comparison summa/latin/sth1077.html @ 28:544e12f679ad

convert to xml
author ht
date Tue, 24 Nov 2009 19:27:32 +0000
parents 4006eb4882de
children d777cc3962f2
comparison
equal deleted inserted replaced
27:c16124ac5890 28:544e12f679ad
1 <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/REC-html40/loose.dtd"> 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
2 <HTML LANG="LA"> 2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
3 <HEAD> 3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
4 <META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=ISO-8859-1"> 4 <head>
5 <META HTTP-EQUIV="Content-Style-Type" CONTENT="text/css"> 5 <meta name="generator" content=
6 <META HTTP-EQUIV="Content-Script-Type" CONTENT="text/javascript"> 6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" />
7 <META NAME="keywords" CONTENT="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"> 7 <meta http-equiv="Content-Type" content=
8 <META NAME="language" CONTENT="Latin"> 8 "text/html; charset=us-ascii" />
9 <META NAME="security" CONTENT="public"> 9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
10 <META NAME="owner" CONTENT="ealarcon@unav.es"> 10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
11 <META NAME="author" CONTENT="Enrique Alarc&oacute;n"> 11 <meta name="keywords" content=
12 <META NAME="abstract" CONTENT=""> 12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" />
13 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="screen" HREF="vscreen.css" TYPE="text/css"> 13 <meta name="language" content="Latin" />
14 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="print" HREF="vprint.css" TYPE="text/css"> 14 <meta name="security" content="public" />
15 <TITLE>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, I&ordf; q. 77-83</TITLE> 15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
16 </HEAD> 16 <meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
17 <BODY> 17 <meta name="abstract" content="" />
18 <A HREF="http://www.corpusthomisticum.org/"><DIV CLASS="tres">CORPUS THOMISTICUM</DIV></A> 18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
19 <DIV CLASS="uno">Sancti Thomae de Aquino</DIV> 19 "text/css" />
20 <DIV CLASS="uno">Summa Theologiae</DIV> 20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
21 <DIV CLASS="dos">prima pars a quaestione LXXVII ad quaestionem LXXXIII</DIV> 21 "text/css" />
22 <BR> 22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, I&ordf; q. 77-83</title>
23 <DIV CLASS="centro"> 23 </head>
24 <TABLE ALIGN="center" SUMMARY="Imago"> 24 <body>
25 <TR> 25 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a>
26 <TH><IMG SRC="icons/ghent190.jpg" WIDTH="120" HEIGHT="190" BORDER="0" ALT="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" ALIGN="middle"></TH> 26 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div>
27 </TR> 27 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
28 </TABLE> 28 <div class="uno">Summa Theologiae</div>
29 <BR> 29 <div class="dos">prima pars a quaestione LXXVII ad quaestionem
30 <SPAN CLASS="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<BR>ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<BR>denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<BR><BR></SPAN> 30 LXXXIII</div>
31 <BR><HR><BR> 31 <br />
32 <P> 32 <div class="centro">
33 <A HREF="sth1075.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> 33 <table align="center" summary="Imago">
34 &nbsp; 34 <tr>
35 <A HREF="sth1084.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> 35 <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border=
36 </P> 36 "0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align=
37 <SCRIPT LANGUAGE="JavaScript" TYPE="text/javascript"> 37 "middle" /></th>
38 </tr>
39 </table>
40 <br />
41 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<br />
42 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
43 magneticas<br />
44 denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
45 <br /></span><br />
46 <hr />
47 <br />
48 <p><a href="sth1075.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
49 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
50 <a href="sth1084.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
51 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
52 <script language="JavaScript" type="text/javascript">
53 //<![CDATA[
38 <!-- 54 <!--
39 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 55 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
40 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} 56 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
41 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); 57 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
42 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); 58 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
401 document.write('<OPTION VALUE="#31943">I&ordf; q. 83 a. 4 s. c.'); 417 document.write('<OPTION VALUE="#31943">I&ordf; q. 83 a. 4 s. c.');
402 document.write('<OPTION VALUE="#31944">I&ordf; q. 83 a. 4 co.'); 418 document.write('<OPTION VALUE="#31944">I&ordf; q. 83 a. 4 co.');
403 document.write('<OPTION VALUE="#31945">I&ordf; q. 83 a. 4 ad 1'); 419 document.write('<OPTION VALUE="#31945">I&ordf; q. 83 a. 4 ad 1');
404 document.write('<OPTION VALUE="#31946">I&ordf; q. 83 a. 4 ad 2'); 420 document.write('<OPTION VALUE="#31946">I&ordf; q. 83 a. 4 ad 2');
405 document.write('<OPTION VALUE="#31947">I&ordf; q. 83 a. 4 ad 3'); 421 document.write('<OPTION VALUE="#31947">I&ordf; q. 83 a. 4 ad 3');
406 document.write('</SELECT>'); 422 document.write('<\/SELECT>');
407 document.write('<BR><BR>'); 423 document.write('<BR><BR>');
408 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); 424 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
409 document.write('</FORM>'); 425 document.write('<\/FORM>');
410 // --> 426 // -->
411 </SCRIPT> 427 //]]>
412 <BR><HR><BR> 428 </script><br />
413 </DIV> 429 <hr />
414 <DIV CLASS="D">Quaestio 77</DIV> 430 <br /></div>
415 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 431 <div class="D">Quaestio 77</div>
416 <P TITLE="I q. 77 pr."><A NAME="31590"><SPAN CLASS="ref">[31590] I&ordf; q. 77 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de his quae pertinent ad potentias animae. Et primo, in generali; secundo, in speciali. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum essentia animae sit eius potentia. Secundo, utrum sit una tantum potentia animae, vel plures. Tertio, quomodo potentiae animae distinguantur. Quarto, de ordine ipsarum ad invicem. Quinto, utrum anima sit subiectum omnium potentiarum. Sexto, utrum potentiae fluant ab essentia animae. Septimo, utrum potentia una oriatur ex alia. Octavo, utrum omnes potentiae animae remaneant in ea post mortem.</P> 432 <div class="G">Prooemium</div>
417 <BR> 433 <p title="I q. 77 pr."><a name="31590"><span class="ref">[31590]
418 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 434 I&ordf; q. 77 pr.</span></a> Deinde considerandum est de his quae
419 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 1"><A NAME="31591"><SPAN CLASS="ref">[31591] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod ipsa essentia animae sit eius potentia. Dicit enim Augustinus, in IX de Trin., quod <I>mens, notitia et amor sunt substantialiter in anima, vel, ut idem dicam, essentialiter</I>. Et in X dicit quod <I>memoria, intelligentia et voluntas sunt una vita, una mens, una essentia</I>.</P> 435 pertinent ad potentias animae. Et primo, in generali; secundo, in
420 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 2"><A NAME="31592"><SPAN CLASS="ref">[31592] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, anima est nobilior quam materia prima. Sed materia prima est sua potentia. Ergo multo magis anima.</P> 436 speciali. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum essentia
421 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 3"><A NAME="31593"><SPAN CLASS="ref">[31593] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, forma substantialis est simplicior quam accidentalis, cuius signum est, quod forma substantialis non intenditur vel remittitur, sed in indivisibili consistit. Forma autem accidentalis est ipsa sua virtus. Ergo multo magis forma substantialis, quae est anima.</P> 437 animae sit eius potentia. Secundo, utrum sit una tantum potentia
422 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 4"><A NAME="31594"><SPAN CLASS="ref">[31594] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, potentia sensitiva est qua sentimus, et potentia intellectiva qua intelligimus. Sed id quo primo sentimus et intelligimus est anima, secundum philosophum, in II de anima. Ergo anima est suae potentiae.</P> 438 animae, vel plures. Tertio, quomodo potentiae animae distinguantur.
423 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 5"><A NAME="31595"><SPAN CLASS="ref">[31595] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, omne quod non est de essentia rei, est accidens. Si ergo potentia animae est praeter essentiam eius, sequitur quod sit accidens. Quod est contra Augustinum, in IX de Trin., ubi dicit quod <I>praedicta non sunt in anima sicut in subiecto, ut color aut figura in corpore, aut ulla alia qualitas aut quantitas, quidquid enim tale est, non excedit subiectum in quo est; mens autem potest etiam alia amare et cognoscere</I>.</P> 439 Quarto, de ordine ipsarum ad invicem. Quinto, utrum anima sit
424 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 6"><A NAME="31596"><SPAN CLASS="ref">[31596] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, forma simplex subiectum esse non potest. Anima autem est forma simplex, cum non sit composita ex materia et forma, ut supra dictum est. Non ergo potentia animae potest esse in ipsa sicut in subiecto.</P> 440 subiectum omnium potentiarum. Sexto, utrum potentiae fluant ab
425 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 7"><A NAME="31597"><SPAN CLASS="ref">[31597] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 7 </SPAN></A>Praeterea, accidens non est principium substantialis differentiae. Sed sensibile et rationale sunt substantiales differentiae, et sumuntur a sensu et ratione, quae sunt potentiae animae. Ergo potentiae animae non sunt accidentia. Et ita videtur quod potentia animae sit eius essentia.</P> 441 essentia animae. Septimo, utrum potentia una oriatur ex alia.
426 <P TITLE="I q. 77 a. 1 s. c."><A NAME="31598"><SPAN CLASS="ref">[31598] I&ordf; q. 77 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Dionysius dicit, XI cap. Caelest. Hier., quod <I>caelestes spiritus dividuntur in essentiam, virtutem et operationem</I>. Multo igitur magis in anima aliud est essentia, et aliud virtus sive potentia.</P> 442 Octavo, utrum omnes potentiae animae remaneant in ea post
427 <P TITLE="I q. 77 a. 1 co."><A NAME="31599"><SPAN CLASS="ref">[31599] I&ordf; q. 77 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod impossibile est dicere quod essentia animae sit eius potentia; licet hoc quidam posuerint. Et hoc dupliciter ostenditur, quantum ad praesens. Primo quia, cum potentia et actus dividant ens et quodlibet genus entis, oportet quod ad idem genus referatur potentia et actus. Et ideo, si actus non est in genere substantiae, potentia quae dicitur ad illum actum, non potest esse in genere substantiae. Operatio autem animae non est in genere substantiae; sed in solo Deo, cuius operatio est eius substantia. Unde Dei potentia, quae est operationis principium, est ipsa Dei essentia. Quod non potest esse verum neque in anima, neque in aliqua creatura; ut supra etiam de Angelo dictum est. Secundo, hoc etiam impossibile apparet in anima. Nam anima secundum suam essentiam est actus. Si ergo ipsa essentia animae esset immediatum operationis principium, semper habens animam actu haberet opera vitae; sicut semper habens animam actu est vivum. Non enim, inquantum est forma, est actus ordinatus ad ulteriorem actum, sed est ultimus terminus generationis. Unde quod sit in potentia adhuc ad alium actum, hoc non competit ei secundum suam essentiam, inquantum est forma; sed secundum suam potentiam. Et sic ipsa anima, secundum quod subest suae potentiae, dicitur actus primus, ordinatus ad actum secundum. Invenitur autem habens animam non semper esse in actu operum vitae. Unde etiam in definitione animae dicitur quod est actus corporis potentia vitam habentis, quae tamen potentia non abiicit animam. Relinquitur ergo quod essentia animae non est eius potentia. Nihil enim est in potentia secundum actum, inquantum est actus.</P> 443 mortem.</p>
428 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 1"><A NAME="31600"><SPAN CLASS="ref">[31600] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de mente secundum quod noscit se et amat se. Sic ergo notitia et amor, inquantum referuntur ad ipsam ut cognitam et amatam, substantialiter vel essentialiter sunt in anima, quia ipsa substantia vel essentia animae cognoscitur et amatur. Et similiter intelligendum est quod alibi dicit, quod sunt una vita, una mens, una essentia. Vel, sicut quidam dicunt, haec locutio verificatur secundum modum quo totum potestativum praedicatur de suis partibus, quod medium est inter totum universale et totum integrale. Totum enim universale adest cuilibet parti secundum totam suam essentiam et virtutem, ut animal homini et equo, et ideo proprie de singulis partibus praedicatur. Totum vero integrale non est in qualibet parte, neque secundum totam essentiam, neque secundum totam virtutem. Et ideo nullo modo de singulis partibus praedicatur; sed aliquo modo, licet improprie, praedicatur de omnibus simul, ut si dicamus quod paries, tectum et fundamentum sunt domus. Totum vero potentiale adest singulis partibus secundum totam suam essentiam, sed non secundum totam virtutem. Et ideo quodammodo potest praedicari de qualibet parte; sed non ita proprie sicut totum universale. Et per hunc modum Augustinus dicit quod memoria, intelligentia et voluntas sunt una animae essentia.</P> 444 <br />
429 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 2"><A NAME="31601"><SPAN CLASS="ref">[31601] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod actus ad quem est in potentia materia prima, est substantialis forma. Et ideo potentia materiae non est aliud quam eius essentia.</P> 445 <div class="E">Articulus 1</div>
430 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 3"><A NAME="31602"><SPAN CLASS="ref">[31602] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod actio est compositi, sicut et esse, existentis enim est agere. Compositum autem per formam substantialem habet esse substantialiter; per virtutem autem quae consequitur formam substantialem, operatur. Unde sic se habet forma accidentalis activa ad formam substantialem agentis (ut calor ad formam ignis), sicut se habet potentia animae ad animam.</P> 446 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 1"><a name="31591"><span class=
431 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 4"><A NAME="31603"><SPAN CLASS="ref">[31603] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod hoc ipsum quod forma accidentalis est actionis principium, habet a forma substantiali. Et ideo forma substantialis est primum actionis principium, sed non proximum. Et secundum hoc philosophus dicit quod <I>id quo intelligimus et sentimus, est anima</I>.</P> 447 "ref">[31591] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
432 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 5"><A NAME="31604"><SPAN CLASS="ref">[31604] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod, si accidens accipiatur secundum quod dividitur contra substantiam, sic nihil potest esse medium inter substantiam et accidens, quia dividuntur secundum affirmationem et negationem, scilicet secundum esse in subiecto et non esse in subiecto. Et hoc modo, cum potentia animae non sit eius essentia, oportet quod sit accidens, et est in secunda specie qualitatis. Si vero accipiatur accidens secundum quod ponitur unum quinque universalium, sic aliquid est medium inter substantiam et accidens. Quia ad substantiam pertinet quidquid est essentiale rei, non autem quidquid est extra essentiam, potest sic dici accidens, sed solum id quod non causatur ex principiis essentialibus speciei. Proprium enim non est de essentia rei, sed ex principiis essentialibus speciei causatur, unde medium est inter essentiam et accidens sic dictum. Et hoc modo potentiae animae possunt dici mediae inter substantiam et accidens, quasi proprietates animae naturales. Quod autem Augustinus dicit, quod notitia et amor non sunt in anima sicut accidentia in subiecto, intelligitur secundum modum praedictum, prout comparantur ad animam, non sicut ad amantem et cognoscentem; sed prout comparantur ad eam sicut ad amatam et cognitam. Et hoc modo procedit sua probatio, quia si amor esset in anima amata sicut in subiecto, sequeretur quod accidens transcenderet suum subiectum; cum etiam alia sint amata per animam.</P> 448 proceditur. Videtur quod ipsa essentia animae sit eius potentia.
433 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 6"><A NAME="31605"><SPAN CLASS="ref">[31605] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod anima, licet non sit composita ex materia et forma, habet tamen aliquid de potentialitate admixtum ut supra dictum est. Et ideo potest esse subiectum accidentis. Propositio autem inducta locum habet in Deo, qui est actus purus, in qua materia Boetius eam introducit.</P> 449 Dicit enim Augustinus, in IX de Trin., quod <i>mens, notitia et
434 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 7"><A NAME="31606"><SPAN CLASS="ref">[31606] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 7 </SPAN></A>Ad septimum dicendum quod rationale et sensibile, prout sunt differentiae, non sumuntur a potentiis sensus et rationis; sed ab ipsa anima sensitiva et rationali. Quia tamen formae substantiales, quae secundum se sunt nobis ignotae, innotescunt per accidentia; nihil prohibet interdum accidentia loco differentiarum substantialium poni.</P> 450 amor sunt substantialiter in anima, vel, ut idem dicam,
435 <BR> 451 essentialiter</i>. Et in X dicit quod <i>memoria, intelligentia et
436 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 452 voluntas sunt una vita, una mens, una essentia</i>.</p>
437 <P TITLE="I q. 77 a. 2 arg. 1"><A NAME="31607"><SPAN CLASS="ref">[31607] I&ordf; q. 77 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sint plures potentiae animae. Anima enim intellectiva maxime ad divinam similitudinem accedit. Sed in Deo est una et simplex potentia. Ergo et in anima intellectiva.</P> 453 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 2"><a name="31592"><span class=
438 <P TITLE="I q. 77 a. 2 arg. 2"><A NAME="31608"><SPAN CLASS="ref">[31608] I&ordf; q. 77 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quanto virtus est superior, tanto est magis unita. Sed anima intellectiva excedit omnes alias formas in virtute. Ergo maxime debet habere unam virtutem seu potentiam.</P> 454 "ref">[31592] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, anima
439 <P TITLE="I q. 77 a. 2 arg. 3"><A NAME="31609"><SPAN CLASS="ref">[31609] I&ordf; q. 77 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, operari est existentis in actu. Sed per eandem essentiam animae homo habet esse secundum diversos gradus perfectionis, ut supra habitum est. Ergo per eandem potentiam animae operatur diversas operationes diversorum graduum.</P> 455 est nobilior quam materia prima. Sed materia prima est sua
440 <P TITLE="I q. 77 a. 2 s. c."><A NAME="31610"><SPAN CLASS="ref">[31610] I&ordf; q. 77 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in II de anima ponit plures animae potentias.</P> 456 potentia. Ergo multo magis anima.</p>
441 <P TITLE="I q. 77 a. 2 co."><A NAME="31611"><SPAN CLASS="ref">[31611] I&ordf; q. 77 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est ponere plures animae potentias. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod, sicut philosophus dicit in II de caelo, quae sunt in rebus infima, non possunt consequi perfectam bonitatem, sed aliquam imperfectam consequuntur paucis motibus; superiora vero his adipiscuntur perfectam bonitatem motibus multis; his autem superiora sunt quae adipiscuntur perfectam bonitatem motibus paucis; summa vero perfectio invenitur in his quae absque motu perfectam possident bonitatem. Sicut infime est ad sanitatem dispositus qui non potest perfectam consequi sanitatem, sed aliquam modicam consequitur paucis remediis; melius autem dispositus est qui potest perfectam consequi sanitatem, sed remediis multis; et adhuc melius, qui remediis paucis; optime autem, qui absque remedio perfectam sanitatem habet. Dicendum est ergo quod res quae sunt infra hominem, quaedam particularia bona consequuntur, et ideo quasdam paucas et determinatas operationes habent et virtutes. Homo autem potest consequi universalem et perfectam bonitatem, quia potest adipisci beatitudinem. Est tamen in ultimo gradu, secundum naturam, eorum quibus competit beatitudo, et ideo multis et diversis operationibus et virtutibus indiget anima humana. Angelis vero minor diversitas potentiarum competit. In Deo vero non est aliqua potentia vel actio, praeter eius essentiam. Est et alia ratio quare anima humana abundat diversitate potentiarum, videlicet quia est in confinio spiritualium et corporalium creaturarum, et ideo concurrunt in ipsa virtutes utrarumque creaturarum.</P> 457 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 3"><a name="31593"><span class=
442 <P TITLE="I q. 77 a. 2 ad 1"><A NAME="31612"><SPAN CLASS="ref">[31612] I&ordf; q. 77 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in hoc ipso magis ad similitudinem Dei accedit anima intellectiva quam creaturae inferiores, quod perfectam bonitatem consequi potest; licet per multa et diversa; in quo deficit a superioribus.</P> 458 "ref">[31593] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, forma
443 <P TITLE="I q. 77 a. 2 ad 2"><A NAME="31613"><SPAN CLASS="ref">[31613] I&ordf; q. 77 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod virtus unita est superior, si ad aequalia se extendat. Sed virtus multiplicata est superior, si plura ei subiiciantur.</P> 459 substantialis est simplicior quam accidentalis, cuius signum est,
444 <P TITLE="I q. 77 a. 2 ad 3"><A NAME="31614"><SPAN CLASS="ref">[31614] I&ordf; q. 77 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod unius rei est unum esse substantiale, sed possunt esse operationes plures. Et ideo est una essentia animae, sed potentiae plures.</P> 460 quod forma substantialis non intenditur vel remittitur, sed in
445 <BR> 461 indivisibili consistit. Forma autem accidentalis est ipsa sua
446 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 462 virtus. Ergo multo magis forma substantialis, quae est anima.</p>
447 <P TITLE="I q. 77 a. 3 arg. 1"><A NAME="31615"><SPAN CLASS="ref">[31615] I&ordf; q. 77 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod potentiae non distinguantur per actus et obiecta. Nihil enim determinatur ad speciem per illud quod posterius, vel extrinsecum est. Actus autem est posterior potentia; obiectum autem est extrinsecum. Ergo per ea potentiae non distinguuntur secundum speciem.</P> 463 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 4"><a name="31594"><span class=
448 <P TITLE="I q. 77 a. 3 arg. 2"><A NAME="31616"><SPAN CLASS="ref">[31616] I&ordf; q. 77 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, contraria sunt quae maxime differunt. Si igitur potentiae distinguerentur penes obiecta, sequeretur quod contrariorum non esset eadem potentia. Quod patet esse falsum fere in omnibus, nam potentia visiva eadem est albi et nigri, et gustus idem est dulcis et amari.</P> 464 "ref">[31594] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
449 <P TITLE="I q. 77 a. 3 arg. 3"><A NAME="31617"><SPAN CLASS="ref">[31617] I&ordf; q. 77 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, remota causa, removetur effectus. Si igitur potentiarum differentia esset ex differentia obiectorum, idem obiectum non pertineret ad diversas potentias. Quod patet esse falsum, nam idem est quod potentia cognoscitiva cognoscit, et appetitiva appetit.</P> 465 potentia sensitiva est qua sentimus, et potentia intellectiva qua
450 <P TITLE="I q. 77 a. 3 arg. 4"><A NAME="31618"><SPAN CLASS="ref">[31618] I&ordf; q. 77 a. 3 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, id quod per se est causa alicuius, in omnibus causat illud. Sed quaedam obiecta diversa, quae pertinent ad diversas potentias, pertinent etiam ad aliquam unam potentiam, sicut sonus et color pertinent ad visum et auditum, quae sunt diversae potentiae; et tamen pertinent ad unam potentiam sensus communis. Non ergo potentiae distinguuntur secundum differentiam obiectorum.</P> 466 intelligimus. Sed id quo primo sentimus et intelligimus est anima,
451 <P TITLE="I q. 77 a. 3 s. c."><A NAME="31619"><SPAN CLASS="ref">[31619] I&ordf; q. 77 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra, posteriora distinguuntur secundum priora. Sed philosophus dicit II de anima, quod <I>priores potentiis actus et operationes secundum rationem sunt</I>; et adhuc his priora sunt opposita, sive obiecta. Ergo potentiae distinguuntur secundum actus et obiecta.</P> 467 secundum philosophum, in II de anima. Ergo anima est suae
452 <P TITLE="I q. 77 a. 3 co."><A NAME="31620"><SPAN CLASS="ref">[31620] I&ordf; q. 77 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod potentia, secundum illud quod est potentia, ordinatur ad actum. Unde oportet rationem potentiae accipi ex actu ad quem ordinatur, et per consequens oportet quod ratio potentiae diversificetur, ut diversificatur ratio actus. Ratio autem actus diversificatur secundum diversam rationem obiecti. Omnis enim actio vel est potentiae activae, vel passivae. Obiectum autem comparatur ad actum potentiae passivae, sicut principium et causa movens, color enim inquantum movet visum, est principium visionis. Ad actum autem potentiae activae comparatur obiectum ut terminus et finis, sicut augmentativae virtutis obiectum est quantum perfectum, quod est finis augmenti. Ex his autem duobus actio speciem recipit, scilicet ex principio, vel ex fine seu termino, differt enim calefactio ab infrigidatione, secundum quod haec quidem a calido, scilicet activo, ad calidum; illa autem a frigido ad frigidum procedit. Unde necesse est quod potentiae diversificentur secundum actus et obiecta. Sed tamen considerandum est quod ea quae sunt per accidens, non diversificant speciem. Quia enim coloratum accidit animali, non diversificantur species animalis per differentiam coloris, sed per differentiam eius quod per se accidit animali, per differentiam scilicet animae sensitivae, quae quandoque invenitur cum ratione, quandoque sine ratione. Unde rationale et irrationale sunt differentiae divisivae animalis, diversas eius species constituentes. Sic igitur non quaecumque diversitas obiectorum diversificat potentias animae; sed differentia eius ad quod per se potentia respicit. Sicut sensus per se respicit passibilem qualitatem, quae per se dividitur in colorem, sonum et huiusmodi, et ideo alia potentia sensitiva est coloris, scilicet visus, et alia soni, scilicet auditus. Sed passibili qualitati, ut colorato accidit esse musicum vel grammaticum, vel magnum et parvum, aut hominem vel lapidem. Et ideo penes huiusmodi differentias potentiae animae non distinguuntur.</P> 468 potentiae.</p>
453 <P TITLE="I q. 77 a. 3 ad 1"><A NAME="31621"><SPAN CLASS="ref">[31621] I&ordf; q. 77 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod actus, licet sit posterior potentia in esse, est tamen prior in intentione et secundum rationem, sicut finis agente. Obiectum autem, licet sit extrinsecum, est tamen principium vel finis actionis. Principio autem et fini proportionantur ea quae sunt intrinseca rei.</P> 469 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 5"><a name="31595"><span class=
454 <P TITLE="I q. 77 a. 3 ad 2"><A NAME="31622"><SPAN CLASS="ref">[31622] I&ordf; q. 77 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, si potentia aliqua per se respiceret unum contrariorum sicut obiectum, oporteret quod contrarium ad aliam potentiam pertineret. Sed potentia animae non per se respicit propriam rationem contrarii, sed communem rationem utriusque contrariorum, sicut visus non respicit per se rationem albi, sed rationem coloris. Et hoc ideo, quia unum contrariorum est quodammodo ratio alterius, cum se habeant sicut perfectum et imperfectum.</P> 470 "ref">[31595] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, omne
455 <P TITLE="I q. 77 a. 3 ad 3"><A NAME="31623"><SPAN CLASS="ref">[31623] I&ordf; q. 77 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod nihil prohibet id quod est subiecto idem esse diversum secundum rationem. Et ideo potest ad diversas potentias animae pertinere.</P> 471 quod non est de essentia rei, est accidens. Si ergo potentia animae
456 <P TITLE="I q. 77 a. 3 ad 4"><A NAME="31624"><SPAN CLASS="ref">[31624] I&ordf; q. 77 a. 3 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod potentia superior per se respicit universaliorem rationem obiecti, quam potentia inferior, quia quanto potentia est superior, tanto ad plura se extendit. Et ideo multa conveniunt in una ratione obiecti, quam per se respicit superior potentia, quae tamen differunt secundum rationes quas per se respiciunt inferiores potentiae. Et inde est quod diversa obiecta pertinent ad diversas inferiores potentias, quae tamen uni superiori potentiae subduntur.</P> 472 est praeter essentiam eius, sequitur quod sit accidens. Quod est
457 <BR> 473 contra Augustinum, in IX de Trin., ubi dicit quod <i>praedicta non
458 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 474 sunt in anima sicut in subiecto, ut color aut figura in corpore,
459 <P TITLE="I q. 77 a. 4 arg. 1"><A NAME="31625"><SPAN CLASS="ref">[31625] I&ordf; q. 77 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod in potentiis animae non sit ordo. In his enim quae cadunt sub una divisione, non est prius et posterius, sed sunt naturaliter simul. Sed potentiae animae contra se invicem dividuntur. Ergo inter eas non est ordo.</P> 475 aut ulla alia qualitas aut quantitas, quidquid enim tale est, non
460 <P TITLE="I q. 77 a. 4 arg. 2"><A NAME="31626"><SPAN CLASS="ref">[31626] I&ordf; q. 77 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentiae animae comparantur ad obiecta, et ad ipsam animam. Sed ex parte animae, inter eas non est ordo, quia anima est una. Similiter etiam nec ex parte obiectorum, cum sint diversa et penitus disparata, ut patet de colore et sono. In potentiis ergo animae non est ordo.</P> 476 excedit subiectum in quo est; mens autem potest etiam alia amare et
461 <P TITLE="I q. 77 a. 4 arg. 3"><A NAME="31627"><SPAN CLASS="ref">[31627] I&ordf; q. 77 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in potentiis ordinatis hoc invenitur, quod operatio unius dependet ab operatione alterius. Sed actus unius potentiae animae non dependet ab actu alterius, potest enim visus exire in actum absque auditu, et e converso. Non ergo inter potentias animae est ordo.</P> 477 cognoscere</i>.</p>
462 <P TITLE="I q. 77 a. 4 s. c."><A NAME="31628"><SPAN CLASS="ref">[31628] I&ordf; q. 77 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in II de anima, comparat partes sive potentias animae figuris. Sed figurae habent ordinem ad invicem. Ergo et potentiae animae.</P> 478 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 6"><a name="31596"><span class=
463 <P TITLE="I q. 77 a. 4 co."><A NAME="31629"><SPAN CLASS="ref">[31629] I&ordf; q. 77 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, cum anima sit una, potentiae vero plures; ordine autem quodam ab uno in multitudinem procedatur; necesse est inter potentias animae ordinem esse. Triplex autem ordo inter eas attenditur. Quorum duo considerantur secundum dependentiam unius potentiae ab altera, tertius autem accipitur secundum ordinem obiectorum. Dependentia autem unius potentiae ab altera dupliciter accipi potest, uno modo, secundum naturae ordinem, prout perfecta sunt naturaliter imperfectis priora; alio modo, secundum ordinem generationis et temporis, prout ex imperfecto ad perfectum venitur. Secundum igitur primum potentiarum ordinem, potentiae intellectivae sunt priores potentiis sensitivis, unde dirigunt eas et imperant eis. Et similiter potentiae sensitivae hoc ordine sunt priores potentiis animae nutritivae. Secundum vero ordinem secundum, e converso se habet. Nam potentiae animae nutritivae sunt priores, in via generationis, potentiis animae sensitivae, unde ad earum actiones praeparant corpus. Et similiter est de potentiis sensitivis respectu intellectivarum. Secundum autem ordinem tertium, ordinantur quaedam vires sensitivae ad invicem, scilicet visus, auditus et olfactus. Nam visibile est prius naturaliter, quia est commune superioribus et inferioribus corporibus. Sonus autem audibilis fit in aere, qui est naturaliter prior commixtione elementorum, quam consequitur odor.</P> 479 "ref">[31596] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, forma
464 <P TITLE="I q. 77 a. 4 ad 1"><A NAME="31630"><SPAN CLASS="ref">[31630] I&ordf; q. 77 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod alicuius generis species se habent secundum prius et posterius, sicut numeri et figurae, quantum ad esse; licet simul esse dicantur inquantum suscipiunt communis generis praedicationem.</P> 480 simplex subiectum esse non potest. Anima autem est forma simplex,
465 <P TITLE="I q. 77 a. 4 ad 2"><A NAME="31631"><SPAN CLASS="ref">[31631] I&ordf; q. 77 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ordo iste potentiarum animae est et ex parte animae, quae secundum ordinem quendam habet aptitudinem ad diversos actus, licet sit una secundum essentiam; et ex parte obiectorum; et etiam ex parte actuum, ut dictum est.</P> 481 cum non sit composita ex materia et forma, ut supra dictum est. Non
466 <P TITLE="I q. 77 a. 4 ad 3"><A NAME="31632"><SPAN CLASS="ref">[31632] I&ordf; q. 77 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ratio illa procedit de illis potentiis in quibus attenditur ordo solum secundum tertium modum. Illae autem potentiae quae ordinantur secundum alios duos modos, ita se habent quod actus unius dependet ab altera.</P> 482 ergo potentia animae potest esse in ipsa sicut in subiecto.</p>
467 <BR> 483 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 7"><a name="31597"><span class=
468 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 484 "ref">[31597] I&ordf; q. 77 a. 1 arg. 7</span></a> Praeterea,
469 <P TITLE="I q. 77 a. 5 arg. 1"><A NAME="31633"><SPAN CLASS="ref">[31633] I&ordf; q. 77 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod omnes potentiae animae sint in anima sicut in subiecto. Sicut enim se habent potentiae corporis ad corpus, ita se habent potentiae animae ad animam. Sed corpus est subiectum corporalium potentiarum. Ergo anima est subiectum potentiarum animae.</P> 485 accidens non est principium substantialis differentiae. Sed
470 <P TITLE="I q. 77 a. 5 arg. 2"><A NAME="31634"><SPAN CLASS="ref">[31634] I&ordf; q. 77 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, operationes potentiarum animae attribuuntur corpori propter animam, quia, ut dicitur in II de anima, <I>anima est quo sentimus et intelligimus primum</I>. Sed propria principia operationum animae sunt potentiae. Ergo potentiae per prius sunt in anima.</P> 486 sensibile et rationale sunt substantiales differentiae, et sumuntur
471 <P TITLE="I q. 77 a. 5 arg. 3"><A NAME="31635"><SPAN CLASS="ref">[31635] I&ordf; q. 77 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., quod anima quaedam sentit non per corpus, immo sine corpore, ut est timor et huiusmodi; quaedam vero sentit per corpus. Sed si potentia sensitiva non esset in sola anima sicut in subiecto, nihil posset sine corpore sentire. Ergo anima est subiectum potentiae sensitivae; et pari ratione, omnium aliarum potentiarum.</P> 487 a sensu et ratione, quae sunt potentiae animae. Ergo potentiae
472 <P TITLE="I q. 77 a. 5 s. c."><A NAME="31636"><SPAN CLASS="ref">[31636] I&ordf; q. 77 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in libro de somno et vigilia quod <I>sentire non est proprium animae neque corporis, sed coniuncti</I>. Potentia ergo sensitiva est in coniuncto sicut in subiecto. Non ergo sola anima est subiectum omnium potentiarum suarum.</P> 488 animae non sunt accidentia. Et ita videtur quod potentia animae sit
473 <P TITLE="I q. 77 a. 5 co."><A NAME="31637"><SPAN CLASS="ref">[31637] I&ordf; q. 77 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod illud est subiectum operativae potentiae, quod est potens operari, omne enim accidens denominat proprium subiectum. Idem autem est quod potest operari, et quod operatur. Unde oportet quod eius sit potentia sicut subiecti, cuius est operatio; ut etiam philosophus dicit, in principio de somno et vigilia. Manifestum est autem ex supra dictis quod quaedam operationes sunt animae, quae exercentur sine organo corporali, ut intelligere et velle. Unde potentiae quae sunt harum operationum principia, sunt in anima sicut in subiecto. Quaedam vero operationes sunt animae, quae exercentur per organa corporalia; sicut visio per oculum, et auditus per aurem. Et simile est de omnibus aliis operationibus nutritivae et sensitivae partis. Et ideo potentiae quae sunt talium operationum principia, sunt in coniuncto sicut in subiecto, et non in anima sola.</P> 489 eius essentia.</p>
474 <P TITLE="I q. 77 a. 5 ad 1"><A NAME="31638"><SPAN CLASS="ref">[31638] I&ordf; q. 77 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod omnes potentiae dicuntur esse animae, non sicut subiecti, sed sicut principii, quia per animam coniunctum habet quod tales operationes operari possit.</P> 490 <p title="I q. 77 a. 1 s. c."><a name="31598"><span class=
475 <P TITLE="I q. 77 a. 5 ad 2"><A NAME="31639"><SPAN CLASS="ref">[31639] I&ordf; q. 77 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod omnes huiusmodi potentiae per prius sunt in anima quam in coniuncto, non sicut in subiecto, sed sicut in principio.</P> 491 "ref">[31598] I&ordf; q. 77 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
476 <P TITLE="I q. 77 a. 5 ad 3"><A NAME="31640"><SPAN CLASS="ref">[31640] I&ordf; q. 77 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod opinio Platonis fuit quod sentire est operatio animae propria, sicut et intelligere. In multis autem quae ad philosophiam pertinent, Augustinus utitur opinionibus Platonis, non asserendo, sed recitando. Tamen, quantum ad praesens pertinet, hoc quod dicitur anima quaedam sentire cum corpore et quaedam sine corpore, dupliciter potest intelligi. Uno modo, quod hoc quod dico cum corpore vel sine corpore, determinet actum sentiendi secundum quod exit a sentiente. Et sic nihil sentit sine corpore, quia actio sentiendi non potest procedere ab anima nisi per organum corporale. Alio modo potest intelligi ita quod praedicta determinent actum sentiendi ex parte obiecti quod sentitur. Et sic quaedam sentit cum corpore, idest in corpore existentia, sicut cum sentit vulnus vel aliquid huiusmodi, quaedam vero sentit sine corpore, idest non existentia in corpore, sed solum in apprehensione animae, sicut cum sentit se tristari vel gaudere de aliquo audito.</P> 492 quod Dionysius dicit, XI cap. Caelest. Hier., quod <i>caelestes
477 <BR> 493 spiritus dividuntur in essentiam, virtutem et operationem</i>.
478 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 494 Multo igitur magis in anima aliud est essentia, et aliud virtus
479 <P TITLE="I q. 77 a. 6 arg. 1"><A NAME="31641"><SPAN CLASS="ref">[31641] I&ordf; q. 77 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod potentiae animae non fluant ab eius essentia. Ab uno enim simplici non procedunt diversa. Essentia autem animae est una et simplex. Cum ergo potentiae animae sint multae et diversae, non possunt procedere ab eius essentia.</P> 495 sive potentia.</p>
480 <P TITLE="I q. 77 a. 6 arg. 2"><A NAME="31642"><SPAN CLASS="ref">[31642] I&ordf; q. 77 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud a quo aliud procedit, est causa eius. Sed essentia animae non potest dici causa potentiarum; ut patet discurrenti per singula causarum genera. Ergo potentiae animae non fluunt ab eius essentia.</P> 496 <p title="I q. 77 a. 1 co."><a name="31599"><span class=
481 <P TITLE="I q. 77 a. 6 arg. 3"><A NAME="31643"><SPAN CLASS="ref">[31643] I&ordf; q. 77 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, emanatio quendam motum nominat. Sed nihil movetur a seipso, ut probatur in VII libro Physic.; nisi forte ratione partis, sicut animal dicitur moveri a seipso, quia una pars eius est movens et alia mota. Neque etiam anima movetur, ut probatur in I de anima. Non ergo anima causat in se suas potentias.</P> 497 "ref">[31599] I&ordf; q. 77 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
482 <P TITLE="I q. 77 a. 6 s. c."><A NAME="31644"><SPAN CLASS="ref">[31644] I&ordf; q. 77 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra, potentiae animae sunt quaedam proprietates naturales ipsius. Sed subiectum est causa propriorum accidentium, unde et ponitur in definitione accidentis, ut patet in VII Metaphys. Ergo potentiae animae procedunt ab eius essentia sicut a causa.</P> 498 quod impossibile est dicere quod essentia animae sit eius potentia;
483 <P TITLE="I q. 77 a. 6 co."><A NAME="31645"><SPAN CLASS="ref">[31645] I&ordf; q. 77 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod forma substantialis et accidentalis partim conveniunt, et partim differunt. Conveniunt quidem in hoc, quod utraque est actus, et secundum utramque est aliquid quodammodo in actu. Differunt autem in duobus. Primo quidem, quia forma substantialis facit esse simpliciter, et eius subiectum est ens in potentia tantum. Forma autem accidentalis non facit esse simpliciter; sed esse tale, aut tantum, aut aliquo modo se habens, subiectum enim eius est ens in actu. Unde patet quod actualitas per prius invenitur in forma substantiali quam in eius subiecto, et quia primum est causa in quolibet genere, forma substantialis causat esse in actu in suo subiecto. Sed e converso, actualitas per prius invenitur in subiecto formae accidentalis, quam in forma accidentali, unde actualitas formae accidentalis causatur ab actualitate subiecti. Ita quod subiectum, inquantum est in potentia, est susceptivum formae accidentalis, inquantum autem est in actu, est eius productivum. Et hoc dico de proprio et per se accidente, nam respectu accidentis extranei, subiectum est susceptivum tantum; productivum vero talis accidentis est agens extrinsecum. Secundo autem differunt substantialis forma et accidentalis, quia, cum minus principale sit propter principalius, materia est propter formam substantialem; sed e converso, forma accidentalis est propter completionem subiecti. Manifestum est autem ex dictis quod potentiarum animae subiectum est vel ipsa anima sola, quae potest esse subiectum accidentis secundum quod habet aliquid potentialitatis, ut supra dictum est; vel compositum. Compositum autem est in actu per animam. Unde manifestum est quod omnes potentiae animae, sive subiectum earum sit anima sola, sive compositum, fluunt ab essentia animae sicut a principio, quia iam dictum est quod accidens causatur a subiecto secundum quod est actu, et recipitur in eo inquantum est in potentia.</P> 499 licet hoc quidam posuerint. Et hoc dupliciter ostenditur, quantum
484 <P TITLE="I q. 77 a. 6 ad 1"><A NAME="31646"><SPAN CLASS="ref">[31646] I&ordf; q. 77 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ab uno simplici possunt naturaliter multa procedere ordine quodam. Et iterum propter diversitatem recipientium. Sic igitur ab una essentia animae procedunt multae et diversae potentiae, tum propter ordinem potentiarum, tum etiam secundum diversitatem organorum corporalium.</P> 500 ad praesens. Primo quia, cum potentia et actus dividant ens et
485 <P TITLE="I q. 77 a. 6 ad 2"><A NAME="31647"><SPAN CLASS="ref">[31647] I&ordf; q. 77 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod subiectum est causa proprii accidentis et finalis, et quodammodo activa; et etiam ut materialis, inquantum est susceptivum accidentis. Et ex hoc potest accipi quod essentia animae est causa omnium potentiarum sicut finis et sicut principium activum; quarundam autem sicut susceptivum.</P> 501 quodlibet genus entis, oportet quod ad idem genus referatur
486 <P TITLE="I q. 77 a. 6 ad 3"><A NAME="31648"><SPAN CLASS="ref">[31648] I&ordf; q. 77 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod emanatio propriorum accidentium a subiecto non est per aliquam transmutationem; sed per aliquam naturalem resultationem, sicut ex uno naturaliter aliud resultat, ut ex luce color.</P> 502 potentia et actus. Et ideo, si actus non est in genere substantiae,
487 <BR> 503 potentia quae dicitur ad illum actum, non potest esse in genere
488 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 504 substantiae. Operatio autem animae non est in genere substantiae;
489 <P TITLE="I q. 77 a. 7 arg. 1"><A NAME="31649"><SPAN CLASS="ref">[31649] I&ordf; q. 77 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod una potentia animae non oriatur ab alia. Eorum enim quae simul esse incipiunt, unum non oritur ab alio. Sed omnes potentiae animae sunt simul animae concreatae. Ergo una earum ab alia non oritur.</P> 505 sed in solo Deo, cuius operatio est eius substantia. Unde Dei
490 <P TITLE="I q. 77 a. 7 arg. 2"><A NAME="31650"><SPAN CLASS="ref">[31650] I&ordf; q. 77 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentia animae oritur ab anima sicut accidens a subiecto. Sed una potentia animae non potest esse subiectum alterius, quia accidentis non est accidens. Ergo una potentia non oritur ab alia.</P> 506 potentia, quae est operationis principium, est ipsa Dei essentia.
491 <P TITLE="I q. 77 a. 7 arg. 3"><A NAME="31651"><SPAN CLASS="ref">[31651] I&ordf; q. 77 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, oppositum non oritur a suo opposito, sed unumquodque oritur ex simili secundum speciem. Potentiae autem animae ex opposito dividuntur, sicut diversae species. Ergo una earum non procedit ab alia.</P> 507 Quod non potest esse verum neque in anima, neque in aliqua
492 <P TITLE="I q. 77 a. 7 s. c."><A NAME="31652"><SPAN CLASS="ref">[31652] I&ordf; q. 77 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra, potentiae cognoscuntur per actus. Sed actus unius potentiae causatur ab alio; sicut actus phantasiae ab actu sensus. Ergo una potentia animae causatur ab alia.</P> 508 creatura; ut supra etiam de Angelo dictum est. Secundo, hoc etiam
493 <P TITLE="I q. 77 a. 7 co."><A NAME="31653"><SPAN CLASS="ref">[31653] I&ordf; q. 77 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod in his quae secundum ordinem naturalem procedunt ab uno, sicut primum est causa omnium, ita quod est primo propinquius, est quodammodo causa eorum quae sunt magis remota. Ostensum est autem supra quod inter potentias animae est multiplex ordo. Et ideo una potentia animae ab essentia animae procedit mediante alia. Sed quia essentia animae comparatur ad potentias et sicut principium activum et finale, et sicut principium susceptivum, vel seorsum per se vel simul cum corpore; agens autem et finis est perfectius, susceptivum autem principium, inquantum huiusmodi, est minus perfectum, consequens est quod potentiae animae quae sunt priores secundum ordinem perfectionis et naturae, sint principia aliarum per modum finis et activi principii. Videmus enim quod sensus est propter intellectum, et non e converso. Sensus etiam est quaedam deficiens participatio intellectus, unde secundum naturalem originem quodammodo est ab intellectu, sicut imperfectum a perfecto. Sed secundum viam susceptivi principii, e converso potentiae imperfectiores inveniuntur principia respectu aliarum, sicut anima, secundum quod habet potentiam sensitivam, consideratur sicut subiectum et materiale quoddam respectu intellectus. Et propter hoc, imperfectiores potentiae sunt priores in via generationis, prius enim animal generatur quam homo.</P> 509 impossibile apparet in anima. Nam anima secundum suam essentiam est
494 <P TITLE="I q. 77 a. 7 ad 1"><A NAME="31654"><SPAN CLASS="ref">[31654] I&ordf; q. 77 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut potentia animae ab essentia fluit, non per transmutationem, sed per naturalem quandam resultationem, et est simul cum anima; ita est etiam de una potentia respectu alterius.</P> 510 actus. Si ergo ipsa essentia animae esset immediatum operationis
495 <P TITLE="I q. 77 a. 7 ad 2"><A NAME="31655"><SPAN CLASS="ref">[31655] I&ordf; q. 77 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod accidens per se non potest esse subiectum accidentis; sed unum accidens per prius recipitur in substantia quam aliud, sicut quantitas quam qualitas. Et hoc modo unum accidens dicitur esse subiectum alterius, ut superficies coloris, inquantum substantia uno accidente mediante recipit aliud. Et similiter potest dici de potentiis animae.</P> 511 principium, semper habens animam actu haberet opera vitae; sicut
496 <P TITLE="I q. 77 a. 7 ad 3"><A NAME="31656"><SPAN CLASS="ref">[31656] I&ordf; q. 77 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod potentiae animae opponuntur ad invicem oppositione perfecti et imperfecti; sicut etiam species numerorum et figurarum. Haec autem oppositio non impedit originem unius ab alio, quia imperfecta naturaliter a perfectis procedunt.</P> 512 semper habens animam actu est vivum. Non enim, inquantum est forma,
497 <BR> 513 est actus ordinatus ad ulteriorem actum, sed est ultimus terminus
498 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 514 generationis. Unde quod sit in potentia adhuc ad alium actum, hoc
499 <P TITLE="I q. 77 a. 8 arg. 1"><A NAME="31657"><SPAN CLASS="ref">[31657] I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod omnes potentiae animae remaneant in anima a corpore separata. Dicitur enim in libro de spiritu et anima, quod <I>anima recedit a corpore, secum trahens sensum et imaginationem, rationem et intellectum et intelligentiam, concupiscibilitatem et irascibilitatem</I>.</P> 515 non competit ei secundum suam essentiam, inquantum est forma; sed
500 <P TITLE="I q. 77 a. 8 arg. 2"><A NAME="31658"><SPAN CLASS="ref">[31658] I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentiae animae sunt eius naturales proprietates. Sed proprium semper inest, et nunquam separatur ab eo cuius est proprium. Ergo potentiae animae sunt in ea etiam post mortem.</P> 516 secundum suam potentiam. Et sic ipsa anima, secundum quod subest
501 <P TITLE="I q. 77 a. 8 arg. 3"><A NAME="31659"><SPAN CLASS="ref">[31659] I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, potentiae animae, etiam sensitivae, non debilitantur debilitato corpore, quia, ut dicitur in I de anima, <I>si senex accipiat oculum iuvenis, videbit utique sicut et iuvenis</I>. Sed debilitas est via ad corruptionem. Ergo potentiae animae non corrumpuntur corrupto corpore, sed manent in anima separata.</P> 517 suae potentiae, dicitur actus primus, ordinatus ad actum secundum.
502 <P TITLE="I q. 77 a. 8 arg. 4"><A NAME="31660"><SPAN CLASS="ref">[31660] I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, memoria est potentia animae sensitivae, ut philosophus probat. Sed memoria manet in anima separata, dicitur enim, Luc. XVI, diviti epuloni in Inferno secundum animam existenti, <I>recordare quia recepisti bona in vita tua</I>. Ergo memoria manet in anima separata; et per consequens aliae potentiae sensitivae partis.</P> 518 Invenitur autem habens animam non semper esse in actu operum vitae.
503 <P TITLE="I q. 77 a. 8 arg. 5"><A NAME="31661"><SPAN CLASS="ref">[31661] I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, gaudium et tristitia sunt in concupiscibili, quae est potentia sensitivae partis. Manifestum est autem animas separatas tristari et gaudere de praemiis vel poenis quas habent. Ergo vis concupiscibilis manet in anima separata.</P> 519 Unde etiam in definitione animae dicitur quod est actus corporis
504 <P TITLE="I q. 77 a. 8 arg. 6"><A NAME="31662"><SPAN CLASS="ref">[31662] I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., quod sicut anima, cum corpus iacet sine sensu nondum penitus mortuum, videt quaedam secundum imaginariam visionem; ita cum fuerit a corpore penitus separata per mortem. Sed imaginatio est potentia sensitivae partis. Ergo potentia sensitivae partis manet in anima separata; et per consequens omnes aliae potentiae.</P> 520 potentia vitam habentis, quae tamen potentia non abiicit animam.
505 <P TITLE="I q. 77 a. 8 s. c."><A NAME="31663"><SPAN CLASS="ref">[31663] I&ordf; q. 77 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., <I>ex duabus tantum substantiis constat homo, anima cum ratione sua, et carne cum sensibus suis</I>. Ergo, defuncta carne, potentiae sensitivae non manent.</P> 521 Relinquitur ergo quod essentia animae non est eius potentia. Nihil
506 <P TITLE="I q. 77 a. 8 co."><A NAME="31664"><SPAN CLASS="ref">[31664] I&ordf; q. 77 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, omnes potentiae animae comparantur ad animam solam sicut ad principium. Sed quaedam potentiae comparantur ad animam solam sicut ad subiectum, ut intellectus et voluntas. Et huiusmodi potentiae necesse est quod maneant in anima, corpore destructo. Quaedam vero potentiae sunt in coniuncto sicut in subiecto, sicut omnes potentiae sensitivae partis et nutritivae. Destructo autem subiecto, non potest accidens remanere. Unde, corrupto coniuncto, non manent huiusmodi potentiae actu; sed virtute tantum manent in anima, sicut in principio vel radice. Et sic falsum est, quod quidam dicunt huiusmodi potentias in anima remanere etiam corpore corrupto. Et multo falsius, quod dicunt etiam actus harum potentiarum remanere in anima separata, quia talium potentiarum nulla est actio nisi per organum corporeum.</P> 522 enim est in potentia secundum actum, inquantum est actus.</p>
507 <P TITLE="I q. 77 a. 8 ad 1"><A NAME="31665"><SPAN CLASS="ref">[31665] I&ordf; q. 77 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod liber ille auctoritatem non habet. Unde quod ibi scriptum est, eadem facilitate contemnitur, qua dicitur. Tamen potest dici quod trahit secum anima huiusmodi potentias, non actu, sed virtute.</P> 523 <p title="I q. 77 a. 1 ad 1"><a name="31600"><span class=
508 <P TITLE="I q. 77 a. 8 ad 2"><A NAME="31666"><SPAN CLASS="ref">[31666] I&ordf; q. 77 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod huiusmodi potentiae quas dicimus actu in anima separata non manere, non sunt proprietates solius animae, sed coniuncti.</P> 524 "ref">[31600] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
509 <P TITLE="I q. 77 a. 8 ad 3"><A NAME="31667"><SPAN CLASS="ref">[31667] I&ordf; q. 77 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod dicuntur non debilitari huiusmodi potentiae debilitato corpore, quia anima manet immutabilis, quae est virtuale principium huiusmodi potentiarum.</P> 525 dicendum quod Augustinus loquitur de mente secundum quod noscit se
510 <P TITLE="I q. 77 a. 8 ad 4"><A NAME="31668"><SPAN CLASS="ref">[31668] I&ordf; q. 77 a. 8 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod illa recordatio accipitur eo modo quo Augustinus ponit memoriam in mente; non eo modo quo ponitur pars animae sensitivae.</P> 526 et amat se. Sic ergo notitia et amor, inquantum referuntur ad ipsam
511 <P TITLE="I q. 77 a. 8 ad 5"><A NAME="31669"><SPAN CLASS="ref">[31669] I&ordf; q. 77 a. 8 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod tristitia et gaudium sunt in anima separata, non secundum appetitum sensitivum, sed secundum appetitum intellectivum; sicut etiam in Angelis.</P> 527 ut cognitam et amatam, substantialiter vel essentialiter sunt in
512 <P TITLE="I q. 77 a. 8 ad 6"><A NAME="31670"><SPAN CLASS="ref">[31670] I&ordf; q. 77 a. 8 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod Augustinus loquitur ibi inquirendo, non asserendo. Unde quaedam ibi dicta retractat.</P> 528 anima, quia ipsa substantia vel essentia animae cognoscitur et
513 <BR> 529 amatur. Et similiter intelligendum est quod alibi dicit, quod sunt
514 <DIV CLASS="D">Quaestio 78</DIV> 530 una vita, una mens, una essentia. Vel, sicut quidam dicunt, haec
515 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 531 locutio verificatur secundum modum quo totum potestativum
516 <P TITLE="I q. 78 pr."><A NAME="31671"><SPAN CLASS="ref">[31671] I&ordf; q. 78 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de potentiis animae in speciali. Ad considerationem autem theologi pertinet inquirere specialiter solum de potentiis intellectivis et appetitivis, in quibus virtutes inveniuntur. Sed quia cognitio harum potentiarum quodammodo dependet ex aliis, ideo nostra consideratio de potentiis animae in speciali erit tripartita, primo namque considerandum est de his quae sunt praeambula ad intellectum; secundo, de potentiis intellectivis; tertio, de potentiis appetitivis. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, de generibus potentiarum animae. Secundo, de speciebus vegetativae partis. Tertio, de sensibus exterioribus. Quarto, de sensibus interioribus.</P> 532 praedicatur de suis partibus, quod medium est inter totum
517 <BR> 533 universale et totum integrale. Totum enim universale adest cuilibet
518 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 534 parti secundum totam suam essentiam et virtutem, ut animal homini
519 <P TITLE="I q. 78 a. 1 arg. 1"><A NAME="31672"><SPAN CLASS="ref">[31672] I&ordf; q. 78 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod non sint quinque genera potentiarum animae distinguenda, scilicet vegetativum, sensitivum, appetitivum, motivum secundum locum, et intellectivum. Potentiae enim animae dicuntur partes ipsius. Sed tantum tres partes animae communiter ab omnibus assignantur, scilicet anima vegetabilis, anima sensibilis, et anima rationalis. Ergo tantum tria sunt genera potentiarum animae, et non quinque.</P> 535 et equo, et ideo proprie de singulis partibus praedicatur. Totum
520 <P TITLE="I q. 78 a. 1 arg. 2"><A NAME="31673"><SPAN CLASS="ref">[31673] I&ordf; q. 78 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentiae animae sunt principia operum vitae. Sed quatuor modis dicitur aliquid vivere. Dicit enim philosophus, in II de anima, <I>multipliciter ipso vivere dicto, etsi unum aliquod horum insit solum, aliquid dicimus vivere; ut intellectus, et sensus, motus et status secundum locum, adhuc autem motus secundum alimentum, et decrementum et augmentum</I>. Ergo tantum quatuor sunt genera potentiarum animae, appetitivo excluso.</P> 536 vero integrale non est in qualibet parte, neque secundum totam
521 <P TITLE="I q. 78 a. 1 arg. 3"><A NAME="31674"><SPAN CLASS="ref">[31674] I&ordf; q. 78 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ad illud quod est commune omnibus potentiis, non debet deputari aliquod speciale animae genus. Sed appetere convenit cuilibet potentiae animae. Visus enim appetit visibile conveniens, unde dicitur Eccli. XL, <I>gratiam et speciem desiderabit oculus, et super hoc virides sationes</I>. Et eadem ratione, quaelibet alia potentia desiderat obiectum sibi conveniens. Ergo non debet poni appetitivum unum speciale genus potentiarum animae.</P> 537 essentiam, neque secundum totam virtutem. Et ideo nullo modo de
522 <P TITLE="I q. 78 a. 1 arg. 4"><A NAME="31675"><SPAN CLASS="ref">[31675] I&ordf; q. 78 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, principium movens in animalibus est sensus, aut intellectus, aut appetitus, ut dicitur in III de anima. Non ergo motivum debet poni speciale genus animae praeter praedicta.</P> 538 singulis partibus praedicatur; sed aliquo modo, licet improprie,
523 <P TITLE="I q. 78 a. 1 s. c."><A NAME="31676"><SPAN CLASS="ref">[31676] I&ordf; q. 78 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in II de anima, <I>potentias autem dicimus vegetativum sensitivum, appetitivum, motivum secundum locum, et intellectivum</I>.</P> 539 praedicatur de omnibus simul, ut si dicamus quod paries, tectum et
524 <P TITLE="I q. 78 a. 1 co."><A NAME="31677"><SPAN CLASS="ref">[31677] I&ordf; q. 78 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod quinque sunt genera potentiarum animae, quae numerata sunt. Tres vero dicuntur animae. Quatuor vero dicuntur modi vivendi. Et huius diversitatis ratio est, quia diversae animae distinguuntur secundum quod diversimode operatio animae supergreditur operationem naturae corporalis, tota enim natura corporalis subiacet animae, et comparatur ad ipsam sicut materia et instrumentum. Est ergo quaedam operatio animae, quae intantum excedit naturam corpoream, quod neque etiam exercetur per organum corporale. Et talis est operatio animae rationalis. Est autem alia operatio animae infra istam, quae quidem fit per organum corporale, non tamen per aliquam corpoream qualitatem. Et talis est operatio animae sensibilis, quia etsi calidum et frigidum, et humidum et siccum, et aliae huiusmodi qualitates corporeae requirantur ad operationem sensus; non tamen ita quod mediante virtute talium qualitatum operatio animae sensibilis procedat; sed requiruntur solum ad debitam dispositionem organi. Infima autem operationum animae est, quae fit per organum corporeum, et virtute corporeae qualitatis. Supergreditur tamen operationem naturae corporeae, quia motiones corporum sunt ab exteriori principio, huiusmodi autem operationes sunt a principio intrinseco; hoc enim commune est omnibus operationibus animae; omne enim animatum aliquo modo movet seipsum. Et talis est operatio animae vegetabilis, digestio enim, et ea quae consequuntur, fit instrumentaliter per actionem caloris, ut dicitur in II de anima. Genera vero potentiarum animae distinguuntur secundum obiecta. Quanto enim potentia est altior, tanto respicit universalius obiectum, ut supra dictum est. Obiectum autem operationis animae in triplici ordine potest considerari. Alicuius enim potentiae animae obiectum est solum corpus animae unitum. Et hoc genus potentiarum animae dicitur vegetativum, non enim vegetativa potentia agit nisi in corpus cui anima unitur. Est autem aliud genus potentiarum animae, quod respicit universalius obiectum, scilicet omne corpus sensibile; et non solum corpus animae unitum. Est autem aliud genus potentiarum animae, quod respicit adhuc universalius obiectum, scilicet non solum corpus sensibile, sed universaliter omne ens. Ex quo patet quod ista duo secunda genera potentiarum animae habent operationem non solum respectu rei coniunctae, sed etiam respectu rei extrinsecae. Cum autem operans oporteat aliquo modo coniungi suo obiecto circa quod operatur, necesse est extrinsecam rem, quae est obiectum operationis animae, secundum duplicem rationem ad animam comparari. Uno modo, secundum quod nata est animae coniungi et in anima esse per suam similitudinem. Et quantum ad hoc, sunt duo genera potentiarum, scilicet sensitivum, respectu obiecti minus communis, quod est corpus sensibile; et intellectivum, respectu obiecti communissimi, quod est ens universale. Alio vero modo, secundum quod ipsa anima inclinatur et tendit in rem exteriorem. Et secundum hanc etiam comparationem, sunt duo genera potentiarum animae, unum quidem, scilicet appetitivum, secundum quod anima comparatur ad rem extrinsecam ut ad finem, qui est primum in intentione; aliud autem motivum secundum locum, prout anima comparatur ad rem exteriorem sicut ad terminum operationis et motus; ad consequendum enim aliquod desideratum et intentum, omne animal movetur. Modi vero vivendi distinguuntur secundum gradus viventium. Quaedam enim viventia sunt, in quibus est tantum vegetativum, sicut in plantis. Quaedam vero, in quibus cum vegetativo est etiam sensitivum, non tamen motivum secundum locum; sicut sunt immobilia animalia, ut conchilia. Quaedam vero sunt, quae supra hoc habent motivum secundum locum; ut perfecta animalia, quae multis indigent ad suam vitam, et ideo indigent motu, ut vitae necessaria procul posita quaerere possint. Quaedam vero viventia sunt, in quibus cum his est intellectivum, scilicet in hominibus. Appetitivum autem non constituit aliquem gradum viventium, quia in quibuscumque est sensus, est etiam appetitus, ut dicitur in II libro de anima.</P> 540 fundamentum sunt domus. Totum vero potentiale adest singulis
525 <P TITLE="I q. 78 a. 1 ad 1"><A NAME="31678"><SPAN CLASS="ref">[31678] I&ordf; q. 78 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Et per hoc solvuntur duo prima obiecta.</P> 541 partibus secundum totam suam essentiam, sed non secundum totam
526 <P TITLE="I q. 78 a. 1 ad 3"><A NAME="31679"><SPAN CLASS="ref">[31679] I&ordf; q. 78 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod appetitus naturalis est inclinatio cuiuslibet rei in aliquid, ex natura sua, unde naturali appetitu quaelibet potentia desiderat sibi conveniens. Sed appetitus animalis consequitur formam apprehensam. Et ad huiusmodi appetitum requiritur specialis animae potentia, et non sufficit sola apprehensio. Res enim appetitur prout est in sua natura, non est autem secundum suam naturam in virtute apprehensiva, sed secundum suam similitudinem. Unde patet quod visus appetit naturaliter visibile solum ad suum actum, scilicet ad videndum, animal autem appetit rem visam per vim appetitivam, non solum ad videndum, sed etiam ad alios usus. Si autem non indigeret anima rebus perceptis a sensu, nisi propter actiones sensuum, scilicet ut eas sentiret; non oporteret appetitivum ponere speciale genus inter potentias animae, quia sufficeret appetitus naturalis potentiarum.</P> 542 virtutem. Et ideo quodammodo potest praedicari de qualibet parte;
527 <P TITLE="I q. 78 a. 1 ad 4"><A NAME="31680"><SPAN CLASS="ref">[31680] I&ordf; q. 78 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, quamvis sensus et appetitus sint principia moventia in animalibus perfectis, non tamen sensus et appetitus, inquantum huiusmodi, sufficiunt ad movendum, nisi superadderetur eis aliqua virtus, nam in immobilibus animalibus est sensus et appetitus, non tamen habent vim motivam. Haec autem vis motiva non solum est in appetitu et sensu ut imperante motum; sed etiam est in ipsis partibus corporis, ut sint habilia ad obediendum appetitui animae moventis. Cuius signum est, quod quando membra removentur a sua dispositione naturali, non obediunt appetitui ad motum.</P> 543 sed non ita proprie sicut totum universale. Et per hunc modum
528 <BR> 544 Augustinus dicit quod memoria, intelligentia et voluntas sunt una
529 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 545 animae essentia.</p>
530 <P TITLE="I q. 78 a. 2 arg. 1"><A NAME="31681"><SPAN CLASS="ref">[31681] I&ordf; q. 78 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter partes vegetativae assignentur, scilicet nutritivum, augmentativum, et generativum. Huiusmodi enim vires dicuntur naturales. Sed potentiae animae sunt supra vires naturales. Ergo huiusmodi vires non debent poni potentiae animae.</P> 546 <p title="I q. 77 a. 1 ad 2"><a name="31601"><span class=
531 <P TITLE="I q. 78 a. 2 arg. 2"><A NAME="31682"><SPAN CLASS="ref">[31682] I&ordf; q. 78 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ad id quod est commune viventibus et non viventibus, non debet aliqua potentia animae deputari. Sed generatio est communis omnibus generabilibus et corruptibilibus, tam viventibus quam non viventibus. Ergo vis generativa non debet poni potentia animae.</P> 547 "ref">[31601] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
532 <P TITLE="I q. 78 a. 2 arg. 3"><A NAME="31683"><SPAN CLASS="ref">[31683] I&ordf; q. 78 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, anima potentior est quam natura corporea. Sed natura corporea eadem virtute activa dat speciem et debitam quantitatem. Ergo multo magis anima. Non est ergo alia potentia animae augmentativa a generativa.</P> 548 dicendum quod actus ad quem est in potentia materia prima, est
533 <P TITLE="I q. 78 a. 2 arg. 4"><A NAME="31684"><SPAN CLASS="ref">[31684] I&ordf; q. 78 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, unaquaeque res conservatur in esse per id per quod esse habet. Sed potentia generativa est per quam acquiritur esse viventis. Ergo per eandem res viva conservatur. Sed ad conservationem rei viventis ordinatur vis nutritiva, ut dicitur in II de anima, est enim potentia potens salvare suscipiens ipsam. Non debet ergo distingui nutritiva potentia a generativa.</P> 549 substantialis forma. Et ideo potentia materiae non est aliud quam
534 <P TITLE="I q. 78 a. 2 s. c."><A NAME="31685"><SPAN CLASS="ref">[31685] I&ordf; q. 78 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in II de anima, quod opera huius animae sunt generare, et alimento uti, et iterum augmentum facere.</P> 550 eius essentia.</p>
535 <P TITLE="I q. 78 a. 2 co."><A NAME="31686"><SPAN CLASS="ref">[31686] I&ordf; q. 78 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod tres sunt potentiae vegetativae partis. Vegetativum enim, ut dictum est, habet pro obiecto ipsum corpus vivens per animam, ad quod quidem corpus triplex animae operatio est necessaria. Una quidem, per quam esse acquirat, et ad hoc ordinatur potentia generativa. Alia vero, per quam corpus vivum acquirit debitam quantitatem, et ad hoc ordinatur vis augmentativa. Alia vero, per quam corpus viventis salvatur et in esse, et in quantitate debita, et ad hoc ordinatur vis nutritiva. Est tamen quaedam differentia attendenda inter has potentias. Nam nutritiva et augmentativa habent suum effectum in eo in quo sunt, quia ipsum corpus unitum animae augetur et conservatur per vim augmentativam et nutritivam in eadem anima existentem. Sed vis generativa habet effectum suum, non in eodem corpore, sed in alio, quia nihil est generativum sui ipsius. Et ideo vis generativa quodammodo appropinquat ad dignitatem animae sensitivae, quae habet operationem in res exteriores, licet excellentiori modo et universaliori, supremum enim inferioris naturae attingit id quod est infimum superioris, ut patet per Dionysium, in VII cap. de Div. Nom. Et ideo inter istas tres potentias finalior et principalior et perfectior est generativa, ut dicitur in II de anima, est enim rei iam perfectae facere alteram qualis ipsa est. Generativae autem deserviunt et augmentativa et nutritiva, augmentativae vero nutritiva.</P> 551 <p title="I q. 77 a. 1 ad 3"><a name="31602"><span class=
536 <P TITLE="I q. 78 a. 2 ad 1"><A NAME="31687"><SPAN CLASS="ref">[31687] I&ordf; q. 78 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod huiusmodi vires dicuntur naturales, tum quia habent effectum similem naturae, quae etiam dat esse et quantitatem et conservationem (licet hae vires habeant hoc altiori modo), tum quia hae vires exercent suas actiones instrumentaliter per qualitates activas et passivas, quae sunt naturalium actionum principia.</P> 552 "ref">[31602] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
537 <P TITLE="I q. 78 a. 2 ad 2"><A NAME="31688"><SPAN CLASS="ref">[31688] I&ordf; q. 78 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod generatio in rebus inanimatis est totaliter ab extrinseco. Sed generatio viventium est quodam altiori modo, per aliquid ipsius viventis, quod est semen, in quo est aliquod principium corporis formativum. Et ideo oportet esse aliquam potentiam rei viventis, per quam semen huiusmodi praeparetur, et haec est vis generativa.</P> 553 dicendum quod actio est compositi, sicut et esse, existentis enim
538 <P TITLE="I q. 78 a. 2 ad 3"><A NAME="31689"><SPAN CLASS="ref">[31689] I&ordf; q. 78 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, quia generatio viventium est ex aliquo semine, oportet quod in principio animal generetur parvae quantitatis. Et propter hoc necesse est quod habeat potentiam animae, per quam ad debitam quantitatem perducatur. Sed corpus inanimatum generatur ex materia determinata ab agente extrinseco, et ideo simul recipit speciem et quantitatem secundum materiae conditionem.</P> 554 est agere. Compositum autem per formam substantialem habet esse
539 <P TITLE="I q. 78 a. 2 ad 4"><A NAME="31690"><SPAN CLASS="ref">[31690] I&ordf; q. 78 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, sicut iam dictum est, operatio vegetativi principii completur mediante calore, cuius est humidum consumere. Et ideo, ad restaurationem humidi deperditi, necesse est habere potentiam nutritivam, per quam alimentum convertatur in substantiam corporis. Quod etiam est necessarium ad actum virtutis augmentativae et generativae.</P> 555 substantialiter; per virtutem autem quae consequitur formam
540 <BR> 556 substantialem, operatur. Unde sic se habet forma accidentalis
541 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 557 activa ad formam substantialem agentis (ut calor ad formam ignis),
542 <P TITLE="I q. 78 a. 3 arg. 1"><A NAME="31691"><SPAN CLASS="ref">[31691] I&ordf; q. 78 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguantur quinque sensus exteriores. Sensus enim est cognoscitivus accidentium. Sunt autem multa genera accidentium. Cum ergo potentiae distinguantur per obiecta, videtur quod sensus multiplicentur secundum numerum qui est in generibus accidentium.</P> 558 sicut se habet potentia animae ad animam.</p>
543 <P TITLE="I q. 78 a. 3 arg. 2"><A NAME="31692"><SPAN CLASS="ref">[31692] I&ordf; q. 78 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, magnitudo et figura, et alia quae dicuntur sensibilia communia, non sunt sensibilia per accidens, sed contra ea dividuntur in II de anima. Diversitas autem per se obiectorum diversificat potentias. Cum ergo plus differant magnitudo et figura a colore quam sonus; videtur quod multo magis debeat esse alia potentia sensitiva cognoscitiva magnitudinis aut figurae, quam coloris et soni.</P> 559 <p title="I q. 77 a. 1 ad 4"><a name="31603"><span class=
544 <P TITLE="I q. 78 a. 3 arg. 3"><A NAME="31693"><SPAN CLASS="ref">[31693] I&ordf; q. 78 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, unus sensus est unius contrarietatis; sicut visus albi et nigri. Sed tactus est cognoscitivus plurium contrarietatum, scilicet calidi et frigidi, humidi et sicci, et huiusmodi. Ergo non est sensus unus, sed plures. Ergo plures sensus sunt quam quinque.</P> 560 "ref">[31603] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
545 <P TITLE="I q. 78 a. 3 arg. 4"><A NAME="31694"><SPAN CLASS="ref">[31694] I&ordf; q. 78 a. 3 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, species non dividitur contra genus. Sed gustus est tactus quidam. Ergo non debet poni alter sensus praeter tactum.</P> 561 dicendum quod hoc ipsum quod forma accidentalis est actionis
546 <P TITLE="I q. 78 a. 3 s. c."><A NAME="31695"><SPAN CLASS="ref">[31695] I&ordf; q. 78 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod <I>non est alter sensus praeter quinque</I>.</P> 562 principium, habet a forma substantiali. Et ideo forma substantialis
547 <P TITLE="I q. 78 a. 3 co."><A NAME="31696"><SPAN CLASS="ref">[31696] I&ordf; q. 78 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod rationem distinctionis et numeri sensuum exteriorum quidam accipere voluerunt ex parte organorum, in quibus aliquod elementorum dominatur, vel aqua, vel aer, vel aliquid huiusmodi. Quidam autem ex parte medii, quod est vel coniunctum, vel extrinsecum; et hoc vel aer, vel aqua, vel aliquid huiusmodi. Quidam autem ex diversa natura sensibilium qualitatum, secundum quod est qualitas simplicis corporis, vel sequens complexionem. Sed nihil istorum conveniens est. Non enim potentiae sunt propter organa, sed organa propter potentias, unde non propter hoc sunt diversae potentiae, quia sunt diversa organa; sed ideo natura instituit diversitatem in organis, ut congruerent diversitati potentiarum. Et similiter diversa media diversis sensibus attribuit, secundum quod erat conveniens ad actus potentiarum. Naturas autem sensibilium qualitatum cognoscere non est sensus, sed intellectus. Accipienda est ergo ratio numeri et distinctionis exteriorum sensuum, secundum illud quod proprie et per se ad sensum pertinet. Est autem sensus quaedam potentia passiva, quae nata est immutari ab exteriori sensibili. Exterius ergo immutativum est quod per se a sensu percipitur, et secundum cuius diversitatem sensitivae potentiae distinguuntur. Est autem duplex immutatio, una naturalis, et alia spiritualis. Naturalis quidem, secundum quod forma immutantis recipitur in immutato secundum esse naturale, sicut calor in calefacto. Spiritualis autem, secundum quod forma immutantis recipitur in immutato secundum esse spirituale; ut forma coloris in pupilla, quae non fit per hoc colorata. Ad operationem autem sensus requiritur immutatio spiritualis, per quam intentio formae sensibilis fiat in organo sensus. Alioquin, si sola immutatio naturalis sufficeret ad sentiendum, omnia corpora naturalia sentirent dum alterantur. Sed in quibusdam sensibus invenitur immutatio spiritualis tantum, sicut in visu. In quibusdam autem, cum immutatione spirituali, etiam naturalis; vel ex parte obiecti tantum, vel etiam ex parte organi. Ex parte autem obiecti, invenitur transmutatio naturalis, secundum locum quidem, in sono, qui est obiectum auditus, nam sonus ex percussione causatur et aeris commotione. Secundum alterationem vero, in odore, qui est obiectum olfactus, oportet enim per calidum alterari aliquo modo corpus, ad hoc quod spiret odorem. Ex parte autem organi, est immutatio naturalis in tactu et gustu, nam et manus tangens calida calefit, et lingua humectatur per humiditatem saporum. Organum vero olfactus aut auditus nulla naturali immutatione immutatur in sentiendo, nisi per accidens. Visus autem, quia est absque immutatione naturali et organi et obiecti, est maxime spiritualis, et perfectior inter omnes sensus, et communior. Et post hoc auditus, et deinde olfactus, qui habent immutationem naturalem ex parte obiecti. Motus tamen localis est perfectior et naturaliter prior quam motus alterationis, ut probatur in VIII Physic. Tactus autem et gustus sunt maxime materiales, de quorum distinctione post dicetur. Et inde est quod alii tres sensus non fiunt per medium coniunctum, ne aliqua naturalis transmutatio pertingat ad organum, ut accidit in his duobus sensibus.</P> 563 est primum actionis principium, sed non proximum. Et secundum hoc
548 <P TITLE="I q. 78 a. 3 ad 1"><A NAME="31697"><SPAN CLASS="ref">[31697] I&ordf; q. 78 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod non omnia accidentia habent vim immutativam secundum se; sed solae qualitates tertiae speciei, secundum quas contingit alteratio. Et ideo solae huiusmodi qualitates sunt obiecta sensuum, quia, ut dicitur in VII Physic., <I>secundum eadem alteratur sensus, secundum quae alterantur corpora inanimata</I>.</P> 564 philosophus dicit quod <i>id quo intelligimus et sentimus, est
549 <P TITLE="I q. 78 a. 3 ad 2"><A NAME="31698"><SPAN CLASS="ref">[31698] I&ordf; q. 78 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod magnitudo et figura et huiusmodi, quae dicuntur communia sensibilia, sunt media inter sensibilia per accidens et sensibilia propria, quae sunt obiecta sensuum. Nam sensibilia propria primo et per se immutant sensum; cum sint qualitates alterantes. Sensibilia vero communia omnia reducuntur ad quantitatem. Et de magnitudine quidem et numero, patet quod sunt species quantitatis. Figura autem est qualitas circa quantitatem; cum consistat ratio figurae in terminatione magnitudinis. Motus autem et quies sentiuntur, secundum quod subiectum uno modo vel pluribus modis se habet secundum magnitudinem subiecti vel localis distantiae, quantum ad motum augmenti et motum localem; vel etiam secundum sensibiles qualitates, ut in motu alterationis, et sic sentire motum et quietem est quodammodo sentire unum et multa. Quantitas autem est proximum subiectum qualitatis alterativae, ut superficies coloris. Et ideo sensibilia communia non movent sensum primo et per se, sed ratione sensibilis qualitatis; ut superficies ratione coloris. Nec tamen sunt sensibilia per accidens, quia huiusmodi sensibilia aliquam diversitatem faciunt in immutatione sensus. Alio enim modo immutatur sensus a magna superficie, et a parva, quia etiam ipsa albedo dicitur magna vel parva, et ideo dividitur secundum proprium subiectum.</P> 565 anima</i>.</p>
550 <P TITLE="I q. 78 a. 3 ad 3"><A NAME="31699"><SPAN CLASS="ref">[31699] I&ordf; q. 78 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut philosophus videtur dicere in II de anima, sensus tactus est unus genere, sed dividitur in multos sensus secundum speciem; et propter hoc est diversarum contrarietatum. Qui tamen non separantur ab invicem secundum organum, sed per totum corpus se concomitantur; et ideo eorum distinctio non apparet. Gustus autem, qui est perceptivus dulcis et amari, concomitatur tactum in lingua, non autem per totum corpus; et ideo de facili a tactu distinguitur. Posset tamen dici quod omnes illae contrarietates, et singulae conveniunt in uno genere proximo, et omnes in uno genere communi, quod est obiectum tactus secundum rationem communem. Sed illud genus commune est innominatum; sicut etiam genus proximum calidi et frigidi est innominatum.</P> 566 <p title="I q. 77 a. 1 ad 5"><a name="31604"><span class=
551 <P TITLE="I q. 78 a. 3 ad 4"><A NAME="31700"><SPAN CLASS="ref">[31700] I&ordf; q. 78 a. 3 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod sensus gustus, secundum dictum philosophi, est quaedam species tactus quae est in lingua tantum. Non autem distinguitur a tactu in genere, sed a tactu quantum ad illas species quae per totum corpus diffunduntur. Si vero tactus sit unus sensus tantum, propter unam rationem communem obiecti, dicendum erit quod secundum rationem diversam immutationis, distinguitur gustus a tactu. Nam tactus immutatur naturali immutatione, et non solum spirituali, quantum ad organum suum, secundum qualitatem quae ei proprie obiicitur. Gustus autem organum non immutatur de necessitate naturali immutatione secundum qualitatem quae ei proprie obiicitur, ut scilicet lingua fiat dulcis vel amara; sed secundum praeambulam qualitatem, in qua fundatur sapor, scilicet secundum humorem, qui est obiectum tactus.</P> 567 "ref">[31604] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum
552 <BR> 568 dicendum quod, si accidens accipiatur secundum quod dividitur
553 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 569 contra substantiam, sic nihil potest esse medium inter substantiam
554 <P TITLE="I q. 78 a. 4 arg. 1"><A NAME="31701"><SPAN CLASS="ref">[31701] I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod interiores sensus inconvenienter distinguantur. Commune enim non dividitur contra proprium. Ergo sensus communis non debet enumerari inter vires interiores sensitivas, praeter sensus exteriores proprios.</P> 570 et accidens, quia dividuntur secundum affirmationem et negationem,
555 <P TITLE="I q. 78 a. 4 arg. 2"><A NAME="31702"><SPAN CLASS="ref">[31702] I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ad id ad quod sufficit sensus proprius et exterior, non oportet ponere aliquam vim apprehensivam interiorem. Sed ad iudicandum de sensibilibus, sufficiunt sensus proprii et exteriores, unusquisque enim sensus iudicat de proprio obiecto. Similiter etiam videntur sufficere ad hoc quod percipiant suos actus, quia cum actio sensus sit quodammodo medium inter potentiam et obiectum, videtur quod multo magis visus possit suam visionem, tanquam sibi propinquiorem, percipere, quam colorem; et sic de aliis. Non ergo necessarium fuit ad hoc ponere interiorem potentiam, quae dicatur sensus communis.</P> 571 scilicet secundum esse in subiecto et non esse in subiecto. Et hoc
556 <P TITLE="I q. 78 a. 4 arg. 3"><A NAME="31703"><SPAN CLASS="ref">[31703] I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, secundum philosophum, phantasticum et memorativum sunt passiones primi sensitivi. Sed passio non dividitur contra subiectum. Ergo memoria et phantasia non debent poni aliae potentiae praeter sensum.</P> 572 modo, cum potentia animae non sit eius essentia, oportet quod sit
557 <P TITLE="I q. 78 a. 4 arg. 4"><A NAME="31704"><SPAN CLASS="ref">[31704] I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, intellectus minus dependet a sensu, quam quaecumque potentia sensitivae partis. Sed intellectus nihil cognoscit nisi accipiendo a sensu, unde dicitur in I posteriorum, quod <I>quibus deest unus sensus, deficit una scientia</I>. Ergo multo minus debet poni una potentia sensitivae partis ad percipiendum intentiones quas non percipit sensus, quam vocant aestimativam.</P> 573 accidens, et est in secunda specie qualitatis. Si vero accipiatur
558 <P TITLE="I q. 78 a. 4 arg. 5"><A NAME="31705"><SPAN CLASS="ref">[31705] I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, actus cogitativae, qui est conferre et componere et dividere, et actus reminiscitivae, qui est quodam syllogismo uti ad inquirendum, non minus distant ab actu aestimativae et memorativae, quam actus aestimativae ab actu phantasiae. Debent ergo vel cogitativa et reminiscitiva poni aliae vires praeter aestimativam et memorativam; vel aestimativa et memorativa non debent poni aliae vires praeter phantasiam.</P> 574 accidens secundum quod ponitur unum quinque universalium, sic
559 <P TITLE="I q. 78 a. 4 arg. 6"><A NAME="31706"><SPAN CLASS="ref">[31706] I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus, XII super Gen. ad Litt., ponit tria genera visionum, scilicet corporalem, quae fit per sensum; et spiritualem, quae fit per imaginationem sive phantasiam; et intellectualem, quae fit per intellectum. Non est ergo aliqua vis interior quae sit media inter sensum et intellectum, nisi imaginativa tantum.</P> 575 aliquid est medium inter substantiam et accidens. Quia ad
560 <P TITLE="I q. 78 a. 4 s. c."><A NAME="31707"><SPAN CLASS="ref">[31707] I&ordf; q. 78 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Avicenna, in suo libro de anima, ponit quinque potentias sensitivas interiores, scilicet sensum communem, phantasiam, imaginativam, aestimativam, et memorativam.</P> 576 substantiam pertinet quidquid est essentiale rei, non autem
561 <P TITLE="I q. 78 a. 4 co."><A NAME="31708"><SPAN CLASS="ref">[31708] I&ordf; q. 78 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, cum natura non deficiat in necessariis, oportet esse tot actiones animae sensitivae, quot sufficiant ad vitam animalis perfecti. Et quaecumque harum actionum non possunt reduci in unum principium, requirunt diversas potentias, cum potentia animae nihil aliud sit quam proximum principium operationis animae. Est autem considerandum quod ad vitam animalis perfecti requiritur quod non solum apprehendat rem apud praesentiam sensibilis, sed etiam apud eius absentiam. Alioquin, cum animalis motus et actio sequantur apprehensionem, non moveretur animal ad inquirendum aliquid absens; cuius contrarium apparet maxime in animalibus perfectis, quae moventur motu processivo; moventur enim ad aliquid absens apprehensum. Oportet ergo quod animal per animam sensitivam non solum recipiat species sensibilium, cum praesentialiter immutatur ab eis; sed etiam eas retineat et conservet. Recipere autem et retinere reducuntur in corporalibus ad diversa principia, nam humida bene recipiunt, et male retinent; e contrario autem est de siccis. Unde, cum potentia sensitiva sit actus organi corporalis, oportet esse aliam potentiam quae recipiat species sensibilium, et quae conservet. Rursus considerandum est quod, si animal moveretur solum propter delectabile et contristabile secundum sensum, non esset necessarium ponere in animali nisi apprehensionem formarum quas percipit sensus, in quibus delectatur aut horret. Sed necessarium est animali ut quaerat aliqua vel fugiat, non solum quia sunt convenientia vel non convenientia ad sentiendum, sed etiam propter aliquas alias commoditates et utilitates, sive nocumenta, sicut ovis videns lupum venientem fugit, non propter indecentiam coloris vel figurae, sed quasi inimicum naturae; et similiter avis colligit paleam, non quia delectet sensum, sed quia est utilis ad nidificandum. Necessarium est ergo animali quod percipiat huiusmodi intentiones, quas non percipit sensus exterior. Et huius perceptionis oportet esse aliquod aliud principium, cum perceptio formarum sensibilium sit ex immutatione sensibilis, non autem perceptio intentionum praedictarum. Sic ergo ad receptionem formarum sensibilium ordinatur sensus proprius et communis, de quorum distinctione post dicetur. Ad harum autem formarum retentionem aut conservationem ordinatur phantasia, sive imaginatio, quae idem sunt, est enim phantasia sive imaginatio quasi thesaurus quidam formarum per sensum acceptarum. Ad apprehendendum autem intentiones quae per sensum non accipiuntur, ordinatur vis aestimativa. Ad conservandum autem eas, vis memorativa, quae est thesaurus quidam huiusmodi intentionum. Cuius signum est, quod principium memorandi fit in animalibus ex aliqua huiusmodi intentione, puta quod est nocivum vel conveniens. Et ipsa ratio praeteriti, quam attendit memoria, inter huiusmodi intentiones computatur. Considerandum est autem quod, quantum ad formas sensibiles, non est differentia inter hominem et alia animalia, similiter enim immutantur a sensibilibus exterioribus. Sed quantum ad intentiones praedictas, differentia est, nam alia animalia percipiunt huiusmodi intentiones solum naturali quodam instinctu, homo autem etiam per quandam collationem. Et ideo quae in aliis animalibus dicitur aestimativa naturalis, in homine dicitur cogitativa, quae per collationem quandam huiusmodi intentiones adinvenit. Unde etiam dicitur ratio particularis, cui medici assignant determinatum organum, scilicet mediam partem capitis, est enim collativa intentionum individualium, sicut ratio intellectiva intentionum universalium. Ex parte autem memorativae, non solum habet memoriam, sicut cetera animalia, in subita recordatione praeteritorum; sed etiam reminiscentiam, quasi syllogistice inquirendo praeteritorum memoriam, secundum individuales intentiones. Avicenna vero ponit quintam potentiam, mediam inter aestimativam et imaginativam, quae componit et dividit formas imaginatas; ut patet cum ex forma imaginata auri et forma imaginata montis componimus unam formam montis aurei, quem nunquam vidimus. Sed ista operatio non apparet in aliis animalibus ab homine, in quo ad hoc sufficit virtus imaginativa. Cui etiam hanc actionem attribuit Averroes, in libro quodam quem fecit de sensu et sensibilibus. Et sic non est necesse ponere nisi quatuor vires interiores sensitivae partis, scilicet sensum communem et imaginationem, aestimativam et memorativam.</P> 577 quidquid est extra essentiam, potest sic dici accidens, sed solum
562 <P TITLE="I q. 78 a. 4 ad 1"><A NAME="31709"><SPAN CLASS="ref">[31709] I&ordf; q. 78 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod sensus interior non dicitur communis per praedicationem, sicut genus; sed sicut communis radix et principium exteriorum sensuum.</P> 578 id quod non causatur ex principiis essentialibus speciei. Proprium
563 <P TITLE="I q. 78 a. 4 ad 2"><A NAME="31710"><SPAN CLASS="ref">[31710] I&ordf; q. 78 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod sensus proprius iudicat de sensibili proprio, discernendo ipsum ab aliis quae cadunt sub eodem sensu, sicut discernendo album a nigro vel a viridi. Sed discernere album a dulci non potest neque visus neque gustus, quia oportet quod qui inter aliqua discernit, utrumque cognoscat. Unde oportet ad sensum communem pertinere discretionis iudicium, ad quem referantur, sicut ad communem terminum, omnes apprehensiones sensuum; a quo etiam percipiantur intentiones sensuum, sicut cum aliquis videt se videre. Hoc enim non potest fieri per sensum proprium, qui non cognoscit nisi formam sensibilis a quo immutatur; in qua immutatione perficitur visio, et ex qua immutatione sequitur alia immutatio in sensu communi, qui visionem percipit.</P> 579 enim non est de essentia rei, sed ex principiis essentialibus
564 <P TITLE="I q. 78 a. 4 ad 3"><A NAME="31711"><SPAN CLASS="ref">[31711] I&ordf; q. 78 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut una potentia oritur ab anima, alia mediante, ut supra dictum est; ita etiam anima subiicitur alii potentiae, mediante alia. Et secundum hunc modum, phantasticum et memorativum dicuntur passiones primi sensitivi.</P> 580 speciei causatur, unde medium est inter essentiam et accidens sic
565 <P TITLE="I q. 78 a. 4 ad 4"><A NAME="31712"><SPAN CLASS="ref">[31712] I&ordf; q. 78 a. 4 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, licet intellectus operatio oriatur a sensu, tamen in re apprehensa per sensum intellectus multa cognoscit quae sensus percipere non potest. Et similiter aestimativa, licet inferiori modo.</P> 581 dictum. Et hoc modo potentiae animae possunt dici mediae inter
566 <P TITLE="I q. 78 a. 4 ad 5"><A NAME="31713"><SPAN CLASS="ref">[31713] I&ordf; q. 78 a. 4 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod illam eminentiam habet cogitativa et memorativa in homine, non per id quod est proprium sensitivae partis; sed per aliquam affinitatem et propinquitatem ad rationem universalem, secundum quandam refluentiam. Et ideo non sunt aliae vires, sed eaedem, perfectiores quam sint in aliis animalibus.</P> 582 substantiam et accidens, quasi proprietates animae naturales. Quod
567 <P TITLE="I q. 78 a. 4 ad 6"><A NAME="31714"><SPAN CLASS="ref">[31714] I&ordf; q. 78 a. 4 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod Augustinus spiritualem visionem dicit esse, quae fit per similitudines corporum in absentia corporum. Unde patet quod communis est omnibus interioribus apprehensionibus.</P> 583 autem Augustinus dicit, quod notitia et amor non sunt in anima
568 <BR> 584 sicut accidentia in subiecto, intelligitur secundum modum
569 <DIV CLASS="D">Quaestio 79</DIV> 585 praedictum, prout comparantur ad animam, non sicut ad amantem et
570 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 586 cognoscentem; sed prout comparantur ad eam sicut ad amatam et
571 <P TITLE="I q. 79 pr."><A NAME="31715"><SPAN CLASS="ref">[31715] I&ordf; q. 79 pr. </SPAN></A>Deinde quaeritur de potentiis intellectivis. Circa quod quaeruntur tredecim. Primo, utrum intellectus sit potentia animae, vel eius essentia. Secundo, si est potentia, utrum sit potentia passiva. Tertio, si est potentia passiva, utrum sit ponere aliquem intellectum agentem. Quarto, utrum sit aliquid animae. Quinto, utrum intellectus agens sit unus omnium. Sexto, utrum memoria sit in intellectu. Septimo, utrum sit alia potentia ab intellectu. Octavo, utrum ratio sit alia potentia ab intellectu. Nono, utrum ratio superior et inferior sint diversae potentiae. Decimo, utrum intelligentia sit alia potentia praeter intellectum. Undecimo, utrum intellectus speculativus et practicus sint diversae potentiae. Duodecimo, utrum synderesis sit aliqua potentia intellectivae partis. Tertiodecimo, utrum conscientia sit aliqua potentia intellectivae partis.</P> 587 cognitam. Et hoc modo procedit sua probatio, quia si amor esset in
572 <BR> 588 anima amata sicut in subiecto, sequeretur quod accidens
573 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 589 transcenderet suum subiectum; cum etiam alia sint amata per
574 <P TITLE="I q. 79 a. 1 arg. 1"><A NAME="31716"><SPAN CLASS="ref">[31716] I&ordf; q. 79 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod intellectus non sit aliqua potentia animae, sed sit ipsa eius essentia. Intellectus idem enim videtur esse quod mens. Sed mens non est potentia animae sed essentia, dicit enim Augustinus, IX de Trin., <I>mens et spiritus non relative dicuntur, sed essentiam demonstrant</I>. Ergo intellectus est ipsa essentia animae.</P> 590 animam.</p>
575 <P TITLE="I q. 79 a. 1 arg. 2"><A NAME="31717"><SPAN CLASS="ref">[31717] I&ordf; q. 79 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, diversa genera potentiarum animae non uniuntur in aliqua potentia una, sed in sola essentia animae. Appetitivum autem et intellectivum sunt diversa genera potentiarum animae, ut dicitur in II de anima; conveniunt autem in mente, quia Augustinus, X de Trin., ponit intelligentiam et voluntatem in mente. Ergo mens et intellectus est ipsa essentia animae, et non aliqua eius potentia.</P> 591 <p title="I q. 77 a. 1 ad 6"><a name="31605"><span class=
576 <P TITLE="I q. 79 a. 1 arg. 3"><A NAME="31718"><SPAN CLASS="ref">[31718] I&ordf; q. 79 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, secundum Gregorium, in homilia ascensionis, homo intelligit cum Angelis. Sed Angeli dicuntur mentes et intellectus. Ergo mens et intellectus hominis non est aliqua potentia animae, sed ipsa anima.</P> 592 "ref">[31605] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum
577 <P TITLE="I q. 79 a. 1 arg. 4"><A NAME="31719"><SPAN CLASS="ref">[31719] I&ordf; q. 79 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, ex hoc convenit alicui substantiae quod sit intellectiva, quia est immaterialis. Sed anima est immaterialis per suam essentiam. Ergo videtur quod anima per suam essentiam sit intellectiva.</P> 593 quod anima, licet non sit composita ex materia et forma, habet
578 <P TITLE="I q. 79 a. 1 s. c."><A NAME="31720"><SPAN CLASS="ref">[31720] I&ordf; q. 79 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus ponit intellectivum potentiam animae, ut patet in II de anima.</P> 594 tamen aliquid de potentialitate admixtum ut supra dictum est. Et
579 <P TITLE="I q. 79 a. 1 co."><A NAME="31721"><SPAN CLASS="ref">[31721] I&ordf; q. 79 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est dicere, secundum praemissa, quod intellectus sit aliqua potentia animae, et non ipsa animae essentia. Tunc enim solum immediatum principium operationis est ipsa essentia rei operantis, quando ipsa operatio est eius esse, sicut enim potentia se habet ad operationem ut ad suum actum, ita se habet essentia ad esse. In solo Deo autem idem est intelligere quod suum esse. Unde in solo Deo intellectus est eius essentia, in aliis autem creaturis intellectualibus intellectus est quaedam potentia intelligentis.</P> 595 ideo potest esse subiectum accidentis. Propositio autem inducta
580 <P TITLE="I q. 79 a. 1 ad 1"><A NAME="31722"><SPAN CLASS="ref">[31722] I&ordf; q. 79 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod sensus accipitur aliquando pro potentia, aliquando vero pro ipsa anima sensitiva, denominatur enim anima sensitiva nomine principalioris suae potentiae, quae est sensus. Et similiter anima intellectiva quandoque nominatur nomine intellectus, quasi a principaliori sua virtute; sicut dicitur in I de anima, quod intellectus est substantia quaedam. Et etiam hoc modo Augustinus dicit quod mens est spiritus, vel essentia.</P> 596 locum habet in Deo, qui est actus purus, in qua materia Boetius eam
581 <P TITLE="I q. 79 a. 1 ad 2"><A NAME="31723"><SPAN CLASS="ref">[31723] I&ordf; q. 79 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod appetitivum et intellectivum sunt diversa genera potentiarum animae, secundum diversas rationes obiectorum. Sed appetitivum partim convenit cum intellectivo, et partim cum sensitivo, quantum ad modum operandi per organum corporale, vel sine huiusmodi organo, nam appetitus sequitur apprehensionem. Et secundum hoc Augustinus ponit voluntatem in mente, et philosophus in ratione.</P> 597 introducit.</p>
582 <P TITLE="I q. 79 a. 1 ad 3"><A NAME="31724"><SPAN CLASS="ref">[31724] I&ordf; q. 79 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod in Angelis non est alia vis nisi intellectiva, et voluntas, quae ad intellectum consequitur. Et propter hoc Angelus dicitur mens vel intellectus, quia tota virtus sua in hoc consistit. Anima autem habet multas alias vires, sicut sensitivas et nutritivas, et ideo non est simile.</P> 598 <p title="I q. 77 a. 1 ad 7"><a name="31606"><span class=
583 <P TITLE="I q. 79 a. 1 ad 4"><A NAME="31725"><SPAN CLASS="ref">[31725] I&ordf; q. 79 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod ipsa immaterialitas substantiae intelligentis creatae non est eius intellectus; sed ex immaterialitate habet virtutem ad intelligendum. Unde non oportet quod intellectus sit substantia animae, sed eius virtus et potentia.</P> 599 "ref">[31606] I&ordf; q. 77 a. 1 ad 7</span></a> Ad septimum
584 <BR> 600 dicendum quod rationale et sensibile, prout sunt differentiae, non
585 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 601 sumuntur a potentiis sensus et rationis; sed ab ipsa anima
586 <P TITLE="I q. 79 a. 2 arg. 1"><A NAME="31726"><SPAN CLASS="ref">[31726] I&ordf; q. 79 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod intellectus non sit potentia passiva. Patitur enim unumquodque secundum materiam; sed agit ratione formae. Sed virtus intellectiva consequitur immaterialitatem substantiae intelligentis. Ergo videtur quod intellectus non sit potentia passiva.</P> 602 sensitiva et rationali. Quia tamen formae substantiales, quae
587 <P TITLE="I q. 79 a. 2 arg. 2"><A NAME="31727"><SPAN CLASS="ref">[31727] I&ordf; q. 79 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentia intellectiva est incorruptibilis, ut supra dictum est. Sed intellectus si est passivus, est corruptibilis, ut dicitur in III de anima. Ergo potentia intellectiva non est passiva.</P> 603 secundum se sunt nobis ignotae, innotescunt per accidentia; nihil
588 <P TITLE="I q. 79 a. 2 arg. 3"><A NAME="31728"><SPAN CLASS="ref">[31728] I&ordf; q. 79 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, agens est nobilius patiente, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad Litt., et Aristoteles in III de anima. Potentiae autem vegetativae partis omnes sunt activae, quae tamen sunt infimae inter potentias animae. Ergo multo magis potentiae intellectivae, quae sunt supremae, omnes sunt activae.</P> 604 prohibet interdum accidentia loco differentiarum substantialium
589 <P TITLE="I q. 79 a. 2 s. c."><A NAME="31729"><SPAN CLASS="ref">[31729] I&ordf; q. 79 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod <I>intelligere est pati quoddam</I>.</P> 605 poni.</p>
590 <P TITLE="I q. 79 a. 2 co."><A NAME="31730"><SPAN CLASS="ref">[31730] I&ordf; q. 79 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod pati tripliciter dicitur. Uno modo, propriissime, scilicet quando aliquid removetur ab eo quod convenit sibi secundum naturam, aut secundum propriam inclinationem; sicut cum aqua frigiditatem amittit per calefactionem, et cum homo aegrotat aut tristatur. Secundo modo, minus proprie dicitur aliquis pati ex eo quod aliquid ab ipso abiicitur, sive sit ei conveniens, sive non conveniens. Et secundum hoc dicitur pati non solum qui aegrotat, sed etiam qui sanatur; non solum qui tristatur, sed etiam qui laetatur; vel quocumque modo aliquis alteretur vel moveatur. Tertio modo, dicitur aliquid pati communiter, ex hoc solo quod id quod est in potentia ad aliquid, recipit illud ad quod erat in potentia, absque hoc quod aliquid abiiciatur. Secundum quem modum, omne quod exit de potentia in actum, potest dici pati, etiam cum perficitur. Et sic intelligere nostrum est pati. Quod quidem hac ratione apparet. Intellectus enim, sicut supra dictum est, habet operationem circa ens in universali. Considerari ergo potest utrum intellectus sit in actu vel potentia, ex hoc quod consideratur quomodo intellectus se habeat ad ens universale. Invenitur enim aliquis intellectus qui ad ens universale se habet sicut actus totius entis, et talis est intellectus divinus, qui est Dei essentia, in qua originaliter et virtualiter totum ens praeexistit sicut in prima causa. Et ideo intellectus divinus non est in potentia, sed est actus purus. Nullus autem intellectus creatus potest se habere ut actus respectu totius entis universalis, quia sic oporteret quod esset ens infinitum. Unde omnis intellectus creatus, per hoc ipsum quod est, non est actus omnium intelligibilium, sed comparatur ad ipsa intelligibilia sicut potentia ad actum. Potentia autem dupliciter se habet ad actum. Est enim quaedam potentia quae semper est perfecta per actum; sicut diximus de materia corporum caelestium. Quaedam autem potentia est, quae non semper est in actu, sed de potentia procedit in actum; sicut invenitur in generabilibus et corruptibilibus. Intellectus igitur angelicus semper est in actu suorum intelligibilium, propter propinquitatem ad primum intellectum, qui est actus purus, ut supra dictum est. Intellectus autem humanus, qui est infimus in ordine intellectuum, et maxime remotus a perfectione divini intellectus, est in potentia respectu intelligibilium, et in principio est sicut tabula rasa in qua nihil est scriptum, ut philosophus dicit in III de anima. Quod manifeste apparet ex hoc, quod in principio sumus intelligentes solum in potentia, postmodum autem efficimur intelligentes in actu. Sic igitur patet quod intelligere nostrum est quoddam pati, secundum tertium modum passionis. Et per consequens intellectus est potentia passiva.</P> 606 <br />
591 <P TITLE="I q. 79 a. 2 ad 1"><A NAME="31731"><SPAN CLASS="ref">[31731] I&ordf; q. 79 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa procedit de primo et secundo modo passionis, qui sunt proprii materiae primae. Tertius autem modus passionis est cuiuscumque in potentia existentis quod in actum reducitur.</P> 607 <div class="E">Articulus 2</div>
592 <P TITLE="I q. 79 a. 2 ad 2"><A NAME="31732"><SPAN CLASS="ref">[31732] I&ordf; q. 79 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod intellectus passivus secundum quosdam dicitur appetitus sensitivus, in quo sunt animae passiones; qui etiam in I Ethic. dicitur rationalis per participationem, quia obedit rationi. Secundum alios autem intellectus passivus dicitur virtus cogitativa, quae nominatur ratio particularis. Et utroque modo passivum accipi potest secundum primos duos modos passionis, inquantum talis intellectus sic dictus, est actus alicuius organi corporalis. Sed intellectus qui est in potentia ad intelligibilia, quem Aristoteles ob hoc nominat intellectum possibilem, non est passivus nisi tertio modo, quia non est actus organi corporalis. Et ideo est incorruptibilis.</P> 608 <p title="I q. 77 a. 2 arg. 1"><a name="31607"><span class=
593 <P TITLE="I q. 79 a. 2 ad 3"><A NAME="31733"><SPAN CLASS="ref">[31733] I&ordf; q. 79 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod agens est nobilius patiente, si ad idem actio et passio referantur, non autem semper, si ad diversa. Intellectus autem est vis passiva respectu totius entis universalis. Vegetativum autem est activum respectu cuiusdam entis particularis, scilicet corporis coniuncti. Unde nihil prohibet huiusmodi passivum esse nobilius tali activo.</P> 609 "ref">[31607] I&ordf; q. 77 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
594 <BR> 610 proceditur. Videtur quod non sint plures potentiae animae. Anima
595 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 611 enim intellectiva maxime ad divinam similitudinem accedit. Sed in
596 <P TITLE="I q. 79 a. 3 arg. 1"><A NAME="31734"><SPAN CLASS="ref">[31734] I&ordf; q. 79 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non sit ponere intellectum agentem. Sicut enim se habet sensus ad sensibilia, ita se habet intellectus noster ad intelligibilia. Sed quia sensus est in potentia ad sensibilia non ponitur sensus agens, sed sensus patiens tantum. Ergo, cum intellectus noster sit in potentia ad intelligibilia, videtur quod non debeat poni intellectus agens, sed possibilis tantum.</P> 612 Deo est una et simplex potentia. Ergo et in anima intellectiva.</p>
597 <P TITLE="I q. 79 a. 3 arg. 2"><A NAME="31735"><SPAN CLASS="ref">[31735] I&ordf; q. 79 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, si dicatur quod in sensu etiam est aliquod agens, sicut lumen, contra, lumen requiritur ad visum inquantum facit medium lucidum in actu, nam color ipse secundum se est motivus lucidi. Sed in operatione intellectus non ponitur aliquod medium quod necesse sit fieri in actu. Ergo non est necessarium ponere intellectum agentem.</P> 613 <p title="I q. 77 a. 2 arg. 2"><a name="31608"><span class=
598 <P TITLE="I q. 79 a. 3 arg. 3"><A NAME="31736"><SPAN CLASS="ref">[31736] I&ordf; q. 79 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, similitudo agentis recipitur in patiente secundum modum patientis. Sed intellectus possibilis est virtus immaterialis. Ergo immaterialitas eius sufficit ad hoc quod recipiantur in eo formae immaterialiter. Sed ex hoc ipso aliqua forma est intelligibilis in actu, quod est immaterialis. Ergo nulla necessitas est ponere intellectum agentem, ad hoc quod faciat species intelligibiles in actu.</P> 614 "ref">[31608] I&ordf; q. 77 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
599 <P TITLE="I q. 79 a. 3 s. c."><A NAME="31737"><SPAN CLASS="ref">[31737] I&ordf; q. 79 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod <I>sicut in omni natura ita et in anima est aliquid quo est omnia fieri, et aliquid quo est omnia facere</I>. Est ergo ponere intellectum agentem.</P> 615 quanto virtus est superior, tanto est magis unita. Sed anima
600 <P TITLE="I q. 79 a. 3 co."><A NAME="31738"><SPAN CLASS="ref">[31738] I&ordf; q. 79 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, secundum opinionem Platonis, nulla necessitas erat ponere intellectum agentem ad faciendum intelligibilia in actu; sed forte ad praebendum lumen intelligibile intelligenti, ut infra dicetur. Posuit enim Plato formas rerum naturalium sine materia subsistere, et per consequens eas intelligibiles esse, quia ex hoc est aliquid intelligibile actu, quod est immateriale. Et huiusmodi vocabat species, sive ideas, ex quarum participatione dicebat etiam materiam corporalem formari, ad hoc quod individua naturaliter constituerentur in propriis generibus et speciebus; et intellectus nostros, ad hoc quod de generibus et speciebus rerum scientiam haberent. Sed quia Aristoteles non posuit formas rerum naturalium subsistere sine materia; formae autem in materia existentes non sunt intelligibiles actu, sequebatur quod naturae seu formae rerum sensibilium, quas intelligimus, non essent intelligibiles actu. Nihil autem reducitur de potentia in actum, nisi per aliquod ens actu, sicut sensus fit in actu per sensibile in actu. Oportebat igitur ponere aliquam virtutem ex parte intellectus, quae faceret intelligibilia in actu, per abstractionem specierum a conditionibus materialibus. Et haec est necessitas ponendi intellectum agentem.</P> 616 intellectiva excedit omnes alias formas in virtute. Ergo maxime
601 <P TITLE="I q. 79 a. 3 ad 1"><A NAME="31739"><SPAN CLASS="ref">[31739] I&ordf; q. 79 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod sensibilia inveniuntur actu extra animam, et ideo non oportuit ponere sensum agentem. Et sic patet quod in parte nutritiva omnes potentiae sunt activae; in parte autem sensitiva, omnes passivae; in parte vero intellectiva est aliquid activum, et aliquid passivum.</P> 617 debet habere unam virtutem seu potentiam.</p>
602 <P TITLE="I q. 79 a. 3 ad 2"><A NAME="31740"><SPAN CLASS="ref">[31740] I&ordf; q. 79 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod circa effectum luminis est duplex opinio. Quidam enim dicunt quod lumen requiritur ad visum, ut faciat colores actu visibiles. Et secundum hoc, similiter requiritur, et propter idem, intellectus agens ad intelligendum, propter quod lumen ad videndum. Secundum alios vero, lumen requiritur ad videndum, non propter colores, ut fiant actu visibiles; sed ut medium fiat actu lucidum, ut Commentator dicit in II de anima. Et secundum hoc, similitudo qua Aristoteles assimilat intellectum agentem lumini, attenditur quantum ad hoc, quod sicut hoc est necessarium ad videndum, ita illud ad intelligendum; sed non propter idem.</P> 618 <p title="I q. 77 a. 2 arg. 3"><a name="31609"><span class=
603 <P TITLE="I q. 79 a. 3 ad 3"><A NAME="31741"><SPAN CLASS="ref">[31741] I&ordf; q. 79 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, supposito agente, bene contingit diversimode recipi eius similitudinem in diversis propter eorum dispositionem diversam. Sed si agens non praeexistit, nihil ad hoc faciet dispositio recipientis. Intelligibile autem in actu non est aliquid existens in rerum natura, quantum ad naturam rerum sensibilium, quae non subsistunt praeter materiam. Et ideo ad intelligendum non sufficeret immaterialitas intellectus possibilis, nisi adesset intellectus agens, qui faceret intelligibilia in actu per modum abstractionis.</P> 619 "ref">[31609] I&ordf; q. 77 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea,
604 <BR> 620 operari est existentis in actu. Sed per eandem essentiam animae
605 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 621 homo habet esse secundum diversos gradus perfectionis, ut supra
606 <P TITLE="I q. 79 a. 4 arg. 1"><A NAME="31742"><SPAN CLASS="ref">[31742] I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod intellectus agens non sit aliquid animae nostrae. Intellectus enim agentis effectus est illuminare ad intelligendum. Sed hoc fit per aliquid quod est altius anima; secundum illud Ioan. I, <I>erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum</I>. Ergo videtur quod intellectus agens non sit aliquid animae.</P> 622 habitum est. Ergo per eandem potentiam animae operatur diversas
607 <P TITLE="I q. 79 a. 4 arg. 2"><A NAME="31743"><SPAN CLASS="ref">[31743] I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, philosophus, in III de anima, attribuit intellectui agenti quod non aliquando intelligit et aliquando non intelligit. Sed anima nostra non semper intelligit; sed aliquando intelligit et aliquando non intelligit. Ergo intellectus agens non est aliquid animae nostrae.</P> 623 operationes diversorum graduum.</p>
608 <P TITLE="I q. 79 a. 4 arg. 3"><A NAME="31744"><SPAN CLASS="ref">[31744] I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, agens et patiens sufficiunt ad agendum. Si igitur intellectus possibilis est aliquid animae nostrae, qui est virtus passiva, et similiter intellectus agens, qui est virtus activa; sequitur quod homo semper poterit intelligere cum voluerit, quod patet esse falsum. Non est ergo intellectus agens aliquid animae nostrae.</P> 624 <p title="I q. 77 a. 2 s. c."><a name="31610"><span class=
609 <P TITLE="I q. 79 a. 4 arg. 4"><A NAME="31745"><SPAN CLASS="ref">[31745] I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus agens est substantia actu ens. Nihil autem est respectu eiusdem in actu et in potentia. Si ergo intellectus possibilis, qui est in potentia ad omnia intelligibilia, est aliquid animae nostrae; videtur impossibile quod intellectus agens sit aliquid animae nostrae.</P> 625 "ref">[31610] I&ordf; q. 77 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
610 <P TITLE="I q. 79 a. 4 arg. 5"><A NAME="31746"><SPAN CLASS="ref">[31746] I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, si intellectus agens est aliquid animae nostrae, oportet quod sit aliqua potentia. Non est enim nec passio nec habitus, nam habitus et passiones non habent rationem agentis respectu passionum animae; sed magis passio est ipsa actio potentiae passivae, habitus autem est aliquid quod ex actibus consequitur. Omnis autem potentia fluit ab essentia animae. Sequeretur ergo quod intellectus agens ab essentia animae procederet. Et sic non inesset animae per participationem ab aliquo superiori intellectu, quod est inconveniens. Non ergo intellectus agens est aliquid animae nostrae.</P> 626 quod philosophus, in II de anima ponit plures animae potentias.</p>
611 <P TITLE="I q. 79 a. 4 s. c."><A NAME="31747"><SPAN CLASS="ref">[31747] I&ordf; q. 79 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, III de anima quod <I>necesse est in anima has esse differentias</I>, scilicet intellectum possibilem, et agentem.</P> 627 <p title="I q. 77 a. 2 co."><a name="31611"><span class=
612 <P TITLE="I q. 79 a. 4 co."><A NAME="31748"><SPAN CLASS="ref">[31748] I&ordf; q. 79 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod intellectus agens de quo philosophus loquitur, est aliquid animae. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod supra animam intellectivam humanam necesse est ponere aliquem superiorem intellectum, a quo anima virtutem intelligendi obtineat. Semper enim quod participat aliquid, et quod est mobile, et quod est imperfectum, praeexigit ante se aliquid quod est per essentiam suam tale, et quod est immobile et perfectum. Anima autem humana intellectiva dicitur per participationem intellectualis virtutis, cuius signum est, quod non tota est intellectiva, sed secundum aliquam sui partem. Pertingit etiam ad intelligentiam veritatis cum quodam discursu et motu, arguendo. Habet etiam imperfectam intelligentiam, tum quia non omnia intelligit; tum quia in his quae intelligit, de potentia procedit ad actum. Oportet ergo esse aliquem altiorem intellectum, quo anima iuvetur ad intelligendum. Posuerunt ergo quidam hunc intellectum secundum substantiam separatum, esse intellectum agentem, qui quasi illustrando phantasmata, facit ea intelligibilia actu. Sed, dato quod sit aliquis talis intellectus agens separatus, nihilominus tamen oportet ponere in ipsa anima humana aliquam virtutem ab illo intellectu superiori participatam, per quam anima humana facit intelligibilia in actu. Sicut et in aliis rebus naturalibus perfectis, praeter universales causas agentes, sunt propriae virtutes inditae singulis rebus perfectis, ab universalibus agentibus derivatae, non enim solus sol generat hominem, sed est in homine virtus generativa hominis; et similiter in aliis animalibus perfectis. Nihil autem est perfectius in inferioribus rebus anima humana. Unde oportet dicere quod in ipsa sit aliqua virtus derivata a superiori intellectu, per quam possit phantasmata illustrare. Et hoc experimento cognoscimus, dum percipimus nos abstrahere formas universales a conditionibus particularibus, quod est facere actu intelligibilia. Nulla autem actio convenit alicui rei, nisi per aliquod principium formaliter ei inhaerens; ut supra dictum est, cum de intellectu possibili ageretur. Ergo oportet virtutem quae est principium huius actionis, esse aliquid in anima. Et ideo Aristoteles comparavit intellectum agentem lumini, quod est aliquid receptum in aere. Plato autem intellectum separatum imprimentem in animas nostras, comparavit soli; ut Themistius dicit in commentario tertii de anima. Sed intellectus separatus, secundum nostrae fidei documenta, est ipse Deus, qui est creator animae, et in quo solo beatificatur, ut infra patebit. Unde ab ipso anima humana lumen intellectuale participat, secundum illud Psalmi IV, <I>signatum est super nos lumen vultus tui, domine</I>.</P> 628 "ref">[31611] I&ordf; q. 77 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
613 <P TITLE="I q. 79 a. 4 ad 1"><A NAME="31749"><SPAN CLASS="ref">[31749] I&ordf; q. 79 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illa lux vera illuminat sicut causa universalis, a qua anima humana participat quandam particularem virtutem, ut dictum est.</P> 629 quod necesse est ponere plures animae potentias. Ad cuius
614 <P TITLE="I q. 79 a. 4 ad 2"><A NAME="31750"><SPAN CLASS="ref">[31750] I&ordf; q. 79 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod philosophus illa verba non dicit de intellectu agente, sed de intellectu in actu. Unde supra de ipso praemiserat, idem autem est secundum actum scientia rei. Vel, si intelligatur de intellectu agente, hoc dicitur quia non est ex parte intellectus agentis hoc quod quandoque intelligimus et quandoque non intelligimus; sed ex parte intellectus qui est in potentia.</P> 630 evidentiam, considerandum est quod, sicut philosophus dicit in II
615 <P TITLE="I q. 79 a. 4 ad 3"><A NAME="31751"><SPAN CLASS="ref">[31751] I&ordf; q. 79 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, si intellectus agens compararetur ad intellectum possibilem ut obiectum agens ad potentiam, sicut visibile in actu ad visum; sequeretur quod statim omnia intelligeremus, cum intellectus agens sit quo est omnia facere. Nunc autem non se habet ut obiectum, sed ut faciens obiecta in actu, ad quod requiritur, praeter praesentiam intellectus agentis, praesentia phantasmatum, et bona dispositio virium sensitivarum, et exercitium in huiusmodi opere; quia per unum intellectum fiunt etiam alia intellecta, sicut per terminos propositiones, et per prima principia conclusiones. Et quantum ad hoc, non differt utrum intellectus agens sit aliquid animae, vel aliquid separatum.</P> 631 de caelo, quae sunt in rebus infima, non possunt consequi perfectam
616 <P TITLE="I q. 79 a. 4 ad 4"><A NAME="31752"><SPAN CLASS="ref">[31752] I&ordf; q. 79 a. 4 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod anima intellectiva est quidem actu immaterialis, sed est in potentia ad determinatas species rerum. Phantasmata autem, e converso, sunt quidem actu similitudines specierum quarundam, sed sunt potentia immaterialia. Unde nihil prohibet unam et eandem animam, inquantum est immaterialis in actu, habere aliquam virtutem per quam faciat immaterialia in actu abstrahendo a conditionibus individualis materiae, quae quidem virtus dicitur intellectus agens; et aliam virtutem receptivam huiusmodi specierum, quae dicitur intellectus possibilis, inquantum est in potentia ad huiusmodi species.</P> 632 bonitatem, sed aliquam imperfectam consequuntur paucis motibus;
617 <P TITLE="I q. 79 a. 4 ad 5"><A NAME="31753"><SPAN CLASS="ref">[31753] I&ordf; q. 79 a. 4 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod, cum essentia animae sit immaterialis, a supremo intellectu creata, nihil prohibet virtutem quae a supremo intellectu participatur, per quam abstrahit a materia, ab essentia ipsius procedere, sicut et alias eius potentias.</P> 633 superiora vero his adipiscuntur perfectam bonitatem motibus multis;
618 <BR> 634 his autem superiora sunt quae adipiscuntur perfectam bonitatem
619 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 635 motibus paucis; summa vero perfectio invenitur in his quae absque
620 <P TITLE="I q. 79 a. 5 arg. 1"><A NAME="31754"><SPAN CLASS="ref">[31754] I&ordf; q. 79 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod intellectus agens sit unus in omnibus. Nihil enim quod est separatum a corpore, multiplicatur secundum multiplicationem corporum. Sed intellectus agens est separatus, ut dicitur in III de anima. Ergo non multiplicatur in multis corporibus hominum, sed est unus in omnibus.</P> 636 motu perfectam possident bonitatem. Sicut infime est ad sanitatem
621 <P TITLE="I q. 79 a. 5 arg. 2"><A NAME="31755"><SPAN CLASS="ref">[31755] I&ordf; q. 79 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, intellectus agens facit universale, quod est unum in multis. Sed illud quod est causa unitatis, magis est unum. Ergo intellectus agens est unus in omnibus.</P> 637 dispositus qui non potest perfectam consequi sanitatem, sed aliquam
622 <P TITLE="I q. 79 a. 5 arg. 3"><A NAME="31756"><SPAN CLASS="ref">[31756] I&ordf; q. 79 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, omnes homines conveniunt in primis conceptionibus intellectus. His autem assentiunt per intellectum agentem. Ergo conveniunt omnes in uno intellectu agente.</P> 638 modicam consequitur paucis remediis; melius autem dispositus est
623 <P TITLE="I q. 79 a. 5 s. c."><A NAME="31757"><SPAN CLASS="ref">[31757] I&ordf; q. 79 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus agens est sicut lumen. Non autem est idem lumen in diversis illuminatis. Ergo non est idem intellectus agens in diversis hominibus.</P> 639 qui potest perfectam consequi sanitatem, sed remediis multis; et
624 <P TITLE="I q. 79 a. 5 co."><A NAME="31758"><SPAN CLASS="ref">[31758] I&ordf; q. 79 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod veritas huius quaestionis dependet ex praemissis. Si enim intellectus agens non esset aliquid animae, sed esset quaedam substantia separata, unus esset intellectus agens omnium hominum. Et hoc intelligunt qui ponunt unitatem intellectus agentis. Si autem intellectus agens sit aliquid animae, ut quaedam virtus ipsius, necesse est dicere quod sint plures intellectus agentes, secundum pluralitatem animarum, quae multiplicantur secundum multiplicationem hominum, ut supra dictum est. Non enim potest esse quod una et eadem virtus numero sit diversarum substantiarum.</P> 640 adhuc melius, qui remediis paucis; optime autem, qui absque remedio
625 <P TITLE="I q. 79 a. 5 ad 1"><A NAME="31759"><SPAN CLASS="ref">[31759] I&ordf; q. 79 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod philosophus probat intellectum agentem esse separatum, per hoc quod possibilis est separatus; quia, ut ipse dicit, agens est honorabilius patiente. Intellectus autem possibilis dicitur separatus, quia non est actus alicuius organi corporalis. Et secundum hunc modum etiam intellectus agens dicitur separatus, non quasi sit aliqua substantia separata.</P> 641 perfectam sanitatem habet. Dicendum est ergo quod res quae sunt
626 <P TITLE="I q. 79 a. 5 ad 2"><A NAME="31760"><SPAN CLASS="ref">[31760] I&ordf; q. 79 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod intellectus agens causat universale abstrahendo a materia. Ad hoc autem non requiritur quod sit unus in omnibus habentibus intellectum, sed quod sit unus in omnibus secundum habitudinem ad omnia a quibus abstrahit universale, respectu quorum universale est unum. Et hoc competit intellectui agenti inquantum est immaterialis.</P> 642 infra hominem, quaedam particularia bona consequuntur, et ideo
627 <P TITLE="I q. 79 a. 5 ad 3"><A NAME="31761"><SPAN CLASS="ref">[31761] I&ordf; q. 79 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod omnia quae sunt unius speciei, communicant in actione consequente naturam speciei, et per consequens in virtute, quae est actionis principium, non quod sit eadem numero in omnibus. Cognoscere autem prima intelligibilia est actio consequens speciem humanam. Unde oportet quod omnes homines communicent in virtute quae est principium huius actionis, et haec est virtus intellectus agentis. Non tamen oportet quod sit eadem numero in omnibus. Oportet tamen quod ab uno principio in omnibus derivetur. Et sic illa communicatio hominum in primis intelligibilibus, demonstrat unitatem intellectus separati, quem Plato comparat soli; non autem unitatem intellectus agentis, quem Aristoteles comparat lumini.</P> 643 quasdam paucas et determinatas operationes habent et virtutes. Homo
628 <BR> 644 autem potest consequi universalem et perfectam bonitatem, quia
629 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> 645 potest adipisci beatitudinem. Est tamen in ultimo gradu, secundum
630 <P TITLE="I q. 79 a. 6 arg. 1"><A NAME="31762"><SPAN CLASS="ref">[31762] I&ordf; q. 79 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod memoria non sit in parte intellectiva animae. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod ad partem superiorem animae pertinent quae non sunt hominibus pecoribusque communia. Sed memoria est hominibus pecoribusque communis, dicit enim ibidem quod <I>possunt pecora sentire per corporis sensus corporalia, et ea mandare memoriae</I>. Ergo memoria non pertinet ad partem animae intellectivam.</P> 646 naturam, eorum quibus competit beatitudo, et ideo multis et
631 <P TITLE="I q. 79 a. 6 arg. 2"><A NAME="31763"><SPAN CLASS="ref">[31763] I&ordf; q. 79 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, memoria praeteritorum est. Sed praeteritum dicitur secundum aliquod determinatum tempus. Memoria igitur est cognoscitiva alicuius sub determinato tempore; quod est cognoscere aliquid sub hic et nunc. Hoc autem non est intellectus, sed sensus. Memoria igitur non est in parte intellectiva, sed solum in parte sensitiva.</P> 647 diversis operationibus et virtutibus indiget anima humana. Angelis
632 <P TITLE="I q. 79 a. 6 arg. 3"><A NAME="31764"><SPAN CLASS="ref">[31764] I&ordf; q. 79 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in memoria conservantur species rerum quae actu non cogitantur. Sed hoc non est possibile accidere in intellectu, quia intellectus fit in actu per hoc quod informatur specie intelligibili; intellectum autem esse in actu, est ipsum intelligere in actu; et sic intellectus omnia intelligit in actu, quorum species apud se habet. Non ergo memoria est in parte intellectiva.</P> 648 vero minor diversitas potentiarum competit. In Deo vero non est
633 <P TITLE="I q. 79 a. 6 s. c."><A NAME="31765"><SPAN CLASS="ref">[31765] I&ordf; q. 79 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, X de Trin., quod <I>memoria, intelligentia et voluntas sunt una mens</I>.</P> 649 aliqua potentia vel actio, praeter eius essentiam. Est et alia
634 <P TITLE="I q. 79 a. 6 co."><A NAME="31766"><SPAN CLASS="ref">[31766] I&ordf; q. 79 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, cum de ratione memoriae sit conservare species rerum quae actu non apprehenduntur, hoc primum considerari oportet, utrum species intelligibiles sic in intellectu conservari possint. Posuit enim Avicenna hoc esse impossibile. In parte enim sensitiva dicebat hoc accidere, quantum ad aliquas potentias, inquantum sunt actus organorum corporalium, in quibus conservari possunt aliquae species absque actuali apprehensione. In intellectu autem, qui caret organo corporali, nihil existit nisi intelligibiliter. Unde oportet intelligi in actu illud cuius similitudo in intellectu existit. Sic ergo, secundum ipsum, quam cito aliquis actu desinit intelligere aliquam rem, desinit esse illius rei species in intellectu, sed oportet, si denuo vult illam rem intelligere, quod convertat se ad intellectum agentem, quem ponit substantiam separatam, ut ab illo effluant species intelligibiles in intellectum possibilem. Et ex exercitio et usu convertendi se ad intellectum agentem, relinquitur, secundum ipsum, quaedam habilitas in intellectu possibili convertendi se ad intellectum agentem, quam dicebat esse habitum scientiae. Secundum igitur hanc positionem, nihil conservatur in parte intellectiva, quod non actu intelligatur. Unde non poterit poni memoria in parte intellectiva, secundum hunc modum. Sed haec opinio manifeste repugnat dictis Aristotelis. Dicit enim, in III de anima, quod, cum intellectus possibilis <I>sic fiat singula ut sciens, dicitur qui secundum actum; et quod hoc accidit cum possit operari per seipsum. Est quidem igitur et tunc potentia quodammodo; non tamen similiter ut ante addiscere aut invenire</I>. Dicitur autem intellectus possibilis fieri singula, secundum quod recipit species singulorum. Ex hoc ergo quod recipit species intelligibilium, habet quod possit operari cum voluerit, non autem quod semper operetur, quia et tunc est quodammodo in potentia, licet aliter quam ante intelligere; eo scilicet modo quo sciens in habitu est in potentia ad considerandum in actu. Repugnat etiam praedicta positio rationi. Quod enim recipitur in aliquo, recipitur in eo secundum modum recipientis. Intellectus autem est magis stabilis naturae et immobilis, quam materia corporalis. Si ergo materia corporalis formas quas recipit, non solum tenet dum per eas agit in actu, sed etiam postquam agere per eas cessaverit; multo fortius intellectus immobiliter et inamissibiliter recipit species intelligibiles, sive a sensibilibus acceptas, sive etiam ab aliquo superiori intellectu effluxas. Sic igitur, si memoria accipiatur solum pro vi conservativa specierum, oportet dicere memoriam esse in intellectiva parte. Si vero de ratione memoriae sit quod eius obiectum sit praeteritum, ut praeteritum; memoria in parte intellectiva non erit, sed sensitiva tantum, quae est apprehensiva particularium. Praeteritum enim, ut praeteritum, cum significet esse sub determinato tempore, ad conditionem particularis pertinet.</P> 650 ratio quare anima humana abundat diversitate potentiarum, videlicet
635 <P TITLE="I q. 79 a. 6 ad 1"><A NAME="31767"><SPAN CLASS="ref">[31767] I&ordf; q. 79 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod memoria, secundum quod est conservativa specierum, non est nobis pecoribusque communis. Species enim conservantur non in parte animae sensitiva tantum, sed magis in coniuncto; cum vis memorativa sit actus organi cuiusdam. Sed intellectus secundum seipsum est conservativus specierum, praeter concomitantiam organi corporalis. Unde philosophus dicit, in III de anima, quod <I>anima est locus specierum, non tota, sed intellectus</I>.</P> 651 quia est in confinio spiritualium et corporalium creaturarum, et
636 <P TITLE="I q. 79 a. 6 ad 2"><A NAME="31768"><SPAN CLASS="ref">[31768] I&ordf; q. 79 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod praeteritio potest ad duo referri, scilicet ad obiectum quod cognoscitur; et ad cognitionis actum. Quae quidem duo simul coniunguntur in parte sensitiva, quae est apprehensiva alicuius per hoc quod immutatur a praesenti sensibili, unde simul animal memoratur se prius sensisse in praeterito, et se sensisse quoddam praeteritum sensibile. Sed quantum ad partem intellectivam pertinet, praeteritio accidit, et non per se convenit, ex parte obiecti intellectus. Intelligit enim intellectus hominem, inquantum est homo, homini autem, inquantum est homo, accidit vel in praesenti vel in praeterito vel in futuro esse. Ex parte vero actus, praeteritio per se accipi potest etiam in intellectu, sicut in sensu. Quia intelligere animae nostrae est quidam particularis actus, in hoc vel in illo tempore existens, secundum quod dicitur homo intelligere nunc vel heri vel cras. Et hoc non repugnat intellectualitati, quia huiusmodi intelligere, quamvis sit quoddam particulare, tamen est immaterialis actus, ut supra de intellectu dictum est; et ideo sicut intelligit seipsum intellectus, quamvis ipse sit quidam singularis intellectus, ita intelligit suum intelligere, quod est singularis actus vel in praeterito vel in praesenti vel in futuro existens. Sic igitur salvatur ratio memoriae, quantum ad hoc quod est praeteritorum, in intellectu, secundum quod intelligit se prius intellexisse, non autem secundum quod intelligit praeteritum, prout est hic et nunc.</P> 652 ideo concurrunt in ipsa virtutes utrarumque creaturarum.</p>
637 <P TITLE="I q. 79 a. 6 ad 3"><A NAME="31769"><SPAN CLASS="ref">[31769] I&ordf; q. 79 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod species intelligibilis aliquando est in intellectu in potentia tantum, et tunc dicitur intellectus esse in potentia. Aliquando autem secundum ultimam completionem actus, et tunc intelligit actu. Aliquando medio modo se habet inter potentiam et actum, et tunc dicitur esse intellectus in habitu. Et secundum hunc modum intellectus conservat species, etiam quando actu non intelligit.</P> 653 <p title="I q. 77 a. 2 ad 1"><a name="31612"><span class=
638 <BR> 654 "ref">[31612] I&ordf; q. 77 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
639 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> 655 dicendum quod in hoc ipso magis ad similitudinem Dei accedit anima
640 <P TITLE="I q. 79 a. 7 arg. 1"><A NAME="31770"><SPAN CLASS="ref">[31770] I&ordf; q. 79 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod alia potentia sit memoria intellectiva, et alia intellectus. Augustinus enim, in X de Trin., ponit in mente memoriam, intelligentiam et voluntatem. Manifestum est autem quod memoria est alia potentia a voluntate. Ergo similiter est alia ab intellectu.</P> 656 intellectiva quam creaturae inferiores, quod perfectam bonitatem
641 <P TITLE="I q. 79 a. 7 arg. 2"><A NAME="31771"><SPAN CLASS="ref">[31771] I&ordf; q. 79 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, eadem ratio distinctionis est potentiarum sensitivae partis et intellectivae. Sed memoria in parte sensitiva est alia potentia a sensu, ut supra dictum est. Ergo memoria partis intellectivae est alia potentia ab intellectu.</P> 657 consequi potest; licet per multa et diversa; in quo deficit a
642 <P TITLE="I q. 79 a. 7 arg. 3"><A NAME="31772"><SPAN CLASS="ref">[31772] I&ordf; q. 79 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, secundum Augustinum, memoria, intelligentia et voluntas sunt sibi invicem aequalia, et unum eorum ab alio oritur. Hoc autem esse non posset, si memoria esset eadem potentia cum intellectu. Non est ergo eadem potentia.</P> 658 superioribus.</p>
643 <P TITLE="I q. 79 a. 7 s. c."><A NAME="31773"><SPAN CLASS="ref">[31773] I&ordf; q. 79 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra, de ratione memoriae est, quod sit thesaurus vel locus conservativus specierum. Hoc autem philosophus, in III de anima, attribuit intellectui, ut dictum est. Non ergo in parte intellectiva est alia potentia memoria ab intellectu.</P> 659 <p title="I q. 77 a. 2 ad 2"><a name="31613"><span class=
644 <P TITLE="I q. 79 a. 7 co."><A NAME="31774"><SPAN CLASS="ref">[31774] I&ordf; q. 79 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, potentiae animae distinguuntur secundum diversas rationes obiectorum; eo quod ratio cuiuslibet potentiae consistit in ordine ad id ad quod dicitur, quod est eius obiectum. Dictum est etiam supra quod, si aliqua potentia secundum propriam rationem ordinetur ad aliquod obiectum secundum communem rationem obiecti, non diversificabitur illa potentia secundum diversitates particularium differentiarum, sicut potentia visiva, quae respicit suum obiectum secundum rationem colorati, non diversificatur per diversitatem albi et nigri. Intellectus autem respicit suum obiectum secundum communem rationem entis; eo quod intellectus possibilis est quo est omnia fieri. Unde secundum nullam differentiam entium, diversificatur differentia intellectus possibilis. Diversificatur tamen potentia intellectus agentis, et intellectus possibilis, quia respectu eiusdem obiecti, aliud principium oportet esse potentiam activam, quae facit obiectum esse in actu; et aliud potentiam passivam, quae movetur ab obiecto in actu existente. Et sic potentia activa comparatur ad suum obiectum, ut ens in actu ad ens in potentia, potentia autem passiva comparatur ad suum obiectum e converso, ut ens in potentia ad ens in actu. Sic igitur nulla alia differentia potentiarum in intellectu esse potest, nisi possibilis et agentis. Unde patet quod memoria non est alia potentia ab intellectu, ad rationem enim potentiae passivae pertinet conservare, sicut et recipere.</P> 660 "ref">[31613] I&ordf; q. 77 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
645 <P TITLE="I q. 79 a. 7 ad 1"><A NAME="31775"><SPAN CLASS="ref">[31775] I&ordf; q. 79 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, quamvis in III dist. I Sent. dicatur quod memoria, intelligentia et voluntas sint tres vires; tamen hoc non est secundum intentionem Augustini, qui expresse dicit in XIV de Trin., quod <I>si accipiatur memoria, intelligentia et voluntas, secundum quod semper praesto sunt animae, sive cogitentur sive non cogitentur, ad solam memoriam pertinere videntur. Intelligentiam autem nunc dico qua intelligimus cogitantes; et eam voluntatem, sive amorem vel dilectionem, quae istam prolem parentemque coniungit</I>. Ex quo patet quod ista tria non accipit Augustinus pro tribus potentiis; sed memoriam accipit pro habituali animae retentione, intelligentiam autem pro actu intellectus, voluntatem autem pro actu voluntatis.</P> 661 dicendum quod virtus unita est superior, si ad aequalia se
646 <P TITLE="I q. 79 a. 7 ad 2"><A NAME="31776"><SPAN CLASS="ref">[31776] I&ordf; q. 79 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod praeteritum et praesens possunt esse propriae differentiae potentiarum sensitivarum diversificativae; non autem potentiarum intellectivarum, ratione supra dicta.</P> 662 extendat. Sed virtus multiplicata est superior, si plura ei
647 <P TITLE="I q. 79 a. 7 ad 3"><A NAME="31777"><SPAN CLASS="ref">[31777] I&ordf; q. 79 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod intelligentia oritur ex memoria, sicut actus ex habitu. Et hoc modo etiam aequatur ei; non autem sicut potentia potentiae.</P> 663 subiiciantur.</p>
648 <BR> 664 <p title="I q. 77 a. 2 ad 3"><a name="31614"><span class=
649 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> 665 "ref">[31614] I&ordf; q. 77 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
650 <P TITLE="I q. 79 a. 8 arg. 1"><A NAME="31778"><SPAN CLASS="ref">[31778] I&ordf; q. 79 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod ratio sit alia potentia ab intellectu. In libro enim de spiritu et anima dicitur, <I>cum ab inferioribus ad superiora ascendere volumus, prius occurrit nobis sensus, deinde imaginatio, deinde ratio, deinde intellectus</I>. Est ergo alia potentia ratio ab intellectu, sicut imaginatio a ratione.</P> 666 dicendum quod unius rei est unum esse substantiale, sed possunt
651 <P TITLE="I q. 79 a. 8 arg. 2"><A NAME="31779"><SPAN CLASS="ref">[31779] I&ordf; q. 79 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Boetius dicit, in libro de Consol., quod intellectus comparatur ad rationem sicut aeternitas ad tempus. Sed non est eiusdem virtutis esse in aeternitate et esse in tempore. Ergo non est eadem potentia ratio et intellectus.</P> 667 esse operationes plures. Et ideo est una essentia animae, sed
652 <P TITLE="I q. 79 a. 8 arg. 3"><A NAME="31780"><SPAN CLASS="ref">[31780] I&ordf; q. 79 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, homo communicat cum Angelis in intellectu, cum brutis vero in sensu. Sed ratio, quae est propria hominis, qua animal rationale dicitur, est alia potentia a sensu. Ergo pari ratione est alia potentia ab intellectu, qui proprie convenit Angelis, unde et intellectuales dicuntur.</P> 668 potentiae plures.</p>
653 <P TITLE="I q. 79 a. 8 s. c."><A NAME="31781"><SPAN CLASS="ref">[31781] I&ordf; q. 79 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, III super Gen. ad Litt., quod <I>illud quo homo irrationabilibus animalibus antecellit, est ratio, vel mens, vel intelligentia, vel si quo alio vocabulo commodius appellatur</I>. Ratio ergo et intellectus et mens sunt una potentia.</P> 669 <br />
654 <P TITLE="I q. 79 a. 8 co."><A NAME="31782"><SPAN CLASS="ref">[31782] I&ordf; q. 79 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ratio et intellectus in homine non possunt esse diversae potentiae. Quod manifeste cognoscitur, si utriusque actus consideretur. Intelligere enim est simpliciter veritatem intelligibilem apprehendere. Ratiocinari autem est procedere de uno intellecto ad aliud, ad veritatem intelligibilem cognoscendam. Et ideo Angeli, qui perfecte possident, secundum modum suae naturae, cognitionem intelligibilis veritatis, non habent necesse procedere de uno ad aliud; sed simpliciter et absque discursu veritatem rerum apprehendunt, ut Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom. Homines autem ad intelligibilem veritatem cognoscendam perveniunt, procedendo de uno ad aliud, ut ibidem dicitur, et ideo rationales dicuntur. Patet ergo quod ratiocinari comparatur ad intelligere sicut moveri ad quiescere, vel acquirere ad habere, quorum unum est perfecti, aliud autem imperfecti. Et quia motus semper ab immobili procedit, et ad aliquid quietum terminatur; inde est quod ratiocinatio humana, secundum viam inquisitionis vel inventionis, procedit a quibusdam simpliciter intellectis, quae sunt prima principia; et rursus, in via iudicii, resolvendo redit ad prima principia, ad quae inventa examinat. Manifestum est autem quod quiescere et moveri non reducuntur ad diversas potentias, sed ad unam et eandem, etiam in naturalibus rebus, quia per eandem naturam aliquid movetur ad locum, et quiescit in loco. Multo ergo magis per eandem potentiam intelligimus et ratiocinamur. Et sic patet quod in homine eadem potentia est ratio et intellectus.</P> 670 <div class="E">Articulus 3</div>
655 <P TITLE="I q. 79 a. 8 ad 1"><A NAME="31783"><SPAN CLASS="ref">[31783] I&ordf; q. 79 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illa enumeratio fit secundum ordinem actuum, non secundum distinctionem potentiarum. Quamvis liber ille non sit magnae auctoritatis.</P> 671 <p title="I q. 77 a. 3 arg. 1"><a name="31615"><span class=
656 <P TITLE="I q. 79 a. 8 ad 2"><A NAME="31784"><SPAN CLASS="ref">[31784] I&ordf; q. 79 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum patet responsio ex dictis. Aeternitas enim comparatur ad tempus, sicut immobile ad mobile. Et ideo Boetius comparavit intellectum aeternitati, rationem vero tempori.</P> 672 "ref">[31615] I&ordf; q. 77 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
657 <P TITLE="I q. 79 a. 8 ad 3"><A NAME="31785"><SPAN CLASS="ref">[31785] I&ordf; q. 79 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod alia animalia sunt ita infra hominem, quod non possunt attingere ad cognoscendam veritatem, quam ratio inquirit. Homo vero attingit ad cognoscendam intelligibilem veritatem, quam Angeli cognoscunt; sed imperfecte. Et ideo vis cognoscitiva Angelorum non est alterius generis a vi cognoscitiva rationis, sed comparatur ad ipsam ut perfectum ad imperfectum.</P> 673 proceditur. Videtur quod potentiae non distinguantur per actus et
658 <BR> 674 obiecta. Nihil enim determinatur ad speciem per illud quod
659 <DIV CLASS="E">Articulus 9</DIV> 675 posterius, vel extrinsecum est. Actus autem est posterior potentia;
660 <P TITLE="I q. 79 a. 9 arg. 1"><A NAME="31786"><SPAN CLASS="ref">[31786] I&ordf; q. 79 a. 9 arg. 1 </SPAN></A>Ad nonum sic proceditur. Videtur quod ratio superior et inferior sint diversae potentiae. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod imago Trinitatis est in superiori parte rationis, non autem in inferiori. Sed partes animae sunt ipsae eius potentiae. Ergo duae potentiae sunt ratio superior et inferior.</P> 676 obiectum autem est extrinsecum. Ergo per ea potentiae non
661 <P TITLE="I q. 79 a. 9 arg. 2"><A NAME="31787"><SPAN CLASS="ref">[31787] I&ordf; q. 79 a. 9 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nihil oritur a seipso. Sed ratio inferior oritur a superiori, et ab ea regulatur et dirigitur. Ergo ratio superior est alia potentia ab inferiori.</P> 677 distinguuntur secundum speciem.</p>
662 <P TITLE="I q. 79 a. 9 arg. 3"><A NAME="31788"><SPAN CLASS="ref">[31788] I&ordf; q. 79 a. 9 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in VI Ethic., quod scientificum animae quo cognoscit anima necessaria, est aliud principium et alia pars animae ab opinativo et ratiocinativo, quo cognoscit contingentia. Et hoc probat per hoc, quia <I>ad ea quae sunt genere altera, altera genere particula animae</I> ordinatur; contingens autem et necessarium sunt altera genere, sicut corruptibile et incorruptibile. Cum autem idem sit necessarium quod aeternum, et temporale idem quod contingens; videtur quod idem sit quod philosophus vocat scientificum, et superior pars rationis, quae secundum Augustinum intendit aeternis conspiciendis et consulendis; et quod idem sit quod philosophus vocat ratiocinativum vel opinativum, et inferior ratio, quae secundum Augustinum intendit temporalibus disponendis. Est ergo alia potentia animae ratio superior, et ratio inferior.</P> 678 <p title="I q. 77 a. 3 arg. 2"><a name="31616"><span class=
663 <P TITLE="I q. 79 a. 9 arg. 4"><A NAME="31789"><SPAN CLASS="ref">[31789] I&ordf; q. 79 a. 9 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, Damascenus dicit quod <I>ex imaginatione fit opinio; deinde mens, diiudicans opinionem sive vera sit sive falsa, diiudicat veritatem; unde et mens dicitur a metiendo. De quibus igitur iudicatum est iam et determinatum vere, dicitur intellectus</I>. Sic igitur opinativum, quod est ratio inferior, est aliud a mente et intellectu, per quod potest intelligi ratio superior.</P> 679 "ref">[31616] I&ordf; q. 77 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
664 <P TITLE="I q. 79 a. 9 s. c."><A NAME="31790"><SPAN CLASS="ref">[31790] I&ordf; q. 79 a. 9 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, XII de Trin., quod ratio superior et inferior non nisi per officia distinguuntur. Non ergo sunt duae potentiae.</P> 680 contraria sunt quae maxime differunt. Si igitur potentiae
665 <P TITLE="I q. 79 a. 9 co."><A NAME="31791"><SPAN CLASS="ref">[31791] I&ordf; q. 79 a. 9 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ratio superior et inferior, secundum quod ab Augustino accipiuntur, nullo modo duae potentiae animae esse possunt. Dicit enim quod ratio superior est quae intendit aeternis conspiciendis aut consulendis, conspiciendis quidem, secundum quod ea in seipsis speculatur; consulendis vero, secundum quod ex eis accipit regulas agendorum. Ratio vero inferior ab ipso dicitur, quae intendit temporalibus rebus. Haec autem duo, scilicet temporalia et aeterna, comparantur ad cognitionem nostram hoc modo, quod unum eorum est medium ad cognoscendum alterum. Nam secundum viam inventionis, per res temporales in cognitionem devenimus aeternorum, secundum illud apostoli, ad Rom. I, <I>invisibilia Dei per ea quae facta sunt, intellecta, conspiciuntur</I>, in via vero iudicii, per aeterna iam cognita de temporalibus iudicamus, et secundum rationes aeternorum temporalia disponimus. Potest autem contingere quod medium, et id ad quod per medium pervenitur, ad diversos habitus pertineant, sicut principia prima indemonstrabilia pertinent ad habitum intellectus, conclusiones vero ex his deductae ad habitum scientiae. Et ideo ex principiis geometriae contingit aliquid concludere in alia scientia, puta in perspectiva. Sed eadem potentia rationis est, ad quam pertinet et medium et ultimum. Est enim actus rationis quasi quidam motus de uno in aliud perveniens, idem autem est mobile quod pertransiens medium pertingit ad terminum. Unde una et eadem potentia rationis est ratio superior et inferior. Sed distinguuntur, secundum Augustinum, per officia actuum, et secundum diversos habitus, nam superiori rationi attribuitur sapientia, inferiori vero scientia.</P> 681 distinguerentur penes obiecta, sequeretur quod contrariorum non
666 <P TITLE="I q. 79 a. 9 ad 1"><A NAME="31792"><SPAN CLASS="ref">[31792] I&ordf; q. 79 a. 9 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod secundum quamcumque rationem partitionis potest pars dici. Inquantum ergo ratio dividitur secundum diversa officia, ratio superior et inferior partitiones dicuntur, et non quia sunt diversae potentiae.</P> 682 esset eadem potentia. Quod patet esse falsum fere in omnibus, nam
667 <P TITLE="I q. 79 a. 9 ad 2"><A NAME="31793"><SPAN CLASS="ref">[31793] I&ordf; q. 79 a. 9 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ratio inferior dicitur a superiori deduci, vel ab ea regulari, inquantum principia quibus utitur inferior ratio, deducuntur et diriguntur a principiis superioris rationis.</P> 683 potentia visiva eadem est albi et nigri, et gustus idem est dulcis
668 <P TITLE="I q. 79 a. 9 ad 3"><A NAME="31794"><SPAN CLASS="ref">[31794] I&ordf; q. 79 a. 9 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod scientificum de quo philosophus loquitur non est idem quod ratio superior, nam necessaria scibilia inveniuntur etiam in rebus temporalibus, de quibus est scientia naturalis et mathematica. Opinativum autem et ratiocinativum in minus est quam ratio inferior, quia est contingentium tantum. Nec tamen est simpliciter dicendum quod sit alia potentia qua intellectus cognoscit necessaria, et alia qua cognoscit contingentia, quia utraque cognoscit secundum eandem rationem obiecti, scilicet secundum rationem entis et veri. Unde et necessaria, quae habent perfectum esse in veritate, perfecte cognoscit; utpote ad eorum quidditatem pertingens, per quam propria accidentia de his demonstrat. Contingentia vero imperfecte cognoscit; sicut et habent imperfectum esse et veritatem. Perfectum autem et imperfectum in actu non diversificant potentiam; sed diversificant actus quantum ad modum agendi, et per consequens principia actuum et ipsos habitus. Et ideo philosophus posuit duas particulas animae, scientificum et ratiocinativum, non quia sunt duae potentiae; sed quia distinguuntur secundum diversam aptitudinem ad recipiendum diversos habitus, quorum diversitatem ibi inquirere intendit. Contingentia enim et necessaria, etsi differant secundum propria genera, conveniunt tamen in communi ratione entis, quam respicit intellectus, ad quam diversimode se habent secundum perfectum et imperfectum.</P> 684 et amari.</p>
669 <P TITLE="I q. 79 a. 9 ad 4"><A NAME="31795"><SPAN CLASS="ref">[31795] I&ordf; q. 79 a. 9 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod illa distinctio Damasceni est secundum diversitatem actuum, non secundum diversitatem potentiarum. Opinio enim significat actum intellectus qui fertur in unam partem contradictionis cum formidine alterius. Diiudicare vero, vel mensurare, est actus intellectus applicantis principia certa ad examinationem propositorum. Et ex hoc sumitur nomen mentis. Intelligere autem est cum quadam approbatione diiudicatis inhaerere.</P> 685 <p title="I q. 77 a. 3 arg. 3"><a name="31617"><span class=
670 <BR> 686 "ref">[31617] I&ordf; q. 77 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
671 <DIV CLASS="E">Articulus 10</DIV> 687 remota causa, removetur effectus. Si igitur potentiarum differentia
672 <P TITLE="I q. 79 a. 10 arg. 1"><A NAME="31796"><SPAN CLASS="ref">[31796] I&ordf; q. 79 a. 10 arg. 1 </SPAN></A>Ad decimum sic proceditur. Videtur quod intelligentia sit alia potentia ab intellectu. Dicitur enim in libro de spiritu et anima, quod <I>cum ab inferioribus ad superiora ascendere volumus, prius occurrit nobis sensus, deinde imaginatio, deinde ratio, postea intellectus, et postea intelligentia</I>. Sed imaginatio et sensus sunt diversae potentiae. Ergo et intellectus et intelligentia.</P> 688 esset ex differentia obiectorum, idem obiectum non pertineret ad
673 <P TITLE="I q. 79 a. 10 arg. 2"><A NAME="31797"><SPAN CLASS="ref">[31797] I&ordf; q. 79 a. 10 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Boetius dicit, in V de Consol., quod <I>ipsum hominem aliter sensus, aliter imaginatio, aliter ratio, aliter intelligentia intuetur</I>. Sed intellectus est eadem potentia cum ratione. Ergo videtur quod intelligentia sit alia potentia quam intellectus; sicut ratio est alia potentia quam imaginatio et sensus.</P> 689 diversas potentias. Quod patet esse falsum, nam idem est quod
674 <P TITLE="I q. 79 a. 10 arg. 3"><A NAME="31798"><SPAN CLASS="ref">[31798] I&ordf; q. 79 a. 10 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, actus sunt praevii potentiis, ut dicitur in II de anima. Sed intelligentia est quidam actus ab aliis actibus qui attribuuntur intellectui divisus. Dicit enim Damascenus quod <I>primus motus intelligentia dicitur; quae vero circa aliquid est intelligentia, intentio vocatur; quae permanens et figurans animam ad id quod intelligitur, excogitatio dicitur; excogitatio vero in eodem manens, et seipsam examinans et diiudicans, phronesis dicitur</I> (idest sapientia); <I>phronesis autem dilatata facit cogitationem, idest interius dispositum sermonem; ex quo aiunt provenire sermonem per linguam enarratum</I>. Ergo videtur quod intelligentia sit quaedam specialis potentia.</P> 690 potentia cognoscitiva cognoscit, et appetitiva appetit.</p>
675 <P TITLE="I q. 79 a. 10 s. c."><A NAME="31799"><SPAN CLASS="ref">[31799] I&ordf; q. 79 a. 10 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod <I>intelligentia indivisibilium est, in quibus non est falsum</I>. Sed huiusmodi cognoscere pertinet ad intellectum. Ergo intelligentia non est alia potentia praeter intellectum.</P> 691 <p title="I q. 77 a. 3 arg. 4"><a name="31618"><span class=
676 <P TITLE="I q. 79 a. 10 co."><A NAME="31800"><SPAN CLASS="ref">[31800] I&ordf; q. 79 a. 10 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod hoc nomen intelligentia proprie significat ipsum actum intellectus qui est intelligere. In quibusdam tamen libris de Arabico translatis, substantiae separatae quas nos Angelos dicimus, intelligentiae vocantur; forte propter hoc, quod huiusmodi substantiae semper actu intelligunt. In libris tamen de Graeco translatis, dicuntur intellectus seu mentes. Sic ergo intelligentia ab intellectu non distinguitur sicut potentia a potentia; sed sicut actus a potentia. Invenitur enim talis divisio etiam a philosophis. Quandoque enim ponunt quatuor intellectus, scilicet intellectum agentem, possibilem, et in habitu, et adeptum. Quorum quatuor intellectus agens et possibilis sunt diversae potentiae; sicut et in omnibus est alia potentia activa, et alia passiva. Alia vero tria distinguuntur secundum tres status intellectus possibilis, qui quandoque est in potentia tantum, et sic dicitur possibilis; quandoque autem in actu primo, qui est scientia, et sic dicitur intellectus in habitu; quandoque autem in actu secundo, qui est considerare, et sic dicitur intellectus in actu, sive intellectus adeptus.</P> 692 "ref">[31618] I&ordf; q. 77 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, id
677 <P TITLE="I q. 79 a. 10 ad 1"><A NAME="31801"><SPAN CLASS="ref">[31801] I&ordf; q. 79 a. 10 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, si recipi debet illa auctoritas, intelligentia ponitur pro actu intellectus. Et sic dividitur contra intellectum, sicut actus contra potentiam.</P> 693 quod per se est causa alicuius, in omnibus causat illud. Sed
678 <P TITLE="I q. 79 a. 10 ad 2"><A NAME="31802"><SPAN CLASS="ref">[31802] I&ordf; q. 79 a. 10 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Boetius accipit intelligentiam pro actu intellectus qui transcendit actum rationis. Unde ibidem dicit quod <I>ratio tantum humani generis est, sicut intelligentia sola divini</I>, proprium enim Dei est quod absque omni investigatione omnia intelligat.</P> 694 quaedam obiecta diversa, quae pertinent ad diversas potentias,
679 <P TITLE="I q. 79 a. 10 ad 3"><A NAME="31803"><SPAN CLASS="ref">[31803] I&ordf; q. 79 a. 10 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod omnes illi actus quos Damascenus enumerat, sunt unius potentiae, scilicet intellectivae. Quae primo quidem simpliciter aliquid apprehendit, et hic actus dicitur intelligentia. Secundo vero, id quod apprehendit, ordinat ad aliquid aliud cognoscendum vel operandum, et hic vocatur intentio. Dum vero persistit in inquisitione illius quod intendit, vocatur excogitatio. Dum vero id quod est excogitatum examinat ad aliqua certa, dicitur scire vel sapere; quod est phronesis, vel sapientiae, nam sapientiae est iudicare, ut dicitur in I Metaphys. Ex quo autem habet aliquid pro certo, quasi examinatum, cogitat quomodo possit illud aliis manifestare, et haec est dispositio interioris sermonis; ex qua procedit exterior locutio. Non enim omnis differentia actuum potentias diversificat; sed solum illa quae non potest reduci in idem principium, ut supra dictum est.</P> 695 pertinent etiam ad aliquam unam potentiam, sicut sonus et color
680 <BR> 696 pertinent ad visum et auditum, quae sunt diversae potentiae; et
681 <DIV CLASS="E">Articulus 11</DIV> 697 tamen pertinent ad unam potentiam sensus communis. Non ergo
682 <P TITLE="I q. 79 a. 11 arg. 1"><A NAME="31804"><SPAN CLASS="ref">[31804] I&ordf; q. 79 a. 11 arg. 1 </SPAN></A>Ad undecimum sic proceditur. Videtur quod intellectus speculativus et practicus sint diversae potentiae. Apprehensivum enim et motivum sunt diversa genera potentiarum, ut patet in II de anima. Sed intellectus speculativus est apprehensivus tantum, intellectus autem practicus est motivus. Ergo sunt diversae potentiae.</P> 698 potentiae distinguuntur secundum differentiam obiectorum.</p>
683 <P TITLE="I q. 79 a. 11 arg. 2"><A NAME="31805"><SPAN CLASS="ref">[31805] I&ordf; q. 79 a. 11 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, diversa ratio obiecti diversificat potentiam. Sed obiectum speculativi intellectus est verum, practici autem bonum; quae differunt ratione. Ergo intellectus speculativus et practicus sunt diversae potentiae.</P> 699 <p title="I q. 77 a. 3 s. c."><a name="31619"><span class=
684 <P TITLE="I q. 79 a. 11 arg. 3"><A NAME="31806"><SPAN CLASS="ref">[31806] I&ordf; q. 79 a. 11 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in parte intellectiva intellectus practicus comparatur ad speculativum, sicut aestimativa ad imaginativam in parte sensitiva. Sed aestimativa differt ab imaginativa sicut potentia a potentia, ut supra dictum est. Ergo et intellectus practicus a speculativo.</P> 700 "ref">[31619] I&ordf; q. 77 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra,
685 <P TITLE="I q. 79 a. 11 s. c."><A NAME="31807"><SPAN CLASS="ref">[31807] I&ordf; q. 79 a. 11 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in III de anima, quod intellectus speculativus per extensionem fit practicus. Una autem potentia non mutatur in aliam. Ergo intellectus speculativus et practicus non sunt diversae potentiae.</P> 701 posteriora distinguuntur secundum priora. Sed philosophus dicit II
686 <P TITLE="I q. 79 a. 11 co."><A NAME="31808"><SPAN CLASS="ref">[31808] I&ordf; q. 79 a. 11 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod intellectus practicus et speculativus non sunt diversae potentiae. Cuius ratio est quia, ut supra dictum est, id quod accidentaliter se habet ad obiecti rationem quam respicit aliqua potentia, non diversificat potentiam, accidit enim colorato quod sit homo, aut magnum aut parvum; unde omnia huiusmodi eadem visiva potentia apprehenduntur. Accidit autem alicui apprehenso per intellectum, quod ordinetur ad opus, vel non ordinetur. Secundum hoc autem differunt intellectus speculativus et practicus. Nam intellectus speculativus est, qui quod apprehendit, non ordinat ad opus, sed ad solam veritatis considerationem, practicus vero intellectus dicitur, qui hoc quod apprehendit, ordinat ad opus. Et hoc est quod philosophus dicit in III de anima, quod <I>speculativus differt a practico, fine</I>. Unde et a fine denominatur uterque, hic quidem speculativus, ille vero practicus, idest operativus.</P> 702 de anima, quod <i>priores potentiis actus et operationes secundum
687 <P TITLE="I q. 79 a. 11 ad 1"><A NAME="31809"><SPAN CLASS="ref">[31809] I&ordf; q. 79 a. 11 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod intellectus practicus est motivus, non quasi exequens motum, sed quasi dirigens ad motum. Quod convenit ei secundum modum suae apprehensionis.</P> 703 rationem sunt</i>; et adhuc his priora sunt opposita, sive obiecta.
688 <P TITLE="I q. 79 a. 11 ad 2"><A NAME="31810"><SPAN CLASS="ref">[31810] I&ordf; q. 79 a. 11 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod verum et bonum se invicem includunt, nam verum est quoddam bonum, alioquin non esset appetibile; et bonum est quoddam verum, alioquin non esset intelligibile. Sicut igitur obiectum appetitus potest esse verum, inquantum habet rationem boni, sicut cum aliquis appetit veritatem cognoscere; ita obiectum intellectus practici est bonum ordinabile ad opus, sub ratione veri. Intellectus enim practicus veritatem cognoscit, sicut et speculativus; sed veritatem cognitam ordinat ad opus.</P> 704 Ergo potentiae distinguuntur secundum actus et obiecta.</p>
689 <P TITLE="I q. 79 a. 11 ad 3"><A NAME="31811"><SPAN CLASS="ref">[31811] I&ordf; q. 79 a. 11 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod multae differentiae diversificant sensitivas potentias, quae non diversificant potentias intellectivas, ut supra dictum est.</P> 705 <p title="I q. 77 a. 3 co."><a name="31620"><span class=
690 <BR> 706 "ref">[31620] I&ordf; q. 77 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
691 <DIV CLASS="E">Articulus 12</DIV> 707 quod potentia, secundum illud quod est potentia, ordinatur ad
692 <P TITLE="I q. 79 a. 12 arg. 1"><A NAME="31812"><SPAN CLASS="ref">[31812] I&ordf; q. 79 a. 12 arg. 1 </SPAN></A>Ad duodecimum sic proceditur. Videtur quod synderesis sit quaedam specialis potentia ab aliis distincta. Ea enim quae cadunt sub una divisione, videntur esse unius generis. Sed in Glossa Hieronymi Ezech. I, dividitur synderesis contra irascibilem et concupiscibilem et rationalem; quae sunt quaedam potentiae. Ergo synderesis est quaedam potentia.</P> 708 actum. Unde oportet rationem potentiae accipi ex actu ad quem
693 <P TITLE="I q. 79 a. 12 arg. 2"><A NAME="31813"><SPAN CLASS="ref">[31813] I&ordf; q. 79 a. 12 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, opposita sunt unius generis. Sed synderesis et sensualitas opponi videntur, quia synderesis semper inclinat ad bonum, sensualitas autem semper ad malum; unde per serpentem significatur, ut patet per Augustinum, XII de Trin. Videtur ergo quod synderesis sit potentia, sicut et sensualitas.</P> 709 ordinatur, et per consequens oportet quod ratio potentiae
694 <P TITLE="I q. 79 a. 12 arg. 3"><A NAME="31814"><SPAN CLASS="ref">[31814] I&ordf; q. 79 a. 12 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus dicit, in libro de libero arbitrio, quod in naturali iudicatorio adsunt quaedam <I>regulae et semina virtutum et vera et incommutabilia</I>, haec autem dicimus synderesim. Cum ergo regulae incommutabiles quibus iudicamus, pertineant ad rationem secundum sui superiorem partem, ut Augustinus dicit XII de Trin.; videtur quod synderesis sit idem quod ratio. Et ita est quaedam potentia.</P> 710 diversificetur, ut diversificatur ratio actus. Ratio autem actus
695 <P TITLE="I q. 79 a. 12 s. c."><A NAME="31815"><SPAN CLASS="ref">[31815] I&ordf; q. 79 a. 12 s. c. </SPAN></A><I>Sed contra, potentiae rationales se habent ad opposita</I>, secundum philosophum. Synderesis autem non se habet ad opposita, sed ad bonum tantum inclinat. Ergo synderesis non est potentia. Si enim esset potentia, oporteret quod esset rationalis potentia, non enim invenitur in brutis.</P> 711 diversificatur secundum diversam rationem obiecti. Omnis enim actio
696 <P TITLE="I q. 79 a. 12 co."><A NAME="31816"><SPAN CLASS="ref">[31816] I&ordf; q. 79 a. 12 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod synderesis non est potentia, sed habitus, licet quidam posuerint synderesim esse quandam potentiam ratione altiorem; quidam vero dixerint eam esse ipsam rationem, non ut est ratio, sed ut est natura. Ad huius autem evidentiam, considerandum est quod, sicut supra dictum est, ratiocinatio hominis, cum sit quidam motus, ab intellectu progreditur aliquorum, scilicet naturaliter notorum absque investigatione rationis, sicut a quodam principio immobili, et ad intellectum etiam terminatur, inquantum iudicamus per principia per se naturaliter nota, de his quae ratiocinando invenimus. Constat autem quod, sicut ratio speculativa ratiocinatur de speculativis, ita ratio practica ratiocinatur de operabilibus. Oportet igitur naturaliter nobis esse indita, sicut principia speculabilium, ita et principia operabilium. Prima autem principia speculabilium nobis naturaliter indita, non pertinent ad aliquam specialem potentiam; sed ad quendam specialem habitum, qui dicitur intellectus principiorum, ut patet in VI Ethic. Unde et principia operabilium nobis naturaliter indita, non pertinent ad specialem potentiam; sed ad specialem habitum naturalem, quem dicimus synderesim. Unde et synderesis dicitur instigare ad bonum, et murmurare de malo, inquantum per prima principia procedimus ad inveniendum, et iudicamus inventa. Patet ergo quod synderesis non est potentia, sed habitus naturalis.</P> 712 vel est potentiae activae, vel passivae. Obiectum autem comparatur
697 <P TITLE="I q. 79 a. 12 ad 1"><A NAME="31817"><SPAN CLASS="ref">[31817] I&ordf; q. 79 a. 12 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illa divisio Hieronymi attenditur secundum diversitatem actuum, non secundum diversitatem potentiarum. Diversi autem actus possunt esse unius potentiae.</P> 713 ad actum potentiae passivae, sicut principium et causa movens,
698 <P TITLE="I q. 79 a. 12 ad 2"><A NAME="31818"><SPAN CLASS="ref">[31818] I&ordf; q. 79 a. 12 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod similiter oppositio sensualitatis et synderesis attenditur secundum oppositionem actuum; non sicut diversarum specierum unius generis.</P> 714 color enim inquantum movet visum, est principium visionis. Ad actum
699 <P TITLE="I q. 79 a. 12 ad 3"><A NAME="31819"><SPAN CLASS="ref">[31819] I&ordf; q. 79 a. 12 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod huiusmodi incommutabiles rationes sunt prima principia operabilium, circa quae non contingit errare; et attribuuntur rationi sicut potentiae, et synderesi sicut habitui. Unde et utroque, scilicet ratione et synderesi, naturaliter iudicamus.</P> 715 autem potentiae activae comparatur obiectum ut terminus et finis,
700 <BR> 716 sicut augmentativae virtutis obiectum est quantum perfectum, quod
701 <DIV CLASS="E">Articulus 13</DIV> 717 est finis augmenti. Ex his autem duobus actio speciem recipit,
702 <P TITLE="I q. 79 a. 13 arg. 1"><A NAME="31820"><SPAN CLASS="ref">[31820] I&ordf; q. 79 a. 13 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertiumdecimum sic proceditur. Videtur quod conscientia sit quaedam potentia. Dicit enim Origenes quod <I>conscientia est spiritus corrector et paedagogus animae sociatus, quo separatur a malis et adhaeret bonis</I>. Sed spiritus in anima nominat potentiam aliquam, vel ipsam mentem, secundum illud Ephes. IV, <I>renovamini spiritu mentis vestrae</I>; vel ipsam imaginationem; unde et imaginaria visio spiritualis vocatur, ut patet per Augustinum, XII super Gen. ad Litt. Est ergo conscientia quaedam potentia.</P> 718 scilicet ex principio, vel ex fine seu termino, differt enim
703 <P TITLE="I q. 79 a. 13 arg. 2"><A NAME="31821"><SPAN CLASS="ref">[31821] I&ordf; q. 79 a. 13 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nihil est peccati subiectum nisi potentia animae. Sed conscientia est subiectum peccati, dicitur enim ad Tit. I, de quibusdam, quod <I>inquinatae sunt eorum mens et conscientia</I>. Ergo videtur quod conscientia sit potentia.</P> 719 calefactio ab infrigidatione, secundum quod haec quidem a calido,
704 <P TITLE="I q. 79 a. 13 arg. 3"><A NAME="31822"><SPAN CLASS="ref">[31822] I&ordf; q. 79 a. 13 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, necesse est quod conscientia sit vel actus, vel habitus, vel potentia. Sed non est actus, quia non semper maneret in homine. Nec est habitus, non enim esset unum quid conscientia, sed multa; per multos enim habitus cognoscitivos dirigimur in agendis. Ergo conscientia est potentia.</P> 720 scilicet activo, ad calidum; illa autem a frigido ad frigidum
705 <P TITLE="I q. 79 a. 13 s. c."><A NAME="31823"><SPAN CLASS="ref">[31823] I&ordf; q. 79 a. 13 s. c. </SPAN></A>Sed contra, conscientia deponi potest, non autem potentia. Ergo conscientia non est potentia.</P> 721 procedit. Unde necesse est quod potentiae diversificentur secundum
706 <P TITLE="I q. 79 a. 13 co."><A NAME="31824"><SPAN CLASS="ref">[31824] I&ordf; q. 79 a. 13 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod conscientia, proprie loquendo, non est potentia, sed actus. Et hoc patet tum ex ratione nominis, tum etiam ex his quae secundum communem usum loquendi, conscientiae attribuuntur. Conscientia enim, secundum proprietatem vocabuli, importat ordinem scientiae ad aliquid, nam conscientia dicitur cum alio scientia. Applicatio autem scientiae ad aliquid fit per aliquem actum. Unde ex ista ratione nominis patet quod conscientia sit actus. Idem autem apparet ex his quae conscientiae attribuuntur. Dicitur enim conscientia testificari, ligare vel instigare, et etiam accusare vel remordere sive reprehendere. Et haec omnia consequuntur applicationem alicuius nostrae cognitionis vel scientiae ad ea quae agimus. Quae quidem applicatio fit tripliciter. Uno modo, secundum quod recognoscimus aliquid nos fecisse vel non fecisse, secundum illud Eccle. VII, <I>scit conscientia tua te crebro maledixisse aliis</I>, et secundum hoc, conscientia dicitur testificari. Alio modo applicatur secundum quod per nostram conscientiam iudicamus aliquid esse faciendum vel non faciendum, et secundum hoc, dicitur conscientia instigare vel ligare. Tertio modo applicatur secundum quod per conscientiam iudicamus quod aliquid quod est factum, sit bene factum vel non bene factum, et secundum hoc, conscientia dicitur excusare vel accusare, seu remordere. Patet autem quod omnia haec consequuntur actualem applicationem scientiae ad ea quae agimus. Unde proprie loquendo, conscientia nominat actum. Quia tamen habitus est principium actus, quandoque nomen conscientiae attribuitur primo habitui naturali, scilicet synderesi, sicut Hieronymus, in Glossa Ezech. I, synderesim conscientiam nominat; et Basilius naturale iudicatorium; et Damascenus dicit quod est lex intellectus nostri. Consuetum enim est quod causae et effectus per invicem nominentur.</P> 722 actus et obiecta. Sed tamen considerandum est quod ea quae sunt per
707 <P TITLE="I q. 79 a. 13 ad 1"><A NAME="31825"><SPAN CLASS="ref">[31825] I&ordf; q. 79 a. 13 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod conscientia dicitur spiritus, secundum quod spiritus pro mente ponitur, quia est quoddam mentis dictamen.</P> 723 accidens, non diversificant speciem. Quia enim coloratum accidit
708 <P TITLE="I q. 79 a. 13 ad 2"><A NAME="31826"><SPAN CLASS="ref">[31826] I&ordf; q. 79 a. 13 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod inquinatio dicitur esse in conscientia, non sicut in subiecto, sed sicut cognitum in cognitione, inquantum scilicet aliquis scit se esse inquinatum.</P> 724 animali, non diversificantur species animalis per differentiam
709 <P TITLE="I q. 79 a. 13 ad 3"><A NAME="31827"><SPAN CLASS="ref">[31827] I&ordf; q. 79 a. 13 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod actus, etsi non semper maneat in se, semper tamen manet in sua causa, quae est potentia et habitus. Habitus autem ex quibus conscientia informatur, etsi multi sint, omnes tamen efficaciam habent ab uno primo, scilicet ab habitu primorum principiorum, qui dicitur synderesis. Unde specialiter hic habitus interdum conscientia nominatur, ut supra dictum est.</P> 725 coloris, sed per differentiam eius quod per se accidit animali, per
710 <BR> 726 differentiam scilicet animae sensitivae, quae quandoque invenitur
711 <DIV CLASS="D">Quaestio 80</DIV> 727 cum ratione, quandoque sine ratione. Unde rationale et irrationale
712 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 728 sunt differentiae divisivae animalis, diversas eius species
713 <P TITLE="I q. 80 pr."><A NAME="31828"><SPAN CLASS="ref">[31828] I&ordf; q. 80 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de potentiis appetitivis. Et circa hoc consideranda sunt quatuor, primo, de appetitivo in communi; secundo, de sensualitate; tertio, de voluntate; quarto, de libero arbitrio. Circa primum quaeruntur duo. Primo, utrum debeat poni appetitus aliqua specialis potentia animae. Secundo, utrum appetitus dividatur in appetitum sensitivum et intellectivum, sicut in potentias diversas.</P> 729 constituentes. Sic igitur non quaecumque diversitas obiectorum
714 <BR> 730 diversificat potentias animae; sed differentia eius ad quod per se
715 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 731 potentia respicit. Sicut sensus per se respicit passibilem
716 <P TITLE="I q. 80 a. 1 arg. 1"><A NAME="31829"><SPAN CLASS="ref">[31829] I&ordf; q. 80 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod appetitus non sit aliqua specialis animae potentia. Ad ea enim quae sunt communia animatis et inanimatis, non est aliqua potentia animae assignanda. Sed appetere est commune animatis et inanimatis quia bonum est quod omnia appetunt, ut dicitur in I Ethic. Ergo appetitus non est specialis potentia animae.</P> 732 qualitatem, quae per se dividitur in colorem, sonum et huiusmodi,
717 <P TITLE="I q. 80 a. 1 arg. 2"><A NAME="31830"><SPAN CLASS="ref">[31830] I&ordf; q. 80 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentiae distinguuntur secundum obiecta. Sed idem est quod cognoscimus et appetimus. Ergo vim appetitivam non oportet esse aliam praeter vim apprehensivam.</P> 733 et ideo alia potentia sensitiva est coloris, scilicet visus, et
718 <P TITLE="I q. 80 a. 1 arg. 3"><A NAME="31831"><SPAN CLASS="ref">[31831] I&ordf; q. 80 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, commune non distinguitur contra proprium. Sed quaelibet potentia animae appetit quoddam particulare appetibile, scilicet obiectum sibi conveniens. Ergo respectu huius obiecti quod est appetibile in communi, non oportet accipi aliquam potentiam ab aliis distinctam, quae appetitiva dicatur.</P> 734 alia soni, scilicet auditus. Sed passibili qualitati, ut colorato
719 <P TITLE="I q. 80 a. 1 s. c."><A NAME="31832"><SPAN CLASS="ref">[31832] I&ordf; q. 80 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in II de anima, distinguit appetitivum ab aliis potentiis. Damascenus etiam, in II libro distinguit vires appetitivas a cognitivis.</P> 735 accidit esse musicum vel grammaticum, vel magnum et parvum, aut
720 <P TITLE="I q. 80 a. 1 co."><A NAME="31833"><SPAN CLASS="ref">[31833] I&ordf; q. 80 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est ponere quandam potentiam animae appetitivam. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod quamlibet formam sequitur aliqua inclinatio, sicut ignis ex sua forma inclinatur in superiorem locum, et ad hoc quod generet sibi simile. Forma autem in his quae cognitionem participant, altiori modo invenitur quam in his quae cognitione carent. In his enim quae cognitione carent, invenitur tantummodo forma ad unum esse proprium determinans unumquodque, quod etiam naturale uniuscuiusque est. Hanc igitur formam naturalem sequitur naturalis inclinatio, quae appetitus naturalis vocatur. In habentibus autem cognitionem, sic determinatur unumquodque ad proprium esse naturale per formam naturalem, quod tamen est receptivum specierum aliarum rerum, sicut sensus recipit species omnium sensibilium, et intellectus omnium intelligibilium, ut sic anima hominis sit omnia quodammodo secundum sensum et intellectum, in quo quodammodo cognitionem habentia ad Dei similitudinem appropinquant, in quo omnia praeexistunt, sicut Dionysius dicit. Sicut igitur formae altiori modo existunt in habentibus cognitionem supra modum formarum naturalium, ita oportet quod in eis sit inclinatio supra modum inclinationis naturalis, quae dicitur appetitus naturalis. Et haec superior inclinatio pertinet ad vim animae appetitivam, per quam animal appetere potest ea quae apprehendit, non solum ea ad quae inclinatur ex forma naturali. Sic igitur necesse est ponere aliquam potentiam animae appetitivam.</P> 736 hominem vel lapidem. Et ideo penes huiusmodi differentias potentiae
721 <P TITLE="I q. 80 a. 1 ad 1"><A NAME="31834"><SPAN CLASS="ref">[31834] I&ordf; q. 80 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod appetere invenitur in habentibus cognitionem, supra modum communem quo invenitur in omnibus, ut dictum est. Et ideo oportet ad hoc determinari aliquam potentiam animae.</P> 737 animae non distinguuntur.</p>
722 <P TITLE="I q. 80 a. 1 ad 2"><A NAME="31835"><SPAN CLASS="ref">[31835] I&ordf; q. 80 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod id quod apprehenditur et appetitur, est idem subiecto, sed differt ratione, apprehenditur enim ut est ens sensibile vel intelligibile; appetitur vero ut est conveniens aut bonum. Diversitas autem rationum in obiectis requiritur ad diversitatem potentiarum; non autem materialis diversitas.</P> 738 <p title="I q. 77 a. 3 ad 1"><a name="31621"><span class=
723 <P TITLE="I q. 80 a. 1 ad 3"><A NAME="31836"><SPAN CLASS="ref">[31836] I&ordf; q. 80 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod unaquaeque potentia animae est quaedam forma seu natura, et habet naturalem inclinationem in aliquid. Unde unaquaeque appetit obiectum sibi conveniens naturali appetitu. Supra quem est appetitus animalis consequens apprehensionem, quo appetitur aliquid non ea ratione qua est conveniens ad actum huius vel illius potentiae, utpote visio ad videndum et auditio ad audiendum; sed quia est conveniens simpliciter animali.</P> 739 "ref">[31621] I&ordf; q. 77 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
724 <BR> 740 dicendum quod actus, licet sit posterior potentia in esse, est
725 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 741 tamen prior in intentione et secundum rationem, sicut finis agente.
726 <P TITLE="I q. 80 a. 2 arg. 1"><A NAME="31837"><SPAN CLASS="ref">[31837] I&ordf; q. 80 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod appetitus sensitivus et intellectivus non sint diversae potentiae. Potentiae enim non diversificantur per accidentales differentias, ut supra dictum est. Sed accidit appetibili quod sit apprehensum per sensum vel intellectum. Ergo appetitus sensitivus et intellectivus non sunt diversae potentiae.</P> 742 Obiectum autem, licet sit extrinsecum, est tamen principium vel
727 <P TITLE="I q. 80 a. 2 arg. 2"><A NAME="31838"><SPAN CLASS="ref">[31838] I&ordf; q. 80 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, cognitio intellectiva est universalium, et secundum hoc distinguitur a sensitiva, quae est singularium. Sed ista distinctio non habet locum ex parte appetitivae, cum enim appetitus sit motus ab anima ad res, quae sunt singulares, omnis appetitus videtur esse rei singularis. Non ergo appetitus intellectivus debet distingui a sensitivo.</P> 743 finis actionis. Principio autem et fini proportionantur ea quae
728 <P TITLE="I q. 80 a. 2 arg. 3"><A NAME="31839"><SPAN CLASS="ref">[31839] I&ordf; q. 80 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut sub apprehensivo ordinatur appetitivum ut inferior potentia, ita et motivum. Sed non est aliud motivum in homine consequens intellectum, quam in aliis animalibus consequens sensum. Ergo, pari ratione, neque est aliud appetitivum.</P> 744 sunt intrinseca rei.</p>
729 <P TITLE="I q. 80 a. 2 s. c."><A NAME="31840"><SPAN CLASS="ref">[31840] I&ordf; q. 80 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in III de anima, distinguit duplicem appetitum, et dicit quod appetitus superior movet inferiorem.</P> 745 <p title="I q. 77 a. 3 ad 2"><a name="31622"><span class=
730 <P TITLE="I q. 80 a. 2 co."><A NAME="31841"><SPAN CLASS="ref">[31841] I&ordf; q. 80 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est dicere appetitum intellectivum esse aliam potentiam a sensitivo. Potentia enim appetitiva est potentia passiva, quae nata est moveri ab apprehenso, unde appetibile apprehensum est movens non motum, appetitus autem movens motum, ut dicitur in III de anima, et XII Metaphys. Passiva autem et mobilia distinguuntur secundum distinctionem activorum et motivorum, quia oportet motivum esse proportionatum mobili, et activum passivo; et ipsa potentia passiva propriam rationem habet ex ordine ad suum activum. Quia igitur est alterius generis apprehensum per intellectum et apprehensum per sensum, consequens est quod appetitus intellectivus sit alia potentia a sensitivo.</P> 746 "ref">[31622] I&ordf; q. 77 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
731 <P TITLE="I q. 80 a. 2 ad 1"><A NAME="31842"><SPAN CLASS="ref">[31842] I&ordf; q. 80 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod appetibili non accidit esse apprehensum per sensum vel intellectum, sed per se ei convenit, nam appetibile non movet appetitum nisi inquantum est apprehensum. Unde differentiae apprehensi sunt per se differentiae appetibilis. Unde potentiae appetitivae distinguuntur secundum differentiam apprehensorum, sicut secundum propria obiecta.</P> 747 dicendum quod, si potentia aliqua per se respiceret unum
732 <P TITLE="I q. 80 a. 2 ad 2"><A NAME="31843"><SPAN CLASS="ref">[31843] I&ordf; q. 80 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod appetitus intellectivus, etsi feratur in res quae sunt extra animam singulares, fertur tamen in eas secundum aliquam rationem universalem; sicut cum appetit aliquid quia est bonum. Unde philosophus dicit in sua rhetorica, quod odium potest esse de aliquo universali, puta cum odio habemus omne latronum genus. Similiter etiam per appetitum intellectivum appetere possumus immaterialia bona, quae sensus non apprehendit; sicut scientiam, virtutes, et alia huiusmodi.</P> 748 contrariorum sicut obiectum, oporteret quod contrarium ad aliam
733 <P TITLE="I q. 80 a. 2 ad 3"><A NAME="31844"><SPAN CLASS="ref">[31844] I&ordf; q. 80 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut dicitur in III de anima, opinio universalis non movet nisi mediante particulari, et similiter appetitus superior movet mediante inferiori. Et ideo non est alia vis motiva consequens intellectum et sensum.</P> 749 potentiam pertineret. Sed potentia animae non per se respicit
734 <BR> 750 propriam rationem contrarii, sed communem rationem utriusque
735 <DIV CLASS="D">Quaestio 81</DIV> 751 contrariorum, sicut visus non respicit per se rationem albi, sed
736 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 752 rationem coloris. Et hoc ideo, quia unum contrariorum est
737 <P TITLE="I q. 81 pr."><A NAME="31845"><SPAN CLASS="ref">[31845] I&ordf; q. 81 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de sensualitate. Circa quam quaeruntur tria. Primo, utrum sensualitas sit vis appetitiva tantum. Secundo, utrum dividatur sensualitas in irascibilem et concupiscibilem, sicut in diversas potentias. Tertio, utrum irascibilis et concupiscibilis obediant rationi.</P> 753 quodammodo ratio alterius, cum se habeant sicut perfectum et
738 <BR> 754 imperfectum.</p>
739 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 755 <p title="I q. 77 a. 3 ad 3"><a name="31623"><span class=
740 <P TITLE="I q. 81 a. 1 arg. 1"><A NAME="31846"><SPAN CLASS="ref">[31846] I&ordf; q. 81 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod sensualitas non solum sit appetitiva, sed etiam cognitiva. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod <I>sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis est</I>. Sed corporis sensus sub vi cognitiva continentur. Ergo sensualitas est vis cognitiva.</P> 756 "ref">[31623] I&ordf; q. 77 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
741 <P TITLE="I q. 81 a. 1 arg. 2"><A NAME="31847"><SPAN CLASS="ref">[31847] I&ordf; q. 81 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quae cadunt sub una divisione, videntur esse unius generis. Sed Augustinus, in XII de Trin., dividit sensualitatem contra rationem superiorem et inferiorem; quae ad cognitionem pertinent. Ergo sensualitas etiam est vis cognitiva.</P> 757 dicendum quod nihil prohibet id quod est subiecto idem esse
742 <P TITLE="I q. 81 a. 1 arg. 3"><A NAME="31848"><SPAN CLASS="ref">[31848] I&ordf; q. 81 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sensualitas in tentatione hominis tenet locum serpentis. Sed serpens in tentatione primorum parentum se habuit ut nuntians et proponens peccatum; quod est vis cognitivae. Ergo sensualitas est vis cognitiva.</P> 758 diversum secundum rationem. Et ideo potest ad diversas potentias
743 <P TITLE="I q. 81 a. 1 s. c."><A NAME="31849"><SPAN CLASS="ref">[31849] I&ordf; q. 81 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod sensualitas definitur esse <I>appetitus rerum ad corpus pertinentium</I>.</P> 759 animae pertinere.</p>
744 <P TITLE="I q. 81 a. 1 co."><A NAME="31850"><SPAN CLASS="ref">[31850] I&ordf; q. 81 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod nomen sensualitatis sumptum videtur a sensuali motu, de quo Augustinus loquitur XII de Trin., sicut ab actu sumitur nomen potentiae, ut a visione visus. Motus autem sensualis est appetitus apprehensionem sensitivam consequens. Actus enim apprehensivae virtutis non ita proprie dicitur motus, sicut actio appetitus, nam operatio virtutis apprehensivae perficitur in hoc, quod res apprehensae sunt in apprehendente; operatio autem virtutis appetitivae perficitur in hoc, quod appetens inclinatur in rem appetibilem. Et ideo operatio apprehensivae virtutis assimilatur quieti, operatio autem virtutis appetitivae magis assimilatur motui. Unde per sensualem motum intelligitur operatio appetitivae virtutis. Et sic sensualitas est nomen appetitus sensitivi.</P> 760 <p title="I q. 77 a. 3 ad 4"><a name="31624"><span class=
745 <P TITLE="I q. 81 a. 1 ad 1"><A NAME="31851"><SPAN CLASS="ref">[31851] I&ordf; q. 81 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod per hoc quod dicit Augustinus quod sensualis animae motus intenditur in corporis sensus, non datur intelligi quod corporis sensus sub sensualitate comprehendantur, sed magis quod motus sensualitatis sit inclinatio quaedam ad sensus corporis, dum scilicet appetimus ea quae per corporis sensus apprehenduntur. Et sic corporis sensus pertinent ad sensualitatem quasi praeambuli.</P> 761 "ref">[31624] I&ordf; q. 77 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum
746 <P TITLE="I q. 81 a. 1 ad 2"><A NAME="31852"><SPAN CLASS="ref">[31852] I&ordf; q. 81 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod sensualitas dividitur contra rationem superiorem et inferiorem, inquantum communicant in actu motionis, vis enim cognitiva, ad quam pertinet ratio superior et inferior, est motiva, sicut et appetitiva, ad quam pertinet sensualitas.</P> 762 dicendum quod potentia superior per se respicit universaliorem
747 <P TITLE="I q. 81 a. 1 ad 3"><A NAME="31853"><SPAN CLASS="ref">[31853] I&ordf; q. 81 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod serpens non solum ostendit et proposuit peccatum, sed etiam, inclinavit in effectum peccati. Et quantum ad hoc, sensualitas per serpentem significatur.</P> 763 rationem obiecti, quam potentia inferior, quia quanto potentia est
748 <BR> 764 superior, tanto ad plura se extendit. Et ideo multa conveniunt in
749 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 765 una ratione obiecti, quam per se respicit superior potentia, quae
750 <P TITLE="I q. 81 a. 2 arg. 1"><A NAME="31854"><SPAN CLASS="ref">[31854] I&ordf; q. 81 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod appetitus sensitivus non distinguatur in irascibilem et concupiscibilem, sicut in potentias diversas. Eadem enim potentia animae est unius contrarietatis, ut visus albi et nigri, ut dicitur in II de anima. Sed conveniens et nocivum sunt contraria. Cum ergo concupiscibilis respiciat conveniens, irascibilis vero nocivum, videtur quod eadem potentia animae sit irascibilis et concupiscibilis.</P> 766 tamen differunt secundum rationes quas per se respiciunt inferiores
751 <P TITLE="I q. 81 a. 2 arg. 2"><A NAME="31855"><SPAN CLASS="ref">[31855] I&ordf; q. 81 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, appetitus sensitivus non est nisi convenientium secundum sensum. Sed conveniens secundum sensum est obiectum concupiscibilis. Ergo nullus appetitus sensitivus est a concupiscibili differens.</P> 767 potentiae. Et inde est quod diversa obiecta pertinent ad diversas
752 <P TITLE="I q. 81 a. 2 arg. 3"><A NAME="31856"><SPAN CLASS="ref">[31856] I&ordf; q. 81 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, odium est in irascibili, dicit enim Hieronymus, super Matth., <I>possideamus in irascibili odium vitiorum</I>. Sed odium, cum contrarietur amori, est in concupiscibili. Ergo eadem vis est concupiscibilis et irascibilis.</P> 768 inferiores potentias, quae tamen uni superiori potentiae
753 <P TITLE="I q. 81 a. 2 s. c."><A NAME="31857"><SPAN CLASS="ref">[31857] I&ordf; q. 81 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius Nyssenus et Damascenus ponunt duas vires, irascibilem et concupiscibilem, partes appetitus sensitivi.</P> 769 subduntur.</p>
754 <P TITLE="I q. 81 a. 2 co."><A NAME="31858"><SPAN CLASS="ref">[31858] I&ordf; q. 81 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod appetitus sensitivus est una vis in genere, quae sensualitas dicitur; sed dividitur in duas potentias, quae sunt species appetitus sensitivi, scilicet in irascibilem et concupiscibilem. Ad cuius evidentiam, considerari oportet quod in rebus naturalibus corruptibilibus, non solum oportet esse inclinationem ad consequendum convenientia et refugiendum nociva; sed etiam ad resistendum corrumpentibus et contrariis, quae convenientibus impedimentum praebent et ingerunt nocumenta. Sicut ignis habet naturalem inclinationem non solum ut recedat ab inferiori loco, qui sibi non convenit, et tendat in locum superiorem sibi convenientem; sed etiam quod resistat corrumpentibus et impedientibus. Quia igitur appetitus sensitivus est inclinatio consequens apprehensionem sensitivam, sicut appetitus naturalis est inclinatio consequens formam naturalem; necesse est quod in parte sensitiva sint duae appetitivae potentiae. Una, per quam anima simpliciter inclinatur ad prosequendum ea quae sunt convenientia secundum sensum, et ad refugiendum nociva, et haec dicitur concupiscibilis. Alia vero, per quam animal resistit impugnantibus, quae convenientia impugnant et nocumenta inferunt, et haec vis vocatur irascibilis. Unde dicitur quod eius obiectum est arduum, quia scilicet tendit ad hoc quod superet contraria, et superemineat eis. Hae autem duae inclinationes non reducuntur in unum principium, quia interdum anima tristibus se ingerit, contra inclinationem concupiscibilis, ut secundum inclinationem irascibilis impugnet contraria. Unde etiam passiones irascibilis repugnare videntur passionibus concupiscibilis, nam concupiscentia accensa minuit iram, et ira accensa minuit concupiscentiam, ut in pluribus. Patet etiam ex hoc, quod irascibilis est quasi propugnatrix et defensatrix concupiscibilis, dum insurgit contra ea quae impediunt convenientia, quae concupiscibilis appetit, et ingerunt nociva, quae concupiscibilis refugit. Et propter hoc, omnes passiones irascibilis incipiunt a passionibus concupiscibilis, et in eas terminantur; sicut ira nascitur ex illata tristitia, et vindictam inferens, in laetitiam terminatur. Propter hoc etiam pugnae animalium sunt de concupiscibilibus, scilicet de cibis et venereis, ut dicitur in VIII de animalibus.</P> 770 <br />
755 <P TITLE="I q. 81 a. 2 ad 1"><A NAME="31859"><SPAN CLASS="ref">[31859] I&ordf; q. 81 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod vis concupiscibilis est et convenientis et inconvenientis. Sed irascibilis est ad resistendum inconvenienti quod impugnat.</P> 771 <div class="E">Articulus 4</div>
756 <P TITLE="I q. 81 a. 2 ad 2"><A NAME="31860"><SPAN CLASS="ref">[31860] I&ordf; q. 81 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut in apprehensivis virtutibus in parte sensitiva est aliqua vis aestimativa, scilicet quae est perceptiva eorum quae sensum non immutant, ut supra dictum est; ita etiam in appetitu sensitivo est aliqua vis appetens aliquid quod non est conveniens secundum delectationem sensus, sed secundum quod est utile animali ad suam defensionem. Et haec est vis irascibilis.</P> 772 <p title="I q. 77 a. 4 arg. 1"><a name="31625"><span class=
757 <P TITLE="I q. 81 a. 2 ad 3"><A NAME="31861"><SPAN CLASS="ref">[31861] I&ordf; q. 81 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod odium simpliciter pertinet ad concupiscibilem; sed ratione impugnationis quae ex odio causatur, potest ad irascibilem pertinere.</P> 773 "ref">[31625] I&ordf; q. 77 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
758 <BR> 774 proceditur. Videtur quod in potentiis animae non sit ordo. In his
759 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 775 enim quae cadunt sub una divisione, non est prius et posterius, sed
760 <P TITLE="I q. 81 a. 3 arg. 1"><A NAME="31862"><SPAN CLASS="ref">[31862] I&ordf; q. 81 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis non obediant rationi. Irascibilis enim et concupiscibilis sunt partes sensualitatis. Sed sensualitas non obedit rationi, unde per serpentem significatur, ut dicit Augustinus, XII de Trin. Ergo irascibilis et concupiscibilis non obediunt rationi.</P> 776 sunt naturaliter simul. Sed potentiae animae contra se invicem
761 <P TITLE="I q. 81 a. 3 arg. 2"><A NAME="31863"><SPAN CLASS="ref">[31863] I&ordf; q. 81 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quod obedit alicui, non repugnat ei. Sed irascibilis et concupiscibilis repugnant rationi; secundum illud apostoli, ad Rom. VII, <I>video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae</I>. Ergo irascibilis et concupiscibilis non obediunt rationi.</P> 777 dividuntur. Ergo inter eas non est ordo.</p>
762 <P TITLE="I q. 81 a. 3 arg. 3"><A NAME="31864"><SPAN CLASS="ref">[31864] I&ordf; q. 81 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut rationali parte animae inferior est vis appetitiva, ita etiam et vis sensitiva. Sed sensitiva pars animae non obedit rationi, non enim audimus nec videmus quando volumus. Ergo similiter neque vires sensitivi appetitus, scilicet irascibilis et concupiscibilis, obediunt rationi.</P> 778 <p title="I q. 77 a. 4 arg. 2"><a name="31626"><span class=
763 <P TITLE="I q. 81 a. 3 s. c."><A NAME="31865"><SPAN CLASS="ref">[31865] I&ordf; q. 81 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Damascenus dicit, quod <I>obediens et persuasibile rationi dividitur in concupiscentiam et iram</I>.</P> 779 "ref">[31626] I&ordf; q. 77 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
764 <P TITLE="I q. 81 a. 3 co."><A NAME="31866"><SPAN CLASS="ref">[31866] I&ordf; q. 81 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod irascibilis et concupiscibilis obediunt superiori parti, in qua est intellectus sive ratio et voluntas, dupliciter, uno modo quidem, quantum ad rationem; alio vero modo, quantum ad voluntatem. Rationi quidem obediunt quantum ad ipsos suos actus. Cuius ratio est, quia appetitus sensitivus in aliis quidem animalibus natus est moveri ab aestimativa virtute; sicut ovis aestimans lupum inimicum, timet. Loco autem aestimativae virtutis est in homine, sicut supra dictum est, vis cogitativa; quae dicitur a quibusdam ratio particularis, eo quod est collativa intentionum individualium. Unde ab ea natus est moveri in homine appetitus sensitivus. Ipsa autem ratio particularis nata est moveri et dirigi secundum rationem universalem, unde in syllogisticis ex universalibus propositionibus concluduntur conclusiones singulares. Et ideo patet quod ratio universalis imperat appetitui sensitivo, qui distinguitur per concupiscibilem et irascibilem, et hic appetitus ei obedit. Et quia deducere universalia principia in conclusiones singulares, non est opus simplicis intellectus, sed rationis; ideo irascibilis et concupiscibilis magis dicuntur obedire rationi, quam intellectui. Hoc etiam quilibet experiri potest in seipso, applicando enim aliquas universales considerationes, mitigatur ira aut timor aut aliquid huiusmodi, vel etiam instigatur. Voluntati etiam subiacet appetitus sensitivus, quantum ad executionem, quae fit per vim motivam. In aliis enim animalibus statim ad appetitum concupiscibilis et irascibilis sequitur motus sicut ovis, timens lupum statim fugit, quia non est in eis aliquis superior appetitus qui repugnet. Sed homo non statim movetur secundum appetitum irascibilis et concupiscibilis; sed expectatur imperium voluntatis, quod est appetitus superior. In omnibus enim potentiis motivis ordinatis, secundum movens non movet nisi virtute primi moventis, unde appetitus inferior non sufficit movere, nisi appetitus superior consentiat. Et hoc est quod philosophus dicit, in III de anima, quod <I>appetitus superior movet appetitum inferiorem, sicut sphaera superior inferiorem</I>. Hoc ergo modo irascibilis et concupiscibilis rationi subduntur.</P> 780 potentiae animae comparantur ad obiecta, et ad ipsam animam. Sed ex
765 <P TITLE="I q. 81 a. 3 ad 1"><A NAME="31867"><SPAN CLASS="ref">[31867] I&ordf; q. 81 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod sensualitas significatur per serpentem, quantum ad id quod est proprium sibi ex parte sensitivae partis. Irascibilis autem et concupiscibilis magis nominant sensitivum appetitum ex parte actus, ad quem inducuntur ex ratione, ut dictum est.</P> 781 parte animae, inter eas non est ordo, quia anima est una. Similiter
766 <P TITLE="I q. 81 a. 3 ad 2"><A NAME="31868"><SPAN CLASS="ref">[31868] I&ordf; q. 81 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut philosophus dicit in I politicorum, <I>est quidem in animali contemplari et despoticum principatum, et politicum, anima quidem enim corpori dominatur despotico principatu; intellectus autem appetitui, politico et regali</I>. Dicitur enim despoticus principatus, quo aliquis principatur servis, qui non habent facultatem in aliquo resistendi imperio praecipientis, quia nihil sui habent. Principatus autem politicus et regalis dicitur, quo aliquis principatur liberis, qui, etsi subdantur regimini praesidentis, tamen habent aliquid proprium, ex quo possunt reniti praecipientis imperio. Sic igitur anima dicitur dominari corpori despotico principatu, quia corporis membra in nullo resistere possunt imperio animae, sed statim ad appetitum animae movetur manus et pes, et quodlibet membrum quod natum est moveri voluntario motu. Intellectus autem, seu ratio, dicitur principari irascibili et concupiscibili politico principatu, quia appetitus sensibilis habet aliquid proprium, unde potest reniti imperio rationis. Natus est enim moveri appetitus sensitivus, non solum ab aestimativa in aliis animalibus, et cogitativa in homine, quam dirigit universalis ratio; sed etiam ab imaginativa et sensu. Unde experimur irascibilem vel concupiscibilem rationi repugnare, per hoc quod sentimus vel imaginamur aliquod delectabile quod ratio vetat, vel triste quod ratio praecipit. Et sic per hoc quod irascibilis et concupiscibilis in aliquo rationi repugnant, non excluditur quin ei obediant.</P> 782 etiam nec ex parte obiectorum, cum sint diversa et penitus
767 <P TITLE="I q. 81 a. 3 ad 3"><A NAME="31869"><SPAN CLASS="ref">[31869] I&ordf; q. 81 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod sensus exteriores indigent ad suos actus exterioribus sensibilibus, quibus immutentur, quorum praesentia non est in potestate rationis. Sed vires interiores, tam appetitivae quam apprehensivae, non indigent exterioribus rebus. Et ideo subduntur imperio rationis, quae potest non solum instigare vel mitigare affectus appetitivae virtutis, sed etiam formare imaginativae virtutis phantasmata.</P> 783 disparata, ut patet de colore et sono. In potentiis ergo animae non
768 <BR> 784 est ordo.</p>
769 <DIV CLASS="D">Quaestio 82</DIV> 785 <p title="I q. 77 a. 4 arg. 3"><a name="31627"><span class=
770 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 786 "ref">[31627] I&ordf; q. 77 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, in
771 <P TITLE="I q. 82 pr."><A NAME="31870"><SPAN CLASS="ref">[31870] I&ordf; q. 82 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de voluntate. Circa quam quaeruntur quinque. Primo, utrum voluntas aliquid ex necessitate appetat. Secundo, utrum omnia ex necessitate appetat. Tertio, utrum sit eminentior potentia quam intellectus. Quarto, utrum voluntas moveat intellectum. Quinto, utrum voluntas distinguatur per irascibilem et concupiscibilem.</P> 787 potentiis ordinatis hoc invenitur, quod operatio unius dependet ab
772 <BR> 788 operatione alterius. Sed actus unius potentiae animae non dependet
773 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 789 ab actu alterius, potest enim visus exire in actum absque auditu,
774 <P TITLE="I q. 82 a. 1 arg. 1"><A NAME="31871"><SPAN CLASS="ref">[31871] I&ordf; q. 82 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod voluntas nihil ex necessitate appetat. Dicit enim Augustinus, in V de Civ. Dei, quod si aliquid est necessarium, non est voluntarium. Sed omne quod voluntas appetit, est voluntarium. Ergo nihil quod voluntas appetit, est necessario desideratum.</P> 790 et e converso. Non ergo inter potentias animae est ordo.</p>
775 <P TITLE="I q. 82 a. 1 arg. 2"><A NAME="31872"><SPAN CLASS="ref">[31872] I&ordf; q. 82 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potestates rationales, secundum philosophum, se habent ad opposita. Sed voluntas est potestas rationalis, quia, ut dicitur in III de anima, voluntas in ratione est. Ergo voluntas se habet ad opposita. Ad nihil ergo de necessitate determinatur.</P> 791 <p title="I q. 77 a. 4 s. c."><a name="31628"><span class=
776 <P TITLE="I q. 82 a. 1 arg. 3"><A NAME="31873"><SPAN CLASS="ref">[31873] I&ordf; q. 82 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, secundum voluntatem sumus domini nostrorum actuum. Sed eius quod ex necessitate est, non sumus domini. Ergo actus voluntatis non potest de necessitate esse.</P> 792 "ref">[31628] I&ordf; q. 77 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
777 <P TITLE="I q. 82 a. 1 s. c."><A NAME="31874"><SPAN CLASS="ref">[31874] I&ordf; q. 82 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in XIII de Trin., quod <I>beatitudinem omnes una voluntate appetunt</I>. Si autem non esset necessarium sed contingens, deficeret ad minus in paucioribus. Ergo voluntas ex necessitate aliquid vult.</P> 793 quod philosophus, in II de anima, comparat partes sive potentias
778 <P TITLE="I q. 82 a. 1 co."><A NAME="31875"><SPAN CLASS="ref">[31875] I&ordf; q. 82 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necessitas dicitur multipliciter. Necesse est enim quod non potest non esse. Quod quidem convenit alicui, uno modo ex principio intrinseco, sive materiali, sicut cum dicimus quod omne compositum ex contrariis necesse est corrumpi; sive formali, sicut cum dicimus quod necesse est triangulum habere tres angulos aequales duobus rectis. Et haec est necessitas naturalis et absoluta. Alio modo convenit alicui quod non possit non esse, ex aliquo extrinseco, vel fine vel agente. Fine quidem, sicut cum aliquis non potest sine hoc consequi, aut bene consequi finem aliquem, ut cibus dicitur necessarius ad vitam, et equus ad iter. Et haec vocatur necessitas finis; quae interdum etiam utilitas dicitur. Ex agente autem hoc alicui convenit, sicut cum aliquis cogitur ab aliquo agente, ita quod non possit contrarium agere. Et haec vocatur necessitas coactionis. Haec igitur coactionis necessitas omnino repugnat voluntati. Nam hoc dicimus esse violentum, quod est contra inclinationem rei. Ipse autem motus voluntatis est inclinatio quaedam in aliquid. Et ideo sicut dicitur aliquid naturale quia est secundum inclinationem naturae, ita dicitur aliquid voluntarium quia est secundum inclinationem voluntatis. Sicut ergo impossibile est quod aliquid simul sit violentum et naturale; ita impossibile est quod aliquid simpliciter sit coactum sive violentum, et voluntarium. Necessitas autem finis non repugnat voluntati, quando ad finem non potest perveniri nisi uno modo, sicut ex voluntate transeundi mare, fit necessitas in voluntate ut velit navem. Similiter etiam nec necessitas naturalis repugnat voluntati. Quinimmo necesse est quod, sicut intellectus ex necessitate inhaeret primis principiis, ita voluntas ex necessitate inhaereat ultimo fini, qui est beatitudo, finis enim se habet in operativis sicut principium in speculativis, ut dicitur in II Physic. Oportet enim quod illud quod naturaliter alicui convenit et immobiliter, sit fundamentum et principium omnium aliorum, quia natura rei est primum in unoquoque, et omnis motus procedit ab aliquo immobili.</P> 794 animae figuris. Sed figurae habent ordinem ad invicem. Ergo et
779 <P TITLE="I q. 82 a. 1 ad 1"><A NAME="31876"><SPAN CLASS="ref">[31876] I&ordf; q. 82 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod verbum Augustini est intelligendum de necessario necessitate coactionis. Necessitas autem naturalis non aufert libertatem voluntatis, ut ipsemet in eodem libro dicit.</P> 795 potentiae animae.</p>
780 <P TITLE="I q. 82 a. 1 ad 2"><A NAME="31877"><SPAN CLASS="ref">[31877] I&ordf; q. 82 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod voluntas secundum quod aliquid naturaliter vult, magis respondet intellectui naturalium principiorum, quam rationi, quae ad opposita se habet. Unde secundum hoc, magis est intellectualis quam rationalis potestas.</P> 796 <p title="I q. 77 a. 4 co."><a name="31629"><span class=
781 <P TITLE="I q. 82 a. 1 ad 3"><A NAME="31878"><SPAN CLASS="ref">[31878] I&ordf; q. 82 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod sumus domini nostrorum actuum secundum quod possumus hoc vel illud eligere. Electio autem non est de fine, sed de his quae sunt ad finem, ut dicitur in III Ethic. Unde appetitus ultimi finis non est de his quorum domini sumus.</P> 797 "ref">[31629] I&ordf; q. 77 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
782 <BR> 798 quod, cum anima sit una, potentiae vero plures; ordine autem quodam
783 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 799 ab uno in multitudinem procedatur; necesse est inter potentias
784 <P TITLE="I q. 82 a. 2 arg. 1"><A NAME="31879"><SPAN CLASS="ref">[31879] I&ordf; q. 82 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod voluntas ex necessitate omnia velit quaecumque vult. Dicit enim Dionysius, IV de Div. Nom., quod malum est praeter voluntatem. Ex necessitate ergo voluntas tendit in bonum sibi propositum.</P> 800 animae ordinem esse. Triplex autem ordo inter eas attenditur.
785 <P TITLE="I q. 82 a. 2 arg. 2"><A NAME="31880"><SPAN CLASS="ref">[31880] I&ordf; q. 82 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, obiectum voluntatis comparatur ad ipsam sicut movens ad mobile. Sed motus mobilis necessario consequitur ex movente. Ergo videtur quod obiectum voluntatis ex necessitate moveat ipsam.</P> 801 Quorum duo considerantur secundum dependentiam unius potentiae ab
786 <P TITLE="I q. 82 a. 2 arg. 3"><A NAME="31881"><SPAN CLASS="ref">[31881] I&ordf; q. 82 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut apprehensum secundum sensum est obiectum appetitus sensitivi, ita apprehensum secundum intellectum est obiectum intellectivi appetitus, qui dicitur voluntas. Sed apprehensum secundum sensum ex necessitate movet appetitum sensitivum, dicit enim Augustinus, super Gen. ad Litt., quod animalia moventur visis. Ergo videtur quod apprehensum secundum intellectum ex necessitate moveat voluntatem.</P> 802 altera, tertius autem accipitur secundum ordinem obiectorum.
787 <P TITLE="I q. 82 a. 2 s. c."><A NAME="31882"><SPAN CLASS="ref">[31882] I&ordf; q. 82 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, quod <I>voluntas est qua peccatur et recte vivitur</I>, et sic se habet ad opposita. Non ergo ex necessitate vult quaecumque vult.</P> 803 Dependentia autem unius potentiae ab altera dupliciter accipi
788 <P TITLE="I q. 82 a. 2 co."><A NAME="31883"><SPAN CLASS="ref">[31883] I&ordf; q. 82 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod voluntas non ex necessitate vult quaecumque vult. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod sicut intellectus naturaliter et ex necessitate inhaeret primis principiis, ita voluntas ultimo fini, ut iam dictum est. Sunt autem quaedam intelligibilia quae non habent necessariam connexionem ad prima principia; sicut contingentes propositiones, ad quarum remotionem non sequitur remotio primorum principiorum. Et talibus non ex necessitate assentit intellectus. Quaedam autem propositiones sunt necessariae, quae habent connexionem necessariam cum primis principiis; sicut conclusiones demonstrabiles, ad quarum remotionem sequitur remotio primorum principiorum. Et his intellectus ex necessitate assentit, cognita connexione necessaria conclusionum ad principia per demonstrationis deductionem, non autem ex necessitate assentit antequam huiusmodi necessitatem connexionis per demonstrationem cognoscat. Similiter etiam est ex parte voluntatis. Sunt enim quaedam particularia bona, quae non habent necessariam connexionem ad beatitudinem, quia sine his potest aliquis esse beatus, et huiusmodi voluntas non de necessitate inhaeret. Sunt autem quaedam habentia necessariam connexionem ad beatitudinem, quibus scilicet homo Deo inhaeret, in quo solo vera beatitudo consistit. Sed tamen antequam per certitudinem divinae visionis necessitas huiusmodi connexionis demonstretur, voluntas non ex necessitate Deo inhaeret, nec his quae Dei sunt. Sed voluntas videntis Deum per essentiam, de necessitate inhaeret Deo, sicut nunc ex necessitate volumus esse beati. Patet ergo quod voluntas non ex necessitate vult quaecumque vult.</P> 804 potest, uno modo, secundum naturae ordinem, prout perfecta sunt
789 <P TITLE="I q. 82 a. 2 ad 1"><A NAME="31884"><SPAN CLASS="ref">[31884] I&ordf; q. 82 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod voluntas in nihil potest tendere nisi sub ratione boni. Sed quia bonum est multiplex, propter hoc non ex necessitate determinatur ad unum.</P> 805 naturaliter imperfectis priora; alio modo, secundum ordinem
790 <P TITLE="I q. 82 a. 2 ad 2"><A NAME="31885"><SPAN CLASS="ref">[31885] I&ordf; q. 82 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod movens tunc ex necessitate causat motum in mobili, quando potestas moventis excedit mobile, ita quod tota eius possibilitas moventi subdatur. Cum autem possibilitas voluntatis sit respectu boni universalis et perfecti, non subiicitur eius possibilitas tota alicui particulari bono. Et ideo non ex necessitate movetur ab illo.</P> 806 generationis et temporis, prout ex imperfecto ad perfectum venitur.
791 <P TITLE="I q. 82 a. 2 ad 3"><A NAME="31886"><SPAN CLASS="ref">[31886] I&ordf; q. 82 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod vis sensitiva non est vis collativa diversorum, sicut ratio, sed simpliciter aliquid unum apprehendit. Et ideo secundum illud unum determinate movet appetitum sensitivum. Sed ratio est collativa plurium, et ideo ex pluribus moveri potest appetitus intellectivus, scilicet voluntas, et non ex uno ex necessitate.</P> 807 Secundum igitur primum potentiarum ordinem, potentiae intellectivae
792 <BR> 808 sunt priores potentiis sensitivis, unde dirigunt eas et imperant
793 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 809 eis. Et similiter potentiae sensitivae hoc ordine sunt priores
794 <P TITLE="I q. 82 a. 3 arg. 1"><A NAME="31887"><SPAN CLASS="ref">[31887] I&ordf; q. 82 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod voluntas sit altior potentia quam intellectus. Bonum enim et finis est obiectum voluntatis. Sed finis est prima et altissima causarum. Ergo voluntas est prima et altissima potentiarum.</P> 810 potentiis animae nutritivae. Secundum vero ordinem secundum, e
795 <P TITLE="I q. 82 a. 3 arg. 2"><A NAME="31888"><SPAN CLASS="ref">[31888] I&ordf; q. 82 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, res naturales inveniuntur procedere de imperfectis ad perfecta. Et hoc etiam in potentiis animae apparet, proceditur enim de sensu ad intellectum, qui est nobilior. Sed naturalis processus est de actu intellectus in actum voluntatis. Ergo voluntas est perfectior et nobilior potentia quam intellectus.</P> 811 converso se habet. Nam potentiae animae nutritivae sunt priores, in
796 <P TITLE="I q. 82 a. 3 arg. 3"><A NAME="31889"><SPAN CLASS="ref">[31889] I&ordf; q. 82 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, habitus sunt proportionati potentiis, sicut perfectiones perfectibilibus. Sed habitus quo perficitur voluntas, scilicet caritas, est nobilior habitibus quibus perficitur intellectus, dicitur enim I ad Cor. XIII, <I>si noverim mysteria omnia, et si habuero omnem fidem, caritatem autem non habeam, nihil sum</I>. Ergo voluntas est altior potentia quam intellectus.</P> 812 via generationis, potentiis animae sensitivae, unde ad earum
797 <P TITLE="I q. 82 a. 3 s. c."><A NAME="31890"><SPAN CLASS="ref">[31890] I&ordf; q. 82 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in X Ethic., ponit altissimam potentiam animae esse intellectum.</P> 813 actiones praeparant corpus. Et similiter est de potentiis
798 <P TITLE="I q. 82 a. 3 co."><A NAME="31891"><SPAN CLASS="ref">[31891] I&ordf; q. 82 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod eminentia alicuius ad alterum potest attendi dupliciter, uno modo, simpliciter; alio modo, secundum quid. Consideratur autem aliquid tale simpliciter, prout est secundum seipsum tale, secundum quid autem, prout dicitur tale secundum respectum ad alterum. Si ergo intellectus et voluntas considerentur secundum se, sic intellectus eminentior invenitur. Et hoc apparet ex comparatione obiectorum ad invicem. Obiectum enim intellectus est simplicius et magis absolutum quam obiectum voluntatis, nam obiectum intellectus est ipsa ratio boni appetibilis; bonum autem appetibile, cuius ratio est in intellectu, est obiectum voluntatis. Quanto autem aliquid est simplicius et abstractius, tanto secundum se est nobilius et altius. Et ideo obiectum intellectus est altius quam obiectum voluntatis. Cum ergo propria ratio potentiae sit secundum ordinem ad obiectum, sequitur quod secundum se et simpliciter intellectus sit altior et nobilior voluntate. Secundum quid autem, et per comparationem ad alterum, voluntas invenitur interdum altior intellectu; ex eo scilicet quod obiectum voluntatis in altiori re invenitur quam obiectum intellectus. Sicut si dicerem auditum esse secundum quid nobiliorem visu, inquantum res aliqua cuius est sonus, nobilior est aliqua re cuius est color, quamvis color sit nobilior et simplicior sono. Ut enim supra dictum est, actio intellectus consistit in hoc quod ratio rei intellectae est in intelligente; actus vero voluntatis perficitur in hoc quod voluntas inclinatur ad ipsam rem prout in se est. Et ideo philosophus dicit, in VI Metaphys., quod bonum et malum, quae sunt obiecta voluntatis, sunt in rebus; verum et falsum, quae sunt obiecta intellectus, sunt in mente. Quando igitur res in qua est bonum, est nobilior ipsa anima, in qua est ratio intellecta; per comparationem ad talem rem, voluntas est altior intellectu. Quando vero res in qua est bonum, est infra animam; tunc etiam per comparationem ad talem rem, intellectus est altior voluntate. Unde melior est amor Dei quam cognitio, e contrario autem melior est cognitio rerum corporalium quam amor. Simpliciter tamen intellectus est nobilior quam voluntas.</P> 814 sensitivis respectu intellectivarum. Secundum autem ordinem
799 <P TITLE="I q. 82 a. 3 ad 1"><A NAME="31892"><SPAN CLASS="ref">[31892] I&ordf; q. 82 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ratio causae accipitur secundum comparationem unius ad alterum, et in tali comparatione ratio boni principalior invenitur, sed verum dicitur magis absolute, et ipsius boni rationem significat. Unde et bonum quoddam verum est. Sed rursus et ipsum verum est quoddam bonum; secundum quod intellectus res quaedam est, et verum finis ipsius. Et inter alios fines iste finis est excellentior; sicut intellectus inter alias potentias.</P> 815 tertium, ordinantur quaedam vires sensitivae ad invicem, scilicet
800 <P TITLE="I q. 82 a. 3 ad 2"><A NAME="31893"><SPAN CLASS="ref">[31893] I&ordf; q. 82 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod illud quod est prius generatione et tempore, est imperfectius, quia in uno et eodem potentia tempore praecedit actum, et imperfectio perfectionem. Sed illud quod est prius simpliciter et secundum naturae ordinem, est perfectius, sic enim actus est prior potentia. Et hoc modo intellectus est prior voluntate, sicut motivum mobili, et activum passivo, bonum enim intellectum movet voluntatem.</P> 816 visus, auditus et olfactus. Nam visibile est prius naturaliter,
801 <P TITLE="I q. 82 a. 3 ad 3"><A NAME="31894"><SPAN CLASS="ref">[31894] I&ordf; q. 82 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod illa ratio procedit de voluntate secundum comparationem ad id quod supra animam est. Virtus enim caritatis est qua Deum amamus.</P> 817 quia est commune superioribus et inferioribus corporibus. Sonus
802 <BR> 818 autem audibilis fit in aere, qui est naturaliter prior commixtione
803 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 819 elementorum, quam consequitur odor.</p>
804 <P TITLE="I q. 82 a. 4 arg. 1"><A NAME="31895"><SPAN CLASS="ref">[31895] I&ordf; q. 82 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod voluntas non moveat intellectum. Movens enim est nobilius et prius moto, quia movens est agens; agens autem est nobilius patiente, ut Augustinus dicit XII super Gen. ad Litt., et philosophus in III de anima. Sed intellectus est prior et nobilior voluntate, ut supra dictum est. Ergo voluntas non movet intellectum.</P> 820 <p title="I q. 77 a. 4 ad 1"><a name="31630"><span class=
805 <P TITLE="I q. 82 a. 4 arg. 2"><A NAME="31896"><SPAN CLASS="ref">[31896] I&ordf; q. 82 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, movens non movetur a moto, nisi forte per accidens. Sed intellectus movet voluntatem, quia appetibile apprehensum per intellectum est movens non motum; appetitus autem movens motum. Ergo intellectus non movetur a voluntate.</P> 821 "ref">[31630] I&ordf; q. 77 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
806 <P TITLE="I q. 82 a. 4 arg. 3"><A NAME="31897"><SPAN CLASS="ref">[31897] I&ordf; q. 82 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nihil velle possumus nisi sit intellectum. Si igitur ad intelligendum movet voluntas volendo intelligere, oportebit quod etiam illud velle praecedat aliud intelligere, et illud intelligere aliud velle, et sic in infinitum, quod est impossibile. Non ergo voluntas movet intellectum.</P> 822 dicendum quod alicuius generis species se habent secundum prius et
807 <P TITLE="I q. 82 a. 4 s. c."><A NAME="31898"><SPAN CLASS="ref">[31898] I&ordf; q. 82 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Damascenus dicit, quod <I>in nobis est percipere quamcumque volumus artem, et non percipere</I>. In nobis autem est aliquid per voluntatem; percipimus autem artes per intellectum. Voluntas ergo movet intellectum.</P> 823 posterius, sicut numeri et figurae, quantum ad esse; licet simul
808 <P TITLE="I q. 82 a. 4 co."><A NAME="31899"><SPAN CLASS="ref">[31899] I&ordf; q. 82 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod aliquid dicitur movere dupliciter. Uno modo, per modum finis; sicut dicitur quod finis movet efficientem. Et hoc modo intellectus movet voluntatem, quia bonum intellectum est obiectum voluntatis, et movet ipsam ut finis. Alio modo dicitur aliquid movere per modum agentis; sicut alterans movet alteratum, et impellens movet impulsum. Et hoc modo voluntas movet intellectum, et omnes animae vires; ut Anselmus dicit in libro de similitudinibus. Cuius ratio est, quia in omnibus potentiis activis ordinatis, illa potentia quae respicit finem universalem, movet potentias quae respiciunt fines particulares. Et hoc apparet tam in naturalibus quam in politicis. Caelum enim, quod agit ad universalem conservationem generabilium et corruptibilium, movet omnia inferiora corpora, quorum unumquodque agit ad conservationem propriae speciei, vel etiam individui. Rex etiam, qui intendit bonum commune totius regni, movet per suum imperium singulos praepositos civitatum, qui singulis civitatibus curam regiminis impendunt. Obiectum autem voluntatis est bonum et finis in communi. Quaelibet autem potentia comparatur ad aliquod bonum proprium sibi conveniens; sicut visus ad perceptionem coloris, intellectus ad cognitionem veri. Et ideo voluntas per modum agentis movet omnes animae potentias ad suos actus, praeter vires naturales vegetativae partis, quae nostro arbitrio non subduntur.</P> 824 esse dicantur inquantum suscipiunt communis generis
809 <P TITLE="I q. 82 a. 4 ad 1"><A NAME="31900"><SPAN CLASS="ref">[31900] I&ordf; q. 82 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod intellectus dupliciter considerari potest, uno modo, secundum quod intellectus est apprehensivus entis et veri universalis; alio modo, secundum quod est quaedam res, et particularis potentia habens determinatum actum. Et similiter voluntas dupliciter considerari potest, uno modo, secundum communitatem sui obiecti, prout scilicet est appetitiva boni communis; alio modo, secundum quod est quaedam determinata animae potentia habens determinatum actum. Si ergo comparentur intellectus et voluntas secundum rationem communitatis obiectorum utriusque, sic dictum est supra quod intellectus est simpliciter altior et nobilior voluntate. Si autem consideretur intellectus secundum communitatem sui obiecti, et voluntas secundum quod est quaedam determinata potentia, sic iterum intellectus est altior et prior voluntate, quia sub ratione entis et veri, quam apprehendit intellectus, continetur voluntas ipsa, et actus eius, et obiectum ipsius. Unde intellectus intelligit voluntatem, et actum eius, et obiectum ipsius, sicut et alia specialia intellecta, ut lapidem aut lignum, quae continentur sub communi ratione entis et veri. Si vero consideretur voluntas secundum communem rationem sui obiecti, quod est bonum, intellectus autem secundum quod est quaedam res et potentia specialis; sic sub communi ratione boni continetur, velut quoddam speciale, et intellectus ipse, et ipsum intelligere, et obiectum eius, quod est verum, quorum quodlibet est quoddam speciale bonum. Et secundum hoc voluntas est altior intellectu, et potest ipsum movere. Ex his ergo apparet ratio quare hae potentiae suis actibus invicem se includunt, quia intellectus intelligit voluntatem velle, et voluntas vult intellectum intelligere. Et simili ratione bonum continetur sub vero, inquantum est quoddam verum intellectum; et verum continetur sub bono, inquantum est quoddam bonum desideratum.</P> 825 praedicationem.</p>
810 <P TITLE="I q. 82 a. 4 ad 2"><A NAME="31901"><SPAN CLASS="ref">[31901] I&ordf; q. 82 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod intellectus alio modo movet voluntatem, quam voluntas intellectum, ut iam dictum est.</P> 826 <p title="I q. 77 a. 4 ad 2"><a name="31631"><span class=
811 <P TITLE="I q. 82 a. 4 ad 3"><A NAME="31902"><SPAN CLASS="ref">[31902] I&ordf; q. 82 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod non oportet procedere in infinitum, sed statur in intellectu sicut in primo. Omnem enim voluntatis motum necesse est quod praecedat apprehensio, sed non omnem apprehensionem praecedit motus voluntatis; sed principium consiliandi et intelligendi est aliquod intellectivum principium altius intellectu nostro, quod est Deus, ut etiam Aristoteles dicit in VII Ethicae Eudemicae, et per hunc modum ostendit quod non est procedere in infinitum.</P> 827 "ref">[31631] I&ordf; q. 77 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
812 <BR> 828 dicendum quod ordo iste potentiarum animae est et ex parte animae,
813 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> 829 quae secundum ordinem quendam habet aptitudinem ad diversos actus,
814 <P TITLE="I q. 82 a. 5 arg. 1"><A NAME="31903"><SPAN CLASS="ref">[31903] I&ordf; q. 82 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis distingui debeant in appetitu superiori, qui est voluntas. Vis enim concupiscibilis dicitur a concupiscendo; et irascibilis ab irascendo. Sed aliqua concupiscentia est quae non potest pertinere ad appetitum sensitivum, sed solum ad intellectivum, qui est voluntas; sicut concupiscentia sapientiae, de qua dicitur Sap. VI, <I>concupiscentia sapientiae perducit ad regnum perpetuum</I>. Est etiam quaedam ira quae non potest pertinere ad appetitum sensitivum, sed intellectivum tantum; sicut cum irascimur contra vitia. Unde et Hieronymus, super Matth., monet ut <I>odium vitiorum possideamus in irascibili</I>. Ergo irascibilis et concupiscibilis distingui debent in appetitu intellectivo, sicut et in sensitivo.</P> 830 licet sit una secundum essentiam; et ex parte obiectorum; et etiam
815 <P TITLE="I q. 82 a. 5 arg. 2"><A NAME="31904"><SPAN CLASS="ref">[31904] I&ordf; q. 82 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, secundum quod communiter dicitur, caritas est in concupiscibili, spes autem in irascibili. Non autem possunt esse in appetitu sensitivo, quia non sunt sensibilium obiectorum, sed intelligibilium. Ergo concupiscibilis et irascibilis sunt ponenda in parte intellectiva.</P> 831 ex parte actuum, ut dictum est.</p>
816 <P TITLE="I q. 82 a. 5 arg. 3"><A NAME="31905"><SPAN CLASS="ref">[31905] I&ordf; q. 82 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in libro de spiritu et anima dicitur quod has potentias (scilicet irascibilem et concupiscibilem, et rationalem) <I>habet anima antequam corpori misceatur</I>. Sed nulla potentia sensitivae partis est animae tantum, sed coniuncti, ut supra dictum est. Ergo irascibilis et concupiscibilis sunt in voluntate, quae est appetitus intellectivus.</P> 832 <p title="I q. 77 a. 4 ad 3"><a name="31632"><span class=
817 <P TITLE="I q. 82 a. 5 s. c."><A NAME="31906"><SPAN CLASS="ref">[31906] I&ordf; q. 82 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius Nyssenus, dicit, quod irrationalis pars animae dividitur in desiderativum et irascitivum; et idem dicit Damascenus, in libro II. Et philosophus dicit, in III de anima quod <I>voluntas in ratione est, in irrationali autem parte animae concupiscentia et ira, vel desiderium et animus</I>.</P> 833 "ref">[31632] I&ordf; q. 77 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
818 <P TITLE="I q. 82 a. 5 co."><A NAME="31907"><SPAN CLASS="ref">[31907] I&ordf; q. 82 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod irascibilis et concupiscibilis non sunt partes intellectivi appetitus, qui dicitur voluntas. Quia, sicut supra dictum est, potentia quae ordinatur ad aliquod obiectum secundum communem rationem, non diversificatur per differentias speciales sub illa ratione communi contentas. Sicut quia visus respicit visibile secundum rationem colorati, non multiplicantur visivae potentiae secundum diversas species colorum, si autem esset aliqua potentia quae esset albi inquantum est album, et non inquantum est coloratum, diversificaretur a potentia quae esset nigri inquantum est nigrum. Appetitus autem sensitivus non respicit communem rationem boni, quia nec sensus apprehendit universale. Et ideo secundum diversas rationes particularium bonorum, diversificantur partes appetitus sensitivi, nam concupiscibilis respicit propriam rationem boni, inquantum est delectabile secundum sensum, et conveniens naturae; irascibilis autem respicit rationem boni, secundum quod est repulsivum et impugnativum eius quod infert nocumentum. Sed voluntas respicit bonum sub communi ratione boni. Et ideo non diversificantur in ipsa, quae est appetitus intellectivus, aliquae potentiae appetitivae, ut sit in appetitu intellectivo alia potentia irascibilis, et alia concupiscibilis, sicut etiam ex parte intellectus non multiplicantur vires apprehensivae, licet multiplicentur ex parte sensus.</P> 834 dicendum quod ratio illa procedit de illis potentiis in quibus
819 <P TITLE="I q. 82 a. 5 ad 1"><A NAME="31908"><SPAN CLASS="ref">[31908] I&ordf; q. 82 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod amor, concupiscentia, et huiusmodi, dupliciter accipiuntur. Quandoque quidem secundum quod sunt quaedam passiones, cum quadam scilicet concitatione animi provenientes. Et sic communiter accipiuntur, et hoc modo sunt solum in appetitu sensitivo. Alio modo significant simplicem affectum, absque passione vel animi concitatione. Et sic sunt actus voluntatis. Et hoc etiam modo attribuuntur Angelis et Deo. Sed prout sic accipiuntur, non pertinent ad diversas potentias, sed ad unam tantum potentiam, quae dicitur voluntas.</P> 835 attenditur ordo solum secundum tertium modum. Illae autem potentiae
820 <P TITLE="I q. 82 a. 5 ad 2"><A NAME="31909"><SPAN CLASS="ref">[31909] I&ordf; q. 82 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ipsa voluntas potest dici irascibilis, prout vult impugnare malum, non ex impetu passionis, sed ex iudicio rationis. Et eodem modo potest dici concupiscibilis, propter desiderium boni. Et sic in irascibili et concupiscibili sunt caritas et spes; idest in voluntate secundum quod habet ordinem ad huiusmodi actus. Sic etiam potest intelligi quod dicitur in libro de spiritu et anima, quod irascibilis et concupiscibilis sunt animae antequam uniatur corpori (ut tamen intelligatur ordo naturae, et non temporis), licet non sit necessarium verbis illius libri fidem adhibere.</P> 836 quae ordinantur secundum alios duos modos, ita se habent quod actus
821 <P TITLE="I q. 82 a. 5 ad 3"><A NAME="31910"><SPAN CLASS="ref">[31910] I&ordf; q. 82 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Unde patet solutio ad tertium.</P> 837 unius dependet ab altera.</p>
822 <BR> 838 <br />
823 <DIV CLASS="D">Quaestio 83</DIV> 839 <div class="E">Articulus 5</div>
824 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> 840 <p title="I q. 77 a. 5 arg. 1"><a name="31633"><span class=
825 <P TITLE="I q. 83 pr."><A NAME="31911"><SPAN CLASS="ref">[31911] I&ordf; q. 83 pr. </SPAN></A>Deinde quaeritur de libero arbitrio. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo sit liberi arbitrii. Secundo, quid sit liberum arbitrium, utrum sit potentia, vel actus, vel habitus. Tertio si est potentia, utrum sit appetitiva, vel cognitiva. Quarto, si est appetitiva, utrum sit eadem potentia cum voluntate, vel alia.</P> 841 "ref">[31633] I&ordf; q. 77 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
826 <BR> 842 proceditur. Videtur quod omnes potentiae animae sint in anima sicut
827 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> 843 in subiecto. Sicut enim se habent potentiae corporis ad corpus, ita
828 <P TITLE="I q. 83 a. 1 arg. 1"><A NAME="31912"><SPAN CLASS="ref">[31912] I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod homo non sit liberi arbitrii. Quicumque enim est liberi arbitrii, facit quod vult. Sed homo non facit quod vult, dicitur enim Rom. VII, <I>non enim quod volo bonum, hoc ago; sed quod odi malum, illud facio</I>. Ergo homo non est liberi arbitrii.</P> 844 se habent potentiae animae ad animam. Sed corpus est subiectum
829 <P TITLE="I q. 83 a. 1 arg. 2"><A NAME="31913"><SPAN CLASS="ref">[31913] I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quicumque est liberi arbitrii, eius est velle et non velle, operari et non operari. Sed hoc non est hominis, dicitur enim ad Rom. IX, non est volentis, scilicet velle, neque currentis, scilicet currere. Ergo homo non est liberi arbitrii.</P> 845 corporalium potentiarum. Ergo anima est subiectum potentiarum
830 <P TITLE="I q. 83 a. 1 arg. 3"><A NAME="31914"><SPAN CLASS="ref">[31914] I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 3 </SPAN></A><I>Praeterea, liberum est quod sui causa est</I>, ut dicitur in I Metaphys. Quod ergo movetur ab alio, non est liberum. Sed Deus movet voluntatem, dicitur enim Prov. XXI, <I>cor regis in manu Dei, et quocumque voluerit vertet illud</I>; et Philipp. II, <I>Deus est qui operatur in nobis velle et perficere</I>. Ergo homo non est liberi arbitrii.</P> 846 animae.</p>
831 <P TITLE="I q. 83 a. 1 arg. 4"><A NAME="31915"><SPAN CLASS="ref">[31915] I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, quicumque est liberi arbitrii, est dominus suorum actuum. Sed homo non est dominus suorum actuum, quia, ut dicitur Ierem. X, <I>non est in homine via eius, nec viri est ut dirigat gressus suos</I>. Ergo homo non est liberi arbitrii.</P> 847 <p title="I q. 77 a. 5 arg. 2"><a name="31634"><span class=
832 <P TITLE="I q. 83 a. 1 arg. 5"><A NAME="31916"><SPAN CLASS="ref">[31916] I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in III Ethic., <I>qualis unusquisque est, talis finis videtur ei</I>. Sed non est in potestate nostra aliquales esse, sed hoc nobis est a natura. Ergo naturale est nobis quod aliquem finem sequamur. Non ergo ex libero arbitrio.</P> 848 "ref">[31634] I&ordf; q. 77 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
833 <P TITLE="I q. 83 a. 1 s. c."><A NAME="31917"><SPAN CLASS="ref">[31917] I&ordf; q. 83 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Eccli. XV, <I>Deus ab initio constituit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui</I>. Glossa, idest in libertate arbitrii.</P> 849 operationes potentiarum animae attribuuntur corpori propter animam,
834 <P TITLE="I q. 83 a. 1 co."><A NAME="31918"><SPAN CLASS="ref">[31918] I&ordf; q. 83 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod homo est liberi arbitrii, alioquin frustra essent consilia, exhortationes, praecepta, prohibitiones, praemia et poenae. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod quaedam agunt absque iudicio, sicut lapis movetur deorsum; et similiter omnia cognitione carentia. Quaedam autem agunt iudicio, sed non libero; sicut animalia bruta. Iudicat enim ovis videns lupum, eum esse fugiendum, naturali iudicio, et non libero, quia non ex collatione, sed ex naturali instinctu hoc iudicat. Et simile est de quolibet iudicio brutorum animalium. Sed homo agit iudicio, quia per vim cognoscitivam iudicat aliquid esse fugiendum vel prosequendum. Sed quia iudicium istud non est ex naturali instinctu in particulari operabili, sed ex collatione quadam rationis; ideo agit libero iudicio, potens in diversa ferri. Ratio enim circa contingentia habet viam ad opposita; ut patet in dialecticis syllogismis, et rhetoricis persuasionibus. Particularia autem operabilia sunt quaedam contingentia, et ideo circa ea iudicium rationis ad diversa se habet, et non est determinatum ad unum. Et pro tanto necesse est quod homo sit liberi arbitrii, ex hoc ipso quod rationalis est.</P> 850 quia, ut dicitur in II de anima, <i>anima est quo sentimus et
835 <P TITLE="I q. 83 a. 1 ad 1"><A NAME="31919"><SPAN CLASS="ref">[31919] I&ordf; q. 83 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, appetitus sensitivus, etsi obediat rationi, tamen potest in aliquo repugnare, concupiscendo contra illud quod ratio dictat. Hoc ergo est bonum quod homo non facit cum vult, scilicet non concupiscere contra rationem, ut Glossa Augustini ibidem dicit.</P> 851 intelligimus primum</i>. Sed propria principia operationum animae
836 <P TITLE="I q. 83 a. 1 ad 2"><A NAME="31920"><SPAN CLASS="ref">[31920] I&ordf; q. 83 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod verbum illud apostoli non sic est intelligendum quasi homo non velit et non currat libero arbitrio, sed quia liberum arbitrium ad hoc non est sufficiens, nisi moveatur et iuvetur a Deo.</P> 852 sunt potentiae. Ergo potentiae per prius sunt in anima.</p>
837 <P TITLE="I q. 83 a. 1 ad 3"><A NAME="31921"><SPAN CLASS="ref">[31921] I&ordf; q. 83 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod liberum arbitrium est causa sui motus, quia homo per liberum arbitrium seipsum movet ad agendum. Non tamen hoc est de necessitate libertatis, quod sit prima causa sui id quod liberum est, sicut nec ad hoc quod aliquid sit causa alterius, requiritur quod sit prima causa eius. Deus igitur est prima causa movens et naturales causas et voluntarias. Et sicut naturalibus causis, movendo eas, non aufert quin actus earum sint naturales; ita movendo causas voluntarias, non aufert quin actiones earum sint voluntariae, sed potius hoc in eis facit, operatur enim in unoquoque secundum eius proprietatem.</P> 853 <p title="I q. 77 a. 5 arg. 3"><a name="31635"><span class=
838 <P TITLE="I q. 83 a. 1 ad 4"><A NAME="31922"><SPAN CLASS="ref">[31922] I&ordf; q. 83 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod dicitur non esse in homine via eius, quantum ad executiones electionum, in quibus homo impediri potest, velit nolit. Electiones autem ipsae sunt in nobis, supposito tamen divino auxilio.</P> 854 "ref">[31635] I&ordf; q. 77 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea,
839 <P TITLE="I q. 83 a. 1 ad 5"><A NAME="31923"><SPAN CLASS="ref">[31923] I&ordf; q. 83 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod qualitas hominis est duplex, una naturalis, et alia superveniens. Naturalis autem qualitas accipi potest vel circa partem intellectivam; vel circa corpus et virtutes corpori annexas. Ex eo igitur quod homo est aliqualis qualitate naturali quae attenditur secundum intellectivam partem, naturaliter homo appetit ultimum finem, scilicet beatitudinem. Qui quidem appetitus naturalis est, et non subiacet libero arbitrio, ut ex supradictis patet. Ex parte vero corporis et virtutum corpori annexarum, potest esse homo aliqualis naturali qualitate, secundum quod est talis complexionis, vel talis dispositionis, ex quacumque impressione corporearum causarum, quae non possunt in intellectivam partem imprimere, eo quod non est alicuius corporis actus. Sic igitur qualis unusquisque est secundum corpoream qualitatem, talis finis videtur ei, quia ex huiusmodi dispositione homo inclinatur ad eligendum aliquid vel repudiandum. Sed istae inclinationes subiacent iudicio rationis, cui obedit inferior appetitus, ut dictum est. Unde per hoc libertati arbitrii non praeiudicatur. Qualitates autem supervenientes sunt sicut habitus et passiones, secundum quae aliquis magis inclinatur in unum quam in alterum. Tamen istae etiam inclinationes subiacent iudicio rationis. Et huiusmodi etiam qualitates ei subiacent, inquantum in nobis est tales qualitates acquirere, vel causaliter vel dispositive, vel a nobis excludere. Et sic nihil est quod libertati arbitrii repugnet.</P> 855 Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., quod anima quaedam
840 <BR> 856 sentit non per corpus, immo sine corpore, ut est timor et
841 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> 857 huiusmodi; quaedam vero sentit per corpus. Sed si potentia
842 <P TITLE="I q. 83 a. 2 arg. 1"><A NAME="31924"><SPAN CLASS="ref">[31924] I&ordf; q. 83 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod liberum arbitrium non sit potentia. Arbitrium enim liberum nihil est aliud quam liberum iudicium. Iudicium autem non nominat potentiam, sed actum. Ergo liberum arbitrium non est potentia.</P> 858 sensitiva non esset in sola anima sicut in subiecto, nihil posset
843 <P TITLE="I q. 83 a. 2 arg. 2"><A NAME="31925"><SPAN CLASS="ref">[31925] I&ordf; q. 83 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, liberum arbitrium dicitur esse facultas voluntatis et rationis. Facultas autem nominat facilitatem potestatis, quae quidem est per habitum. Ergo liberum arbitrium est habitus. Bernardus etiam dicit quod liberum arbitrium est habitus animae liber sui. Non ergo est potentia.</P> 859 sine corpore sentire. Ergo anima est subiectum potentiae
844 <P TITLE="I q. 83 a. 2 arg. 3"><A NAME="31926"><SPAN CLASS="ref">[31926] I&ordf; q. 83 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nulla potentia naturalis tollitur per peccatum. Sed liberum arbitrium tollitur per peccatum, Augustinus enim dicit quod <I>homo male utens libero arbitrio, et se perdit et ipsum</I>. Ergo liberum arbitrium non est potentia.</P> 860 sensitivae; et pari ratione, omnium aliarum potentiarum.</p>
845 <P TITLE="I q. 83 a. 2 s. c."><A NAME="31927"><SPAN CLASS="ref">[31927] I&ordf; q. 83 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod nihil est subiectum habitus, ut videtur, nisi potentia. Sed liberum arbitrium est subiectum gratiae; qua sibi assistente, bonum eligit. Ergo liberum arbitrium est potentia.</P> 861 <p title="I q. 77 a. 5 s. c."><a name="31636"><span class=
846 <P TITLE="I q. 83 a. 2 co."><A NAME="31928"><SPAN CLASS="ref">[31928] I&ordf; q. 83 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, quamvis liberum arbitrium nominet quendam actum secundum propriam significationem vocabuli; secundum tamen communem usum loquendi, liberum arbitrium dicimus id quod est huius actus principium, scilicet quo homo libere iudicat. Principium autem actus in nobis est et potentia et habitus, dicimur enim aliquid cognoscere et per scientiam, et per intellectivam potentiam. Oportet ergo quod liberum arbitrium vel sit potentia, vel sit habitus, vel sit potentia cum aliquo habitu. Quod autem non sit habitus, neque potentia cum habitu, manifeste apparet ex duobus. Primo quidem, quia si est habitus, oportet quod sit habitus naturalis, hoc enim est naturale homini, quod sit liberi arbitrii. Nullus autem habitus naturalis adest nobis ad ea quae subsunt libero arbitrio, quia ad ea respectu quorum habemus habitus naturales, naturaliter inclinamur, sicut ad assentiendum primis principiis; ea autem ad quae naturaliter inclinamur, non subsunt libero arbitrio, sicut dictum est de appetitu beatitudinis. Unde contra propriam rationem liberi arbitrii est, quod sit habitus naturalis. Contra naturalitatem autem eius est, quod sit habitus non naturalis. Et sic relinquitur quod nullo modo sit habitus. Secundo hoc apparet, quia habitus dicuntur secundum quos <I>nos habemus ad passiones vel ad actus bene vel male</I>, ut dicitur in II Ethic., nam per temperantiam bene nos habemus ad concupiscentias, per intemperantiam autem male; per scientiam etiam bene nos habemus ad actum intellectus, dum verum cognoscimus per habitum autem contrarium male. Liberum autem arbitrium indifferenter se habet ad bene eligendum vel male. Unde impossibile est quod liberum arbitrium sit habitus. Relinquitur ergo quod sit potentia.</P> 862 "ref">[31636] I&ordf; q. 77 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
847 <P TITLE="I q. 83 a. 2 ad 1"><A NAME="31929"><SPAN CLASS="ref">[31929] I&ordf; q. 83 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod consuetum est potentiam significari nomine actus. Et sic per hunc actum qui est liberum iudicium, nominatur potentia quae est huius actus principium. Alioquin, si liberum arbitrium nominaret actum, non semper maneret in homine.</P> 863 quod philosophus dicit, in libro de somno et vigilia quod
848 <P TITLE="I q. 83 a. 2 ad 2"><A NAME="31930"><SPAN CLASS="ref">[31930] I&ordf; q. 83 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod facultas nominat quandoque potestatem expeditam ad operandum. Et sic facultas ponitur in definitione liberi arbitrii. Bernardus autem accipit habitum non secundum quod dividitur contra potentiam, sed secundum quod significat habitudinem quandam, qua aliquo modo se aliquis habet ad actum. Quod quidem est tam per potentiam quam per habitum, nam per potentiam homo se habet ut potens operari, per habitum autem ut aptus ad operandum bene vel male.</P> 864 <i>sentire non est proprium animae neque corporis, sed
849 <P TITLE="I q. 83 a. 2 ad 3"><A NAME="31931"><SPAN CLASS="ref">[31931] I&ordf; q. 83 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod homo peccando liberum arbitrium dicitur perdidisse, non quantum ad libertatem naturalem, quae est a coactione; sed quantum ad libertatem quae est a culpa et a miseria. De qua infra in tractatu moralium dicetur, in secunda parte huius operis.</P> 865 coniuncti</i>. Potentia ergo sensitiva est in coniuncto sicut in
850 <BR> 866 subiecto. Non ergo sola anima est subiectum omnium potentiarum
851 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> 867 suarum.</p>
852 <P TITLE="I q. 83 a. 3 arg. 1"><A NAME="31932"><SPAN CLASS="ref">[31932] I&ordf; q. 83 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod liberum arbitrium non sit potentia appetitiva, sed cognitiva. Dicit enim Damascenus quod <I>cum rationali confestim comitatur liberum arbitrium</I>. Sed ratio est potentia cognitiva. Ergo liberum arbitrium est potentia cognitiva.</P> 868 <p title="I q. 77 a. 5 co."><a name="31637"><span class=
853 <P TITLE="I q. 83 a. 3 arg. 2"><A NAME="31933"><SPAN CLASS="ref">[31933] I&ordf; q. 83 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, liberum arbitrium dicitur quasi liberum iudicium. Sed iudicare est actus cognitivae virtutis. Ergo liberum arbitrium est cognitiva potentia.</P> 869 "ref">[31637] I&ordf; q. 77 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
854 <P TITLE="I q. 83 a. 3 arg. 3"><A NAME="31934"><SPAN CLASS="ref">[31934] I&ordf; q. 83 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ad liberum arbitrium praecipue pertinet electio. Sed electio videtur ad cognitionem pertinere, quia electio importat quandam comparationem unius ad alterum, quod est proprium cognitivae virtutis. Ergo liberum arbitrium est potentia cognitiva.</P> 870 quod illud est subiectum operativae potentiae, quod est potens
855 <P TITLE="I q. 83 a. 3 s. c."><A NAME="31935"><SPAN CLASS="ref">[31935] I&ordf; q. 83 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <I>electio est desiderium eorum quae sunt in nobis</I>. Sed desiderium est actus appetitivae virtutis. Ergo et electio. Liberum autem arbitrium est secundum quod eligimus. Ergo liberum arbitrium est virtus appetitiva.</P> 871 operari, omne enim accidens denominat proprium subiectum. Idem
856 <P TITLE="I q. 83 a. 3 co."><A NAME="31936"><SPAN CLASS="ref">[31936] I&ordf; q. 83 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod proprium liberi arbitrii est electio, ex hoc enim liberi arbitrii esse dicimur, quod possumus unum recipere, alio recusato, quod est eligere. Et ideo naturam liberi arbitrii ex electione considerare oportet. Ad electionem autem concurrit aliquid ex parte cognitivae virtutis, et aliquid ex parte appetitivae, ex parte quidem cognitivae, requiritur consilium, per quod diiudicatur quid sit alteri praeferendum; ex parte autem appetitivae, requiritur quod appetendo acceptetur id quod per consilium diiudicatur. Et ideo Aristoteles in VI Ethic. sub dubio derelinquit utrum principalius pertineat electio ad vim appetitivam, vel ad vim cognitivam, dicit enim quod electio vel est intellectus appetitivus, vel appetitus intellectivus. Sed in III Ethic. in hoc magis declinat quod sit appetitus intellectivus, nominans electionem desiderium consiliabile. Et huius ratio est, quia proprium obiectum electionis est illud quod est ad finem, hoc autem, inquantum huiusmodi, habet rationem boni quod dicitur utile, unde cum bonum, inquantum huiusmodi, sit obiectum appetitus, sequitur quod electio sit principaliter actus appetitivae virtutis. Et sic liberum arbitrium est appetitiva potentia.</P> 872 autem est quod potest operari, et quod operatur. Unde oportet quod
857 <P TITLE="I q. 83 a. 3 ad 1"><A NAME="31937"><SPAN CLASS="ref">[31937] I&ordf; q. 83 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod potentiae appetitivae concomitantur apprehensivas. Et secundum hoc dicit Damascenus quod <I>cum rationali confestim comitatur liberum arbitrium</I>.</P> 873 eius sit potentia sicut subiecti, cuius est operatio; ut etiam
858 <P TITLE="I q. 83 a. 3 ad 2"><A NAME="31938"><SPAN CLASS="ref">[31938] I&ordf; q. 83 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod iudicium est quasi conclusio et determinatio consilii. Determinatur autem consilium, primo quidem per sententiam rationis, et secundo per acceptationem appetitus, unde philosophus dicit, in III Ethic., quod <I>ex consiliari iudicantes desideramus secundum consilium</I>. Et hoc modo ipsa electio dicitur quoddam iudicium, a quo nominatur liberum arbitrium.</P> 874 philosophus dicit, in principio de somno et vigilia. Manifestum est
859 <P TITLE="I q. 83 a. 3 ad 3"><A NAME="31939"><SPAN CLASS="ref">[31939] I&ordf; q. 83 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ista collatio quae importatur in nomine electionis, pertinet ad consilium praecedens, quod est rationis. Appetitus enim, quamvis non sit collativus, tamen inquantum a vi cognitiva conferente movetur, habet quandam collationis similitudinem, dum unum alteri praeoptat.</P> 875 autem ex supra dictis quod quaedam operationes sunt animae, quae
860 <BR> 876 exercentur sine organo corporali, ut intelligere et velle. Unde
861 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> 877 potentiae quae sunt harum operationum principia, sunt in anima
862 <P TITLE="I q. 83 a. 4 arg. 1"><A NAME="31940"><SPAN CLASS="ref">[31940] I&ordf; q. 83 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod liberum arbitrium sit alia potentia a voluntate. Dicit enim Damascenus, in libro II, quod aliud est thelesis, aliud vero bulesis, thelesis autem est voluntas; bulesis autem videtur arbitrium liberum, quia bulesis, secundum ipsum, est voluntas quae est circa aliquid quasi unius per comparationem ad alterum. Ergo videtur quod liberum arbitrium sit alia potentia a voluntate.</P> 878 sicut in subiecto. Quaedam vero operationes sunt animae, quae
863 <P TITLE="I q. 83 a. 4 arg. 2"><A NAME="31941"><SPAN CLASS="ref">[31941] I&ordf; q. 83 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentiae cognoscuntur per actus. Sed electio, quae est actus liberi arbitrii, est aliud a voluntate, ut dicitur in III Ethic., <I>quia voluntas est de fine, electio autem de iis quae sunt ad finem</I>. Ergo liberum arbitrium est alia potentia a voluntate.</P> 879 exercentur per organa corporalia; sicut visio per oculum, et
864 <P TITLE="I q. 83 a. 4 arg. 3"><A NAME="31942"><SPAN CLASS="ref">[31942] I&ordf; q. 83 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, voluntas est appetitus intellectivus. Sed ex parte intellectus sunt duae potentiae, scilicet agens et possibilis. Ergo etiam ex parte appetitus intellectivi debet esse alia potentia praeter voluntatem. Et haec non videtur esse nisi liberum arbitrium. Ergo liberum arbitrium est alia potentia praeter voluntatem.</P> 880 auditus per aurem. Et simile est de omnibus aliis operationibus
865 <P TITLE="I q. 83 a. 4 s. c."><A NAME="31943"><SPAN CLASS="ref">[31943] I&ordf; q. 83 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Damascenus dicit, in III libro, quod liberum arbitrium nihil aliud est quam voluntas.</P> 881 nutritivae et sensitivae partis. Et ideo potentiae quae sunt talium
866 <P TITLE="I q. 83 a. 4 co."><A NAME="31944"><SPAN CLASS="ref">[31944] I&ordf; q. 83 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod potentias appetitivas oportet esse proportionatas potentiis apprehensivis, ut supra dictum est. Sicut autem ex parte apprehensionis intellectivae se habent intellectus et ratio, ita ex parte appetitus intellectivi se habent voluntas et liberum arbitrium, quod nihil aliud est quam vis electiva. Et hoc patet ex habitudine obiectorum et actuum. Nam intelligere importat simplicem acceptionem alicuius rei, unde intelligi dicuntur proprie principia, quae sine collatione per seipsa cognoscuntur. Ratiocinari autem proprie est devenire ex uno in cognitionem alterius, unde proprie de conclusionibus ratiocinamur, quae ex principiis innotescunt. Similiter ex parte appetitus, velle importat simplicem appetitum alicuius rei, unde voluntas dicitur esse de fine, qui propter se appetitur. Eligere autem est appetere aliquid propter alterum consequendum, unde proprie est eorum quae sunt ad finem. Sicut autem se habet in cognitivis principium ad conclusionem, cui propter principia assentimus; ita in appetitivis se habet finis ad ea quae sunt ad finem, quae propter finem appetuntur. Unde manifestum est quod sicut se habet intellectus ad rationem, ita se habet voluntas ad vim electivam, idest ad liberum arbitrium. Ostensum est autem supra quod eiusdem potentiae est intelligere et ratiocinari, sicut eiusdem virtutis est quiescere et moveri. Unde etiam eiusdem potentiae est velle et eligere. Et propter hoc voluntas et liberum arbitrium non sunt duae potentiae, sed una.</P> 882 operationum principia, sunt in coniuncto sicut in subiecto, et non
867 <P TITLE="I q. 83 a. 4 ad 1"><A NAME="31945"><SPAN CLASS="ref">[31945] I&ordf; q. 83 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod bulesis distinguitur a thelesi, non propter diversitatem potentiarum, sed propter differentiam actuum.</P> 883 in anima sola.</p>
868 <P TITLE="I q. 83 a. 4 ad 2"><A NAME="31946"><SPAN CLASS="ref">[31946] I&ordf; q. 83 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod electio et voluntas, idest ipsum velle, sunt diversi actus, sed tamen pertinent ad unam potentiam, sicut etiam intelligere et ratiocinari, ut dictum est.</P> 884 <p title="I q. 77 a. 5 ad 1"><a name="31638"><span class=
869 <P TITLE="I q. 83 a. 4 ad 3"><A NAME="31947"><SPAN CLASS="ref">[31947] I&ordf; q. 83 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod intellectus comparatur ad voluntatem ut movens. Et ideo non oportet in voluntate distinguere agens et possibile.</P> 885 "ref">[31638] I&ordf; q. 77 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
870 <DIV CLASS="centro"> 886 dicendum quod omnes potentiae dicuntur esse animae, non sicut
871 <BR> 887 subiecti, sed sicut principii, quia per animam coniunctum habet
872 <P> 888 quod tales operationes operari possit.</p>
873 <A HREF="sth1075.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> 889 <p title="I q. 77 a. 5 ad 2"><a name="31639"><span class=
874 &nbsp; 890 "ref">[31639] I&ordf; q. 77 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
875 <A HREF="sth1084.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> 891 dicendum quod omnes huiusmodi potentiae per prius sunt in anima
876 </P> 892 quam in coniuncto, non sicut in subiecto, sed sicut in
877 <BR><HR><BR> 893 principio.</p>
878 <ADDRESS>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad hanc editionem<BR>Iura omnia asservantur<BR>OCLC nr. <A HREF="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" STYLE="text-decoration=none">49644264</A></ADDRESS> 894 <p title="I q. 77 a. 5 ad 3"><a name="31640"><span class=
879 </DIV> 895 "ref">[31640] I&ordf; q. 77 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
880 </BODY> 896 dicendum quod opinio Platonis fuit quod sentire est operatio animae
881 </HTML> 897 propria, sicut et intelligere. In multis autem quae ad philosophiam
898 pertinent, Augustinus utitur opinionibus Platonis, non asserendo,
899 sed recitando. Tamen, quantum ad praesens pertinet, hoc quod
900 dicitur anima quaedam sentire cum corpore et quaedam sine corpore,
901 dupliciter potest intelligi. Uno modo, quod hoc quod dico cum
902 corpore vel sine corpore, determinet actum sentiendi secundum quod
903 exit a sentiente. Et sic nihil sentit sine corpore, quia actio
904 sentiendi non potest procedere ab anima nisi per organum corporale.
905 Alio modo potest intelligi ita quod praedicta determinent actum
906 sentiendi ex parte obiecti quod sentitur. Et sic quaedam sentit cum
907 corpore, idest in corpore existentia, sicut cum sentit vulnus vel
908 aliquid huiusmodi, quaedam vero sentit sine corpore, idest non
909 existentia in corpore, sed solum in apprehensione animae, sicut cum
910 sentit se tristari vel gaudere de aliquo audito.</p>
911 <br />
912 <div class="E">Articulus 6</div>
913 <p title="I q. 77 a. 6 arg. 1"><a name="31641"><span class=
914 "ref">[31641] I&ordf; q. 77 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
915 proceditur. Videtur quod potentiae animae non fluant ab eius
916 essentia. Ab uno enim simplici non procedunt diversa. Essentia
917 autem animae est una et simplex. Cum ergo potentiae animae sint
918 multae et diversae, non possunt procedere ab eius essentia.</p>
919 <p title="I q. 77 a. 6 arg. 2"><a name="31642"><span class=
920 "ref">[31642] I&ordf; q. 77 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, illud
921 a quo aliud procedit, est causa eius. Sed essentia animae non
922 potest dici causa potentiarum; ut patet discurrenti per singula
923 causarum genera. Ergo potentiae animae non fluunt ab eius
924 essentia.</p>
925 <p title="I q. 77 a. 6 arg. 3"><a name="31643"><span class=
926 "ref">[31643] I&ordf; q. 77 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea,
927 emanatio quendam motum nominat. Sed nihil movetur a seipso, ut
928 probatur in VII libro Physic.; nisi forte ratione partis, sicut
929 animal dicitur moveri a seipso, quia una pars eius est movens et
930 alia mota. Neque etiam anima movetur, ut probatur in I de anima.
931 Non ergo anima causat in se suas potentias.</p>
932 <p title="I q. 77 a. 6 s. c."><a name="31644"><span class=
933 "ref">[31644] I&ordf; q. 77 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra,
934 potentiae animae sunt quaedam proprietates naturales ipsius. Sed
935 subiectum est causa propriorum accidentium, unde et ponitur in
936 definitione accidentis, ut patet in VII Metaphys. Ergo potentiae
937 animae procedunt ab eius essentia sicut a causa.</p>
938 <p title="I q. 77 a. 6 co."><a name="31645"><span class=
939 "ref">[31645] I&ordf; q. 77 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
940 quod forma substantialis et accidentalis partim conveniunt, et
941 partim differunt. Conveniunt quidem in hoc, quod utraque est actus,
942 et secundum utramque est aliquid quodammodo in actu. Differunt
943 autem in duobus. Primo quidem, quia forma substantialis facit esse
944 simpliciter, et eius subiectum est ens in potentia tantum. Forma
945 autem accidentalis non facit esse simpliciter; sed esse tale, aut
946 tantum, aut aliquo modo se habens, subiectum enim eius est ens in
947 actu. Unde patet quod actualitas per prius invenitur in forma
948 substantiali quam in eius subiecto, et quia primum est causa in
949 quolibet genere, forma substantialis causat esse in actu in suo
950 subiecto. Sed e converso, actualitas per prius invenitur in
951 subiecto formae accidentalis, quam in forma accidentali, unde
952 actualitas formae accidentalis causatur ab actualitate subiecti.
953 Ita quod subiectum, inquantum est in potentia, est susceptivum
954 formae accidentalis, inquantum autem est in actu, est eius
955 productivum. Et hoc dico de proprio et per se accidente, nam
956 respectu accidentis extranei, subiectum est susceptivum tantum;
957 productivum vero talis accidentis est agens extrinsecum. Secundo
958 autem differunt substantialis forma et accidentalis, quia, cum
959 minus principale sit propter principalius, materia est propter
960 formam substantialem; sed e converso, forma accidentalis est
961 propter completionem subiecti. Manifestum est autem ex dictis quod
962 potentiarum animae subiectum est vel ipsa anima sola, quae potest
963 esse subiectum accidentis secundum quod habet aliquid
964 potentialitatis, ut supra dictum est; vel compositum. Compositum
965 autem est in actu per animam. Unde manifestum est quod omnes
966 potentiae animae, sive subiectum earum sit anima sola, sive
967 compositum, fluunt ab essentia animae sicut a principio, quia iam
968 dictum est quod accidens causatur a subiecto secundum quod est
969 actu, et recipitur in eo inquantum est in potentia.</p>
970 <p title="I q. 77 a. 6 ad 1"><a name="31646"><span class=
971 "ref">[31646] I&ordf; q. 77 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
972 dicendum quod ab uno simplici possunt naturaliter multa procedere
973 ordine quodam. Et iterum propter diversitatem recipientium. Sic
974 igitur ab una essentia animae procedunt multae et diversae
975 potentiae, tum propter ordinem potentiarum, tum etiam secundum
976 diversitatem organorum corporalium.</p>
977 <p title="I q. 77 a. 6 ad 2"><a name="31647"><span class=
978 "ref">[31647] I&ordf; q. 77 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
979 dicendum quod subiectum est causa proprii accidentis et finalis, et
980 quodammodo activa; et etiam ut materialis, inquantum est
981 susceptivum accidentis. Et ex hoc potest accipi quod essentia
982 animae est causa omnium potentiarum sicut finis et sicut principium
983 activum; quarundam autem sicut susceptivum.</p>
984 <p title="I q. 77 a. 6 ad 3"><a name="31648"><span class=
985 "ref">[31648] I&ordf; q. 77 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
986 dicendum quod emanatio propriorum accidentium a subiecto non est
987 per aliquam transmutationem; sed per aliquam naturalem
988 resultationem, sicut ex uno naturaliter aliud resultat, ut ex luce
989 color.</p>
990 <br />
991 <div class="E">Articulus 7</div>
992 <p title="I q. 77 a. 7 arg. 1"><a name="31649"><span class=
993 "ref">[31649] I&ordf; q. 77 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
994 proceditur. Videtur quod una potentia animae non oriatur ab alia.
995 Eorum enim quae simul esse incipiunt, unum non oritur ab alio. Sed
996 omnes potentiae animae sunt simul animae concreatae. Ergo una earum
997 ab alia non oritur.</p>
998 <p title="I q. 77 a. 7 arg. 2"><a name="31650"><span class=
999 "ref">[31650] I&ordf; q. 77 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea,
1000 potentia animae oritur ab anima sicut accidens a subiecto. Sed una
1001 potentia animae non potest esse subiectum alterius, quia accidentis
1002 non est accidens. Ergo una potentia non oritur ab alia.</p>
1003 <p title="I q. 77 a. 7 arg. 3"><a name="31651"><span class=
1004 "ref">[31651] I&ordf; q. 77 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
1005 oppositum non oritur a suo opposito, sed unumquodque oritur ex
1006 simili secundum speciem. Potentiae autem animae ex opposito
1007 dividuntur, sicut diversae species. Ergo una earum non procedit ab
1008 alia.</p>
1009 <p title="I q. 77 a. 7 s. c."><a name="31652"><span class=
1010 "ref">[31652] I&ordf; q. 77 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra,
1011 potentiae cognoscuntur per actus. Sed actus unius potentiae
1012 causatur ab alio; sicut actus phantasiae ab actu sensus. Ergo una
1013 potentia animae causatur ab alia.</p>
1014 <p title="I q. 77 a. 7 co."><a name="31653"><span class=
1015 "ref">[31653] I&ordf; q. 77 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
1016 quod in his quae secundum ordinem naturalem procedunt ab uno, sicut
1017 primum est causa omnium, ita quod est primo propinquius, est
1018 quodammodo causa eorum quae sunt magis remota. Ostensum est autem
1019 supra quod inter potentias animae est multiplex ordo. Et ideo una
1020 potentia animae ab essentia animae procedit mediante alia. Sed quia
1021 essentia animae comparatur ad potentias et sicut principium activum
1022 et finale, et sicut principium susceptivum, vel seorsum per se vel
1023 simul cum corpore; agens autem et finis est perfectius, susceptivum
1024 autem principium, inquantum huiusmodi, est minus perfectum,
1025 consequens est quod potentiae animae quae sunt priores secundum
1026 ordinem perfectionis et naturae, sint principia aliarum per modum
1027 finis et activi principii. Videmus enim quod sensus est propter
1028 intellectum, et non e converso. Sensus etiam est quaedam deficiens
1029 participatio intellectus, unde secundum naturalem originem
1030 quodammodo est ab intellectu, sicut imperfectum a perfecto. Sed
1031 secundum viam susceptivi principii, e converso potentiae
1032 imperfectiores inveniuntur principia respectu aliarum, sicut anima,
1033 secundum quod habet potentiam sensitivam, consideratur sicut
1034 subiectum et materiale quoddam respectu intellectus. Et propter
1035 hoc, imperfectiores potentiae sunt priores in via generationis,
1036 prius enim animal generatur quam homo.</p>
1037 <p title="I q. 77 a. 7 ad 1"><a name="31654"><span class=
1038 "ref">[31654] I&ordf; q. 77 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1039 dicendum quod, sicut potentia animae ab essentia fluit, non per
1040 transmutationem, sed per naturalem quandam resultationem, et est
1041 simul cum anima; ita est etiam de una potentia respectu
1042 alterius.</p>
1043 <p title="I q. 77 a. 7 ad 2"><a name="31655"><span class=
1044 "ref">[31655] I&ordf; q. 77 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
1045 dicendum quod accidens per se non potest esse subiectum accidentis;
1046 sed unum accidens per prius recipitur in substantia quam aliud,
1047 sicut quantitas quam qualitas. Et hoc modo unum accidens dicitur
1048 esse subiectum alterius, ut superficies coloris, inquantum
1049 substantia uno accidente mediante recipit aliud. Et similiter
1050 potest dici de potentiis animae.</p>
1051 <p title="I q. 77 a. 7 ad 3"><a name="31656"><span class=
1052 "ref">[31656] I&ordf; q. 77 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
1053 dicendum quod potentiae animae opponuntur ad invicem oppositione
1054 perfecti et imperfecti; sicut etiam species numerorum et figurarum.
1055 Haec autem oppositio non impedit originem unius ab alio, quia
1056 imperfecta naturaliter a perfectis procedunt.</p>
1057 <br />
1058 <div class="E">Articulus 8</div>
1059 <p title="I q. 77 a. 8 arg. 1"><a name="31657"><span class=
1060 "ref">[31657] I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic
1061 proceditur. Videtur quod omnes potentiae animae remaneant in anima
1062 a corpore separata. Dicitur enim in libro de spiritu et anima, quod
1063 <i>anima recedit a corpore, secum trahens sensum et imaginationem,
1064 rationem et intellectum et intelligentiam, concupiscibilitatem et
1065 irascibilitatem</i>.</p>
1066 <p title="I q. 77 a. 8 arg. 2"><a name="31658"><span class=
1067 "ref">[31658] I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
1068 potentiae animae sunt eius naturales proprietates. Sed proprium
1069 semper inest, et nunquam separatur ab eo cuius est proprium. Ergo
1070 potentiae animae sunt in ea etiam post mortem.</p>
1071 <p title="I q. 77 a. 8 arg. 3"><a name="31659"><span class=
1072 "ref">[31659] I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea,
1073 potentiae animae, etiam sensitivae, non debilitantur debilitato
1074 corpore, quia, ut dicitur in I de anima, <i>si senex accipiat
1075 oculum iuvenis, videbit utique sicut et iuvenis</i>. Sed debilitas
1076 est via ad corruptionem. Ergo potentiae animae non corrumpuntur
1077 corrupto corpore, sed manent in anima separata.</p>
1078 <p title="I q. 77 a. 8 arg. 4"><a name="31660"><span class=
1079 "ref">[31660] I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea,
1080 memoria est potentia animae sensitivae, ut philosophus probat. Sed
1081 memoria manet in anima separata, dicitur enim, Luc. XVI, diviti
1082 epuloni in Inferno secundum animam existenti, <i>recordare quia
1083 recepisti bona in vita tua</i>. Ergo memoria manet in anima
1084 separata; et per consequens aliae potentiae sensitivae partis.</p>
1085 <p title="I q. 77 a. 8 arg. 5"><a name="31661"><span class=
1086 "ref">[31661] I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 5</span></a> Praeterea,
1087 gaudium et tristitia sunt in concupiscibili, quae est potentia
1088 sensitivae partis. Manifestum est autem animas separatas tristari
1089 et gaudere de praemiis vel poenis quas habent. Ergo vis
1090 concupiscibilis manet in anima separata.</p>
1091 <p title="I q. 77 a. 8 arg. 6"><a name="31662"><span class=
1092 "ref">[31662] I&ordf; q. 77 a. 8 arg. 6</span></a> Praeterea,
1093 Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., quod sicut anima, cum
1094 corpus iacet sine sensu nondum penitus mortuum, videt quaedam
1095 secundum imaginariam visionem; ita cum fuerit a corpore penitus
1096 separata per mortem. Sed imaginatio est potentia sensitivae partis.
1097 Ergo potentia sensitivae partis manet in anima separata; et per
1098 consequens omnes aliae potentiae.</p>
1099 <p title="I q. 77 a. 8 s. c."><a name="31663"><span class=
1100 "ref">[31663] I&ordf; q. 77 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est
1101 quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., <i>ex duabus tantum
1102 substantiis constat homo, anima cum ratione sua, et carne cum
1103 sensibus suis</i>. Ergo, defuncta carne, potentiae sensitivae non
1104 manent.</p>
1105 <p title="I q. 77 a. 8 co."><a name="31664"><span class=
1106 "ref">[31664] I&ordf; q. 77 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum
1107 quod, sicut iam dictum est, omnes potentiae animae comparantur ad
1108 animam solam sicut ad principium. Sed quaedam potentiae comparantur
1109 ad animam solam sicut ad subiectum, ut intellectus et voluntas. Et
1110 huiusmodi potentiae necesse est quod maneant in anima, corpore
1111 destructo. Quaedam vero potentiae sunt in coniuncto sicut in
1112 subiecto, sicut omnes potentiae sensitivae partis et nutritivae.
1113 Destructo autem subiecto, non potest accidens remanere. Unde,
1114 corrupto coniuncto, non manent huiusmodi potentiae actu; sed
1115 virtute tantum manent in anima, sicut in principio vel radice. Et
1116 sic falsum est, quod quidam dicunt huiusmodi potentias in anima
1117 remanere etiam corpore corrupto. Et multo falsius, quod dicunt
1118 etiam actus harum potentiarum remanere in anima separata, quia
1119 talium potentiarum nulla est actio nisi per organum corporeum.</p>
1120 <p title="I q. 77 a. 8 ad 1"><a name="31665"><span class=
1121 "ref">[31665] I&ordf; q. 77 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1122 dicendum quod liber ille auctoritatem non habet. Unde quod ibi
1123 scriptum est, eadem facilitate contemnitur, qua dicitur. Tamen
1124 potest dici quod trahit secum anima huiusmodi potentias, non actu,
1125 sed virtute.</p>
1126 <p title="I q. 77 a. 8 ad 2"><a name="31666"><span class=
1127 "ref">[31666] I&ordf; q. 77 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum
1128 dicendum quod huiusmodi potentiae quas dicimus actu in anima
1129 separata non manere, non sunt proprietates solius animae, sed
1130 coniuncti.</p>
1131 <p title="I q. 77 a. 8 ad 3"><a name="31667"><span class=
1132 "ref">[31667] I&ordf; q. 77 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
1133 dicendum quod dicuntur non debilitari huiusmodi potentiae
1134 debilitato corpore, quia anima manet immutabilis, quae est virtuale
1135 principium huiusmodi potentiarum.</p>
1136 <p title="I q. 77 a. 8 ad 4"><a name="31668"><span class=
1137 "ref">[31668] I&ordf; q. 77 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum
1138 dicendum quod illa recordatio accipitur eo modo quo Augustinus
1139 ponit memoriam in mente; non eo modo quo ponitur pars animae
1140 sensitivae.</p>
1141 <p title="I q. 77 a. 8 ad 5"><a name="31669"><span class=
1142 "ref">[31669] I&ordf; q. 77 a. 8 ad 5</span></a> Ad quintum
1143 dicendum quod tristitia et gaudium sunt in anima separata, non
1144 secundum appetitum sensitivum, sed secundum appetitum
1145 intellectivum; sicut etiam in Angelis.</p>
1146 <p title="I q. 77 a. 8 ad 6"><a name="31670"><span class=
1147 "ref">[31670] I&ordf; q. 77 a. 8 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum
1148 quod Augustinus loquitur ibi inquirendo, non asserendo. Unde
1149 quaedam ibi dicta retractat.</p>
1150 <br />
1151 <div class="D">Quaestio 78</div>
1152 <div class="G">Prooemium</div>
1153 <p title="I q. 78 pr."><a name="31671"><span class="ref">[31671]
1154 I&ordf; q. 78 pr.</span></a> Deinde considerandum est de potentiis
1155 animae in speciali. Ad considerationem autem theologi pertinet
1156 inquirere specialiter solum de potentiis intellectivis et
1157 appetitivis, in quibus virtutes inveniuntur. Sed quia cognitio
1158 harum potentiarum quodammodo dependet ex aliis, ideo nostra
1159 consideratio de potentiis animae in speciali erit tripartita, primo
1160 namque considerandum est de his quae sunt praeambula ad
1161 intellectum; secundo, de potentiis intellectivis; tertio, de
1162 potentiis appetitivis. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, de
1163 generibus potentiarum animae. Secundo, de speciebus vegetativae
1164 partis. Tertio, de sensibus exterioribus. Quarto, de sensibus
1165 interioribus.</p>
1166 <br />
1167 <div class="E">Articulus 1</div>
1168 <p title="I q. 78 a. 1 arg. 1"><a name="31672"><span class=
1169 "ref">[31672] I&ordf; q. 78 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
1170 proceditur. Videtur quod non sint quinque genera potentiarum animae
1171 distinguenda, scilicet vegetativum, sensitivum, appetitivum,
1172 motivum secundum locum, et intellectivum. Potentiae enim animae
1173 dicuntur partes ipsius. Sed tantum tres partes animae communiter ab
1174 omnibus assignantur, scilicet anima vegetabilis, anima sensibilis,
1175 et anima rationalis. Ergo tantum tria sunt genera potentiarum
1176 animae, et non quinque.</p>
1177 <p title="I q. 78 a. 1 arg. 2"><a name="31673"><span class=
1178 "ref">[31673] I&ordf; q. 78 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
1179 potentiae animae sunt principia operum vitae. Sed quatuor modis
1180 dicitur aliquid vivere. Dicit enim philosophus, in II de anima,
1181 <i>multipliciter ipso vivere dicto, etsi unum aliquod horum insit
1182 solum, aliquid dicimus vivere; ut intellectus, et sensus, motus et
1183 status secundum locum, adhuc autem motus secundum alimentum, et
1184 decrementum et augmentum</i>. Ergo tantum quatuor sunt genera
1185 potentiarum animae, appetitivo excluso.</p>
1186 <p title="I q. 78 a. 1 arg. 3"><a name="31674"><span class=
1187 "ref">[31674] I&ordf; q. 78 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ad
1188 illud quod est commune omnibus potentiis, non debet deputari
1189 aliquod speciale animae genus. Sed appetere convenit cuilibet
1190 potentiae animae. Visus enim appetit visibile conveniens, unde
1191 dicitur Eccli. XL, <i>gratiam et speciem desiderabit oculus, et
1192 super hoc virides sationes</i>. Et eadem ratione, quaelibet alia
1193 potentia desiderat obiectum sibi conveniens. Ergo non debet poni
1194 appetitivum unum speciale genus potentiarum animae.</p>
1195 <p title="I q. 78 a. 1 arg. 4"><a name="31675"><span class=
1196 "ref">[31675] I&ordf; q. 78 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
1197 principium movens in animalibus est sensus, aut intellectus, aut
1198 appetitus, ut dicitur in III de anima. Non ergo motivum debet poni
1199 speciale genus animae praeter praedicta.</p>
1200 <p title="I q. 78 a. 1 s. c."><a name="31676"><span class=
1201 "ref">[31676] I&ordf; q. 78 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
1202 quod philosophus dicit, in II de anima, <i>potentias autem dicimus
1203 vegetativum sensitivum, appetitivum, motivum secundum locum, et
1204 intellectivum</i>.</p>
1205 <p title="I q. 78 a. 1 co."><a name="31677"><span class=
1206 "ref">[31677] I&ordf; q. 78 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
1207 quod quinque sunt genera potentiarum animae, quae numerata sunt.
1208 Tres vero dicuntur animae. Quatuor vero dicuntur modi vivendi. Et
1209 huius diversitatis ratio est, quia diversae animae distinguuntur
1210 secundum quod diversimode operatio animae supergreditur operationem
1211 naturae corporalis, tota enim natura corporalis subiacet animae, et
1212 comparatur ad ipsam sicut materia et instrumentum. Est ergo quaedam
1213 operatio animae, quae intantum excedit naturam corpoream, quod
1214 neque etiam exercetur per organum corporale. Et talis est operatio
1215 animae rationalis. Est autem alia operatio animae infra istam, quae
1216 quidem fit per organum corporale, non tamen per aliquam corpoream
1217 qualitatem. Et talis est operatio animae sensibilis, quia etsi
1218 calidum et frigidum, et humidum et siccum, et aliae huiusmodi
1219 qualitates corporeae requirantur ad operationem sensus; non tamen
1220 ita quod mediante virtute talium qualitatum operatio animae
1221 sensibilis procedat; sed requiruntur solum ad debitam dispositionem
1222 organi. Infima autem operationum animae est, quae fit per organum
1223 corporeum, et virtute corporeae qualitatis. Supergreditur tamen
1224 operationem naturae corporeae, quia motiones corporum sunt ab
1225 exteriori principio, huiusmodi autem operationes sunt a principio
1226 intrinseco; hoc enim commune est omnibus operationibus animae; omne
1227 enim animatum aliquo modo movet seipsum. Et talis est operatio
1228 animae vegetabilis, digestio enim, et ea quae consequuntur, fit
1229 instrumentaliter per actionem caloris, ut dicitur in II de anima.
1230 Genera vero potentiarum animae distinguuntur secundum obiecta.
1231 Quanto enim potentia est altior, tanto respicit universalius
1232 obiectum, ut supra dictum est. Obiectum autem operationis animae in
1233 triplici ordine potest considerari. Alicuius enim potentiae animae
1234 obiectum est solum corpus animae unitum. Et hoc genus potentiarum
1235 animae dicitur vegetativum, non enim vegetativa potentia agit nisi
1236 in corpus cui anima unitur. Est autem aliud genus potentiarum
1237 animae, quod respicit universalius obiectum, scilicet omne corpus
1238 sensibile; et non solum corpus animae unitum. Est autem aliud genus
1239 potentiarum animae, quod respicit adhuc universalius obiectum,
1240 scilicet non solum corpus sensibile, sed universaliter omne ens. Ex
1241 quo patet quod ista duo secunda genera potentiarum animae habent
1242 operationem non solum respectu rei coniunctae, sed etiam respectu
1243 rei extrinsecae. Cum autem operans oporteat aliquo modo coniungi
1244 suo obiecto circa quod operatur, necesse est extrinsecam rem, quae
1245 est obiectum operationis animae, secundum duplicem rationem ad
1246 animam comparari. Uno modo, secundum quod nata est animae coniungi
1247 et in anima esse per suam similitudinem. Et quantum ad hoc, sunt
1248 duo genera potentiarum, scilicet sensitivum, respectu obiecti minus
1249 communis, quod est corpus sensibile; et intellectivum, respectu
1250 obiecti communissimi, quod est ens universale. Alio vero modo,
1251 secundum quod ipsa anima inclinatur et tendit in rem exteriorem. Et
1252 secundum hanc etiam comparationem, sunt duo genera potentiarum
1253 animae, unum quidem, scilicet appetitivum, secundum quod anima
1254 comparatur ad rem extrinsecam ut ad finem, qui est primum in
1255 intentione; aliud autem motivum secundum locum, prout anima
1256 comparatur ad rem exteriorem sicut ad terminum operationis et
1257 motus; ad consequendum enim aliquod desideratum et intentum, omne
1258 animal movetur. Modi vero vivendi distinguuntur secundum gradus
1259 viventium. Quaedam enim viventia sunt, in quibus est tantum
1260 vegetativum, sicut in plantis. Quaedam vero, in quibus cum
1261 vegetativo est etiam sensitivum, non tamen motivum secundum locum;
1262 sicut sunt immobilia animalia, ut conchilia. Quaedam vero sunt,
1263 quae supra hoc habent motivum secundum locum; ut perfecta animalia,
1264 quae multis indigent ad suam vitam, et ideo indigent motu, ut vitae
1265 necessaria procul posita quaerere possint. Quaedam vero viventia
1266 sunt, in quibus cum his est intellectivum, scilicet in hominibus.
1267 Appetitivum autem non constituit aliquem gradum viventium, quia in
1268 quibuscumque est sensus, est etiam appetitus, ut dicitur in II
1269 libro de anima.</p>
1270 <p title="I q. 78 a. 1 ad 1"><a name="31678"><span class=
1271 "ref">[31678] I&ordf; q. 78 a. 1 ad 1</span></a> Et per hoc
1272 solvuntur duo prima obiecta.</p>
1273 <p title="I q. 78 a. 1 ad 3"><a name="31679"><span class=
1274 "ref">[31679] I&ordf; q. 78 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
1275 dicendum quod appetitus naturalis est inclinatio cuiuslibet rei in
1276 aliquid, ex natura sua, unde naturali appetitu quaelibet potentia
1277 desiderat sibi conveniens. Sed appetitus animalis consequitur
1278 formam apprehensam. Et ad huiusmodi appetitum requiritur specialis
1279 animae potentia, et non sufficit sola apprehensio. Res enim
1280 appetitur prout est in sua natura, non est autem secundum suam
1281 naturam in virtute apprehensiva, sed secundum suam similitudinem.
1282 Unde patet quod visus appetit naturaliter visibile solum ad suum
1283 actum, scilicet ad videndum, animal autem appetit rem visam per vim
1284 appetitivam, non solum ad videndum, sed etiam ad alios usus. Si
1285 autem non indigeret anima rebus perceptis a sensu, nisi propter
1286 actiones sensuum, scilicet ut eas sentiret; non oporteret
1287 appetitivum ponere speciale genus inter potentias animae, quia
1288 sufficeret appetitus naturalis potentiarum.</p>
1289 <p title="I q. 78 a. 1 ad 4"><a name="31680"><span class=
1290 "ref">[31680] I&ordf; q. 78 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
1291 dicendum quod, quamvis sensus et appetitus sint principia moventia
1292 in animalibus perfectis, non tamen sensus et appetitus, inquantum
1293 huiusmodi, sufficiunt ad movendum, nisi superadderetur eis aliqua
1294 virtus, nam in immobilibus animalibus est sensus et appetitus, non
1295 tamen habent vim motivam. Haec autem vis motiva non solum est in
1296 appetitu et sensu ut imperante motum; sed etiam est in ipsis
1297 partibus corporis, ut sint habilia ad obediendum appetitui animae
1298 moventis. Cuius signum est, quod quando membra removentur a sua
1299 dispositione naturali, non obediunt appetitui ad motum.</p>
1300 <br />
1301 <div class="E">Articulus 2</div>
1302 <p title="I q. 78 a. 2 arg. 1"><a name="31681"><span class=
1303 "ref">[31681] I&ordf; q. 78 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
1304 proceditur. Videtur quod inconvenienter partes vegetativae
1305 assignentur, scilicet nutritivum, augmentativum, et generativum.
1306 Huiusmodi enim vires dicuntur naturales. Sed potentiae animae sunt
1307 supra vires naturales. Ergo huiusmodi vires non debent poni
1308 potentiae animae.</p>
1309 <p title="I q. 78 a. 2 arg. 2"><a name="31682"><span class=
1310 "ref">[31682] I&ordf; q. 78 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ad id
1311 quod est commune viventibus et non viventibus, non debet aliqua
1312 potentia animae deputari. Sed generatio est communis omnibus
1313 generabilibus et corruptibilibus, tam viventibus quam non
1314 viventibus. Ergo vis generativa non debet poni potentia animae.</p>
1315 <p title="I q. 78 a. 2 arg. 3"><a name="31683"><span class=
1316 "ref">[31683] I&ordf; q. 78 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, anima
1317 potentior est quam natura corporea. Sed natura corporea eadem
1318 virtute activa dat speciem et debitam quantitatem. Ergo multo magis
1319 anima. Non est ergo alia potentia animae augmentativa a
1320 generativa.</p>
1321 <p title="I q. 78 a. 2 arg. 4"><a name="31684"><span class=
1322 "ref">[31684] I&ordf; q. 78 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea,
1323 unaquaeque res conservatur in esse per id per quod esse habet. Sed
1324 potentia generativa est per quam acquiritur esse viventis. Ergo per
1325 eandem res viva conservatur. Sed ad conservationem rei viventis
1326 ordinatur vis nutritiva, ut dicitur in II de anima, est enim
1327 potentia potens salvare suscipiens ipsam. Non debet ergo distingui
1328 nutritiva potentia a generativa.</p>
1329 <p title="I q. 78 a. 2 s. c."><a name="31685"><span class=
1330 "ref">[31685] I&ordf; q. 78 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
1331 quod philosophus dicit, in II de anima, quod opera huius animae
1332 sunt generare, et alimento uti, et iterum augmentum facere.</p>
1333 <p title="I q. 78 a. 2 co."><a name="31686"><span class=
1334 "ref">[31686] I&ordf; q. 78 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
1335 quod tres sunt potentiae vegetativae partis. Vegetativum enim, ut
1336 dictum est, habet pro obiecto ipsum corpus vivens per animam, ad
1337 quod quidem corpus triplex animae operatio est necessaria. Una
1338 quidem, per quam esse acquirat, et ad hoc ordinatur potentia
1339 generativa. Alia vero, per quam corpus vivum acquirit debitam
1340 quantitatem, et ad hoc ordinatur vis augmentativa. Alia vero, per
1341 quam corpus viventis salvatur et in esse, et in quantitate debita,
1342 et ad hoc ordinatur vis nutritiva. Est tamen quaedam differentia
1343 attendenda inter has potentias. Nam nutritiva et augmentativa
1344 habent suum effectum in eo in quo sunt, quia ipsum corpus unitum
1345 animae augetur et conservatur per vim augmentativam et nutritivam
1346 in eadem anima existentem. Sed vis generativa habet effectum suum,
1347 non in eodem corpore, sed in alio, quia nihil est generativum sui
1348 ipsius. Et ideo vis generativa quodammodo appropinquat ad
1349 dignitatem animae sensitivae, quae habet operationem in res
1350 exteriores, licet excellentiori modo et universaliori, supremum
1351 enim inferioris naturae attingit id quod est infimum superioris, ut
1352 patet per Dionysium, in VII cap. de Div. Nom. Et ideo inter istas
1353 tres potentias finalior et principalior et perfectior est
1354 generativa, ut dicitur in II de anima, est enim rei iam perfectae
1355 facere alteram qualis ipsa est. Generativae autem deserviunt et
1356 augmentativa et nutritiva, augmentativae vero nutritiva.</p>
1357 <p title="I q. 78 a. 2 ad 1"><a name="31687"><span class=
1358 "ref">[31687] I&ordf; q. 78 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1359 dicendum quod huiusmodi vires dicuntur naturales, tum quia habent
1360 effectum similem naturae, quae etiam dat esse et quantitatem et
1361 conservationem (licet hae vires habeant hoc altiori modo), tum quia
1362 hae vires exercent suas actiones instrumentaliter per qualitates
1363 activas et passivas, quae sunt naturalium actionum principia.</p>
1364 <p title="I q. 78 a. 2 ad 2"><a name="31688"><span class=
1365 "ref">[31688] I&ordf; q. 78 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
1366 dicendum quod generatio in rebus inanimatis est totaliter ab
1367 extrinseco. Sed generatio viventium est quodam altiori modo, per
1368 aliquid ipsius viventis, quod est semen, in quo est aliquod
1369 principium corporis formativum. Et ideo oportet esse aliquam
1370 potentiam rei viventis, per quam semen huiusmodi praeparetur, et
1371 haec est vis generativa.</p>
1372 <p title="I q. 78 a. 2 ad 3"><a name="31689"><span class=
1373 "ref">[31689] I&ordf; q. 78 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
1374 dicendum quod, quia generatio viventium est ex aliquo semine,
1375 oportet quod in principio animal generetur parvae quantitatis. Et
1376 propter hoc necesse est quod habeat potentiam animae, per quam ad
1377 debitam quantitatem perducatur. Sed corpus inanimatum generatur ex
1378 materia determinata ab agente extrinseco, et ideo simul recipit
1379 speciem et quantitatem secundum materiae conditionem.</p>
1380 <p title="I q. 78 a. 2 ad 4"><a name="31690"><span class=
1381 "ref">[31690] I&ordf; q. 78 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum
1382 dicendum quod, sicut iam dictum est, operatio vegetativi principii
1383 completur mediante calore, cuius est humidum consumere. Et ideo, ad
1384 restaurationem humidi deperditi, necesse est habere potentiam
1385 nutritivam, per quam alimentum convertatur in substantiam corporis.
1386 Quod etiam est necessarium ad actum virtutis augmentativae et
1387 generativae.</p>
1388 <br />
1389 <div class="E">Articulus 3</div>
1390 <p title="I q. 78 a. 3 arg. 1"><a name="31691"><span class=
1391 "ref">[31691] I&ordf; q. 78 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
1392 proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguantur quinque
1393 sensus exteriores. Sensus enim est cognoscitivus accidentium. Sunt
1394 autem multa genera accidentium. Cum ergo potentiae distinguantur
1395 per obiecta, videtur quod sensus multiplicentur secundum numerum
1396 qui est in generibus accidentium.</p>
1397 <p title="I q. 78 a. 3 arg. 2"><a name="31692"><span class=
1398 "ref">[31692] I&ordf; q. 78 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
1399 magnitudo et figura, et alia quae dicuntur sensibilia communia, non
1400 sunt sensibilia per accidens, sed contra ea dividuntur in II de
1401 anima. Diversitas autem per se obiectorum diversificat potentias.
1402 Cum ergo plus differant magnitudo et figura a colore quam sonus;
1403 videtur quod multo magis debeat esse alia potentia sensitiva
1404 cognoscitiva magnitudinis aut figurae, quam coloris et soni.</p>
1405 <p title="I q. 78 a. 3 arg. 3"><a name="31693"><span class=
1406 "ref">[31693] I&ordf; q. 78 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, unus
1407 sensus est unius contrarietatis; sicut visus albi et nigri. Sed
1408 tactus est cognoscitivus plurium contrarietatum, scilicet calidi et
1409 frigidi, humidi et sicci, et huiusmodi. Ergo non est sensus unus,
1410 sed plures. Ergo plures sensus sunt quam quinque.</p>
1411 <p title="I q. 78 a. 3 arg. 4"><a name="31694"><span class=
1412 "ref">[31694] I&ordf; q. 78 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea,
1413 species non dividitur contra genus. Sed gustus est tactus quidam.
1414 Ergo non debet poni alter sensus praeter tactum.</p>
1415 <p title="I q. 78 a. 3 s. c."><a name="31695"><span class=
1416 "ref">[31695] I&ordf; q. 78 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
1417 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>non est alter
1418 sensus praeter quinque</i>.</p>
1419 <p title="I q. 78 a. 3 co."><a name="31696"><span class=
1420 "ref">[31696] I&ordf; q. 78 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
1421 quod rationem distinctionis et numeri sensuum exteriorum quidam
1422 accipere voluerunt ex parte organorum, in quibus aliquod
1423 elementorum dominatur, vel aqua, vel aer, vel aliquid huiusmodi.
1424 Quidam autem ex parte medii, quod est vel coniunctum, vel
1425 extrinsecum; et hoc vel aer, vel aqua, vel aliquid huiusmodi.
1426 Quidam autem ex diversa natura sensibilium qualitatum, secundum
1427 quod est qualitas simplicis corporis, vel sequens complexionem. Sed
1428 nihil istorum conveniens est. Non enim potentiae sunt propter
1429 organa, sed organa propter potentias, unde non propter hoc sunt
1430 diversae potentiae, quia sunt diversa organa; sed ideo natura
1431 instituit diversitatem in organis, ut congruerent diversitati
1432 potentiarum. Et similiter diversa media diversis sensibus
1433 attribuit, secundum quod erat conveniens ad actus potentiarum.
1434 Naturas autem sensibilium qualitatum cognoscere non est sensus, sed
1435 intellectus. Accipienda est ergo ratio numeri et distinctionis
1436 exteriorum sensuum, secundum illud quod proprie et per se ad sensum
1437 pertinet. Est autem sensus quaedam potentia passiva, quae nata est
1438 immutari ab exteriori sensibili. Exterius ergo immutativum est quod
1439 per se a sensu percipitur, et secundum cuius diversitatem
1440 sensitivae potentiae distinguuntur. Est autem duplex immutatio, una
1441 naturalis, et alia spiritualis. Naturalis quidem, secundum quod
1442 forma immutantis recipitur in immutato secundum esse naturale,
1443 sicut calor in calefacto. Spiritualis autem, secundum quod forma
1444 immutantis recipitur in immutato secundum esse spirituale; ut forma
1445 coloris in pupilla, quae non fit per hoc colorata. Ad operationem
1446 autem sensus requiritur immutatio spiritualis, per quam intentio
1447 formae sensibilis fiat in organo sensus. Alioquin, si sola
1448 immutatio naturalis sufficeret ad sentiendum, omnia corpora
1449 naturalia sentirent dum alterantur. Sed in quibusdam sensibus
1450 invenitur immutatio spiritualis tantum, sicut in visu. In quibusdam
1451 autem, cum immutatione spirituali, etiam naturalis; vel ex parte
1452 obiecti tantum, vel etiam ex parte organi. Ex parte autem obiecti,
1453 invenitur transmutatio naturalis, secundum locum quidem, in sono,
1454 qui est obiectum auditus, nam sonus ex percussione causatur et
1455 aeris commotione. Secundum alterationem vero, in odore, qui est
1456 obiectum olfactus, oportet enim per calidum alterari aliquo modo
1457 corpus, ad hoc quod spiret odorem. Ex parte autem organi, est
1458 immutatio naturalis in tactu et gustu, nam et manus tangens calida
1459 calefit, et lingua humectatur per humiditatem saporum. Organum vero
1460 olfactus aut auditus nulla naturali immutatione immutatur in
1461 sentiendo, nisi per accidens. Visus autem, quia est absque
1462 immutatione naturali et organi et obiecti, est maxime spiritualis,
1463 et perfectior inter omnes sensus, et communior. Et post hoc
1464 auditus, et deinde olfactus, qui habent immutationem naturalem ex
1465 parte obiecti. Motus tamen localis est perfectior et naturaliter
1466 prior quam motus alterationis, ut probatur in VIII Physic. Tactus
1467 autem et gustus sunt maxime materiales, de quorum distinctione post
1468 dicetur. Et inde est quod alii tres sensus non fiunt per medium
1469 coniunctum, ne aliqua naturalis transmutatio pertingat ad organum,
1470 ut accidit in his duobus sensibus.</p>
1471 <p title="I q. 78 a. 3 ad 1"><a name="31697"><span class=
1472 "ref">[31697] I&ordf; q. 78 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1473 dicendum quod non omnia accidentia habent vim immutativam secundum
1474 se; sed solae qualitates tertiae speciei, secundum quas contingit
1475 alteratio. Et ideo solae huiusmodi qualitates sunt obiecta sensuum,
1476 quia, ut dicitur in VII Physic., <i>secundum eadem alteratur
1477 sensus, secundum quae alterantur corpora inanimata</i>.</p>
1478 <p title="I q. 78 a. 3 ad 2"><a name="31698"><span class=
1479 "ref">[31698] I&ordf; q. 78 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
1480 dicendum quod magnitudo et figura et huiusmodi, quae dicuntur
1481 communia sensibilia, sunt media inter sensibilia per accidens et
1482 sensibilia propria, quae sunt obiecta sensuum. Nam sensibilia
1483 propria primo et per se immutant sensum; cum sint qualitates
1484 alterantes. Sensibilia vero communia omnia reducuntur ad
1485 quantitatem. Et de magnitudine quidem et numero, patet quod sunt
1486 species quantitatis. Figura autem est qualitas circa quantitatem;
1487 cum consistat ratio figurae in terminatione magnitudinis. Motus
1488 autem et quies sentiuntur, secundum quod subiectum uno modo vel
1489 pluribus modis se habet secundum magnitudinem subiecti vel localis
1490 distantiae, quantum ad motum augmenti et motum localem; vel etiam
1491 secundum sensibiles qualitates, ut in motu alterationis, et sic
1492 sentire motum et quietem est quodammodo sentire unum et multa.
1493 Quantitas autem est proximum subiectum qualitatis alterativae, ut
1494 superficies coloris. Et ideo sensibilia communia non movent sensum
1495 primo et per se, sed ratione sensibilis qualitatis; ut superficies
1496 ratione coloris. Nec tamen sunt sensibilia per accidens, quia
1497 huiusmodi sensibilia aliquam diversitatem faciunt in immutatione
1498 sensus. Alio enim modo immutatur sensus a magna superficie, et a
1499 parva, quia etiam ipsa albedo dicitur magna vel parva, et ideo
1500 dividitur secundum proprium subiectum.</p>
1501 <p title="I q. 78 a. 3 ad 3"><a name="31699"><span class=
1502 "ref">[31699] I&ordf; q. 78 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
1503 dicendum quod, sicut philosophus videtur dicere in II de anima,
1504 sensus tactus est unus genere, sed dividitur in multos sensus
1505 secundum speciem; et propter hoc est diversarum contrarietatum. Qui
1506 tamen non separantur ab invicem secundum organum, sed per totum
1507 corpus se concomitantur; et ideo eorum distinctio non apparet.
1508 Gustus autem, qui est perceptivus dulcis et amari, concomitatur
1509 tactum in lingua, non autem per totum corpus; et ideo de facili a
1510 tactu distinguitur. Posset tamen dici quod omnes illae
1511 contrarietates, et singulae conveniunt in uno genere proximo, et
1512 omnes in uno genere communi, quod est obiectum tactus secundum
1513 rationem communem. Sed illud genus commune est innominatum; sicut
1514 etiam genus proximum calidi et frigidi est innominatum.</p>
1515 <p title="I q. 78 a. 3 ad 4"><a name="31700"><span class=
1516 "ref">[31700] I&ordf; q. 78 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum
1517 dicendum quod sensus gustus, secundum dictum philosophi, est
1518 quaedam species tactus quae est in lingua tantum. Non autem
1519 distinguitur a tactu in genere, sed a tactu quantum ad illas
1520 species quae per totum corpus diffunduntur. Si vero tactus sit unus
1521 sensus tantum, propter unam rationem communem obiecti, dicendum
1522 erit quod secundum rationem diversam immutationis, distinguitur
1523 gustus a tactu. Nam tactus immutatur naturali immutatione, et non
1524 solum spirituali, quantum ad organum suum, secundum qualitatem quae
1525 ei proprie obiicitur. Gustus autem organum non immutatur de
1526 necessitate naturali immutatione secundum qualitatem quae ei
1527 proprie obiicitur, ut scilicet lingua fiat dulcis vel amara; sed
1528 secundum praeambulam qualitatem, in qua fundatur sapor, scilicet
1529 secundum humorem, qui est obiectum tactus.</p>
1530 <br />
1531 <div class="E">Articulus 4</div>
1532 <p title="I q. 78 a. 4 arg. 1"><a name="31701"><span class=
1533 "ref">[31701] I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
1534 proceditur. Videtur quod interiores sensus inconvenienter
1535 distinguantur. Commune enim non dividitur contra proprium. Ergo
1536 sensus communis non debet enumerari inter vires interiores
1537 sensitivas, praeter sensus exteriores proprios.</p>
1538 <p title="I q. 78 a. 4 arg. 2"><a name="31702"><span class=
1539 "ref">[31702] I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ad id
1540 ad quod sufficit sensus proprius et exterior, non oportet ponere
1541 aliquam vim apprehensivam interiorem. Sed ad iudicandum de
1542 sensibilibus, sufficiunt sensus proprii et exteriores, unusquisque
1543 enim sensus iudicat de proprio obiecto. Similiter etiam videntur
1544 sufficere ad hoc quod percipiant suos actus, quia cum actio sensus
1545 sit quodammodo medium inter potentiam et obiectum, videtur quod
1546 multo magis visus possit suam visionem, tanquam sibi propinquiorem,
1547 percipere, quam colorem; et sic de aliis. Non ergo necessarium fuit
1548 ad hoc ponere interiorem potentiam, quae dicatur sensus
1549 communis.</p>
1550 <p title="I q. 78 a. 4 arg. 3"><a name="31703"><span class=
1551 "ref">[31703] I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
1552 secundum philosophum, phantasticum et memorativum sunt passiones
1553 primi sensitivi. Sed passio non dividitur contra subiectum. Ergo
1554 memoria et phantasia non debent poni aliae potentiae praeter
1555 sensum.</p>
1556 <p title="I q. 78 a. 4 arg. 4"><a name="31704"><span class=
1557 "ref">[31704] I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea,
1558 intellectus minus dependet a sensu, quam quaecumque potentia
1559 sensitivae partis. Sed intellectus nihil cognoscit nisi accipiendo
1560 a sensu, unde dicitur in I posteriorum, quod <i>quibus deest unus
1561 sensus, deficit una scientia</i>. Ergo multo minus debet poni una
1562 potentia sensitivae partis ad percipiendum intentiones quas non
1563 percipit sensus, quam vocant aestimativam.</p>
1564 <p title="I q. 78 a. 4 arg. 5"><a name="31705"><span class=
1565 "ref">[31705] I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, actus
1566 cogitativae, qui est conferre et componere et dividere, et actus
1567 reminiscitivae, qui est quodam syllogismo uti ad inquirendum, non
1568 minus distant ab actu aestimativae et memorativae, quam actus
1569 aestimativae ab actu phantasiae. Debent ergo vel cogitativa et
1570 reminiscitiva poni aliae vires praeter aestimativam et memorativam;
1571 vel aestimativa et memorativa non debent poni aliae vires praeter
1572 phantasiam.</p>
1573 <p title="I q. 78 a. 4 arg. 6"><a name="31706"><span class=
1574 "ref">[31706] I&ordf; q. 78 a. 4 arg. 6</span></a> Praeterea,
1575 Augustinus, XII super Gen. ad Litt., ponit tria genera visionum,
1576 scilicet corporalem, quae fit per sensum; et spiritualem, quae fit
1577 per imaginationem sive phantasiam; et intellectualem, quae fit per
1578 intellectum. Non est ergo aliqua vis interior quae sit media inter
1579 sensum et intellectum, nisi imaginativa tantum.</p>
1580 <p title="I q. 78 a. 4 s. c."><a name="31707"><span class=
1581 "ref">[31707] I&ordf; q. 78 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
1582 quod Avicenna, in suo libro de anima, ponit quinque potentias
1583 sensitivas interiores, scilicet sensum communem, phantasiam,
1584 imaginativam, aestimativam, et memorativam.</p>
1585 <p title="I q. 78 a. 4 co."><a name="31708"><span class=
1586 "ref">[31708] I&ordf; q. 78 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
1587 quod, cum natura non deficiat in necessariis, oportet esse tot
1588 actiones animae sensitivae, quot sufficiant ad vitam animalis
1589 perfecti. Et quaecumque harum actionum non possunt reduci in unum
1590 principium, requirunt diversas potentias, cum potentia animae nihil
1591 aliud sit quam proximum principium operationis animae. Est autem
1592 considerandum quod ad vitam animalis perfecti requiritur quod non
1593 solum apprehendat rem apud praesentiam sensibilis, sed etiam apud
1594 eius absentiam. Alioquin, cum animalis motus et actio sequantur
1595 apprehensionem, non moveretur animal ad inquirendum aliquid absens;
1596 cuius contrarium apparet maxime in animalibus perfectis, quae
1597 moventur motu processivo; moventur enim ad aliquid absens
1598 apprehensum. Oportet ergo quod animal per animam sensitivam non
1599 solum recipiat species sensibilium, cum praesentialiter immutatur
1600 ab eis; sed etiam eas retineat et conservet. Recipere autem et
1601 retinere reducuntur in corporalibus ad diversa principia, nam
1602 humida bene recipiunt, et male retinent; e contrario autem est de
1603 siccis. Unde, cum potentia sensitiva sit actus organi corporalis,
1604 oportet esse aliam potentiam quae recipiat species sensibilium, et
1605 quae conservet. Rursus considerandum est quod, si animal moveretur
1606 solum propter delectabile et contristabile secundum sensum, non
1607 esset necessarium ponere in animali nisi apprehensionem formarum
1608 quas percipit sensus, in quibus delectatur aut horret. Sed
1609 necessarium est animali ut quaerat aliqua vel fugiat, non solum
1610 quia sunt convenientia vel non convenientia ad sentiendum, sed
1611 etiam propter aliquas alias commoditates et utilitates, sive
1612 nocumenta, sicut ovis videns lupum venientem fugit, non propter
1613 indecentiam coloris vel figurae, sed quasi inimicum naturae; et
1614 similiter avis colligit paleam, non quia delectet sensum, sed quia
1615 est utilis ad nidificandum. Necessarium est ergo animali quod
1616 percipiat huiusmodi intentiones, quas non percipit sensus exterior.
1617 Et huius perceptionis oportet esse aliquod aliud principium, cum
1618 perceptio formarum sensibilium sit ex immutatione sensibilis, non
1619 autem perceptio intentionum praedictarum. Sic ergo ad receptionem
1620 formarum sensibilium ordinatur sensus proprius et communis, de
1621 quorum distinctione post dicetur. Ad harum autem formarum
1622 retentionem aut conservationem ordinatur phantasia, sive
1623 imaginatio, quae idem sunt, est enim phantasia sive imaginatio
1624 quasi thesaurus quidam formarum per sensum acceptarum. Ad
1625 apprehendendum autem intentiones quae per sensum non accipiuntur,
1626 ordinatur vis aestimativa. Ad conservandum autem eas, vis
1627 memorativa, quae est thesaurus quidam huiusmodi intentionum. Cuius
1628 signum est, quod principium memorandi fit in animalibus ex aliqua
1629 huiusmodi intentione, puta quod est nocivum vel conveniens. Et ipsa
1630 ratio praeteriti, quam attendit memoria, inter huiusmodi
1631 intentiones computatur. Considerandum est autem quod, quantum ad
1632 formas sensibiles, non est differentia inter hominem et alia
1633 animalia, similiter enim immutantur a sensibilibus exterioribus.
1634 Sed quantum ad intentiones praedictas, differentia est, nam alia
1635 animalia percipiunt huiusmodi intentiones solum naturali quodam
1636 instinctu, homo autem etiam per quandam collationem. Et ideo quae
1637 in aliis animalibus dicitur aestimativa naturalis, in homine
1638 dicitur cogitativa, quae per collationem quandam huiusmodi
1639 intentiones adinvenit. Unde etiam dicitur ratio particularis, cui
1640 medici assignant determinatum organum, scilicet mediam partem
1641 capitis, est enim collativa intentionum individualium, sicut ratio
1642 intellectiva intentionum universalium. Ex parte autem memorativae,
1643 non solum habet memoriam, sicut cetera animalia, in subita
1644 recordatione praeteritorum; sed etiam reminiscentiam, quasi
1645 syllogistice inquirendo praeteritorum memoriam, secundum
1646 individuales intentiones. Avicenna vero ponit quintam potentiam,
1647 mediam inter aestimativam et imaginativam, quae componit et dividit
1648 formas imaginatas; ut patet cum ex forma imaginata auri et forma
1649 imaginata montis componimus unam formam montis aurei, quem nunquam
1650 vidimus. Sed ista operatio non apparet in aliis animalibus ab
1651 homine, in quo ad hoc sufficit virtus imaginativa. Cui etiam hanc
1652 actionem attribuit Averroes, in libro quodam quem fecit de sensu et
1653 sensibilibus. Et sic non est necesse ponere nisi quatuor vires
1654 interiores sensitivae partis, scilicet sensum communem et
1655 imaginationem, aestimativam et memorativam.</p>
1656 <p title="I q. 78 a. 4 ad 1"><a name="31709"><span class=
1657 "ref">[31709] I&ordf; q. 78 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1658 dicendum quod sensus interior non dicitur communis per
1659 praedicationem, sicut genus; sed sicut communis radix et principium
1660 exteriorum sensuum.</p>
1661 <p title="I q. 78 a. 4 ad 2"><a name="31710"><span class=
1662 "ref">[31710] I&ordf; q. 78 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
1663 dicendum quod sensus proprius iudicat de sensibili proprio,
1664 discernendo ipsum ab aliis quae cadunt sub eodem sensu, sicut
1665 discernendo album a nigro vel a viridi. Sed discernere album a
1666 dulci non potest neque visus neque gustus, quia oportet quod qui
1667 inter aliqua discernit, utrumque cognoscat. Unde oportet ad sensum
1668 communem pertinere discretionis iudicium, ad quem referantur, sicut
1669 ad communem terminum, omnes apprehensiones sensuum; a quo etiam
1670 percipiantur intentiones sensuum, sicut cum aliquis videt se
1671 videre. Hoc enim non potest fieri per sensum proprium, qui non
1672 cognoscit nisi formam sensibilis a quo immutatur; in qua
1673 immutatione perficitur visio, et ex qua immutatione sequitur alia
1674 immutatio in sensu communi, qui visionem percipit.</p>
1675 <p title="I q. 78 a. 4 ad 3"><a name="31711"><span class=
1676 "ref">[31711] I&ordf; q. 78 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
1677 dicendum quod, sicut una potentia oritur ab anima, alia mediante,
1678 ut supra dictum est; ita etiam anima subiicitur alii potentiae,
1679 mediante alia. Et secundum hunc modum, phantasticum et memorativum
1680 dicuntur passiones primi sensitivi.</p>
1681 <p title="I q. 78 a. 4 ad 4"><a name="31712"><span class=
1682 "ref">[31712] I&ordf; q. 78 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
1683 dicendum quod, licet intellectus operatio oriatur a sensu, tamen in
1684 re apprehensa per sensum intellectus multa cognoscit quae sensus
1685 percipere non potest. Et similiter aestimativa, licet inferiori
1686 modo.</p>
1687 <p title="I q. 78 a. 4 ad 5"><a name="31713"><span class=
1688 "ref">[31713] I&ordf; q. 78 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum
1689 dicendum quod illam eminentiam habet cogitativa et memorativa in
1690 homine, non per id quod est proprium sensitivae partis; sed per
1691 aliquam affinitatem et propinquitatem ad rationem universalem,
1692 secundum quandam refluentiam. Et ideo non sunt aliae vires, sed
1693 eaedem, perfectiores quam sint in aliis animalibus.</p>
1694 <p title="I q. 78 a. 4 ad 6"><a name="31714"><span class=
1695 "ref">[31714] I&ordf; q. 78 a. 4 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum
1696 quod Augustinus spiritualem visionem dicit esse, quae fit per
1697 similitudines corporum in absentia corporum. Unde patet quod
1698 communis est omnibus interioribus apprehensionibus.</p>
1699 <br />
1700 <div class="D">Quaestio 79</div>
1701 <div class="G">Prooemium</div>
1702 <p title="I q. 79 pr."><a name="31715"><span class="ref">[31715]
1703 I&ordf; q. 79 pr.</span></a> Deinde quaeritur de potentiis
1704 intellectivis. Circa quod quaeruntur tredecim. Primo, utrum
1705 intellectus sit potentia animae, vel eius essentia. Secundo, si est
1706 potentia, utrum sit potentia passiva. Tertio, si est potentia
1707 passiva, utrum sit ponere aliquem intellectum agentem. Quarto,
1708 utrum sit aliquid animae. Quinto, utrum intellectus agens sit unus
1709 omnium. Sexto, utrum memoria sit in intellectu. Septimo, utrum sit
1710 alia potentia ab intellectu. Octavo, utrum ratio sit alia potentia
1711 ab intellectu. Nono, utrum ratio superior et inferior sint diversae
1712 potentiae. Decimo, utrum intelligentia sit alia potentia praeter
1713 intellectum. Undecimo, utrum intellectus speculativus et practicus
1714 sint diversae potentiae. Duodecimo, utrum synderesis sit aliqua
1715 potentia intellectivae partis. Tertiodecimo, utrum conscientia sit
1716 aliqua potentia intellectivae partis.</p>
1717 <br />
1718 <div class="E">Articulus 1</div>
1719 <p title="I q. 79 a. 1 arg. 1"><a name="31716"><span class=
1720 "ref">[31716] I&ordf; q. 79 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
1721 proceditur. Videtur quod intellectus non sit aliqua potentia
1722 animae, sed sit ipsa eius essentia. Intellectus idem enim videtur
1723 esse quod mens. Sed mens non est potentia animae sed essentia,
1724 dicit enim Augustinus, IX de Trin., <i>mens et spiritus non
1725 relative dicuntur, sed essentiam demonstrant</i>. Ergo intellectus
1726 est ipsa essentia animae.</p>
1727 <p title="I q. 79 a. 1 arg. 2"><a name="31717"><span class=
1728 "ref">[31717] I&ordf; q. 79 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
1729 diversa genera potentiarum animae non uniuntur in aliqua potentia
1730 una, sed in sola essentia animae. Appetitivum autem et
1731 intellectivum sunt diversa genera potentiarum animae, ut dicitur in
1732 II de anima; conveniunt autem in mente, quia Augustinus, X de
1733 Trin., ponit intelligentiam et voluntatem in mente. Ergo mens et
1734 intellectus est ipsa essentia animae, et non aliqua eius
1735 potentia.</p>
1736 <p title="I q. 79 a. 1 arg. 3"><a name="31718"><span class=
1737 "ref">[31718] I&ordf; q. 79 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
1738 secundum Gregorium, in homilia ascensionis, homo intelligit cum
1739 Angelis. Sed Angeli dicuntur mentes et intellectus. Ergo mens et
1740 intellectus hominis non est aliqua potentia animae, sed ipsa
1741 anima.</p>
1742 <p title="I q. 79 a. 1 arg. 4"><a name="31719"><span class=
1743 "ref">[31719] I&ordf; q. 79 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, ex
1744 hoc convenit alicui substantiae quod sit intellectiva, quia est
1745 immaterialis. Sed anima est immaterialis per suam essentiam. Ergo
1746 videtur quod anima per suam essentiam sit intellectiva.</p>
1747 <p title="I q. 79 a. 1 s. c."><a name="31720"><span class=
1748 "ref">[31720] I&ordf; q. 79 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
1749 quod philosophus ponit intellectivum potentiam animae, ut patet in
1750 II de anima.</p>
1751 <p title="I q. 79 a. 1 co."><a name="31721"><span class=
1752 "ref">[31721] I&ordf; q. 79 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
1753 quod necesse est dicere, secundum praemissa, quod intellectus sit
1754 aliqua potentia animae, et non ipsa animae essentia. Tunc enim
1755 solum immediatum principium operationis est ipsa essentia rei
1756 operantis, quando ipsa operatio est eius esse, sicut enim potentia
1757 se habet ad operationem ut ad suum actum, ita se habet essentia ad
1758 esse. In solo Deo autem idem est intelligere quod suum esse. Unde
1759 in solo Deo intellectus est eius essentia, in aliis autem creaturis
1760 intellectualibus intellectus est quaedam potentia
1761 intelligentis.</p>
1762 <p title="I q. 79 a. 1 ad 1"><a name="31722"><span class=
1763 "ref">[31722] I&ordf; q. 79 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1764 dicendum quod sensus accipitur aliquando pro potentia, aliquando
1765 vero pro ipsa anima sensitiva, denominatur enim anima sensitiva
1766 nomine principalioris suae potentiae, quae est sensus. Et similiter
1767 anima intellectiva quandoque nominatur nomine intellectus, quasi a
1768 principaliori sua virtute; sicut dicitur in I de anima, quod
1769 intellectus est substantia quaedam. Et etiam hoc modo Augustinus
1770 dicit quod mens est spiritus, vel essentia.</p>
1771 <p title="I q. 79 a. 1 ad 2"><a name="31723"><span class=
1772 "ref">[31723] I&ordf; q. 79 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
1773 dicendum quod appetitivum et intellectivum sunt diversa genera
1774 potentiarum animae, secundum diversas rationes obiectorum. Sed
1775 appetitivum partim convenit cum intellectivo, et partim cum
1776 sensitivo, quantum ad modum operandi per organum corporale, vel
1777 sine huiusmodi organo, nam appetitus sequitur apprehensionem. Et
1778 secundum hoc Augustinus ponit voluntatem in mente, et philosophus
1779 in ratione.</p>
1780 <p title="I q. 79 a. 1 ad 3"><a name="31724"><span class=
1781 "ref">[31724] I&ordf; q. 79 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
1782 dicendum quod in Angelis non est alia vis nisi intellectiva, et
1783 voluntas, quae ad intellectum consequitur. Et propter hoc Angelus
1784 dicitur mens vel intellectus, quia tota virtus sua in hoc
1785 consistit. Anima autem habet multas alias vires, sicut sensitivas
1786 et nutritivas, et ideo non est simile.</p>
1787 <p title="I q. 79 a. 1 ad 4"><a name="31725"><span class=
1788 "ref">[31725] I&ordf; q. 79 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
1789 dicendum quod ipsa immaterialitas substantiae intelligentis creatae
1790 non est eius intellectus; sed ex immaterialitate habet virtutem ad
1791 intelligendum. Unde non oportet quod intellectus sit substantia
1792 animae, sed eius virtus et potentia.</p>
1793 <br />
1794 <div class="E">Articulus 2</div>
1795 <p title="I q. 79 a. 2 arg. 1"><a name="31726"><span class=
1796 "ref">[31726] I&ordf; q. 79 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
1797 proceditur. Videtur quod intellectus non sit potentia passiva.
1798 Patitur enim unumquodque secundum materiam; sed agit ratione
1799 formae. Sed virtus intellectiva consequitur immaterialitatem
1800 substantiae intelligentis. Ergo videtur quod intellectus non sit
1801 potentia passiva.</p>
1802 <p title="I q. 79 a. 2 arg. 2"><a name="31727"><span class=
1803 "ref">[31727] I&ordf; q. 79 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
1804 potentia intellectiva est incorruptibilis, ut supra dictum est. Sed
1805 intellectus si est passivus, est corruptibilis, ut dicitur in III
1806 de anima. Ergo potentia intellectiva non est passiva.</p>
1807 <p title="I q. 79 a. 2 arg. 3"><a name="31728"><span class=
1808 "ref">[31728] I&ordf; q. 79 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, agens
1809 est nobilius patiente, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad Litt.,
1810 et Aristoteles in III de anima. Potentiae autem vegetativae partis
1811 omnes sunt activae, quae tamen sunt infimae inter potentias animae.
1812 Ergo multo magis potentiae intellectivae, quae sunt supremae, omnes
1813 sunt activae.</p>
1814 <p title="I q. 79 a. 2 s. c."><a name="31729"><span class=
1815 "ref">[31729] I&ordf; q. 79 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
1816 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>intelligere est
1817 pati quoddam</i>.</p>
1818 <p title="I q. 79 a. 2 co."><a name="31730"><span class=
1819 "ref">[31730] I&ordf; q. 79 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
1820 quod pati tripliciter dicitur. Uno modo, propriissime, scilicet
1821 quando aliquid removetur ab eo quod convenit sibi secundum naturam,
1822 aut secundum propriam inclinationem; sicut cum aqua frigiditatem
1823 amittit per calefactionem, et cum homo aegrotat aut tristatur.
1824 Secundo modo, minus proprie dicitur aliquis pati ex eo quod aliquid
1825 ab ipso abiicitur, sive sit ei conveniens, sive non conveniens. Et
1826 secundum hoc dicitur pati non solum qui aegrotat, sed etiam qui
1827 sanatur; non solum qui tristatur, sed etiam qui laetatur; vel
1828 quocumque modo aliquis alteretur vel moveatur. Tertio modo, dicitur
1829 aliquid pati communiter, ex hoc solo quod id quod est in potentia
1830 ad aliquid, recipit illud ad quod erat in potentia, absque hoc quod
1831 aliquid abiiciatur. Secundum quem modum, omne quod exit de potentia
1832 in actum, potest dici pati, etiam cum perficitur. Et sic
1833 intelligere nostrum est pati. Quod quidem hac ratione apparet.
1834 Intellectus enim, sicut supra dictum est, habet operationem circa
1835 ens in universali. Considerari ergo potest utrum intellectus sit in
1836 actu vel potentia, ex hoc quod consideratur quomodo intellectus se
1837 habeat ad ens universale. Invenitur enim aliquis intellectus qui ad
1838 ens universale se habet sicut actus totius entis, et talis est
1839 intellectus divinus, qui est Dei essentia, in qua originaliter et
1840 virtualiter totum ens praeexistit sicut in prima causa. Et ideo
1841 intellectus divinus non est in potentia, sed est actus purus.
1842 Nullus autem intellectus creatus potest se habere ut actus respectu
1843 totius entis universalis, quia sic oporteret quod esset ens
1844 infinitum. Unde omnis intellectus creatus, per hoc ipsum quod est,
1845 non est actus omnium intelligibilium, sed comparatur ad ipsa
1846 intelligibilia sicut potentia ad actum. Potentia autem dupliciter
1847 se habet ad actum. Est enim quaedam potentia quae semper est
1848 perfecta per actum; sicut diximus de materia corporum caelestium.
1849 Quaedam autem potentia est, quae non semper est in actu, sed de
1850 potentia procedit in actum; sicut invenitur in generabilibus et
1851 corruptibilibus. Intellectus igitur angelicus semper est in actu
1852 suorum intelligibilium, propter propinquitatem ad primum
1853 intellectum, qui est actus purus, ut supra dictum est. Intellectus
1854 autem humanus, qui est infimus in ordine intellectuum, et maxime
1855 remotus a perfectione divini intellectus, est in potentia respectu
1856 intelligibilium, et in principio est sicut tabula rasa in qua nihil
1857 est scriptum, ut philosophus dicit in III de anima. Quod manifeste
1858 apparet ex hoc, quod in principio sumus intelligentes solum in
1859 potentia, postmodum autem efficimur intelligentes in actu. Sic
1860 igitur patet quod intelligere nostrum est quoddam pati, secundum
1861 tertium modum passionis. Et per consequens intellectus est potentia
1862 passiva.</p>
1863 <p title="I q. 79 a. 2 ad 1"><a name="31731"><span class=
1864 "ref">[31731] I&ordf; q. 79 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1865 dicendum quod obiectio illa procedit de primo et secundo modo
1866 passionis, qui sunt proprii materiae primae. Tertius autem modus
1867 passionis est cuiuscumque in potentia existentis quod in actum
1868 reducitur.</p>
1869 <p title="I q. 79 a. 2 ad 2"><a name="31732"><span class=
1870 "ref">[31732] I&ordf; q. 79 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
1871 dicendum quod intellectus passivus secundum quosdam dicitur
1872 appetitus sensitivus, in quo sunt animae passiones; qui etiam in I
1873 Ethic. dicitur rationalis per participationem, quia obedit rationi.
1874 Secundum alios autem intellectus passivus dicitur virtus
1875 cogitativa, quae nominatur ratio particularis. Et utroque modo
1876 passivum accipi potest secundum primos duos modos passionis,
1877 inquantum talis intellectus sic dictus, est actus alicuius organi
1878 corporalis. Sed intellectus qui est in potentia ad intelligibilia,
1879 quem Aristoteles ob hoc nominat intellectum possibilem, non est
1880 passivus nisi tertio modo, quia non est actus organi corporalis. Et
1881 ideo est incorruptibilis.</p>
1882 <p title="I q. 79 a. 2 ad 3"><a name="31733"><span class=
1883 "ref">[31733] I&ordf; q. 79 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
1884 dicendum quod agens est nobilius patiente, si ad idem actio et
1885 passio referantur, non autem semper, si ad diversa. Intellectus
1886 autem est vis passiva respectu totius entis universalis.
1887 Vegetativum autem est activum respectu cuiusdam entis particularis,
1888 scilicet corporis coniuncti. Unde nihil prohibet huiusmodi passivum
1889 esse nobilius tali activo.</p>
1890 <br />
1891 <div class="E">Articulus 3</div>
1892 <p title="I q. 79 a. 3 arg. 1"><a name="31734"><span class=
1893 "ref">[31734] I&ordf; q. 79 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
1894 proceditur. Videtur quod non sit ponere intellectum agentem. Sicut
1895 enim se habet sensus ad sensibilia, ita se habet intellectus noster
1896 ad intelligibilia. Sed quia sensus est in potentia ad sensibilia
1897 non ponitur sensus agens, sed sensus patiens tantum. Ergo, cum
1898 intellectus noster sit in potentia ad intelligibilia, videtur quod
1899 non debeat poni intellectus agens, sed possibilis tantum.</p>
1900 <p title="I q. 79 a. 3 arg. 2"><a name="31735"><span class=
1901 "ref">[31735] I&ordf; q. 79 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si
1902 dicatur quod in sensu etiam est aliquod agens, sicut lumen, contra,
1903 lumen requiritur ad visum inquantum facit medium lucidum in actu,
1904 nam color ipse secundum se est motivus lucidi. Sed in operatione
1905 intellectus non ponitur aliquod medium quod necesse sit fieri in
1906 actu. Ergo non est necessarium ponere intellectum agentem.</p>
1907 <p title="I q. 79 a. 3 arg. 3"><a name="31736"><span class=
1908 "ref">[31736] I&ordf; q. 79 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
1909 similitudo agentis recipitur in patiente secundum modum patientis.
1910 Sed intellectus possibilis est virtus immaterialis. Ergo
1911 immaterialitas eius sufficit ad hoc quod recipiantur in eo formae
1912 immaterialiter. Sed ex hoc ipso aliqua forma est intelligibilis in
1913 actu, quod est immaterialis. Ergo nulla necessitas est ponere
1914 intellectum agentem, ad hoc quod faciat species intelligibiles in
1915 actu.</p>
1916 <p title="I q. 79 a. 3 s. c."><a name="31737"><span class=
1917 "ref">[31737] I&ordf; q. 79 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
1918 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>sicut in omni
1919 natura ita et in anima est aliquid quo est omnia fieri, et aliquid
1920 quo est omnia facere</i>. Est ergo ponere intellectum agentem.</p>
1921 <p title="I q. 79 a. 3 co."><a name="31738"><span class=
1922 "ref">[31738] I&ordf; q. 79 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
1923 quod, secundum opinionem Platonis, nulla necessitas erat ponere
1924 intellectum agentem ad faciendum intelligibilia in actu; sed forte
1925 ad praebendum lumen intelligibile intelligenti, ut infra dicetur.
1926 Posuit enim Plato formas rerum naturalium sine materia subsistere,
1927 et per consequens eas intelligibiles esse, quia ex hoc est aliquid
1928 intelligibile actu, quod est immateriale. Et huiusmodi vocabat
1929 species, sive ideas, ex quarum participatione dicebat etiam
1930 materiam corporalem formari, ad hoc quod individua naturaliter
1931 constituerentur in propriis generibus et speciebus; et intellectus
1932 nostros, ad hoc quod de generibus et speciebus rerum scientiam
1933 haberent. Sed quia Aristoteles non posuit formas rerum naturalium
1934 subsistere sine materia; formae autem in materia existentes non
1935 sunt intelligibiles actu, sequebatur quod naturae seu formae rerum
1936 sensibilium, quas intelligimus, non essent intelligibiles actu.
1937 Nihil autem reducitur de potentia in actum, nisi per aliquod ens
1938 actu, sicut sensus fit in actu per sensibile in actu. Oportebat
1939 igitur ponere aliquam virtutem ex parte intellectus, quae faceret
1940 intelligibilia in actu, per abstractionem specierum a conditionibus
1941 materialibus. Et haec est necessitas ponendi intellectum
1942 agentem.</p>
1943 <p title="I q. 79 a. 3 ad 1"><a name="31739"><span class=
1944 "ref">[31739] I&ordf; q. 79 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
1945 dicendum quod sensibilia inveniuntur actu extra animam, et ideo non
1946 oportuit ponere sensum agentem. Et sic patet quod in parte
1947 nutritiva omnes potentiae sunt activae; in parte autem sensitiva,
1948 omnes passivae; in parte vero intellectiva est aliquid activum, et
1949 aliquid passivum.</p>
1950 <p title="I q. 79 a. 3 ad 2"><a name="31740"><span class=
1951 "ref">[31740] I&ordf; q. 79 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
1952 dicendum quod circa effectum luminis est duplex opinio. Quidam enim
1953 dicunt quod lumen requiritur ad visum, ut faciat colores actu
1954 visibiles. Et secundum hoc, similiter requiritur, et propter idem,
1955 intellectus agens ad intelligendum, propter quod lumen ad videndum.
1956 Secundum alios vero, lumen requiritur ad videndum, non propter
1957 colores, ut fiant actu visibiles; sed ut medium fiat actu lucidum,
1958 ut Commentator dicit in II de anima. Et secundum hoc, similitudo
1959 qua Aristoteles assimilat intellectum agentem lumini, attenditur
1960 quantum ad hoc, quod sicut hoc est necessarium ad videndum, ita
1961 illud ad intelligendum; sed non propter idem.</p>
1962 <p title="I q. 79 a. 3 ad 3"><a name="31741"><span class=
1963 "ref">[31741] I&ordf; q. 79 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
1964 dicendum quod, supposito agente, bene contingit diversimode recipi
1965 eius similitudinem in diversis propter eorum dispositionem
1966 diversam. Sed si agens non praeexistit, nihil ad hoc faciet
1967 dispositio recipientis. Intelligibile autem in actu non est aliquid
1968 existens in rerum natura, quantum ad naturam rerum sensibilium,
1969 quae non subsistunt praeter materiam. Et ideo ad intelligendum non
1970 sufficeret immaterialitas intellectus possibilis, nisi adesset
1971 intellectus agens, qui faceret intelligibilia in actu per modum
1972 abstractionis.</p>
1973 <br />
1974 <div class="E">Articulus 4</div>
1975 <p title="I q. 79 a. 4 arg. 1"><a name="31742"><span class=
1976 "ref">[31742] I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
1977 proceditur. Videtur quod intellectus agens non sit aliquid animae
1978 nostrae. Intellectus enim agentis effectus est illuminare ad
1979 intelligendum. Sed hoc fit per aliquid quod est altius anima;
1980 secundum illud Ioan. I, <i>erat lux vera, quae illuminat omnem
1981 hominem venientem in hunc mundum</i>. Ergo videtur quod intellectus
1982 agens non sit aliquid animae.</p>
1983 <p title="I q. 79 a. 4 arg. 2"><a name="31743"><span class=
1984 "ref">[31743] I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
1985 philosophus, in III de anima, attribuit intellectui agenti quod non
1986 aliquando intelligit et aliquando non intelligit. Sed anima nostra
1987 non semper intelligit; sed aliquando intelligit et aliquando non
1988 intelligit. Ergo intellectus agens non est aliquid animae
1989 nostrae.</p>
1990 <p title="I q. 79 a. 4 arg. 3"><a name="31744"><span class=
1991 "ref">[31744] I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, agens
1992 et patiens sufficiunt ad agendum. Si igitur intellectus possibilis
1993 est aliquid animae nostrae, qui est virtus passiva, et similiter
1994 intellectus agens, qui est virtus activa; sequitur quod homo semper
1995 poterit intelligere cum voluerit, quod patet esse falsum. Non est
1996 ergo intellectus agens aliquid animae nostrae.</p>
1997 <p title="I q. 79 a. 4 arg. 4"><a name="31745"><span class=
1998 "ref">[31745] I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea,
1999 philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus agens est
2000 substantia actu ens. Nihil autem est respectu eiusdem in actu et in
2001 potentia. Si ergo intellectus possibilis, qui est in potentia ad
2002 omnia intelligibilia, est aliquid animae nostrae; videtur
2003 impossibile quod intellectus agens sit aliquid animae nostrae.</p>
2004 <p title="I q. 79 a. 4 arg. 5"><a name="31746"><span class=
2005 "ref">[31746] I&ordf; q. 79 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, si
2006 intellectus agens est aliquid animae nostrae, oportet quod sit
2007 aliqua potentia. Non est enim nec passio nec habitus, nam habitus
2008 et passiones non habent rationem agentis respectu passionum animae;
2009 sed magis passio est ipsa actio potentiae passivae, habitus autem
2010 est aliquid quod ex actibus consequitur. Omnis autem potentia fluit
2011 ab essentia animae. Sequeretur ergo quod intellectus agens ab
2012 essentia animae procederet. Et sic non inesset animae per
2013 participationem ab aliquo superiori intellectu, quod est
2014 inconveniens. Non ergo intellectus agens est aliquid animae
2015 nostrae.</p>
2016 <p title="I q. 79 a. 4 s. c."><a name="31747"><span class=
2017 "ref">[31747] I&ordf; q. 79 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
2018 quod philosophus dicit, III de anima quod <i>necesse est in anima
2019 has esse differentias</i>, scilicet intellectum possibilem, et
2020 agentem.</p>
2021 <p title="I q. 79 a. 4 co."><a name="31748"><span class=
2022 "ref">[31748] I&ordf; q. 79 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
2023 quod intellectus agens de quo philosophus loquitur, est aliquid
2024 animae. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod supra animam
2025 intellectivam humanam necesse est ponere aliquem superiorem
2026 intellectum, a quo anima virtutem intelligendi obtineat. Semper
2027 enim quod participat aliquid, et quod est mobile, et quod est
2028 imperfectum, praeexigit ante se aliquid quod est per essentiam suam
2029 tale, et quod est immobile et perfectum. Anima autem humana
2030 intellectiva dicitur per participationem intellectualis virtutis,
2031 cuius signum est, quod non tota est intellectiva, sed secundum
2032 aliquam sui partem. Pertingit etiam ad intelligentiam veritatis cum
2033 quodam discursu et motu, arguendo. Habet etiam imperfectam
2034 intelligentiam, tum quia non omnia intelligit; tum quia in his quae
2035 intelligit, de potentia procedit ad actum. Oportet ergo esse
2036 aliquem altiorem intellectum, quo anima iuvetur ad intelligendum.
2037 Posuerunt ergo quidam hunc intellectum secundum substantiam
2038 separatum, esse intellectum agentem, qui quasi illustrando
2039 phantasmata, facit ea intelligibilia actu. Sed, dato quod sit
2040 aliquis talis intellectus agens separatus, nihilominus tamen
2041 oportet ponere in ipsa anima humana aliquam virtutem ab illo
2042 intellectu superiori participatam, per quam anima humana facit
2043 intelligibilia in actu. Sicut et in aliis rebus naturalibus
2044 perfectis, praeter universales causas agentes, sunt propriae
2045 virtutes inditae singulis rebus perfectis, ab universalibus
2046 agentibus derivatae, non enim solus sol generat hominem, sed est in
2047 homine virtus generativa hominis; et similiter in aliis animalibus
2048 perfectis. Nihil autem est perfectius in inferioribus rebus anima
2049 humana. Unde oportet dicere quod in ipsa sit aliqua virtus derivata
2050 a superiori intellectu, per quam possit phantasmata illustrare. Et
2051 hoc experimento cognoscimus, dum percipimus nos abstrahere formas
2052 universales a conditionibus particularibus, quod est facere actu
2053 intelligibilia. Nulla autem actio convenit alicui rei, nisi per
2054 aliquod principium formaliter ei inhaerens; ut supra dictum est,
2055 cum de intellectu possibili ageretur. Ergo oportet virtutem quae
2056 est principium huius actionis, esse aliquid in anima. Et ideo
2057 Aristoteles comparavit intellectum agentem lumini, quod est aliquid
2058 receptum in aere. Plato autem intellectum separatum imprimentem in
2059 animas nostras, comparavit soli; ut Themistius dicit in commentario
2060 tertii de anima. Sed intellectus separatus, secundum nostrae fidei
2061 documenta, est ipse Deus, qui est creator animae, et in quo solo
2062 beatificatur, ut infra patebit. Unde ab ipso anima humana lumen
2063 intellectuale participat, secundum illud Psalmi IV, <i>signatum est
2064 super nos lumen vultus tui, domine</i>.</p>
2065 <p title="I q. 79 a. 4 ad 1"><a name="31749"><span class=
2066 "ref">[31749] I&ordf; q. 79 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2067 dicendum quod illa lux vera illuminat sicut causa universalis, a
2068 qua anima humana participat quandam particularem virtutem, ut
2069 dictum est.</p>
2070 <p title="I q. 79 a. 4 ad 2"><a name="31750"><span class=
2071 "ref">[31750] I&ordf; q. 79 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
2072 dicendum quod philosophus illa verba non dicit de intellectu
2073 agente, sed de intellectu in actu. Unde supra de ipso praemiserat,
2074 idem autem est secundum actum scientia rei. Vel, si intelligatur de
2075 intellectu agente, hoc dicitur quia non est ex parte intellectus
2076 agentis hoc quod quandoque intelligimus et quandoque non
2077 intelligimus; sed ex parte intellectus qui est in potentia.</p>
2078 <p title="I q. 79 a. 4 ad 3"><a name="31751"><span class=
2079 "ref">[31751] I&ordf; q. 79 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
2080 dicendum quod, si intellectus agens compararetur ad intellectum
2081 possibilem ut obiectum agens ad potentiam, sicut visibile in actu
2082 ad visum; sequeretur quod statim omnia intelligeremus, cum
2083 intellectus agens sit quo est omnia facere. Nunc autem non se habet
2084 ut obiectum, sed ut faciens obiecta in actu, ad quod requiritur,
2085 praeter praesentiam intellectus agentis, praesentia phantasmatum,
2086 et bona dispositio virium sensitivarum, et exercitium in huiusmodi
2087 opere; quia per unum intellectum fiunt etiam alia intellecta, sicut
2088 per terminos propositiones, et per prima principia conclusiones. Et
2089 quantum ad hoc, non differt utrum intellectus agens sit aliquid
2090 animae, vel aliquid separatum.</p>
2091 <p title="I q. 79 a. 4 ad 4"><a name="31752"><span class=
2092 "ref">[31752] I&ordf; q. 79 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum
2093 dicendum quod anima intellectiva est quidem actu immaterialis, sed
2094 est in potentia ad determinatas species rerum. Phantasmata autem, e
2095 converso, sunt quidem actu similitudines specierum quarundam, sed
2096 sunt potentia immaterialia. Unde nihil prohibet unam et eandem
2097 animam, inquantum est immaterialis in actu, habere aliquam virtutem
2098 per quam faciat immaterialia in actu abstrahendo a conditionibus
2099 individualis materiae, quae quidem virtus dicitur intellectus
2100 agens; et aliam virtutem receptivam huiusmodi specierum, quae
2101 dicitur intellectus possibilis, inquantum est in potentia ad
2102 huiusmodi species.</p>
2103 <p title="I q. 79 a. 4 ad 5"><a name="31753"><span class=
2104 "ref">[31753] I&ordf; q. 79 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum
2105 dicendum quod, cum essentia animae sit immaterialis, a supremo
2106 intellectu creata, nihil prohibet virtutem quae a supremo
2107 intellectu participatur, per quam abstrahit a materia, ab essentia
2108 ipsius procedere, sicut et alias eius potentias.</p>
2109 <br />
2110 <div class="E">Articulus 5</div>
2111 <p title="I q. 79 a. 5 arg. 1"><a name="31754"><span class=
2112 "ref">[31754] I&ordf; q. 79 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
2113 proceditur. Videtur quod intellectus agens sit unus in omnibus.
2114 Nihil enim quod est separatum a corpore, multiplicatur secundum
2115 multiplicationem corporum. Sed intellectus agens est separatus, ut
2116 dicitur in III de anima. Ergo non multiplicatur in multis
2117 corporibus hominum, sed est unus in omnibus.</p>
2118 <p title="I q. 79 a. 5 arg. 2"><a name="31755"><span class=
2119 "ref">[31755] I&ordf; q. 79 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
2120 intellectus agens facit universale, quod est unum in multis. Sed
2121 illud quod est causa unitatis, magis est unum. Ergo intellectus
2122 agens est unus in omnibus.</p>
2123 <p title="I q. 79 a. 5 arg. 3"><a name="31756"><span class=
2124 "ref">[31756] I&ordf; q. 79 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, omnes
2125 homines conveniunt in primis conceptionibus intellectus. His autem
2126 assentiunt per intellectum agentem. Ergo conveniunt omnes in uno
2127 intellectu agente.</p>
2128 <p title="I q. 79 a. 5 s. c."><a name="31757"><span class=
2129 "ref">[31757] I&ordf; q. 79 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
2130 quod philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus agens est
2131 sicut lumen. Non autem est idem lumen in diversis illuminatis. Ergo
2132 non est idem intellectus agens in diversis hominibus.</p>
2133 <p title="I q. 79 a. 5 co."><a name="31758"><span class=
2134 "ref">[31758] I&ordf; q. 79 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
2135 quod veritas huius quaestionis dependet ex praemissis. Si enim
2136 intellectus agens non esset aliquid animae, sed esset quaedam
2137 substantia separata, unus esset intellectus agens omnium hominum.
2138 Et hoc intelligunt qui ponunt unitatem intellectus agentis. Si
2139 autem intellectus agens sit aliquid animae, ut quaedam virtus
2140 ipsius, necesse est dicere quod sint plures intellectus agentes,
2141 secundum pluralitatem animarum, quae multiplicantur secundum
2142 multiplicationem hominum, ut supra dictum est. Non enim potest esse
2143 quod una et eadem virtus numero sit diversarum substantiarum.</p>
2144 <p title="I q. 79 a. 5 ad 1"><a name="31759"><span class=
2145 "ref">[31759] I&ordf; q. 79 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2146 dicendum quod philosophus probat intellectum agentem esse
2147 separatum, per hoc quod possibilis est separatus; quia, ut ipse
2148 dicit, agens est honorabilius patiente. Intellectus autem
2149 possibilis dicitur separatus, quia non est actus alicuius organi
2150 corporalis. Et secundum hunc modum etiam intellectus agens dicitur
2151 separatus, non quasi sit aliqua substantia separata.</p>
2152 <p title="I q. 79 a. 5 ad 2"><a name="31760"><span class=
2153 "ref">[31760] I&ordf; q. 79 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
2154 dicendum quod intellectus agens causat universale abstrahendo a
2155 materia. Ad hoc autem non requiritur quod sit unus in omnibus
2156 habentibus intellectum, sed quod sit unus in omnibus secundum
2157 habitudinem ad omnia a quibus abstrahit universale, respectu quorum
2158 universale est unum. Et hoc competit intellectui agenti inquantum
2159 est immaterialis.</p>
2160 <p title="I q. 79 a. 5 ad 3"><a name="31761"><span class=
2161 "ref">[31761] I&ordf; q. 79 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium
2162 dicendum quod omnia quae sunt unius speciei, communicant in actione
2163 consequente naturam speciei, et per consequens in virtute, quae est
2164 actionis principium, non quod sit eadem numero in omnibus.
2165 Cognoscere autem prima intelligibilia est actio consequens speciem
2166 humanam. Unde oportet quod omnes homines communicent in virtute
2167 quae est principium huius actionis, et haec est virtus intellectus
2168 agentis. Non tamen oportet quod sit eadem numero in omnibus.
2169 Oportet tamen quod ab uno principio in omnibus derivetur. Et sic
2170 illa communicatio hominum in primis intelligibilibus, demonstrat
2171 unitatem intellectus separati, quem Plato comparat soli; non autem
2172 unitatem intellectus agentis, quem Aristoteles comparat lumini.</p>
2173 <br />
2174 <div class="E">Articulus 6</div>
2175 <p title="I q. 79 a. 6 arg. 1"><a name="31762"><span class=
2176 "ref">[31762] I&ordf; q. 79 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic
2177 proceditur. Videtur quod memoria non sit in parte intellectiva
2178 animae. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod ad partem
2179 superiorem animae pertinent quae non sunt hominibus pecoribusque
2180 communia. Sed memoria est hominibus pecoribusque communis, dicit
2181 enim ibidem quod <i>possunt pecora sentire per corporis sensus
2182 corporalia, et ea mandare memoriae</i>. Ergo memoria non pertinet
2183 ad partem animae intellectivam.</p>
2184 <p title="I q. 79 a. 6 arg. 2"><a name="31763"><span class=
2185 "ref">[31763] I&ordf; q. 79 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea,
2186 memoria praeteritorum est. Sed praeteritum dicitur secundum aliquod
2187 determinatum tempus. Memoria igitur est cognoscitiva alicuius sub
2188 determinato tempore; quod est cognoscere aliquid sub hic et nunc.
2189 Hoc autem non est intellectus, sed sensus. Memoria igitur non est
2190 in parte intellectiva, sed solum in parte sensitiva.</p>
2191 <p title="I q. 79 a. 6 arg. 3"><a name="31764"><span class=
2192 "ref">[31764] I&ordf; q. 79 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, in
2193 memoria conservantur species rerum quae actu non cogitantur. Sed
2194 hoc non est possibile accidere in intellectu, quia intellectus fit
2195 in actu per hoc quod informatur specie intelligibili; intellectum
2196 autem esse in actu, est ipsum intelligere in actu; et sic
2197 intellectus omnia intelligit in actu, quorum species apud se habet.
2198 Non ergo memoria est in parte intellectiva.</p>
2199 <p title="I q. 79 a. 6 s. c."><a name="31765"><span class=
2200 "ref">[31765] I&ordf; q. 79 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est
2201 quod Augustinus dicit, X de Trin., quod <i>memoria, intelligentia
2202 et voluntas sunt una mens</i>.</p>
2203 <p title="I q. 79 a. 6 co."><a name="31766"><span class=
2204 "ref">[31766] I&ordf; q. 79 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum
2205 quod, cum de ratione memoriae sit conservare species rerum quae
2206 actu non apprehenduntur, hoc primum considerari oportet, utrum
2207 species intelligibiles sic in intellectu conservari possint. Posuit
2208 enim Avicenna hoc esse impossibile. In parte enim sensitiva dicebat
2209 hoc accidere, quantum ad aliquas potentias, inquantum sunt actus
2210 organorum corporalium, in quibus conservari possunt aliquae species
2211 absque actuali apprehensione. In intellectu autem, qui caret organo
2212 corporali, nihil existit nisi intelligibiliter. Unde oportet
2213 intelligi in actu illud cuius similitudo in intellectu existit. Sic
2214 ergo, secundum ipsum, quam cito aliquis actu desinit intelligere
2215 aliquam rem, desinit esse illius rei species in intellectu, sed
2216 oportet, si denuo vult illam rem intelligere, quod convertat se ad
2217 intellectum agentem, quem ponit substantiam separatam, ut ab illo
2218 effluant species intelligibiles in intellectum possibilem. Et ex
2219 exercitio et usu convertendi se ad intellectum agentem,
2220 relinquitur, secundum ipsum, quaedam habilitas in intellectu
2221 possibili convertendi se ad intellectum agentem, quam dicebat esse
2222 habitum scientiae. Secundum igitur hanc positionem, nihil
2223 conservatur in parte intellectiva, quod non actu intelligatur. Unde
2224 non poterit poni memoria in parte intellectiva, secundum hunc
2225 modum. Sed haec opinio manifeste repugnat dictis Aristotelis. Dicit
2226 enim, in III de anima, quod, cum intellectus possibilis <i>sic fiat
2227 singula ut sciens, dicitur qui secundum actum; et quod hoc accidit
2228 cum possit operari per seipsum. Est quidem igitur et tunc potentia
2229 quodammodo; non tamen similiter ut ante addiscere aut invenire</i>.
2230 Dicitur autem intellectus possibilis fieri singula, secundum quod
2231 recipit species singulorum. Ex hoc ergo quod recipit species
2232 intelligibilium, habet quod possit operari cum voluerit, non autem
2233 quod semper operetur, quia et tunc est quodammodo in potentia,
2234 licet aliter quam ante intelligere; eo scilicet modo quo sciens in
2235 habitu est in potentia ad considerandum in actu. Repugnat etiam
2236 praedicta positio rationi. Quod enim recipitur in aliquo, recipitur
2237 in eo secundum modum recipientis. Intellectus autem est magis
2238 stabilis naturae et immobilis, quam materia corporalis. Si ergo
2239 materia corporalis formas quas recipit, non solum tenet dum per eas
2240 agit in actu, sed etiam postquam agere per eas cessaverit; multo
2241 fortius intellectus immobiliter et inamissibiliter recipit species
2242 intelligibiles, sive a sensibilibus acceptas, sive etiam ab aliquo
2243 superiori intellectu effluxas. Sic igitur, si memoria accipiatur
2244 solum pro vi conservativa specierum, oportet dicere memoriam esse
2245 in intellectiva parte. Si vero de ratione memoriae sit quod eius
2246 obiectum sit praeteritum, ut praeteritum; memoria in parte
2247 intellectiva non erit, sed sensitiva tantum, quae est apprehensiva
2248 particularium. Praeteritum enim, ut praeteritum, cum significet
2249 esse sub determinato tempore, ad conditionem particularis
2250 pertinet.</p>
2251 <p title="I q. 79 a. 6 ad 1"><a name="31767"><span class=
2252 "ref">[31767] I&ordf; q. 79 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2253 dicendum quod memoria, secundum quod est conservativa specierum,
2254 non est nobis pecoribusque communis. Species enim conservantur non
2255 in parte animae sensitiva tantum, sed magis in coniuncto; cum vis
2256 memorativa sit actus organi cuiusdam. Sed intellectus secundum
2257 seipsum est conservativus specierum, praeter concomitantiam organi
2258 corporalis. Unde philosophus dicit, in III de anima, quod <i>anima
2259 est locus specierum, non tota, sed intellectus</i>.</p>
2260 <p title="I q. 79 a. 6 ad 2"><a name="31768"><span class=
2261 "ref">[31768] I&ordf; q. 79 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum
2262 dicendum quod praeteritio potest ad duo referri, scilicet ad
2263 obiectum quod cognoscitur; et ad cognitionis actum. Quae quidem duo
2264 simul coniunguntur in parte sensitiva, quae est apprehensiva
2265 alicuius per hoc quod immutatur a praesenti sensibili, unde simul
2266 animal memoratur se prius sensisse in praeterito, et se sensisse
2267 quoddam praeteritum sensibile. Sed quantum ad partem intellectivam
2268 pertinet, praeteritio accidit, et non per se convenit, ex parte
2269 obiecti intellectus. Intelligit enim intellectus hominem, inquantum
2270 est homo, homini autem, inquantum est homo, accidit vel in
2271 praesenti vel in praeterito vel in futuro esse. Ex parte vero
2272 actus, praeteritio per se accipi potest etiam in intellectu, sicut
2273 in sensu. Quia intelligere animae nostrae est quidam particularis
2274 actus, in hoc vel in illo tempore existens, secundum quod dicitur
2275 homo intelligere nunc vel heri vel cras. Et hoc non repugnat
2276 intellectualitati, quia huiusmodi intelligere, quamvis sit quoddam
2277 particulare, tamen est immaterialis actus, ut supra de intellectu
2278 dictum est; et ideo sicut intelligit seipsum intellectus, quamvis
2279 ipse sit quidam singularis intellectus, ita intelligit suum
2280 intelligere, quod est singularis actus vel in praeterito vel in
2281 praesenti vel in futuro existens. Sic igitur salvatur ratio
2282 memoriae, quantum ad hoc quod est praeteritorum, in intellectu,
2283 secundum quod intelligit se prius intellexisse, non autem secundum
2284 quod intelligit praeteritum, prout est hic et nunc.</p>
2285 <p title="I q. 79 a. 6 ad 3"><a name="31769"><span class=
2286 "ref">[31769] I&ordf; q. 79 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium
2287 dicendum quod species intelligibilis aliquando est in intellectu in
2288 potentia tantum, et tunc dicitur intellectus esse in potentia.
2289 Aliquando autem secundum ultimam completionem actus, et tunc
2290 intelligit actu. Aliquando medio modo se habet inter potentiam et
2291 actum, et tunc dicitur esse intellectus in habitu. Et secundum hunc
2292 modum intellectus conservat species, etiam quando actu non
2293 intelligit.</p>
2294 <br />
2295 <div class="E">Articulus 7</div>
2296 <p title="I q. 79 a. 7 arg. 1"><a name="31770"><span class=
2297 "ref">[31770] I&ordf; q. 79 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic
2298 proceditur. Videtur quod alia potentia sit memoria intellectiva, et
2299 alia intellectus. Augustinus enim, in X de Trin., ponit in mente
2300 memoriam, intelligentiam et voluntatem. Manifestum est autem quod
2301 memoria est alia potentia a voluntate. Ergo similiter est alia ab
2302 intellectu.</p>
2303 <p title="I q. 79 a. 7 arg. 2"><a name="31771"><span class=
2304 "ref">[31771] I&ordf; q. 79 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, eadem
2305 ratio distinctionis est potentiarum sensitivae partis et
2306 intellectivae. Sed memoria in parte sensitiva est alia potentia a
2307 sensu, ut supra dictum est. Ergo memoria partis intellectivae est
2308 alia potentia ab intellectu.</p>
2309 <p title="I q. 79 a. 7 arg. 3"><a name="31772"><span class=
2310 "ref">[31772] I&ordf; q. 79 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea,
2311 secundum Augustinum, memoria, intelligentia et voluntas sunt sibi
2312 invicem aequalia, et unum eorum ab alio oritur. Hoc autem esse non
2313 posset, si memoria esset eadem potentia cum intellectu. Non est
2314 ergo eadem potentia.</p>
2315 <p title="I q. 79 a. 7 s. c."><a name="31773"><span class=
2316 "ref">[31773] I&ordf; q. 79 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra, de
2317 ratione memoriae est, quod sit thesaurus vel locus conservativus
2318 specierum. Hoc autem philosophus, in III de anima, attribuit
2319 intellectui, ut dictum est. Non ergo in parte intellectiva est alia
2320 potentia memoria ab intellectu.</p>
2321 <p title="I q. 79 a. 7 co."><a name="31774"><span class=
2322 "ref">[31774] I&ordf; q. 79 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum
2323 quod, sicut supra dictum est, potentiae animae distinguuntur
2324 secundum diversas rationes obiectorum; eo quod ratio cuiuslibet
2325 potentiae consistit in ordine ad id ad quod dicitur, quod est eius
2326 obiectum. Dictum est etiam supra quod, si aliqua potentia secundum
2327 propriam rationem ordinetur ad aliquod obiectum secundum communem
2328 rationem obiecti, non diversificabitur illa potentia secundum
2329 diversitates particularium differentiarum, sicut potentia visiva,
2330 quae respicit suum obiectum secundum rationem colorati, non
2331 diversificatur per diversitatem albi et nigri. Intellectus autem
2332 respicit suum obiectum secundum communem rationem entis; eo quod
2333 intellectus possibilis est quo est omnia fieri. Unde secundum
2334 nullam differentiam entium, diversificatur differentia intellectus
2335 possibilis. Diversificatur tamen potentia intellectus agentis, et
2336 intellectus possibilis, quia respectu eiusdem obiecti, aliud
2337 principium oportet esse potentiam activam, quae facit obiectum esse
2338 in actu; et aliud potentiam passivam, quae movetur ab obiecto in
2339 actu existente. Et sic potentia activa comparatur ad suum obiectum,
2340 ut ens in actu ad ens in potentia, potentia autem passiva
2341 comparatur ad suum obiectum e converso, ut ens in potentia ad ens
2342 in actu. Sic igitur nulla alia differentia potentiarum in
2343 intellectu esse potest, nisi possibilis et agentis. Unde patet quod
2344 memoria non est alia potentia ab intellectu, ad rationem enim
2345 potentiae passivae pertinet conservare, sicut et recipere.</p>
2346 <p title="I q. 79 a. 7 ad 1"><a name="31775"><span class=
2347 "ref">[31775] I&ordf; q. 79 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2348 dicendum quod, quamvis in III dist. I Sent. dicatur quod memoria,
2349 intelligentia et voluntas sint tres vires; tamen hoc non est
2350 secundum intentionem Augustini, qui expresse dicit in XIV de Trin.,
2351 quod <i>si accipiatur memoria, intelligentia et voluntas, secundum
2352 quod semper praesto sunt animae, sive cogitentur sive non
2353 cogitentur, ad solam memoriam pertinere videntur. Intelligentiam
2354 autem nunc dico qua intelligimus cogitantes; et eam voluntatem,
2355 sive amorem vel dilectionem, quae istam prolem parentemque
2356 coniungit</i>. Ex quo patet quod ista tria non accipit Augustinus
2357 pro tribus potentiis; sed memoriam accipit pro habituali animae
2358 retentione, intelligentiam autem pro actu intellectus, voluntatem
2359 autem pro actu voluntatis.</p>
2360 <p title="I q. 79 a. 7 ad 2"><a name="31776"><span class=
2361 "ref">[31776] I&ordf; q. 79 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum
2362 dicendum quod praeteritum et praesens possunt esse propriae
2363 differentiae potentiarum sensitivarum diversificativae; non autem
2364 potentiarum intellectivarum, ratione supra dicta.</p>
2365 <p title="I q. 79 a. 7 ad 3"><a name="31777"><span class=
2366 "ref">[31777] I&ordf; q. 79 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium
2367 dicendum quod intelligentia oritur ex memoria, sicut actus ex
2368 habitu. Et hoc modo etiam aequatur ei; non autem sicut potentia
2369 potentiae.</p>
2370 <br />
2371 <div class="E">Articulus 8</div>
2372 <p title="I q. 79 a. 8 arg. 1"><a name="31778"><span class=
2373 "ref">[31778] I&ordf; q. 79 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic
2374 proceditur. Videtur quod ratio sit alia potentia ab intellectu. In
2375 libro enim de spiritu et anima dicitur, <i>cum ab inferioribus ad
2376 superiora ascendere volumus, prius occurrit nobis sensus, deinde
2377 imaginatio, deinde ratio, deinde intellectus</i>. Est ergo alia
2378 potentia ratio ab intellectu, sicut imaginatio a ratione.</p>
2379 <p title="I q. 79 a. 8 arg. 2"><a name="31779"><span class=
2380 "ref">[31779] I&ordf; q. 79 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea,
2381 Boetius dicit, in libro de Consol., quod intellectus comparatur ad
2382 rationem sicut aeternitas ad tempus. Sed non est eiusdem virtutis
2383 esse in aeternitate et esse in tempore. Ergo non est eadem potentia
2384 ratio et intellectus.</p>
2385 <p title="I q. 79 a. 8 arg. 3"><a name="31780"><span class=
2386 "ref">[31780] I&ordf; q. 79 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, homo
2387 communicat cum Angelis in intellectu, cum brutis vero in sensu. Sed
2388 ratio, quae est propria hominis, qua animal rationale dicitur, est
2389 alia potentia a sensu. Ergo pari ratione est alia potentia ab
2390 intellectu, qui proprie convenit Angelis, unde et intellectuales
2391 dicuntur.</p>
2392 <p title="I q. 79 a. 8 s. c."><a name="31781"><span class=
2393 "ref">[31781] I&ordf; q. 79 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est
2394 quod Augustinus dicit, III super Gen. ad Litt., quod <i>illud quo
2395 homo irrationabilibus animalibus antecellit, est ratio, vel mens,
2396 vel intelligentia, vel si quo alio vocabulo commodius
2397 appellatur</i>. Ratio ergo et intellectus et mens sunt una
2398 potentia.</p>
2399 <p title="I q. 79 a. 8 co."><a name="31782"><span class=
2400 "ref">[31782] I&ordf; q. 79 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum
2401 quod ratio et intellectus in homine non possunt esse diversae
2402 potentiae. Quod manifeste cognoscitur, si utriusque actus
2403 consideretur. Intelligere enim est simpliciter veritatem
2404 intelligibilem apprehendere. Ratiocinari autem est procedere de uno
2405 intellecto ad aliud, ad veritatem intelligibilem cognoscendam. Et
2406 ideo Angeli, qui perfecte possident, secundum modum suae naturae,
2407 cognitionem intelligibilis veritatis, non habent necesse procedere
2408 de uno ad aliud; sed simpliciter et absque discursu veritatem rerum
2409 apprehendunt, ut Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom. Homines
2410 autem ad intelligibilem veritatem cognoscendam perveniunt,
2411 procedendo de uno ad aliud, ut ibidem dicitur, et ideo rationales
2412 dicuntur. Patet ergo quod ratiocinari comparatur ad intelligere
2413 sicut moveri ad quiescere, vel acquirere ad habere, quorum unum est
2414 perfecti, aliud autem imperfecti. Et quia motus semper ab immobili
2415 procedit, et ad aliquid quietum terminatur; inde est quod
2416 ratiocinatio humana, secundum viam inquisitionis vel inventionis,
2417 procedit a quibusdam simpliciter intellectis, quae sunt prima
2418 principia; et rursus, in via iudicii, resolvendo redit ad prima
2419 principia, ad quae inventa examinat. Manifestum est autem quod
2420 quiescere et moveri non reducuntur ad diversas potentias, sed ad
2421 unam et eandem, etiam in naturalibus rebus, quia per eandem naturam
2422 aliquid movetur ad locum, et quiescit in loco. Multo ergo magis per
2423 eandem potentiam intelligimus et ratiocinamur. Et sic patet quod in
2424 homine eadem potentia est ratio et intellectus.</p>
2425 <p title="I q. 79 a. 8 ad 1"><a name="31783"><span class=
2426 "ref">[31783] I&ordf; q. 79 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2427 dicendum quod illa enumeratio fit secundum ordinem actuum, non
2428 secundum distinctionem potentiarum. Quamvis liber ille non sit
2429 magnae auctoritatis.</p>
2430 <p title="I q. 79 a. 8 ad 2"><a name="31784"><span class=
2431 "ref">[31784] I&ordf; q. 79 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum patet
2432 responsio ex dictis. Aeternitas enim comparatur ad tempus, sicut
2433 immobile ad mobile. Et ideo Boetius comparavit intellectum
2434 aeternitati, rationem vero tempori.</p>
2435 <p title="I q. 79 a. 8 ad 3"><a name="31785"><span class=
2436 "ref">[31785] I&ordf; q. 79 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium
2437 dicendum quod alia animalia sunt ita infra hominem, quod non
2438 possunt attingere ad cognoscendam veritatem, quam ratio inquirit.
2439 Homo vero attingit ad cognoscendam intelligibilem veritatem, quam
2440 Angeli cognoscunt; sed imperfecte. Et ideo vis cognoscitiva
2441 Angelorum non est alterius generis a vi cognoscitiva rationis, sed
2442 comparatur ad ipsam ut perfectum ad imperfectum.</p>
2443 <br />
2444 <div class="E">Articulus 9</div>
2445 <p title="I q. 79 a. 9 arg. 1"><a name="31786"><span class=
2446 "ref">[31786] I&ordf; q. 79 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic
2447 proceditur. Videtur quod ratio superior et inferior sint diversae
2448 potentiae. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod imago
2449 Trinitatis est in superiori parte rationis, non autem in inferiori.
2450 Sed partes animae sunt ipsae eius potentiae. Ergo duae potentiae
2451 sunt ratio superior et inferior.</p>
2452 <p title="I q. 79 a. 9 arg. 2"><a name="31787"><span class=
2453 "ref">[31787] I&ordf; q. 79 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil
2454 oritur a seipso. Sed ratio inferior oritur a superiori, et ab ea
2455 regulatur et dirigitur. Ergo ratio superior est alia potentia ab
2456 inferiori.</p>
2457 <p title="I q. 79 a. 9 arg. 3"><a name="31788"><span class=
2458 "ref">[31788] I&ordf; q. 79 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea,
2459 philosophus dicit, in VI Ethic., quod scientificum animae quo
2460 cognoscit anima necessaria, est aliud principium et alia pars
2461 animae ab opinativo et ratiocinativo, quo cognoscit contingentia.
2462 Et hoc probat per hoc, quia <i>ad ea quae sunt genere altera,
2463 altera genere particula animae</i> ordinatur; contingens autem et
2464 necessarium sunt altera genere, sicut corruptibile et
2465 incorruptibile. Cum autem idem sit necessarium quod aeternum, et
2466 temporale idem quod contingens; videtur quod idem sit quod
2467 philosophus vocat scientificum, et superior pars rationis, quae
2468 secundum Augustinum intendit aeternis conspiciendis et consulendis;
2469 et quod idem sit quod philosophus vocat ratiocinativum vel
2470 opinativum, et inferior ratio, quae secundum Augustinum intendit
2471 temporalibus disponendis. Est ergo alia potentia animae ratio
2472 superior, et ratio inferior.</p>
2473 <p title="I q. 79 a. 9 arg. 4"><a name="31789"><span class=
2474 "ref">[31789] I&ordf; q. 79 a. 9 arg. 4</span></a> Praeterea,
2475 Damascenus dicit quod <i>ex imaginatione fit opinio; deinde mens,
2476 diiudicans opinionem sive vera sit sive falsa, diiudicat veritatem;
2477 unde et mens dicitur a metiendo. De quibus igitur iudicatum est iam
2478 et determinatum vere, dicitur intellectus</i>. Sic igitur
2479 opinativum, quod est ratio inferior, est aliud a mente et
2480 intellectu, per quod potest intelligi ratio superior.</p>
2481 <p title="I q. 79 a. 9 s. c."><a name="31790"><span class=
2482 "ref">[31790] I&ordf; q. 79 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est
2483 quod Augustinus dicit, XII de Trin., quod ratio superior et
2484 inferior non nisi per officia distinguuntur. Non ergo sunt duae
2485 potentiae.</p>
2486 <p title="I q. 79 a. 9 co."><a name="31791"><span class=
2487 "ref">[31791] I&ordf; q. 79 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum
2488 quod ratio superior et inferior, secundum quod ab Augustino
2489 accipiuntur, nullo modo duae potentiae animae esse possunt. Dicit
2490 enim quod ratio superior est quae intendit aeternis conspiciendis
2491 aut consulendis, conspiciendis quidem, secundum quod ea in seipsis
2492 speculatur; consulendis vero, secundum quod ex eis accipit regulas
2493 agendorum. Ratio vero inferior ab ipso dicitur, quae intendit
2494 temporalibus rebus. Haec autem duo, scilicet temporalia et aeterna,
2495 comparantur ad cognitionem nostram hoc modo, quod unum eorum est
2496 medium ad cognoscendum alterum. Nam secundum viam inventionis, per
2497 res temporales in cognitionem devenimus aeternorum, secundum illud
2498 apostoli, ad Rom. I, <i>invisibilia Dei per ea quae facta sunt,
2499 intellecta, conspiciuntur</i>, in via vero iudicii, per aeterna iam
2500 cognita de temporalibus iudicamus, et secundum rationes aeternorum
2501 temporalia disponimus. Potest autem contingere quod medium, et id
2502 ad quod per medium pervenitur, ad diversos habitus pertineant,
2503 sicut principia prima indemonstrabilia pertinent ad habitum
2504 intellectus, conclusiones vero ex his deductae ad habitum
2505 scientiae. Et ideo ex principiis geometriae contingit aliquid
2506 concludere in alia scientia, puta in perspectiva. Sed eadem
2507 potentia rationis est, ad quam pertinet et medium et ultimum. Est
2508 enim actus rationis quasi quidam motus de uno in aliud perveniens,
2509 idem autem est mobile quod pertransiens medium pertingit ad
2510 terminum. Unde una et eadem potentia rationis est ratio superior et
2511 inferior. Sed distinguuntur, secundum Augustinum, per officia
2512 actuum, et secundum diversos habitus, nam superiori rationi
2513 attribuitur sapientia, inferiori vero scientia.</p>
2514 <p title="I q. 79 a. 9 ad 1"><a name="31792"><span class=
2515 "ref">[31792] I&ordf; q. 79 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2516 dicendum quod secundum quamcumque rationem partitionis potest pars
2517 dici. Inquantum ergo ratio dividitur secundum diversa officia,
2518 ratio superior et inferior partitiones dicuntur, et non quia sunt
2519 diversae potentiae.</p>
2520 <p title="I q. 79 a. 9 ad 2"><a name="31793"><span class=
2521 "ref">[31793] I&ordf; q. 79 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum
2522 dicendum quod ratio inferior dicitur a superiori deduci, vel ab ea
2523 regulari, inquantum principia quibus utitur inferior ratio,
2524 deducuntur et diriguntur a principiis superioris rationis.</p>
2525 <p title="I q. 79 a. 9 ad 3"><a name="31794"><span class=
2526 "ref">[31794] I&ordf; q. 79 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium
2527 dicendum quod scientificum de quo philosophus loquitur non est idem
2528 quod ratio superior, nam necessaria scibilia inveniuntur etiam in
2529 rebus temporalibus, de quibus est scientia naturalis et
2530 mathematica. Opinativum autem et ratiocinativum in minus est quam
2531 ratio inferior, quia est contingentium tantum. Nec tamen est
2532 simpliciter dicendum quod sit alia potentia qua intellectus
2533 cognoscit necessaria, et alia qua cognoscit contingentia, quia
2534 utraque cognoscit secundum eandem rationem obiecti, scilicet
2535 secundum rationem entis et veri. Unde et necessaria, quae habent
2536 perfectum esse in veritate, perfecte cognoscit; utpote ad eorum
2537 quidditatem pertingens, per quam propria accidentia de his
2538 demonstrat. Contingentia vero imperfecte cognoscit; sicut et habent
2539 imperfectum esse et veritatem. Perfectum autem et imperfectum in
2540 actu non diversificant potentiam; sed diversificant actus quantum
2541 ad modum agendi, et per consequens principia actuum et ipsos
2542 habitus. Et ideo philosophus posuit duas particulas animae,
2543 scientificum et ratiocinativum, non quia sunt duae potentiae; sed
2544 quia distinguuntur secundum diversam aptitudinem ad recipiendum
2545 diversos habitus, quorum diversitatem ibi inquirere intendit.
2546 Contingentia enim et necessaria, etsi differant secundum propria
2547 genera, conveniunt tamen in communi ratione entis, quam respicit
2548 intellectus, ad quam diversimode se habent secundum perfectum et
2549 imperfectum.</p>
2550 <p title="I q. 79 a. 9 ad 4"><a name="31795"><span class=
2551 "ref">[31795] I&ordf; q. 79 a. 9 ad 4</span></a> Ad quartum
2552 dicendum quod illa distinctio Damasceni est secundum diversitatem
2553 actuum, non secundum diversitatem potentiarum. Opinio enim
2554 significat actum intellectus qui fertur in unam partem
2555 contradictionis cum formidine alterius. Diiudicare vero, vel
2556 mensurare, est actus intellectus applicantis principia certa ad
2557 examinationem propositorum. Et ex hoc sumitur nomen mentis.
2558 Intelligere autem est cum quadam approbatione diiudicatis
2559 inhaerere.</p>
2560 <br />
2561 <div class="E">Articulus 10</div>
2562 <p title="I q. 79 a. 10 arg. 1"><a name="31796"><span class=
2563 "ref">[31796] I&ordf; q. 79 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic
2564 proceditur. Videtur quod intelligentia sit alia potentia ab
2565 intellectu. Dicitur enim in libro de spiritu et anima, quod <i>cum
2566 ab inferioribus ad superiora ascendere volumus, prius occurrit
2567 nobis sensus, deinde imaginatio, deinde ratio, postea intellectus,
2568 et postea intelligentia</i>. Sed imaginatio et sensus sunt diversae
2569 potentiae. Ergo et intellectus et intelligentia.</p>
2570 <p title="I q. 79 a. 10 arg. 2"><a name="31797"><span class=
2571 "ref">[31797] I&ordf; q. 79 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea,
2572 Boetius dicit, in V de Consol., quod <i>ipsum hominem aliter
2573 sensus, aliter imaginatio, aliter ratio, aliter intelligentia
2574 intuetur</i>. Sed intellectus est eadem potentia cum ratione. Ergo
2575 videtur quod intelligentia sit alia potentia quam intellectus;
2576 sicut ratio est alia potentia quam imaginatio et sensus.</p>
2577 <p title="I q. 79 a. 10 arg. 3"><a name="31798"><span class=
2578 "ref">[31798] I&ordf; q. 79 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea,
2579 actus sunt praevii potentiis, ut dicitur in II de anima. Sed
2580 intelligentia est quidam actus ab aliis actibus qui attribuuntur
2581 intellectui divisus. Dicit enim Damascenus quod <i>primus motus
2582 intelligentia dicitur; quae vero circa aliquid est intelligentia,
2583 intentio vocatur; quae permanens et figurans animam ad id quod
2584 intelligitur, excogitatio dicitur; excogitatio vero in eodem
2585 manens, et seipsam examinans et diiudicans, phronesis dicitur</i>
2586 (idest sapientia); <i>phronesis autem dilatata facit cogitationem,
2587 idest interius dispositum sermonem; ex quo aiunt provenire sermonem
2588 per linguam enarratum</i>. Ergo videtur quod intelligentia sit
2589 quaedam specialis potentia.</p>
2590 <p title="I q. 79 a. 10 s. c."><a name="31799"><span class=
2591 "ref">[31799] I&ordf; q. 79 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est
2592 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>intelligentia
2593 indivisibilium est, in quibus non est falsum</i>. Sed huiusmodi
2594 cognoscere pertinet ad intellectum. Ergo intelligentia non est alia
2595 potentia praeter intellectum.</p>
2596 <p title="I q. 79 a. 10 co."><a name="31800"><span class=
2597 "ref">[31800] I&ordf; q. 79 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum
2598 quod hoc nomen intelligentia proprie significat ipsum actum
2599 intellectus qui est intelligere. In quibusdam tamen libris de
2600 Arabico translatis, substantiae separatae quas nos Angelos dicimus,
2601 intelligentiae vocantur; forte propter hoc, quod huiusmodi
2602 substantiae semper actu intelligunt. In libris tamen de Graeco
2603 translatis, dicuntur intellectus seu mentes. Sic ergo intelligentia
2604 ab intellectu non distinguitur sicut potentia a potentia; sed sicut
2605 actus a potentia. Invenitur enim talis divisio etiam a philosophis.
2606 Quandoque enim ponunt quatuor intellectus, scilicet intellectum
2607 agentem, possibilem, et in habitu, et adeptum. Quorum quatuor
2608 intellectus agens et possibilis sunt diversae potentiae; sicut et
2609 in omnibus est alia potentia activa, et alia passiva. Alia vero
2610 tria distinguuntur secundum tres status intellectus possibilis, qui
2611 quandoque est in potentia tantum, et sic dicitur possibilis;
2612 quandoque autem in actu primo, qui est scientia, et sic dicitur
2613 intellectus in habitu; quandoque autem in actu secundo, qui est
2614 considerare, et sic dicitur intellectus in actu, sive intellectus
2615 adeptus.</p>
2616 <p title="I q. 79 a. 10 ad 1"><a name="31801"><span class=
2617 "ref">[31801] I&ordf; q. 79 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2618 dicendum quod, si recipi debet illa auctoritas, intelligentia
2619 ponitur pro actu intellectus. Et sic dividitur contra intellectum,
2620 sicut actus contra potentiam.</p>
2621 <p title="I q. 79 a. 10 ad 2"><a name="31802"><span class=
2622 "ref">[31802] I&ordf; q. 79 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum
2623 dicendum quod Boetius accipit intelligentiam pro actu intellectus
2624 qui transcendit actum rationis. Unde ibidem dicit quod <i>ratio
2625 tantum humani generis est, sicut intelligentia sola divini</i>,
2626 proprium enim Dei est quod absque omni investigatione omnia
2627 intelligat.</p>
2628 <p title="I q. 79 a. 10 ad 3"><a name="31803"><span class=
2629 "ref">[31803] I&ordf; q. 79 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium
2630 dicendum quod omnes illi actus quos Damascenus enumerat, sunt unius
2631 potentiae, scilicet intellectivae. Quae primo quidem simpliciter
2632 aliquid apprehendit, et hic actus dicitur intelligentia. Secundo
2633 vero, id quod apprehendit, ordinat ad aliquid aliud cognoscendum
2634 vel operandum, et hic vocatur intentio. Dum vero persistit in
2635 inquisitione illius quod intendit, vocatur excogitatio. Dum vero id
2636 quod est excogitatum examinat ad aliqua certa, dicitur scire vel
2637 sapere; quod est phronesis, vel sapientiae, nam sapientiae est
2638 iudicare, ut dicitur in I Metaphys. Ex quo autem habet aliquid pro
2639 certo, quasi examinatum, cogitat quomodo possit illud aliis
2640 manifestare, et haec est dispositio interioris sermonis; ex qua
2641 procedit exterior locutio. Non enim omnis differentia actuum
2642 potentias diversificat; sed solum illa quae non potest reduci in
2643 idem principium, ut supra dictum est.</p>
2644 <br />
2645 <div class="E">Articulus 11</div>
2646 <p title="I q. 79 a. 11 arg. 1"><a name="31804"><span class=
2647 "ref">[31804] I&ordf; q. 79 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum
2648 sic proceditur. Videtur quod intellectus speculativus et practicus
2649 sint diversae potentiae. Apprehensivum enim et motivum sunt diversa
2650 genera potentiarum, ut patet in II de anima. Sed intellectus
2651 speculativus est apprehensivus tantum, intellectus autem practicus
2652 est motivus. Ergo sunt diversae potentiae.</p>
2653 <p title="I q. 79 a. 11 arg. 2"><a name="31805"><span class=
2654 "ref">[31805] I&ordf; q. 79 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea,
2655 diversa ratio obiecti diversificat potentiam. Sed obiectum
2656 speculativi intellectus est verum, practici autem bonum; quae
2657 differunt ratione. Ergo intellectus speculativus et practicus sunt
2658 diversae potentiae.</p>
2659 <p title="I q. 79 a. 11 arg. 3"><a name="31806"><span class=
2660 "ref">[31806] I&ordf; q. 79 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, in
2661 parte intellectiva intellectus practicus comparatur ad
2662 speculativum, sicut aestimativa ad imaginativam in parte sensitiva.
2663 Sed aestimativa differt ab imaginativa sicut potentia a potentia,
2664 ut supra dictum est. Ergo et intellectus practicus a
2665 speculativo.</p>
2666 <p title="I q. 79 a. 11 s. c."><a name="31807"><span class=
2667 "ref">[31807] I&ordf; q. 79 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est
2668 quod dicitur in III de anima, quod intellectus speculativus per
2669 extensionem fit practicus. Una autem potentia non mutatur in aliam.
2670 Ergo intellectus speculativus et practicus non sunt diversae
2671 potentiae.</p>
2672 <p title="I q. 79 a. 11 co."><a name="31808"><span class=
2673 "ref">[31808] I&ordf; q. 79 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum
2674 quod intellectus practicus et speculativus non sunt diversae
2675 potentiae. Cuius ratio est quia, ut supra dictum est, id quod
2676 accidentaliter se habet ad obiecti rationem quam respicit aliqua
2677 potentia, non diversificat potentiam, accidit enim colorato quod
2678 sit homo, aut magnum aut parvum; unde omnia huiusmodi eadem visiva
2679 potentia apprehenduntur. Accidit autem alicui apprehenso per
2680 intellectum, quod ordinetur ad opus, vel non ordinetur. Secundum
2681 hoc autem differunt intellectus speculativus et practicus. Nam
2682 intellectus speculativus est, qui quod apprehendit, non ordinat ad
2683 opus, sed ad solam veritatis considerationem, practicus vero
2684 intellectus dicitur, qui hoc quod apprehendit, ordinat ad opus. Et
2685 hoc est quod philosophus dicit in III de anima, quod
2686 <i>speculativus differt a practico, fine</i>. Unde et a fine
2687 denominatur uterque, hic quidem speculativus, ille vero practicus,
2688 idest operativus.</p>
2689 <p title="I q. 79 a. 11 ad 1"><a name="31809"><span class=
2690 "ref">[31809] I&ordf; q. 79 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2691 dicendum quod intellectus practicus est motivus, non quasi exequens
2692 motum, sed quasi dirigens ad motum. Quod convenit ei secundum modum
2693 suae apprehensionis.</p>
2694 <p title="I q. 79 a. 11 ad 2"><a name="31810"><span class=
2695 "ref">[31810] I&ordf; q. 79 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum
2696 dicendum quod verum et bonum se invicem includunt, nam verum est
2697 quoddam bonum, alioquin non esset appetibile; et bonum est quoddam
2698 verum, alioquin non esset intelligibile. Sicut igitur obiectum
2699 appetitus potest esse verum, inquantum habet rationem boni, sicut
2700 cum aliquis appetit veritatem cognoscere; ita obiectum intellectus
2701 practici est bonum ordinabile ad opus, sub ratione veri.
2702 Intellectus enim practicus veritatem cognoscit, sicut et
2703 speculativus; sed veritatem cognitam ordinat ad opus.</p>
2704 <p title="I q. 79 a. 11 ad 3"><a name="31811"><span class=
2705 "ref">[31811] I&ordf; q. 79 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium
2706 dicendum quod multae differentiae diversificant sensitivas
2707 potentias, quae non diversificant potentias intellectivas, ut supra
2708 dictum est.</p>
2709 <br />
2710 <div class="E">Articulus 12</div>
2711 <p title="I q. 79 a. 12 arg. 1"><a name="31812"><span class=
2712 "ref">[31812] I&ordf; q. 79 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum
2713 sic proceditur. Videtur quod synderesis sit quaedam specialis
2714 potentia ab aliis distincta. Ea enim quae cadunt sub una divisione,
2715 videntur esse unius generis. Sed in Glossa Hieronymi Ezech. I,
2716 dividitur synderesis contra irascibilem et concupiscibilem et
2717 rationalem; quae sunt quaedam potentiae. Ergo synderesis est
2718 quaedam potentia.</p>
2719 <p title="I q. 79 a. 12 arg. 2"><a name="31813"><span class=
2720 "ref">[31813] I&ordf; q. 79 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea,
2721 opposita sunt unius generis. Sed synderesis et sensualitas opponi
2722 videntur, quia synderesis semper inclinat ad bonum, sensualitas
2723 autem semper ad malum; unde per serpentem significatur, ut patet
2724 per Augustinum, XII de Trin. Videtur ergo quod synderesis sit
2725 potentia, sicut et sensualitas.</p>
2726 <p title="I q. 79 a. 12 arg. 3"><a name="31814"><span class=
2727 "ref">[31814] I&ordf; q. 79 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea,
2728 Augustinus dicit, in libro de libero arbitrio, quod in naturali
2729 iudicatorio adsunt quaedam <i>regulae et semina virtutum et vera et
2730 incommutabilia</i>, haec autem dicimus synderesim. Cum ergo regulae
2731 incommutabiles quibus iudicamus, pertineant ad rationem secundum
2732 sui superiorem partem, ut Augustinus dicit XII de Trin.; videtur
2733 quod synderesis sit idem quod ratio. Et ita est quaedam
2734 potentia.</p>
2735 <p title="I q. 79 a. 12 s. c."><a name="31815"><span class=
2736 "ref">[31815] I&ordf; q. 79 a. 12 s. c.</span></a> <i>Sed contra,
2737 potentiae rationales se habent ad opposita</i>, secundum
2738 philosophum. Synderesis autem non se habet ad opposita, sed ad
2739 bonum tantum inclinat. Ergo synderesis non est potentia. Si enim
2740 esset potentia, oporteret quod esset rationalis potentia, non enim
2741 invenitur in brutis.</p>
2742 <p title="I q. 79 a. 12 co."><a name="31816"><span class=
2743 "ref">[31816] I&ordf; q. 79 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum
2744 quod synderesis non est potentia, sed habitus, licet quidam
2745 posuerint synderesim esse quandam potentiam ratione altiorem;
2746 quidam vero dixerint eam esse ipsam rationem, non ut est ratio, sed
2747 ut est natura. Ad huius autem evidentiam, considerandum est quod,
2748 sicut supra dictum est, ratiocinatio hominis, cum sit quidam motus,
2749 ab intellectu progreditur aliquorum, scilicet naturaliter notorum
2750 absque investigatione rationis, sicut a quodam principio immobili,
2751 et ad intellectum etiam terminatur, inquantum iudicamus per
2752 principia per se naturaliter nota, de his quae ratiocinando
2753 invenimus. Constat autem quod, sicut ratio speculativa ratiocinatur
2754 de speculativis, ita ratio practica ratiocinatur de operabilibus.
2755 Oportet igitur naturaliter nobis esse indita, sicut principia
2756 speculabilium, ita et principia operabilium. Prima autem principia
2757 speculabilium nobis naturaliter indita, non pertinent ad aliquam
2758 specialem potentiam; sed ad quendam specialem habitum, qui dicitur
2759 intellectus principiorum, ut patet in VI Ethic. Unde et principia
2760 operabilium nobis naturaliter indita, non pertinent ad specialem
2761 potentiam; sed ad specialem habitum naturalem, quem dicimus
2762 synderesim. Unde et synderesis dicitur instigare ad bonum, et
2763 murmurare de malo, inquantum per prima principia procedimus ad
2764 inveniendum, et iudicamus inventa. Patet ergo quod synderesis non
2765 est potentia, sed habitus naturalis.</p>
2766 <p title="I q. 79 a. 12 ad 1"><a name="31817"><span class=
2767 "ref">[31817] I&ordf; q. 79 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2768 dicendum quod illa divisio Hieronymi attenditur secundum
2769 diversitatem actuum, non secundum diversitatem potentiarum. Diversi
2770 autem actus possunt esse unius potentiae.</p>
2771 <p title="I q. 79 a. 12 ad 2"><a name="31818"><span class=
2772 "ref">[31818] I&ordf; q. 79 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum
2773 dicendum quod similiter oppositio sensualitatis et synderesis
2774 attenditur secundum oppositionem actuum; non sicut diversarum
2775 specierum unius generis.</p>
2776 <p title="I q. 79 a. 12 ad 3"><a name="31819"><span class=
2777 "ref">[31819] I&ordf; q. 79 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium
2778 dicendum quod huiusmodi incommutabiles rationes sunt prima
2779 principia operabilium, circa quae non contingit errare; et
2780 attribuuntur rationi sicut potentiae, et synderesi sicut habitui.
2781 Unde et utroque, scilicet ratione et synderesi, naturaliter
2782 iudicamus.</p>
2783 <br />
2784 <div class="E">Articulus 13</div>
2785 <p title="I q. 79 a. 13 arg. 1"><a name="31820"><span class=
2786 "ref">[31820] I&ordf; q. 79 a. 13 arg. 1</span></a> Ad
2787 tertiumdecimum sic proceditur. Videtur quod conscientia sit quaedam
2788 potentia. Dicit enim Origenes quod <i>conscientia est spiritus
2789 corrector et paedagogus animae sociatus, quo separatur a malis et
2790 adhaeret bonis</i>. Sed spiritus in anima nominat potentiam
2791 aliquam, vel ipsam mentem, secundum illud Ephes. IV, <i>renovamini
2792 spiritu mentis vestrae</i>; vel ipsam imaginationem; unde et
2793 imaginaria visio spiritualis vocatur, ut patet per Augustinum, XII
2794 super Gen. ad Litt. Est ergo conscientia quaedam potentia.</p>
2795 <p title="I q. 79 a. 13 arg. 2"><a name="31821"><span class=
2796 "ref">[31821] I&ordf; q. 79 a. 13 arg. 2</span></a> Praeterea,
2797 nihil est peccati subiectum nisi potentia animae. Sed conscientia
2798 est subiectum peccati, dicitur enim ad Tit. I, de quibusdam, quod
2799 <i>inquinatae sunt eorum mens et conscientia</i>. Ergo videtur quod
2800 conscientia sit potentia.</p>
2801 <p title="I q. 79 a. 13 arg. 3"><a name="31822"><span class=
2802 "ref">[31822] I&ordf; q. 79 a. 13 arg. 3</span></a> Praeterea,
2803 necesse est quod conscientia sit vel actus, vel habitus, vel
2804 potentia. Sed non est actus, quia non semper maneret in homine. Nec
2805 est habitus, non enim esset unum quid conscientia, sed multa; per
2806 multos enim habitus cognoscitivos dirigimur in agendis. Ergo
2807 conscientia est potentia.</p>
2808 <p title="I q. 79 a. 13 s. c."><a name="31823"><span class=
2809 "ref">[31823] I&ordf; q. 79 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra,
2810 conscientia deponi potest, non autem potentia. Ergo conscientia non
2811 est potentia.</p>
2812 <p title="I q. 79 a. 13 co."><a name="31824"><span class=
2813 "ref">[31824] I&ordf; q. 79 a. 13 co.</span></a> Respondeo dicendum
2814 quod conscientia, proprie loquendo, non est potentia, sed actus. Et
2815 hoc patet tum ex ratione nominis, tum etiam ex his quae secundum
2816 communem usum loquendi, conscientiae attribuuntur. Conscientia
2817 enim, secundum proprietatem vocabuli, importat ordinem scientiae ad
2818 aliquid, nam conscientia dicitur cum alio scientia. Applicatio
2819 autem scientiae ad aliquid fit per aliquem actum. Unde ex ista
2820 ratione nominis patet quod conscientia sit actus. Idem autem
2821 apparet ex his quae conscientiae attribuuntur. Dicitur enim
2822 conscientia testificari, ligare vel instigare, et etiam accusare
2823 vel remordere sive reprehendere. Et haec omnia consequuntur
2824 applicationem alicuius nostrae cognitionis vel scientiae ad ea quae
2825 agimus. Quae quidem applicatio fit tripliciter. Uno modo, secundum
2826 quod recognoscimus aliquid nos fecisse vel non fecisse, secundum
2827 illud Eccle. VII, <i>scit conscientia tua te crebro maledixisse
2828 aliis</i>, et secundum hoc, conscientia dicitur testificari. Alio
2829 modo applicatur secundum quod per nostram conscientiam iudicamus
2830 aliquid esse faciendum vel non faciendum, et secundum hoc, dicitur
2831 conscientia instigare vel ligare. Tertio modo applicatur secundum
2832 quod per conscientiam iudicamus quod aliquid quod est factum, sit
2833 bene factum vel non bene factum, et secundum hoc, conscientia
2834 dicitur excusare vel accusare, seu remordere. Patet autem quod
2835 omnia haec consequuntur actualem applicationem scientiae ad ea quae
2836 agimus. Unde proprie loquendo, conscientia nominat actum. Quia
2837 tamen habitus est principium actus, quandoque nomen conscientiae
2838 attribuitur primo habitui naturali, scilicet synderesi, sicut
2839 Hieronymus, in Glossa Ezech. I, synderesim conscientiam nominat; et
2840 Basilius naturale iudicatorium; et Damascenus dicit quod est lex
2841 intellectus nostri. Consuetum enim est quod causae et effectus per
2842 invicem nominentur.</p>
2843 <p title="I q. 79 a. 13 ad 1"><a name="31825"><span class=
2844 "ref">[31825] I&ordf; q. 79 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2845 dicendum quod conscientia dicitur spiritus, secundum quod spiritus
2846 pro mente ponitur, quia est quoddam mentis dictamen.</p>
2847 <p title="I q. 79 a. 13 ad 2"><a name="31826"><span class=
2848 "ref">[31826] I&ordf; q. 79 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum
2849 dicendum quod inquinatio dicitur esse in conscientia, non sicut in
2850 subiecto, sed sicut cognitum in cognitione, inquantum scilicet
2851 aliquis scit se esse inquinatum.</p>
2852 <p title="I q. 79 a. 13 ad 3"><a name="31827"><span class=
2853 "ref">[31827] I&ordf; q. 79 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium
2854 dicendum quod actus, etsi non semper maneat in se, semper tamen
2855 manet in sua causa, quae est potentia et habitus. Habitus autem ex
2856 quibus conscientia informatur, etsi multi sint, omnes tamen
2857 efficaciam habent ab uno primo, scilicet ab habitu primorum
2858 principiorum, qui dicitur synderesis. Unde specialiter hic habitus
2859 interdum conscientia nominatur, ut supra dictum est.</p>
2860 <br />
2861 <div class="D">Quaestio 80</div>
2862 <div class="G">Prooemium</div>
2863 <p title="I q. 80 pr."><a name="31828"><span class="ref">[31828]
2864 I&ordf; q. 80 pr.</span></a> Deinde considerandum est de potentiis
2865 appetitivis. Et circa hoc consideranda sunt quatuor, primo, de
2866 appetitivo in communi; secundo, de sensualitate; tertio, de
2867 voluntate; quarto, de libero arbitrio. Circa primum quaeruntur duo.
2868 Primo, utrum debeat poni appetitus aliqua specialis potentia
2869 animae. Secundo, utrum appetitus dividatur in appetitum sensitivum
2870 et intellectivum, sicut in potentias diversas.</p>
2871 <br />
2872 <div class="E">Articulus 1</div>
2873 <p title="I q. 80 a. 1 arg. 1"><a name="31829"><span class=
2874 "ref">[31829] I&ordf; q. 80 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
2875 proceditur. Videtur quod appetitus non sit aliqua specialis animae
2876 potentia. Ad ea enim quae sunt communia animatis et inanimatis, non
2877 est aliqua potentia animae assignanda. Sed appetere est commune
2878 animatis et inanimatis quia bonum est quod omnia appetunt, ut
2879 dicitur in I Ethic. Ergo appetitus non est specialis potentia
2880 animae.</p>
2881 <p title="I q. 80 a. 1 arg. 2"><a name="31830"><span class=
2882 "ref">[31830] I&ordf; q. 80 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
2883 potentiae distinguuntur secundum obiecta. Sed idem est quod
2884 cognoscimus et appetimus. Ergo vim appetitivam non oportet esse
2885 aliam praeter vim apprehensivam.</p>
2886 <p title="I q. 80 a. 1 arg. 3"><a name="31831"><span class=
2887 "ref">[31831] I&ordf; q. 80 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
2888 commune non distinguitur contra proprium. Sed quaelibet potentia
2889 animae appetit quoddam particulare appetibile, scilicet obiectum
2890 sibi conveniens. Ergo respectu huius obiecti quod est appetibile in
2891 communi, non oportet accipi aliquam potentiam ab aliis distinctam,
2892 quae appetitiva dicatur.</p>
2893 <p title="I q. 80 a. 1 s. c."><a name="31832"><span class=
2894 "ref">[31832] I&ordf; q. 80 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
2895 quod philosophus, in II de anima, distinguit appetitivum ab aliis
2896 potentiis. Damascenus etiam, in II libro distinguit vires
2897 appetitivas a cognitivis.</p>
2898 <p title="I q. 80 a. 1 co."><a name="31833"><span class=
2899 "ref">[31833] I&ordf; q. 80 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
2900 quod necesse est ponere quandam potentiam animae appetitivam. Ad
2901 cuius evidentiam, considerandum est quod quamlibet formam sequitur
2902 aliqua inclinatio, sicut ignis ex sua forma inclinatur in
2903 superiorem locum, et ad hoc quod generet sibi simile. Forma autem
2904 in his quae cognitionem participant, altiori modo invenitur quam in
2905 his quae cognitione carent. In his enim quae cognitione carent,
2906 invenitur tantummodo forma ad unum esse proprium determinans
2907 unumquodque, quod etiam naturale uniuscuiusque est. Hanc igitur
2908 formam naturalem sequitur naturalis inclinatio, quae appetitus
2909 naturalis vocatur. In habentibus autem cognitionem, sic
2910 determinatur unumquodque ad proprium esse naturale per formam
2911 naturalem, quod tamen est receptivum specierum aliarum rerum, sicut
2912 sensus recipit species omnium sensibilium, et intellectus omnium
2913 intelligibilium, ut sic anima hominis sit omnia quodammodo secundum
2914 sensum et intellectum, in quo quodammodo cognitionem habentia ad
2915 Dei similitudinem appropinquant, in quo omnia praeexistunt, sicut
2916 Dionysius dicit. Sicut igitur formae altiori modo existunt in
2917 habentibus cognitionem supra modum formarum naturalium, ita oportet
2918 quod in eis sit inclinatio supra modum inclinationis naturalis,
2919 quae dicitur appetitus naturalis. Et haec superior inclinatio
2920 pertinet ad vim animae appetitivam, per quam animal appetere potest
2921 ea quae apprehendit, non solum ea ad quae inclinatur ex forma
2922 naturali. Sic igitur necesse est ponere aliquam potentiam animae
2923 appetitivam.</p>
2924 <p title="I q. 80 a. 1 ad 1"><a name="31834"><span class=
2925 "ref">[31834] I&ordf; q. 80 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2926 dicendum quod appetere invenitur in habentibus cognitionem, supra
2927 modum communem quo invenitur in omnibus, ut dictum est. Et ideo
2928 oportet ad hoc determinari aliquam potentiam animae.</p>
2929 <p title="I q. 80 a. 1 ad 2"><a name="31835"><span class=
2930 "ref">[31835] I&ordf; q. 80 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
2931 dicendum quod id quod apprehenditur et appetitur, est idem
2932 subiecto, sed differt ratione, apprehenditur enim ut est ens
2933 sensibile vel intelligibile; appetitur vero ut est conveniens aut
2934 bonum. Diversitas autem rationum in obiectis requiritur ad
2935 diversitatem potentiarum; non autem materialis diversitas.</p>
2936 <p title="I q. 80 a. 1 ad 3"><a name="31836"><span class=
2937 "ref">[31836] I&ordf; q. 80 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
2938 dicendum quod unaquaeque potentia animae est quaedam forma seu
2939 natura, et habet naturalem inclinationem in aliquid. Unde
2940 unaquaeque appetit obiectum sibi conveniens naturali appetitu.
2941 Supra quem est appetitus animalis consequens apprehensionem, quo
2942 appetitur aliquid non ea ratione qua est conveniens ad actum huius
2943 vel illius potentiae, utpote visio ad videndum et auditio ad
2944 audiendum; sed quia est conveniens simpliciter animali.</p>
2945 <br />
2946 <div class="E">Articulus 2</div>
2947 <p title="I q. 80 a. 2 arg. 1"><a name="31837"><span class=
2948 "ref">[31837] I&ordf; q. 80 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
2949 proceditur. Videtur quod appetitus sensitivus et intellectivus non
2950 sint diversae potentiae. Potentiae enim non diversificantur per
2951 accidentales differentias, ut supra dictum est. Sed accidit
2952 appetibili quod sit apprehensum per sensum vel intellectum. Ergo
2953 appetitus sensitivus et intellectivus non sunt diversae
2954 potentiae.</p>
2955 <p title="I q. 80 a. 2 arg. 2"><a name="31838"><span class=
2956 "ref">[31838] I&ordf; q. 80 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
2957 cognitio intellectiva est universalium, et secundum hoc
2958 distinguitur a sensitiva, quae est singularium. Sed ista distinctio
2959 non habet locum ex parte appetitivae, cum enim appetitus sit motus
2960 ab anima ad res, quae sunt singulares, omnis appetitus videtur esse
2961 rei singularis. Non ergo appetitus intellectivus debet distingui a
2962 sensitivo.</p>
2963 <p title="I q. 80 a. 2 arg. 3"><a name="31839"><span class=
2964 "ref">[31839] I&ordf; q. 80 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut
2965 sub apprehensivo ordinatur appetitivum ut inferior potentia, ita et
2966 motivum. Sed non est aliud motivum in homine consequens
2967 intellectum, quam in aliis animalibus consequens sensum. Ergo, pari
2968 ratione, neque est aliud appetitivum.</p>
2969 <p title="I q. 80 a. 2 s. c."><a name="31840"><span class=
2970 "ref">[31840] I&ordf; q. 80 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
2971 quod philosophus, in III de anima, distinguit duplicem appetitum,
2972 et dicit quod appetitus superior movet inferiorem.</p>
2973 <p title="I q. 80 a. 2 co."><a name="31841"><span class=
2974 "ref">[31841] I&ordf; q. 80 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
2975 quod necesse est dicere appetitum intellectivum esse aliam
2976 potentiam a sensitivo. Potentia enim appetitiva est potentia
2977 passiva, quae nata est moveri ab apprehenso, unde appetibile
2978 apprehensum est movens non motum, appetitus autem movens motum, ut
2979 dicitur in III de anima, et XII Metaphys. Passiva autem et mobilia
2980 distinguuntur secundum distinctionem activorum et motivorum, quia
2981 oportet motivum esse proportionatum mobili, et activum passivo; et
2982 ipsa potentia passiva propriam rationem habet ex ordine ad suum
2983 activum. Quia igitur est alterius generis apprehensum per
2984 intellectum et apprehensum per sensum, consequens est quod
2985 appetitus intellectivus sit alia potentia a sensitivo.</p>
2986 <p title="I q. 80 a. 2 ad 1"><a name="31842"><span class=
2987 "ref">[31842] I&ordf; q. 80 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
2988 dicendum quod appetibili non accidit esse apprehensum per sensum
2989 vel intellectum, sed per se ei convenit, nam appetibile non movet
2990 appetitum nisi inquantum est apprehensum. Unde differentiae
2991 apprehensi sunt per se differentiae appetibilis. Unde potentiae
2992 appetitivae distinguuntur secundum differentiam apprehensorum,
2993 sicut secundum propria obiecta.</p>
2994 <p title="I q. 80 a. 2 ad 2"><a name="31843"><span class=
2995 "ref">[31843] I&ordf; q. 80 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
2996 dicendum quod appetitus intellectivus, etsi feratur in res quae
2997 sunt extra animam singulares, fertur tamen in eas secundum aliquam
2998 rationem universalem; sicut cum appetit aliquid quia est bonum.
2999 Unde philosophus dicit in sua rhetorica, quod odium potest esse de
3000 aliquo universali, puta cum odio habemus omne latronum genus.
3001 Similiter etiam per appetitum intellectivum appetere possumus
3002 immaterialia bona, quae sensus non apprehendit; sicut scientiam,
3003 virtutes, et alia huiusmodi.</p>
3004 <p title="I q. 80 a. 2 ad 3"><a name="31844"><span class=
3005 "ref">[31844] I&ordf; q. 80 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
3006 dicendum quod, sicut dicitur in III de anima, opinio universalis
3007 non movet nisi mediante particulari, et similiter appetitus
3008 superior movet mediante inferiori. Et ideo non est alia vis motiva
3009 consequens intellectum et sensum.</p>
3010 <br />
3011 <div class="D">Quaestio 81</div>
3012 <div class="G">Prooemium</div>
3013 <p title="I q. 81 pr."><a name="31845"><span class="ref">[31845]
3014 I&ordf; q. 81 pr.</span></a> Deinde considerandum est de
3015 sensualitate. Circa quam quaeruntur tria. Primo, utrum sensualitas
3016 sit vis appetitiva tantum. Secundo, utrum dividatur sensualitas in
3017 irascibilem et concupiscibilem, sicut in diversas potentias.
3018 Tertio, utrum irascibilis et concupiscibilis obediant rationi.</p>
3019 <br />
3020 <div class="E">Articulus 1</div>
3021 <p title="I q. 81 a. 1 arg. 1"><a name="31846"><span class=
3022 "ref">[31846] I&ordf; q. 81 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
3023 proceditur. Videtur quod sensualitas non solum sit appetitiva, sed
3024 etiam cognitiva. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod
3025 <i>sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis
3026 pecoribusque communis est</i>. Sed corporis sensus sub vi cognitiva
3027 continentur. Ergo sensualitas est vis cognitiva.</p>
3028 <p title="I q. 81 a. 1 arg. 2"><a name="31847"><span class=
3029 "ref">[31847] I&ordf; q. 81 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quae
3030 cadunt sub una divisione, videntur esse unius generis. Sed
3031 Augustinus, in XII de Trin., dividit sensualitatem contra rationem
3032 superiorem et inferiorem; quae ad cognitionem pertinent. Ergo
3033 sensualitas etiam est vis cognitiva.</p>
3034 <p title="I q. 81 a. 1 arg. 3"><a name="31848"><span class=
3035 "ref">[31848] I&ordf; q. 81 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
3036 sensualitas in tentatione hominis tenet locum serpentis. Sed
3037 serpens in tentatione primorum parentum se habuit ut nuntians et
3038 proponens peccatum; quod est vis cognitivae. Ergo sensualitas est
3039 vis cognitiva.</p>
3040 <p title="I q. 81 a. 1 s. c."><a name="31849"><span class=
3041 "ref">[31849] I&ordf; q. 81 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
3042 quod sensualitas definitur esse <i>appetitus rerum ad corpus
3043 pertinentium</i>.</p>
3044 <p title="I q. 81 a. 1 co."><a name="31850"><span class=
3045 "ref">[31850] I&ordf; q. 81 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
3046 quod nomen sensualitatis sumptum videtur a sensuali motu, de quo
3047 Augustinus loquitur XII de Trin., sicut ab actu sumitur nomen
3048 potentiae, ut a visione visus. Motus autem sensualis est appetitus
3049 apprehensionem sensitivam consequens. Actus enim apprehensivae
3050 virtutis non ita proprie dicitur motus, sicut actio appetitus, nam
3051 operatio virtutis apprehensivae perficitur in hoc, quod res
3052 apprehensae sunt in apprehendente; operatio autem virtutis
3053 appetitivae perficitur in hoc, quod appetens inclinatur in rem
3054 appetibilem. Et ideo operatio apprehensivae virtutis assimilatur
3055 quieti, operatio autem virtutis appetitivae magis assimilatur
3056 motui. Unde per sensualem motum intelligitur operatio appetitivae
3057 virtutis. Et sic sensualitas est nomen appetitus sensitivi.</p>
3058 <p title="I q. 81 a. 1 ad 1"><a name="31851"><span class=
3059 "ref">[31851] I&ordf; q. 81 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3060 dicendum quod per hoc quod dicit Augustinus quod sensualis animae
3061 motus intenditur in corporis sensus, non datur intelligi quod
3062 corporis sensus sub sensualitate comprehendantur, sed magis quod
3063 motus sensualitatis sit inclinatio quaedam ad sensus corporis, dum
3064 scilicet appetimus ea quae per corporis sensus apprehenduntur. Et
3065 sic corporis sensus pertinent ad sensualitatem quasi
3066 praeambuli.</p>
3067 <p title="I q. 81 a. 1 ad 2"><a name="31852"><span class=
3068 "ref">[31852] I&ordf; q. 81 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
3069 dicendum quod sensualitas dividitur contra rationem superiorem et
3070 inferiorem, inquantum communicant in actu motionis, vis enim
3071 cognitiva, ad quam pertinet ratio superior et inferior, est motiva,
3072 sicut et appetitiva, ad quam pertinet sensualitas.</p>
3073 <p title="I q. 81 a. 1 ad 3"><a name="31853"><span class=
3074 "ref">[31853] I&ordf; q. 81 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
3075 dicendum quod serpens non solum ostendit et proposuit peccatum, sed
3076 etiam, inclinavit in effectum peccati. Et quantum ad hoc,
3077 sensualitas per serpentem significatur.</p>
3078 <br />
3079 <div class="E">Articulus 2</div>
3080 <p title="I q. 81 a. 2 arg. 1"><a name="31854"><span class=
3081 "ref">[31854] I&ordf; q. 81 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
3082 proceditur. Videtur quod appetitus sensitivus non distinguatur in
3083 irascibilem et concupiscibilem, sicut in potentias diversas. Eadem
3084 enim potentia animae est unius contrarietatis, ut visus albi et
3085 nigri, ut dicitur in II de anima. Sed conveniens et nocivum sunt
3086 contraria. Cum ergo concupiscibilis respiciat conveniens,
3087 irascibilis vero nocivum, videtur quod eadem potentia animae sit
3088 irascibilis et concupiscibilis.</p>
3089 <p title="I q. 81 a. 2 arg. 2"><a name="31855"><span class=
3090 "ref">[31855] I&ordf; q. 81 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
3091 appetitus sensitivus non est nisi convenientium secundum sensum.
3092 Sed conveniens secundum sensum est obiectum concupiscibilis. Ergo
3093 nullus appetitus sensitivus est a concupiscibili differens.</p>
3094 <p title="I q. 81 a. 2 arg. 3"><a name="31856"><span class=
3095 "ref">[31856] I&ordf; q. 81 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, odium
3096 est in irascibili, dicit enim Hieronymus, super Matth.,
3097 <i>possideamus in irascibili odium vitiorum</i>. Sed odium, cum
3098 contrarietur amori, est in concupiscibili. Ergo eadem vis est
3099 concupiscibilis et irascibilis.</p>
3100 <p title="I q. 81 a. 2 s. c."><a name="31857"><span class=
3101 "ref">[31857] I&ordf; q. 81 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
3102 quod Gregorius Nyssenus et Damascenus ponunt duas vires,
3103 irascibilem et concupiscibilem, partes appetitus sensitivi.</p>
3104 <p title="I q. 81 a. 2 co."><a name="31858"><span class=
3105 "ref">[31858] I&ordf; q. 81 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
3106 quod appetitus sensitivus est una vis in genere, quae sensualitas
3107 dicitur; sed dividitur in duas potentias, quae sunt species
3108 appetitus sensitivi, scilicet in irascibilem et concupiscibilem. Ad
3109 cuius evidentiam, considerari oportet quod in rebus naturalibus
3110 corruptibilibus, non solum oportet esse inclinationem ad
3111 consequendum convenientia et refugiendum nociva; sed etiam ad
3112 resistendum corrumpentibus et contrariis, quae convenientibus
3113 impedimentum praebent et ingerunt nocumenta. Sicut ignis habet
3114 naturalem inclinationem non solum ut recedat ab inferiori loco, qui
3115 sibi non convenit, et tendat in locum superiorem sibi convenientem;
3116 sed etiam quod resistat corrumpentibus et impedientibus. Quia
3117 igitur appetitus sensitivus est inclinatio consequens
3118 apprehensionem sensitivam, sicut appetitus naturalis est inclinatio
3119 consequens formam naturalem; necesse est quod in parte sensitiva
3120 sint duae appetitivae potentiae. Una, per quam anima simpliciter
3121 inclinatur ad prosequendum ea quae sunt convenientia secundum
3122 sensum, et ad refugiendum nociva, et haec dicitur concupiscibilis.
3123 Alia vero, per quam animal resistit impugnantibus, quae
3124 convenientia impugnant et nocumenta inferunt, et haec vis vocatur
3125 irascibilis. Unde dicitur quod eius obiectum est arduum, quia
3126 scilicet tendit ad hoc quod superet contraria, et superemineat eis.
3127 Hae autem duae inclinationes non reducuntur in unum principium,
3128 quia interdum anima tristibus se ingerit, contra inclinationem
3129 concupiscibilis, ut secundum inclinationem irascibilis impugnet
3130 contraria. Unde etiam passiones irascibilis repugnare videntur
3131 passionibus concupiscibilis, nam concupiscentia accensa minuit
3132 iram, et ira accensa minuit concupiscentiam, ut in pluribus. Patet
3133 etiam ex hoc, quod irascibilis est quasi propugnatrix et
3134 defensatrix concupiscibilis, dum insurgit contra ea quae impediunt
3135 convenientia, quae concupiscibilis appetit, et ingerunt nociva,
3136 quae concupiscibilis refugit. Et propter hoc, omnes passiones
3137 irascibilis incipiunt a passionibus concupiscibilis, et in eas
3138 terminantur; sicut ira nascitur ex illata tristitia, et vindictam
3139 inferens, in laetitiam terminatur. Propter hoc etiam pugnae
3140 animalium sunt de concupiscibilibus, scilicet de cibis et venereis,
3141 ut dicitur in VIII de animalibus.</p>
3142 <p title="I q. 81 a. 2 ad 1"><a name="31859"><span class=
3143 "ref">[31859] I&ordf; q. 81 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3144 dicendum quod vis concupiscibilis est et convenientis et
3145 inconvenientis. Sed irascibilis est ad resistendum inconvenienti
3146 quod impugnat.</p>
3147 <p title="I q. 81 a. 2 ad 2"><a name="31860"><span class=
3148 "ref">[31860] I&ordf; q. 81 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
3149 dicendum quod, sicut in apprehensivis virtutibus in parte sensitiva
3150 est aliqua vis aestimativa, scilicet quae est perceptiva eorum quae
3151 sensum non immutant, ut supra dictum est; ita etiam in appetitu
3152 sensitivo est aliqua vis appetens aliquid quod non est conveniens
3153 secundum delectationem sensus, sed secundum quod est utile animali
3154 ad suam defensionem. Et haec est vis irascibilis.</p>
3155 <p title="I q. 81 a. 2 ad 3"><a name="31861"><span class=
3156 "ref">[31861] I&ordf; q. 81 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
3157 dicendum quod odium simpliciter pertinet ad concupiscibilem; sed
3158 ratione impugnationis quae ex odio causatur, potest ad irascibilem
3159 pertinere.</p>
3160 <br />
3161 <div class="E">Articulus 3</div>
3162 <p title="I q. 81 a. 3 arg. 1"><a name="31862"><span class=
3163 "ref">[31862] I&ordf; q. 81 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
3164 proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis non
3165 obediant rationi. Irascibilis enim et concupiscibilis sunt partes
3166 sensualitatis. Sed sensualitas non obedit rationi, unde per
3167 serpentem significatur, ut dicit Augustinus, XII de Trin. Ergo
3168 irascibilis et concupiscibilis non obediunt rationi.</p>
3169 <p title="I q. 81 a. 3 arg. 2"><a name="31863"><span class=
3170 "ref">[31863] I&ordf; q. 81 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, quod
3171 obedit alicui, non repugnat ei. Sed irascibilis et concupiscibilis
3172 repugnant rationi; secundum illud apostoli, ad Rom. VII, <i>video
3173 aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae</i>. Ergo
3174 irascibilis et concupiscibilis non obediunt rationi.</p>
3175 <p title="I q. 81 a. 3 arg. 3"><a name="31864"><span class=
3176 "ref">[31864] I&ordf; q. 81 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut
3177 rationali parte animae inferior est vis appetitiva, ita etiam et
3178 vis sensitiva. Sed sensitiva pars animae non obedit rationi, non
3179 enim audimus nec videmus quando volumus. Ergo similiter neque vires
3180 sensitivi appetitus, scilicet irascibilis et concupiscibilis,
3181 obediunt rationi.</p>
3182 <p title="I q. 81 a. 3 s. c."><a name="31865"><span class=
3183 "ref">[31865] I&ordf; q. 81 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
3184 quod Damascenus dicit, quod <i>obediens et persuasibile rationi
3185 dividitur in concupiscentiam et iram</i>.</p>
3186 <p title="I q. 81 a. 3 co."><a name="31866"><span class=
3187 "ref">[31866] I&ordf; q. 81 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
3188 quod irascibilis et concupiscibilis obediunt superiori parti, in
3189 qua est intellectus sive ratio et voluntas, dupliciter, uno modo
3190 quidem, quantum ad rationem; alio vero modo, quantum ad voluntatem.
3191 Rationi quidem obediunt quantum ad ipsos suos actus. Cuius ratio
3192 est, quia appetitus sensitivus in aliis quidem animalibus natus est
3193 moveri ab aestimativa virtute; sicut ovis aestimans lupum inimicum,
3194 timet. Loco autem aestimativae virtutis est in homine, sicut supra
3195 dictum est, vis cogitativa; quae dicitur a quibusdam ratio
3196 particularis, eo quod est collativa intentionum individualium. Unde
3197 ab ea natus est moveri in homine appetitus sensitivus. Ipsa autem
3198 ratio particularis nata est moveri et dirigi secundum rationem
3199 universalem, unde in syllogisticis ex universalibus propositionibus
3200 concluduntur conclusiones singulares. Et ideo patet quod ratio
3201 universalis imperat appetitui sensitivo, qui distinguitur per
3202 concupiscibilem et irascibilem, et hic appetitus ei obedit. Et quia
3203 deducere universalia principia in conclusiones singulares, non est
3204 opus simplicis intellectus, sed rationis; ideo irascibilis et
3205 concupiscibilis magis dicuntur obedire rationi, quam intellectui.
3206 Hoc etiam quilibet experiri potest in seipso, applicando enim
3207 aliquas universales considerationes, mitigatur ira aut timor aut
3208 aliquid huiusmodi, vel etiam instigatur. Voluntati etiam subiacet
3209 appetitus sensitivus, quantum ad executionem, quae fit per vim
3210 motivam. In aliis enim animalibus statim ad appetitum
3211 concupiscibilis et irascibilis sequitur motus sicut ovis, timens
3212 lupum statim fugit, quia non est in eis aliquis superior appetitus
3213 qui repugnet. Sed homo non statim movetur secundum appetitum
3214 irascibilis et concupiscibilis; sed expectatur imperium voluntatis,
3215 quod est appetitus superior. In omnibus enim potentiis motivis
3216 ordinatis, secundum movens non movet nisi virtute primi moventis,
3217 unde appetitus inferior non sufficit movere, nisi appetitus
3218 superior consentiat. Et hoc est quod philosophus dicit, in III de
3219 anima, quod <i>appetitus superior movet appetitum inferiorem, sicut
3220 sphaera superior inferiorem</i>. Hoc ergo modo irascibilis et
3221 concupiscibilis rationi subduntur.</p>
3222 <p title="I q. 81 a. 3 ad 1"><a name="31867"><span class=
3223 "ref">[31867] I&ordf; q. 81 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3224 dicendum quod sensualitas significatur per serpentem, quantum ad id
3225 quod est proprium sibi ex parte sensitivae partis. Irascibilis
3226 autem et concupiscibilis magis nominant sensitivum appetitum ex
3227 parte actus, ad quem inducuntur ex ratione, ut dictum est.</p>
3228 <p title="I q. 81 a. 3 ad 2"><a name="31868"><span class=
3229 "ref">[31868] I&ordf; q. 81 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
3230 dicendum quod, sicut philosophus dicit in I politicorum, <i>est
3231 quidem in animali contemplari et despoticum principatum, et
3232 politicum, anima quidem enim corpori dominatur despotico
3233 principatu; intellectus autem appetitui, politico et regali</i>.
3234 Dicitur enim despoticus principatus, quo aliquis principatur
3235 servis, qui non habent facultatem in aliquo resistendi imperio
3236 praecipientis, quia nihil sui habent. Principatus autem politicus
3237 et regalis dicitur, quo aliquis principatur liberis, qui, etsi
3238 subdantur regimini praesidentis, tamen habent aliquid proprium, ex
3239 quo possunt reniti praecipientis imperio. Sic igitur anima dicitur
3240 dominari corpori despotico principatu, quia corporis membra in
3241 nullo resistere possunt imperio animae, sed statim ad appetitum
3242 animae movetur manus et pes, et quodlibet membrum quod natum est
3243 moveri voluntario motu. Intellectus autem, seu ratio, dicitur
3244 principari irascibili et concupiscibili politico principatu, quia
3245 appetitus sensibilis habet aliquid proprium, unde potest reniti
3246 imperio rationis. Natus est enim moveri appetitus sensitivus, non
3247 solum ab aestimativa in aliis animalibus, et cogitativa in homine,
3248 quam dirigit universalis ratio; sed etiam ab imaginativa et sensu.
3249 Unde experimur irascibilem vel concupiscibilem rationi repugnare,
3250 per hoc quod sentimus vel imaginamur aliquod delectabile quod ratio
3251 vetat, vel triste quod ratio praecipit. Et sic per hoc quod
3252 irascibilis et concupiscibilis in aliquo rationi repugnant, non
3253 excluditur quin ei obediant.</p>
3254 <p title="I q. 81 a. 3 ad 3"><a name="31869"><span class=
3255 "ref">[31869] I&ordf; q. 81 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
3256 dicendum quod sensus exteriores indigent ad suos actus exterioribus
3257 sensibilibus, quibus immutentur, quorum praesentia non est in
3258 potestate rationis. Sed vires interiores, tam appetitivae quam
3259 apprehensivae, non indigent exterioribus rebus. Et ideo subduntur
3260 imperio rationis, quae potest non solum instigare vel mitigare
3261 affectus appetitivae virtutis, sed etiam formare imaginativae
3262 virtutis phantasmata.</p>
3263 <br />
3264 <div class="D">Quaestio 82</div>
3265 <div class="G">Prooemium</div>
3266 <p title="I q. 82 pr."><a name="31870"><span class="ref">[31870]
3267 I&ordf; q. 82 pr.</span></a> Deinde considerandum est de voluntate.
3268 Circa quam quaeruntur quinque. Primo, utrum voluntas aliquid ex
3269 necessitate appetat. Secundo, utrum omnia ex necessitate appetat.
3270 Tertio, utrum sit eminentior potentia quam intellectus. Quarto,
3271 utrum voluntas moveat intellectum. Quinto, utrum voluntas
3272 distinguatur per irascibilem et concupiscibilem.</p>
3273 <br />
3274 <div class="E">Articulus 1</div>
3275 <p title="I q. 82 a. 1 arg. 1"><a name="31871"><span class=
3276 "ref">[31871] I&ordf; q. 82 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
3277 proceditur. Videtur quod voluntas nihil ex necessitate appetat.
3278 Dicit enim Augustinus, in V de Civ. Dei, quod si aliquid est
3279 necessarium, non est voluntarium. Sed omne quod voluntas appetit,
3280 est voluntarium. Ergo nihil quod voluntas appetit, est necessario
3281 desideratum.</p>
3282 <p title="I q. 82 a. 1 arg. 2"><a name="31872"><span class=
3283 "ref">[31872] I&ordf; q. 82 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
3284 potestates rationales, secundum philosophum, se habent ad opposita.
3285 Sed voluntas est potestas rationalis, quia, ut dicitur in III de
3286 anima, voluntas in ratione est. Ergo voluntas se habet ad opposita.
3287 Ad nihil ergo de necessitate determinatur.</p>
3288 <p title="I q. 82 a. 1 arg. 3"><a name="31873"><span class=
3289 "ref">[31873] I&ordf; q. 82 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea,
3290 secundum voluntatem sumus domini nostrorum actuum. Sed eius quod ex
3291 necessitate est, non sumus domini. Ergo actus voluntatis non potest
3292 de necessitate esse.</p>
3293 <p title="I q. 82 a. 1 s. c."><a name="31874"><span class=
3294 "ref">[31874] I&ordf; q. 82 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
3295 quod Augustinus dicit, in XIII de Trin., quod <i>beatitudinem omnes
3296 una voluntate appetunt</i>. Si autem non esset necessarium sed
3297 contingens, deficeret ad minus in paucioribus. Ergo voluntas ex
3298 necessitate aliquid vult.</p>
3299 <p title="I q. 82 a. 1 co."><a name="31875"><span class=
3300 "ref">[31875] I&ordf; q. 82 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
3301 quod necessitas dicitur multipliciter. Necesse est enim quod non
3302 potest non esse. Quod quidem convenit alicui, uno modo ex principio
3303 intrinseco, sive materiali, sicut cum dicimus quod omne compositum
3304 ex contrariis necesse est corrumpi; sive formali, sicut cum dicimus
3305 quod necesse est triangulum habere tres angulos aequales duobus
3306 rectis. Et haec est necessitas naturalis et absoluta. Alio modo
3307 convenit alicui quod non possit non esse, ex aliquo extrinseco, vel
3308 fine vel agente. Fine quidem, sicut cum aliquis non potest sine hoc
3309 consequi, aut bene consequi finem aliquem, ut cibus dicitur
3310 necessarius ad vitam, et equus ad iter. Et haec vocatur necessitas
3311 finis; quae interdum etiam utilitas dicitur. Ex agente autem hoc
3312 alicui convenit, sicut cum aliquis cogitur ab aliquo agente, ita
3313 quod non possit contrarium agere. Et haec vocatur necessitas
3314 coactionis. Haec igitur coactionis necessitas omnino repugnat
3315 voluntati. Nam hoc dicimus esse violentum, quod est contra
3316 inclinationem rei. Ipse autem motus voluntatis est inclinatio
3317 quaedam in aliquid. Et ideo sicut dicitur aliquid naturale quia est
3318 secundum inclinationem naturae, ita dicitur aliquid voluntarium
3319 quia est secundum inclinationem voluntatis. Sicut ergo impossibile
3320 est quod aliquid simul sit violentum et naturale; ita impossibile
3321 est quod aliquid simpliciter sit coactum sive violentum, et
3322 voluntarium. Necessitas autem finis non repugnat voluntati, quando
3323 ad finem non potest perveniri nisi uno modo, sicut ex voluntate
3324 transeundi mare, fit necessitas in voluntate ut velit navem.
3325 Similiter etiam nec necessitas naturalis repugnat voluntati.
3326 Quinimmo necesse est quod, sicut intellectus ex necessitate
3327 inhaeret primis principiis, ita voluntas ex necessitate inhaereat
3328 ultimo fini, qui est beatitudo, finis enim se habet in operativis
3329 sicut principium in speculativis, ut dicitur in II Physic. Oportet
3330 enim quod illud quod naturaliter alicui convenit et immobiliter,
3331 sit fundamentum et principium omnium aliorum, quia natura rei est
3332 primum in unoquoque, et omnis motus procedit ab aliquo
3333 immobili.</p>
3334 <p title="I q. 82 a. 1 ad 1"><a name="31876"><span class=
3335 "ref">[31876] I&ordf; q. 82 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3336 dicendum quod verbum Augustini est intelligendum de necessario
3337 necessitate coactionis. Necessitas autem naturalis non aufert
3338 libertatem voluntatis, ut ipsemet in eodem libro dicit.</p>
3339 <p title="I q. 82 a. 1 ad 2"><a name="31877"><span class=
3340 "ref">[31877] I&ordf; q. 82 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
3341 dicendum quod voluntas secundum quod aliquid naturaliter vult,
3342 magis respondet intellectui naturalium principiorum, quam rationi,
3343 quae ad opposita se habet. Unde secundum hoc, magis est
3344 intellectualis quam rationalis potestas.</p>
3345 <p title="I q. 82 a. 1 ad 3"><a name="31878"><span class=
3346 "ref">[31878] I&ordf; q. 82 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
3347 dicendum quod sumus domini nostrorum actuum secundum quod possumus
3348 hoc vel illud eligere. Electio autem non est de fine, sed de his
3349 quae sunt ad finem, ut dicitur in III Ethic. Unde appetitus ultimi
3350 finis non est de his quorum domini sumus.</p>
3351 <br />
3352 <div class="E">Articulus 2</div>
3353 <p title="I q. 82 a. 2 arg. 1"><a name="31879"><span class=
3354 "ref">[31879] I&ordf; q. 82 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
3355 proceditur. Videtur quod voluntas ex necessitate omnia velit
3356 quaecumque vult. Dicit enim Dionysius, IV de Div. Nom., quod malum
3357 est praeter voluntatem. Ex necessitate ergo voluntas tendit in
3358 bonum sibi propositum.</p>
3359 <p title="I q. 82 a. 2 arg. 2"><a name="31880"><span class=
3360 "ref">[31880] I&ordf; q. 82 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
3361 obiectum voluntatis comparatur ad ipsam sicut movens ad mobile. Sed
3362 motus mobilis necessario consequitur ex movente. Ergo videtur quod
3363 obiectum voluntatis ex necessitate moveat ipsam.</p>
3364 <p title="I q. 82 a. 2 arg. 3"><a name="31881"><span class=
3365 "ref">[31881] I&ordf; q. 82 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut
3366 apprehensum secundum sensum est obiectum appetitus sensitivi, ita
3367 apprehensum secundum intellectum est obiectum intellectivi
3368 appetitus, qui dicitur voluntas. Sed apprehensum secundum sensum ex
3369 necessitate movet appetitum sensitivum, dicit enim Augustinus,
3370 super Gen. ad Litt., quod animalia moventur visis. Ergo videtur
3371 quod apprehensum secundum intellectum ex necessitate moveat
3372 voluntatem.</p>
3373 <p title="I q. 82 a. 2 s. c."><a name="31882"><span class=
3374 "ref">[31882] I&ordf; q. 82 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
3375 quod Augustinus dicit, quod <i>voluntas est qua peccatur et recte
3376 vivitur</i>, et sic se habet ad opposita. Non ergo ex necessitate
3377 vult quaecumque vult.</p>
3378 <p title="I q. 82 a. 2 co."><a name="31883"><span class=
3379 "ref">[31883] I&ordf; q. 82 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
3380 quod voluntas non ex necessitate vult quaecumque vult. Ad cuius
3381 evidentiam, considerandum est quod sicut intellectus naturaliter et
3382 ex necessitate inhaeret primis principiis, ita voluntas ultimo
3383 fini, ut iam dictum est. Sunt autem quaedam intelligibilia quae non
3384 habent necessariam connexionem ad prima principia; sicut
3385 contingentes propositiones, ad quarum remotionem non sequitur
3386 remotio primorum principiorum. Et talibus non ex necessitate
3387 assentit intellectus. Quaedam autem propositiones sunt necessariae,
3388 quae habent connexionem necessariam cum primis principiis; sicut
3389 conclusiones demonstrabiles, ad quarum remotionem sequitur remotio
3390 primorum principiorum. Et his intellectus ex necessitate assentit,
3391 cognita connexione necessaria conclusionum ad principia per
3392 demonstrationis deductionem, non autem ex necessitate assentit
3393 antequam huiusmodi necessitatem connexionis per demonstrationem
3394 cognoscat. Similiter etiam est ex parte voluntatis. Sunt enim
3395 quaedam particularia bona, quae non habent necessariam connexionem
3396 ad beatitudinem, quia sine his potest aliquis esse beatus, et
3397 huiusmodi voluntas non de necessitate inhaeret. Sunt autem quaedam
3398 habentia necessariam connexionem ad beatitudinem, quibus scilicet
3399 homo Deo inhaeret, in quo solo vera beatitudo consistit. Sed tamen
3400 antequam per certitudinem divinae visionis necessitas huiusmodi
3401 connexionis demonstretur, voluntas non ex necessitate Deo inhaeret,
3402 nec his quae Dei sunt. Sed voluntas videntis Deum per essentiam, de
3403 necessitate inhaeret Deo, sicut nunc ex necessitate volumus esse
3404 beati. Patet ergo quod voluntas non ex necessitate vult quaecumque
3405 vult.</p>
3406 <p title="I q. 82 a. 2 ad 1"><a name="31884"><span class=
3407 "ref">[31884] I&ordf; q. 82 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3408 dicendum quod voluntas in nihil potest tendere nisi sub ratione
3409 boni. Sed quia bonum est multiplex, propter hoc non ex necessitate
3410 determinatur ad unum.</p>
3411 <p title="I q. 82 a. 2 ad 2"><a name="31885"><span class=
3412 "ref">[31885] I&ordf; q. 82 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
3413 dicendum quod movens tunc ex necessitate causat motum in mobili,
3414 quando potestas moventis excedit mobile, ita quod tota eius
3415 possibilitas moventi subdatur. Cum autem possibilitas voluntatis
3416 sit respectu boni universalis et perfecti, non subiicitur eius
3417 possibilitas tota alicui particulari bono. Et ideo non ex
3418 necessitate movetur ab illo.</p>
3419 <p title="I q. 82 a. 2 ad 3"><a name="31886"><span class=
3420 "ref">[31886] I&ordf; q. 82 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
3421 dicendum quod vis sensitiva non est vis collativa diversorum, sicut
3422 ratio, sed simpliciter aliquid unum apprehendit. Et ideo secundum
3423 illud unum determinate movet appetitum sensitivum. Sed ratio est
3424 collativa plurium, et ideo ex pluribus moveri potest appetitus
3425 intellectivus, scilicet voluntas, et non ex uno ex necessitate.</p>
3426 <br />
3427 <div class="E">Articulus 3</div>
3428 <p title="I q. 82 a. 3 arg. 1"><a name="31887"><span class=
3429 "ref">[31887] I&ordf; q. 82 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
3430 proceditur. Videtur quod voluntas sit altior potentia quam
3431 intellectus. Bonum enim et finis est obiectum voluntatis. Sed finis
3432 est prima et altissima causarum. Ergo voluntas est prima et
3433 altissima potentiarum.</p>
3434 <p title="I q. 82 a. 3 arg. 2"><a name="31888"><span class=
3435 "ref">[31888] I&ordf; q. 82 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, res
3436 naturales inveniuntur procedere de imperfectis ad perfecta. Et hoc
3437 etiam in potentiis animae apparet, proceditur enim de sensu ad
3438 intellectum, qui est nobilior. Sed naturalis processus est de actu
3439 intellectus in actum voluntatis. Ergo voluntas est perfectior et
3440 nobilior potentia quam intellectus.</p>
3441 <p title="I q. 82 a. 3 arg. 3"><a name="31889"><span class=
3442 "ref">[31889] I&ordf; q. 82 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea,
3443 habitus sunt proportionati potentiis, sicut perfectiones
3444 perfectibilibus. Sed habitus quo perficitur voluntas, scilicet
3445 caritas, est nobilior habitibus quibus perficitur intellectus,
3446 dicitur enim I ad Cor. XIII, <i>si noverim mysteria omnia, et si
3447 habuero omnem fidem, caritatem autem non habeam, nihil sum</i>.
3448 Ergo voluntas est altior potentia quam intellectus.</p>
3449 <p title="I q. 82 a. 3 s. c."><a name="31890"><span class=
3450 "ref">[31890] I&ordf; q. 82 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
3451 quod philosophus, in X Ethic., ponit altissimam potentiam animae
3452 esse intellectum.</p>
3453 <p title="I q. 82 a. 3 co."><a name="31891"><span class=
3454 "ref">[31891] I&ordf; q. 82 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
3455 quod eminentia alicuius ad alterum potest attendi dupliciter, uno
3456 modo, simpliciter; alio modo, secundum quid. Consideratur autem
3457 aliquid tale simpliciter, prout est secundum seipsum tale, secundum
3458 quid autem, prout dicitur tale secundum respectum ad alterum. Si
3459 ergo intellectus et voluntas considerentur secundum se, sic
3460 intellectus eminentior invenitur. Et hoc apparet ex comparatione
3461 obiectorum ad invicem. Obiectum enim intellectus est simplicius et
3462 magis absolutum quam obiectum voluntatis, nam obiectum intellectus
3463 est ipsa ratio boni appetibilis; bonum autem appetibile, cuius
3464 ratio est in intellectu, est obiectum voluntatis. Quanto autem
3465 aliquid est simplicius et abstractius, tanto secundum se est
3466 nobilius et altius. Et ideo obiectum intellectus est altius quam
3467 obiectum voluntatis. Cum ergo propria ratio potentiae sit secundum
3468 ordinem ad obiectum, sequitur quod secundum se et simpliciter
3469 intellectus sit altior et nobilior voluntate. Secundum quid autem,
3470 et per comparationem ad alterum, voluntas invenitur interdum altior
3471 intellectu; ex eo scilicet quod obiectum voluntatis in altiori re
3472 invenitur quam obiectum intellectus. Sicut si dicerem auditum esse
3473 secundum quid nobiliorem visu, inquantum res aliqua cuius est
3474 sonus, nobilior est aliqua re cuius est color, quamvis color sit
3475 nobilior et simplicior sono. Ut enim supra dictum est, actio
3476 intellectus consistit in hoc quod ratio rei intellectae est in
3477 intelligente; actus vero voluntatis perficitur in hoc quod voluntas
3478 inclinatur ad ipsam rem prout in se est. Et ideo philosophus dicit,
3479 in VI Metaphys., quod bonum et malum, quae sunt obiecta voluntatis,
3480 sunt in rebus; verum et falsum, quae sunt obiecta intellectus, sunt
3481 in mente. Quando igitur res in qua est bonum, est nobilior ipsa
3482 anima, in qua est ratio intellecta; per comparationem ad talem rem,
3483 voluntas est altior intellectu. Quando vero res in qua est bonum,
3484 est infra animam; tunc etiam per comparationem ad talem rem,
3485 intellectus est altior voluntate. Unde melior est amor Dei quam
3486 cognitio, e contrario autem melior est cognitio rerum corporalium
3487 quam amor. Simpliciter tamen intellectus est nobilior quam
3488 voluntas.</p>
3489 <p title="I q. 82 a. 3 ad 1"><a name="31892"><span class=
3490 "ref">[31892] I&ordf; q. 82 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3491 dicendum quod ratio causae accipitur secundum comparationem unius
3492 ad alterum, et in tali comparatione ratio boni principalior
3493 invenitur, sed verum dicitur magis absolute, et ipsius boni
3494 rationem significat. Unde et bonum quoddam verum est. Sed rursus et
3495 ipsum verum est quoddam bonum; secundum quod intellectus res
3496 quaedam est, et verum finis ipsius. Et inter alios fines iste finis
3497 est excellentior; sicut intellectus inter alias potentias.</p>
3498 <p title="I q. 82 a. 3 ad 2"><a name="31893"><span class=
3499 "ref">[31893] I&ordf; q. 82 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
3500 dicendum quod illud quod est prius generatione et tempore, est
3501 imperfectius, quia in uno et eodem potentia tempore praecedit
3502 actum, et imperfectio perfectionem. Sed illud quod est prius
3503 simpliciter et secundum naturae ordinem, est perfectius, sic enim
3504 actus est prior potentia. Et hoc modo intellectus est prior
3505 voluntate, sicut motivum mobili, et activum passivo, bonum enim
3506 intellectum movet voluntatem.</p>
3507 <p title="I q. 82 a. 3 ad 3"><a name="31894"><span class=
3508 "ref">[31894] I&ordf; q. 82 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
3509 dicendum quod illa ratio procedit de voluntate secundum
3510 comparationem ad id quod supra animam est. Virtus enim caritatis
3511 est qua Deum amamus.</p>
3512 <br />
3513 <div class="E">Articulus 4</div>
3514 <p title="I q. 82 a. 4 arg. 1"><a name="31895"><span class=
3515 "ref">[31895] I&ordf; q. 82 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
3516 proceditur. Videtur quod voluntas non moveat intellectum. Movens
3517 enim est nobilius et prius moto, quia movens est agens; agens autem
3518 est nobilius patiente, ut Augustinus dicit XII super Gen. ad Litt.,
3519 et philosophus in III de anima. Sed intellectus est prior et
3520 nobilior voluntate, ut supra dictum est. Ergo voluntas non movet
3521 intellectum.</p>
3522 <p title="I q. 82 a. 4 arg. 2"><a name="31896"><span class=
3523 "ref">[31896] I&ordf; q. 82 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
3524 movens non movetur a moto, nisi forte per accidens. Sed intellectus
3525 movet voluntatem, quia appetibile apprehensum per intellectum est
3526 movens non motum; appetitus autem movens motum. Ergo intellectus
3527 non movetur a voluntate.</p>
3528 <p title="I q. 82 a. 4 arg. 3"><a name="31897"><span class=
3529 "ref">[31897] I&ordf; q. 82 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, nihil
3530 velle possumus nisi sit intellectum. Si igitur ad intelligendum
3531 movet voluntas volendo intelligere, oportebit quod etiam illud
3532 velle praecedat aliud intelligere, et illud intelligere aliud
3533 velle, et sic in infinitum, quod est impossibile. Non ergo voluntas
3534 movet intellectum.</p>
3535 <p title="I q. 82 a. 4 s. c."><a name="31898"><span class=
3536 "ref">[31898] I&ordf; q. 82 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
3537 quod Damascenus dicit, quod <i>in nobis est percipere quamcumque
3538 volumus artem, et non percipere</i>. In nobis autem est aliquid per
3539 voluntatem; percipimus autem artes per intellectum. Voluntas ergo
3540 movet intellectum.</p>
3541 <p title="I q. 82 a. 4 co."><a name="31899"><span class=
3542 "ref">[31899] I&ordf; q. 82 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
3543 quod aliquid dicitur movere dupliciter. Uno modo, per modum finis;
3544 sicut dicitur quod finis movet efficientem. Et hoc modo intellectus
3545 movet voluntatem, quia bonum intellectum est obiectum voluntatis,
3546 et movet ipsam ut finis. Alio modo dicitur aliquid movere per modum
3547 agentis; sicut alterans movet alteratum, et impellens movet
3548 impulsum. Et hoc modo voluntas movet intellectum, et omnes animae
3549 vires; ut Anselmus dicit in libro de similitudinibus. Cuius ratio
3550 est, quia in omnibus potentiis activis ordinatis, illa potentia
3551 quae respicit finem universalem, movet potentias quae respiciunt
3552 fines particulares. Et hoc apparet tam in naturalibus quam in
3553 politicis. Caelum enim, quod agit ad universalem conservationem
3554 generabilium et corruptibilium, movet omnia inferiora corpora,
3555 quorum unumquodque agit ad conservationem propriae speciei, vel
3556 etiam individui. Rex etiam, qui intendit bonum commune totius
3557 regni, movet per suum imperium singulos praepositos civitatum, qui
3558 singulis civitatibus curam regiminis impendunt. Obiectum autem
3559 voluntatis est bonum et finis in communi. Quaelibet autem potentia
3560 comparatur ad aliquod bonum proprium sibi conveniens; sicut visus
3561 ad perceptionem coloris, intellectus ad cognitionem veri. Et ideo
3562 voluntas per modum agentis movet omnes animae potentias ad suos
3563 actus, praeter vires naturales vegetativae partis, quae nostro
3564 arbitrio non subduntur.</p>
3565 <p title="I q. 82 a. 4 ad 1"><a name="31900"><span class=
3566 "ref">[31900] I&ordf; q. 82 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3567 dicendum quod intellectus dupliciter considerari potest, uno modo,
3568 secundum quod intellectus est apprehensivus entis et veri
3569 universalis; alio modo, secundum quod est quaedam res, et
3570 particularis potentia habens determinatum actum. Et similiter
3571 voluntas dupliciter considerari potest, uno modo, secundum
3572 communitatem sui obiecti, prout scilicet est appetitiva boni
3573 communis; alio modo, secundum quod est quaedam determinata animae
3574 potentia habens determinatum actum. Si ergo comparentur intellectus
3575 et voluntas secundum rationem communitatis obiectorum utriusque,
3576 sic dictum est supra quod intellectus est simpliciter altior et
3577 nobilior voluntate. Si autem consideretur intellectus secundum
3578 communitatem sui obiecti, et voluntas secundum quod est quaedam
3579 determinata potentia, sic iterum intellectus est altior et prior
3580 voluntate, quia sub ratione entis et veri, quam apprehendit
3581 intellectus, continetur voluntas ipsa, et actus eius, et obiectum
3582 ipsius. Unde intellectus intelligit voluntatem, et actum eius, et
3583 obiectum ipsius, sicut et alia specialia intellecta, ut lapidem aut
3584 lignum, quae continentur sub communi ratione entis et veri. Si vero
3585 consideretur voluntas secundum communem rationem sui obiecti, quod
3586 est bonum, intellectus autem secundum quod est quaedam res et
3587 potentia specialis; sic sub communi ratione boni continetur, velut
3588 quoddam speciale, et intellectus ipse, et ipsum intelligere, et
3589 obiectum eius, quod est verum, quorum quodlibet est quoddam
3590 speciale bonum. Et secundum hoc voluntas est altior intellectu, et
3591 potest ipsum movere. Ex his ergo apparet ratio quare hae potentiae
3592 suis actibus invicem se includunt, quia intellectus intelligit
3593 voluntatem velle, et voluntas vult intellectum intelligere. Et
3594 simili ratione bonum continetur sub vero, inquantum est quoddam
3595 verum intellectum; et verum continetur sub bono, inquantum est
3596 quoddam bonum desideratum.</p>
3597 <p title="I q. 82 a. 4 ad 2"><a name="31901"><span class=
3598 "ref">[31901] I&ordf; q. 82 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
3599 dicendum quod intellectus alio modo movet voluntatem, quam voluntas
3600 intellectum, ut iam dictum est.</p>
3601 <p title="I q. 82 a. 4 ad 3"><a name="31902"><span class=
3602 "ref">[31902] I&ordf; q. 82 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
3603 dicendum quod non oportet procedere in infinitum, sed statur in
3604 intellectu sicut in primo. Omnem enim voluntatis motum necesse est
3605 quod praecedat apprehensio, sed non omnem apprehensionem praecedit
3606 motus voluntatis; sed principium consiliandi et intelligendi est
3607 aliquod intellectivum principium altius intellectu nostro, quod est
3608 Deus, ut etiam Aristoteles dicit in VII Ethicae Eudemicae, et per
3609 hunc modum ostendit quod non est procedere in infinitum.</p>
3610 <br />
3611 <div class="E">Articulus 5</div>
3612 <p title="I q. 82 a. 5 arg. 1"><a name="31903"><span class=
3613 "ref">[31903] I&ordf; q. 82 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic
3614 proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis distingui
3615 debeant in appetitu superiori, qui est voluntas. Vis enim
3616 concupiscibilis dicitur a concupiscendo; et irascibilis ab
3617 irascendo. Sed aliqua concupiscentia est quae non potest pertinere
3618 ad appetitum sensitivum, sed solum ad intellectivum, qui est
3619 voluntas; sicut concupiscentia sapientiae, de qua dicitur Sap. VI,
3620 <i>concupiscentia sapientiae perducit ad regnum perpetuum</i>. Est
3621 etiam quaedam ira quae non potest pertinere ad appetitum
3622 sensitivum, sed intellectivum tantum; sicut cum irascimur contra
3623 vitia. Unde et Hieronymus, super Matth., monet ut <i>odium vitiorum
3624 possideamus in irascibili</i>. Ergo irascibilis et concupiscibilis
3625 distingui debent in appetitu intellectivo, sicut et in
3626 sensitivo.</p>
3627 <p title="I q. 82 a. 5 arg. 2"><a name="31904"><span class=
3628 "ref">[31904] I&ordf; q. 82 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea,
3629 secundum quod communiter dicitur, caritas est in concupiscibili,
3630 spes autem in irascibili. Non autem possunt esse in appetitu
3631 sensitivo, quia non sunt sensibilium obiectorum, sed
3632 intelligibilium. Ergo concupiscibilis et irascibilis sunt ponenda
3633 in parte intellectiva.</p>
3634 <p title="I q. 82 a. 5 arg. 3"><a name="31905"><span class=
3635 "ref">[31905] I&ordf; q. 82 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, in
3636 libro de spiritu et anima dicitur quod has potentias (scilicet
3637 irascibilem et concupiscibilem, et rationalem) <i>habet anima
3638 antequam corpori misceatur</i>. Sed nulla potentia sensitivae
3639 partis est animae tantum, sed coniuncti, ut supra dictum est. Ergo
3640 irascibilis et concupiscibilis sunt in voluntate, quae est
3641 appetitus intellectivus.</p>
3642 <p title="I q. 82 a. 5 s. c."><a name="31906"><span class=
3643 "ref">[31906] I&ordf; q. 82 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est
3644 quod Gregorius Nyssenus, dicit, quod irrationalis pars animae
3645 dividitur in desiderativum et irascitivum; et idem dicit
3646 Damascenus, in libro II. Et philosophus dicit, in III de anima quod
3647 <i>voluntas in ratione est, in irrationali autem parte animae
3648 concupiscentia et ira, vel desiderium et animus</i>.</p>
3649 <p title="I q. 82 a. 5 co."><a name="31907"><span class=
3650 "ref">[31907] I&ordf; q. 82 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum
3651 quod irascibilis et concupiscibilis non sunt partes intellectivi
3652 appetitus, qui dicitur voluntas. Quia, sicut supra dictum est,
3653 potentia quae ordinatur ad aliquod obiectum secundum communem
3654 rationem, non diversificatur per differentias speciales sub illa
3655 ratione communi contentas. Sicut quia visus respicit visibile
3656 secundum rationem colorati, non multiplicantur visivae potentiae
3657 secundum diversas species colorum, si autem esset aliqua potentia
3658 quae esset albi inquantum est album, et non inquantum est
3659 coloratum, diversificaretur a potentia quae esset nigri inquantum
3660 est nigrum. Appetitus autem sensitivus non respicit communem
3661 rationem boni, quia nec sensus apprehendit universale. Et ideo
3662 secundum diversas rationes particularium bonorum, diversificantur
3663 partes appetitus sensitivi, nam concupiscibilis respicit propriam
3664 rationem boni, inquantum est delectabile secundum sensum, et
3665 conveniens naturae; irascibilis autem respicit rationem boni,
3666 secundum quod est repulsivum et impugnativum eius quod infert
3667 nocumentum. Sed voluntas respicit bonum sub communi ratione boni.
3668 Et ideo non diversificantur in ipsa, quae est appetitus
3669 intellectivus, aliquae potentiae appetitivae, ut sit in appetitu
3670 intellectivo alia potentia irascibilis, et alia concupiscibilis,
3671 sicut etiam ex parte intellectus non multiplicantur vires
3672 apprehensivae, licet multiplicentur ex parte sensus.</p>
3673 <p title="I q. 82 a. 5 ad 1"><a name="31908"><span class=
3674 "ref">[31908] I&ordf; q. 82 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3675 dicendum quod amor, concupiscentia, et huiusmodi, dupliciter
3676 accipiuntur. Quandoque quidem secundum quod sunt quaedam passiones,
3677 cum quadam scilicet concitatione animi provenientes. Et sic
3678 communiter accipiuntur, et hoc modo sunt solum in appetitu
3679 sensitivo. Alio modo significant simplicem affectum, absque
3680 passione vel animi concitatione. Et sic sunt actus voluntatis. Et
3681 hoc etiam modo attribuuntur Angelis et Deo. Sed prout sic
3682 accipiuntur, non pertinent ad diversas potentias, sed ad unam
3683 tantum potentiam, quae dicitur voluntas.</p>
3684 <p title="I q. 82 a. 5 ad 2"><a name="31909"><span class=
3685 "ref">[31909] I&ordf; q. 82 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum
3686 dicendum quod ipsa voluntas potest dici irascibilis, prout vult
3687 impugnare malum, non ex impetu passionis, sed ex iudicio rationis.
3688 Et eodem modo potest dici concupiscibilis, propter desiderium boni.
3689 Et sic in irascibili et concupiscibili sunt caritas et spes; idest
3690 in voluntate secundum quod habet ordinem ad huiusmodi actus. Sic
3691 etiam potest intelligi quod dicitur in libro de spiritu et anima,
3692 quod irascibilis et concupiscibilis sunt animae antequam uniatur
3693 corpori (ut tamen intelligatur ordo naturae, et non temporis),
3694 licet non sit necessarium verbis illius libri fidem adhibere.</p>
3695 <p title="I q. 82 a. 5 ad 3"><a name="31910"><span class=
3696 "ref">[31910] I&ordf; q. 82 a. 5 ad 3</span></a> Unde patet solutio
3697 ad tertium.</p>
3698 <br />
3699 <div class="D">Quaestio 83</div>
3700 <div class="G">Prooemium</div>
3701 <p title="I q. 83 pr."><a name="31911"><span class="ref">[31911]
3702 I&ordf; q. 83 pr.</span></a> Deinde quaeritur de libero arbitrio.
3703 Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo sit liberi
3704 arbitrii. Secundo, quid sit liberum arbitrium, utrum sit potentia,
3705 vel actus, vel habitus. Tertio si est potentia, utrum sit
3706 appetitiva, vel cognitiva. Quarto, si est appetitiva, utrum sit
3707 eadem potentia cum voluntate, vel alia.</p>
3708 <br />
3709 <div class="E">Articulus 1</div>
3710 <p title="I q. 83 a. 1 arg. 1"><a name="31912"><span class=
3711 "ref">[31912] I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic
3712 proceditur. Videtur quod homo non sit liberi arbitrii. Quicumque
3713 enim est liberi arbitrii, facit quod vult. Sed homo non facit quod
3714 vult, dicitur enim Rom. VII, <i>non enim quod volo bonum, hoc ago;
3715 sed quod odi malum, illud facio</i>. Ergo homo non est liberi
3716 arbitrii.</p>
3717 <p title="I q. 83 a. 1 arg. 2"><a name="31913"><span class=
3718 "ref">[31913] I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea,
3719 quicumque est liberi arbitrii, eius est velle et non velle, operari
3720 et non operari. Sed hoc non est hominis, dicitur enim ad Rom. IX,
3721 non est volentis, scilicet velle, neque currentis, scilicet
3722 currere. Ergo homo non est liberi arbitrii.</p>
3723 <p title="I q. 83 a. 1 arg. 3"><a name="31914"><span class=
3724 "ref">[31914] I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 3</span></a> <i>Praeterea,
3725 liberum est quod sui causa est</i>, ut dicitur in I Metaphys. Quod
3726 ergo movetur ab alio, non est liberum. Sed Deus movet voluntatem,
3727 dicitur enim Prov. XXI, <i>cor regis in manu Dei, et quocumque
3728 voluerit vertet illud</i>; et Philipp. II, <i>Deus est qui operatur
3729 in nobis velle et perficere</i>. Ergo homo non est liberi
3730 arbitrii.</p>
3731 <p title="I q. 83 a. 1 arg. 4"><a name="31915"><span class=
3732 "ref">[31915] I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea,
3733 quicumque est liberi arbitrii, est dominus suorum actuum. Sed homo
3734 non est dominus suorum actuum, quia, ut dicitur Ierem. X, <i>non
3735 est in homine via eius, nec viri est ut dirigat gressus suos</i>.
3736 Ergo homo non est liberi arbitrii.</p>
3737 <p title="I q. 83 a. 1 arg. 5"><a name="31916"><span class=
3738 "ref">[31916] I&ordf; q. 83 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea,
3739 philosophus dicit, in III Ethic., <i>qualis unusquisque est, talis
3740 finis videtur ei</i>. Sed non est in potestate nostra aliquales
3741 esse, sed hoc nobis est a natura. Ergo naturale est nobis quod
3742 aliquem finem sequamur. Non ergo ex libero arbitrio.</p>
3743 <p title="I q. 83 a. 1 s. c."><a name="31917"><span class=
3744 "ref">[31917] I&ordf; q. 83 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est
3745 quod dicitur Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit hominem, et
3746 reliquit eum in manu consilii sui</i>. Glossa, idest in libertate
3747 arbitrii.</p>
3748 <p title="I q. 83 a. 1 co."><a name="31918"><span class=
3749 "ref">[31918] I&ordf; q. 83 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum
3750 quod homo est liberi arbitrii, alioquin frustra essent consilia,
3751 exhortationes, praecepta, prohibitiones, praemia et poenae. Ad
3752 cuius evidentiam, considerandum est quod quaedam agunt absque
3753 iudicio, sicut lapis movetur deorsum; et similiter omnia cognitione
3754 carentia. Quaedam autem agunt iudicio, sed non libero; sicut
3755 animalia bruta. Iudicat enim ovis videns lupum, eum esse fugiendum,
3756 naturali iudicio, et non libero, quia non ex collatione, sed ex
3757 naturali instinctu hoc iudicat. Et simile est de quolibet iudicio
3758 brutorum animalium. Sed homo agit iudicio, quia per vim
3759 cognoscitivam iudicat aliquid esse fugiendum vel prosequendum. Sed
3760 quia iudicium istud non est ex naturali instinctu in particulari
3761 operabili, sed ex collatione quadam rationis; ideo agit libero
3762 iudicio, potens in diversa ferri. Ratio enim circa contingentia
3763 habet viam ad opposita; ut patet in dialecticis syllogismis, et
3764 rhetoricis persuasionibus. Particularia autem operabilia sunt
3765 quaedam contingentia, et ideo circa ea iudicium rationis ad diversa
3766 se habet, et non est determinatum ad unum. Et pro tanto necesse est
3767 quod homo sit liberi arbitrii, ex hoc ipso quod rationalis est.</p>
3768 <p title="I q. 83 a. 1 ad 1"><a name="31919"><span class=
3769 "ref">[31919] I&ordf; q. 83 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3770 dicendum quod, sicut supra dictum est, appetitus sensitivus, etsi
3771 obediat rationi, tamen potest in aliquo repugnare, concupiscendo
3772 contra illud quod ratio dictat. Hoc ergo est bonum quod homo non
3773 facit cum vult, scilicet non concupiscere contra rationem, ut
3774 Glossa Augustini ibidem dicit.</p>
3775 <p title="I q. 83 a. 1 ad 2"><a name="31920"><span class=
3776 "ref">[31920] I&ordf; q. 83 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum
3777 dicendum quod verbum illud apostoli non sic est intelligendum quasi
3778 homo non velit et non currat libero arbitrio, sed quia liberum
3779 arbitrium ad hoc non est sufficiens, nisi moveatur et iuvetur a
3780 Deo.</p>
3781 <p title="I q. 83 a. 1 ad 3"><a name="31921"><span class=
3782 "ref">[31921] I&ordf; q. 83 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium
3783 dicendum quod liberum arbitrium est causa sui motus, quia homo per
3784 liberum arbitrium seipsum movet ad agendum. Non tamen hoc est de
3785 necessitate libertatis, quod sit prima causa sui id quod liberum
3786 est, sicut nec ad hoc quod aliquid sit causa alterius, requiritur
3787 quod sit prima causa eius. Deus igitur est prima causa movens et
3788 naturales causas et voluntarias. Et sicut naturalibus causis,
3789 movendo eas, non aufert quin actus earum sint naturales; ita
3790 movendo causas voluntarias, non aufert quin actiones earum sint
3791 voluntariae, sed potius hoc in eis facit, operatur enim in
3792 unoquoque secundum eius proprietatem.</p>
3793 <p title="I q. 83 a. 1 ad 4"><a name="31922"><span class=
3794 "ref">[31922] I&ordf; q. 83 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum
3795 dicendum quod dicitur non esse in homine via eius, quantum ad
3796 executiones electionum, in quibus homo impediri potest, velit
3797 nolit. Electiones autem ipsae sunt in nobis, supposito tamen divino
3798 auxilio.</p>
3799 <p title="I q. 83 a. 1 ad 5"><a name="31923"><span class=
3800 "ref">[31923] I&ordf; q. 83 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum
3801 dicendum quod qualitas hominis est duplex, una naturalis, et alia
3802 superveniens. Naturalis autem qualitas accipi potest vel circa
3803 partem intellectivam; vel circa corpus et virtutes corpori annexas.
3804 Ex eo igitur quod homo est aliqualis qualitate naturali quae
3805 attenditur secundum intellectivam partem, naturaliter homo appetit
3806 ultimum finem, scilicet beatitudinem. Qui quidem appetitus
3807 naturalis est, et non subiacet libero arbitrio, ut ex supradictis
3808 patet. Ex parte vero corporis et virtutum corpori annexarum, potest
3809 esse homo aliqualis naturali qualitate, secundum quod est talis
3810 complexionis, vel talis dispositionis, ex quacumque impressione
3811 corporearum causarum, quae non possunt in intellectivam partem
3812 imprimere, eo quod non est alicuius corporis actus. Sic igitur
3813 qualis unusquisque est secundum corpoream qualitatem, talis finis
3814 videtur ei, quia ex huiusmodi dispositione homo inclinatur ad
3815 eligendum aliquid vel repudiandum. Sed istae inclinationes
3816 subiacent iudicio rationis, cui obedit inferior appetitus, ut
3817 dictum est. Unde per hoc libertati arbitrii non praeiudicatur.
3818 Qualitates autem supervenientes sunt sicut habitus et passiones,
3819 secundum quae aliquis magis inclinatur in unum quam in alterum.
3820 Tamen istae etiam inclinationes subiacent iudicio rationis. Et
3821 huiusmodi etiam qualitates ei subiacent, inquantum in nobis est
3822 tales qualitates acquirere, vel causaliter vel dispositive, vel a
3823 nobis excludere. Et sic nihil est quod libertati arbitrii
3824 repugnet.</p>
3825 <br />
3826 <div class="E">Articulus 2</div>
3827 <p title="I q. 83 a. 2 arg. 1"><a name="31924"><span class=
3828 "ref">[31924] I&ordf; q. 83 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic
3829 proceditur. Videtur quod liberum arbitrium non sit potentia.
3830 Arbitrium enim liberum nihil est aliud quam liberum iudicium.
3831 Iudicium autem non nominat potentiam, sed actum. Ergo liberum
3832 arbitrium non est potentia.</p>
3833 <p title="I q. 83 a. 2 arg. 2"><a name="31925"><span class=
3834 "ref">[31925] I&ordf; q. 83 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea,
3835 liberum arbitrium dicitur esse facultas voluntatis et rationis.
3836 Facultas autem nominat facilitatem potestatis, quae quidem est per
3837 habitum. Ergo liberum arbitrium est habitus. Bernardus etiam dicit
3838 quod liberum arbitrium est habitus animae liber sui. Non ergo est
3839 potentia.</p>
3840 <p title="I q. 83 a. 2 arg. 3"><a name="31926"><span class=
3841 "ref">[31926] I&ordf; q. 83 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, nulla
3842 potentia naturalis tollitur per peccatum. Sed liberum arbitrium
3843 tollitur per peccatum, Augustinus enim dicit quod <i>homo male
3844 utens libero arbitrio, et se perdit et ipsum</i>. Ergo liberum
3845 arbitrium non est potentia.</p>
3846 <p title="I q. 83 a. 2 s. c."><a name="31927"><span class=
3847 "ref">[31927] I&ordf; q. 83 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est
3848 quod nihil est subiectum habitus, ut videtur, nisi potentia. Sed
3849 liberum arbitrium est subiectum gratiae; qua sibi assistente, bonum
3850 eligit. Ergo liberum arbitrium est potentia.</p>
3851 <p title="I q. 83 a. 2 co."><a name="31928"><span class=
3852 "ref">[31928] I&ordf; q. 83 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum
3853 quod, quamvis liberum arbitrium nominet quendam actum secundum
3854 propriam significationem vocabuli; secundum tamen communem usum
3855 loquendi, liberum arbitrium dicimus id quod est huius actus
3856 principium, scilicet quo homo libere iudicat. Principium autem
3857 actus in nobis est et potentia et habitus, dicimur enim aliquid
3858 cognoscere et per scientiam, et per intellectivam potentiam.
3859 Oportet ergo quod liberum arbitrium vel sit potentia, vel sit
3860 habitus, vel sit potentia cum aliquo habitu. Quod autem non sit
3861 habitus, neque potentia cum habitu, manifeste apparet ex duobus.
3862 Primo quidem, quia si est habitus, oportet quod sit habitus
3863 naturalis, hoc enim est naturale homini, quod sit liberi arbitrii.
3864 Nullus autem habitus naturalis adest nobis ad ea quae subsunt
3865 libero arbitrio, quia ad ea respectu quorum habemus habitus
3866 naturales, naturaliter inclinamur, sicut ad assentiendum primis
3867 principiis; ea autem ad quae naturaliter inclinamur, non subsunt
3868 libero arbitrio, sicut dictum est de appetitu beatitudinis. Unde
3869 contra propriam rationem liberi arbitrii est, quod sit habitus
3870 naturalis. Contra naturalitatem autem eius est, quod sit habitus
3871 non naturalis. Et sic relinquitur quod nullo modo sit habitus.
3872 Secundo hoc apparet, quia habitus dicuntur secundum quos <i>nos
3873 habemus ad passiones vel ad actus bene vel male</i>, ut dicitur in
3874 II Ethic., nam per temperantiam bene nos habemus ad
3875 concupiscentias, per intemperantiam autem male; per scientiam etiam
3876 bene nos habemus ad actum intellectus, dum verum cognoscimus per
3877 habitum autem contrarium male. Liberum autem arbitrium
3878 indifferenter se habet ad bene eligendum vel male. Unde impossibile
3879 est quod liberum arbitrium sit habitus. Relinquitur ergo quod sit
3880 potentia.</p>
3881 <p title="I q. 83 a. 2 ad 1"><a name="31929"><span class=
3882 "ref">[31929] I&ordf; q. 83 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3883 dicendum quod consuetum est potentiam significari nomine actus. Et
3884 sic per hunc actum qui est liberum iudicium, nominatur potentia
3885 quae est huius actus principium. Alioquin, si liberum arbitrium
3886 nominaret actum, non semper maneret in homine.</p>
3887 <p title="I q. 83 a. 2 ad 2"><a name="31930"><span class=
3888 "ref">[31930] I&ordf; q. 83 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum
3889 dicendum quod facultas nominat quandoque potestatem expeditam ad
3890 operandum. Et sic facultas ponitur in definitione liberi arbitrii.
3891 Bernardus autem accipit habitum non secundum quod dividitur contra
3892 potentiam, sed secundum quod significat habitudinem quandam, qua
3893 aliquo modo se aliquis habet ad actum. Quod quidem est tam per
3894 potentiam quam per habitum, nam per potentiam homo se habet ut
3895 potens operari, per habitum autem ut aptus ad operandum bene vel
3896 male.</p>
3897 <p title="I q. 83 a. 2 ad 3"><a name="31931"><span class=
3898 "ref">[31931] I&ordf; q. 83 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium
3899 dicendum quod homo peccando liberum arbitrium dicitur perdidisse,
3900 non quantum ad libertatem naturalem, quae est a coactione; sed
3901 quantum ad libertatem quae est a culpa et a miseria. De qua infra
3902 in tractatu moralium dicetur, in secunda parte huius operis.</p>
3903 <br />
3904 <div class="E">Articulus 3</div>
3905 <p title="I q. 83 a. 3 arg. 1"><a name="31932"><span class=
3906 "ref">[31932] I&ordf; q. 83 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic
3907 proceditur. Videtur quod liberum arbitrium non sit potentia
3908 appetitiva, sed cognitiva. Dicit enim Damascenus quod <i>cum
3909 rationali confestim comitatur liberum arbitrium</i>. Sed ratio est
3910 potentia cognitiva. Ergo liberum arbitrium est potentia
3911 cognitiva.</p>
3912 <p title="I q. 83 a. 3 arg. 2"><a name="31933"><span class=
3913 "ref">[31933] I&ordf; q. 83 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea,
3914 liberum arbitrium dicitur quasi liberum iudicium. Sed iudicare est
3915 actus cognitivae virtutis. Ergo liberum arbitrium est cognitiva
3916 potentia.</p>
3917 <p title="I q. 83 a. 3 arg. 3"><a name="31934"><span class=
3918 "ref">[31934] I&ordf; q. 83 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ad
3919 liberum arbitrium praecipue pertinet electio. Sed electio videtur
3920 ad cognitionem pertinere, quia electio importat quandam
3921 comparationem unius ad alterum, quod est proprium cognitivae
3922 virtutis. Ergo liberum arbitrium est potentia cognitiva.</p>
3923 <p title="I q. 83 a. 3 s. c."><a name="31935"><span class=
3924 "ref">[31935] I&ordf; q. 83 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est
3925 quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>electio est
3926 desiderium eorum quae sunt in nobis</i>. Sed desiderium est actus
3927 appetitivae virtutis. Ergo et electio. Liberum autem arbitrium est
3928 secundum quod eligimus. Ergo liberum arbitrium est virtus
3929 appetitiva.</p>
3930 <p title="I q. 83 a. 3 co."><a name="31936"><span class=
3931 "ref">[31936] I&ordf; q. 83 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum
3932 quod proprium liberi arbitrii est electio, ex hoc enim liberi
3933 arbitrii esse dicimur, quod possumus unum recipere, alio recusato,
3934 quod est eligere. Et ideo naturam liberi arbitrii ex electione
3935 considerare oportet. Ad electionem autem concurrit aliquid ex parte
3936 cognitivae virtutis, et aliquid ex parte appetitivae, ex parte
3937 quidem cognitivae, requiritur consilium, per quod diiudicatur quid
3938 sit alteri praeferendum; ex parte autem appetitivae, requiritur
3939 quod appetendo acceptetur id quod per consilium diiudicatur. Et
3940 ideo Aristoteles in VI Ethic. sub dubio derelinquit utrum
3941 principalius pertineat electio ad vim appetitivam, vel ad vim
3942 cognitivam, dicit enim quod electio vel est intellectus
3943 appetitivus, vel appetitus intellectivus. Sed in III Ethic. in hoc
3944 magis declinat quod sit appetitus intellectivus, nominans
3945 electionem desiderium consiliabile. Et huius ratio est, quia
3946 proprium obiectum electionis est illud quod est ad finem, hoc
3947 autem, inquantum huiusmodi, habet rationem boni quod dicitur utile,
3948 unde cum bonum, inquantum huiusmodi, sit obiectum appetitus,
3949 sequitur quod electio sit principaliter actus appetitivae virtutis.
3950 Et sic liberum arbitrium est appetitiva potentia.</p>
3951 <p title="I q. 83 a. 3 ad 1"><a name="31937"><span class=
3952 "ref">[31937] I&ordf; q. 83 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo
3953 dicendum quod potentiae appetitivae concomitantur apprehensivas. Et
3954 secundum hoc dicit Damascenus quod <i>cum rationali confestim
3955 comitatur liberum arbitrium</i>.</p>
3956 <p title="I q. 83 a. 3 ad 2"><a name="31938"><span class=
3957 "ref">[31938] I&ordf; q. 83 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum
3958 dicendum quod iudicium est quasi conclusio et determinatio
3959 consilii. Determinatur autem consilium, primo quidem per sententiam
3960 rationis, et secundo per acceptationem appetitus, unde philosophus
3961 dicit, in III Ethic., quod <i>ex consiliari iudicantes desideramus
3962 secundum consilium</i>. Et hoc modo ipsa electio dicitur quoddam
3963 iudicium, a quo nominatur liberum arbitrium.</p>
3964 <p title="I q. 83 a. 3 ad 3"><a name="31939"><span class=
3965 "ref">[31939] I&ordf; q. 83 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium
3966 dicendum quod ista collatio quae importatur in nomine electionis,
3967 pertinet ad consilium praecedens, quod est rationis. Appetitus
3968 enim, quamvis non sit collativus, tamen inquantum a vi cognitiva
3969 conferente movetur, habet quandam collationis similitudinem, dum
3970 unum alteri praeoptat.</p>
3971 <br />
3972 <div class="E">Articulus 4</div>
3973 <p title="I q. 83 a. 4 arg. 1"><a name="31940"><span class=
3974 "ref">[31940] I&ordf; q. 83 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic
3975 proceditur. Videtur quod liberum arbitrium sit alia potentia a
3976 voluntate. Dicit enim Damascenus, in libro II, quod aliud est
3977 thelesis, aliud vero bulesis, thelesis autem est voluntas; bulesis
3978 autem videtur arbitrium liberum, quia bulesis, secundum ipsum, est
3979 voluntas quae est circa aliquid quasi unius per comparationem ad
3980 alterum. Ergo videtur quod liberum arbitrium sit alia potentia a
3981 voluntate.</p>
3982 <p title="I q. 83 a. 4 arg. 2"><a name="31941"><span class=
3983 "ref">[31941] I&ordf; q. 83 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea,
3984 potentiae cognoscuntur per actus. Sed electio, quae est actus
3985 liberi arbitrii, est aliud a voluntate, ut dicitur in III Ethic.,
3986 <i>quia voluntas est de fine, electio autem de iis quae sunt ad
3987 finem</i>. Ergo liberum arbitrium est alia potentia a
3988 voluntate.</p>
3989 <p title="I q. 83 a. 4 arg. 3"><a name="31942"><span class=
3990 "ref">[31942] I&ordf; q. 83 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea,
3991 voluntas est appetitus intellectivus. Sed ex parte intellectus sunt
3992 duae potentiae, scilicet agens et possibilis. Ergo etiam ex parte
3993 appetitus intellectivi debet esse alia potentia praeter voluntatem.
3994 Et haec non videtur esse nisi liberum arbitrium. Ergo liberum
3995 arbitrium est alia potentia praeter voluntatem.</p>
3996 <p title="I q. 83 a. 4 s. c."><a name="31943"><span class=
3997 "ref">[31943] I&ordf; q. 83 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est
3998 quod Damascenus dicit, in III libro, quod liberum arbitrium nihil
3999 aliud est quam voluntas.</p>
4000 <p title="I q. 83 a. 4 co."><a name="31944"><span class=
4001 "ref">[31944] I&ordf; q. 83 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum
4002 quod potentias appetitivas oportet esse proportionatas potentiis
4003 apprehensivis, ut supra dictum est. Sicut autem ex parte
4004 apprehensionis intellectivae se habent intellectus et ratio, ita ex
4005 parte appetitus intellectivi se habent voluntas et liberum
4006 arbitrium, quod nihil aliud est quam vis electiva. Et hoc patet ex
4007 habitudine obiectorum et actuum. Nam intelligere importat simplicem
4008 acceptionem alicuius rei, unde intelligi dicuntur proprie
4009 principia, quae sine collatione per seipsa cognoscuntur.
4010 Ratiocinari autem proprie est devenire ex uno in cognitionem
4011 alterius, unde proprie de conclusionibus ratiocinamur, quae ex
4012 principiis innotescunt. Similiter ex parte appetitus, velle
4013 importat simplicem appetitum alicuius rei, unde voluntas dicitur
4014 esse de fine, qui propter se appetitur. Eligere autem est appetere
4015 aliquid propter alterum consequendum, unde proprie est eorum quae
4016 sunt ad finem. Sicut autem se habet in cognitivis principium ad
4017 conclusionem, cui propter principia assentimus; ita in appetitivis
4018 se habet finis ad ea quae sunt ad finem, quae propter finem
4019 appetuntur. Unde manifestum est quod sicut se habet intellectus ad
4020 rationem, ita se habet voluntas ad vim electivam, idest ad liberum
4021 arbitrium. Ostensum est autem supra quod eiusdem potentiae est
4022 intelligere et ratiocinari, sicut eiusdem virtutis est quiescere et
4023 moveri. Unde etiam eiusdem potentiae est velle et eligere. Et
4024 propter hoc voluntas et liberum arbitrium non sunt duae potentiae,
4025 sed una.</p>
4026 <p title="I q. 83 a. 4 ad 1"><a name="31945"><span class=
4027 "ref">[31945] I&ordf; q. 83 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo
4028 dicendum quod bulesis distinguitur a thelesi, non propter
4029 diversitatem potentiarum, sed propter differentiam actuum.</p>
4030 <p title="I q. 83 a. 4 ad 2"><a name="31946"><span class=
4031 "ref">[31946] I&ordf; q. 83 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum
4032 dicendum quod electio et voluntas, idest ipsum velle, sunt diversi
4033 actus, sed tamen pertinent ad unam potentiam, sicut etiam
4034 intelligere et ratiocinari, ut dictum est.</p>
4035 <p title="I q. 83 a. 4 ad 3"><a name="31947"><span class=
4036 "ref">[31947] I&ordf; q. 83 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium
4037 dicendum quod intellectus comparatur ad voluntatem ut movens. Et
4038 ideo non oportet in voluntate distinguere agens et possibile.</p>
4039 <div class="centro"><br />
4040 <p><a href="sth1075.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
4041 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
4042 <a href="sth1084.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
4043 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
4044 <br />
4045 <hr />
4046 <br />
4047 <address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
4048 hanc editionem<br />
4049 Iura omnia asservantur<br />
4050 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
4051 style="text-decoration=none">49644264</a></address>
4052 </div>
4053 </body>
4054 </html>