis,
920 omnes conveniunt in appetitu finis ultimi, quia omnes appetunt suam
921 perfectionem adimpleri, quae est ratio ultimi finis, ut dictum est.
922 Sed quantum ad id in quo ista ratio invenitur, non omnes homines
923 conveniunt in ultimo fine, nam quidam appetunt divitias tanquam
924 consummatum bonum, quidam autem voluptatem, quidam vero quodcumque
925 aliud. Sicut et omni gustui delectabile est dulce, sed quibusdam
926 maxime delectabilis est dulcedo vini, quibusdam dulcedo mellis, aut
927 alicuius talium. Illud tamen dulce oportet esse simpliciter melius
928 delectabile, in quo maxime delectatur qui habet optimum gustum. Et
929 similiter illud bonum oportet esse completissimum, quod tanquam
930 ultimum finem appetit habens affectum bene dispositum.</p>
931 <p title="I-II q. 1 a. 7 ad 1"><a name="33459"><span class=
932 "ref">[33459] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
933 dicendum quod illi qui peccant, avertuntur ab eo in quo vere
934 invenitur ratio ultimi finis, non autem ab ipsa ultimi finis
935 intentione, quam quaerunt falso in aliis rebus.</p>
936 <p title="I-II q. 1 a. 7 ad 2"><a name="33460"><span class=
937 "ref">[33460] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
938 dicendum quod diversa studia vivendi contingunt in hominibus
939 propter diversas res in quibus quaeritur ratio summi boni.</p>
940 <p title="I-II q. 1 a. 7 ad 3"><a name="33461"><span class=
941 "ref">[33461] I&ordf;-IIae q. 1 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
942 dicendum quod, etsi actiones sint singularium, tamen primum
943 principium agendi in eis est natura, quae tendit ad unum, ut dictum
944 est.</p>
945 <br />
946 <div class="E">Articulus 8</div>
947 <p title="I-II q. 1 a. 8 arg. 1"><a name="33462"><span class=
948 "ref">[33462] I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum
949 sic proceditur. Videtur quod in ultimo fine hominis etiam omnia
950 alia conveniant. Finis enim respondet principio. Sed illud quod est
951 principium hominum, scilicet Deus, est etiam principium omnium
952 aliorum. Ergo in ultimo fine hominis omnia alia communicant.</p>
953 <p title="I-II q. 1 a. 8 arg. 2"><a name="33463"><span class=
954 "ref">[33463] I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
955 Dionysius dicit, in libro de Div. Nom., quod <i>Deus convertit
956 omnia ad seipsum, tanquam ad ultimum finem</i>. Sed ipse est etiam
957 ultimus finis hominis, quia solo ipso fruendum est, ut Augustinus
958 dicit. Ergo in fine ultimo hominis etiam alia conveniunt.</p>
959 <p title="I-II q. 1 a. 8 arg. 3"><a name="33464"><span class=
960 "ref">[33464] I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
961 finis ultimus hominis est obiectum voluntatis. Sed obiectum
962 voluntatis est bonum universale, quod est finis omnium. Ergo
963 necesse est quod in ultimo fine hominis omnia conveniant.</p>
964 <p title="I-II q. 1 a. 8 s. c."><a name="33465"><span class=
965 "ref">[33465] I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra
966 est quod ultimus finis hominum est beatitudo; quam omnes appetunt,
967 ut Augustinus dicit. <i>Sed non cadit in animalia rationis expertia
968 ut beata sint</i>, sicut Augustinus dicit in libro octoginta trium
969 quaest. Non ergo in ultimo fine hominis alia conveniunt.</p>
970 <p title="I-II q. 1 a. 8 co."><a name="33466"><span class=
971 "ref">[33466] I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 co.</span></a> Respondeo
972 dicendum quod, sicut philosophus dicit in II Physic. et in V
973 Metaphys., finis dupliciter dicitur, scilicet cuius, et quo, idest
974 ipsa res in qua ratio boni invenitur, et usus sive adeptio illius
975 rei. Sicut si dicamus quod motus corporis gravis finis est vel
976 locus inferior ut res, vel hoc quod est esse in loco inferiori, ut
977 usus, et finis avari est vel pecunia ut res, vel possessio pecuniae
978 ut usus. Si ergo loquamur de ultimo fine hominis quantum ad ipsam
979 rem quae est finis, sic in ultimo fine hominis omnia alia
980 conveniunt, quia Deus est ultimus finis hominis et omnium aliarum
981 rerum. Si autem loquamur de ultimo fine hominis quantum ad
982 consecutionem finis, sic in hoc fine hominis non communicant
983 creaturae irrationales. Nam homo et aliae rationales creaturae
984 consequuntur ultimum finem cognoscendo et amando Deum, quod non
985 competit aliis creaturis, quae adipiscuntur ultimum finem inquantum
986 participant aliquam similitudinem Dei, secundum quod sunt, vel
987 vivunt, vel etiam cognoscunt.</p>
988 <p title="I-II q. 1 a. 8 ad arg."><a name="33467"><span class=
989 "ref">[33467] I&ordf;-IIae q. 1 a. 8 ad arg.</span></a> Et per hoc
990 patet responsio ad obiecta.</p>
991 <br />
992 <div class="D">Quaestio 2</div>
993 <div class="G">Prooemium</div>
994 <p title="I-II q. 2 pr."><a name="33468"><span class="ref">[33468]
995 I&ordf;-IIae q. 2 pr.</span></a> Deinde considerandum est de
996 beatitudine, nam beatitudo nominat adeptionem ultimi finis. Primo
997 quidem, in quibus sit; secundo, quid sit; tertio, qualiter eam
998 consequi possimus. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum
999 beatitudo consistat in divitiis. Secundo, utrum in honoribus.
1000 Tertio, utrum in fama, sive in gloria. Quarto, utrum in potestate.
1001 Quinto, utrum in aliquo corporis bono. Sexto, utrum in voluptate.
1002 Septimo, utrum in aliquo bono animae. Octavo, utrum in aliquo bono
1003 creato.</p>
1004 <br />
1005 <div class="E">Articulus 1</div>
1006 <p title="I-II q. 2 a. 1 arg. 1"><a name="33469"><span class=
1007 "ref">[33469] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
1008 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis in divitiis
1009 consistat. Cum enim beatitudo sit ultimus finis hominis, in eo
1010 consistit quod maxime in hominis affectu dominatur. Huiusmodi autem
1011 sunt divitiae, dicitur enim Eccle. X, <i>pecuniae obediunt
1012 omnia</i>. Ergo in divitiis beatitudo hominis consistit.</p>
1013 <p title="I-II q. 2 a. 1 arg. 2"><a name="33470"><span class=
1014 "ref">[33470] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
1015 secundum Boetium, in III de Consol., <i>beatitudo est status omnium
1016 bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed in pecuniis omnia possideri
1017 videntur, quia, ut philosophus dicit in V Ethic., ad hoc nummus est
1018 inventus, ut sit quasi fideiussor habendi pro eo quodcumque homo
1019 voluerit. Ergo in divitiis beatitudo consistit.</p>
1020 <p title="I-II q. 2 a. 1 arg. 3"><a name="33471"><span class=
1021 "ref">[33471] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
1022 desiderium summi boni, cum nunquam deficiat, videtur esse
1023 infinitum. Sed hoc maxime in divitiis invenitur, quia <i>avarus non
1024 implebitur pecunia</i>, ut dicitur Eccle. V. Ergo in divitiis
1025 beatitudo consistit.</p>
1026 <p title="I-II q. 2 a. 1 s. c."><a name="33472"><span class=
1027 "ref">[33472] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra,
1028 bonum hominis in retinendo beatitudinem magis consistit quam in
1029 emittendo ipsam. Sed sicut Boetius in II de Consol. dicit,
1030 <i>divitiae effundendo, magis quam coacervando, melius nitent,
1031 siquidem avaritia semper odiosos, claros largitas facit</i>. Ergo
1032 in divitiis beatitudo non consistit.</p>
1033 <p title="I-II q. 2 a. 1 co."><a name="33473"><span class=
1034 "ref">[33473] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 co.</span></a> Respondeo
1035 dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis in divitiis
1036 consistere. Sunt enim duplices divitiae, ut philosophus dicit in I
1037 Polit., scilicet naturales, et artificiales. Naturales quidem
1038 divitiae sunt, quibus homini subvenitur ad defectus naturales
1039 tollendos, sicut cibus, potus, vestimenta, vehicula et habitacula,
1040 et alia huiusmodi. Divitiae autem artificiales sunt, quibus
1041 secundum se natura non iuvatur, ut denarii; sed ars humana eos
1042 adinvenit propter facilitatem commutationis, ut sint quasi mensura
1043 quaedam rerum venalium. Manifestum est autem quod in divitiis
1044 naturalibus beatitudo hominis esse non potest. Quaeruntur enim
1045 huiusmodi divitiae propter aliud, scilicet ad sustentandam naturam
1046 hominis, et ideo non possunt esse ultimus finis hominis, sed magis
1047 ordinantur ad hominem sicut ad finem. Unde in ordine naturae omnia
1048 huiusmodi sunt infra hominem, et propter hominem facta; secundum
1049 illud Psalmi VIII, <i>omnia subiecisti sub pedibus eius</i>.
1050 Divitiae autem artificiales non quaeruntur nisi propter naturales,
1051 non enim quaererentur, nisi quia per eas emuntur res ad usum vitae
1052 necessariae. Unde multo minus habent rationem ultimi finis.
1053 Impossibile est igitur beatitudinem, quae est ultimus finis
1054 hominis, in divitiis esse.</p>
1055 <p title="I-II q. 2 a. 1 ad 1"><a name="33474"><span class=
1056 "ref">[33474] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1057 dicendum quod omnia corporalia obediunt pecuniae, quantum ad
1058 multitudinem stultorum, qui sola corporalia bona cognoscunt, quae
1059 pecunia acquiri possunt. Iudicium autem de bonis humanis non debet
1060 sumi a stultis, sed a sapientibus, sicut et iudicium de saporibus
1061 ab his qui habent gustum bene dispositum.</p>
1062 <p title="I-II q. 2 a. 1 ad 2"><a name="33475"><span class=
1063 "ref">[33475] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
1064 dicendum quod pecunia possunt haberi omnia venalia, non autem
1065 spiritualia, quae vendi non possunt. Unde dicitur Proverb. XVII,
1066 <i>quid prodest stulto divitias habere, cum sapientiam emere non
1067 possit?</i></p>
1068 <p title="I-II q. 2 a. 1 ad 3"><a name="33476"><span class=
1069 "ref">[33476] I&ordf;-IIae q. 2 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
1070 dicendum quod appetitus naturalium divitiarum non est infinitus,
1071 quia secundum certam mensuram naturae sufficiunt. Sed appetitus
1072 divitiarum artificialium est infinitus, quia deservit
1073 concupiscentiae inordinatae, quae non modificatur, ut patet per
1074 philosophum in I Polit. Aliter tamen est infinitum desiderium
1075 divitiarum, et desiderium summi boni. Nam summum bonum quanto
1076 perfectius possidetur, tanto ipsummet magis amatur, et alia
1077 contemnuntur, quia quanto magis habetur, magis cognoscitur. Et ideo
1078 dicitur Eccli. XXIV, <i>qui edunt me, adhuc esurient</i>. Sed in
1079 appetitu divitiarum, et quorumcumque temporalium bonorum, est e
1080 converso, nam quando iam habentur, ipsa contemnuntur, et alia
1081 appetuntur; secundum quod significatur Ioan. IV, cum dominus dicit,
1082 qui bibit <i>ex hac aqua</i>, per quam temporalia significantur,
1083 <i>sitiet iterum</i>. Et hoc ideo, quia eorum insufficientia magis
1084 cognoscitur cum habentur. Et ideo hoc ipsum ostendit eorum
1085 imperfectionem, et quod in eis summum bonum non consistit.</p>
1086 <br />
1087 <div class="E">Articulus 2</div>
1088 <p title="I-II q. 2 a. 2 arg. 1"><a name="33477"><span class=
1089 "ref">[33477] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
1090 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis in honoribus
1091 consistat. Beatitudo enim, sive felicitas, est praemium virtutis,
1092 ut philosophus dicit in I Ethic. Sed honor maxime videtur esse id
1093 quod est virtutis praemium, ut philosophus dicit in IV Ethic. Ergo
1094 in honore maxime consistit beatitudo.</p>
1095 <p title="I-II q. 2 a. 2 arg. 2"><a name="33478"><span class=
1096 "ref">[33478] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
1097 illud quod convenit Deo et excellentissimis, maxime videtur esse
1098 beatitudo, quae est bonum perfectum. Sed huiusmodi est honor, ut
1099 philosophus dicit in IV Ethic. Et etiam I Tim. I, dicit apostolus,
1100 <i>soli Deo honor et gloria</i>. Ergo in honore consistit
1101 beatitudo.</p>
1102 <p title="I-II q. 2 a. 2 arg. 3"><a name="33479"><span class=
1103 "ref">[33479] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
1104 illud quod est maxime desideratum ab hominibus, est beatitudo. Sed
1105 nihil videtur esse magis desiderabile ab hominibus quam honor, quia
1106 homines patiuntur iacturam in omnibus aliis rebus ne patiantur
1107 aliquod detrimentum sui honoris. Ergo in honore beatitudo
1108 consistit.</p>
1109 <p title="I-II q. 2 a. 2 s. c."><a name="33480"><span class=
1110 "ref">[33480] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra,
1111 beatitudo est in beato. Honor autem non est in eo qui honoratur,
1112 sed magis in honorante, qui reverentiam exhibet honorato, ut
1113 philosophus dicit in I Ethic. Ergo in honore beatitudo non
1114 consistit.</p>
1115 <p title="I-II q. 2 a. 2 co."><a name="33481"><span class=
1116 "ref">[33481] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 co.</span></a> Respondeo
1117 dicendum quod impossibile est beatitudinem consistere in honore.
1118 Honor enim exhibetur alicui propter aliquam eius excellentiam; et
1119 ita est signum et testimonium quoddam illius excellentiae quae est
1120 in honorato. Excellentia autem hominis maxime attenditur secundum
1121 beatitudinem, quae est hominis bonum perfectum; et secundum partes
1122 eius, idest secundum illa bona quibus aliquid beatitudinis
1123 participatur. Et ideo honor potest quidem consequi beatitudinem,
1124 sed principaliter in eo beatitudo consistere non potest.</p>
1125 <p title="I-II q. 2 a. 2 ad 1"><a name="33482"><span class=
1126 "ref">[33482] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1127 dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, honor non est
1128 praemium virtutis propter quod virtuosi operantur, sed accipiunt
1129 honorem ab hominibus loco praemii, quasi a non habentibus aliquid
1130 maius ad dandum. Verum autem praemium virtutis est ipsa beatitudo,
1131 propter quam virtuosi operantur. Si autem propter honorem
1132 operarentur, iam non esset virtus, sed magis ambitio.</p>
1133 <p title="I-II q. 2 a. 2 ad 2"><a name="33483"><span class=
1134 "ref">[33483] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
1135 dicendum quod honor debetur Deo et excellentissimis, in signum vel
1136 testimonium excellentiae praeexistentis, non quod ipse honor faciat
1137 eos excellentes.</p>
1138 <p title="I-II q. 2 a. 2 ad 3"><a name="33484"><span class=
1139 "ref">[33484] I&ordf;-IIae q. 2 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
1140 dicendum quod ex naturali desiderio beatitudinis, quam consequitur
1141 honor, ut dictum est, contingit quod homines maxime honorem
1142 desiderant. Unde quaerunt homines maxime honorari a sapientibus,
1143 quorum iudicio credunt se esse excellentes vel felices.</p>
1144 <br />
1145 <div class="E">Articulus 3</div>
1146 <p title="I-II q. 2 a. 3 arg. 1"><a name="33485"><span class=
1147 "ref">[33485] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
1148 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in gloria.
1149 In eo enim videtur beatitudo consistere, quod redditur sanctis pro
1150 tribulationibus quas in mundo patiuntur. Huiusmodi autem est
1151 gloria, dicit enim apostolus, Rom. VIII, <i>non sunt condignae
1152 passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in
1153 nobis</i>. Ergo beatitudo consistit in gloria.</p>
1154 <p title="I-II q. 2 a. 3 arg. 2"><a name="33486"><span class=
1155 "ref">[33486] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
1156 bonum est diffusivum sui, ut patet per Dionysium, IV cap. de Div.
1157 Nom. Sed per gloriam bonum hominis maxime diffunditur in notitiam
1158 aliorum, quia gloria, ut Ambrosius dicit, nihil aliud est quam
1159 clara cum laude notitia. Ergo beatitudo hominis consistit in
1160 gloria.</p>
1161 <p title="I-II q. 2 a. 3 arg. 3"><a name="33487"><span class=
1162 "ref">[33487] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
1163 beatitudo est stabilissimum bonorum. Hoc autem videtur esse fama
1164 vel gloria, quia per hanc quodammodo homines aeternitatem
1165 sortiuntur. Unde Boetius dicit, in libro de Consol., <i>vos
1166 immortalitatem vobis propagare videmini, cum futuri famam temporis
1167 cogitatis</i>. Ergo beatitudo hominis consistit in fama seu
1168 gloria.</p>
1169 <p title="I-II q. 2 a. 3 s. c."><a name="33488"><span class=
1170 "ref">[33488] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra,
1171 beatitudo est verum hominis bonum. Sed famam seu gloriam contingit
1172 esse falsam, ut enim dicit Boetius, in libro III de Consol.,
1173 <i>plures magnum saepe nomen falsis vulgi opinionibus abstulerunt.
1174 Quo quid turpius excogitari potest? Nam qui falso praedicantur,
1175 suis ipsi necesse est laudibus erubescant</i>. Non ergo beatitudo
1176 hominis consistit in fama seu gloria.</p>
1177 <p title="I-II q. 2 a. 3 co."><a name="33489"><span class=
1178 "ref">[33489] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 co.</span></a> Respondeo
1179 dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis in fama seu
1180 gloria humana consistere. Nam gloria nihil aliud est quam clara
1181 notitia cum laude, ut Ambrosius dicit. Res autem cognita aliter
1182 comparatur ad cognitionem humanam, et aliter ad cognitionem
1183 divinam, humana enim cognitio a rebus cognitis causatur, sed divina
1184 cognitio est causa rerum cognitarum. Unde perfectio humani boni,
1185 quae beatitudo dicitur, non potest causari a notitia humana, sed
1186 magis notitia humana de beatitudine alicuius procedit et quodammodo
1187 causatur ab ipsa humana beatitudine, vel inchoata vel perfecta. Et
1188 ideo in fama vel in gloria non potest consistere hominis beatitudo.
1189 Sed bonum hominis dependet, sicut ex causa, ex cognitione Dei. Et
1190 ideo ex gloria quae est apud Deum, dependet beatitudo hominis sicut
1191 ex causa sua, secundum illud Psalmi XC, <i>eripiam eum, et
1192 glorificabo eum, longitudine dierum replebo eum, et ostendam illi
1193 salutare meum</i>. Est etiam aliud considerandum, quod humana
1194 notitia saepe fallitur, et praecipue in singularibus
1195 contingentibus, cuiusmodi sunt actus humani. Et ideo frequenter
1196 humana gloria fallax est. Sed quia Deus falli non potest, eius
1197 gloria semper vera est. Propter quod dicitur, II ad Cor. X, <i>ille
1198 probatus est, quem Deus commendat</i>.</p>
1199 <p title="I-II q. 2 a. 3 ad 1"><a name="33490"><span class=
1200 "ref">[33490] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1201 dicendum quod apostolus non loquitur ibi de gloria quae est ab
1202 hominibus, sed de gloria quae est a Deo coram Angelis eius. Unde
1203 dicitur Marc. VIII, <i>filius hominis confitebitur eum in gloria
1204 patris sui, coram Angelis eius</i>.</p>
1205 <p title="I-II q. 2 a. 3 ad 2"><a name="33491"><span class=
1206 "ref">[33491] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
1207 dicendum quod bonum alicuius hominis quod per famam vel gloriam est
1208 in cognitione multorum, si cognitio quidem vera sit, oportet quod
1209 derivetur a bono existente in ipso homine, et sic praesupponit
1210 beatitudinem perfectam vel inchoatam. Si autem cognitio falsa sit,
1211 non concordat rei, et sic bonum non invenitur in eo cuius fama
1212 celebris habetur. Unde patet quod fama nullo modo potest facere
1213 hominem beatum.</p>
1214 <p title="I-II q. 2 a. 3 ad 3"><a name="33492"><span class=
1215 "ref">[33492] I&ordf;-IIae q. 2 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
1216 dicendum quod fama non habet stabilitatem, immo falso rumore de
1217 facili perditur. Et si stabilis aliquando perseveret, hoc est per
1218 accidens. Sed beatitudo habet per se stabilitatem, et semper.</p>
1219 <br />
1220 <div class="E">Articulus 4</div>
1221 <p title="I-II q. 2 a. 4 arg. 1"><a name="33493"><span class=
1222 "ref">[33493] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
1223 sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in potestate.
1224 Omnia enim appetunt assimilari Deo, tanquam ultimo fini et primo
1225 principio. Sed homines qui in potestatibus sunt, propter
1226 similitudinem potestatis, maxime videntur esse Deo conformes, unde
1227 et in Scriptura dii vocantur, ut patet Exod. XXII, <i>diis non
1228 detrahes</i>. Ergo in potestate beatitudo consistit.</p>
1229 <p title="I-II q. 2 a. 4 arg. 2"><a name="33494"><span class=
1230 "ref">[33494] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
1231 beatitudo est bonum perfectum. Sed perfectissimum est quod homo
1232 etiam alios regere possit, quod convenit his qui in potestatibus
1233 sunt constituti. Ergo beatitudo consistit in potestate.</p>
1234 <p title="I-II q. 2 a. 4 arg. 3"><a name="33495"><span class=
1235 "ref">[33495] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
1236 beatitudo, cum sit maxime appetibilis, opponitur ei quod maxime est
1237 fugiendum. Sed homines maxime fugiunt servitutem, cui contraponitur
1238 potestas. Ergo in potestate beatitudo consistit.</p>
1239 <p title="I-II q. 2 a. 4 s. c."><a name="33496"><span class=
1240 "ref">[33496] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra,
1241 beatitudo est perfectum bonum. Sed potestas est maxime imperfecta.
1242 Ut enim dicit Boetius, III de Consol., <i>potestas humana
1243 sollicitudinum morsus expellere, formidinum aculeos vitare nequit.
1244 Et postea, potentem censes cui satellites latus ambiunt qui quos
1245 terret, ipse plus metuit?</i> Non igitur beatitudo consistit in
1246 potestate.</p>
1247 <p title="I-II q. 2 a. 4 co."><a name="33497"><span class=
1248 "ref">[33497] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 co.</span></a> Respondeo
1249 dicendum quod impossibile est beatitudinem in potestate consistere,
1250 propter duo. Primo quidem, quia potestas habet rationem principii,
1251 ut patet in V Metaphys. Beatitudo autem habet rationem ultimi
1252 finis. Secundo, quia potestas se habet ad bonum et ad malum.
1253 Beatitudo autem est proprium et perfectum hominis bonum. Unde magis
1254 posset consistere beatitudo aliqua in bono usu potestatis, qui est
1255 per virtutem, quam in ipsa potestate. Possunt autem quatuor
1256 generales rationes induci ad ostendendum quod in nullo praemissorum
1257 exteriorum bonorum beatitudo consistat. Quarum prima est quia, cum
1258 beatitudo sit summum hominis bonum, non compatitur secum aliquod
1259 malum. Omnia autem praedicta possunt inveniri et in bonis et in
1260 malis. Secunda ratio est quia, cum de ratione beatitudinis sit quod
1261 sit per se sufficiens, ut patet in I Ethic., necesse est quod,
1262 beatitudine adepta, nullum bonum homini necessarium desit. Adeptis
1263 autem singulis praemissorum, possunt adhuc multa bona homini
1264 necessaria deesse, puta sapientia, sanitas corporis, et huiusmodi.
1265 Tertia, quia, cum beatitudo sit bonum perfectum, ex beatitudine non
1266 potest aliquod malum alicui provenire. Quod non convenit
1267 praemissis, dicitur enim Eccle. V, quod divitiae interdum
1268 conservantur in malum domini sui; et simile patet in aliis tribus.
1269 Quarta ratio est quia ad beatitudinem homo ordinatur per principia
1270 interiora, cum ad ipsam naturaliter ordinetur. Praemissa autem
1271 quatuor bona magis sunt a causis exterioribus, et ut plurimum a
1272 fortuna, unde et bona fortunae dicuntur. Unde patet quod in
1273 praemissis nullo modo beatitudo consistit.</p>
1274 <p title="I-II q. 2 a. 4 ad 1"><a name="33498"><span class=
1275 "ref">[33498] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1276 dicendum quod divina potestas est sua bonitas, unde uti sua
1277 potestate non potest nisi bene. Sed hoc in hominibus non invenitur.
1278 Unde non sufficit ad beatitudinem hominis quod assimiletur Deo
1279 quantum ad potestatem, nisi etiam assimiletur ei quantum ad
1280 bonitatem.</p>
1281 <p title="I-II q. 2 a. 4 ad 2"><a name="33499"><span class=
1282 "ref">[33499] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
1283 dicendum quod, sicut optimum est quod aliquis utatur bene potestate
1284 in regimine multorum, ita pessimum est si male utatur. Et ita
1285 potestas se habet et ad bonum et ad malum.</p>
1286 <p title="I-II q. 2 a. 4 ad 3"><a name="33500"><span class=
1287 "ref">[33500] I&ordf;-IIae q. 2 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
1288 dicendum quod servitus est impedimentum boni usus potestatis, et
1289 ideo naturaliter homines eam fugiunt, et non quasi in potestate
1290 hominis sit summum bonum.</p>
1291 <br />
1292 <div class="E">Articulus 5</div>
1293 <p title="I-II q. 2 a. 5 arg. 1"><a name="33501"><span class=
1294 "ref">[33501] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum
1295 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in bonis
1296 corporis. Dicitur enim Eccli. XXX, <i>non est census supra censum
1297 salutis corporis</i>. Sed in eo quod est optimum, consistit
1298 beatitudo. Ergo consistit in corporis salute.</p>
1299 <p title="I-II q. 2 a. 5 arg. 2"><a name="33502"><span class=
1300 "ref">[33502] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
1301 Dionysius dicit, V cap. de Div. Nom., quod esse est melius quam
1302 vivere, et vivere melius quam alia quae consequuntur. Sed ad esse
1303 et vivere hominis requiritur salus corporis. Cum ergo beatitudo sit
1304 summum bonum hominis, videtur quod salus corporis maxime pertineat
1305 ad beatitudinem.</p>
1306 <p title="I-II q. 2 a. 5 arg. 3"><a name="33503"><span class=
1307 "ref">[33503] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
1308 quanto aliquid est communius, tanto ab altiori principio dependet
1309 quia quanto causa est superior, tanto eius virtus ad plura se
1310 extendit. Sed sicut causalitas causae efficientis consideratur
1311 secundum influentiam, ita causalitas finis attenditur secundum
1312 appetitum. Ergo sicut prima causa efficiens est quae in omnia
1313 influit, ita ultimus finis est quod ab omnibus desideratur. Sed
1314 ipsum esse est quod maxime desideratur ab omnibus. Ergo in his quae
1315 pertinent ad esse hominis, sicut est salus corporis, maxime
1316 consistit eius beatitudo.</p>
1317 <p title="I-II q. 2 a. 5 s. c."><a name="33504"><span class=
1318 "ref">[33504] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra,
1319 secundum beatitudinem homo excellit omnia alia animalia. Sed
1320 secundum bona corporis, a multis animalibus superatur, sicut ab
1321 elephante in diuturnitate vitae, a leone in fortitudine, a cervo in
1322 cursu. Ergo beatitudo hominis non consistit in bonis corporis.</p>
1323 <p title="I-II q. 2 a. 5 co."><a name="33505"><span class=
1324 "ref">[33505] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 co.</span></a> Respondeo
1325 dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis in bonis
1326 corporis consistere, propter duo. Primo quidem, quia impossibile
1327 est quod illius rei quae ordinatur ad aliud sicut ad finem, ultimus
1328 finis sit eiusdem conservatio in esse. Unde gubernator non
1329 intendit, sicut ultimum finem, conservationem navis sibi commissae;
1330 eo quod navis ad aliud ordinatur sicut ad finem, scilicet ad
1331 navigandum. Sicut autem navis committitur gubernatori ad
1332 dirigendum, ita homo est suae voluntati et rationi commissus;
1333 secundum illud quod dicitur Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit
1334 hominem, et reliquit eum in manu consilii sui</i>. Manifestum est
1335 autem quod homo ordinatur ad aliquid sicut ad finem, non enim homo
1336 est summum bonum. Unde impossibile est quod ultimus finis rationis
1337 et voluntatis humanae sit conservatio humani esse. Secundo quia,
1338 dato quod finis rationis et voluntatis humanae esset conservatio
1339 humani esse, non tamen posset dici quod finis hominis esset aliquod
1340 corporis bonum. Esse enim hominis consistit in anima et corpore, et
1341 quamvis esse corporis dependeat ab anima, esse tamen humanae animae
1342 non dependet a corpore, ut supra ostensum est; ipsumque corpus est
1343 propter animam, sicut materia propter formam, et instrumenta
1344 propter motorem, ut per ea suas actiones exerceat. Unde omnia bona
1345 corporis ordinantur ad bona animae, sicut ad finem. Unde
1346 impossibile est quod in bonis corporis beatitudo consistat, quae
1347 est ultimus hominis finis.</p>
1348 <p title="I-II q. 2 a. 5 ad 1"><a name="33506"><span class=
1349 "ref">[33506] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1350 dicendum quod, sicut corpus ordinatur ad animam sicut ad finem, ita
1351 bona exteriora ad ipsum corpus. Et ideo rationabiliter bonum
1352 corporis praefertur bonis exterioribus, quae per censum
1353 significantur, sicut et bonum animae praefertur omnibus bonis
1354 corporis.</p>
1355 <p title="I-II q. 2 a. 5 ad 2"><a name="33507"><span class=
1356 "ref">[33507] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
1357 dicendum quod esse simpliciter acceptum, secundum quod includit in
1358 se omnem perfectionem essendi, praeeminet vitae et omnibus
1359 subsequentibus, sic enim ipsum esse praehabet in se omnia
1360 subsequentia. Et hoc modo Dionysius loquitur. Sed si consideretur
1361 ipsum esse prout participatur in hac re vel in illa, quae non
1362 capiunt totam perfectionem essendi, sed habent esse imperfectum,
1363 sicut est esse cuiuslibet creaturae; sic manifestum est quod ipsum
1364 esse cum perfectione superaddita est eminentius. Unde et Dionysius
1365 ibidem dicit quod viventia sunt meliora existentibus, et
1366 intelligentia viventibus.</p>
1367 <p title="I-II q. 2 a. 5 ad 3"><a name="33508"><span class=
1368 "ref">[33508] I&ordf;-IIae q. 2 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
1369 dicendum quod, quia finis respondet principio, ex illa ratione
1370 probatur quod ultimus finis est primum principium essendi, in quo
1371 est omnis essendi perfectio, cuius similitudinem appetunt, secundum
1372 suam proportionem, quaedam quidem secundum esse tantum, quaedam
1373 secundum esse vivens, quaedam secundum esse vivens et intelligens
1374 et beatum. Et hoc paucorum est.</p>
1375 <br />
1376 <div class="E">Articulus 6</div>
1377 <p title="I-II q. 2 a. 6 arg. 1"><a name="33509"><span class=
1378 "ref">[33509] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum
1379 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis in voluptate
1380 consistat. Beatitudo enim, cum sit ultimus finis, non appetitur
1381 propter aliud, sed alia propter ipsam. Sed hoc maxime convenit
1382 delectationi, <i>ridiculum est enim ab aliquo quaerere propter quid
1383 velit delectari</i>, ut dicitur in X Ethic. Ergo beatitudo maxime
1384 in voluptate et delectatione consistit.</p>
1385 <p title="I-II q. 2 a. 6 arg. 2"><a name="33510"><span class=
1386 "ref">[33510] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 2</span></a>
1387 <i>Praeterea, causa prima vehementius imprimit quam secunda</i>, ut
1388 dicitur in libro de causis. Influentia autem finis attenditur
1389 secundum eius appetitum. Illud ergo videtur habere rationem finis
1390 ultimi, quod maxime movet appetitum. Hoc autem est voluptas, cuius
1391 signum est quod delectatio intantum absorbet hominis voluntatem et
1392 rationem, quod alia bona contemnere facit. Ergo videtur quod
1393 ultimus finis hominis, qui est beatitudo, maxime in voluptate
1394 consistat.</p>
1395 <p title="I-II q. 2 a. 6 arg. 3"><a name="33511"><span class=
1396 "ref">[33511] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
1397 cum appetitus sit boni, illud quod omnia appetunt, videtur esse
1398 optimum. Sed delectationem omnia appetunt, et sapientes et
1399 insipientes, et etiam ratione carentia. Ergo delectatio est
1400 optimum. Consistit ergo in voluptate beatitudo, quae est summum
1401 bonum.</p>
1402 <p title="I-II q. 2 a. 6 s. c."><a name="33512"><span class=
1403 "ref">[33512] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra
1404 est quod Boetius dicit, in III de Consol., <i>tristes exitus esse
1405 voluptatum, quisquis reminisci libidinum suarum volet, intelliget.
1406 Quae si beatos efficere possent, nihil causae est quin pecudes
1407 quoque beatae esse dicantur</i>.</p>
1408 <p title="I-II q. 2 a. 6 co."><a name="33513"><span class=
1409 "ref">[33513] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 co.</span></a> Respondeo
1410 dicendum quod, <i>quia delectationes corporales pluribus notae
1411 sunt, assumpserunt sibi nomen voluptatum</i>, ut dicitur VII
1412 Ethic., cum tamen sint aliae delectationes potiores. In quibus
1413 tamen beatitudo principaliter non consistit. Quia in unaquaque re
1414 aliud est quod pertinet ad essentiam eius, aliud est proprium
1415 accidens ipsius, sicut in homine aliud est quod est animal
1416 rationale mortale, aliud quod est risibile. Est igitur
1417 considerandum quod omnis delectatio est quoddam proprium accidens
1418 quod consequitur beatitudinem, vel aliquam beatitudinis partem, ex
1419 hoc enim aliquis delectatur quod habet bonum aliquod sibi
1420 conveniens, vel in re, vel in spe, vel saltem in memoria. Bonum
1421 autem conveniens, si quidem sit perfectum, est ipsa hominis
1422 beatitudo si autem sit imperfectum est quaedam beatitudinis
1423 participatio, vel propinqua, vel remota, vel saltem apparens. Unde
1424 manifestum est quod nec ipsa delectatio quae consequitur bonum
1425 perfectum, est ipsa essentia beatitudinis; sed quoddam consequens
1426 ad ipsam sicut per se accidens. Voluptas autem corporalis non
1427 potest etiam modo praedicto sequi bonum perfectum. Nam sequitur
1428 bonum quod apprehendit sensus, qui est virtus animae corpore utens.
1429 Bonum autem quod pertinet ad corpus, quod apprehenditur secundum
1430 sensum, non potest esse perfectum hominis bonum. Cum enim anima
1431 rationalis excedat proportionem materiae corporalis, pars animae
1432 quae est ab organo corporeo absoluta, quandam habet infinitatem
1433 respectu ipsius corporis et partium animae corpori concretarum,
1434 sicut immaterialia sunt quodammodo infinita respectu materialium,
1435 eo quod forma per materiam quodammodo contrahitur et finitur, unde
1436 forma a materia absoluta est quodammodo infinita. Et ideo sensus,
1437 qui est vis corporalis, cognoscit singulare, quod est determinatum
1438 per materiam, intellectus vero, qui est vis a materia absoluta,
1439 cognoscit universale, quod est abstractum a materia, et continet
1440 sub se infinita singularia. Unde patet quod bonum conveniens
1441 corpori, quod per apprehensionem sensus delectationem corporalem
1442 causat, non est perfectum bonum hominis, sed est minimum quiddam in
1443 comparatione ad bonum animae. Unde Sap. VII, dicitur quod <i>omne
1444 aurum, in comparatione sapientiae, arena est exigua</i>. Sic igitur
1445 neque voluptas corporalis est ipsa beatitudo, nec est per se
1446 accidens beatitudinis.</p>
1447 <p title="I-II q. 2 a. 6 ad 1"><a name="33514"><span class=
1448 "ref">[33514] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1449 dicendum quod eiusdem rationis est quod appetatur bonum, et quod
1450 appetatur delectatio, quae nihil est aliud quam quietatio appetitus
1451 in bono, sicut ex eadem virtute naturae est quod grave feratur
1452 deorsum, et quod ibi quiescat. Unde sicut bonum propter seipsum
1453 appetitur, ita et delectatio propter se, et non propter aliud
1454 appetitur, si ly propter dicat causam finalem. Si vero dicat causam
1455 formalem, vel potius motivam, sic delectatio est appetibilis
1456 propter aliud, idest propter bonum, quod est delectationis
1457 obiectum, et per consequens est principium eius, et dat ei formam,
1458 ex hoc enim delectatio habet quod appetatur, quia est quies in bono
1459 desiderato.</p>
1460 <p title="I-II q. 2 a. 6 ad 2"><a name="33515"><span class=
1461 "ref">[33515] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
1462 dicendum quod vehemens appetitus delectationis sensibilis contingit
1463 ex hoc quod operationes sensuum, quia sunt principia nostrae
1464 cognitionis, sunt magis perceptibiles. Unde etiam a pluribus
1465 delectationes sensibiles appetuntur.</p>
1466 <p title="I-II q. 2 a. 6 ad 3"><a name="33516"><span class=
1467 "ref">[33516] I&ordf;-IIae q. 2 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
1468 dicendum quod eo modo omnes appetunt delectationem, sicut et
1469 appetunt bonum, et tamen delectationem appetunt ratione boni, et
1470 non e converso, ut dictum est. Unde non sequitur quod delectatio
1471 sit maximum et per se bonum, sed quod unaquaeque delectatio
1472 consequatur aliquod bonum, et quod aliqua delectatio consequatur id
1473 quod est per se et maximum bonum.</p>
1474 <br />
1475 <div class="E">Articulus 7</div>
1476 <p title="I-II q. 2 a. 7 arg. 1"><a name="33517"><span class=
1477 "ref">[33517] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum
1478 sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in aliquo bono
1479 animae. Beatitudo enim est quoddam hominis bonum. Hoc autem per
1480 tria dividitur, quae sunt bona exteriora, bona corporis, et bona
1481 animae. Sed beatitudo non consistit in bonis exterioribus, neque in
1482 bonis corporis, sicut supra ostensum est. Ergo consistit in bonis
1483 animae.</p>
1484 <p title="I-II q. 2 a. 7 arg. 2"><a name="33518"><span class=
1485 "ref">[33518] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
1486 illud cui appetimus aliquod bonum, magis amamus quam bonum quod ei
1487 appetimus, sicut magis amamus amicum cui appetimus pecuniam, quam
1488 pecuniam. Sed unusquisque quodcumque bonum sibi appetit. Ergo
1489 seipsum amat magis quam omnia alia bona. Sed beatitudo est quod
1490 maxime amatur, quod patet ex hoc quod propter ipsam omnia alia
1491 amantur et desiderantur. Ergo beatitudo consistit in aliquo bono
1492 ipsius hominis. Sed non in bonis corporis. Ergo in bonis
1493 animae.</p>
1494 <p title="I-II q. 2 a. 7 arg. 3"><a name="33519"><span class=
1495 "ref">[33519] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
1496 perfectio est aliquid eius quod perficitur. Sed beatitudo est
1497 quaedam perfectio hominis. Ergo beatitudo est aliquid hominis. Sed
1498 non est aliquid corporis, ut ostensum est. Ergo beatitudo est
1499 aliquid animae. Et ita consistit in bonis animae.</p>
1500 <p title="I-II q. 2 a. 7 s. c."><a name="33520"><span class=
1501 "ref">[33520] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra,
1502 sicut Augustinus dicit in libro de Doctr. Christ., <i>id in quo
1503 constituitur beata vita, propter se diligendum est</i>. Sed homo
1504 non est propter seipsum diligendus, sed quidquid est in homine, est
1505 diligendum propter Deum. Ergo in nullo bono animae beatitudo
1506 consistit.</p>
1507 <p title="I-II q. 2 a. 7 co."><a name="33521"><span class=
1508 "ref">[33521] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 co.</span></a> Respondeo
1509 dicendum quod, sicut supra dictum est, finis dupliciter dicitur,
1510 scilicet ipsa res quam adipisci desideramus; et usus, seu adeptio
1511 aut possessio illius rei. Si ergo loquamur de ultimo fine hominis
1512 quantum ad ipsam rem quam appetimus sicut ultimum finem,
1513 impossibile est quod ultimus finis hominis sit ipsa anima, vel
1514 aliquid eius. Ipsa enim anima, in se considerata, est ut in
1515 potentia existens, fit enim de potentia sciente actu sciens, et de
1516 potentia virtuosa actu virtuosa. Cum autem potentia sit propter
1517 actum, sicut propter complementum, impossibile est quod id quod est
1518 secundum se in potentia existens, habeat rationem ultimi finis.
1519 Unde impossibile est quod ipsa anima sit ultimus finis sui ipsius.
1520 Similiter etiam neque aliquid eius, sive sit potentia, sive
1521 habitus, sive actus. Bonum enim quod est ultimus finis, est bonum
1522 perfectum complens appetitum. Appetitus autem humanus, qui est
1523 voluntas, est boni universalis. Quodlibet bonum autem inhaerens
1524 ipsi animae, est bonum participatum, et per consequens
1525 particulatum. Unde impossibile est quod aliquod eorum sit ultimus
1526 finis hominis. Sed si loquamur de ultimo fine hominis quantum ad
1527 ipsam adeptionem vel possessionem, seu quemcumque usum ipsius rei
1528 quae appetitur ut finis, sic ad ultimum finem pertinet aliquid
1529 hominis ex parte animae, quia homo per animam beatitudinem
1530 consequitur. Res ergo ipsa quae appetitur ut finis, est id in quo
1531 beatitudo consistit, et quod beatum facit, sed huius rei adeptio
1532 vocatur beatitudo. Unde dicendum est quod beatitudo est aliquid
1533 animae; sed id in quo consistit beatitudo, est aliquid extra
1534 animam.</p>
1535 <p title="I-II q. 2 a. 7 ad 1"><a name="33522"><span class=
1536 "ref">[33522] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1537 dicendum quod, secundum quod sub illa divisione comprehenduntur
1538 omnia bona quae homini sunt appetibilia, sic bonum animae dicitur
1539 non solum potentia aut habitus aut actus, sed etiam obiectum, quod
1540 est extrinsecum. Et hoc modo nihil prohibet dicere id in quo
1541 beatitudo consistit, esse quoddam bonum animae.</p>
1542 <p title="I-II q. 2 a. 7 ad 2"><a name="33523"><span class=
1543 "ref">[33523] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
1544 dicendum, quantum ad propositum pertinet, quod beatitudo maxime
1545 amatur tanquam bonum concupitum, amicus autem amatur tanquam id cui
1546 concupiscitur bonum; et sic etiam homo amat seipsum. Unde non est
1547 eadem ratio amoris utrobique. Utrum autem amore amicitiae aliquid
1548 homo supra se amet, erit locus considerandi cum de caritate
1549 agetur.</p>
1550 <p title="I-II q. 2 a. 7 ad 3"><a name="33524"><span class=
1551 "ref">[33524] I&ordf;-IIae q. 2 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
1552 dicendum quod beatitudo ipsa, cum sit perfectio animae, est quoddam
1553 animae bonum inhaerens, sed id in quo beatitudo consistit, quod
1554 scilicet beatum facit, est aliquid extra animam, ut dictum est.</p>
1555 <br />
1556 <div class="E">Articulus 8</div>
1557 <p title="I-II q. 2 a. 8 arg. 1"><a name="33525"><span class=
1558 "ref">[33525] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum
1559 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in aliquo
1560 bono creato. Dicit enim Dionysius, VII cap. de Div. Nom., quod
1561 divina sapientia coniungit fines primorum principiis secundorum, ex
1562 quo potest accipi quod summum inferioris naturae sit attingere
1563 infimum naturae superioris. Sed summum hominis bonum est beatitudo.
1564 Cum ergo Angelus naturae ordine sit supra hominem, ut in primo
1565 habitum est; videtur quod beatitudo hominis consistat in hoc quod
1566 aliquo modo attingit ad Angelum.</p>
1567 <p title="I-II q. 2 a. 8 arg. 2"><a name="33526"><span class=
1568 "ref">[33526] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
1569 ultimus finis cuiuslibet rei est in suo perfecto, unde pars est
1570 propter totum, sicut propter finem. Sed tota universitas
1571 creaturarum, quae dicitur maior mundus, comparatur ad hominem, qui
1572 in VIII Physic. dicitur minor mundus, sicut perfectum ad
1573 imperfectum. Ergo beatitudo hominis consistit in tota universitate
1574 creaturarum.</p>
1575 <p title="I-II q. 2 a. 8 arg. 3"><a name="33527"><span class=
1576 "ref">[33527] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
1577 per hoc homo efficitur beatus, quod eius naturale desiderium
1578 quietat. Sed naturale desiderium hominis non extenditur ad maius
1579 bonum quam quod ipse capere potest. Cum ergo homo non sit capax
1580 boni quod excedit limites totius creaturae, videtur quod per
1581 aliquod bonum creatum homo beatus fieri possit. Et ita beatitudo
1582 hominis in aliquo bono creato consistit.</p>
1583 <p title="I-II q. 2 a. 8 s. c."><a name="33528"><span class=
1584 "ref">[33528] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra
1585 est quod Augustinus dicit, XIX de Civ. Dei, <i>ut vita carnis anima
1586 est, ita beata vita hominis Deus est; de quo dicitur, beatus
1587 populus cuius dominus Deus eius</i>.</p>
1588 <p title="I-II q. 2 a. 8 co."><a name="33529"><span class=
1589 "ref">[33529] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 co.</span></a> Respondeo
1590 dicendum quod impossibile est beatitudinem hominis esse in aliquo
1591 bono creato. Beatitudo enim est bonum perfectum, quod totaliter
1592 quietat appetitum, alioquin non esset ultimus finis, si adhuc
1593 restaret aliquid appetendum. Obiectum autem voluntatis, quae est
1594 appetitus humanus, est universale bonum; sicut obiectum intellectus
1595 est universale verum. Ex quo patet quod nihil potest quietare
1596 voluntatem hominis, nisi bonum universale. Quod non invenitur in
1597 aliquo creato, sed solum in Deo, quia omnis creatura habet
1598 bonitatem participatam. Unde solus Deus voluntatem hominis implere
1599 potest; secundum quod dicitur in Psalmo CII, <i>qui replet in bonis
1600 desiderium tuum</i>. In solo igitur Deo beatitudo hominis
1601 consistit.</p>
1602 <p title="I-II q. 2 a. 8 ad 1"><a name="33530"><span class=
1603 "ref">[33530] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1604 dicendum quod superius hominis attingit quidem infimum angelicae
1605 naturae per quandam similitudinem; non tamen ibi sistit sicut in
1606 ultimo fine, sed procedit usque ad ipsum universalem fontem boni,
1607 qui est universale obiectum beatitudinis omnium beatorum, tanquam
1608 infinitum et perfectum bonum existens.</p>
1609 <p title="I-II q. 2 a. 8 ad 2"><a name="33531"><span class=
1610 "ref">[33531] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
1611 dicendum quod, si totum aliquod non sit ultimus finis, sed
1612 ordinetur ad finem ulteriorem, ultimus finis partis non est ipsum
1613 totum, sed aliquid aliud. Universitas autem creaturarum, ad quam
1614 comparatur homo ut pars ad totum, non est ultimus finis, sed
1615 ordinatur in Deum sicut in ultimum finem. Unde bonum universi non
1616 est ultimus finis hominis, sed ipse Deus.</p>
1617 <p title="I-II q. 2 a. 8 ad 3"><a name="33532"><span class=
1618 "ref">[33532] I&ordf;-IIae q. 2 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
1619 dicendum quod bonum creatum non est minus quam bonum cuius homo est
1620 capax ut rei intrinsecae et inhaerentis, est tamen minus quam bonum
1621 cuius est capax ut obiecti, quod est infinitum. Bonum autem quod
1622 participatur ab Angelo, et a toto universo, est bonum finitum et
1623 contractum.</p>
1624 <br />
1625 <div class="D">Quaestio 3</div>
1626 <div class="G">Prooemium</div>
1627 <p title="I-II q. 3 pr."><a name="33533"><span class="ref">[33533]
1628 I&ordf;-IIae q. 3 pr.</span></a> Deinde considerandum est quid sit
1629 beatitudo; et quae requirantur ad ipsam. Circa primum quaeruntur
1630 octo. Primo, utrum beatitudo sit aliquid increatum. Secundo, si est
1631 aliquid creatum, utrum sit operatio. Tertio, utrum sit operatio
1632 sensitivae partis, an intellectivae tantum. Quarto, si est operatio
1633 intellectivae partis, utrum sit operatio intellectus, an
1634 voluntatis. Quinto, si est operatio intellectus, utrum sit operatio
1635 intellectus speculativi, aut practici. Sexto, si est operatio
1636 intellectus speculativi, utrum consistat in speculatione
1637 scientiarum speculativarum. Septimo, utrum consistat in
1638 speculatione substantiarum separatarum, scilicet Angelorum. Octavo,
1639 utrum in sola speculatione Dei qua per essentiam videtur.</p>
1640 <br />
1641 <div class="E">Articulus 1</div>
1642 <p title="I-II q. 3 a. 1 arg. 1"><a name="33534"><span class=
1643 "ref">[33534] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
1644 sic proceditur. Videtur quod beatitudo sit aliquid increatum. Dicit
1645 enim Boetius, in III de Consol., <i>Deum esse ipsam beatitudinem
1646 necesse est confiteri</i>.</p>
1647 <p title="I-II q. 3 a. 1 arg. 2"><a name="33535"><span class=
1648 "ref">[33535] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
1649 beatitudo est summum bonum. Sed esse summum bonum convenit Deo. Cum
1650 ergo non sint plura summa bona, videtur quod beatitudo sit idem
1651 quod Deus.</p>
1652 <p title="I-II q. 3 a. 1 arg. 3"><a name="33536"><span class=
1653 "ref">[33536] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
1654 beatitudo est ultimus finis, in quem naturaliter humana voluntas
1655 tendit. Sed in nullum aliud voluntas tanquam in finem tendere debet
1656 nisi in Deum; quo solo fruendum est, ut Augustinus dicit. Ergo
1657 beatitudo est idem quod Deus.</p>
1658 <p title="I-II q. 3 a. 1 s. c."><a name="33537"><span class=
1659 "ref">[33537] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra,
1660 nullum factum est increatum. Sed beatitudo hominis est aliquid
1661 factum, quia secundum Augustinum, I de Doctr. Christ., <i>illis
1662 rebus fruendum est, quae nos beatos faciunt</i>. Ergo beatitudo non
1663 est aliquid increatum.</p>
1664 <p title="I-II q. 3 a. 1 co."><a name="33538"><span class=
1665 "ref">[33538] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 co.</span></a> Respondeo
1666 dicendum quod, sicut supra dictum est, finis dicitur dupliciter.
1667 Uno modo, ipsa res quam cupimus adipisci, sicut avaro est finis
1668 pecunia. Alio modo, ipsa adeptio vel possessio, seu usus aut
1669 fruitio eius rei quae desideratur, sicut si dicatur quod possessio
1670 pecuniae est finis avari, et frui re voluptuosa est finis
1671 intemperati. Primo ergo modo, ultimus hominis finis est bonum
1672 increatum, scilicet Deus, qui solus sua infinita bonitate potest
1673 voluntatem hominis perfecte implere. Secundo autem modo, ultimus
1674 finis hominis est aliquid creatum in ipso existens, quod nihil est
1675 aliud quam adeptio vel fruitio finis ultimi. Ultimus autem finis
1676 vocatur beatitudo. Si ergo beatitudo hominis consideretur quantum
1677 ad causam vel obiectum, sic est aliquid increatum, si autem
1678 consideretur quantum ad ipsam essentiam beatitudinis, sic est
1679 aliquid creatum.</p>
1680 <p title="I-II q. 3 a. 1 ad 1"><a name="33539"><span class=
1681 "ref">[33539] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1682 dicendum quod Deus est beatitudo per essentiam suam, non enim per
1683 adeptionem aut participationem alicuius alterius beatus est, sed
1684 per essentiam suam. Homines autem sunt beati, sicut ibidem dicit
1685 Boetius, per participationem; sicut et dii per participationem
1686 dicuntur. Ipsa autem participatio beatitudinis secundum quam homo
1687 dicitur beatus, aliquid creatum est.</p>
1688 <p title="I-II q. 3 a. 1 ad 2"><a name="33540"><span class=
1689 "ref">[33540] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
1690 dicendum quod beatitudo dicitur esse summum hominis bonum, quia est
1691 adeptio vel fruitio summi boni.</p>
1692 <p title="I-II q. 3 a. 1 ad 3"><a name="33541"><span class=
1693 "ref">[33541] I&ordf;-IIae q. 3 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
1694 dicendum quod beatitudo dicitur ultimus finis, per modum quo
1695 adeptio finis dicitur finis.</p>
1696 <br />
1697 <div class="E">Articulus 2</div>
1698 <p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 1"><a name="33542"><span class=
1699 "ref">[33542] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
1700 sic proceditur. Videtur quod beatitudo non sit operatio. Dicit enim
1701 apostolus, Rom. VI, <i>habetis fructum vestrum in sanctificationem,
1702 finem vero vitam aeternam</i>. Sed vita non est operatio, sed ipsum
1703 esse viventium. Ergo ultimus finis, qui est beatitudo, non est
1704 operatio.</p>
1705 <p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 2"><a name="33543"><span class=
1706 "ref">[33543] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
1707 Boetius dicit, in III de Consol., quod <i>beatitudo est status
1708 omnium bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed status non nominat
1709 operationem. Ergo beatitudo non est operatio.</p>
1710 <p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 3"><a name="33544"><span class=
1711 "ref">[33544] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
1712 beatitudo significat aliquid in beato existens, cum sit ultima
1713 perfectio hominis. Sed operatio non significat ut aliquid existens
1714 in operante, sed magis ut ab ipso procedens. Ergo beatitudo non est
1715 operatio.</p>
1716 <p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 4"><a name="33545"><span class=
1717 "ref">[33545] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
1718 beatitudo permanet in beato. Operatio autem non permanet, sed
1719 transit. Ergo beatitudo non est operatio.</p>
1720 <p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 5"><a name="33546"><span class=
1721 "ref">[33546] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 5</span></a> Praeterea,
1722 unius hominis est una beatitudo. Operationes autem sunt multae.
1723 Ergo beatitudo non est operatio.</p>
1724 <p title="I-II q. 3 a. 2 arg. 6"><a name="33547"><span class=
1725 "ref">[33547] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 arg. 6</span></a> Praeterea,
1726 beatitudo inest beato absque interruptione. Sed operatio humana
1727 frequenter interrumpitur puta somno, vel aliqua alia occupatione,
1728 vel quiete. Ergo beatitudo non est operatio.</p>
1729 <p title="I-II q. 3 a. 2 s. c."><a name="33548"><span class=
1730 "ref">[33548] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
1731 est quod philosophus dicit, in I Ethic., quod <i>felicitas est
1732 operatio secundum virtutem perfectam</i>.</p>
1733 <p title="I-II q. 3 a. 2 co."><a name="33549"><span class=
1734 "ref">[33549] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 co.</span></a> Respondeo
1735 dicendum quod, secundum quod beatitudo hominis est aliquid creatum
1736 in ipso existens necesse est dicere quod beatitudo hominis sit
1737 operatio. Est enim beatitudo ultima hominis perfectio. Unumquodque
1738 autem intantum perfectum est, inquantum est actu, nam potentia sine
1739 actu imperfecta est. Oportet ergo beatitudinem in ultimo actu
1740 hominis consistere. Manifestum est autem quod operatio est ultimus
1741 actus operantis; unde et actus secundus a philosopho nominatur, in
1742 II de anima, nam habens formam potest esse in potentia operans,
1743 sicut sciens est in potentia considerans. Et inde est quod in aliis
1744 quoque rebus res unaquaeque dicitur esse propter suam operationem,
1745 ut dicitur in II de caelo. Necesse est ergo beatitudinem hominis
1746 operationem esse.</p>
1747 <p title="I-II q. 3 a. 2 ad 1"><a name="33550"><span class=
1748 "ref">[33550] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1749 dicendum quod vita dicitur dupliciter. Uno modo, ipsum esse
1750 viventis. Et sic beatitudo non est vita, ostensum est enim quod
1751 esse unius hominis, qualecumque sit, non est hominis beatitudo;
1752 solius enim Dei beatitudo est suum esse. Alio modo dicitur vita
1753 ipsa operatio viventis, secundum quam principium vitae in actum
1754 reducitur, et sic nominamus vitam activam, vel contemplativam, vel
1755 voluptuosam. Et hoc modo vita aeterna dicitur ultimus finis. Quod
1756 patet per hoc quod dicitur Ioan. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut
1757 cognoscant te, Deum verum unum</i>.</p>
1758 <p title="I-II q. 3 a. 2 ad 2"><a name="33551"><span class=
1759 "ref">[33551] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
1760 dicendum quod Boetius, definiendo beatitudinem, consideravit ipsam
1761 communem beatitudinis rationem. Est enim communis ratio
1762 beatitudinis quod sit bonum commune perfectum; et hoc significavit
1763 cum dixit quod <i>est status omnium bonorum aggregatione
1764 perfectus</i>, per quod nihil aliud significatur nisi quod beatus
1765 est in statu boni perfecti. Sed Aristoteles expressit ipsam
1766 essentiam beatitudinis, ostendens per quid homo sit in huiusmodi
1767 statu, quia per operationem quandam. Et ideo in I Ethic. ipse etiam
1768 ostendit quod beatitudo est bonum perfectum.</p>
1769 <p title="I-II q. 3 a. 2 ad 3"><a name="33552"><span class=
1770 "ref">[33552] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
1771 dicendum quod, sicut dicitur in IX Metaphys., duplex est actio. Una
1772 quae procedit ab operante in exteriorem materiam, sicut urere et
1773 secare. Et talis operatio non potest esse beatitudo, nam talis
1774 operatio non est actio et perfectio agentis, sed magis patientis,
1775 ut ibidem dicitur. Alia est actio manens in ipso agente, ut
1776 sentire, intelligere et velle, et huiusmodi actio est perfectio et
1777 actus agentis. Et talis operatio potest esse beatitudo.</p>
1778 <p title="I-II q. 3 a. 2 ad 4"><a name="33553"><span class=
1779 "ref">[33553] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
1780 dicendum quod, cum beatitudo dicat quandam ultimam perfectionem,
1781 secundum quod diversae res beatitudinis capaces ad diversos gradus
1782 perfectionis pertingere possunt, secundum hoc necesse est quod
1783 diversimode beatitudo dicatur. Nam in Deo est beatitudo per
1784 essentiam, quia ipsum esse eius est operatio eius, qua non fruitur
1785 alio, sed seipso. In Angelis autem beatis est ultima perfectio
1786 secundum aliquam operationem, qua coniunguntur bono increato, et
1787 haec operatio in eis est unica et sempiterna. In hominibus autem,
1788 secundum statum praesentis vitae, est ultima perfectio secundum
1789 operationem qua homo coniungitur Deo, sed haec operatio nec
1790 continua potest esse, et per consequens nec unica est, quia
1791 operatio intercisione multiplicatur. Et propter hoc in statu
1792 praesentis vitae, perfecta beatitudo ab homine haberi non potest.
1793 Unde philosophus, in I Ethic., ponens beatitudinem hominis in hac
1794 vita, dicit eam imperfectam, post multa concludens, beatos autem
1795 dicimus ut homines. Sed promittitur nobis a Deo beatitudo perfecta,
1796 quando erimus sicut Angeli in caelo, sicut dicitur Matth. XXII.
1797 Quantum ergo ad illam beatitudinem perfectam, cessat obiectio, quia
1798 una et continua et sempiterna operatione in illo beatitudinis statu
1799 mens hominis Deo coniungetur. Sed in praesenti vita, quantum
1800 deficimus ab unitate et continuitate talis operationis, tantum
1801 deficimus a beatitudinis perfectione. Est tamen aliqua participatio
1802 beatitudinis, et tanto maior, quanto operatio potest esse magis
1803 continua et una. Et ideo in activa vita, quae circa multa
1804 occupatur, est minus de ratione beatitudinis quam in vita
1805 contemplativa, quae versatur circa unum, idest circa veritatis
1806 contemplationem. Et si aliquando homo actu non operetur huiusmodi
1807 operationem, tamen quia in promptu habet eam semper operari; et
1808 quia etiam ipsam cessationem, puta somni vel occupationis alicuius
1809 naturalis, ad operationem praedictam ordinat; quasi videtur
1810 operatio continua esse.</p>
1811 <p title="I-II q. 3 a. 2 ad 5"><a name="33554"><span class=
1812 "ref">[33554] I&ordf;-IIae q. 3 a. 2 ad 5</span></a> Et per hoc
1813 patet solutio ad quintum, et ad sextum.</p>
1814 <br />
1815 <div class="E">Articulus 3</div>
1816 <p title="I-II q. 3 a. 3 arg. 1"><a name="33555"><span class=
1817 "ref">[33555] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
1818 sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat etiam in
1819 operatione sensus. Nulla enim operatio invenitur in homine nobilior
1820 operatione sensitiva, nisi intellectiva. Sed operatio intellectiva
1821 dependet in nobis ab operatione sensitiva, quia non possumus
1822 intelligere sine phantasmate, ut dicitur in III de anima. Ergo
1823 beatitudo consistit etiam in operatione sensitiva.</p>
1824 <p title="I-II q. 3 a. 3 arg. 2"><a name="33556"><span class=
1825 "ref">[33556] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
1826 Boetius dicit, in III de Consol., quod <i>beatitudo est status
1827 omnium bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed quaedam bona sunt
1828 sensibilia, quae attingimus per sensus operationem. Ergo videtur
1829 quod operatio sensus requiratur ad beatitudinem.</p>
1830 <p title="I-II q. 3 a. 3 arg. 3"><a name="33557"><span class=
1831 "ref">[33557] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
1832 beatitudo est bonum perfectum, ut probatur in I Ethic., quod non
1833 esset, nisi homo perficeretur per ipsam secundum omnes partes suas.
1834 Sed per operationes sensitivas quaedam partes animae perficiuntur.
1835 Ergo operatio sensitiva requiritur ad beatitudinem.</p>
1836 <p title="I-II q. 3 a. 3 s. c."><a name="33558"><span class=
1837 "ref">[33558] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra,
1838 in operatione sensitiva communicant nobiscum bruta animalia. Non
1839 autem in beatitudine. Ergo beatitudo non consistit in operatione
1840 sensitiva.</p>
1841 <p title="I-II q. 3 a. 3 co."><a name="33559"><span class=
1842 "ref">[33559] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 co.</span></a> Respondeo
1843 dicendum quod ad beatitudinem potest aliquid pertinere tripliciter,
1844 uno modo, essentialiter; alio modo, antecedenter; tertio modo,
1845 consequenter. Essentialiter quidem non potest pertinere operatio
1846 sensus ad beatitudinem. Nam beatitudo hominis consistit
1847 essentialiter in coniunctione ipsius ad bonum increatum, quod est
1848 ultimus finis, ut supra ostensum est, cui homo coniungi non potest
1849 per sensus operationem. Similiter etiam quia, sicut ostensum est,
1850 in corporalibus bonis beatitudo hominis non consistit, quae tamen
1851 sola per operationem sensus attingimus. Possunt autem operationes
1852 sensus pertinere ad beatitudinem antecedenter et consequenter.
1853 Antecedenter quidem, secundum beatitudinem imperfectam, qualis in
1854 praesenti vita haberi potest, nam operatio intellectus praeexigit
1855 operationem sensus. Consequenter autem, in illa perfecta
1856 beatitudine quae expectatur in caelo, quia post resurrectionem, ex
1857 ipsa beatitudine animae, ut Augustinus dicit in epistola ad
1858 Dioscorum, <i>fiet quaedam refluentia in corpus et in sensus
1859 corporeos, ut in suis operationibus perficiantur</i>; ut infra
1860 magis patebit, cum de resurrectione agetur. Non autem tunc operatio
1861 qua mens humana Deo coniungetur, a sensu dependebit.</p>
1862 <p title="I-II q. 3 a. 3 ad 1"><a name="33560"><span class=
1863 "ref">[33560] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1864 dicendum quod obiectio illa probat quod operatio sensus requiritur
1865 antecedenter ad beatitudinem imperfectam, qualis in hac vita haberi
1866 potest.</p>
1867 <p title="I-II q. 3 a. 3 ad 2"><a name="33561"><span class=
1868 "ref">[33561] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
1869 dicendum quod beatitudo perfecta, qualem Angeli habent, habet
1870 congregationem omnium bonorum per coniunctionem ad universalem
1871 fontem totius boni; non quod indigeat singulis particularibus
1872 bonis. Sed in hac beatitudine imperfecta, requiritur congregatio
1873 bonorum sufficientium ad perfectissimam operationem huius
1874 vitae.</p>
1875 <p title="I-II q. 3 a. 3 ad 3"><a name="33562"><span class=
1876 "ref">[33562] I&ordf;-IIae q. 3 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
1877 dicendum quod in perfecta beatitudine perficitur totus homo, sed in
1878 inferiori parte per redundantiam a superiori. In beatitudine autem
1879 imperfecta praesentis vitae, e converso a perfectione inferioris
1880 partis proceditur ad perfectionem superioris.</p>
1881 <br />
1882 <div class="E">Articulus 4</div>
1883 <p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 1"><a name="33563"><span class=
1884 "ref">[33563] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
1885 sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in actu
1886 voluntatis. Dicit enim Augustinus, XIX de Civ. Dei, quod beatitudo
1887 hominis in pace consistit, unde in Psalmo CXLVII, qui posuit fines
1888 tuos pacem. Sed pax ad voluntatem pertinet. Ergo beatitudo hominis
1889 in voluntate consistit.</p>
1890 <p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 2"><a name="33564"><span class=
1891 "ref">[33564] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
1892 beatitudo est summum bonum. Sed bonum est obiectum voluntatis. Ergo
1893 beatitudo in operatione voluntatis consistit.</p>
1894 <p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 3"><a name="33565"><span class=
1895 "ref">[33565] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
1896 primo moventi respondet ultimus finis, sicut ultimus finis totius
1897 exercitus est victoria, quae est finis ducis, qui omnes movet. Sed
1898 primum movens ad operandum est voluntas, quia movet alias vires, ut
1899 infra dicetur. Ergo beatitudo ad voluntatem pertinet.</p>
1900 <p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 4"><a name="33566"><span class=
1901 "ref">[33566] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea,
1902 si beatitudo est aliqua operatio, oportet quod sit nobilissima
1903 operatio hominis. Sed nobilior operatio est dilectio Dei, quae est
1904 actus voluntatis, quam cognitio, quae est operatio intellectus, ut
1905 patet per apostolum, I ad Cor. XIII. Ergo videtur quod beatitudo
1906 consistat in actu voluntatis.</p>
1907 <p title="I-II q. 3 a. 4 arg. 5"><a name="33567"><span class=
1908 "ref">[33567] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea,
1909 Augustinus dicit, in XIII de Trin., quod <i>beatus est qui habet
1910 omnia quae vult, et nihil vult male</i>. Et post pauca subdit,
1911 <i>propinquat beato qui bene vult quodcumque vult, bona enim beatum
1912 faciunt, quorum bonorum iam habet aliquid, ipsam scilicet bonam
1913 voluntatem</i>. Ergo beatitudo in actu voluntatis consistit.</p>
1914 <p title="I-II q. 3 a. 4 s. c."><a name="33568"><span class=
1915 "ref">[33568] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
1916 est quod dominus dicit, Ioan. XVII, <i>haec est vita aeterna, ut
1917 cognoscant te, Deum verum unum</i>. Vita autem aeterna est ultimus
1918 finis, ut dictum est. Ergo beatitudo hominis in cognitione Dei
1919 consistit, quae est actus intellectus.</p>
1920 <p title="I-II q. 3 a. 4 co."><a name="33569"><span class=
1921 "ref">[33569] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 co.</span></a> Respondeo
1922 dicendum quod ad beatitudinem, sicut supra dictum est, duo
1923 requiruntur, unum quod est essentia beatitudinis; aliud quod est
1924 quasi per se accidens eius, scilicet delectatio ei adiuncta. Dico
1925 ergo quod, quantum ad id quod est essentialiter ipsa beatitudo,
1926 impossibile est quod consistat in actu voluntatis. Manifestum est
1927 enim ex praemissis quod beatitudo est consecutio finis ultimi.
1928 Consecutio autem finis non consistit in ipso actu voluntatis.
1929 Voluntas enim fertur in finem et absentem, cum ipsum desiderat; et
1930 praesentem, cum in ipso requiescens delectatur. Manifestum est
1931 autem quod ipsum desiderium finis non est consecutio finis, sed est
1932 motus ad finem. Delectatio autem advenit voluntati ex hoc quod
1933 finis est praesens, non autem e converso ex hoc aliquid fit
1934 praesens, quia voluntas delectatur in ipso. Oportet igitur aliquid
1935 aliud esse quam actum voluntatis, per quod fit ipse finis praesens
1936 volenti. Et hoc manifeste apparet circa fines sensibiles. Si enim
1937 consequi pecuniam esset per actum voluntatis, statim a principio
1938 cupidus consecutus esset pecuniam, quando vult eam habere. Sed a
1939 principio quidem est absens ei; consequitur autem ipsam per hoc
1940 quod manu ipsam apprehendit, vel aliquo huiusmodi; et tunc iam
1941 delectatur in pecunia habita. Sic igitur et circa intelligibilem
1942 finem contingit. Nam a principio volumus consequi finem
1943 intelligibilem; consequimur autem ipsum per hoc quod fit praesens
1944 nobis per actum intellectus; et tunc voluntas delectata conquiescit
1945 in fine iam adepto. Sic igitur essentia beatitudinis in actu
1946 intellectus consistit, sed ad voluntatem pertinet delectatio
1947 beatitudinem consequens; secundum quod Augustinus dicit, X
1948 Confess., quod beatitudo est gaudium de veritate; quia scilicet
1949 ipsum gaudium est consummatio beatitudinis.</p>
1950 <p title="I-II q. 3 a. 4 ad 1"><a name="33570"><span class=
1951 "ref">[33570] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1952 dicendum quod pax pertinet ad ultimum hominis finem, non quasi
1953 essentialiter sit ipsa beatitudo; sed quia antecedenter et
1954 consequenter se habet ad ipsam. Antecedenter quidem, inquantum iam
1955 sunt remota omnia perturbantia, et impedientia ab ultimo fine.
1956 Consequenter vero, inquantum iam homo, adepto ultimo fine, remanet
1957 pacatus, suo desiderio quietato.</p>
1958 <p title="I-II q. 3 a. 4 ad 2"><a name="33571"><span class=
1959 "ref">[33571] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
1960 dicendum quod primum obiectum voluntatis non est actus eius sicut
1961 nec primum obiectum visus est visio, sed visibile. Unde ex hoc ipso
1962 quod beatitudo pertinet ad voluntatem tanquam primum obiectum eius,
1963 sequitur quod non pertineat ad ipsam tanquam actus ipsius.</p>
1964 <p title="I-II q. 3 a. 4 ad 3"><a name="33572"><span class=
1965 "ref">[33572] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
1966 dicendum quod finem primo apprehendit intellectus quam voluntas,
1967 tamen motus ad finem incipit in voluntate. Et ideo voluntati
1968 debetur id quod ultimo consequitur consecutionem finis, scilicet
1969 delectatio vel fruitio.</p>
1970 <p title="I-II q. 3 a. 4 ad 4"><a name="33573"><span class=
1971 "ref">[33573] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
1972 dicendum quod dilectio praeeminet cognitioni in movendo, sed
1973 cognitio praevia est dilectioni in attingendo, non enim diligitur
1974 nisi cognitum, ut dicit Augustinus in X de Trin. Et ideo
1975 intelligibilem finem primo attingimus per actionem intellectus;
1976 sicut et finem sensibilem primo attingimus per actionem sensus.</p>
1977 <p title="I-II q. 3 a. 4 ad 5"><a name="33574"><span class=
1978 "ref">[33574] I&ordf;-IIae q. 3 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum
1979 dicendum quod ille qui habet omnia quae vult, ex hoc est beatus,
1980 quod habet ea quae vult, quod quidem est per aliud quam per actum
1981 voluntatis. Sed nihil male velle requiritur ad beatitudinem sicut
1982 quaedam debita dispositio ad ipsam. Voluntas autem bona ponitur in
1983 numero bonorum quae beatum faciunt, prout est inclinatio quaedam in
1984 ipsa, sicut motus reducitur ad genus sui termini, ut alteratio ad
1985 qualitatem.</p>
1986 <br />
1987 <div class="E">Articulus 5</div>
1988 <p title="I-II q. 3 a. 5 arg. 1"><a name="33575"><span class=
1989 "ref">[33575] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum
1990 sic proceditur. Videtur quod beatitudo consistat in operatione
1991 intellectus practici. Finis enim ultimus cuiuslibet creaturae
1992 consistit in assimilatione ad Deum. Sed homo magis assimilatur Deo
1993 per intellectum practicum, qui est causa rerum intellectarum, quam
1994 per intellectum speculativum, cuius scientia accipitur a rebus.
1995 Ergo beatitudo hominis magis consistit in operatione intellectus
1996 practici quam speculativi.</p>
1997 <p title="I-II q. 3 a. 5 arg. 2"><a name="33576"><span class=
1998 "ref">[33576] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
1999 beatitudo est perfectum hominis bonum. Sed intellectus practicus
2000 magis ordinatur ad bonum quam speculativus, qui ordinatur ad verum.
2001 Unde et secundum perfectionem practici intellectus, dicimur boni,
2002 non autem secundum perfectionem speculativi intellectus, sed
2003 secundum eam dicimur scientes vel intelligentes. Ergo beatitudo
2004 hominis magis consistit in actu intellectus practici quam
2005 speculativi.</p>
2006 <p title="I-II q. 3 a. 5 arg. 3"><a name="33577"><span class=
2007 "ref">[33577] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
2008 beatitudo est quoddam bonum ipsius hominis. Sed speculativus
2009 intellectus occupatur magis circa ea quae sunt extra hominem,
2010 practicus autem intellectus occupatur circa ea quae sunt ipsius
2011 hominis, scilicet circa operationes et passiones eius. Ergo
2012 beatitudo hominis magis consistit in operatione intellectus
2013 practici quam intellectus speculativi.</p>
2014 <p title="I-II q. 3 a. 5 s. c."><a name="33578"><span class=
2015 "ref">[33578] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra
2016 est quod Augustinus dicit, in I de Trin., quod <i>contemplatio
2017 promittitur nobis, actionum omnium finis, atque aeterna perfectio
2018 gaudiorum</i>.</p>
2019 <p title="I-II q. 3 a. 5 co."><a name="33579"><span class=
2020 "ref">[33579] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 co.</span></a> Respondeo
2021 dicendum quod beatitudo magis consistit in operatione speculativi
2022 intellectus quam practici. Quod patet ex tribus. Primo quidem, ex
2023 hoc quod, si beatitudo hominis est operatio, oportet quod sit
2024 optima operatio hominis. Optima autem operatio hominis est quae est
2025 optimae potentiae respectu optimi obiecti. Optima autem potentia
2026 est intellectus, cuius optimum obiectum est bonum divinum, quod
2027 quidem non est obiectum practici intellectus, sed speculativi. Unde
2028 in tali operatione, scilicet in contemplatione divinorum, maxime
2029 consistit beatitudo. <i>Et quia unusquisque videtur esse id quod
2030 est optimum in eo</i>, ut dicitur in IX et X Ethic., ideo talis
2031 operatio est maxime propria homini, et maxime delectabilis. Secundo
2032 apparet idem ex hoc quod contemplatio maxime quaeritur propter
2033 seipsam. Actus autem intellectus practici non quaeritur propter
2034 seipsum, sed propter actionem. Ipsae etiam actiones ordinantur ad
2035 aliquem finem. Unde manifestum est quod ultimus finis non potest
2036 consistere in vita activa, quae pertinet ad intellectum practicum.
2037 Tertio idem apparet ex hoc quod in vita contemplativa homo
2038 communicat cum superioribus, scilicet cum Deo et Angelis, quibus
2039 per beatitudinem assimilatur. Sed in his quae pertinent ad vitam
2040 activam, etiam alia animalia cum homine aliqualiter communicant,
2041 licet imperfectae. Et ideo ultima et perfecta beatitudo, quae
2042 expectatur in futura vita, tota consistit in contemplatione.
2043 Beatitudo autem imperfecta, qualis hic haberi potest, primo quidem
2044 et principaliter consistit in contemplatione, secundario vero in
2045 operatione practici intellectus ordinantis actiones et passiones
2046 humanas, ut dicitur in X Ethic.</p>
2047 <p title="I-II q. 3 a. 5 ad 1"><a name="33580"><span class=
2048 "ref">[33580] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2049 dicendum quod similitudo praedicta intellectus practici ad Deum,
2050 est secundum proportionalitatem; quia scilicet se habet ad suum
2051 cognitum, sicut Deus ad suum. Sed assimilatio intellectus
2052 speculativi ad Deum, est secundum unionem vel informationem; quae
2053 est multo maior assimilatio. Et tamen dici potest quod, respectu
2054 principalis cogniti, quod est sua essentia, non habet Deus
2055 practicam cognitionem, sed speculativam tantum.</p>
2056 <p title="I-II q. 3 a. 5 ad 2"><a name="33581"><span class=
2057 "ref">[33581] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
2058 dicendum quod intellectus practicus ordinatur ad bonum quod est
2059 extra ipsum, sed intellectus speculativus habet bonum in seipso,
2060 scilicet contemplationem veritatis. Et si illud bonum sit
2061 perfectum, ex eo totus homo perficitur et fit bonus, quod quidem
2062 intellectus practicus non habet sed ad illud ordinat.</p>
2063 <p title="I-II q. 3 a. 5 ad 3"><a name="33582"><span class=
2064 "ref">[33582] I&ordf;-IIae q. 3 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
2065 dicendum quod ratio illa procederet, si ipsemet homo esset ultimus
2066 finis suus, tunc enim consideratio et ordinatio actuum et passionum
2067 eius esset eius beatitudo. Sed quia ultimus hominis finis est
2068 aliquod bonum extrinsecum, scilicet Deus, ad quem per operationem
2069 intellectus speculativi attingimus; ideo magis beatitudo hominis in
2070 operatione intellectus speculativi consistit, quam in operatione
2071 intellectus practici.</p>
2072 <br />
2073 <div class="E">Articulus 6</div>
2074 <p title="I-II q. 3 a. 6 arg. 1"><a name="33583"><span class=
2075 "ref">[33583] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum
2076 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in
2077 consideratione speculativarum scientiarum. Philosophus enim dicit,
2078 in libro Ethic., quod <i>felicitas est operatio secundum perfectam
2079 virtutem</i>. Et distinguens virtutes, non ponit speculativas nisi
2080 tres, scientiam, sapientiam et intellectum; quae omnes pertinent ad
2081 considerationem scientiarum speculativarum. Ergo ultima hominis
2082 beatitudo in consideratione scientiarum speculativarum
2083 consistit.</p>
2084 <p title="I-II q. 3 a. 6 arg. 2"><a name="33584"><span class=
2085 "ref">[33584] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
2086 illud videtur esse ultima hominis beatitudo, quod naturaliter
2087 desideratur ab omnibus propter seipsum. Sed huiusmodi est
2088 consideratio speculativarum scientiarum, quia, ut dicitur in I
2089 Metaphys., <i>omnes homines natura scire desiderant</i>; et post
2090 pauca subditur quod speculativae scientiae propter seipsas
2091 quaeruntur. Ergo in consideratione scientiarum speculativarum
2092 consistit beatitudo.</p>
2093 <p title="I-II q. 3 a. 6 arg. 3"><a name="33585"><span class=
2094 "ref">[33585] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
2095 beatitudo est ultima hominis perfectio. Unumquodque autem
2096 perficitur secundum quod reducitur de potentia in actum.
2097 Intellectus autem humanus reducitur in actum per considerationem
2098 scientiarum speculativarum. Ergo videtur quod in huiusmodi
2099 consideratione ultima hominis beatitudo consistat.</p>
2100 <p title="I-II q. 3 a. 6 s. c."><a name="33586"><span class=
2101 "ref">[33586] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra
2102 est quod dicitur Ierem. IX, <i>non glorietur sapiens in sapientia
2103 sua</i>; et loquitur de sapientia speculativarum scientiarum. Non
2104 ergo consistit in harum consideratione ultima hominis
2105 beatitudo.</p>
2106 <p title="I-II q. 3 a. 6 co."><a name="33587"><span class=
2107 "ref">[33587] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 co.</span></a> Respondeo
2108 dicendum quod, sicut supra dictum est, duplex est hominis
2109 beatitudo, una perfecta, et alia imperfecta. Oportet autem
2110 intelligere perfectam beatitudinem, quae attingit ad veram
2111 beatitudinis rationem, beatitudinem autem imperfectam, quae non
2112 attingit, sed participat quandam particularem beatitudinis
2113 similitudinem. Sicut perfecta prudentia invenitur in homine, apud
2114 quem est ratio rerum agibilium, imperfecta autem prudentia est in
2115 quibusdam animalibus brutis, in quibus sunt quidam particulares
2116 instinctus ad quaedam opera similia operibus prudentiae. Perfecta
2117 igitur beatitudo in consideratione scientiarum speculativarum
2118 essentialiter consistere non potest. Ad cuius evidentiam,
2119 considerandum est quod consideratio speculativae scientiae non se
2120 extendit ultra virtutem principiorum illius scientiae, quia in
2121 principiis scientiae virtualiter tota scientia continetur. Prima
2122 autem principia scientiarum speculativarum sunt per sensum accepta;
2123 ut patet per philosophum in principio Metaphys., et in fine Poster.
2124 Unde tota consideratio scientiarum speculativarum non potest ultra
2125 extendi quam sensibilium cognitio ducere potest. In cognitione
2126 autem sensibilium non potest consistere ultima hominis beatitudo,
2127 quae est ultima eius perfectio. Non enim aliquid perficitur ab
2128 aliquo inferiori, nisi secundum quod in inferiori est aliqua
2129 participatio superioris. Manifestum est autem quod forma lapidis,
2130 vel cuiuslibet rei sensibilis, est inferior homine. Unde per formam
2131 lapidis non perficitur intellectus inquantum est talis forma, sed
2132 inquantum in ea participatur aliqua similitudo alicuius quod est
2133 supra intellectum humanum, scilicet lumen intelligibile, vel
2134 aliquid huiusmodi. Omne autem quod est per aliud, reducitur ad id
2135 quod est per se. Unde oportet quod ultima perfectio hominis sit per
2136 cognitionem alicuius rei quae sit supra intellectum humanum.
2137 Ostensum est autem quod per sensibilia non potest deveniri in
2138 cognitionem substantiarum separatarum, quae sunt supra intellectum
2139 humanum. Unde relinquitur quod ultima hominis beatitudo non possit
2140 esse in consideratione speculativarum scientiarum. Sed sicut in
2141 formis sensibilibus participatur aliqua similitudo superiorum
2142 substantiarum, ita consideratio scientiarum speculativarum est
2143 quaedam participatio verae et perfectae beatitudinis.</p>
2144 <p title="I-II q. 3 a. 6 ad 1"><a name="33588"><span class=
2145 "ref">[33588] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2146 dicendum quod philosophus loquitur in libro Ethicorum de felicitate
2147 imperfecta, qualiter in hac vita haberi potest, ut supra dictum
2148 est.</p>
2149 <p title="I-II q. 3 a. 6 ad 2"><a name="33589"><span class=
2150 "ref">[33589] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
2151 dicendum quod naturaliter desideratur non solum perfecta beatitudo,
2152 sed etiam qualiscumque similitudo vel participatio ipsius.</p>
2153 <p title="I-II q. 3 a. 6 ad 3"><a name="33590"><span class=
2154 "ref">[33590] I&ordf;-IIae q. 3 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
2155 dicendum quod per considerationem scientiarum speculativarum
2156 reducitur intellectus noster aliquo modo in actum, non autem in
2157 ultimum et completum.</p>
2158 <br />
2159 <div class="E">Articulus 7</div>
2160 <p title="I-II q. 3 a. 7 arg. 1"><a name="33591"><span class=
2161 "ref">[33591] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum
2162 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis consistat in
2163 cognitione substantiarum separatarum, idest Angelorum. Dicit enim
2164 Gregorius, in quadam homilia, <i>nihil prodest interesse festis
2165 hominum, si non contingat interesse festis Angelorum</i>; per quod
2166 finalem beatitudinem designat. Sed festis Angelorum interesse
2167 possumus per eorum contemplationem. Ergo videtur quod in
2168 contemplatione Angelorum ultima hominis beatitudo consistat.</p>
2169 <p title="I-II q. 3 a. 7 arg. 2"><a name="33592"><span class=
2170 "ref">[33592] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
2171 ultima perfectio uniuscuiusque rei est ut coniungatur suo
2172 principio, unde et circulus dicitur esse figura perfecta, quia
2173 habet idem principium et finem. Sed principium cognitionis humanae
2174 est ab ipsis Angelis, per quos homines illuminantur, ut dicit
2175 Dionysius, IV cap. Cael. Hier. Ergo perfectio humani intellectus
2176 est in contemplatione Angelorum.</p>
2177 <p title="I-II q. 3 a. 7 arg. 3"><a name="33593"><span class=
2178 "ref">[33593] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
2179 unaquaeque natura perfecta est, quando coniungitur superiori
2180 naturae, sicut ultima perfectio corporis est ut coniungatur naturae
2181 spirituali. Sed supra intellectum humanum, ordine naturae, sunt
2182 Angeli. Ergo ultima perfectio intellectus humani est ut coniungatur
2183 per contemplationem ipsis Angelis.</p>
2184 <p title="I-II q. 3 a. 7 s. c."><a name="33594"><span class=
2185 "ref">[33594] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra
2186 est quod dicitur Ierem. IX, <i>in hoc glorietur qui gloriatur,
2187 scire et nosse me</i>. Ergo ultima hominis gloria, vel beatitudo,
2188 non consistit nisi in cognitione Dei.</p>
2189 <p title="I-II q. 3 a. 7 co."><a name="33595"><span class=
2190 "ref">[33595] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 co.</span></a> Respondeo
2191 dicendum quod, sicut dictum est, perfecta hominis beatitudo non
2192 consistit in eo quod est perfectio intellectus secundum alicuius
2193 participationem, sed in eo quod est per essentiam tale. Manifestum
2194 est autem quod unumquodque intantum est perfectio alicuius
2195 potentiae, inquantum ad ipsum pertinet ratio proprii obiecti illius
2196 potentiae. Proprium autem obiectum intellectus est verum. Quidquid
2197 ergo habet veritatem participatam, contemplatum non facit
2198 intellectum perfectum ultima perfectione. Cum autem eadem sit
2199 dispositio rerum in esse sicut in veritate, ut dicitur in II
2200 Metaphys.; quaecumque sunt entia per participationem, sunt vera per
2201 participationem. Angeli autem habent esse participatum, quia solius
2202 Dei suum esse est sua essentia, ut in primo ostensum est. Unde
2203 relinquitur quod solus Deus sit veritas per essentiam, et quod eius
2204 contemplatio faciat perfecte beatum. Aliqualem autem beatitudinem
2205 imperfectam nihil prohibet attendi in contemplatione Angelorum; et
2206 etiam altiorem quam in consideratione scientiarum
2207 speculativarum.</p>
2208 <p title="I-II q. 3 a. 7 ad 1"><a name="33596"><span class=
2209 "ref">[33596] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2210 dicendum quod festis Angelorum intererimus non solum contemplantes
2211 Angelos, sed simul cum ipsis, Deum.</p>
2212 <p title="I-II q. 3 a. 7 ad 2"><a name="33597"><span class=
2213 "ref">[33597] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
2214 dicendum quod, secundum illos qui ponunt animas humanas esse ab
2215 Angelis creatas, satis conveniens videtur quod beatitudo hominis
2216 sit in contemplatione Angelorum, quasi in coniunctione ad suum
2217 principium. Sed hoc est erroneum, ut in primo dictum est. Unde
2218 ultima perfectio intellectus humani est per coniunctionem ad Deum,
2219 qui est primum principium et creationis animae et illuminationis
2220 eius. Angelus autem illuminat tanquam minister, ut in primo habitum
2221 est. Unde suo ministerio adiuvat hominem ut ad beatitudinem
2222 perveniat, non autem est humanae beatitudinis obiectum.</p>
2223 <p title="I-II q. 3 a. 7 ad 3"><a name="33598"><span class=
2224 "ref">[33598] I&ordf;-IIae q. 3 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
2225 dicendum quod attingi superiorem naturam ab inferiori contingit
2226 dupliciter. Uno modo, secundum gradum potentiae participantis, et
2227 sic ultima perfectio hominis erit in hoc quod homo attinget ad
2228 contemplandum sicut Angeli contemplantur. Alio modo, sicut obiectum
2229 attingitur a potentia, et hoc modo ultima perfectio cuiuslibet
2230 potentiae est ut attingat ad id in quo plene invenitur ratio sui
2231 obiecti.</p>
2232 <br />
2233 <div class="E">Articulus 8</div>
2234 <p title="I-II q. 3 a. 8 arg. 1"><a name="33599"><span class=
2235 "ref">[33599] I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum
2236 sic proceditur. Videtur quod beatitudo hominis non sit in visione
2237 ipsius divinae essentiae. Dicit enim Dionysius, in I cap. Myst.
2238 Theol., quod per id quod est supremum intellectus, homo Deo
2239 coniungitur sicut omnino ignoto. Sed id quod videtur per essentiam,
2240 non est omnino ignotum. Ergo ultima intellectus perfectio, seu
2241 beatitudo, non consistit in hoc quod Deus per essentiam
2242 videtur.</p>
2243 <p title="I-II q. 3 a. 8 arg. 2"><a name="33600"><span class=
2244 "ref">[33600] I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
2245 altioris naturae altior est perfectio. Sed haec est perfectio
2246 divini intellectus propria, ut suam essentiam videat. Ergo ultima
2247 perfectio intellectus humani ad hoc non pertingit, sed infra
2248 subsistit.</p>
2249 <p title="I-II q. 3 a. 8 s. c."><a name="33601"><span class=
2250 "ref">[33601] I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra
2251 est quod dicitur I Ioan. III, <i>cum apparuerit, similes ei erimus,
2252 et videbimus eum sicuti ipse est</i>.</p>
2253 <p title="I-II q. 3 a. 8 co."><a name="33602"><span class=
2254 "ref">[33602] I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 co.</span></a> Respondeo
2255 dicendum quod ultima et perfecta beatitudo non potest esse nisi in
2256 visione divinae essentiae. Ad cuius evidentiam, duo consideranda
2257 sunt. Primo quidem, quod homo non est perfecte beatus, quandiu
2258 restat sibi aliquid desiderandum et quaerendum. Secundum est, quod
2259 uniuscuiusque potentiae perfectio attenditur secundum rationem sui
2260 obiecti. Obiectum autem intellectus est quod quid est, idest
2261 essentia rei, ut dicitur in III de anima. Unde intantum procedit
2262 perfectio intellectus, inquantum cognoscit essentiam alicuius rei.
2263 Si ergo intellectus aliquis cognoscat essentiam alicuius effectus,
2264 per quam non possit cognosci essentia causae, ut scilicet sciatur
2265 de causa quid est; non dicitur intellectus attingere ad causam
2266 simpliciter, quamvis per effectum cognoscere possit de causa an
2267 sit. Et ideo remanet naturaliter homini desiderium, cum cognoscit
2268 effectum, et scit eum habere causam, ut etiam sciat de causa quid
2269 est. Et illud desiderium est admirationis, et causat inquisitionem,
2270 ut dicitur in principio Metaphys. Puta si aliquis cognoscens
2271 eclipsim solis, considerat quod ex aliqua causa procedit, de qua,
2272 quia nescit quid sit, admiratur, et admirando inquirit. Nec ista
2273 inquisitio quiescit quousque perveniat ad cognoscendum essentiam
2274 causae. Si igitur intellectus humanus, cognoscens essentiam
2275 alicuius effectus creati, non cognoscat de Deo nisi an est; nondum
2276 perfectio eius attingit simpliciter ad causam primam, sed remanet
2277 ei adhuc naturale desiderium inquirendi causam. Unde nondum est
2278 perfecte beatus. Ad perfectam igitur beatitudinem requiritur quod
2279 intellectus pertingat ad ipsam essentiam primae causae. Et sic
2280 perfectionem suam habebit per unionem ad Deum sicut ad obiectum, in
2281 quo solo beatitudo hominis consistit, ut supra dictum est.</p>
2282 <p title="I-II q. 3 a. 8 ad 1"><a name="33603"><span class=
2283 "ref">[33603] I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2284 dicendum quod Dionysius loquitur de cognitione eorum qui sunt in
2285 via, tendentes ad beatitudinem.</p>
2286 <p title="I-II q. 3 a. 8 ad 2"><a name="33604"><span class=
2287 "ref">[33604] I&ordf;-IIae q. 3 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
2288 dicendum quod, sicut supra dictum est, finis potest accipi
2289 dupliciter. Uno modo, quantum ad rem ipsam quae desideratur, et hoc
2290 modo idem est finis superioris et inferioris naturae, immo omnium
2291 rerum, ut supra dictum est. Alio modo, quantum ad consecutionem
2292 huius rei, et sic diversus est finis superioris et inferioris
2293 naturae, secundum diversam habitudinem ad rem talem. Sic igitur
2294 altior est beatitudo Dei suam essentiam intellectu comprehendentis,
2295 quam hominis vel Angeli videntis, et non comprehendentis.</p>
2296 <br />
2297 <div class="D">Quaestio 4</div>
2298 <div class="G">Prooemium</div>
2299 <p title="I-II q. 4 pr."><a name="33605"><span class="ref">[33605]
2300 I&ordf;-IIae q. 4 pr.</span></a> Deinde, considerandum est de his
2301 quae exiguntur ad beatitudinem. Et circa hoc quaeruntur octo.
2302 Primo, utrum delectatio requiratur ad beatitudinem. Secundo, quid
2303 sit principalius in beatitudine, utrum delectatio vel visio.
2304 Tertio, utrum requiratur comprehensio. Quarto, utrum requiratur
2305 rectitudo voluntatis. Quinto, utrum ad beatitudinem hominis
2306 requiratur corpus. Sexto, utrum perfectio corporis. Septimo, utrum
2307 aliqua exteriora bona. Octavo, utrum requiratur societas
2308 amicorum.</p>
2309 <br />
2310 <div class="E">Articulus 1</div>
2311 <p title="I-II q. 4 a. 1 arg. 1"><a name="33606"><span class=
2312 "ref">[33606] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
2313 sic proceditur. Videtur quod delectatio non requiratur ad
2314 beatitudinem. Dicit enim Augustinus, in I de Trin., quod <i>visio
2315 est tota merces fidei</i>. Sed id quod est praemium vel merces
2316 virtutis, est beatitudo, ut patet per philosophum in I Ethic. Ergo
2317 nihil aliud requiritur ad beatitudinem nisi sola visio.</p>
2318 <p title="I-II q. 4 a. 1 arg. 2"><a name="33607"><span class=
2319 "ref">[33607] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
2320 beatitudo est per se sufficientissimum bonum, ut philosophus dicit
2321 I Ethic. Quod autem eget aliquo alio, non est per se sufficiens.
2322 Cum igitur essentia beatitudinis in visione Dei consistat, ut
2323 ostensum est; videtur quod ad beatitudinem non requiratur
2324 delectatio.</p>
2325 <p title="I-II q. 4 a. 1 arg. 3"><a name="33608"><span class=
2326 "ref">[33608] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
2327 operationem felicitatis seu beatitudinis oportet esse non
2328 impeditam, ut dicitur in VII Ethic. Sed delectatio impedit actionem
2329 intellectus corrumpit enim aestimationem prudentiae, ut dicitur in
2330 VI Ethic. Ergo delectatio non requiritur ad beatitudinem.</p>
2331 <p title="I-II q. 4 a. 1 s. c."><a name="33609"><span class=
2332 "ref">[33609] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
2333 est quod Augustinus dicit, X Confess., quod <i>beatitudo est
2334 gaudium de veritate</i>.</p>
2335 <p title="I-II q. 4 a. 1 co."><a name="33610"><span class=
2336 "ref">[33610] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 co.</span></a> Respondeo
2337 dicendum quod quadrupliciter aliquid requiritur ad aliud. Uno modo,
2338 sicut praeambulum vel praeparatorium ad ipsum, sicut disciplina
2339 requiritur ad scientiam. Alio modo, sicut perficiens aliquid, sicut
2340 anima requiritur ad vitam corporis. Tertio modo, sicut coadiuvans
2341 extrinsecum, sicut amici requiruntur ad aliquid agendum. Quarto
2342 modo, sicut aliquid concomitans, ut si dicamus quod calor
2343 requiritur ad ignem. Et hoc modo delectatio requiritur ad
2344 beatitudinem. Delectatio enim causatur ex hoc quod appetitus
2345 requiescit in bono adepto. Unde, cum beatitudo nihil aliud sit quam
2346 adeptio summi boni, non potest esse beatitudo sine delectatione
2347 concomitante.</p>
2348 <p title="I-II q. 4 a. 1 ad 1"><a name="33611"><span class=
2349 "ref">[33611] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2350 dicendum quod ex hoc ipso quod merces alicui redditur, voluntas
2351 merentis requiescit, quod est delectari. Unde in ipsa ratione
2352 mercedis redditae delectatio includitur.</p>
2353 <p title="I-II q. 4 a. 1 ad 2"><a name="33612"><span class=
2354 "ref">[33612] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
2355 dicendum quod ex ipsa visione Dei causatur delectatio. Unde ille
2356 qui Deum videt, delectatione indigere non potest.</p>
2357 <p title="I-II q. 4 a. 1 ad 3"><a name="33613"><span class=
2358 "ref">[33613] I&ordf;-IIae q. 4 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
2359 dicendum quod delectatio concomitans operationem intellectus, non
2360 impedit ipsam, sed magis eam confortat, ut dicitur, in X Ethic., ea
2361 enim quae delectabiliter facimus, attentius et perseverantius
2362 operamur. Delectatio autem extranea impedit operationem, quandoque
2363 quidem ex intentionis distractione; quia, sicut dictum est, ad ea
2364 in quibus delectamur, magis intenti sumus; et dum uni vehementer
2365 intendimus, necesse est quod ab alio intentio retrahatur. Quandoque
2366 autem etiam ex contrarietate, sicut delectatio sensus contraria
2367 rationi, impedit aestimationem prudentiae magis quam aestimationem
2368 speculativi intellectus.</p>
2369 <br />
2370 <div class="E">Articulus 2</div>
2371 <p title="I-II q. 4 a. 2 arg. 1"><a name="33614"><span class=
2372 "ref">[33614] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
2373 sic proceditur. Videtur quod delectatio sit principalius in
2374 beatitudine quam visio. Delectatio enim, ut dicitur in X Ethic.,
2375 est perfectio operationis. Sed perfectio est potior perfectibili.
2376 Ergo delectatio est potior operatione intellectus, quae est
2377 visio.</p>
2378 <p title="I-II q. 4 a. 2 arg. 2"><a name="33615"><span class=
2379 "ref">[33615] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
2380 illud propter quod aliquid est appetibile, est potius. Sed
2381 operationes appetuntur propter delectationem ipsarum, unde et
2382 natura operationibus necessariis ad conservationem individui et
2383 speciei, delectationem apposuit, ut huiusmodi operationes ab
2384 animalibus non negligantur. Ergo delectatio est potior in
2385 beatitudine quam operatio intellectus, quae est visio.</p>
2386 <p title="I-II q. 4 a. 2 arg. 3"><a name="33616"><span class=
2387 "ref">[33616] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
2388 visio respondet fidei, delectatio autem, sive fruitio, caritati.
2389 Sed caritas est maior fide, ut dicit apostolus I ad Cor. XIII. Ergo
2390 delectatio, sive fruitio, est potior visione.</p>
2391 <p title="I-II q. 4 a. 2 s. c."><a name="33617"><span class=
2392 "ref">[33617] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra,
2393 causa est potior effectu. Sed visio est causa delectationis. Ergo
2394 visio est potior quam delectatio.</p>
2395 <p title="I-II q. 4 a. 2 co."><a name="33618"><span class=
2396 "ref">[33618] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 co.</span></a> Respondeo
2397 dicendum quod istam quaestionem movet philosophus in X Ethic., et
2398 eam insolutam dimittit. Sed si quis diligenter consideret, ex
2399 necessitate oportet quod operatio intellectus, quae est visio, sit
2400 potior delectatione. Delectatio enim consistit in quadam
2401 quietatione voluntatis. Quod autem voluntas in aliquo quietetur,
2402 non est nisi propter bonitatem eius in quo quietatur. Si ergo
2403 voluntas quietatur in aliqua operatione, ex bonitate operationis
2404 procedit quietatio voluntatis. Nec voluntas quaerit bonum propter
2405 quietationem, sic enim ipse actus voluntatis esset finis, quod est
2406 contra praemissa. Sed ideo quaerit quod quietetur in operatione,
2407 quia operatio est bonum eius. Unde manifestum est quod principalius
2408 bonum est ipsa operatio in qua quietatur voluntas, quam quietatio
2409 voluntatis in ipso.</p>
2410 <p title="I-II q. 4 a. 2 ad 1"><a name="33619"><span class=
2411 "ref">[33619] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2412 dicendum quod, sicut philosophus ibidem dicit, <i>delectatio
2413 perficit operationem sicut decor iuventutem</i>, qui est ad
2414 iuventutem consequens. Unde delectatio est quaedam perfectio
2415 concomitans visionem; non sicut perfectio faciens visionem esse in
2416 sua specie perfectam.</p>
2417 <p title="I-II q. 4 a. 2 ad 2"><a name="33620"><span class=
2418 "ref">[33620] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
2419 dicendum quod apprehensio sensitiva non attingit ad communem
2420 rationem boni, sed ad aliquod bonum particulare quod est
2421 delectabile. Et ideo secundum appetitum sensitivum, qui est in
2422 animalibus, operationes quaeruntur propter delectationem. Sed
2423 intellectus apprehendit universalem rationem boni, ad cuius
2424 consecutionem sequitur delectatio. Unde principalius intendit bonum
2425 quam delectationem. Et inde est quod divinus intellectus, qui est
2426 institutor naturae, delectationes apposuit propter operationes. Non
2427 est autem aliquid aestimandum simpliciter secundum ordinem
2428 sensitivi appetitus, sed magis secundum ordinem appetitus
2429 intellectivi.</p>
2430 <p title="I-II q. 4 a. 2 ad 3"><a name="33621"><span class=
2431 "ref">[33621] I&ordf;-IIae q. 4 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
2432 dicendum quod caritas non quaerit bonum dilectum propter
2433 delectationem, sed hoc est ei consequens, ut delectetur in bono
2434 adepto quod amat. Et sic delectatio non respondet ei ut finis, sed
2435 magis visio, per quam primo finis fit ei praesens.</p>
2436 <br />
2437 <div class="E">Articulus 3</div>
2438 <p title="I-II q. 4 a. 3 arg. 1"><a name="33622"><span class=
2439 "ref">[33622] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
2440 sic proceditur. Videtur quod ad beatitudinem non requiratur
2441 comprehensio. Dicit enim Augustinus, ad Paulinam de videndo Deum,
2442 <i>attingere mente Deum magna est beatitudo, comprehendere autem
2443 est impossibile</i>. Ergo sine comprehensione est beatitudo.</p>
2444 <p title="I-II q. 4 a. 3 arg. 2"><a name="33623"><span class=
2445 "ref">[33623] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
2446 beatitudo est perfectio hominis secundum intellectivam partem, in
2447 qua non sunt aliae potentiae quam intellectus et voluntas, ut in
2448 primo dictum est. Sed intellectus sufficienter perficitur per
2449 visionem Dei, voluntas autem per delectationem in ipso. Ergo non
2450 requiritur comprehensio tanquam aliquod tertium.</p>
2451 <p title="I-II q. 4 a. 3 arg. 3"><a name="33624"><span class=
2452 "ref">[33624] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
2453 beatitudo in operatione consistit. Operationes autem determinantur
2454 secundum obiecta. Obiecta autem generalia sunt duo, verum et bonum,
2455 verum correspondet visioni, et bonum correspondet delectationi.
2456 Ergo non requiritur comprehensio quasi aliquod tertium.</p>
2457 <p title="I-II q. 4 a. 3 s. c."><a name="33625"><span class=
2458 "ref">[33625] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
2459 est quod apostolus dicit, I ad Cor. IX, <i>sic currite ut
2460 comprehendatis</i>. Sed spiritualis cursus terminatur ad
2461 beatitudinem, unde ipse dicit, II ad Tim. ult., <i>bonum certamen
2462 certavi, cursum consummavi, fidem servavi; in reliquo reposita est
2463 mihi corona iustitiae</i>. Ergo comprehensio requiritur ad
2464 beatitudinem.</p>
2465 <p title="I-II q. 4 a. 3 co."><a name="33626"><span class=
2466 "ref">[33626] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 co.</span></a> Respondeo
2467 dicendum quod, cum beatitudo consistat in consecutione ultimi
2468 finis, ea quae requiruntur ad beatitudinem sunt consideranda ex
2469 ipso ordine hominis ad finem. Ad finem autem intelligibilem
2470 ordinatur homo partim quidem per intellectum, partim autem per
2471 voluntatem. Per intellectum quidem, inquantum in intellectu
2472 praeexistit aliqua cognitio finis imperfecta. Per voluntatem autem,
2473 primo quidem per amorem, qui est primus motus voluntatis in
2474 aliquid, secundo autem, per realem habitudinem amantis ad amatum,
2475 quae quidem potest esse triplex. Quandoque enim amatum est praesens
2476 amanti, et tunc iam non quaeritur. Quandoque autem non est
2477 praesens, sed impossibile est ipsum adipisci, et tunc etiam non
2478 quaeritur. Quandoque autem possibile est ipsum adipisci, sed est
2479 elevatum supra facultatem adipiscentis, ita ut statim haberi non
2480 possit, et haec est habitudo sperantis ad speratum, quae sola
2481 habitudo facit finis inquisitionem. Et istis tribus respondent
2482 aliqua in ipsa beatitudine. Nam perfecta cognitio finis respondet
2483 imperfectae; praesentia vero ipsius finis respondet habitudini
2484 spei; sed delectatio in fine iam praesenti consequitur dilectionem,
2485 ut supra dictum est. Et ideo necesse est ad beatitudinem ista tria
2486 concurrere, scilicet visionem, quae est cognitio perfecta
2487 intelligibilis finis; comprehensionem, quae importat praesentiam
2488 finis; delectationem, vel fruitionem, quae importat quietationem
2489 rei amantis in amato.</p>
2490 <p title="I-II q. 4 a. 3 ad 1"><a name="33627"><span class=
2491 "ref">[33627] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2492 dicendum quod comprehensio dicitur dupliciter. Uno modo, inclusio
2493 comprehensi in comprehendente, et sic omne quod comprehenditur a
2494 finito, est finitum. Unde hoc modo Deus non potest comprehendi ab
2495 aliquo intellectu creato. Alio modo comprehensio nihil aliud
2496 nominat quam tentionem alicuius rei iam praesentialiter habitae,
2497 sicut aliquis consequens aliquem, dicitur eum comprehendere quando
2498 tenet eum. Et hoc modo comprehensio requiritur ad beatitudinem.</p>
2499 <p title="I-II q. 4 a. 3 ad 2"><a name="33628"><span class=
2500 "ref">[33628] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
2501 dicendum quod, sicut ad voluntatem pertinet spes et amor, quia
2502 eiusdem est amare aliquid et tendere in illud non habitum; ita
2503 etiam ad voluntatem pertinet et comprehensio et delectatio, quia
2504 eiusdem est habere aliquid et quiescere in illo.</p>
2505 <p title="I-II q. 4 a. 3 ad 3"><a name="33629"><span class=
2506 "ref">[33629] I&ordf;-IIae q. 4 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
2507 dicendum quod comprehensio non est aliqua operatio praeter
2508 visionem, sed est quaedam habitudo ad finem iam habitum. Unde etiam
2509 ipsa visio, vel res visa secundum quod praesentialiter adest, est
2510 obiectum comprehensionis.</p>
2511 <br />
2512 <div class="E">Articulus 4</div>
2513 <p title="I-II q. 4 a. 4 arg. 1"><a name="33630"><span class=
2514 "ref">[33630] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
2515 sic proceditur. Videtur quod rectitudo voluntatis non requiratur ad
2516 beatitudinem. Beatitudo enim essentialiter consistit in operatione
2517 intellectus, ut dictum est. Sed ad perfectam intellectus
2518 operationem non requiritur rectitudo voluntatis, per quam homines
2519 mundi dicuntur, dicit enim Augustinus, in libro Retract., <i>non
2520 approbo quod in oratione dixi, Deus qui non nisi mundos verum scire
2521 voluisti. Responderi enim potest multos etiam non mundos multa
2522 scire vera</i>. Ergo rectitudo voluntatis non requiritur ad
2523 beatitudinem.</p>
2524 <p title="I-II q. 4 a. 4 arg. 2"><a name="33631"><span class=
2525 "ref">[33631] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
2526 prius non dependet a posteriori. Sed operatio intellectus est prior
2527 quam operatio voluntatis. Ergo beatitudo, quae est perfecta
2528 operatio intellectus, non dependet a rectitudine voluntatis.</p>
2529 <p title="I-II q. 4 a. 4 arg. 3"><a name="33632"><span class=
2530 "ref">[33632] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
2531 quod ordinatur ad aliquid tanquam ad finem, non est necessarium
2532 adepto iam fine, sicut navis postquam pervenitur ad portum. Sed
2533 rectitudo voluntatis, quae est per virtutem, ordinatur ad
2534 beatitudinem tanquam ad finem. Ergo, adepta beatitudine, non est
2535 necessaria rectitudo voluntatis.</p>
2536 <p title="I-II q. 4 a. 4 s. c."><a name="33633"><span class=
2537 "ref">[33633] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
2538 est quod dicitur Matth. V, <i>beati mundo corde, quoniam ipsi Deum
2539 videbunt</i>. Et Heb. XII, <i>pacem sequimini cum omnibus, et
2540 sanctimoniam, sine qua nemo videbit Deum</i>.</p>
2541 <p title="I-II q. 4 a. 4 co."><a name="33634"><span class=
2542 "ref">[33634] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 co.</span></a> Respondeo
2543 dicendum quod rectitudo voluntatis requiritur ad beatitudinem et
2544 antecedenter et concomitanter. Antecedenter quidem, quia rectitudo
2545 voluntatis est per debitum ordinem ad finem ultimum. Finis autem
2546 comparatur ad id quod ordinatur ad finem, sicut forma ad materiam.
2547 Unde sicut materia non potest consequi formam, nisi sit debito modo
2548 disposita ad ipsam, ita nihil consequitur finem, nisi sit debito
2549 modo ordinatum ad ipsum. Et ideo nullus potest ad beatitudinem
2550 pervenire, nisi habeat rectitudinem voluntatis. Concomitanter
2551 autem, quia, sicut dictum est, beatitudo ultima consistit in
2552 visione divinae essentiae, quae est ipsa essentia bonitatis. Et ita
2553 voluntas videntis Dei essentiam, ex necessitate amat quidquid amat,
2554 sub ordine ad Deum; sicut voluntas non videntis Dei essentiam, ex
2555 necessitate amat quidquid amat, sub communi ratione boni quam
2556 novit. Et hoc ipsum est quod facit voluntatem rectam. Unde
2557 manifestum est quod beatitudo non potest esse sine recta
2558 voluntate.</p>
2559 <p title="I-II q. 4 a. 4 ad 1"><a name="33635"><span class=
2560 "ref">[33635] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2561 dicendum quod Augustinus loquitur de cognitione veri quod non est
2562 ipsa essentia bonitatis.</p>
2563 <p title="I-II q. 4 a. 4 ad 2"><a name="33636"><span class=
2564 "ref">[33636] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
2565 dicendum quod omnis actus voluntatis praeceditur ab aliquo actu
2566 intellectus, aliquis tamen actus voluntatis est prior quam aliquis
2567 actus intellectus. Voluntas enim tendit in finalem actum
2568 intellectus, qui est beatitudo. Et ideo recta inclinatio voluntatis
2569 praeexigitur ad beatitudinem, sicut rectus motus sagittae ad
2570 percussionem signi.</p>
2571 <p title="I-II q. 4 a. 4 ad 3"><a name="33637"><span class=
2572 "ref">[33637] I&ordf;-IIae q. 4 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
2573 dicendum quod non omne quod ordinatur ad finem, cessat adveniente
2574 fine, sed id tantum quod se habet in ratione imperfectionis, ut
2575 motus. Unde instrumenta motus non sunt necessaria postquam
2576 pervenitur ad finem, sed debitus ordo ad finem est necessarius.</p>
2577 <br />
2578 <div class="E">Articulus 5</div>
2579 <p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 1"><a name="33638"><span class=
2580 "ref">[33638] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum
2581 sic proceditur. Videtur quod ad beatitudinem requiratur corpus.
2582 Perfectio enim virtutis et gratiae praesupponit perfectionem
2583 naturae. Sed beatitudo est perfectio virtutis et gratiae. Anima
2584 autem sine corpore non habet perfectionem naturae, cum sit pars
2585 naturaliter humanae naturae, omnis autem pars est imperfecta a suo
2586 toto separata. Ergo anima sine corpore non potest esse beata.</p>
2587 <p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 2"><a name="33639"><span class=
2588 "ref">[33639] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
2589 beatitudo est operatio quaedam perfecta, ut supra dictum est. Sed
2590 operatio perfecta sequitur esse perfectum, quia nihil operatur nisi
2591 secundum quod est ens in actu. Cum ergo anima non habeat esse
2592 perfectum quando est a corpore separata, sicut nec aliqua pars
2593 quando separata est a toto; videtur quod anima sine corpore non
2594 possit esse beata.</p>
2595 <p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 3"><a name="33640"><span class=
2596 "ref">[33640] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
2597 beatitudo est perfectio hominis. Sed anima sine corpore non est
2598 homo. Ergo beatitudo non potest esse in anima sine corpore.</p>
2599 <p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 4"><a name="33641"><span class=
2600 "ref">[33641] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 4</span></a> Praeterea,
2601 secundum philosophum, in VII Ethic., felicitatis operatio, in qua
2602 consistit beatitudo, est non impedita. Sed operatio animae
2603 separatae est impedita, quia, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad
2604 Litt., <i>inest ei naturalis quidam appetitus corpus administrandi,
2605 quo appetitu retardatur quodammodo ne tota intentione pergat in
2606 illud summum caelum</i>, idest in visionem essentiae divinae. Ergo
2607 anima sine corpore non potest esse beata.</p>
2608 <p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 5"><a name="33642"><span class=
2609 "ref">[33642] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 5</span></a> Praeterea,
2610 beatitudo est sufficiens bonum, et quietat desiderium. Sed hoc non
2611 convenit animae separatae, quia adhuc appetit corporis unionem, ut
2612 Augustinus dicit. Ergo anima separata a corpore non est beata.</p>
2613 <p title="I-II q. 4 a. 5 arg. 6"><a name="33643"><span class=
2614 "ref">[33643] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 arg. 6</span></a> Praeterea,
2615 homo in beatitudine est Angelis aequalis. Sed anima sine corpore
2616 non aequatur Angelis, ut Augustinus dicit. Ergo non est beata.</p>
2617 <p title="I-II q. 4 a. 5 s. c."><a name="33644"><span class=
2618 "ref">[33644] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra
2619 est quod dicitur Apoc. XIV, <i>beati mortui qui in domino
2620 moriuntur</i>.</p>
2621 <p title="I-II q. 4 a. 5 co."><a name="33645"><span class=
2622 "ref">[33645] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 co.</span></a> Respondeo
2623 dicendum quod duplex est beatitudo, una imperfecta, quae habetur in
2624 hac vita; et alia perfecta, quae in Dei visione consistit.
2625 Manifestum est autem quod ad beatitudinem huius vitae, de
2626 necessitate requiritur corpus. Est enim beatitudo huius vitae
2627 operatio intellectus, vel speculativi vel practici. Operatio autem
2628 intellectus in hac vita non potest esse sine phantasmate, quod non
2629 est nisi in organo corporeo, ut in primo habitum est. Et sic
2630 beatitudo quae in hac vita haberi potest, dependet quodammodo ex
2631 corpore. Sed circa beatitudinem perfectam, quae in Dei visione
2632 consistit, aliqui posuerunt quod non potest animae advenire sine
2633 corpore existenti; dicentes quod animae sanctorum a corporibus
2634 separatae, ad illam beatitudinem non perveniunt usque ad diem
2635 iudicii, quando corpora resument. Quod quidem apparet esse falsum
2636 et auctoritate, et ratione. Auctoritate quidem, quia apostolus
2637 dicit, II ad Cor. V, <i>quandiu sumus in corpore, peregrinamur a
2638 domino</i>; et quae sit ratio peregrinationis ostendit, subdens,
2639 <i>per fidem enim ambulamus, et non per speciem</i>. Ex quo apparet
2640 quod quandiu aliquis ambulat per fidem et non per speciem, carens
2641 visione divinae essentiae, nondum est Deo praesens. Animae autem
2642 sanctorum a corporibus separatae, sunt Deo praesentes, unde
2643 subditur, <i>audemus autem, et bonam voluntatem habemus peregrinari
2644 a corpore, et praesentes esse ad dominum</i>. Unde manifestum est
2645 quod animae sanctorum separatae a corporibus, ambulant per speciem,
2646 Dei essentiam videntes, in quo est vera beatitudo. Hoc etiam per
2647 rationem apparet. Nam intellectus ad suam operationem non indiget
2648 corpore nisi propter phantasmata, in quibus veritatem
2649 intelligibilem contuetur, ut in primo dictum est. Manifestum est
2650 autem quod divina essentia per phantasmata videri non potest, ut in
2651 primo ostensum est. Unde, cum in visione divinae essentiae perfecta
2652 hominis beatitudo consistat, non dependet beatitudo perfecta
2653 hominis a corpore. Unde sine corpore potest anima esse beata. Sed
2654 sciendum quod ad perfectionem alicuius rei dupliciter aliquid
2655 pertinet. Uno modo, ad constituendam essentiam rei, sicut anima
2656 requiritur ad perfectionem hominis. Alio modo requiritur ad
2657 perfectionem rei quod pertinet ad bene esse eius, sicut pulchritudo
2658 corporis, et velocitas ingenii pertinet ad perfectionem hominis.
2659 Quamvis ergo corpus primo modo ad perfectionem beatitudinis humanae
2660 non pertineat, pertinet tamen secundo modo. Cum enim operatio
2661 dependeat ex natura rei, quando anima perfectior erit in sua
2662 natura, tanto perfectius habebit suam propriam operationem, in qua
2663 felicitas consistit. Unde Augustinus, in XII super Gen. ad Litt.,
2664 cum quaesivisset, <i>utrum spiritibus defunctorum sine corporibus
2665 possit summa illa beatitudo praeberi</i>, respondet quod <i>non sic
2666 possunt videre incommutabilem substantiam, ut sancti Angeli vident;
2667 sive alia latentiore causa, sive ideo quia est in eis naturalis
2668 quidam appetitus corpus administrandi</i>.</p>
2669 <p title="I-II q. 4 a. 5 ad 1"><a name="33646"><span class=
2670 "ref">[33646] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2671 dicendum quod beatitudo est perfectio animae ex parte intellectus,
2672 secundum quem anima transcendit corporis organa, non autem secundum
2673 quod est forma naturalis corporis. Et ideo illa naturae perfectio
2674 manet secundum quam ei beatitudo debetur, licet non maneat illa
2675 naturae perfectio secundum quam est corporis forma.</p>
2676 <p title="I-II q. 4 a. 5 ad 2"><a name="33647"><span class=
2677 "ref">[33647] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
2678 dicendum quod anima aliter se habet ad esse quam aliae partes. Nam
2679 esse totius non est alicuius suarum partium, unde vel pars omnino
2680 desinit esse, destructo toto, sicut partes animalis destructo
2681 animali; vel, si remanent, habent aliud esse in actu, sicut pars
2682 lineae habet aliud esse quam tota linea. Sed animae humanae remanet
2683 esse compositi post corporis destructionem, et hoc ideo, quia idem
2684 est esse formae et materia, et hoc est esse compositi. Anima autem
2685 subsistit in suo esse, ut in primo ostensum est. Unde relinquitur
2686 quod post separationem a corpore perfectum esse habeat, unde et
2687 perfectam operationem habere potest; licet non habeat perfectam
2688 naturam speciei.</p>
2689 <p title="I-II q. 4 a. 5 ad 3"><a name="33648"><span class=
2690 "ref">[33648] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
2691 dicendum quod beatitudo est hominis secundum intellectum, et ideo,
2692 remanente intellectu, potest inesse ei beatitudo. Sicut dentes
2693 Aethiopis possunt esse albi, etiam post evulsionem, secundum quos
2694 Aethiops dicitur albus.</p>
2695 <p title="I-II q. 4 a. 5 ad 4"><a name="33649"><span class=
2696 "ref">[33649] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 4</span></a> Ad quartum
2697 dicendum quod dupliciter aliquid impeditur ab alio. Uno modo, per
2698 modum contrarietatis, sicut frigus impedit actionem caloris, et
2699 tale impedimentum operationis repugnat felicitati. Alio modo, per
2700 modum cuiusdam defectus, quia scilicet res impedita non habet
2701 quidquid ad omnimodam sui perfectionem requiritur, et tale
2702 impedimentum operationis non repugnat felicitati, sed omnimodae
2703 perfectioni ipsius. Et sic separatio a corpore dicitur animam
2704 retardare, ne tota intentione tendat in visionem divinae essentiae.
2705 Appetit enim anima sic frui Deo, quod etiam ipsa fruitio derivetur
2706 ad corpus per redundantiam, sicut est possibile. Et ideo quandiu
2707 ipsa fruitur Deo sine corpore, appetitus eius sic quiescit in eo
2708 quod habet, quod tamen adhuc ad participationem eius vellet suum
2709 corpus pertingere.</p>
2710 <p title="I-II q. 4 a. 5 ad 5"><a name="33650"><span class=
2711 "ref">[33650] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 5</span></a> Ad quintum
2712 dicendum quod desiderium animae separatae totaliter quiescit ex
2713 parte appetibilis, quia scilicet habet id quod suo appetitui
2714 sufficit. Sed non totaliter requiescit ex parte appetentis, quia
2715 illud bonum non possidet secundum omnem modum quo possidere vellet.
2716 Et ideo, corpore resumpto, beatitudo crescit non intensive, sed
2717 extensive.</p>
2718 <p title="I-II q. 4 a. 5 ad 6"><a name="33651"><span class=
2719 "ref">[33651] I&ordf;-IIae q. 4 a. 5 ad 6</span></a> Ad sextum
2720 dicendum quod id quod ibidem dicitur, quod <i>spiritus defunctorum
2721 non sic vident Deum sicut Angeli</i>, non est intelligendum
2722 secundum inaequalitatem quantitatis, quia etiam modo aliquae animae
2723 beatorum sunt assumptae ad superiores ordines Angelorum, clarius
2724 videntes Deum quam inferiores Angeli. Sed intelligitur secundum
2725 inaequalitatem proportionis, quia Angeli, etiam infimi, habent
2726 omnem perfectionem beatitudinis quam sunt habituri, non autem
2727 animae separatae sanctorum.</p>
2728 <br />
2729 <div class="E">Articulus 6</div>
2730 <p title="I-II q. 4 a. 6 arg. 1"><a name="33652"><span class=
2731 "ref">[33652] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum
2732 sic proceditur. Videtur quod perfectio corporis non requiratur ad
2733 beatitudinem hominis perfectam. Perfectio enim corporis est quoddam
2734 corporale bonum. Sed supra ostensum est quod beatitudo non
2735 consistit in corporalibus bonis. Ergo ad beatitudinem hominis non
2736 requiritur aliqua perfecta dispositio corporis.</p>
2737 <p title="I-II q. 4 a. 6 arg. 2"><a name="33653"><span class=
2738 "ref">[33653] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
2739 beatitudo hominis consistit in visione divinae essentiae, ut
2740 ostensum est. Sed ad hanc operationem nihil exhibet corpus, ut
2741 dictum est. Ergo nulla dispositio corporis requiritur ad
2742 beatitudinem.</p>
2743 <p title="I-II q. 4 a. 6 arg. 3"><a name="33654"><span class=
2744 "ref">[33654] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
2745 quanto intellectus est magis abstractus a corpore, tanto perfectius
2746 intelligit. Sed beatitudo consistit in perfectissima operatione
2747 intellectus. Ergo oportet omnibus modis animam esse abstractam a
2748 corpore. Nullo ergo modo requiritur aliqua dispositio corporis ad
2749 beatitudinem.</p>
2750 <p title="I-II q. 4 a. 6 s. c."><a name="33655"><span class=
2751 "ref">[33655] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra,
2752 praemium virtutis est beatitudo, unde dicitur Ioan. XIII, <i>beati
2753 eritis, si feceritis ea</i>. Sed sanctis repromittitur pro praemio
2754 non solum visio Dei et delectatio, sed etiam corporis bona
2755 dispositio, dicitur enim Isaiae ult., <i>videbitis, et gaudebit cor
2756 vestrum, et ossa vestra quasi herba germinabunt</i>. Ergo bona
2757 dispositio corporis requiritur ad beatitudinem.</p>
2758 <p title="I-II q. 4 a. 6 co."><a name="33656"><span class=
2759 "ref">[33656] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 co.</span></a> Respondeo
2760 dicendum quod, si loquamur de beatitudine hominis qualis in hac
2761 vita potest haberi, manifestum est quod ad eam ex necessitate
2762 requiritur bona dispositio corporis. Consistit enim haec beatitudo,
2763 secundum philosophum, in operatione virtutis perfectae. Manifestum
2764 est autem quod per invaletudinem corporis, in omni operatione
2765 virtutis homo impediri potest. Sed si loquamur de beatitudine
2766 perfecta, sic quidam posuerunt quod non requiritur ad beatitudinem
2767 aliqua corporis dispositio, immo requiritur ad eam ut omnino anima
2768 sit a corpore separata. Unde Augustinus, XXII de Civ. Dei,
2769 introducit verba Porphyrii dicentis quod <i>ad hoc quod beata sit
2770 anima, omne corpus fugiendum est</i>. Sed hoc est inconveniens. Cum
2771 enim naturale sit animae corpori uniri, non potest esse quod
2772 perfectio animae naturalem eius perfectionem excludat. Et ideo
2773 dicendum est quod ad beatitudinem omnibus modis perfectam,
2774 requiritur perfecta dispositio corporis et antecedenter et
2775 consequenter. Antecedenter quidem, quia, ut Augustinus dicit XII
2776 super Gen. ad Litt., <i>si tale sit corpus, cuius sit difficilis et
2777 gravis administratio, sicut caro quae corrumpitur et aggravat
2778 animam, avertitur mens ab illa visione summi caeli</i>. Unde
2779 concludit quod, <i>cum hoc corpus iam non erit animale, sed
2780 spirituale, tunc Angelis adaequabitur, et erit ei ad gloriam, quod
2781 sarcinae fuit</i>. Consequenter vero, quia ex beatitudine animae
2782 fiet redundantia ad corpus, ut et ipsum sua perfectione potiatur.
2783 Unde Augustinus dicit, in Epist. ad Dioscorum, <i>tam potenti
2784 natura Deus fecit animam, ut ex eius plenissima beatitudine
2785 redundet in inferiorem naturam incorruptionis vigor</i>.</p>
2786 <p title="I-II q. 4 a. 6 ad 1"><a name="33657"><span class=
2787 "ref">[33657] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2788 dicendum quod in corporali bono non consistit beatitudo sicut in
2789 obiecto beatitudinis, sed corporale bonum potest facere ad aliquem
2790 beatitudinis decorem vel perfectionem.</p>
2791 <p title="I-II q. 4 a. 6 ad 2"><a name="33658"><span class=
2792 "ref">[33658] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
2793 dicendum quod, etsi corpus nihil conferat ad illam operationem
2794 intellectus qua Dei essentia videtur, tamen posset ab hac impedire.
2795 Et ideo requiritur perfectio corporis, ut non impediat elevationem
2796 mentis.</p>
2797 <p title="I-II q. 4 a. 6 ad 3"><a name="33659"><span class=
2798 "ref">[33659] I&ordf;-IIae q. 4 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
2799 dicendum quod ad perfectam operationem intellectus requiritur
2800 quidem abstractio ab hoc corruptibili corpore, quod aggravat
2801 animam, non autem a corpore spirituali, quod erit totaliter
2802 spiritui subiectum, de quo in tertia parte huius operis
2803 dicetur.</p>
2804 <br />
2805 <div class="E">Articulus 7</div>
2806 <p title="I-II q. 4 a. 7 arg. 1"><a name="33660"><span class=
2807 "ref">[33660] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum
2808 sic proceditur. Videtur quod ad beatitudinem requirantur etiam
2809 exteriora bona. Quod enim in praemium sanctis promittitur, ad
2810 beatitudinem pertinet. Sed sanctis repromittuntur exteriora bona,
2811 sicut cibus et potus, divitiae et regnum, dicitur enim Luc. XXII,
2812 <i>ut edatis et bibatis super mensam meam in regno meo</i>; et
2813 Matth. VI, <i>thesaurizate vobis thesauros in caelo</i>; et Matth.
2814 XXV, <i>venite, benedicti patris mei, possidete regnum</i>. Ergo ad
2815 beatitudinem requiruntur exteriora bona.</p>
2816 <p title="I-II q. 4 a. 7 arg. 2"><a name="33661"><span class=
2817 "ref">[33661] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
2818 secundum Boetium, in III de Consol., <i>beatitudo est status omnium
2819 bonorum aggregatione perfectus</i>. Sed exteriora sunt aliqua
2820 hominis bona, licet minima, ut Augustinus dicit. Ergo ipsa etiam
2821 requiruntur ad beatitudinem.</p>
2822 <p title="I-II q. 4 a. 7 arg. 3"><a name="33662"><span class=
2823 "ref">[33662] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
2824 dominus, Matth. V, dicit, <i>merces vestra multa est in caelis</i>.
2825 Sed esse in caelis significat esse in loco. Ergo saltem locus
2826 exterior requiritur ad beatitudinem.</p>
2827 <p title="I-II q. 4 a. 7 s. c."><a name="33663"><span class=
2828 "ref">[33663] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra
2829 est quod dicitur in Psalmo LXXII, <i>quid enim mihi est in caelo?
2830 Et a te quid volui super terram?</i> Quasi dicat, nihil aliud volo
2831 nisi hoc quod sequitur, <i>mihi adhaerere Deo bonum est</i>. Ergo
2832 nihil aliud exterius ad beatitudinem requiritur.</p>
2833 <p title="I-II q. 4 a. 7 co."><a name="33664"><span class=
2834 "ref">[33664] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 co.</span></a> Respondeo
2835 dicendum quod ad beatitudinem imperfectam, qualis in hac vita
2836 potest haberi, requiruntur exteriora bona, non quasi de essentia
2837 beatitudinis existentia, sed quasi instrumentaliter deservientia
2838 beatitudini, quae consistit in operatione virtutis, ut dicitur in I
2839 Ethic. Indiget enim homo in hac vita necessariis corporis tam ad
2840 operationem virtutis contemplativae quam etiam ad operationem
2841 virtutis activae, ad quam etiam plura alia requiruntur, quibus
2842 exerceat opera activae virtutis. Sed ad beatitudinem perfectam,
2843 quae in visione Dei consistit, nullo modo huiusmodi bona
2844 requiruntur. Cuius ratio est quia omnia huiusmodi bona exteriora
2845 vel requiruntur ad sustentationem animalis corporis; vel
2846 requiruntur ad aliquas operationes quas per animale corpus
2847 exercemus, quae humanae vitae conveniunt. Illa autem perfecta
2848 beatitudo quae in visione Dei consistit, vel erit in anima sine
2849 corpore; vel erit in anima corpori unita non iam animali, sed
2850 spirituali. Et ideo nullo modo huiusmodi exteriora bona requiruntur
2851 ad illam beatitudinem, cum ordinentur ad vitam animalem. Et quia in
2852 hac vita magis accedit ad similitudinem illius perfectae
2853 beatitudinis felicitas contemplativa quam activa, utpote etiam Deo
2854 similior, ut ex dictis patet; ideo minus indiget huiusmodi bonis
2855 corporis, ut dicitur in X Ethic.</p>
2856 <p title="I-II q. 4 a. 7 ad 1"><a name="33665"><span class=
2857 "ref">[33665] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2858 dicendum quod omnes illae corporales promissiones quae in sacra
2859 Scriptura continentur, sunt metaphorice intelligendae, secundum
2860 quod in Scripturis solent spiritualia per corporalia designari,
2861 <i>ut ex his quae novimus, ad desiderandum incognita
2862 consurgamus</i>, sicut Gregorius dicit in quadam homilia. Sicut per
2863 cibum et potum intelligitur delectatio beatitudinis; per divitias,
2864 sufficientia qua homini sufficiet Deus; per regnum, exaltatio
2865 hominis usque ad coniunctionem cum Deo.</p>
2866 <p title="I-II q. 4 a. 7 ad 2"><a name="33666"><span class=
2867 "ref">[33666] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
2868 dicendum quod bona ista deservientia animali vitae, non competunt
2869 vitae spirituali in qua beatitudo perfecta consistit. Et tamen erit
2870 in illa beatitudine omnium bonorum congregatio, quia quidquid boni
2871 invenitur in istis, totum habebitur in summo fonte bonorum.</p>
2872 <p title="I-II q. 4 a. 7 ad 3"><a name="33667"><span class=
2873 "ref">[33667] I&ordf;-IIae q. 4 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
2874 dicendum quod, secundum Augustinum in libro de Serm. Dom. in monte,
2875 merces sanctorum non dicitur esse in corporeis caelis, sed per
2876 caelos intelligitur altitudo spiritualium bonorum. Nihilominus
2877 tamen locus corporeus, scilicet caelum Empyreum, aderit beatis, non
2878 propter necessitatem beatitudinis, sed secundum quandam
2879 congruentiam et decorem.</p>
2880 <br />
2881 <div class="E">Articulus 8</div>
2882 <p title="I-II q. 4 a. 8 arg. 1"><a name="33668"><span class=
2883 "ref">[33668] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum
2884 sic proceditur. Videtur quod amici sint necessarii ad beatitudinem.
2885 Futura enim beatitudo in Scripturis frequenter nomine gloriae
2886 designatur. Sed gloria consistit in hoc quod bonum hominis ad
2887 notitiam multorum deducitur. Ergo ad beatitudinem requiritur
2888 societas amicorum.</p>
2889 <p title="I-II q. 4 a. 8 arg. 2"><a name="33669"><span class=
2890 "ref">[33669] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
2891 Boetius dicit quod <i>nullius boni sine consortio iucunda est
2892 possessio</i>. Sed ad beatitudinem requiritur delectatio. Ergo
2893 etiam requiritur societas amicorum.</p>
2894 <p title="I-II q. 4 a. 8 arg. 3"><a name="33670"><span class=
2895 "ref">[33670] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
2896 caritas in beatitudine perficitur. Sed caritas se extendit ad
2897 dilectionem Dei et proximi. Ergo videtur quod ad beatitudinem
2898 requiratur societas amicorum.</p>
2899 <p title="I-II q. 4 a. 8 s. c."><a name="33671"><span class=
2900 "ref">[33671] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra
2901 est quod dicitur Sap. VII, <i>venerunt mihi omnia bona pariter cum
2902 illa</i>, scilicet cum divina sapientia, quae consistit in
2903 contemplatione Dei. Et sic ad beatitudinem nihil aliud
2904 requiritur.</p>
2905 <p title="I-II q. 4 a. 8 co."><a name="33672"><span class=
2906 "ref">[33672] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 co.</span></a> Respondeo
2907 dicendum quod, si loquamur de felicitate praesentis vitae, sicut
2908 philosophus dicit in IX Ethic., felix indiget amicis, non quidem
2909 propter utilitatem, cum sit sibi sufficiens; nec propter
2910 delectationem, quia habet in seipso delectationem perfectam in
2911 operatione virtutis; sed propter bonam operationem, ut scilicet eis
2912 benefaciat, et ut eos inspiciens benefacere delectetur, et ut etiam
2913 ab eis in benefaciendo adiuvetur. Indiget enim homo ad bene
2914 operandum auxilio amicorum, tam in operibus vitae activae, quam in
2915 operibus vitae contemplativae. Sed si loquamur de perfecta
2916 beatitudine quae erit in patria, non requiritur societas amicorum
2917 de necessitate ad beatitudinem, quia homo habet totam plenitudinem
2918 suae perfectionis in Deo. Sed ad bene esse beatitudinis facit
2919 societas amicorum. Unde Augustinus dicit, VIII super Gen. ad Litt.,
2920 quod <i>creatura spiritualis, ad hoc quod beata sit, non nisi
2921 intrinsecus adiuvatur aeternitate, veritate, caritate creatoris.
2922 Extrinsecus vero, si adiuvari dicenda est, fortasse hoc solo
2923 adiuvatur, quod invicem vident, et de sua societate gaudent in
2924 Deo</i>.</p>
2925 <p title="I-II q. 4 a. 8 ad 1"><a name="33673"><span class=
2926 "ref">[33673] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2927 dicendum quod gloria quae est essentialis beatitudini, est quam
2928 habet homo non apud hominem, sed apud Deum.</p>
2929 <p title="I-II q. 4 a. 8 ad 2"><a name="33674"><span class=
2930 "ref">[33674] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
2931 dicendum quod verbum illud intelligitur, quando in eo bono quod
2932 habetur, non est plena sufficientia. Quod in proposito dici non
2933 potest, quia omnis boni sufficientiam habet homo in Deo.</p>
2934 <p title="I-II q. 4 a. 8 ad 3"><a name="33675"><span class=
2935 "ref">[33675] I&ordf;-IIae q. 4 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
2936 dicendum quod perfectio caritatis est essentialis beatitudini
2937 quantum ad dilectionem Dei, non autem quantum ad dilectionem
2938 proximi. Unde si esset una sola anima fruens Deo, beata esset, non
2939 habens proximum quem diligeret. Sed supposito proximo, sequitur
2940 dilectio eius ex perfecta dilectione Dei. Unde quasi concomitanter
2941 se habet amicitia ad beatitudinem perfectam.</p>
2942 <br />
2943 <div class="D">Quaestio 5</div>
2944 <div class="G">Prooemium</div>
2945 <p title="I-II q. 5 pr."><a name="33676"><span class="ref">[33676]
2946 I&ordf;-IIae q. 5 pr.</span></a> Deinde considerandum est de ipsa
2947 adeptione beatitudinis. Et circa hoc quaeruntur octo. Primo, utrum
2948 homo possit consequi beatitudinem. Secundo, utrum unus homo possit
2949 esse alio beatior. Tertio, utrum aliquis possit esse in hac vita
2950 beatus. Quarto, utrum beatitudo habita possit amitti. Quinto,
2951 utrum, homo per sua naturalia possit acquirere beatitudinem. Sexto,
2952 utrum homo consequatur beatitudinem per actionem alicuius
2953 superioris creaturae. Septimo, utrum requirantur opera hominis
2954 aliqua ad hoc quod homo beatitudinem consequatur a Deo. Octavo,
2955 utrum omnis homo appetat beatitudinem.</p>
2956 <br />
2957 <div class="E">Articulus 1</div>
2958 <p title="I-II q. 5 a. 1 arg. 1"><a name="33677"><span class=
2959 "ref">[33677] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum
2960 sic proceditur. Videtur quod homo beatitudinem adipisci non possit.
2961 Sicut enim natura rationalis est supra sensibilem ita natura
2962 intellectualis est supra rationalem ut patet per Dionysium in libro
2963 de Div. Nom., in multis locis. Sed bruta animalia, quae habent
2964 naturam sensibilem tantum, non possunt pervenire ad finem
2965 rationalis naturae. Ergo nec homo, qui est rationalis naturae,
2966 potest pervenire ad finem intellectualis naturae, qui est
2967 beatitudo.</p>
2968 <p title="I-II q. 5 a. 1 arg. 2"><a name="33678"><span class=
2969 "ref">[33678] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
2970 beatitudo vera consistit in visione Dei, qui est veritas pura. Sed
2971 homini est connaturale ut veritatem intueatur in rebus
2972 materialibus, unde species intelligibiles in phantasmatibus
2973 intelligit, ut dicitur in III de anima. Ergo non potest ad
2974 beatitudinem pervenire.</p>
2975 <p title="I-II q. 5 a. 1 arg. 3"><a name="33679"><span class=
2976 "ref">[33679] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
2977 beatitudo consistit in adeptione summi boni. Sed aliquis non potest
2978 pervenire ad summum, nisi transcendat media. Cum igitur inter Deum
2979 et naturam humanam media sit natura angelica, quam homo
2980 transcendere non potest; videtur quod non possit beatitudinem
2981 adipisci.</p>
2982 <p title="I-II q. 5 a. 1 s. c."><a name="33680"><span class=
2983 "ref">[33680] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra
2984 est quod dicitur in Psalmo XCIII, <i>beatus homo quem tu erudieris,
2985 domine</i>.</p>
2986 <p title="I-II q. 5 a. 1 co."><a name="33681"><span class=
2987 "ref">[33681] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 co.</span></a> Respondeo
2988 dicendum quod beatitudo nominat adeptionem perfecti boni. Quicumque
2989 ergo est capax perfecti boni, potest ad beatitudinem pervenire.
2990 Quod autem homo perfecti boni sit capax, ex hoc apparet, quia et
2991 eius intellectus apprehendere potest universale et perfectum bonum,
2992 et eius voluntas appetere illud. Et ideo homo potest beatitudinem
2993 adipisci. Apparet etiam idem ex hoc quod homo est capax visionis
2994 divinae essentiae, sicut in primo habitum est; in qua quidem
2995 visione perfectam hominis beatitudinem consistere diximus.</p>
2996 <p title="I-II q. 5 a. 1 ad 1"><a name="33682"><span class=
2997 "ref">[33682] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2998 dicendum quod aliter excedit natura rationalis sensitivam, et
2999 aliter intellectualis rationalem. Natura enim rationalis excedit
3000 sensitivam quantum ad cognitionis obiectum, quia sensus nullo modo
3001 potest cognoscere universale, cuius ratio est cognoscitiva. Sed
3002 intellectualis natura excedit rationalem quantum ad modum
3003 cognoscendi eandem intelligibilem veritatem, nam intellectualis
3004 natura statim apprehendit veritatem, ad quam rationalis natura per
3005 inquisitionem rationis pertingit, ut patet ex his quae in primo
3006 dicta sunt. Et ideo ad id quod intellectus apprehendit, ratio per
3007 quendam motum pertingit. Unde rationalis natura consequi potest
3008 beatitudinem, quae est perfectio intellectualis naturae, tamen alio
3009 modo quam Angeli. Nam Angeli consecuti sunt eam statim post
3010 principium suae conditionis, homines autem per tempus ad ipsam
3011 perveniunt. Sed natura sensitiva ad hunc finem nullo modo
3012 pertingere potest.</p>
3013 <p title="I-II q. 5 a. 1 ad 2"><a name="33683"><span class=
3014 "ref">[33683] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
3015 dicendum quod homini, secundum statum praesentis vitae, est
3016 connaturalis modus cognoscendi veritatem intelligibilem per
3017 phantasmata. Sed post huius vitae statum, habet alium modum
3018 connaturalem, ut in primo dictum est.</p>
3019 <p title="I-II q. 5 a. 1 ad 3"><a name="33684"><span class=
3020 "ref">[33684] I&ordf;-IIae q. 5 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
3021 dicendum quod homo non potest transcendere Angelos gradu naturae,
3022 ut scilicet naturaliter sit eis superior. Potest tamen eos
3023 transcendere per operationem intellectus, dum intelligit aliquid
3024 super Angelos esse, quod homines beatificat; quod cum perfecte
3025 consequetur, perfecte beatus erit.</p>
3026 <br />
3027 <div class="E">Articulus 2</div>
3028 <p title="I-II q. 5 a. 2 arg. 1"><a name="33685"><span class=
3029 "ref">[33685] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum
3030 sic proceditur. Videtur quod unus homo alio non possit esse
3031 beatior. Beatitudo enim est praemium virtutis, ut philosophus dicit
3032 in I Ethic. Sed pro operibus virtutum omnibus aequalis merces
3033 redditur, dicitur enim Matth. XX, quod omnes qui operati sunt in
3034 vinea, acceperunt singulos denarios; quia, ut dicit Gregorius,
3035 <i>aequalem aeternae vitae retributionem sortiti sunt</i>. Ergo
3036 unus non erit alio beatior.</p>
3037 <p title="I-II q. 5 a. 2 arg. 2"><a name="33686"><span class=
3038 "ref">[33686] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
3039 beatitudo est summum bonum. Sed summo non potest esse aliquid
3040 maius. Ergo beatitudine unius hominis non potest esse alia maior
3041 beatitudo.</p>
3042 <p title="I-II q. 5 a. 2 arg. 3"><a name="33687"><span class=
3043 "ref">[33687] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
3044 beatitudo, cum sit perfectum et sufficiens bonum, desiderium
3045 hominis quietat. Sed non quietatur desiderium, si aliquod bonum
3046 deest quod suppleri possit. Si autem nihil deest quod suppleri
3047 possit, non poterit esse aliquid aliud maius bonum. Ergo vel homo
3048 non est beatus, vel, si est beatus, non potest alia maior beatitudo
3049 esse.</p>
3050 <p title="I-II q. 5 a. 2 s. c."><a name="33688"><span class=
3051 "ref">[33688] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra
3052 est quod dicitur Ioan. XIV, <i>in domo patris mei mansiones multae
3053 sunt</i>; per quas, ut Augustinus dicit, <i>diversae meritorum
3054 dignitates intelliguntur in vita aeterna</i>. Dignitas autem vitae
3055 aeternae, quae pro merito datur, est ipsa beatitudo. Ergo sunt
3056 diversi gradus beatitudinis, et non omnium est aequalis
3057 beatitudo.</p>
3058 <p title="I-II q. 5 a. 2 co."><a name="33689"><span class=
3059 "ref">[33689] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 co.</span></a> Respondeo
3060 dicendum quod, sicut supra dictum est, in ratione beatitudinis duo
3061 includuntur, scilicet ipse finis ultimus, qui est summum bonum; et
3062 adeptio vel fruitio ipsius boni. Quantum igitur ad ipsum bonum quod
3063 est beatitudinis obiectum et causa, non potest esse una beatitudo
3064 alia maior, quia non est nisi unum summum bonum, scilicet Deus,
3065 cuius fruitione homines sunt beati. Sed quantum ad adeptionem
3066 huiusmodi boni vel fruitionem, potest aliquis alio esse beatior,
3067 quia quanto magis hoc bono fruitur, tanto beatior est. Contingit
3068 autem aliquem perfectius frui Deo quam alium, ex eo quod est melius
3069 dispositus vel ordinatus ad eius fruitionem. Et secundum hoc potest
3070 aliquis alio beatior esse.</p>
3071 <p title="I-II q. 5 a. 2 ad 1"><a name="33690"><span class=
3072 "ref">[33690] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3073 dicendum quod unitas denarii significat unitatem beatitudinis ex
3074 parte obiecti. Sed diversitas mansionum significat diversitatem
3075 beatitudinis secundum diversum gradum fruitionis.</p>
3076 <p title="I-II q. 5 a. 2 ad 2"><a name="33691"><span class=
3077 "ref">[33691] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
3078 dicendum quod beatitudo dicitur esse summum bonum, inquantum est
3079 summi boni perfecta possessio sive fruitio.</p>
3080 <p title="I-II q. 5 a. 2 ad 3"><a name="33692"><span class=
3081 "ref">[33692] I&ordf;-IIae q. 5 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
3082 dicendum quod nulli beato deest aliquod bonum desiderandum, cum
3083 habeat ipsum bonum infinitum, quod est bonum omnis boni, ut
3084 Augustinus dicit. Sed dicitur aliquis alio beatior, ex diversa
3085 eiusdem boni participatione. Additio autem aliorum bonorum non
3086 auget beatitudinem, unde Augustinus dicit, in V Confess., <i>qui te
3087 et alia novit, non propter illa beatior, sed propter te solum
3088 beatus</i>.</p>
3089 <br />
3090 <div class="E">Articulus 3</div>
3091 <p title="I-II q. 5 a. 3 arg. 1"><a name="33693"><span class=
3092 "ref">[33693] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium
3093 sic proceditur. Videtur quod beatitudo possit in hac vita haberi.
3094 Dicitur enim in Psalmo CXVIII, <i>beati immaculati in via, qui
3095 ambulant in lege domini</i>. Hoc autem in hac vita contingit. Ergo
3096 aliquis in hac vita potest esse beatus.</p>
3097 <p title="I-II q. 5 a. 3 arg. 2"><a name="33694"><span class=
3098 "ref">[33694] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
3099 imperfecta participatio summi boni non adimit rationem
3100 beatitudinis, alioquin unus non esset alio beatior. Sed in hac vita
3101 homines possunt participare summum bonum, cognoscendo et amando
3102 Deum, licet imperfecte. Ergo homo in hac vita potest esse
3103 beatus.</p>
3104 <p title="I-II q. 5 a. 3 arg. 3"><a name="33695"><span class=
3105 "ref">[33695] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
3106 quod a pluribus dicitur, non potest totaliter falsum esse, videtur
3107 enim esse naturale quod in pluribus est; natura autem non totaliter
3108 deficit. Sed plures ponunt beatitudinem in hac vita, ut patet per
3109 illud Psalmi CXLIII, <i>beatum dixerunt populum cui haec sunt</i>,
3110 scilicet praesentis vitae bona. Ergo aliquis in hac vita potest
3111 esse beatus.</p>
3112 <p title="I-II q. 5 a. 3 s. c."><a name="33696"><span class=
3113 "ref">[33696] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra
3114 est quod dicitur Iob XIV, <i>homo natus de muliere, brevi vivens
3115 tempore, repletur multis miseriis</i>. Sed beatitudo excludit
3116 miseriam. Ergo homo in hac vita non potest esse beatus.</p>
3117 <p title="I-II q. 5 a. 3 co."><a name="33697"><span class=
3118 "ref">[33697] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 co.</span></a> Respondeo
3119 dicendum quod aliqualis beatitudinis participatio in hac vita
3120 haberi potest, perfecta autem et vera beatitudo non potest haberi
3121 in hac vita. Et hoc quidem considerari potest dupliciter. Primo
3122 quidem, ex ipsa communi beatitudinis ratione. Nam beatitudo, cum
3123 sit perfectum et sufficiens bonum, omne malum excludit, et omne
3124 desiderium implet. In hac autem vita non potest omne malum excludi.
3125 Multis enim malis praesens vita subiacet, quae vitari non possunt,
3126 et ignorantiae ex parte intellectus, et inordinatae affectioni ex
3127 parte appetitus, et multiplicibus poenalitatibus ex parte corporis;
3128 ut Augustinus diligenter prosequitur XIX de Civ. Dei. Similiter
3129 etiam desiderium boni in hac vita satiari non potest. Naturaliter
3130 enim homo desiderat permanentiam eius boni quod habet. Bona autem
3131 praesentis vitae transitoria sunt, cum et ipsa vita transeat, quam
3132 naturaliter desideramus, et eam perpetuo permanere vellemus, quia
3133 naturaliter homo refugit mortem. Unde impossibile est quod in hac
3134 vita vera beatitudo habeatur. Secundo, si consideretur id in quo
3135 specialiter beatitudo consistit, scilicet visio divinae essentiae,
3136 quae non potest homini provenire in hac vita, ut in primo ostensum
3137 est. Ex quibus manifeste apparet quod non potest aliquis in hac
3138 vita veram et perfectam beatitudinem adipisci.</p>
3139 <p title="I-II q. 5 a. 3 ad 1"><a name="33698"><span class=
3140 "ref">[33698] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3141 dicendum quod beati dicuntur aliqui in hac vita, vel propter spem
3142 beatitudinis adipiscendae in futura vita, secundum illud Rom. VIII,
3143 <i>spe salvi facti sumus</i>, vel propter aliquam participationem
3144 beatitudinis, secundum aliqualem summi boni fruitionem.</p>
3145 <p title="I-II q. 5 a. 3 ad 2"><a name="33699"><span class=
3146 "ref">[33699] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
3147 dicendum quod participatio beatitudinis potest esse imperfecta
3148 dupliciter. Uno modo, ex parte ipsius obiecti beatitudinis, quod
3149 quidem secundum sui essentiam non videtur. Et talis imperfectio
3150 tollit rationem verae beatitudinis. Alio modo potest esse
3151 imperfecta ex parte ipsius participantis, qui quidem ad ipsum
3152 obiectum beatitudinis secundum seipsum attingit, scilicet Deum, sed
3153 imperfecte, per respectum ad modum quo Deus seipso fruitur. Et
3154 talis imperfectio non tollit veram rationem beatitudinis, quia, cum
3155 beatitudo sit operatio quaedam, ut supra dictum est, vera ratio
3156 beatitudinis, consideratur ex obiecto, quod dat speciem actui, non
3157 autem ex subiecto.</p>
3158 <p title="I-II q. 5 a. 3 ad 3"><a name="33700"><span class=
3159 "ref">[33700] I&ordf;-IIae q. 5 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
3160 dicendum quod homines reputant in hac vita esse aliquam
3161 beatitudinem, propter aliquam similitudinem verae beatitudinis. Et
3162 sic non ex toto in sua aestimatione deficiunt.</p>
3163 <br />
3164 <div class="E">Articulus 4</div>
3165 <p title="I-II q. 5 a. 4 arg. 1"><a name="33701"><span class=
3166 "ref">[33701] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum
3167 sic proceditur. Videtur quod beatitudo possit amitti. Beatitudo
3168 enim est perfectio quaedam. Sed omnis perfectio inest perfectibili
3169 secundum modum ipsius. Cum igitur homo secundum suam naturam sit
3170 mutabilis, videtur quod beatitudo mutabiliter ab homine
3171 participetur. Et ita videtur quod homo beatitudinem possit
3172 amittere.</p>
3173 <p title="I-II q. 5 a. 4 arg. 2"><a name="33702"><span class=
3174 "ref">[33702] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
3175 beatitudo consistit in actione intellectus, qui subiacet voluntati.
3176 Sed voluntas se habet ad opposita. Ergo videtur quod possit
3177 desistere ab operatione qua homo beatificatur, et ita homo desinet
3178 esse beatus.</p>
3179 <p title="I-II q. 5 a. 4 arg. 3"><a name="33703"><span class=
3180 "ref">[33703] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
3181 principio respondet finis. Sed beatitudo hominis habet principium,
3182 quia homo non semper fuit beatus. Ergo videtur quod habeat
3183 finem.</p>
3184 <p title="I-II q. 5 a. 4 s. c."><a name="33704"><span class=
3185 "ref">[33704] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra
3186 est quod dicitur Matth. XXV, de iustis, quod ibunt in vitam
3187 aeternam; quae, ut dictum est, est beatitudo sanctorum. Quod autem
3188 est aeternum, non deficit. Ergo beatitudo non potest amitti.</p>
3189 <p title="I-II q. 5 a. 4 co."><a name="33705"><span class=
3190 "ref">[33705] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 co.</span></a> Respondeo
3191 dicendum quod, si loquamur de beatitudine imperfecta, qualis in hac
3192 vita potest haberi, sic potest amitti. Et hoc patet in felicitate
3193 contemplativa, quae amittitur vel per oblivionem, puta cum
3194 corrumpitur scientia ex aliqua aegritudine; vel etiam per aliquas
3195 occupationes, quibus totaliter abstrahitur aliquis a
3196 contemplatione. Patet etiam idem in felicitate activa, voluntas
3197 enim hominis transmutari potest, ut in vitium degeneret a virtute,
3198 in cuius actu principaliter consistit felicitas. Si autem virtus
3199 remaneat integra, exteriores transmutationes possunt quidem
3200 beatitudinem talem perturbare, inquantum impediunt multas
3201 operationes virtutum, non tamen possunt eam totaliter auferre, quia
3202 adhuc remanet operatio virtutis, dum ipsas adversitates homo
3203 laudabiliter sustinet. Et quia beatitudo huius vitae amitti potest,
3204 quod videtur esse contra rationem beatitudinis; ideo philosophus
3205 dicit, in I Ethic., aliquos esse in hac vita beatos, non
3206 simpliciter, sed sicut homines quorum natura mutationi subiecta
3207 est. Si vero loquamur de beatitudine perfecta quae expectatur post
3208 hanc vitam, sciendum est quod Origenes posuit, quorundam
3209 Platonicorum errorem sequens, quod post ultimam beatitudinem homo
3210 potest fieri miser. Sed hoc manifeste apparet esse falsum
3211 dupliciter. Primo quidem, ex ipsa communi ratione beatitudinis. Cum
3212 enim ipsa beatitudo sit perfectum bonum et sufficiens, oportet quod
3213 desiderium hominis quietet, et omne malum excludat. Naturaliter
3214 autem homo desiderat retinere bonum quod habet, et quod eius
3215 retinendi securitatem obtineat, alioquin necesse est quod timore
3216 amittendi, vel dolore de certitudine amissionis, affligatur.
3217 Requiritur igitur ad veram beatitudinem quod homo certam habeat
3218 opinionem bonum quod habet, nunquam se amissurum. Quae quidem
3219 opinio si vera sit, consequens est quod beatitudinem nunquam
3220 amittet. Si autem falsa sit, hoc ipsum est quoddam malum, falsam
3221 opinionem habere, nam falsum est malum intellectus, sicut verum est
3222 bonum ipsius, ut dicitur in VI Ethic. Non igitur iam vere erit
3223 beatus, si aliquod malum ei inest. Secundo idem apparet, si
3224 consideretur ratio beatitudinis in speciali. Ostensum est enim
3225 supra quod perfecta beatitudo hominis in visione divinae essentiae
3226 consistit. Est autem impossibile quod aliquis videns divinam
3227 essentiam, velit eam non videre. Quia omne bonum habitum quo quis
3228 carere vult, aut est insufficiens, et quaeritur aliquid
3229 sufficientius loco eius, aut habet aliquod incommodum annexum,
3230 propter quod in fastidium venit. Visio autem divinae essentiae
3231 replet animam omnibus bonis, cum coniungat fonti totius bonitatis,
3232 unde dicitur in Psalmo XVI, <i>satiabor cum apparuerit gloria
3233 tua</i>; et Sap. VII, dicitur, <i>venerunt mihi omnia bona pariter
3234 cum illa</i>, scilicet cum contemplatione sapientiae. Similiter
3235 etiam non habet aliquod incommodum adiunctum, quia de
3236 contemplatione sapientiae dicitur, Sap. VIII, <i>non habet
3237 amaritudinem conversatio illius, nec taedium convictus eius</i>.
3238 Sic ergo patet quod propria voluntate beatus non potest
3239 beatitudinem deserere. Similiter etiam non potest eam perdere, Deo
3240 subtrahente. Quia, cum subtractio beatitudinis sit quaedam poena,
3241 non potest talis subtractio a Deo, iusto iudice, provenire, nisi
3242 pro aliqua culpa, in quam cadere non potest qui Dei essentiam
3243 videt, cum ad hanc visionem ex necessitate sequatur rectitudo
3244 voluntatis, ut supra ostensum est. Similiter etiam nec aliquod
3245 aliud agens potest eam subtrahere. Quia mens Deo coniuncta super
3246 omnia alia elevatur; et sic ab huiusmodi coniunctione nullum aliud
3247 agens potest ipsam excludere. Unde inconveniens videtur quod per
3248 quasdam alternationes temporum transeat homo de beatitudine ad
3249 miseriam, et e converso, quia huiusmodi temporales alternationes
3250 esse non possunt, nisi circa ea quae subiacent tempori et
3251 motui.</p>
3252 <p title="I-II q. 5 a. 4 ad 1"><a name="33706"><span class=
3253 "ref">[33706] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3254 dicendum quod beatitudo est perfectio consummata, quae omnem
3255 defectum excludit a beato. Et ideo absque mutabilitate advenit eam
3256 habenti, faciente hoc virtute divina, quae hominem sublevat in
3257 participationem aeternitatis transcendentis omnem mutationem.</p>
3258 <p title="I-II q. 5 a. 4 ad 2"><a name="33707"><span class=
3259 "ref">[33707] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
3260 dicendum quod voluntas ad opposita se habet in his quae ad finem
3261 ordinantur, sed ad ultimum finem naturali necessitate ordinatur.
3262 Quod patet ex hoc, quod homo non potest non velle esse beatus.</p>
3263 <p title="I-II q. 5 a. 4 ad 3"><a name="33708"><span class=
3264 "ref">[33708] I&ordf;-IIae q. 5 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
3265 dicendum quod beatitudo habet principium ex conditione
3266 participantis, sed caret fine, propter conditionem boni cuius
3267 participatio facit beatum. Unde ab alio est initium beatitudinis;
3268 et ab alio est quod caret fine.</p>
3269 <br />
3270 <div class="E">Articulus 5</div>
3271 <p title="I-II q. 5 a. 5 arg. 1"><a name="33709"><span class=
3272 "ref">[33709] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum
3273 sic proceditur. Videtur quod homo per sua naturalia possit
3274 beatitudinem consequi. Natura enim non deficit in necessariis. Sed
3275 nihil est homini tam necessarium quam id per quod finem ultimum
3276 consequitur. Ergo hoc naturae humanae non deest. Potest igitur homo
3277 per sua naturalia beatitudinem consequi.</p>
3278 <p title="I-II q. 5 a. 5 arg. 2"><a name="33710"><span class=
3279 "ref">[33710] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
3280 homo, cum sit nobilior irrationalibus creaturis, videtur esse
3281 sufficientior. Sed irrationales creaturae per sua naturalia possunt
3282 consequi suos fines. Ergo multo magis homo per sua naturalia potest
3283 beatitudinem consequi.</p>
3284 <p title="I-II q. 5 a. 5 arg. 3"><a name="33711"><span class=
3285 "ref">[33711] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
3286 beatitudo est operatio perfecta, secundum philosophum. Eiusdem
3287 autem est incipere rem, et perficere ipsam. Cum igitur operatio
3288 imperfecta, quae est quasi principium in operationibus humanis,
3289 subdatur naturali hominis potestati, qua suorum actuum est dominus;
3290 videtur quod per naturalem potentiam possit pertingere ad
3291 operationem perfectam, quae est beatitudo.</p>
3292 <p title="I-II q. 5 a. 5 s. c."><a name="33712"><span class=
3293 "ref">[33712] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra,
3294 homo est principium naturaliter actuum suorum per intellectum et
3295 voluntatem. Sed ultima beatitudo sanctis praeparata, excedit
3296 intellectum hominis et voluntatem, dicit enim apostolus, I ad Cor.
3297 II, <i>oculus non vidit, et auris non audivit, et in cor hominis
3298 non ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se</i>. Ergo homo
3299 per sua naturalia non potest beatitudinem consequi.</p>
3300 <p title="I-II q. 5 a. 5 co."><a name="33713"><span class=
3301 "ref">[33713] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 co.</span></a> Respondeo
3302 dicendum quod beatitudo imperfecta quae in hac vita haberi potest,
3303 potest ab homine acquiri per sua naturalia, eo modo quo et virtus,
3304 in cuius operatione consistit, de quo infra dicetur. Sed beatitudo
3305 hominis perfecta, sicut supra dictum est, consistit in visione
3306 divinae essentiae. Videre autem Deum per essentiam est supra
3307 naturam non solum hominis, sed etiam omnis creaturae, ut in primo
3308 ostensum est. Naturalis enim cognitio cuiuslibet creaturae est
3309 secundum modum substantiae eius, sicut de intelligentia dicitur in
3310 libro de causis, quod <i>cognoscit ea quae sunt supra se, et ea
3311 quae sunt infra se, secundum modum substantiae suae</i>. Omnis
3312 autem cognitio quae est secundum modum substantiae creatae, deficit
3313 a visione divinae essentiae, quae in infinitum excedit omnem
3314 substantiam creatam. Unde nec homo, nec aliqua creatura, potest
3315 consequi beatitudinem ultimam per sua naturalia.</p>
3316 <p title="I-II q. 5 a. 5 ad 1"><a name="33714"><span class=
3317 "ref">[33714] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3318 dicendum quod, sicut natura non deficit homini in necessariis,
3319 quamvis non dederit sibi arma et tegumenta sicut aliis animalibus
3320 quia dedit ei rationem et manus, quibus possit haec sibi
3321 conquirere; ita nec deficit homini in necessariis, quamvis non
3322 daret sibi aliquod principium quo posset beatitudinem consequi; hoc
3323 enim erat impossibile. Sed dedit ei liberum arbitrium, quo possit
3324 converti ad Deum, qui eum faceret beatum. <i>Quae enim per amicos
3325 possumus, per nos aliqualiter possumus</i>, ut dicitur in III
3326 Ethic.</p>
3327 <p title="I-II q. 5 a. 5 ad 2"><a name="33715"><span class=
3328 "ref">[33715] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
3329 dicendum quod nobilioris conditionis est natura quae potest
3330 consequi perfectum bonum, licet indigeat exteriori auxilio ad hoc
3331 consequendum, quam natura quae non potest consequi perfectum bonum,
3332 sed consequitur quoddam bonum imperfectum, licet ad consecutionem
3333 eius non indigeat exteriori auxilio, ut philosophus dicit in II de
3334 caelo. Sicut melius est dispositus ad sanitatem qui potest consequi
3335 perfectam sanitatem, licet hoc sit per auxilium medicinae; quam qui
3336 solum potest consequi quandam imperfectam sanitatem, sine medicinae
3337 auxilio. Et ideo creatura rationalis, quae potest consequi
3338 perfectum beatitudinis bonum, indigens ad hoc divino auxilio, est
3339 perfectior quam creatura irrationalis, quae huiusmodi boni non est
3340 capax, sed quoddam imperfectum bonum consequitur virtute suae
3341 naturae.</p>
3342 <p title="I-II q. 5 a. 5 ad 3"><a name="33716"><span class=
3343 "ref">[33716] I&ordf;-IIae q. 5 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
3344 dicendum quod, quando imperfectum et perfectum sunt eiusdem
3345 speciei, ab eadem virtute causari possunt. Non autem hoc est
3346 necesse, si sunt alterius speciei, non enim quidquid potest causare
3347 dispositionem materiae, potest ultimam perfectionem conferre.
3348 Imperfecta autem operatio, quae subiacet naturali hominis
3349 potestati, non est eiusdem speciei cum operatione illa perfecta
3350 quae est hominis beatitudo, cum operationis species dependeat ex
3351 obiecto. Unde ratio non sequitur.</p>
3352 <br />
3353 <div class="E">Articulus 6</div>
3354 <p title="I-II q. 5 a. 6 arg. 1"><a name="33717"><span class=
3355 "ref">[33717] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum
3356 sic proceditur. Videtur quod homo possit fieri beatus per actionem
3357 alicuius superioris creaturae, scilicet Angeli. Cum enim duplex
3358 ordo inveniatur in rebus, unus partium universi ad invicem, alius
3359 totius universi ad bonum quod est extra universum; primus ordo
3360 ordinatur ad secundum sicut ad finem, ut dicitur XII Metaphys.;
3361 sicut ordo partium exercitus ad invicem est propter ordinem totius
3362 exercitus ad ducem. Sed ordo partium universi ad invicem attenditur
3363 secundum quod superiores creaturae agunt in inferiores, ut in primo
3364 dictum est, beatitudo autem consistit in ordine hominis ad bonum
3365 quod est extra universum, quod est Deus. Ergo per actionem
3366 superioris creaturae, scilicet Angeli, in hominem, homo beatus
3367 efficitur.</p>
3368 <p title="I-II q. 5 a. 6 arg. 2"><a name="33718"><span class=
3369 "ref">[33718] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
3370 quod est in potentia tale, potest reduci in actum per id quod est
3371 actu tale, sicut quod est potentia calidum, fit actu calidum per id
3372 quod est actu calidum. Sed homo est in potentia beatus. Ergo potest
3373 fieri actu beatus per Angelum, qui est actu beatus.</p>
3374 <p title="I-II q. 5 a. 6 arg. 3"><a name="33719"><span class=
3375 "ref">[33719] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
3376 beatitudo consistit in operatione intellectus, ut supra dictum est.
3377 Sed Angelus potest illuminare intellectum hominis, ut in primo
3378 habitum est. Ergo Angelus potest facere hominem beatum.</p>
3379 <p title="I-II q. 5 a. 6 s. c."><a name="33720"><span class=
3380 "ref">[33720] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra
3381 est quod dicitur in Psalmo LXXXIII, <i>gratiam et gloriam dabit
3382 dominus</i>.</p>
3383 <p title="I-II q. 5 a. 6 co."><a name="33721"><span class=
3384 "ref">[33721] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 co.</span></a> Respondeo
3385 dicendum quod, cum omnis creatura naturae legibus sit subiecta,
3386 utpote habens limitatam virtutem et actionem; illud quod excedit
3387 naturam creatam, non potest fieri virtute alicuius creaturae. Et
3388 ideo si quid fieri oporteat quod sit supra naturam, hoc fit
3389 immediate a Deo; sicut suscitatio mortui, illuminatio caeci, et
3390 cetera huiusmodi. Ostensum est autem quod beatitudo est quoddam
3391 bonum excedens naturam creatam. Unde impossibile est quod per
3392 actionem alicuius creaturae conferatur, sed homo beatus fit solo
3393 Deo agente, si loquamur de beatitudine perfecta. Si vero loquamur
3394 de beatitudine imperfecta, sic eadem ratio est de ipsa et de
3395 virtute, in cuius actu consistit.</p>
3396 <p title="I-II q. 5 a. 6 ad 1"><a name="33722"><span class=
3397 "ref">[33722] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3398 dicendum quod plerumque contingit in potentiis activis ordinatis,
3399 quod perducere ad ultimum finem pertinet ad supremam potentiam,
3400 inferiores vero potentiae coadiuvant ad consecutionem illius ultimi
3401 finis disponendo, sicut ad artem gubernativam, quae praeest
3402 navifactivae, pertinet usus navis, propter quem navis ipsa fit. Sic
3403 igitur et in ordine universi, homo quidem adiuvatur ab Angelis ad
3404 consequendum ultimum finem, secundum aliqua praecedentia, quibus
3405 disponitur ad eius consecutionem, sed ipsum ultimum finem
3406 consequitur per ipsum primum agentem, qui est Deus.</p>
3407 <p title="I-II q. 5 a. 6 ad 2"><a name="33723"><span class=
3408 "ref">[33723] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
3409 dicendum quod, quando aliqua forma actu existit in aliquo secundum
3410 esse perfectum et naturale, potest esse principium actionis in
3411 alterum; sicut calidum per calorem calefacit. Sed si forma existit
3412 in aliquo imperfecte, et non secundum esse naturale, non potest
3413 esse principium communicationis sui ad alterum, sicut intentio
3414 coloris quae est in pupilla, non potest facere album; neque etiam
3415 omnia quae sunt illuminata aut calefacta, possunt alia calefacere
3416 et illuminare; sic enim illuminatio at calefactio essent usque ad
3417 infinitum. Lumen autem gloriae, per quod Deus videtur, in Deo
3418 quidem est perfecte secundum esse naturale, in qualibet autem
3419 creatura est imperfecte, et secundum esse similitudinarium vel
3420 participatum. Unde nulla creatura beata potest communicare suam
3421 beatitudinem alteri.</p>
3422 <p title="I-II q. 5 a. 6 ad 3"><a name="33724"><span class=
3423 "ref">[33724] I&ordf;-IIae q. 5 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
3424 dicendum quod Angelus beatus illuminat intellectum hominis, vel
3425 etiam inferioris Angeli, quantum ad aliquas rationes divinorum
3426 operum non autem quantum ad visionem divinae essentiae, ut in primo
3427 dictum est. Ad eam enim videndam, omnes immediate illuminantur a
3428 Deo.</p>
3429 <br />
3430 <div class="E">Articulus 7</div>
3431 <p title="I-II q. 5 a. 7 arg. 1"><a name="33725"><span class=
3432 "ref">[33725] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum
3433 sic proceditur. Videtur quod non requirantur aliqua opera hominis
3434 ad hoc ut beatitudinem consequatur a Deo. Deus enim, cum sit agens
3435 infinitae virtutis, non praeexigit in agendo materiam, aut
3436 dispositionem materiae, sed statim potest totum producere. Sed
3437 opera hominis, cum non requirantur ad beatitudinem eius sicut causa
3438 efficiens, ut dictum est, non possunt requiri ad eam nisi sicut
3439 dispositiones. Ergo Deus, qui dispositiones non praeexigit in
3440 agendo, beatitudinem sine praecedentibus operibus confert.</p>
3441 <p title="I-II q. 5 a. 7 arg. 2"><a name="33726"><span class=
3442 "ref">[33726] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
3443 sicut Deus est auctor beatitudinis immediate, ita et naturam
3444 immediate instituit. Sed in prima institutione naturae, produxit
3445 creaturas nulla dispositione praecedente vel actione creaturae; sed
3446 statim fecit unumquodque perfectum in sua specie. Ergo videtur quod
3447 beatitudinem conferat homini sine aliquibus operationibus
3448 praecedentibus.</p>
3449 <p title="I-II q. 5 a. 7 arg. 3"><a name="33727"><span class=
3450 "ref">[33727] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
3451 apostolus dicit, Rom. IV, beatitudinem hominis esse cui Deus
3452 confert iustitiam sine operibus. Non ergo requiruntur aliqua opera
3453 hominis ad beatitudinem consequendam.</p>
3454 <p title="I-II q. 5 a. 7 s. c."><a name="33728"><span class=
3455 "ref">[33728] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra
3456 est quod dicitur Ioan. XIII, <i>si haec scitis, beati eritis si
3457 feceritis ea</i>. Ergo per actionem ad beatitudinem pervenitur.</p>
3458 <p title="I-II q. 5 a. 7 co."><a name="33729"><span class=
3459 "ref">[33729] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 co.</span></a> Respondeo
3460 dicendum quod rectitudo voluntatis, ut supra dictum est, requiritur
3461 ad beatitudinem, cum nihil aliud sit quam debitus ordo voluntatis
3462 ad ultimum finem; quae ita exigitur ad consecutionem ultimi finis,
3463 sicut debita dispositio materiae ad consecutionem formae. Sed ex
3464 hoc non ostenditur quod aliqua operatio hominis debeat praecedere
3465 eius beatitudinem, posset enim Deus simul facere voluntatem recte
3466 tendentem in finem, et finem consequentem; sicut quandoque simul
3467 materiam disponit, et inducit formam. Sed ordo divinae sapientiae
3468 exigit ne hoc fiat, ut enim dicitur in II de caelo, <i>eorum quae
3469 nata sunt habere bonum perfectum, aliquid habet ipsum sine motu,
3470 aliquid uno motu, aliquid pluribus</i>. Habere autem perfectum
3471 bonum sine motu, convenit ei quod naturaliter habet illud. Habere
3472 autem beatitudinem naturaliter est solius Dei. Unde solius Dei
3473 proprium est quod ad beatitudinem non moveatur per aliquam
3474 operationem praecedentem. Cum autem beatitudo excedat omnem naturam
3475 creatam, nulla pura creatura convenienter beatitudinem consequitur
3476 absque motu operationis, per quam tendit in ipsam. Sed Angelus, qui
3477 est superior ordine naturae quam homo, consecutus est eam, ex
3478 ordine divinae sapientiae, uno motu operationis meritoriae, ut in
3479 primo expositum est. Homines autem consequuntur ipsam multis
3480 motibus operationum, qui merita dicuntur. Unde etiam, secundum
3481 philosophum, beatitudo est praemium virtuosarum operationum.</p>
3482 <p title="I-II q. 5 a. 7 ad 1"><a name="33730"><span class=
3483 "ref">[33730] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3484 dicendum quod operatio hominis non praeexigitur ad consecutionem
3485 beatitudinis propter insufficientiam divinae virtutis
3486 beatificantis, sed ut servetur ordo in rebus.</p>
3487 <p title="I-II q. 5 a. 7 ad 2"><a name="33731"><span class=
3488 "ref">[33731] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
3489 dicendum quod primas creaturas statim Deus perfectas produxit,
3490 absque aliqua dispositione vel operatione creaturae praecedente,
3491 quia sic instituit prima individua specierum, ut per ea natura
3492 propagaretur ad posteros. Et similiter, quia per Christum, qui est
3493 Deus et homo, beatitudo erat ad alios derivanda, secundum illud
3494 apostoli ad Heb. II, <i>qui multos filios in gloriam adduxerat</i>;
3495 statim a principio suae conceptionis, absque aliqua operatione
3496 meritoria praecedente, anima eius fuit beata. Sed hoc est singulare
3497 in ipso, nam pueris baptizatis subvenit meritum Christi ad
3498 beatitudinem consequendam, licet desint eis merita propria, eo quod
3499 per Baptismum sunt Christi membra effecti.</p>
3500 <p title="I-II q. 5 a. 7 ad 3"><a name="33732"><span class=
3501 "ref">[33732] I&ordf;-IIae q. 5 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
3502 dicendum quod apostolus loquitur de beatitudine spei, quae habetur
3503 per gratiam iustificantem, quae quidem non datur propter opera
3504 praecedentia. Non enim habet rationem termini motus, ut beatitudo,
3505 sed magis est principium motus quo ad beatitudinem tenditur.</p>
3506 <br />
3507 <div class="E">Articulus 8</div>
3508 <p title="I-II q. 5 a. 8 arg. 1"><a name="33733"><span class=
3509 "ref">[33733] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum
3510 sic proceditur. Videtur quod non omnes appetant beatitudinem.
3511 Nullus enim potest appetere quod ignorat, cum bonum apprehensum sit
3512 obiectum appetitus, ut dicitur in III de anima. Sed multi nesciunt
3513 quid sit beatitudo, quod, sicut Augustinus dicit in XIII de Trin.,
3514 patet ex hoc, quod <i>quidam posuerunt beatitudinem in voluptate
3515 corporis, quidam in virtute animi, quidam in aliis rebus</i>. Non
3516 ergo omnes beatitudinem appetunt.</p>
3517 <p title="I-II q. 5 a. 8 arg. 2"><a name="33734"><span class=
3518 "ref">[33734] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
3519 essentia beatitudinis est visio essentiae divinae, ut dictum est.
3520 Sed aliqui opinantur hoc esse impossibile, quod Deus per essentiam
3521 ab homine videatur, unde hoc non appetunt. Ergo non omnes homines
3522 appetunt beatitudinem.</p>
3523 <p title="I-II q. 5 a. 8 arg. 3"><a name="33735"><span class=
3524 "ref">[33735] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
3525 Augustinus dicit, in XIII de Trin. quod <i>beatus est qui habet
3526 omnia quae vult, et nihil male vult</i>. Sed non omnes hoc volunt,
3527 quidam enim male aliqua volunt, et tamen volunt illa se velle. Non
3528 ergo omnes volunt beatitudinem.</p>
3529 <p title="I-II q. 5 a. 8 s. c."><a name="33736"><span class=
3530 "ref">[33736] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra
3531 est quod Augustinus dicit, XIII de Trin., <i>si minus dixisset,
3532 omnes beati esse vultis, miseri esse non vultis, dixisset aliquid
3533 quod nullus in sua non cognosceret voluntate</i>. Quilibet ergo
3534 vult esse beatus.</p>
3535 <p title="I-II q. 5 a. 8 co."><a name="33737"><span class=
3536 "ref">[33737] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 co.</span></a> Respondeo
3537 dicendum quod beatitudo dupliciter potest considerari. Uno modo,
3538 secundum communem rationem beatitudinis. Et sic necesse est quod
3539 omnis homo beatitudinem velit. Ratio autem beatitudinis communis
3540 est ut sit bonum perfectum, sicut dictum est. Cum autem bonum sit
3541 obiectum voluntatis, perfectum bonum est alicuius, quod totaliter
3542 eius voluntati satisfacit. Unde appetere beatitudinem nihil aliud
3543 est quam appetere ut voluntas satietur. Quod quilibet vult. Alio
3544 modo possumus loqui de beatitudine secundum specialem rationem,
3545 quantum ad id in quo beatitudo consistit. Et sic non omnes
3546 cognoscunt beatitudinem, quia nesciunt cui rei communis ratio
3547 beatitudinis conveniat. Et per consequens, quantum ad hoc, non
3548 omnes eam volunt.</p>
3549 <p title="I-II q. 5 a. 8 ad 1"><a name="33738"><span class=
3550 "ref">[33738] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 1</span></a> Unde patet
3551 responsio ad primum.</p>
3552 <p title="I-II q. 5 a. 8 ad 2"><a name="33739"><span class=
3553 "ref">[33739] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
3554 dicendum quod, cum voluntas sequatur apprehensionem intellectus seu
3555 rationis, sicut contingit quod aliquid est idem secundum rem, quod
3556 tamen est diversum secundum rationis considerationem; ita contingit
3557 quod aliquid est idem secundum rem, et tamen uno modo appetitur,
3558 alio modo non appetitur. Beatitudo ergo potest considerari sub
3559 ratione finalis boni et perfecti, quae est communis ratio
3560 beatitudinis, et sic naturaliter et ex necessitate voluntas in
3561 illud tendit, ut dictum est. Potest etiam considerari secundum
3562 alias speciales considerationes, vel ex parte ipsius operationis,
3563 vel ex parte potentiae operativae, vel ex parte obiecti, et sic non
3564 ex necessitate voluntas tendit in ipsam.</p>
3565 <p title="I-II q. 5 a. 8 ad 3"><a name="33740"><span class=
3566 "ref">[33740] I&ordf;-IIae q. 5 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
3567 dicendum quod ista definitio beatitudinis quam quidam posuerunt,
3568 beatus est qui habet omnia quae vult, vel, cui omnia optata
3569 succedunt, quodam modo intellecta, est bona et sufficiens; alio
3570 vero modo, est imperfecta. Si enim intelligatur simpliciter de
3571 omnibus quae vult homo naturali appetitu, sic verum est quod qui
3572 habet omnia quae vult, est beatus, nihil enim satiat naturalem
3573 hominis appetitum, nisi bonum perfectum, quod est beatitudo. Si
3574 vero intelligatur de his quae homo vult secundum apprehensionem
3575 rationis, sic habere quaedam quae homo vult, non pertinet ad
3576 beatitudinem, sed magis ad miseriam inquantum huiusmodi habita
3577 impediunt hominem ne habeat quaecumque naturaliter vult, sicut
3578 etiam ratio accipit ut vera interdum quae impediunt a cognitione
3579 veritatis. Et secundum hanc considerationem, Augustinus addidit ad
3580 perfectionem beatitudinis, quod nihil mali velit. Quamvis primum
3581 posset sufficere, si recte intelligeretur, scilicet quod beatus est
3582 qui habet omnia quae vult.</p>
3583 <div class="centro"><br />
3584 <p><a href="sth2000.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
3585 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
3586 <a href="sth2006.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
3587 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
3588 <br />
3589 <hr />
3590 <br />
3591 <address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
3592 hanc editionem<br />
3593 Iura omnia asservantur<br />
3594 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
3595 style="text-decoration=none">49644264</a></address>
3596 </div>
3597 </body>
3598 </html>