Mercurial > hg > Aquinas
comparison summa/latin/sth1077.html @ 28:544e12f679ad
convert to xml
| author | ht |
|---|---|
| date | Tue, 24 Nov 2009 19:27:32 +0000 |
| parents | 4006eb4882de |
| children | d777cc3962f2 |
comparison
equal
deleted
inserted
replaced
| 27:c16124ac5890 | 28:544e12f679ad |
|---|---|
| 1 <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/REC-html40/loose.dtd"> | 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN" |
| 2 <HTML LANG="LA"> | 2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd"> |
| 3 <HEAD> | 3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA"> |
| 4 <META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=ISO-8859-1"> | 4 <head> |
| 5 <META HTTP-EQUIV="Content-Style-Type" CONTENT="text/css"> | 5 <meta name="generator" content= |
| 6 <META HTTP-EQUIV="Content-Script-Type" CONTENT="text/javascript"> | 6 "HTML Tidy for Windows (vers 1st February 2005), see www.w3.org" /> |
| 7 <META NAME="keywords" CONTENT="Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum"> | 7 <meta http-equiv="Content-Type" content= |
| 8 <META NAME="language" CONTENT="Latin"> | 8 "text/html; charset=us-ascii" /> |
| 9 <META NAME="security" CONTENT="public"> | 9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" /> |
| 10 <META NAME="owner" CONTENT="ealarcon@unav.es"> | 10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" /> |
| 11 <META NAME="author" CONTENT="Enrique Alarcón"> | 11 <meta name="keywords" content= |
| 12 <META NAME="abstract" CONTENT=""> | 12 "Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Corpus Thomisticum" /> |
| 13 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="screen" HREF="vscreen.css" TYPE="text/css"> | 13 <meta name="language" content="Latin" /> |
| 14 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="print" HREF="vprint.css" TYPE="text/css"> | 14 <meta name="security" content="public" /> |
| 15 <TITLE>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 77-83</TITLE> | 15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" /> |
| 16 </HEAD> | 16 <meta name="author" content="Enrique Alarcón" /> |
| 17 <BODY> | 17 <meta name="abstract" content="" /> |
| 18 <A HREF="http://www.corpusthomisticum.org/"><DIV CLASS="tres">CORPUS THOMISTICUM</DIV></A> | 18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type= |
| 19 <DIV CLASS="uno">Sancti Thomae de Aquino</DIV> | 19 "text/css" /> |
| 20 <DIV CLASS="uno">Summa Theologiae</DIV> | 20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type= |
| 21 <DIV CLASS="dos">prima pars a quaestione LXXVII ad quaestionem LXXXIII</DIV> | 21 "text/css" /> |
| 22 <BR> | 22 <title>Thomas de Aquino, Summa Theologiae, Iª q. 77-83</title> |
| 23 <DIV CLASS="centro"> | 23 </head> |
| 24 <TABLE ALIGN="center" SUMMARY="Imago"> | 24 <body> |
| 25 <TR> | 25 <a href="http://www.corpusthomisticum.org/"></a> |
| 26 <TH><IMG SRC="icons/ghent190.jpg" WIDTH="120" HEIGHT="190" BORDER="0" ALT="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" ALIGN="middle"></TH> | 26 <div class="tres">CORPUS THOMISTICUM</div> |
| 27 </TR> | 27 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div> |
| 28 </TABLE> | 28 <div class="uno">Summa Theologiae</div> |
| 29 <BR> | 29 <div class="dos">prima pars a quaestione LXXVII ad quaestionem |
| 30 <SPAN CLASS="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<BR>ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<BR>denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<BR><BR></SPAN> | 30 LXXXIII</div> |
| 31 <BR><HR><BR> | 31 <br /> |
| 32 <P> | 32 <div class="centro"> |
| 33 <A HREF="sth1075.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> | 33 <table align="center" summary="Imago"> |
| 34 | 34 <tr> |
| 35 <A HREF="sth1084.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> | 35 <th><img src="icons/ghent190.jpg" width="120" height="190" border= |
| 36 </P> | 36 "0" alt="Thomas de Aquino a Justo Ghent depictus" align= |
| 37 <SCRIPT LANGUAGE="JavaScript" TYPE="text/javascript"> | 37 "middle" /></th> |
| 38 </tr> | |
| 39 </table> | |
| 40 <br /> | |
| 41 <span class="tres">Textum Leoninum Romae 1889 editum<br /> | |
| 42 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias | |
| 43 magneticas<br /> | |
| 44 denuo recognovit Enrique Alarcón atque instruxit<br /> | |
| 45 <br /></span><br /> | |
| 46 <hr /> | |
| 47 <br /> | |
| 48 <p><a href="sth1075.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 49 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 50 <a href="sth1084.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 51 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 52 <script language="JavaScript" type="text/javascript"> | |
| 53 //<![CDATA[ | |
| 38 <!-- | 54 <!-- |
| 39 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 | 55 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 |
| 40 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} | 56 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} |
| 41 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); | 57 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); |
| 42 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); | 58 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); |
| 401 document.write('<OPTION VALUE="#31943">Iª q. 83 a. 4 s. c.'); | 417 document.write('<OPTION VALUE="#31943">Iª q. 83 a. 4 s. c.'); |
| 402 document.write('<OPTION VALUE="#31944">Iª q. 83 a. 4 co.'); | 418 document.write('<OPTION VALUE="#31944">Iª q. 83 a. 4 co.'); |
| 403 document.write('<OPTION VALUE="#31945">Iª q. 83 a. 4 ad 1'); | 419 document.write('<OPTION VALUE="#31945">Iª q. 83 a. 4 ad 1'); |
| 404 document.write('<OPTION VALUE="#31946">Iª q. 83 a. 4 ad 2'); | 420 document.write('<OPTION VALUE="#31946">Iª q. 83 a. 4 ad 2'); |
| 405 document.write('<OPTION VALUE="#31947">Iª q. 83 a. 4 ad 3'); | 421 document.write('<OPTION VALUE="#31947">Iª q. 83 a. 4 ad 3'); |
| 406 document.write('</SELECT>'); | 422 document.write('<\/SELECT>'); |
| 407 document.write('<BR><BR>'); | 423 document.write('<BR><BR>'); |
| 408 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); | 424 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); |
| 409 document.write('</FORM>'); | 425 document.write('<\/FORM>'); |
| 410 // --> | 426 // --> |
| 411 </SCRIPT> | 427 //]]> |
| 412 <BR><HR><BR> | 428 </script><br /> |
| 413 </DIV> | 429 <hr /> |
| 414 <DIV CLASS="D">Quaestio 77</DIV> | 430 <br /></div> |
| 415 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 431 <div class="D">Quaestio 77</div> |
| 416 <P TITLE="I q. 77 pr."><A NAME="31590"><SPAN CLASS="ref">[31590] Iª q. 77 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de his quae pertinent ad potentias animae. Et primo, in generali; secundo, in speciali. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum essentia animae sit eius potentia. Secundo, utrum sit una tantum potentia animae, vel plures. Tertio, quomodo potentiae animae distinguantur. Quarto, de ordine ipsarum ad invicem. Quinto, utrum anima sit subiectum omnium potentiarum. Sexto, utrum potentiae fluant ab essentia animae. Septimo, utrum potentia una oriatur ex alia. Octavo, utrum omnes potentiae animae remaneant in ea post mortem.</P> | 432 <div class="G">Prooemium</div> |
| 417 <BR> | 433 <p title="I q. 77 pr."><a name="31590"><span class="ref">[31590] |
| 418 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 434 Iª q. 77 pr.</span></a> Deinde considerandum est de his quae |
| 419 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 1"><A NAME="31591"><SPAN CLASS="ref">[31591] Iª q. 77 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod ipsa essentia animae sit eius potentia. Dicit enim Augustinus, in IX de Trin., quod <I>mens, notitia et amor sunt substantialiter in anima, vel, ut idem dicam, essentialiter</I>. Et in X dicit quod <I>memoria, intelligentia et voluntas sunt una vita, una mens, una essentia</I>.</P> | 435 pertinent ad potentias animae. Et primo, in generali; secundo, in |
| 420 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 2"><A NAME="31592"><SPAN CLASS="ref">[31592] Iª q. 77 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, anima est nobilior quam materia prima. Sed materia prima est sua potentia. Ergo multo magis anima.</P> | 436 speciali. Circa primum quaeruntur octo. Primo, utrum essentia |
| 421 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 3"><A NAME="31593"><SPAN CLASS="ref">[31593] Iª q. 77 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, forma substantialis est simplicior quam accidentalis, cuius signum est, quod forma substantialis non intenditur vel remittitur, sed in indivisibili consistit. Forma autem accidentalis est ipsa sua virtus. Ergo multo magis forma substantialis, quae est anima.</P> | 437 animae sit eius potentia. Secundo, utrum sit una tantum potentia |
| 422 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 4"><A NAME="31594"><SPAN CLASS="ref">[31594] Iª q. 77 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, potentia sensitiva est qua sentimus, et potentia intellectiva qua intelligimus. Sed id quo primo sentimus et intelligimus est anima, secundum philosophum, in II de anima. Ergo anima est suae potentiae.</P> | 438 animae, vel plures. Tertio, quomodo potentiae animae distinguantur. |
| 423 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 5"><A NAME="31595"><SPAN CLASS="ref">[31595] Iª q. 77 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, omne quod non est de essentia rei, est accidens. Si ergo potentia animae est praeter essentiam eius, sequitur quod sit accidens. Quod est contra Augustinum, in IX de Trin., ubi dicit quod <I>praedicta non sunt in anima sicut in subiecto, ut color aut figura in corpore, aut ulla alia qualitas aut quantitas, quidquid enim tale est, non excedit subiectum in quo est; mens autem potest etiam alia amare et cognoscere</I>.</P> | 439 Quarto, de ordine ipsarum ad invicem. Quinto, utrum anima sit |
| 424 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 6"><A NAME="31596"><SPAN CLASS="ref">[31596] Iª q. 77 a. 1 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, forma simplex subiectum esse non potest. Anima autem est forma simplex, cum non sit composita ex materia et forma, ut supra dictum est. Non ergo potentia animae potest esse in ipsa sicut in subiecto.</P> | 440 subiectum omnium potentiarum. Sexto, utrum potentiae fluant ab |
| 425 <P TITLE="I q. 77 a. 1 arg. 7"><A NAME="31597"><SPAN CLASS="ref">[31597] Iª q. 77 a. 1 arg. 7 </SPAN></A>Praeterea, accidens non est principium substantialis differentiae. Sed sensibile et rationale sunt substantiales differentiae, et sumuntur a sensu et ratione, quae sunt potentiae animae. Ergo potentiae animae non sunt accidentia. Et ita videtur quod potentia animae sit eius essentia.</P> | 441 essentia animae. Septimo, utrum potentia una oriatur ex alia. |
| 426 <P TITLE="I q. 77 a. 1 s. c."><A NAME="31598"><SPAN CLASS="ref">[31598] Iª q. 77 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Dionysius dicit, XI cap. Caelest. Hier., quod <I>caelestes spiritus dividuntur in essentiam, virtutem et operationem</I>. Multo igitur magis in anima aliud est essentia, et aliud virtus sive potentia.</P> | 442 Octavo, utrum omnes potentiae animae remaneant in ea post |
| 427 <P TITLE="I q. 77 a. 1 co."><A NAME="31599"><SPAN CLASS="ref">[31599] Iª q. 77 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod impossibile est dicere quod essentia animae sit eius potentia; licet hoc quidam posuerint. Et hoc dupliciter ostenditur, quantum ad praesens. Primo quia, cum potentia et actus dividant ens et quodlibet genus entis, oportet quod ad idem genus referatur potentia et actus. Et ideo, si actus non est in genere substantiae, potentia quae dicitur ad illum actum, non potest esse in genere substantiae. Operatio autem animae non est in genere substantiae; sed in solo Deo, cuius operatio est eius substantia. Unde Dei potentia, quae est operationis principium, est ipsa Dei essentia. Quod non potest esse verum neque in anima, neque in aliqua creatura; ut supra etiam de Angelo dictum est. Secundo, hoc etiam impossibile apparet in anima. Nam anima secundum suam essentiam est actus. Si ergo ipsa essentia animae esset immediatum operationis principium, semper habens animam actu haberet opera vitae; sicut semper habens animam actu est vivum. Non enim, inquantum est forma, est actus ordinatus ad ulteriorem actum, sed est ultimus terminus generationis. Unde quod sit in potentia adhuc ad alium actum, hoc non competit ei secundum suam essentiam, inquantum est forma; sed secundum suam potentiam. Et sic ipsa anima, secundum quod subest suae potentiae, dicitur actus primus, ordinatus ad actum secundum. Invenitur autem habens animam non semper esse in actu operum vitae. Unde etiam in definitione animae dicitur quod est actus corporis potentia vitam habentis, quae tamen potentia non abiicit animam. Relinquitur ergo quod essentia animae non est eius potentia. Nihil enim est in potentia secundum actum, inquantum est actus.</P> | 443 mortem.</p> |
| 428 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 1"><A NAME="31600"><SPAN CLASS="ref">[31600] Iª q. 77 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod Augustinus loquitur de mente secundum quod noscit se et amat se. Sic ergo notitia et amor, inquantum referuntur ad ipsam ut cognitam et amatam, substantialiter vel essentialiter sunt in anima, quia ipsa substantia vel essentia animae cognoscitur et amatur. Et similiter intelligendum est quod alibi dicit, quod sunt una vita, una mens, una essentia. Vel, sicut quidam dicunt, haec locutio verificatur secundum modum quo totum potestativum praedicatur de suis partibus, quod medium est inter totum universale et totum integrale. Totum enim universale adest cuilibet parti secundum totam suam essentiam et virtutem, ut animal homini et equo, et ideo proprie de singulis partibus praedicatur. Totum vero integrale non est in qualibet parte, neque secundum totam essentiam, neque secundum totam virtutem. Et ideo nullo modo de singulis partibus praedicatur; sed aliquo modo, licet improprie, praedicatur de omnibus simul, ut si dicamus quod paries, tectum et fundamentum sunt domus. Totum vero potentiale adest singulis partibus secundum totam suam essentiam, sed non secundum totam virtutem. Et ideo quodammodo potest praedicari de qualibet parte; sed non ita proprie sicut totum universale. Et per hunc modum Augustinus dicit quod memoria, intelligentia et voluntas sunt una animae essentia.</P> | 444 <br /> |
| 429 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 2"><A NAME="31601"><SPAN CLASS="ref">[31601] Iª q. 77 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod actus ad quem est in potentia materia prima, est substantialis forma. Et ideo potentia materiae non est aliud quam eius essentia.</P> | 445 <div class="E">Articulus 1</div> |
| 430 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 3"><A NAME="31602"><SPAN CLASS="ref">[31602] Iª q. 77 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod actio est compositi, sicut et esse, existentis enim est agere. Compositum autem per formam substantialem habet esse substantialiter; per virtutem autem quae consequitur formam substantialem, operatur. Unde sic se habet forma accidentalis activa ad formam substantialem agentis (ut calor ad formam ignis), sicut se habet potentia animae ad animam.</P> | 446 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 1"><a name="31591"><span class= |
| 431 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 4"><A NAME="31603"><SPAN CLASS="ref">[31603] Iª q. 77 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod hoc ipsum quod forma accidentalis est actionis principium, habet a forma substantiali. Et ideo forma substantialis est primum actionis principium, sed non proximum. Et secundum hoc philosophus dicit quod <I>id quo intelligimus et sentimus, est anima</I>.</P> | 447 "ref">[31591] Iª q. 77 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic |
| 432 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 5"><A NAME="31604"><SPAN CLASS="ref">[31604] Iª q. 77 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod, si accidens accipiatur secundum quod dividitur contra substantiam, sic nihil potest esse medium inter substantiam et accidens, quia dividuntur secundum affirmationem et negationem, scilicet secundum esse in subiecto et non esse in subiecto. Et hoc modo, cum potentia animae non sit eius essentia, oportet quod sit accidens, et est in secunda specie qualitatis. Si vero accipiatur accidens secundum quod ponitur unum quinque universalium, sic aliquid est medium inter substantiam et accidens. Quia ad substantiam pertinet quidquid est essentiale rei, non autem quidquid est extra essentiam, potest sic dici accidens, sed solum id quod non causatur ex principiis essentialibus speciei. Proprium enim non est de essentia rei, sed ex principiis essentialibus speciei causatur, unde medium est inter essentiam et accidens sic dictum. Et hoc modo potentiae animae possunt dici mediae inter substantiam et accidens, quasi proprietates animae naturales. Quod autem Augustinus dicit, quod notitia et amor non sunt in anima sicut accidentia in subiecto, intelligitur secundum modum praedictum, prout comparantur ad animam, non sicut ad amantem et cognoscentem; sed prout comparantur ad eam sicut ad amatam et cognitam. Et hoc modo procedit sua probatio, quia si amor esset in anima amata sicut in subiecto, sequeretur quod accidens transcenderet suum subiectum; cum etiam alia sint amata per animam.</P> | 448 proceditur. Videtur quod ipsa essentia animae sit eius potentia. |
| 433 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 6"><A NAME="31605"><SPAN CLASS="ref">[31605] Iª q. 77 a. 1 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod anima, licet non sit composita ex materia et forma, habet tamen aliquid de potentialitate admixtum ut supra dictum est. Et ideo potest esse subiectum accidentis. Propositio autem inducta locum habet in Deo, qui est actus purus, in qua materia Boetius eam introducit.</P> | 449 Dicit enim Augustinus, in IX de Trin., quod <i>mens, notitia et |
| 434 <P TITLE="I q. 77 a. 1 ad 7"><A NAME="31606"><SPAN CLASS="ref">[31606] Iª q. 77 a. 1 ad 7 </SPAN></A>Ad septimum dicendum quod rationale et sensibile, prout sunt differentiae, non sumuntur a potentiis sensus et rationis; sed ab ipsa anima sensitiva et rationali. Quia tamen formae substantiales, quae secundum se sunt nobis ignotae, innotescunt per accidentia; nihil prohibet interdum accidentia loco differentiarum substantialium poni.</P> | 450 amor sunt substantialiter in anima, vel, ut idem dicam, |
| 435 <BR> | 451 essentialiter</i>. Et in X dicit quod <i>memoria, intelligentia et |
| 436 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 452 voluntas sunt una vita, una mens, una essentia</i>.</p> |
| 437 <P TITLE="I q. 77 a. 2 arg. 1"><A NAME="31607"><SPAN CLASS="ref">[31607] Iª q. 77 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod non sint plures potentiae animae. Anima enim intellectiva maxime ad divinam similitudinem accedit. Sed in Deo est una et simplex potentia. Ergo et in anima intellectiva.</P> | 453 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 2"><a name="31592"><span class= |
| 438 <P TITLE="I q. 77 a. 2 arg. 2"><A NAME="31608"><SPAN CLASS="ref">[31608] Iª q. 77 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quanto virtus est superior, tanto est magis unita. Sed anima intellectiva excedit omnes alias formas in virtute. Ergo maxime debet habere unam virtutem seu potentiam.</P> | 454 "ref">[31592] Iª q. 77 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, anima |
| 439 <P TITLE="I q. 77 a. 2 arg. 3"><A NAME="31609"><SPAN CLASS="ref">[31609] Iª q. 77 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, operari est existentis in actu. Sed per eandem essentiam animae homo habet esse secundum diversos gradus perfectionis, ut supra habitum est. Ergo per eandem potentiam animae operatur diversas operationes diversorum graduum.</P> | 455 est nobilior quam materia prima. Sed materia prima est sua |
| 440 <P TITLE="I q. 77 a. 2 s. c."><A NAME="31610"><SPAN CLASS="ref">[31610] Iª q. 77 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in II de anima ponit plures animae potentias.</P> | 456 potentia. Ergo multo magis anima.</p> |
| 441 <P TITLE="I q. 77 a. 2 co."><A NAME="31611"><SPAN CLASS="ref">[31611] Iª q. 77 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est ponere plures animae potentias. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod, sicut philosophus dicit in II de caelo, quae sunt in rebus infima, non possunt consequi perfectam bonitatem, sed aliquam imperfectam consequuntur paucis motibus; superiora vero his adipiscuntur perfectam bonitatem motibus multis; his autem superiora sunt quae adipiscuntur perfectam bonitatem motibus paucis; summa vero perfectio invenitur in his quae absque motu perfectam possident bonitatem. Sicut infime est ad sanitatem dispositus qui non potest perfectam consequi sanitatem, sed aliquam modicam consequitur paucis remediis; melius autem dispositus est qui potest perfectam consequi sanitatem, sed remediis multis; et adhuc melius, qui remediis paucis; optime autem, qui absque remedio perfectam sanitatem habet. Dicendum est ergo quod res quae sunt infra hominem, quaedam particularia bona consequuntur, et ideo quasdam paucas et determinatas operationes habent et virtutes. Homo autem potest consequi universalem et perfectam bonitatem, quia potest adipisci beatitudinem. Est tamen in ultimo gradu, secundum naturam, eorum quibus competit beatitudo, et ideo multis et diversis operationibus et virtutibus indiget anima humana. Angelis vero minor diversitas potentiarum competit. In Deo vero non est aliqua potentia vel actio, praeter eius essentiam. Est et alia ratio quare anima humana abundat diversitate potentiarum, videlicet quia est in confinio spiritualium et corporalium creaturarum, et ideo concurrunt in ipsa virtutes utrarumque creaturarum.</P> | 457 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 3"><a name="31593"><span class= |
| 442 <P TITLE="I q. 77 a. 2 ad 1"><A NAME="31612"><SPAN CLASS="ref">[31612] Iª q. 77 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod in hoc ipso magis ad similitudinem Dei accedit anima intellectiva quam creaturae inferiores, quod perfectam bonitatem consequi potest; licet per multa et diversa; in quo deficit a superioribus.</P> | 458 "ref">[31593] Iª q. 77 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, forma |
| 443 <P TITLE="I q. 77 a. 2 ad 2"><A NAME="31613"><SPAN CLASS="ref">[31613] Iª q. 77 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod virtus unita est superior, si ad aequalia se extendat. Sed virtus multiplicata est superior, si plura ei subiiciantur.</P> | 459 substantialis est simplicior quam accidentalis, cuius signum est, |
| 444 <P TITLE="I q. 77 a. 2 ad 3"><A NAME="31614"><SPAN CLASS="ref">[31614] Iª q. 77 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod unius rei est unum esse substantiale, sed possunt esse operationes plures. Et ideo est una essentia animae, sed potentiae plures.</P> | 460 quod forma substantialis non intenditur vel remittitur, sed in |
| 445 <BR> | 461 indivisibili consistit. Forma autem accidentalis est ipsa sua |
| 446 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 462 virtus. Ergo multo magis forma substantialis, quae est anima.</p> |
| 447 <P TITLE="I q. 77 a. 3 arg. 1"><A NAME="31615"><SPAN CLASS="ref">[31615] Iª q. 77 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod potentiae non distinguantur per actus et obiecta. Nihil enim determinatur ad speciem per illud quod posterius, vel extrinsecum est. Actus autem est posterior potentia; obiectum autem est extrinsecum. Ergo per ea potentiae non distinguuntur secundum speciem.</P> | 463 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 4"><a name="31594"><span class= |
| 448 <P TITLE="I q. 77 a. 3 arg. 2"><A NAME="31616"><SPAN CLASS="ref">[31616] Iª q. 77 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, contraria sunt quae maxime differunt. Si igitur potentiae distinguerentur penes obiecta, sequeretur quod contrariorum non esset eadem potentia. Quod patet esse falsum fere in omnibus, nam potentia visiva eadem est albi et nigri, et gustus idem est dulcis et amari.</P> | 464 "ref">[31594] Iª q. 77 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, |
| 449 <P TITLE="I q. 77 a. 3 arg. 3"><A NAME="31617"><SPAN CLASS="ref">[31617] Iª q. 77 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, remota causa, removetur effectus. Si igitur potentiarum differentia esset ex differentia obiectorum, idem obiectum non pertineret ad diversas potentias. Quod patet esse falsum, nam idem est quod potentia cognoscitiva cognoscit, et appetitiva appetit.</P> | 465 potentia sensitiva est qua sentimus, et potentia intellectiva qua |
| 450 <P TITLE="I q. 77 a. 3 arg. 4"><A NAME="31618"><SPAN CLASS="ref">[31618] Iª q. 77 a. 3 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, id quod per se est causa alicuius, in omnibus causat illud. Sed quaedam obiecta diversa, quae pertinent ad diversas potentias, pertinent etiam ad aliquam unam potentiam, sicut sonus et color pertinent ad visum et auditum, quae sunt diversae potentiae; et tamen pertinent ad unam potentiam sensus communis. Non ergo potentiae distinguuntur secundum differentiam obiectorum.</P> | 466 intelligimus. Sed id quo primo sentimus et intelligimus est anima, |
| 451 <P TITLE="I q. 77 a. 3 s. c."><A NAME="31619"><SPAN CLASS="ref">[31619] Iª q. 77 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra, posteriora distinguuntur secundum priora. Sed philosophus dicit II de anima, quod <I>priores potentiis actus et operationes secundum rationem sunt</I>; et adhuc his priora sunt opposita, sive obiecta. Ergo potentiae distinguuntur secundum actus et obiecta.</P> | 467 secundum philosophum, in II de anima. Ergo anima est suae |
| 452 <P TITLE="I q. 77 a. 3 co."><A NAME="31620"><SPAN CLASS="ref">[31620] Iª q. 77 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod potentia, secundum illud quod est potentia, ordinatur ad actum. Unde oportet rationem potentiae accipi ex actu ad quem ordinatur, et per consequens oportet quod ratio potentiae diversificetur, ut diversificatur ratio actus. Ratio autem actus diversificatur secundum diversam rationem obiecti. Omnis enim actio vel est potentiae activae, vel passivae. Obiectum autem comparatur ad actum potentiae passivae, sicut principium et causa movens, color enim inquantum movet visum, est principium visionis. Ad actum autem potentiae activae comparatur obiectum ut terminus et finis, sicut augmentativae virtutis obiectum est quantum perfectum, quod est finis augmenti. Ex his autem duobus actio speciem recipit, scilicet ex principio, vel ex fine seu termino, differt enim calefactio ab infrigidatione, secundum quod haec quidem a calido, scilicet activo, ad calidum; illa autem a frigido ad frigidum procedit. Unde necesse est quod potentiae diversificentur secundum actus et obiecta. Sed tamen considerandum est quod ea quae sunt per accidens, non diversificant speciem. Quia enim coloratum accidit animali, non diversificantur species animalis per differentiam coloris, sed per differentiam eius quod per se accidit animali, per differentiam scilicet animae sensitivae, quae quandoque invenitur cum ratione, quandoque sine ratione. Unde rationale et irrationale sunt differentiae divisivae animalis, diversas eius species constituentes. Sic igitur non quaecumque diversitas obiectorum diversificat potentias animae; sed differentia eius ad quod per se potentia respicit. Sicut sensus per se respicit passibilem qualitatem, quae per se dividitur in colorem, sonum et huiusmodi, et ideo alia potentia sensitiva est coloris, scilicet visus, et alia soni, scilicet auditus. Sed passibili qualitati, ut colorato accidit esse musicum vel grammaticum, vel magnum et parvum, aut hominem vel lapidem. Et ideo penes huiusmodi differentias potentiae animae non distinguuntur.</P> | 468 potentiae.</p> |
| 453 <P TITLE="I q. 77 a. 3 ad 1"><A NAME="31621"><SPAN CLASS="ref">[31621] Iª q. 77 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod actus, licet sit posterior potentia in esse, est tamen prior in intentione et secundum rationem, sicut finis agente. Obiectum autem, licet sit extrinsecum, est tamen principium vel finis actionis. Principio autem et fini proportionantur ea quae sunt intrinseca rei.</P> | 469 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 5"><a name="31595"><span class= |
| 454 <P TITLE="I q. 77 a. 3 ad 2"><A NAME="31622"><SPAN CLASS="ref">[31622] Iª q. 77 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, si potentia aliqua per se respiceret unum contrariorum sicut obiectum, oporteret quod contrarium ad aliam potentiam pertineret. Sed potentia animae non per se respicit propriam rationem contrarii, sed communem rationem utriusque contrariorum, sicut visus non respicit per se rationem albi, sed rationem coloris. Et hoc ideo, quia unum contrariorum est quodammodo ratio alterius, cum se habeant sicut perfectum et imperfectum.</P> | 470 "ref">[31595] Iª q. 77 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, omne |
| 455 <P TITLE="I q. 77 a. 3 ad 3"><A NAME="31623"><SPAN CLASS="ref">[31623] Iª q. 77 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod nihil prohibet id quod est subiecto idem esse diversum secundum rationem. Et ideo potest ad diversas potentias animae pertinere.</P> | 471 quod non est de essentia rei, est accidens. Si ergo potentia animae |
| 456 <P TITLE="I q. 77 a. 3 ad 4"><A NAME="31624"><SPAN CLASS="ref">[31624] Iª q. 77 a. 3 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod potentia superior per se respicit universaliorem rationem obiecti, quam potentia inferior, quia quanto potentia est superior, tanto ad plura se extendit. Et ideo multa conveniunt in una ratione obiecti, quam per se respicit superior potentia, quae tamen differunt secundum rationes quas per se respiciunt inferiores potentiae. Et inde est quod diversa obiecta pertinent ad diversas inferiores potentias, quae tamen uni superiori potentiae subduntur.</P> | 472 est praeter essentiam eius, sequitur quod sit accidens. Quod est |
| 457 <BR> | 473 contra Augustinum, in IX de Trin., ubi dicit quod <i>praedicta non |
| 458 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 474 sunt in anima sicut in subiecto, ut color aut figura in corpore, |
| 459 <P TITLE="I q. 77 a. 4 arg. 1"><A NAME="31625"><SPAN CLASS="ref">[31625] Iª q. 77 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod in potentiis animae non sit ordo. In his enim quae cadunt sub una divisione, non est prius et posterius, sed sunt naturaliter simul. Sed potentiae animae contra se invicem dividuntur. Ergo inter eas non est ordo.</P> | 475 aut ulla alia qualitas aut quantitas, quidquid enim tale est, non |
| 460 <P TITLE="I q. 77 a. 4 arg. 2"><A NAME="31626"><SPAN CLASS="ref">[31626] Iª q. 77 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentiae animae comparantur ad obiecta, et ad ipsam animam. Sed ex parte animae, inter eas non est ordo, quia anima est una. Similiter etiam nec ex parte obiectorum, cum sint diversa et penitus disparata, ut patet de colore et sono. In potentiis ergo animae non est ordo.</P> | 476 excedit subiectum in quo est; mens autem potest etiam alia amare et |
| 461 <P TITLE="I q. 77 a. 4 arg. 3"><A NAME="31627"><SPAN CLASS="ref">[31627] Iª q. 77 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in potentiis ordinatis hoc invenitur, quod operatio unius dependet ab operatione alterius. Sed actus unius potentiae animae non dependet ab actu alterius, potest enim visus exire in actum absque auditu, et e converso. Non ergo inter potentias animae est ordo.</P> | 477 cognoscere</i>.</p> |
| 462 <P TITLE="I q. 77 a. 4 s. c."><A NAME="31628"><SPAN CLASS="ref">[31628] Iª q. 77 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in II de anima, comparat partes sive potentias animae figuris. Sed figurae habent ordinem ad invicem. Ergo et potentiae animae.</P> | 478 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 6"><a name="31596"><span class= |
| 463 <P TITLE="I q. 77 a. 4 co."><A NAME="31629"><SPAN CLASS="ref">[31629] Iª q. 77 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, cum anima sit una, potentiae vero plures; ordine autem quodam ab uno in multitudinem procedatur; necesse est inter potentias animae ordinem esse. Triplex autem ordo inter eas attenditur. Quorum duo considerantur secundum dependentiam unius potentiae ab altera, tertius autem accipitur secundum ordinem obiectorum. Dependentia autem unius potentiae ab altera dupliciter accipi potest, uno modo, secundum naturae ordinem, prout perfecta sunt naturaliter imperfectis priora; alio modo, secundum ordinem generationis et temporis, prout ex imperfecto ad perfectum venitur. Secundum igitur primum potentiarum ordinem, potentiae intellectivae sunt priores potentiis sensitivis, unde dirigunt eas et imperant eis. Et similiter potentiae sensitivae hoc ordine sunt priores potentiis animae nutritivae. Secundum vero ordinem secundum, e converso se habet. Nam potentiae animae nutritivae sunt priores, in via generationis, potentiis animae sensitivae, unde ad earum actiones praeparant corpus. Et similiter est de potentiis sensitivis respectu intellectivarum. Secundum autem ordinem tertium, ordinantur quaedam vires sensitivae ad invicem, scilicet visus, auditus et olfactus. Nam visibile est prius naturaliter, quia est commune superioribus et inferioribus corporibus. Sonus autem audibilis fit in aere, qui est naturaliter prior commixtione elementorum, quam consequitur odor.</P> | 479 "ref">[31596] Iª q. 77 a. 1 arg. 6</span></a> Praeterea, forma |
| 464 <P TITLE="I q. 77 a. 4 ad 1"><A NAME="31630"><SPAN CLASS="ref">[31630] Iª q. 77 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod alicuius generis species se habent secundum prius et posterius, sicut numeri et figurae, quantum ad esse; licet simul esse dicantur inquantum suscipiunt communis generis praedicationem.</P> | 480 simplex subiectum esse non potest. Anima autem est forma simplex, |
| 465 <P TITLE="I q. 77 a. 4 ad 2"><A NAME="31631"><SPAN CLASS="ref">[31631] Iª q. 77 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ordo iste potentiarum animae est et ex parte animae, quae secundum ordinem quendam habet aptitudinem ad diversos actus, licet sit una secundum essentiam; et ex parte obiectorum; et etiam ex parte actuum, ut dictum est.</P> | 481 cum non sit composita ex materia et forma, ut supra dictum est. Non |
| 466 <P TITLE="I q. 77 a. 4 ad 3"><A NAME="31632"><SPAN CLASS="ref">[31632] Iª q. 77 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ratio illa procedit de illis potentiis in quibus attenditur ordo solum secundum tertium modum. Illae autem potentiae quae ordinantur secundum alios duos modos, ita se habent quod actus unius dependet ab altera.</P> | 482 ergo potentia animae potest esse in ipsa sicut in subiecto.</p> |
| 467 <BR> | 483 <p title="I q. 77 a. 1 arg. 7"><a name="31597"><span class= |
| 468 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> | 484 "ref">[31597] Iª q. 77 a. 1 arg. 7</span></a> Praeterea, |
| 469 <P TITLE="I q. 77 a. 5 arg. 1"><A NAME="31633"><SPAN CLASS="ref">[31633] Iª q. 77 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod omnes potentiae animae sint in anima sicut in subiecto. Sicut enim se habent potentiae corporis ad corpus, ita se habent potentiae animae ad animam. Sed corpus est subiectum corporalium potentiarum. Ergo anima est subiectum potentiarum animae.</P> | 485 accidens non est principium substantialis differentiae. Sed |
| 470 <P TITLE="I q. 77 a. 5 arg. 2"><A NAME="31634"><SPAN CLASS="ref">[31634] Iª q. 77 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, operationes potentiarum animae attribuuntur corpori propter animam, quia, ut dicitur in II de anima, <I>anima est quo sentimus et intelligimus primum</I>. Sed propria principia operationum animae sunt potentiae. Ergo potentiae per prius sunt in anima.</P> | 486 sensibile et rationale sunt substantiales differentiae, et sumuntur |
| 471 <P TITLE="I q. 77 a. 5 arg. 3"><A NAME="31635"><SPAN CLASS="ref">[31635] Iª q. 77 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., quod anima quaedam sentit non per corpus, immo sine corpore, ut est timor et huiusmodi; quaedam vero sentit per corpus. Sed si potentia sensitiva non esset in sola anima sicut in subiecto, nihil posset sine corpore sentire. Ergo anima est subiectum potentiae sensitivae; et pari ratione, omnium aliarum potentiarum.</P> | 487 a sensu et ratione, quae sunt potentiae animae. Ergo potentiae |
| 472 <P TITLE="I q. 77 a. 5 s. c."><A NAME="31636"><SPAN CLASS="ref">[31636] Iª q. 77 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in libro de somno et vigilia quod <I>sentire non est proprium animae neque corporis, sed coniuncti</I>. Potentia ergo sensitiva est in coniuncto sicut in subiecto. Non ergo sola anima est subiectum omnium potentiarum suarum.</P> | 488 animae non sunt accidentia. Et ita videtur quod potentia animae sit |
| 473 <P TITLE="I q. 77 a. 5 co."><A NAME="31637"><SPAN CLASS="ref">[31637] Iª q. 77 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod illud est subiectum operativae potentiae, quod est potens operari, omne enim accidens denominat proprium subiectum. Idem autem est quod potest operari, et quod operatur. Unde oportet quod eius sit potentia sicut subiecti, cuius est operatio; ut etiam philosophus dicit, in principio de somno et vigilia. Manifestum est autem ex supra dictis quod quaedam operationes sunt animae, quae exercentur sine organo corporali, ut intelligere et velle. Unde potentiae quae sunt harum operationum principia, sunt in anima sicut in subiecto. Quaedam vero operationes sunt animae, quae exercentur per organa corporalia; sicut visio per oculum, et auditus per aurem. Et simile est de omnibus aliis operationibus nutritivae et sensitivae partis. Et ideo potentiae quae sunt talium operationum principia, sunt in coniuncto sicut in subiecto, et non in anima sola.</P> | 489 eius essentia.</p> |
| 474 <P TITLE="I q. 77 a. 5 ad 1"><A NAME="31638"><SPAN CLASS="ref">[31638] Iª q. 77 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod omnes potentiae dicuntur esse animae, non sicut subiecti, sed sicut principii, quia per animam coniunctum habet quod tales operationes operari possit.</P> | 490 <p title="I q. 77 a. 1 s. c."><a name="31598"><span class= |
| 475 <P TITLE="I q. 77 a. 5 ad 2"><A NAME="31639"><SPAN CLASS="ref">[31639] Iª q. 77 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod omnes huiusmodi potentiae per prius sunt in anima quam in coniuncto, non sicut in subiecto, sed sicut in principio.</P> | 491 "ref">[31598] Iª q. 77 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 476 <P TITLE="I q. 77 a. 5 ad 3"><A NAME="31640"><SPAN CLASS="ref">[31640] Iª q. 77 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod opinio Platonis fuit quod sentire est operatio animae propria, sicut et intelligere. In multis autem quae ad philosophiam pertinent, Augustinus utitur opinionibus Platonis, non asserendo, sed recitando. Tamen, quantum ad praesens pertinet, hoc quod dicitur anima quaedam sentire cum corpore et quaedam sine corpore, dupliciter potest intelligi. Uno modo, quod hoc quod dico cum corpore vel sine corpore, determinet actum sentiendi secundum quod exit a sentiente. Et sic nihil sentit sine corpore, quia actio sentiendi non potest procedere ab anima nisi per organum corporale. Alio modo potest intelligi ita quod praedicta determinent actum sentiendi ex parte obiecti quod sentitur. Et sic quaedam sentit cum corpore, idest in corpore existentia, sicut cum sentit vulnus vel aliquid huiusmodi, quaedam vero sentit sine corpore, idest non existentia in corpore, sed solum in apprehensione animae, sicut cum sentit se tristari vel gaudere de aliquo audito.</P> | 492 quod Dionysius dicit, XI cap. Caelest. Hier., quod <i>caelestes |
| 477 <BR> | 493 spiritus dividuntur in essentiam, virtutem et operationem</i>. |
| 478 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> | 494 Multo igitur magis in anima aliud est essentia, et aliud virtus |
| 479 <P TITLE="I q. 77 a. 6 arg. 1"><A NAME="31641"><SPAN CLASS="ref">[31641] Iª q. 77 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod potentiae animae non fluant ab eius essentia. Ab uno enim simplici non procedunt diversa. Essentia autem animae est una et simplex. Cum ergo potentiae animae sint multae et diversae, non possunt procedere ab eius essentia.</P> | 495 sive potentia.</p> |
| 480 <P TITLE="I q. 77 a. 6 arg. 2"><A NAME="31642"><SPAN CLASS="ref">[31642] Iª q. 77 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, illud a quo aliud procedit, est causa eius. Sed essentia animae non potest dici causa potentiarum; ut patet discurrenti per singula causarum genera. Ergo potentiae animae non fluunt ab eius essentia.</P> | 496 <p title="I q. 77 a. 1 co."><a name="31599"><span class= |
| 481 <P TITLE="I q. 77 a. 6 arg. 3"><A NAME="31643"><SPAN CLASS="ref">[31643] Iª q. 77 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, emanatio quendam motum nominat. Sed nihil movetur a seipso, ut probatur in VII libro Physic.; nisi forte ratione partis, sicut animal dicitur moveri a seipso, quia una pars eius est movens et alia mota. Neque etiam anima movetur, ut probatur in I de anima. Non ergo anima causat in se suas potentias.</P> | 497 "ref">[31599] Iª q. 77 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 482 <P TITLE="I q. 77 a. 6 s. c."><A NAME="31644"><SPAN CLASS="ref">[31644] Iª q. 77 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra, potentiae animae sunt quaedam proprietates naturales ipsius. Sed subiectum est causa propriorum accidentium, unde et ponitur in definitione accidentis, ut patet in VII Metaphys. Ergo potentiae animae procedunt ab eius essentia sicut a causa.</P> | 498 quod impossibile est dicere quod essentia animae sit eius potentia; |
| 483 <P TITLE="I q. 77 a. 6 co."><A NAME="31645"><SPAN CLASS="ref">[31645] Iª q. 77 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod forma substantialis et accidentalis partim conveniunt, et partim differunt. Conveniunt quidem in hoc, quod utraque est actus, et secundum utramque est aliquid quodammodo in actu. Differunt autem in duobus. Primo quidem, quia forma substantialis facit esse simpliciter, et eius subiectum est ens in potentia tantum. Forma autem accidentalis non facit esse simpliciter; sed esse tale, aut tantum, aut aliquo modo se habens, subiectum enim eius est ens in actu. Unde patet quod actualitas per prius invenitur in forma substantiali quam in eius subiecto, et quia primum est causa in quolibet genere, forma substantialis causat esse in actu in suo subiecto. Sed e converso, actualitas per prius invenitur in subiecto formae accidentalis, quam in forma accidentali, unde actualitas formae accidentalis causatur ab actualitate subiecti. Ita quod subiectum, inquantum est in potentia, est susceptivum formae accidentalis, inquantum autem est in actu, est eius productivum. Et hoc dico de proprio et per se accidente, nam respectu accidentis extranei, subiectum est susceptivum tantum; productivum vero talis accidentis est agens extrinsecum. Secundo autem differunt substantialis forma et accidentalis, quia, cum minus principale sit propter principalius, materia est propter formam substantialem; sed e converso, forma accidentalis est propter completionem subiecti. Manifestum est autem ex dictis quod potentiarum animae subiectum est vel ipsa anima sola, quae potest esse subiectum accidentis secundum quod habet aliquid potentialitatis, ut supra dictum est; vel compositum. Compositum autem est in actu per animam. Unde manifestum est quod omnes potentiae animae, sive subiectum earum sit anima sola, sive compositum, fluunt ab essentia animae sicut a principio, quia iam dictum est quod accidens causatur a subiecto secundum quod est actu, et recipitur in eo inquantum est in potentia.</P> | 499 licet hoc quidam posuerint. Et hoc dupliciter ostenditur, quantum |
| 484 <P TITLE="I q. 77 a. 6 ad 1"><A NAME="31646"><SPAN CLASS="ref">[31646] Iª q. 77 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ab uno simplici possunt naturaliter multa procedere ordine quodam. Et iterum propter diversitatem recipientium. Sic igitur ab una essentia animae procedunt multae et diversae potentiae, tum propter ordinem potentiarum, tum etiam secundum diversitatem organorum corporalium.</P> | 500 ad praesens. Primo quia, cum potentia et actus dividant ens et |
| 485 <P TITLE="I q. 77 a. 6 ad 2"><A NAME="31647"><SPAN CLASS="ref">[31647] Iª q. 77 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod subiectum est causa proprii accidentis et finalis, et quodammodo activa; et etiam ut materialis, inquantum est susceptivum accidentis. Et ex hoc potest accipi quod essentia animae est causa omnium potentiarum sicut finis et sicut principium activum; quarundam autem sicut susceptivum.</P> | 501 quodlibet genus entis, oportet quod ad idem genus referatur |
| 486 <P TITLE="I q. 77 a. 6 ad 3"><A NAME="31648"><SPAN CLASS="ref">[31648] Iª q. 77 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod emanatio propriorum accidentium a subiecto non est per aliquam transmutationem; sed per aliquam naturalem resultationem, sicut ex uno naturaliter aliud resultat, ut ex luce color.</P> | 502 potentia et actus. Et ideo, si actus non est in genere substantiae, |
| 487 <BR> | 503 potentia quae dicitur ad illum actum, non potest esse in genere |
| 488 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> | 504 substantiae. Operatio autem animae non est in genere substantiae; |
| 489 <P TITLE="I q. 77 a. 7 arg. 1"><A NAME="31649"><SPAN CLASS="ref">[31649] Iª q. 77 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod una potentia animae non oriatur ab alia. Eorum enim quae simul esse incipiunt, unum non oritur ab alio. Sed omnes potentiae animae sunt simul animae concreatae. Ergo una earum ab alia non oritur.</P> | 505 sed in solo Deo, cuius operatio est eius substantia. Unde Dei |
| 490 <P TITLE="I q. 77 a. 7 arg. 2"><A NAME="31650"><SPAN CLASS="ref">[31650] Iª q. 77 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentia animae oritur ab anima sicut accidens a subiecto. Sed una potentia animae non potest esse subiectum alterius, quia accidentis non est accidens. Ergo una potentia non oritur ab alia.</P> | 506 potentia, quae est operationis principium, est ipsa Dei essentia. |
| 491 <P TITLE="I q. 77 a. 7 arg. 3"><A NAME="31651"><SPAN CLASS="ref">[31651] Iª q. 77 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, oppositum non oritur a suo opposito, sed unumquodque oritur ex simili secundum speciem. Potentiae autem animae ex opposito dividuntur, sicut diversae species. Ergo una earum non procedit ab alia.</P> | 507 Quod non potest esse verum neque in anima, neque in aliqua |
| 492 <P TITLE="I q. 77 a. 7 s. c."><A NAME="31652"><SPAN CLASS="ref">[31652] Iª q. 77 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra, potentiae cognoscuntur per actus. Sed actus unius potentiae causatur ab alio; sicut actus phantasiae ab actu sensus. Ergo una potentia animae causatur ab alia.</P> | 508 creatura; ut supra etiam de Angelo dictum est. Secundo, hoc etiam |
| 493 <P TITLE="I q. 77 a. 7 co."><A NAME="31653"><SPAN CLASS="ref">[31653] Iª q. 77 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod in his quae secundum ordinem naturalem procedunt ab uno, sicut primum est causa omnium, ita quod est primo propinquius, est quodammodo causa eorum quae sunt magis remota. Ostensum est autem supra quod inter potentias animae est multiplex ordo. Et ideo una potentia animae ab essentia animae procedit mediante alia. Sed quia essentia animae comparatur ad potentias et sicut principium activum et finale, et sicut principium susceptivum, vel seorsum per se vel simul cum corpore; agens autem et finis est perfectius, susceptivum autem principium, inquantum huiusmodi, est minus perfectum, consequens est quod potentiae animae quae sunt priores secundum ordinem perfectionis et naturae, sint principia aliarum per modum finis et activi principii. Videmus enim quod sensus est propter intellectum, et non e converso. Sensus etiam est quaedam deficiens participatio intellectus, unde secundum naturalem originem quodammodo est ab intellectu, sicut imperfectum a perfecto. Sed secundum viam susceptivi principii, e converso potentiae imperfectiores inveniuntur principia respectu aliarum, sicut anima, secundum quod habet potentiam sensitivam, consideratur sicut subiectum et materiale quoddam respectu intellectus. Et propter hoc, imperfectiores potentiae sunt priores in via generationis, prius enim animal generatur quam homo.</P> | 509 impossibile apparet in anima. Nam anima secundum suam essentiam est |
| 494 <P TITLE="I q. 77 a. 7 ad 1"><A NAME="31654"><SPAN CLASS="ref">[31654] Iª q. 77 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut potentia animae ab essentia fluit, non per transmutationem, sed per naturalem quandam resultationem, et est simul cum anima; ita est etiam de una potentia respectu alterius.</P> | 510 actus. Si ergo ipsa essentia animae esset immediatum operationis |
| 495 <P TITLE="I q. 77 a. 7 ad 2"><A NAME="31655"><SPAN CLASS="ref">[31655] Iª q. 77 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod accidens per se non potest esse subiectum accidentis; sed unum accidens per prius recipitur in substantia quam aliud, sicut quantitas quam qualitas. Et hoc modo unum accidens dicitur esse subiectum alterius, ut superficies coloris, inquantum substantia uno accidente mediante recipit aliud. Et similiter potest dici de potentiis animae.</P> | 511 principium, semper habens animam actu haberet opera vitae; sicut |
| 496 <P TITLE="I q. 77 a. 7 ad 3"><A NAME="31656"><SPAN CLASS="ref">[31656] Iª q. 77 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod potentiae animae opponuntur ad invicem oppositione perfecti et imperfecti; sicut etiam species numerorum et figurarum. Haec autem oppositio non impedit originem unius ab alio, quia imperfecta naturaliter a perfectis procedunt.</P> | 512 semper habens animam actu est vivum. Non enim, inquantum est forma, |
| 497 <BR> | 513 est actus ordinatus ad ulteriorem actum, sed est ultimus terminus |
| 498 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> | 514 generationis. Unde quod sit in potentia adhuc ad alium actum, hoc |
| 499 <P TITLE="I q. 77 a. 8 arg. 1"><A NAME="31657"><SPAN CLASS="ref">[31657] Iª q. 77 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod omnes potentiae animae remaneant in anima a corpore separata. Dicitur enim in libro de spiritu et anima, quod <I>anima recedit a corpore, secum trahens sensum et imaginationem, rationem et intellectum et intelligentiam, concupiscibilitatem et irascibilitatem</I>.</P> | 515 non competit ei secundum suam essentiam, inquantum est forma; sed |
| 500 <P TITLE="I q. 77 a. 8 arg. 2"><A NAME="31658"><SPAN CLASS="ref">[31658] Iª q. 77 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentiae animae sunt eius naturales proprietates. Sed proprium semper inest, et nunquam separatur ab eo cuius est proprium. Ergo potentiae animae sunt in ea etiam post mortem.</P> | 516 secundum suam potentiam. Et sic ipsa anima, secundum quod subest |
| 501 <P TITLE="I q. 77 a. 8 arg. 3"><A NAME="31659"><SPAN CLASS="ref">[31659] Iª q. 77 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, potentiae animae, etiam sensitivae, non debilitantur debilitato corpore, quia, ut dicitur in I de anima, <I>si senex accipiat oculum iuvenis, videbit utique sicut et iuvenis</I>. Sed debilitas est via ad corruptionem. Ergo potentiae animae non corrumpuntur corrupto corpore, sed manent in anima separata.</P> | 517 suae potentiae, dicitur actus primus, ordinatus ad actum secundum. |
| 502 <P TITLE="I q. 77 a. 8 arg. 4"><A NAME="31660"><SPAN CLASS="ref">[31660] Iª q. 77 a. 8 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, memoria est potentia animae sensitivae, ut philosophus probat. Sed memoria manet in anima separata, dicitur enim, Luc. XVI, diviti epuloni in Inferno secundum animam existenti, <I>recordare quia recepisti bona in vita tua</I>. Ergo memoria manet in anima separata; et per consequens aliae potentiae sensitivae partis.</P> | 518 Invenitur autem habens animam non semper esse in actu operum vitae. |
| 503 <P TITLE="I q. 77 a. 8 arg. 5"><A NAME="31661"><SPAN CLASS="ref">[31661] Iª q. 77 a. 8 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, gaudium et tristitia sunt in concupiscibili, quae est potentia sensitivae partis. Manifestum est autem animas separatas tristari et gaudere de praemiis vel poenis quas habent. Ergo vis concupiscibilis manet in anima separata.</P> | 519 Unde etiam in definitione animae dicitur quod est actus corporis |
| 504 <P TITLE="I q. 77 a. 8 arg. 6"><A NAME="31662"><SPAN CLASS="ref">[31662] Iª q. 77 a. 8 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., quod sicut anima, cum corpus iacet sine sensu nondum penitus mortuum, videt quaedam secundum imaginariam visionem; ita cum fuerit a corpore penitus separata per mortem. Sed imaginatio est potentia sensitivae partis. Ergo potentia sensitivae partis manet in anima separata; et per consequens omnes aliae potentiae.</P> | 520 potentia vitam habentis, quae tamen potentia non abiicit animam. |
| 505 <P TITLE="I q. 77 a. 8 s. c."><A NAME="31663"><SPAN CLASS="ref">[31663] Iª q. 77 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., <I>ex duabus tantum substantiis constat homo, anima cum ratione sua, et carne cum sensibus suis</I>. Ergo, defuncta carne, potentiae sensitivae non manent.</P> | 521 Relinquitur ergo quod essentia animae non est eius potentia. Nihil |
| 506 <P TITLE="I q. 77 a. 8 co."><A NAME="31664"><SPAN CLASS="ref">[31664] Iª q. 77 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut iam dictum est, omnes potentiae animae comparantur ad animam solam sicut ad principium. Sed quaedam potentiae comparantur ad animam solam sicut ad subiectum, ut intellectus et voluntas. Et huiusmodi potentiae necesse est quod maneant in anima, corpore destructo. Quaedam vero potentiae sunt in coniuncto sicut in subiecto, sicut omnes potentiae sensitivae partis et nutritivae. Destructo autem subiecto, non potest accidens remanere. Unde, corrupto coniuncto, non manent huiusmodi potentiae actu; sed virtute tantum manent in anima, sicut in principio vel radice. Et sic falsum est, quod quidam dicunt huiusmodi potentias in anima remanere etiam corpore corrupto. Et multo falsius, quod dicunt etiam actus harum potentiarum remanere in anima separata, quia talium potentiarum nulla est actio nisi per organum corporeum.</P> | 522 enim est in potentia secundum actum, inquantum est actus.</p> |
| 507 <P TITLE="I q. 77 a. 8 ad 1"><A NAME="31665"><SPAN CLASS="ref">[31665] Iª q. 77 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod liber ille auctoritatem non habet. Unde quod ibi scriptum est, eadem facilitate contemnitur, qua dicitur. Tamen potest dici quod trahit secum anima huiusmodi potentias, non actu, sed virtute.</P> | 523 <p title="I q. 77 a. 1 ad 1"><a name="31600"><span class= |
| 508 <P TITLE="I q. 77 a. 8 ad 2"><A NAME="31666"><SPAN CLASS="ref">[31666] Iª q. 77 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod huiusmodi potentiae quas dicimus actu in anima separata non manere, non sunt proprietates solius animae, sed coniuncti.</P> | 524 "ref">[31600] Iª q. 77 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 509 <P TITLE="I q. 77 a. 8 ad 3"><A NAME="31667"><SPAN CLASS="ref">[31667] Iª q. 77 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod dicuntur non debilitari huiusmodi potentiae debilitato corpore, quia anima manet immutabilis, quae est virtuale principium huiusmodi potentiarum.</P> | 525 dicendum quod Augustinus loquitur de mente secundum quod noscit se |
| 510 <P TITLE="I q. 77 a. 8 ad 4"><A NAME="31668"><SPAN CLASS="ref">[31668] Iª q. 77 a. 8 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod illa recordatio accipitur eo modo quo Augustinus ponit memoriam in mente; non eo modo quo ponitur pars animae sensitivae.</P> | 526 et amat se. Sic ergo notitia et amor, inquantum referuntur ad ipsam |
| 511 <P TITLE="I q. 77 a. 8 ad 5"><A NAME="31669"><SPAN CLASS="ref">[31669] Iª q. 77 a. 8 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod tristitia et gaudium sunt in anima separata, non secundum appetitum sensitivum, sed secundum appetitum intellectivum; sicut etiam in Angelis.</P> | 527 ut cognitam et amatam, substantialiter vel essentialiter sunt in |
| 512 <P TITLE="I q. 77 a. 8 ad 6"><A NAME="31670"><SPAN CLASS="ref">[31670] Iª q. 77 a. 8 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod Augustinus loquitur ibi inquirendo, non asserendo. Unde quaedam ibi dicta retractat.</P> | 528 anima, quia ipsa substantia vel essentia animae cognoscitur et |
| 513 <BR> | 529 amatur. Et similiter intelligendum est quod alibi dicit, quod sunt |
| 514 <DIV CLASS="D">Quaestio 78</DIV> | 530 una vita, una mens, una essentia. Vel, sicut quidam dicunt, haec |
| 515 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 531 locutio verificatur secundum modum quo totum potestativum |
| 516 <P TITLE="I q. 78 pr."><A NAME="31671"><SPAN CLASS="ref">[31671] Iª q. 78 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de potentiis animae in speciali. Ad considerationem autem theologi pertinet inquirere specialiter solum de potentiis intellectivis et appetitivis, in quibus virtutes inveniuntur. Sed quia cognitio harum potentiarum quodammodo dependet ex aliis, ideo nostra consideratio de potentiis animae in speciali erit tripartita, primo namque considerandum est de his quae sunt praeambula ad intellectum; secundo, de potentiis intellectivis; tertio, de potentiis appetitivis. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, de generibus potentiarum animae. Secundo, de speciebus vegetativae partis. Tertio, de sensibus exterioribus. Quarto, de sensibus interioribus.</P> | 532 praedicatur de suis partibus, quod medium est inter totum |
| 517 <BR> | 533 universale et totum integrale. Totum enim universale adest cuilibet |
| 518 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 534 parti secundum totam suam essentiam et virtutem, ut animal homini |
| 519 <P TITLE="I q. 78 a. 1 arg. 1"><A NAME="31672"><SPAN CLASS="ref">[31672] Iª q. 78 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod non sint quinque genera potentiarum animae distinguenda, scilicet vegetativum, sensitivum, appetitivum, motivum secundum locum, et intellectivum. Potentiae enim animae dicuntur partes ipsius. Sed tantum tres partes animae communiter ab omnibus assignantur, scilicet anima vegetabilis, anima sensibilis, et anima rationalis. Ergo tantum tria sunt genera potentiarum animae, et non quinque.</P> | 535 et equo, et ideo proprie de singulis partibus praedicatur. Totum |
| 520 <P TITLE="I q. 78 a. 1 arg. 2"><A NAME="31673"><SPAN CLASS="ref">[31673] Iª q. 78 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentiae animae sunt principia operum vitae. Sed quatuor modis dicitur aliquid vivere. Dicit enim philosophus, in II de anima, <I>multipliciter ipso vivere dicto, etsi unum aliquod horum insit solum, aliquid dicimus vivere; ut intellectus, et sensus, motus et status secundum locum, adhuc autem motus secundum alimentum, et decrementum et augmentum</I>. Ergo tantum quatuor sunt genera potentiarum animae, appetitivo excluso.</P> | 536 vero integrale non est in qualibet parte, neque secundum totam |
| 521 <P TITLE="I q. 78 a. 1 arg. 3"><A NAME="31674"><SPAN CLASS="ref">[31674] Iª q. 78 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ad illud quod est commune omnibus potentiis, non debet deputari aliquod speciale animae genus. Sed appetere convenit cuilibet potentiae animae. Visus enim appetit visibile conveniens, unde dicitur Eccli. XL, <I>gratiam et speciem desiderabit oculus, et super hoc virides sationes</I>. Et eadem ratione, quaelibet alia potentia desiderat obiectum sibi conveniens. Ergo non debet poni appetitivum unum speciale genus potentiarum animae.</P> | 537 essentiam, neque secundum totam virtutem. Et ideo nullo modo de |
| 522 <P TITLE="I q. 78 a. 1 arg. 4"><A NAME="31675"><SPAN CLASS="ref">[31675] Iª q. 78 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, principium movens in animalibus est sensus, aut intellectus, aut appetitus, ut dicitur in III de anima. Non ergo motivum debet poni speciale genus animae praeter praedicta.</P> | 538 singulis partibus praedicatur; sed aliquo modo, licet improprie, |
| 523 <P TITLE="I q. 78 a. 1 s. c."><A NAME="31676"><SPAN CLASS="ref">[31676] Iª q. 78 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in II de anima, <I>potentias autem dicimus vegetativum sensitivum, appetitivum, motivum secundum locum, et intellectivum</I>.</P> | 539 praedicatur de omnibus simul, ut si dicamus quod paries, tectum et |
| 524 <P TITLE="I q. 78 a. 1 co."><A NAME="31677"><SPAN CLASS="ref">[31677] Iª q. 78 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod quinque sunt genera potentiarum animae, quae numerata sunt. Tres vero dicuntur animae. Quatuor vero dicuntur modi vivendi. Et huius diversitatis ratio est, quia diversae animae distinguuntur secundum quod diversimode operatio animae supergreditur operationem naturae corporalis, tota enim natura corporalis subiacet animae, et comparatur ad ipsam sicut materia et instrumentum. Est ergo quaedam operatio animae, quae intantum excedit naturam corpoream, quod neque etiam exercetur per organum corporale. Et talis est operatio animae rationalis. Est autem alia operatio animae infra istam, quae quidem fit per organum corporale, non tamen per aliquam corpoream qualitatem. Et talis est operatio animae sensibilis, quia etsi calidum et frigidum, et humidum et siccum, et aliae huiusmodi qualitates corporeae requirantur ad operationem sensus; non tamen ita quod mediante virtute talium qualitatum operatio animae sensibilis procedat; sed requiruntur solum ad debitam dispositionem organi. Infima autem operationum animae est, quae fit per organum corporeum, et virtute corporeae qualitatis. Supergreditur tamen operationem naturae corporeae, quia motiones corporum sunt ab exteriori principio, huiusmodi autem operationes sunt a principio intrinseco; hoc enim commune est omnibus operationibus animae; omne enim animatum aliquo modo movet seipsum. Et talis est operatio animae vegetabilis, digestio enim, et ea quae consequuntur, fit instrumentaliter per actionem caloris, ut dicitur in II de anima. Genera vero potentiarum animae distinguuntur secundum obiecta. Quanto enim potentia est altior, tanto respicit universalius obiectum, ut supra dictum est. Obiectum autem operationis animae in triplici ordine potest considerari. Alicuius enim potentiae animae obiectum est solum corpus animae unitum. Et hoc genus potentiarum animae dicitur vegetativum, non enim vegetativa potentia agit nisi in corpus cui anima unitur. Est autem aliud genus potentiarum animae, quod respicit universalius obiectum, scilicet omne corpus sensibile; et non solum corpus animae unitum. Est autem aliud genus potentiarum animae, quod respicit adhuc universalius obiectum, scilicet non solum corpus sensibile, sed universaliter omne ens. Ex quo patet quod ista duo secunda genera potentiarum animae habent operationem non solum respectu rei coniunctae, sed etiam respectu rei extrinsecae. Cum autem operans oporteat aliquo modo coniungi suo obiecto circa quod operatur, necesse est extrinsecam rem, quae est obiectum operationis animae, secundum duplicem rationem ad animam comparari. Uno modo, secundum quod nata est animae coniungi et in anima esse per suam similitudinem. Et quantum ad hoc, sunt duo genera potentiarum, scilicet sensitivum, respectu obiecti minus communis, quod est corpus sensibile; et intellectivum, respectu obiecti communissimi, quod est ens universale. Alio vero modo, secundum quod ipsa anima inclinatur et tendit in rem exteriorem. Et secundum hanc etiam comparationem, sunt duo genera potentiarum animae, unum quidem, scilicet appetitivum, secundum quod anima comparatur ad rem extrinsecam ut ad finem, qui est primum in intentione; aliud autem motivum secundum locum, prout anima comparatur ad rem exteriorem sicut ad terminum operationis et motus; ad consequendum enim aliquod desideratum et intentum, omne animal movetur. Modi vero vivendi distinguuntur secundum gradus viventium. Quaedam enim viventia sunt, in quibus est tantum vegetativum, sicut in plantis. Quaedam vero, in quibus cum vegetativo est etiam sensitivum, non tamen motivum secundum locum; sicut sunt immobilia animalia, ut conchilia. Quaedam vero sunt, quae supra hoc habent motivum secundum locum; ut perfecta animalia, quae multis indigent ad suam vitam, et ideo indigent motu, ut vitae necessaria procul posita quaerere possint. Quaedam vero viventia sunt, in quibus cum his est intellectivum, scilicet in hominibus. Appetitivum autem non constituit aliquem gradum viventium, quia in quibuscumque est sensus, est etiam appetitus, ut dicitur in II libro de anima.</P> | 540 fundamentum sunt domus. Totum vero potentiale adest singulis |
| 525 <P TITLE="I q. 78 a. 1 ad 1"><A NAME="31678"><SPAN CLASS="ref">[31678] Iª q. 78 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Et per hoc solvuntur duo prima obiecta.</P> | 541 partibus secundum totam suam essentiam, sed non secundum totam |
| 526 <P TITLE="I q. 78 a. 1 ad 3"><A NAME="31679"><SPAN CLASS="ref">[31679] Iª q. 78 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod appetitus naturalis est inclinatio cuiuslibet rei in aliquid, ex natura sua, unde naturali appetitu quaelibet potentia desiderat sibi conveniens. Sed appetitus animalis consequitur formam apprehensam. Et ad huiusmodi appetitum requiritur specialis animae potentia, et non sufficit sola apprehensio. Res enim appetitur prout est in sua natura, non est autem secundum suam naturam in virtute apprehensiva, sed secundum suam similitudinem. Unde patet quod visus appetit naturaliter visibile solum ad suum actum, scilicet ad videndum, animal autem appetit rem visam per vim appetitivam, non solum ad videndum, sed etiam ad alios usus. Si autem non indigeret anima rebus perceptis a sensu, nisi propter actiones sensuum, scilicet ut eas sentiret; non oporteret appetitivum ponere speciale genus inter potentias animae, quia sufficeret appetitus naturalis potentiarum.</P> | 542 virtutem. Et ideo quodammodo potest praedicari de qualibet parte; |
| 527 <P TITLE="I q. 78 a. 1 ad 4"><A NAME="31680"><SPAN CLASS="ref">[31680] Iª q. 78 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, quamvis sensus et appetitus sint principia moventia in animalibus perfectis, non tamen sensus et appetitus, inquantum huiusmodi, sufficiunt ad movendum, nisi superadderetur eis aliqua virtus, nam in immobilibus animalibus est sensus et appetitus, non tamen habent vim motivam. Haec autem vis motiva non solum est in appetitu et sensu ut imperante motum; sed etiam est in ipsis partibus corporis, ut sint habilia ad obediendum appetitui animae moventis. Cuius signum est, quod quando membra removentur a sua dispositione naturali, non obediunt appetitui ad motum.</P> | 543 sed non ita proprie sicut totum universale. Et per hunc modum |
| 528 <BR> | 544 Augustinus dicit quod memoria, intelligentia et voluntas sunt una |
| 529 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 545 animae essentia.</p> |
| 530 <P TITLE="I q. 78 a. 2 arg. 1"><A NAME="31681"><SPAN CLASS="ref">[31681] Iª q. 78 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod inconvenienter partes vegetativae assignentur, scilicet nutritivum, augmentativum, et generativum. Huiusmodi enim vires dicuntur naturales. Sed potentiae animae sunt supra vires naturales. Ergo huiusmodi vires non debent poni potentiae animae.</P> | 546 <p title="I q. 77 a. 1 ad 2"><a name="31601"><span class= |
| 531 <P TITLE="I q. 78 a. 2 arg. 2"><A NAME="31682"><SPAN CLASS="ref">[31682] Iª q. 78 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ad id quod est commune viventibus et non viventibus, non debet aliqua potentia animae deputari. Sed generatio est communis omnibus generabilibus et corruptibilibus, tam viventibus quam non viventibus. Ergo vis generativa non debet poni potentia animae.</P> | 547 "ref">[31601] Iª q. 77 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 532 <P TITLE="I q. 78 a. 2 arg. 3"><A NAME="31683"><SPAN CLASS="ref">[31683] Iª q. 78 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, anima potentior est quam natura corporea. Sed natura corporea eadem virtute activa dat speciem et debitam quantitatem. Ergo multo magis anima. Non est ergo alia potentia animae augmentativa a generativa.</P> | 548 dicendum quod actus ad quem est in potentia materia prima, est |
| 533 <P TITLE="I q. 78 a. 2 arg. 4"><A NAME="31684"><SPAN CLASS="ref">[31684] Iª q. 78 a. 2 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, unaquaeque res conservatur in esse per id per quod esse habet. Sed potentia generativa est per quam acquiritur esse viventis. Ergo per eandem res viva conservatur. Sed ad conservationem rei viventis ordinatur vis nutritiva, ut dicitur in II de anima, est enim potentia potens salvare suscipiens ipsam. Non debet ergo distingui nutritiva potentia a generativa.</P> | 549 substantialis forma. Et ideo potentia materiae non est aliud quam |
| 534 <P TITLE="I q. 78 a. 2 s. c."><A NAME="31685"><SPAN CLASS="ref">[31685] Iª q. 78 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in II de anima, quod opera huius animae sunt generare, et alimento uti, et iterum augmentum facere.</P> | 550 eius essentia.</p> |
| 535 <P TITLE="I q. 78 a. 2 co."><A NAME="31686"><SPAN CLASS="ref">[31686] Iª q. 78 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod tres sunt potentiae vegetativae partis. Vegetativum enim, ut dictum est, habet pro obiecto ipsum corpus vivens per animam, ad quod quidem corpus triplex animae operatio est necessaria. Una quidem, per quam esse acquirat, et ad hoc ordinatur potentia generativa. Alia vero, per quam corpus vivum acquirit debitam quantitatem, et ad hoc ordinatur vis augmentativa. Alia vero, per quam corpus viventis salvatur et in esse, et in quantitate debita, et ad hoc ordinatur vis nutritiva. Est tamen quaedam differentia attendenda inter has potentias. Nam nutritiva et augmentativa habent suum effectum in eo in quo sunt, quia ipsum corpus unitum animae augetur et conservatur per vim augmentativam et nutritivam in eadem anima existentem. Sed vis generativa habet effectum suum, non in eodem corpore, sed in alio, quia nihil est generativum sui ipsius. Et ideo vis generativa quodammodo appropinquat ad dignitatem animae sensitivae, quae habet operationem in res exteriores, licet excellentiori modo et universaliori, supremum enim inferioris naturae attingit id quod est infimum superioris, ut patet per Dionysium, in VII cap. de Div. Nom. Et ideo inter istas tres potentias finalior et principalior et perfectior est generativa, ut dicitur in II de anima, est enim rei iam perfectae facere alteram qualis ipsa est. Generativae autem deserviunt et augmentativa et nutritiva, augmentativae vero nutritiva.</P> | 551 <p title="I q. 77 a. 1 ad 3"><a name="31602"><span class= |
| 536 <P TITLE="I q. 78 a. 2 ad 1"><A NAME="31687"><SPAN CLASS="ref">[31687] Iª q. 78 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod huiusmodi vires dicuntur naturales, tum quia habent effectum similem naturae, quae etiam dat esse et quantitatem et conservationem (licet hae vires habeant hoc altiori modo), tum quia hae vires exercent suas actiones instrumentaliter per qualitates activas et passivas, quae sunt naturalium actionum principia.</P> | 552 "ref">[31602] Iª q. 77 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 537 <P TITLE="I q. 78 a. 2 ad 2"><A NAME="31688"><SPAN CLASS="ref">[31688] Iª q. 78 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod generatio in rebus inanimatis est totaliter ab extrinseco. Sed generatio viventium est quodam altiori modo, per aliquid ipsius viventis, quod est semen, in quo est aliquod principium corporis formativum. Et ideo oportet esse aliquam potentiam rei viventis, per quam semen huiusmodi praeparetur, et haec est vis generativa.</P> | 553 dicendum quod actio est compositi, sicut et esse, existentis enim |
| 538 <P TITLE="I q. 78 a. 2 ad 3"><A NAME="31689"><SPAN CLASS="ref">[31689] Iª q. 78 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, quia generatio viventium est ex aliquo semine, oportet quod in principio animal generetur parvae quantitatis. Et propter hoc necesse est quod habeat potentiam animae, per quam ad debitam quantitatem perducatur. Sed corpus inanimatum generatur ex materia determinata ab agente extrinseco, et ideo simul recipit speciem et quantitatem secundum materiae conditionem.</P> | 554 est agere. Compositum autem per formam substantialem habet esse |
| 539 <P TITLE="I q. 78 a. 2 ad 4"><A NAME="31690"><SPAN CLASS="ref">[31690] Iª q. 78 a. 2 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, sicut iam dictum est, operatio vegetativi principii completur mediante calore, cuius est humidum consumere. Et ideo, ad restaurationem humidi deperditi, necesse est habere potentiam nutritivam, per quam alimentum convertatur in substantiam corporis. Quod etiam est necessarium ad actum virtutis augmentativae et generativae.</P> | 555 substantialiter; per virtutem autem quae consequitur formam |
| 540 <BR> | 556 substantialem, operatur. Unde sic se habet forma accidentalis |
| 541 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 557 activa ad formam substantialem agentis (ut calor ad formam ignis), |
| 542 <P TITLE="I q. 78 a. 3 arg. 1"><A NAME="31691"><SPAN CLASS="ref">[31691] Iª q. 78 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguantur quinque sensus exteriores. Sensus enim est cognoscitivus accidentium. Sunt autem multa genera accidentium. Cum ergo potentiae distinguantur per obiecta, videtur quod sensus multiplicentur secundum numerum qui est in generibus accidentium.</P> | 558 sicut se habet potentia animae ad animam.</p> |
| 543 <P TITLE="I q. 78 a. 3 arg. 2"><A NAME="31692"><SPAN CLASS="ref">[31692] Iª q. 78 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, magnitudo et figura, et alia quae dicuntur sensibilia communia, non sunt sensibilia per accidens, sed contra ea dividuntur in II de anima. Diversitas autem per se obiectorum diversificat potentias. Cum ergo plus differant magnitudo et figura a colore quam sonus; videtur quod multo magis debeat esse alia potentia sensitiva cognoscitiva magnitudinis aut figurae, quam coloris et soni.</P> | 559 <p title="I q. 77 a. 1 ad 4"><a name="31603"><span class= |
| 544 <P TITLE="I q. 78 a. 3 arg. 3"><A NAME="31693"><SPAN CLASS="ref">[31693] Iª q. 78 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, unus sensus est unius contrarietatis; sicut visus albi et nigri. Sed tactus est cognoscitivus plurium contrarietatum, scilicet calidi et frigidi, humidi et sicci, et huiusmodi. Ergo non est sensus unus, sed plures. Ergo plures sensus sunt quam quinque.</P> | 560 "ref">[31603] Iª q. 77 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 545 <P TITLE="I q. 78 a. 3 arg. 4"><A NAME="31694"><SPAN CLASS="ref">[31694] Iª q. 78 a. 3 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, species non dividitur contra genus. Sed gustus est tactus quidam. Ergo non debet poni alter sensus praeter tactum.</P> | 561 dicendum quod hoc ipsum quod forma accidentalis est actionis |
| 546 <P TITLE="I q. 78 a. 3 s. c."><A NAME="31695"><SPAN CLASS="ref">[31695] Iª q. 78 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod <I>non est alter sensus praeter quinque</I>.</P> | 562 principium, habet a forma substantiali. Et ideo forma substantialis |
| 547 <P TITLE="I q. 78 a. 3 co."><A NAME="31696"><SPAN CLASS="ref">[31696] Iª q. 78 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod rationem distinctionis et numeri sensuum exteriorum quidam accipere voluerunt ex parte organorum, in quibus aliquod elementorum dominatur, vel aqua, vel aer, vel aliquid huiusmodi. Quidam autem ex parte medii, quod est vel coniunctum, vel extrinsecum; et hoc vel aer, vel aqua, vel aliquid huiusmodi. Quidam autem ex diversa natura sensibilium qualitatum, secundum quod est qualitas simplicis corporis, vel sequens complexionem. Sed nihil istorum conveniens est. Non enim potentiae sunt propter organa, sed organa propter potentias, unde non propter hoc sunt diversae potentiae, quia sunt diversa organa; sed ideo natura instituit diversitatem in organis, ut congruerent diversitati potentiarum. Et similiter diversa media diversis sensibus attribuit, secundum quod erat conveniens ad actus potentiarum. Naturas autem sensibilium qualitatum cognoscere non est sensus, sed intellectus. Accipienda est ergo ratio numeri et distinctionis exteriorum sensuum, secundum illud quod proprie et per se ad sensum pertinet. Est autem sensus quaedam potentia passiva, quae nata est immutari ab exteriori sensibili. Exterius ergo immutativum est quod per se a sensu percipitur, et secundum cuius diversitatem sensitivae potentiae distinguuntur. Est autem duplex immutatio, una naturalis, et alia spiritualis. Naturalis quidem, secundum quod forma immutantis recipitur in immutato secundum esse naturale, sicut calor in calefacto. Spiritualis autem, secundum quod forma immutantis recipitur in immutato secundum esse spirituale; ut forma coloris in pupilla, quae non fit per hoc colorata. Ad operationem autem sensus requiritur immutatio spiritualis, per quam intentio formae sensibilis fiat in organo sensus. Alioquin, si sola immutatio naturalis sufficeret ad sentiendum, omnia corpora naturalia sentirent dum alterantur. Sed in quibusdam sensibus invenitur immutatio spiritualis tantum, sicut in visu. In quibusdam autem, cum immutatione spirituali, etiam naturalis; vel ex parte obiecti tantum, vel etiam ex parte organi. Ex parte autem obiecti, invenitur transmutatio naturalis, secundum locum quidem, in sono, qui est obiectum auditus, nam sonus ex percussione causatur et aeris commotione. Secundum alterationem vero, in odore, qui est obiectum olfactus, oportet enim per calidum alterari aliquo modo corpus, ad hoc quod spiret odorem. Ex parte autem organi, est immutatio naturalis in tactu et gustu, nam et manus tangens calida calefit, et lingua humectatur per humiditatem saporum. Organum vero olfactus aut auditus nulla naturali immutatione immutatur in sentiendo, nisi per accidens. Visus autem, quia est absque immutatione naturali et organi et obiecti, est maxime spiritualis, et perfectior inter omnes sensus, et communior. Et post hoc auditus, et deinde olfactus, qui habent immutationem naturalem ex parte obiecti. Motus tamen localis est perfectior et naturaliter prior quam motus alterationis, ut probatur in VIII Physic. Tactus autem et gustus sunt maxime materiales, de quorum distinctione post dicetur. Et inde est quod alii tres sensus non fiunt per medium coniunctum, ne aliqua naturalis transmutatio pertingat ad organum, ut accidit in his duobus sensibus.</P> | 563 est primum actionis principium, sed non proximum. Et secundum hoc |
| 548 <P TITLE="I q. 78 a. 3 ad 1"><A NAME="31697"><SPAN CLASS="ref">[31697] Iª q. 78 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod non omnia accidentia habent vim immutativam secundum se; sed solae qualitates tertiae speciei, secundum quas contingit alteratio. Et ideo solae huiusmodi qualitates sunt obiecta sensuum, quia, ut dicitur in VII Physic., <I>secundum eadem alteratur sensus, secundum quae alterantur corpora inanimata</I>.</P> | 564 philosophus dicit quod <i>id quo intelligimus et sentimus, est |
| 549 <P TITLE="I q. 78 a. 3 ad 2"><A NAME="31698"><SPAN CLASS="ref">[31698] Iª q. 78 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod magnitudo et figura et huiusmodi, quae dicuntur communia sensibilia, sunt media inter sensibilia per accidens et sensibilia propria, quae sunt obiecta sensuum. Nam sensibilia propria primo et per se immutant sensum; cum sint qualitates alterantes. Sensibilia vero communia omnia reducuntur ad quantitatem. Et de magnitudine quidem et numero, patet quod sunt species quantitatis. Figura autem est qualitas circa quantitatem; cum consistat ratio figurae in terminatione magnitudinis. Motus autem et quies sentiuntur, secundum quod subiectum uno modo vel pluribus modis se habet secundum magnitudinem subiecti vel localis distantiae, quantum ad motum augmenti et motum localem; vel etiam secundum sensibiles qualitates, ut in motu alterationis, et sic sentire motum et quietem est quodammodo sentire unum et multa. Quantitas autem est proximum subiectum qualitatis alterativae, ut superficies coloris. Et ideo sensibilia communia non movent sensum primo et per se, sed ratione sensibilis qualitatis; ut superficies ratione coloris. Nec tamen sunt sensibilia per accidens, quia huiusmodi sensibilia aliquam diversitatem faciunt in immutatione sensus. Alio enim modo immutatur sensus a magna superficie, et a parva, quia etiam ipsa albedo dicitur magna vel parva, et ideo dividitur secundum proprium subiectum.</P> | 565 anima</i>.</p> |
| 550 <P TITLE="I q. 78 a. 3 ad 3"><A NAME="31699"><SPAN CLASS="ref">[31699] Iª q. 78 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut philosophus videtur dicere in II de anima, sensus tactus est unus genere, sed dividitur in multos sensus secundum speciem; et propter hoc est diversarum contrarietatum. Qui tamen non separantur ab invicem secundum organum, sed per totum corpus se concomitantur; et ideo eorum distinctio non apparet. Gustus autem, qui est perceptivus dulcis et amari, concomitatur tactum in lingua, non autem per totum corpus; et ideo de facili a tactu distinguitur. Posset tamen dici quod omnes illae contrarietates, et singulae conveniunt in uno genere proximo, et omnes in uno genere communi, quod est obiectum tactus secundum rationem communem. Sed illud genus commune est innominatum; sicut etiam genus proximum calidi et frigidi est innominatum.</P> | 566 <p title="I q. 77 a. 1 ad 5"><a name="31604"><span class= |
| 551 <P TITLE="I q. 78 a. 3 ad 4"><A NAME="31700"><SPAN CLASS="ref">[31700] Iª q. 78 a. 3 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod sensus gustus, secundum dictum philosophi, est quaedam species tactus quae est in lingua tantum. Non autem distinguitur a tactu in genere, sed a tactu quantum ad illas species quae per totum corpus diffunduntur. Si vero tactus sit unus sensus tantum, propter unam rationem communem obiecti, dicendum erit quod secundum rationem diversam immutationis, distinguitur gustus a tactu. Nam tactus immutatur naturali immutatione, et non solum spirituali, quantum ad organum suum, secundum qualitatem quae ei proprie obiicitur. Gustus autem organum non immutatur de necessitate naturali immutatione secundum qualitatem quae ei proprie obiicitur, ut scilicet lingua fiat dulcis vel amara; sed secundum praeambulam qualitatem, in qua fundatur sapor, scilicet secundum humorem, qui est obiectum tactus.</P> | 567 "ref">[31604] Iª q. 77 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum |
| 552 <BR> | 568 dicendum quod, si accidens accipiatur secundum quod dividitur |
| 553 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 569 contra substantiam, sic nihil potest esse medium inter substantiam |
| 554 <P TITLE="I q. 78 a. 4 arg. 1"><A NAME="31701"><SPAN CLASS="ref">[31701] Iª q. 78 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod interiores sensus inconvenienter distinguantur. Commune enim non dividitur contra proprium. Ergo sensus communis non debet enumerari inter vires interiores sensitivas, praeter sensus exteriores proprios.</P> | 570 et accidens, quia dividuntur secundum affirmationem et negationem, |
| 555 <P TITLE="I q. 78 a. 4 arg. 2"><A NAME="31702"><SPAN CLASS="ref">[31702] Iª q. 78 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, ad id ad quod sufficit sensus proprius et exterior, non oportet ponere aliquam vim apprehensivam interiorem. Sed ad iudicandum de sensibilibus, sufficiunt sensus proprii et exteriores, unusquisque enim sensus iudicat de proprio obiecto. Similiter etiam videntur sufficere ad hoc quod percipiant suos actus, quia cum actio sensus sit quodammodo medium inter potentiam et obiectum, videtur quod multo magis visus possit suam visionem, tanquam sibi propinquiorem, percipere, quam colorem; et sic de aliis. Non ergo necessarium fuit ad hoc ponere interiorem potentiam, quae dicatur sensus communis.</P> | 571 scilicet secundum esse in subiecto et non esse in subiecto. Et hoc |
| 556 <P TITLE="I q. 78 a. 4 arg. 3"><A NAME="31703"><SPAN CLASS="ref">[31703] Iª q. 78 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, secundum philosophum, phantasticum et memorativum sunt passiones primi sensitivi. Sed passio non dividitur contra subiectum. Ergo memoria et phantasia non debent poni aliae potentiae praeter sensum.</P> | 572 modo, cum potentia animae non sit eius essentia, oportet quod sit |
| 557 <P TITLE="I q. 78 a. 4 arg. 4"><A NAME="31704"><SPAN CLASS="ref">[31704] Iª q. 78 a. 4 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, intellectus minus dependet a sensu, quam quaecumque potentia sensitivae partis. Sed intellectus nihil cognoscit nisi accipiendo a sensu, unde dicitur in I posteriorum, quod <I>quibus deest unus sensus, deficit una scientia</I>. Ergo multo minus debet poni una potentia sensitivae partis ad percipiendum intentiones quas non percipit sensus, quam vocant aestimativam.</P> | 573 accidens, et est in secunda specie qualitatis. Si vero accipiatur |
| 558 <P TITLE="I q. 78 a. 4 arg. 5"><A NAME="31705"><SPAN CLASS="ref">[31705] Iª q. 78 a. 4 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, actus cogitativae, qui est conferre et componere et dividere, et actus reminiscitivae, qui est quodam syllogismo uti ad inquirendum, non minus distant ab actu aestimativae et memorativae, quam actus aestimativae ab actu phantasiae. Debent ergo vel cogitativa et reminiscitiva poni aliae vires praeter aestimativam et memorativam; vel aestimativa et memorativa non debent poni aliae vires praeter phantasiam.</P> | 574 accidens secundum quod ponitur unum quinque universalium, sic |
| 559 <P TITLE="I q. 78 a. 4 arg. 6"><A NAME="31706"><SPAN CLASS="ref">[31706] Iª q. 78 a. 4 arg. 6 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus, XII super Gen. ad Litt., ponit tria genera visionum, scilicet corporalem, quae fit per sensum; et spiritualem, quae fit per imaginationem sive phantasiam; et intellectualem, quae fit per intellectum. Non est ergo aliqua vis interior quae sit media inter sensum et intellectum, nisi imaginativa tantum.</P> | 575 aliquid est medium inter substantiam et accidens. Quia ad |
| 560 <P TITLE="I q. 78 a. 4 s. c."><A NAME="31707"><SPAN CLASS="ref">[31707] Iª q. 78 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Avicenna, in suo libro de anima, ponit quinque potentias sensitivas interiores, scilicet sensum communem, phantasiam, imaginativam, aestimativam, et memorativam.</P> | 576 substantiam pertinet quidquid est essentiale rei, non autem |
| 561 <P TITLE="I q. 78 a. 4 co."><A NAME="31708"><SPAN CLASS="ref">[31708] Iª q. 78 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, cum natura non deficiat in necessariis, oportet esse tot actiones animae sensitivae, quot sufficiant ad vitam animalis perfecti. Et quaecumque harum actionum non possunt reduci in unum principium, requirunt diversas potentias, cum potentia animae nihil aliud sit quam proximum principium operationis animae. Est autem considerandum quod ad vitam animalis perfecti requiritur quod non solum apprehendat rem apud praesentiam sensibilis, sed etiam apud eius absentiam. Alioquin, cum animalis motus et actio sequantur apprehensionem, non moveretur animal ad inquirendum aliquid absens; cuius contrarium apparet maxime in animalibus perfectis, quae moventur motu processivo; moventur enim ad aliquid absens apprehensum. Oportet ergo quod animal per animam sensitivam non solum recipiat species sensibilium, cum praesentialiter immutatur ab eis; sed etiam eas retineat et conservet. Recipere autem et retinere reducuntur in corporalibus ad diversa principia, nam humida bene recipiunt, et male retinent; e contrario autem est de siccis. Unde, cum potentia sensitiva sit actus organi corporalis, oportet esse aliam potentiam quae recipiat species sensibilium, et quae conservet. Rursus considerandum est quod, si animal moveretur solum propter delectabile et contristabile secundum sensum, non esset necessarium ponere in animali nisi apprehensionem formarum quas percipit sensus, in quibus delectatur aut horret. Sed necessarium est animali ut quaerat aliqua vel fugiat, non solum quia sunt convenientia vel non convenientia ad sentiendum, sed etiam propter aliquas alias commoditates et utilitates, sive nocumenta, sicut ovis videns lupum venientem fugit, non propter indecentiam coloris vel figurae, sed quasi inimicum naturae; et similiter avis colligit paleam, non quia delectet sensum, sed quia est utilis ad nidificandum. Necessarium est ergo animali quod percipiat huiusmodi intentiones, quas non percipit sensus exterior. Et huius perceptionis oportet esse aliquod aliud principium, cum perceptio formarum sensibilium sit ex immutatione sensibilis, non autem perceptio intentionum praedictarum. Sic ergo ad receptionem formarum sensibilium ordinatur sensus proprius et communis, de quorum distinctione post dicetur. Ad harum autem formarum retentionem aut conservationem ordinatur phantasia, sive imaginatio, quae idem sunt, est enim phantasia sive imaginatio quasi thesaurus quidam formarum per sensum acceptarum. Ad apprehendendum autem intentiones quae per sensum non accipiuntur, ordinatur vis aestimativa. Ad conservandum autem eas, vis memorativa, quae est thesaurus quidam huiusmodi intentionum. Cuius signum est, quod principium memorandi fit in animalibus ex aliqua huiusmodi intentione, puta quod est nocivum vel conveniens. Et ipsa ratio praeteriti, quam attendit memoria, inter huiusmodi intentiones computatur. Considerandum est autem quod, quantum ad formas sensibiles, non est differentia inter hominem et alia animalia, similiter enim immutantur a sensibilibus exterioribus. Sed quantum ad intentiones praedictas, differentia est, nam alia animalia percipiunt huiusmodi intentiones solum naturali quodam instinctu, homo autem etiam per quandam collationem. Et ideo quae in aliis animalibus dicitur aestimativa naturalis, in homine dicitur cogitativa, quae per collationem quandam huiusmodi intentiones adinvenit. Unde etiam dicitur ratio particularis, cui medici assignant determinatum organum, scilicet mediam partem capitis, est enim collativa intentionum individualium, sicut ratio intellectiva intentionum universalium. Ex parte autem memorativae, non solum habet memoriam, sicut cetera animalia, in subita recordatione praeteritorum; sed etiam reminiscentiam, quasi syllogistice inquirendo praeteritorum memoriam, secundum individuales intentiones. Avicenna vero ponit quintam potentiam, mediam inter aestimativam et imaginativam, quae componit et dividit formas imaginatas; ut patet cum ex forma imaginata auri et forma imaginata montis componimus unam formam montis aurei, quem nunquam vidimus. Sed ista operatio non apparet in aliis animalibus ab homine, in quo ad hoc sufficit virtus imaginativa. Cui etiam hanc actionem attribuit Averroes, in libro quodam quem fecit de sensu et sensibilibus. Et sic non est necesse ponere nisi quatuor vires interiores sensitivae partis, scilicet sensum communem et imaginationem, aestimativam et memorativam.</P> | 577 quidquid est extra essentiam, potest sic dici accidens, sed solum |
| 562 <P TITLE="I q. 78 a. 4 ad 1"><A NAME="31709"><SPAN CLASS="ref">[31709] Iª q. 78 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod sensus interior non dicitur communis per praedicationem, sicut genus; sed sicut communis radix et principium exteriorum sensuum.</P> | 578 id quod non causatur ex principiis essentialibus speciei. Proprium |
| 563 <P TITLE="I q. 78 a. 4 ad 2"><A NAME="31710"><SPAN CLASS="ref">[31710] Iª q. 78 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod sensus proprius iudicat de sensibili proprio, discernendo ipsum ab aliis quae cadunt sub eodem sensu, sicut discernendo album a nigro vel a viridi. Sed discernere album a dulci non potest neque visus neque gustus, quia oportet quod qui inter aliqua discernit, utrumque cognoscat. Unde oportet ad sensum communem pertinere discretionis iudicium, ad quem referantur, sicut ad communem terminum, omnes apprehensiones sensuum; a quo etiam percipiantur intentiones sensuum, sicut cum aliquis videt se videre. Hoc enim non potest fieri per sensum proprium, qui non cognoscit nisi formam sensibilis a quo immutatur; in qua immutatione perficitur visio, et ex qua immutatione sequitur alia immutatio in sensu communi, qui visionem percipit.</P> | 579 enim non est de essentia rei, sed ex principiis essentialibus |
| 564 <P TITLE="I q. 78 a. 4 ad 3"><A NAME="31711"><SPAN CLASS="ref">[31711] Iª q. 78 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut una potentia oritur ab anima, alia mediante, ut supra dictum est; ita etiam anima subiicitur alii potentiae, mediante alia. Et secundum hunc modum, phantasticum et memorativum dicuntur passiones primi sensitivi.</P> | 580 speciei causatur, unde medium est inter essentiam et accidens sic |
| 565 <P TITLE="I q. 78 a. 4 ad 4"><A NAME="31712"><SPAN CLASS="ref">[31712] Iª q. 78 a. 4 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod, licet intellectus operatio oriatur a sensu, tamen in re apprehensa per sensum intellectus multa cognoscit quae sensus percipere non potest. Et similiter aestimativa, licet inferiori modo.</P> | 581 dictum. Et hoc modo potentiae animae possunt dici mediae inter |
| 566 <P TITLE="I q. 78 a. 4 ad 5"><A NAME="31713"><SPAN CLASS="ref">[31713] Iª q. 78 a. 4 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod illam eminentiam habet cogitativa et memorativa in homine, non per id quod est proprium sensitivae partis; sed per aliquam affinitatem et propinquitatem ad rationem universalem, secundum quandam refluentiam. Et ideo non sunt aliae vires, sed eaedem, perfectiores quam sint in aliis animalibus.</P> | 582 substantiam et accidens, quasi proprietates animae naturales. Quod |
| 567 <P TITLE="I q. 78 a. 4 ad 6"><A NAME="31714"><SPAN CLASS="ref">[31714] Iª q. 78 a. 4 ad 6 </SPAN></A>Ad sextum dicendum quod Augustinus spiritualem visionem dicit esse, quae fit per similitudines corporum in absentia corporum. Unde patet quod communis est omnibus interioribus apprehensionibus.</P> | 583 autem Augustinus dicit, quod notitia et amor non sunt in anima |
| 568 <BR> | 584 sicut accidentia in subiecto, intelligitur secundum modum |
| 569 <DIV CLASS="D">Quaestio 79</DIV> | 585 praedictum, prout comparantur ad animam, non sicut ad amantem et |
| 570 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 586 cognoscentem; sed prout comparantur ad eam sicut ad amatam et |
| 571 <P TITLE="I q. 79 pr."><A NAME="31715"><SPAN CLASS="ref">[31715] Iª q. 79 pr. </SPAN></A>Deinde quaeritur de potentiis intellectivis. Circa quod quaeruntur tredecim. Primo, utrum intellectus sit potentia animae, vel eius essentia. Secundo, si est potentia, utrum sit potentia passiva. Tertio, si est potentia passiva, utrum sit ponere aliquem intellectum agentem. Quarto, utrum sit aliquid animae. Quinto, utrum intellectus agens sit unus omnium. Sexto, utrum memoria sit in intellectu. Septimo, utrum sit alia potentia ab intellectu. Octavo, utrum ratio sit alia potentia ab intellectu. Nono, utrum ratio superior et inferior sint diversae potentiae. Decimo, utrum intelligentia sit alia potentia praeter intellectum. Undecimo, utrum intellectus speculativus et practicus sint diversae potentiae. Duodecimo, utrum synderesis sit aliqua potentia intellectivae partis. Tertiodecimo, utrum conscientia sit aliqua potentia intellectivae partis.</P> | 587 cognitam. Et hoc modo procedit sua probatio, quia si amor esset in |
| 572 <BR> | 588 anima amata sicut in subiecto, sequeretur quod accidens |
| 573 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 589 transcenderet suum subiectum; cum etiam alia sint amata per |
| 574 <P TITLE="I q. 79 a. 1 arg. 1"><A NAME="31716"><SPAN CLASS="ref">[31716] Iª q. 79 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod intellectus non sit aliqua potentia animae, sed sit ipsa eius essentia. Intellectus idem enim videtur esse quod mens. Sed mens non est potentia animae sed essentia, dicit enim Augustinus, IX de Trin., <I>mens et spiritus non relative dicuntur, sed essentiam demonstrant</I>. Ergo intellectus est ipsa essentia animae.</P> | 590 animam.</p> |
| 575 <P TITLE="I q. 79 a. 1 arg. 2"><A NAME="31717"><SPAN CLASS="ref">[31717] Iª q. 79 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, diversa genera potentiarum animae non uniuntur in aliqua potentia una, sed in sola essentia animae. Appetitivum autem et intellectivum sunt diversa genera potentiarum animae, ut dicitur in II de anima; conveniunt autem in mente, quia Augustinus, X de Trin., ponit intelligentiam et voluntatem in mente. Ergo mens et intellectus est ipsa essentia animae, et non aliqua eius potentia.</P> | 591 <p title="I q. 77 a. 1 ad 6"><a name="31605"><span class= |
| 576 <P TITLE="I q. 79 a. 1 arg. 3"><A NAME="31718"><SPAN CLASS="ref">[31718] Iª q. 79 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, secundum Gregorium, in homilia ascensionis, homo intelligit cum Angelis. Sed Angeli dicuntur mentes et intellectus. Ergo mens et intellectus hominis non est aliqua potentia animae, sed ipsa anima.</P> | 592 "ref">[31605] Iª q. 77 a. 1 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum |
| 577 <P TITLE="I q. 79 a. 1 arg. 4"><A NAME="31719"><SPAN CLASS="ref">[31719] Iª q. 79 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, ex hoc convenit alicui substantiae quod sit intellectiva, quia est immaterialis. Sed anima est immaterialis per suam essentiam. Ergo videtur quod anima per suam essentiam sit intellectiva.</P> | 593 quod anima, licet non sit composita ex materia et forma, habet |
| 578 <P TITLE="I q. 79 a. 1 s. c."><A NAME="31720"><SPAN CLASS="ref">[31720] Iª q. 79 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus ponit intellectivum potentiam animae, ut patet in II de anima.</P> | 594 tamen aliquid de potentialitate admixtum ut supra dictum est. Et |
| 579 <P TITLE="I q. 79 a. 1 co."><A NAME="31721"><SPAN CLASS="ref">[31721] Iª q. 79 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est dicere, secundum praemissa, quod intellectus sit aliqua potentia animae, et non ipsa animae essentia. Tunc enim solum immediatum principium operationis est ipsa essentia rei operantis, quando ipsa operatio est eius esse, sicut enim potentia se habet ad operationem ut ad suum actum, ita se habet essentia ad esse. In solo Deo autem idem est intelligere quod suum esse. Unde in solo Deo intellectus est eius essentia, in aliis autem creaturis intellectualibus intellectus est quaedam potentia intelligentis.</P> | 595 ideo potest esse subiectum accidentis. Propositio autem inducta |
| 580 <P TITLE="I q. 79 a. 1 ad 1"><A NAME="31722"><SPAN CLASS="ref">[31722] Iª q. 79 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod sensus accipitur aliquando pro potentia, aliquando vero pro ipsa anima sensitiva, denominatur enim anima sensitiva nomine principalioris suae potentiae, quae est sensus. Et similiter anima intellectiva quandoque nominatur nomine intellectus, quasi a principaliori sua virtute; sicut dicitur in I de anima, quod intellectus est substantia quaedam. Et etiam hoc modo Augustinus dicit quod mens est spiritus, vel essentia.</P> | 596 locum habet in Deo, qui est actus purus, in qua materia Boetius eam |
| 581 <P TITLE="I q. 79 a. 1 ad 2"><A NAME="31723"><SPAN CLASS="ref">[31723] Iª q. 79 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod appetitivum et intellectivum sunt diversa genera potentiarum animae, secundum diversas rationes obiectorum. Sed appetitivum partim convenit cum intellectivo, et partim cum sensitivo, quantum ad modum operandi per organum corporale, vel sine huiusmodi organo, nam appetitus sequitur apprehensionem. Et secundum hoc Augustinus ponit voluntatem in mente, et philosophus in ratione.</P> | 597 introducit.</p> |
| 582 <P TITLE="I q. 79 a. 1 ad 3"><A NAME="31724"><SPAN CLASS="ref">[31724] Iª q. 79 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod in Angelis non est alia vis nisi intellectiva, et voluntas, quae ad intellectum consequitur. Et propter hoc Angelus dicitur mens vel intellectus, quia tota virtus sua in hoc consistit. Anima autem habet multas alias vires, sicut sensitivas et nutritivas, et ideo non est simile.</P> | 598 <p title="I q. 77 a. 1 ad 7"><a name="31606"><span class= |
| 583 <P TITLE="I q. 79 a. 1 ad 4"><A NAME="31725"><SPAN CLASS="ref">[31725] Iª q. 79 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod ipsa immaterialitas substantiae intelligentis creatae non est eius intellectus; sed ex immaterialitate habet virtutem ad intelligendum. Unde non oportet quod intellectus sit substantia animae, sed eius virtus et potentia.</P> | 599 "ref">[31606] Iª q. 77 a. 1 ad 7</span></a> Ad septimum |
| 584 <BR> | 600 dicendum quod rationale et sensibile, prout sunt differentiae, non |
| 585 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 601 sumuntur a potentiis sensus et rationis; sed ab ipsa anima |
| 586 <P TITLE="I q. 79 a. 2 arg. 1"><A NAME="31726"><SPAN CLASS="ref">[31726] Iª q. 79 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod intellectus non sit potentia passiva. Patitur enim unumquodque secundum materiam; sed agit ratione formae. Sed virtus intellectiva consequitur immaterialitatem substantiae intelligentis. Ergo videtur quod intellectus non sit potentia passiva.</P> | 602 sensitiva et rationali. Quia tamen formae substantiales, quae |
| 587 <P TITLE="I q. 79 a. 2 arg. 2"><A NAME="31727"><SPAN CLASS="ref">[31727] Iª q. 79 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentia intellectiva est incorruptibilis, ut supra dictum est. Sed intellectus si est passivus, est corruptibilis, ut dicitur in III de anima. Ergo potentia intellectiva non est passiva.</P> | 603 secundum se sunt nobis ignotae, innotescunt per accidentia; nihil |
| 588 <P TITLE="I q. 79 a. 2 arg. 3"><A NAME="31728"><SPAN CLASS="ref">[31728] Iª q. 79 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, agens est nobilius patiente, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad Litt., et Aristoteles in III de anima. Potentiae autem vegetativae partis omnes sunt activae, quae tamen sunt infimae inter potentias animae. Ergo multo magis potentiae intellectivae, quae sunt supremae, omnes sunt activae.</P> | 604 prohibet interdum accidentia loco differentiarum substantialium |
| 589 <P TITLE="I q. 79 a. 2 s. c."><A NAME="31729"><SPAN CLASS="ref">[31729] Iª q. 79 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod <I>intelligere est pati quoddam</I>.</P> | 605 poni.</p> |
| 590 <P TITLE="I q. 79 a. 2 co."><A NAME="31730"><SPAN CLASS="ref">[31730] Iª q. 79 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod pati tripliciter dicitur. Uno modo, propriissime, scilicet quando aliquid removetur ab eo quod convenit sibi secundum naturam, aut secundum propriam inclinationem; sicut cum aqua frigiditatem amittit per calefactionem, et cum homo aegrotat aut tristatur. Secundo modo, minus proprie dicitur aliquis pati ex eo quod aliquid ab ipso abiicitur, sive sit ei conveniens, sive non conveniens. Et secundum hoc dicitur pati non solum qui aegrotat, sed etiam qui sanatur; non solum qui tristatur, sed etiam qui laetatur; vel quocumque modo aliquis alteretur vel moveatur. Tertio modo, dicitur aliquid pati communiter, ex hoc solo quod id quod est in potentia ad aliquid, recipit illud ad quod erat in potentia, absque hoc quod aliquid abiiciatur. Secundum quem modum, omne quod exit de potentia in actum, potest dici pati, etiam cum perficitur. Et sic intelligere nostrum est pati. Quod quidem hac ratione apparet. Intellectus enim, sicut supra dictum est, habet operationem circa ens in universali. Considerari ergo potest utrum intellectus sit in actu vel potentia, ex hoc quod consideratur quomodo intellectus se habeat ad ens universale. Invenitur enim aliquis intellectus qui ad ens universale se habet sicut actus totius entis, et talis est intellectus divinus, qui est Dei essentia, in qua originaliter et virtualiter totum ens praeexistit sicut in prima causa. Et ideo intellectus divinus non est in potentia, sed est actus purus. Nullus autem intellectus creatus potest se habere ut actus respectu totius entis universalis, quia sic oporteret quod esset ens infinitum. Unde omnis intellectus creatus, per hoc ipsum quod est, non est actus omnium intelligibilium, sed comparatur ad ipsa intelligibilia sicut potentia ad actum. Potentia autem dupliciter se habet ad actum. Est enim quaedam potentia quae semper est perfecta per actum; sicut diximus de materia corporum caelestium. Quaedam autem potentia est, quae non semper est in actu, sed de potentia procedit in actum; sicut invenitur in generabilibus et corruptibilibus. Intellectus igitur angelicus semper est in actu suorum intelligibilium, propter propinquitatem ad primum intellectum, qui est actus purus, ut supra dictum est. Intellectus autem humanus, qui est infimus in ordine intellectuum, et maxime remotus a perfectione divini intellectus, est in potentia respectu intelligibilium, et in principio est sicut tabula rasa in qua nihil est scriptum, ut philosophus dicit in III de anima. Quod manifeste apparet ex hoc, quod in principio sumus intelligentes solum in potentia, postmodum autem efficimur intelligentes in actu. Sic igitur patet quod intelligere nostrum est quoddam pati, secundum tertium modum passionis. Et per consequens intellectus est potentia passiva.</P> | 606 <br /> |
| 591 <P TITLE="I q. 79 a. 2 ad 1"><A NAME="31731"><SPAN CLASS="ref">[31731] Iª q. 79 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod obiectio illa procedit de primo et secundo modo passionis, qui sunt proprii materiae primae. Tertius autem modus passionis est cuiuscumque in potentia existentis quod in actum reducitur.</P> | 607 <div class="E">Articulus 2</div> |
| 592 <P TITLE="I q. 79 a. 2 ad 2"><A NAME="31732"><SPAN CLASS="ref">[31732] Iª q. 79 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod intellectus passivus secundum quosdam dicitur appetitus sensitivus, in quo sunt animae passiones; qui etiam in I Ethic. dicitur rationalis per participationem, quia obedit rationi. Secundum alios autem intellectus passivus dicitur virtus cogitativa, quae nominatur ratio particularis. Et utroque modo passivum accipi potest secundum primos duos modos passionis, inquantum talis intellectus sic dictus, est actus alicuius organi corporalis. Sed intellectus qui est in potentia ad intelligibilia, quem Aristoteles ob hoc nominat intellectum possibilem, non est passivus nisi tertio modo, quia non est actus organi corporalis. Et ideo est incorruptibilis.</P> | 608 <p title="I q. 77 a. 2 arg. 1"><a name="31607"><span class= |
| 593 <P TITLE="I q. 79 a. 2 ad 3"><A NAME="31733"><SPAN CLASS="ref">[31733] Iª q. 79 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod agens est nobilius patiente, si ad idem actio et passio referantur, non autem semper, si ad diversa. Intellectus autem est vis passiva respectu totius entis universalis. Vegetativum autem est activum respectu cuiusdam entis particularis, scilicet corporis coniuncti. Unde nihil prohibet huiusmodi passivum esse nobilius tali activo.</P> | 609 "ref">[31607] Iª q. 77 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic |
| 594 <BR> | 610 proceditur. Videtur quod non sint plures potentiae animae. Anima |
| 595 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 611 enim intellectiva maxime ad divinam similitudinem accedit. Sed in |
| 596 <P TITLE="I q. 79 a. 3 arg. 1"><A NAME="31734"><SPAN CLASS="ref">[31734] Iª q. 79 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod non sit ponere intellectum agentem. Sicut enim se habet sensus ad sensibilia, ita se habet intellectus noster ad intelligibilia. Sed quia sensus est in potentia ad sensibilia non ponitur sensus agens, sed sensus patiens tantum. Ergo, cum intellectus noster sit in potentia ad intelligibilia, videtur quod non debeat poni intellectus agens, sed possibilis tantum.</P> | 612 Deo est una et simplex potentia. Ergo et in anima intellectiva.</p> |
| 597 <P TITLE="I q. 79 a. 3 arg. 2"><A NAME="31735"><SPAN CLASS="ref">[31735] Iª q. 79 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, si dicatur quod in sensu etiam est aliquod agens, sicut lumen, contra, lumen requiritur ad visum inquantum facit medium lucidum in actu, nam color ipse secundum se est motivus lucidi. Sed in operatione intellectus non ponitur aliquod medium quod necesse sit fieri in actu. Ergo non est necessarium ponere intellectum agentem.</P> | 613 <p title="I q. 77 a. 2 arg. 2"><a name="31608"><span class= |
| 598 <P TITLE="I q. 79 a. 3 arg. 3"><A NAME="31736"><SPAN CLASS="ref">[31736] Iª q. 79 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, similitudo agentis recipitur in patiente secundum modum patientis. Sed intellectus possibilis est virtus immaterialis. Ergo immaterialitas eius sufficit ad hoc quod recipiantur in eo formae immaterialiter. Sed ex hoc ipso aliqua forma est intelligibilis in actu, quod est immaterialis. Ergo nulla necessitas est ponere intellectum agentem, ad hoc quod faciat species intelligibiles in actu.</P> | 614 "ref">[31608] Iª q. 77 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 599 <P TITLE="I q. 79 a. 3 s. c."><A NAME="31737"><SPAN CLASS="ref">[31737] Iª q. 79 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod <I>sicut in omni natura ita et in anima est aliquid quo est omnia fieri, et aliquid quo est omnia facere</I>. Est ergo ponere intellectum agentem.</P> | 615 quanto virtus est superior, tanto est magis unita. Sed anima |
| 600 <P TITLE="I q. 79 a. 3 co."><A NAME="31738"><SPAN CLASS="ref">[31738] Iª q. 79 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, secundum opinionem Platonis, nulla necessitas erat ponere intellectum agentem ad faciendum intelligibilia in actu; sed forte ad praebendum lumen intelligibile intelligenti, ut infra dicetur. Posuit enim Plato formas rerum naturalium sine materia subsistere, et per consequens eas intelligibiles esse, quia ex hoc est aliquid intelligibile actu, quod est immateriale. Et huiusmodi vocabat species, sive ideas, ex quarum participatione dicebat etiam materiam corporalem formari, ad hoc quod individua naturaliter constituerentur in propriis generibus et speciebus; et intellectus nostros, ad hoc quod de generibus et speciebus rerum scientiam haberent. Sed quia Aristoteles non posuit formas rerum naturalium subsistere sine materia; formae autem in materia existentes non sunt intelligibiles actu, sequebatur quod naturae seu formae rerum sensibilium, quas intelligimus, non essent intelligibiles actu. Nihil autem reducitur de potentia in actum, nisi per aliquod ens actu, sicut sensus fit in actu per sensibile in actu. Oportebat igitur ponere aliquam virtutem ex parte intellectus, quae faceret intelligibilia in actu, per abstractionem specierum a conditionibus materialibus. Et haec est necessitas ponendi intellectum agentem.</P> | 616 intellectiva excedit omnes alias formas in virtute. Ergo maxime |
| 601 <P TITLE="I q. 79 a. 3 ad 1"><A NAME="31739"><SPAN CLASS="ref">[31739] Iª q. 79 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod sensibilia inveniuntur actu extra animam, et ideo non oportuit ponere sensum agentem. Et sic patet quod in parte nutritiva omnes potentiae sunt activae; in parte autem sensitiva, omnes passivae; in parte vero intellectiva est aliquid activum, et aliquid passivum.</P> | 617 debet habere unam virtutem seu potentiam.</p> |
| 602 <P TITLE="I q. 79 a. 3 ad 2"><A NAME="31740"><SPAN CLASS="ref">[31740] Iª q. 79 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod circa effectum luminis est duplex opinio. Quidam enim dicunt quod lumen requiritur ad visum, ut faciat colores actu visibiles. Et secundum hoc, similiter requiritur, et propter idem, intellectus agens ad intelligendum, propter quod lumen ad videndum. Secundum alios vero, lumen requiritur ad videndum, non propter colores, ut fiant actu visibiles; sed ut medium fiat actu lucidum, ut Commentator dicit in II de anima. Et secundum hoc, similitudo qua Aristoteles assimilat intellectum agentem lumini, attenditur quantum ad hoc, quod sicut hoc est necessarium ad videndum, ita illud ad intelligendum; sed non propter idem.</P> | 618 <p title="I q. 77 a. 2 arg. 3"><a name="31609"><span class= |
| 603 <P TITLE="I q. 79 a. 3 ad 3"><A NAME="31741"><SPAN CLASS="ref">[31741] Iª q. 79 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, supposito agente, bene contingit diversimode recipi eius similitudinem in diversis propter eorum dispositionem diversam. Sed si agens non praeexistit, nihil ad hoc faciet dispositio recipientis. Intelligibile autem in actu non est aliquid existens in rerum natura, quantum ad naturam rerum sensibilium, quae non subsistunt praeter materiam. Et ideo ad intelligendum non sufficeret immaterialitas intellectus possibilis, nisi adesset intellectus agens, qui faceret intelligibilia in actu per modum abstractionis.</P> | 619 "ref">[31609] Iª q. 77 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 604 <BR> | 620 operari est existentis in actu. Sed per eandem essentiam animae |
| 605 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 621 homo habet esse secundum diversos gradus perfectionis, ut supra |
| 606 <P TITLE="I q. 79 a. 4 arg. 1"><A NAME="31742"><SPAN CLASS="ref">[31742] Iª q. 79 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod intellectus agens non sit aliquid animae nostrae. Intellectus enim agentis effectus est illuminare ad intelligendum. Sed hoc fit per aliquid quod est altius anima; secundum illud Ioan. I, <I>erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum</I>. Ergo videtur quod intellectus agens non sit aliquid animae.</P> | 622 habitum est. Ergo per eandem potentiam animae operatur diversas |
| 607 <P TITLE="I q. 79 a. 4 arg. 2"><A NAME="31743"><SPAN CLASS="ref">[31743] Iª q. 79 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, philosophus, in III de anima, attribuit intellectui agenti quod non aliquando intelligit et aliquando non intelligit. Sed anima nostra non semper intelligit; sed aliquando intelligit et aliquando non intelligit. Ergo intellectus agens non est aliquid animae nostrae.</P> | 623 operationes diversorum graduum.</p> |
| 608 <P TITLE="I q. 79 a. 4 arg. 3"><A NAME="31744"><SPAN CLASS="ref">[31744] Iª q. 79 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, agens et patiens sufficiunt ad agendum. Si igitur intellectus possibilis est aliquid animae nostrae, qui est virtus passiva, et similiter intellectus agens, qui est virtus activa; sequitur quod homo semper poterit intelligere cum voluerit, quod patet esse falsum. Non est ergo intellectus agens aliquid animae nostrae.</P> | 624 <p title="I q. 77 a. 2 s. c."><a name="31610"><span class= |
| 609 <P TITLE="I q. 79 a. 4 arg. 4"><A NAME="31745"><SPAN CLASS="ref">[31745] Iª q. 79 a. 4 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus agens est substantia actu ens. Nihil autem est respectu eiusdem in actu et in potentia. Si ergo intellectus possibilis, qui est in potentia ad omnia intelligibilia, est aliquid animae nostrae; videtur impossibile quod intellectus agens sit aliquid animae nostrae.</P> | 625 "ref">[31610] Iª q. 77 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 610 <P TITLE="I q. 79 a. 4 arg. 5"><A NAME="31746"><SPAN CLASS="ref">[31746] Iª q. 79 a. 4 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, si intellectus agens est aliquid animae nostrae, oportet quod sit aliqua potentia. Non est enim nec passio nec habitus, nam habitus et passiones non habent rationem agentis respectu passionum animae; sed magis passio est ipsa actio potentiae passivae, habitus autem est aliquid quod ex actibus consequitur. Omnis autem potentia fluit ab essentia animae. Sequeretur ergo quod intellectus agens ab essentia animae procederet. Et sic non inesset animae per participationem ab aliquo superiori intellectu, quod est inconveniens. Non ergo intellectus agens est aliquid animae nostrae.</P> | 626 quod philosophus, in II de anima ponit plures animae potentias.</p> |
| 611 <P TITLE="I q. 79 a. 4 s. c."><A NAME="31747"><SPAN CLASS="ref">[31747] Iª q. 79 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, III de anima quod <I>necesse est in anima has esse differentias</I>, scilicet intellectum possibilem, et agentem.</P> | 627 <p title="I q. 77 a. 2 co."><a name="31611"><span class= |
| 612 <P TITLE="I q. 79 a. 4 co."><A NAME="31748"><SPAN CLASS="ref">[31748] Iª q. 79 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod intellectus agens de quo philosophus loquitur, est aliquid animae. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod supra animam intellectivam humanam necesse est ponere aliquem superiorem intellectum, a quo anima virtutem intelligendi obtineat. Semper enim quod participat aliquid, et quod est mobile, et quod est imperfectum, praeexigit ante se aliquid quod est per essentiam suam tale, et quod est immobile et perfectum. Anima autem humana intellectiva dicitur per participationem intellectualis virtutis, cuius signum est, quod non tota est intellectiva, sed secundum aliquam sui partem. Pertingit etiam ad intelligentiam veritatis cum quodam discursu et motu, arguendo. Habet etiam imperfectam intelligentiam, tum quia non omnia intelligit; tum quia in his quae intelligit, de potentia procedit ad actum. Oportet ergo esse aliquem altiorem intellectum, quo anima iuvetur ad intelligendum. Posuerunt ergo quidam hunc intellectum secundum substantiam separatum, esse intellectum agentem, qui quasi illustrando phantasmata, facit ea intelligibilia actu. Sed, dato quod sit aliquis talis intellectus agens separatus, nihilominus tamen oportet ponere in ipsa anima humana aliquam virtutem ab illo intellectu superiori participatam, per quam anima humana facit intelligibilia in actu. Sicut et in aliis rebus naturalibus perfectis, praeter universales causas agentes, sunt propriae virtutes inditae singulis rebus perfectis, ab universalibus agentibus derivatae, non enim solus sol generat hominem, sed est in homine virtus generativa hominis; et similiter in aliis animalibus perfectis. Nihil autem est perfectius in inferioribus rebus anima humana. Unde oportet dicere quod in ipsa sit aliqua virtus derivata a superiori intellectu, per quam possit phantasmata illustrare. Et hoc experimento cognoscimus, dum percipimus nos abstrahere formas universales a conditionibus particularibus, quod est facere actu intelligibilia. Nulla autem actio convenit alicui rei, nisi per aliquod principium formaliter ei inhaerens; ut supra dictum est, cum de intellectu possibili ageretur. Ergo oportet virtutem quae est principium huius actionis, esse aliquid in anima. Et ideo Aristoteles comparavit intellectum agentem lumini, quod est aliquid receptum in aere. Plato autem intellectum separatum imprimentem in animas nostras, comparavit soli; ut Themistius dicit in commentario tertii de anima. Sed intellectus separatus, secundum nostrae fidei documenta, est ipse Deus, qui est creator animae, et in quo solo beatificatur, ut infra patebit. Unde ab ipso anima humana lumen intellectuale participat, secundum illud Psalmi IV, <I>signatum est super nos lumen vultus tui, domine</I>.</P> | 628 "ref">[31611] Iª q. 77 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 613 <P TITLE="I q. 79 a. 4 ad 1"><A NAME="31749"><SPAN CLASS="ref">[31749] Iª q. 79 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illa lux vera illuminat sicut causa universalis, a qua anima humana participat quandam particularem virtutem, ut dictum est.</P> | 629 quod necesse est ponere plures animae potentias. Ad cuius |
| 614 <P TITLE="I q. 79 a. 4 ad 2"><A NAME="31750"><SPAN CLASS="ref">[31750] Iª q. 79 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod philosophus illa verba non dicit de intellectu agente, sed de intellectu in actu. Unde supra de ipso praemiserat, idem autem est secundum actum scientia rei. Vel, si intelligatur de intellectu agente, hoc dicitur quia non est ex parte intellectus agentis hoc quod quandoque intelligimus et quandoque non intelligimus; sed ex parte intellectus qui est in potentia.</P> | 630 evidentiam, considerandum est quod, sicut philosophus dicit in II |
| 615 <P TITLE="I q. 79 a. 4 ad 3"><A NAME="31751"><SPAN CLASS="ref">[31751] Iª q. 79 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, si intellectus agens compararetur ad intellectum possibilem ut obiectum agens ad potentiam, sicut visibile in actu ad visum; sequeretur quod statim omnia intelligeremus, cum intellectus agens sit quo est omnia facere. Nunc autem non se habet ut obiectum, sed ut faciens obiecta in actu, ad quod requiritur, praeter praesentiam intellectus agentis, praesentia phantasmatum, et bona dispositio virium sensitivarum, et exercitium in huiusmodi opere; quia per unum intellectum fiunt etiam alia intellecta, sicut per terminos propositiones, et per prima principia conclusiones. Et quantum ad hoc, non differt utrum intellectus agens sit aliquid animae, vel aliquid separatum.</P> | 631 de caelo, quae sunt in rebus infima, non possunt consequi perfectam |
| 616 <P TITLE="I q. 79 a. 4 ad 4"><A NAME="31752"><SPAN CLASS="ref">[31752] Iª q. 79 a. 4 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod anima intellectiva est quidem actu immaterialis, sed est in potentia ad determinatas species rerum. Phantasmata autem, e converso, sunt quidem actu similitudines specierum quarundam, sed sunt potentia immaterialia. Unde nihil prohibet unam et eandem animam, inquantum est immaterialis in actu, habere aliquam virtutem per quam faciat immaterialia in actu abstrahendo a conditionibus individualis materiae, quae quidem virtus dicitur intellectus agens; et aliam virtutem receptivam huiusmodi specierum, quae dicitur intellectus possibilis, inquantum est in potentia ad huiusmodi species.</P> | 632 bonitatem, sed aliquam imperfectam consequuntur paucis motibus; |
| 617 <P TITLE="I q. 79 a. 4 ad 5"><A NAME="31753"><SPAN CLASS="ref">[31753] Iª q. 79 a. 4 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod, cum essentia animae sit immaterialis, a supremo intellectu creata, nihil prohibet virtutem quae a supremo intellectu participatur, per quam abstrahit a materia, ab essentia ipsius procedere, sicut et alias eius potentias.</P> | 633 superiora vero his adipiscuntur perfectam bonitatem motibus multis; |
| 618 <BR> | 634 his autem superiora sunt quae adipiscuntur perfectam bonitatem |
| 619 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> | 635 motibus paucis; summa vero perfectio invenitur in his quae absque |
| 620 <P TITLE="I q. 79 a. 5 arg. 1"><A NAME="31754"><SPAN CLASS="ref">[31754] Iª q. 79 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod intellectus agens sit unus in omnibus. Nihil enim quod est separatum a corpore, multiplicatur secundum multiplicationem corporum. Sed intellectus agens est separatus, ut dicitur in III de anima. Ergo non multiplicatur in multis corporibus hominum, sed est unus in omnibus.</P> | 636 motu perfectam possident bonitatem. Sicut infime est ad sanitatem |
| 621 <P TITLE="I q. 79 a. 5 arg. 2"><A NAME="31755"><SPAN CLASS="ref">[31755] Iª q. 79 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, intellectus agens facit universale, quod est unum in multis. Sed illud quod est causa unitatis, magis est unum. Ergo intellectus agens est unus in omnibus.</P> | 637 dispositus qui non potest perfectam consequi sanitatem, sed aliquam |
| 622 <P TITLE="I q. 79 a. 5 arg. 3"><A NAME="31756"><SPAN CLASS="ref">[31756] Iª q. 79 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, omnes homines conveniunt in primis conceptionibus intellectus. His autem assentiunt per intellectum agentem. Ergo conveniunt omnes in uno intellectu agente.</P> | 638 modicam consequitur paucis remediis; melius autem dispositus est |
| 623 <P TITLE="I q. 79 a. 5 s. c."><A NAME="31757"><SPAN CLASS="ref">[31757] Iª q. 79 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus agens est sicut lumen. Non autem est idem lumen in diversis illuminatis. Ergo non est idem intellectus agens in diversis hominibus.</P> | 639 qui potest perfectam consequi sanitatem, sed remediis multis; et |
| 624 <P TITLE="I q. 79 a. 5 co."><A NAME="31758"><SPAN CLASS="ref">[31758] Iª q. 79 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod veritas huius quaestionis dependet ex praemissis. Si enim intellectus agens non esset aliquid animae, sed esset quaedam substantia separata, unus esset intellectus agens omnium hominum. Et hoc intelligunt qui ponunt unitatem intellectus agentis. Si autem intellectus agens sit aliquid animae, ut quaedam virtus ipsius, necesse est dicere quod sint plures intellectus agentes, secundum pluralitatem animarum, quae multiplicantur secundum multiplicationem hominum, ut supra dictum est. Non enim potest esse quod una et eadem virtus numero sit diversarum substantiarum.</P> | 640 adhuc melius, qui remediis paucis; optime autem, qui absque remedio |
| 625 <P TITLE="I q. 79 a. 5 ad 1"><A NAME="31759"><SPAN CLASS="ref">[31759] Iª q. 79 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod philosophus probat intellectum agentem esse separatum, per hoc quod possibilis est separatus; quia, ut ipse dicit, agens est honorabilius patiente. Intellectus autem possibilis dicitur separatus, quia non est actus alicuius organi corporalis. Et secundum hunc modum etiam intellectus agens dicitur separatus, non quasi sit aliqua substantia separata.</P> | 641 perfectam sanitatem habet. Dicendum est ergo quod res quae sunt |
| 626 <P TITLE="I q. 79 a. 5 ad 2"><A NAME="31760"><SPAN CLASS="ref">[31760] Iª q. 79 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod intellectus agens causat universale abstrahendo a materia. Ad hoc autem non requiritur quod sit unus in omnibus habentibus intellectum, sed quod sit unus in omnibus secundum habitudinem ad omnia a quibus abstrahit universale, respectu quorum universale est unum. Et hoc competit intellectui agenti inquantum est immaterialis.</P> | 642 infra hominem, quaedam particularia bona consequuntur, et ideo |
| 627 <P TITLE="I q. 79 a. 5 ad 3"><A NAME="31761"><SPAN CLASS="ref">[31761] Iª q. 79 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod omnia quae sunt unius speciei, communicant in actione consequente naturam speciei, et per consequens in virtute, quae est actionis principium, non quod sit eadem numero in omnibus. Cognoscere autem prima intelligibilia est actio consequens speciem humanam. Unde oportet quod omnes homines communicent in virtute quae est principium huius actionis, et haec est virtus intellectus agentis. Non tamen oportet quod sit eadem numero in omnibus. Oportet tamen quod ab uno principio in omnibus derivetur. Et sic illa communicatio hominum in primis intelligibilibus, demonstrat unitatem intellectus separati, quem Plato comparat soli; non autem unitatem intellectus agentis, quem Aristoteles comparat lumini.</P> | 643 quasdam paucas et determinatas operationes habent et virtutes. Homo |
| 628 <BR> | 644 autem potest consequi universalem et perfectam bonitatem, quia |
| 629 <DIV CLASS="E">Articulus 6</DIV> | 645 potest adipisci beatitudinem. Est tamen in ultimo gradu, secundum |
| 630 <P TITLE="I q. 79 a. 6 arg. 1"><A NAME="31762"><SPAN CLASS="ref">[31762] Iª q. 79 a. 6 arg. 1 </SPAN></A>Ad sextum sic proceditur. Videtur quod memoria non sit in parte intellectiva animae. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod ad partem superiorem animae pertinent quae non sunt hominibus pecoribusque communia. Sed memoria est hominibus pecoribusque communis, dicit enim ibidem quod <I>possunt pecora sentire per corporis sensus corporalia, et ea mandare memoriae</I>. Ergo memoria non pertinet ad partem animae intellectivam.</P> | 646 naturam, eorum quibus competit beatitudo, et ideo multis et |
| 631 <P TITLE="I q. 79 a. 6 arg. 2"><A NAME="31763"><SPAN CLASS="ref">[31763] Iª q. 79 a. 6 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, memoria praeteritorum est. Sed praeteritum dicitur secundum aliquod determinatum tempus. Memoria igitur est cognoscitiva alicuius sub determinato tempore; quod est cognoscere aliquid sub hic et nunc. Hoc autem non est intellectus, sed sensus. Memoria igitur non est in parte intellectiva, sed solum in parte sensitiva.</P> | 647 diversis operationibus et virtutibus indiget anima humana. Angelis |
| 632 <P TITLE="I q. 79 a. 6 arg. 3"><A NAME="31764"><SPAN CLASS="ref">[31764] Iª q. 79 a. 6 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in memoria conservantur species rerum quae actu non cogitantur. Sed hoc non est possibile accidere in intellectu, quia intellectus fit in actu per hoc quod informatur specie intelligibili; intellectum autem esse in actu, est ipsum intelligere in actu; et sic intellectus omnia intelligit in actu, quorum species apud se habet. Non ergo memoria est in parte intellectiva.</P> | 648 vero minor diversitas potentiarum competit. In Deo vero non est |
| 633 <P TITLE="I q. 79 a. 6 s. c."><A NAME="31765"><SPAN CLASS="ref">[31765] Iª q. 79 a. 6 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, X de Trin., quod <I>memoria, intelligentia et voluntas sunt una mens</I>.</P> | 649 aliqua potentia vel actio, praeter eius essentiam. Est et alia |
| 634 <P TITLE="I q. 79 a. 6 co."><A NAME="31766"><SPAN CLASS="ref">[31766] Iª q. 79 a. 6 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, cum de ratione memoriae sit conservare species rerum quae actu non apprehenduntur, hoc primum considerari oportet, utrum species intelligibiles sic in intellectu conservari possint. Posuit enim Avicenna hoc esse impossibile. In parte enim sensitiva dicebat hoc accidere, quantum ad aliquas potentias, inquantum sunt actus organorum corporalium, in quibus conservari possunt aliquae species absque actuali apprehensione. In intellectu autem, qui caret organo corporali, nihil existit nisi intelligibiliter. Unde oportet intelligi in actu illud cuius similitudo in intellectu existit. Sic ergo, secundum ipsum, quam cito aliquis actu desinit intelligere aliquam rem, desinit esse illius rei species in intellectu, sed oportet, si denuo vult illam rem intelligere, quod convertat se ad intellectum agentem, quem ponit substantiam separatam, ut ab illo effluant species intelligibiles in intellectum possibilem. Et ex exercitio et usu convertendi se ad intellectum agentem, relinquitur, secundum ipsum, quaedam habilitas in intellectu possibili convertendi se ad intellectum agentem, quam dicebat esse habitum scientiae. Secundum igitur hanc positionem, nihil conservatur in parte intellectiva, quod non actu intelligatur. Unde non poterit poni memoria in parte intellectiva, secundum hunc modum. Sed haec opinio manifeste repugnat dictis Aristotelis. Dicit enim, in III de anima, quod, cum intellectus possibilis <I>sic fiat singula ut sciens, dicitur qui secundum actum; et quod hoc accidit cum possit operari per seipsum. Est quidem igitur et tunc potentia quodammodo; non tamen similiter ut ante addiscere aut invenire</I>. Dicitur autem intellectus possibilis fieri singula, secundum quod recipit species singulorum. Ex hoc ergo quod recipit species intelligibilium, habet quod possit operari cum voluerit, non autem quod semper operetur, quia et tunc est quodammodo in potentia, licet aliter quam ante intelligere; eo scilicet modo quo sciens in habitu est in potentia ad considerandum in actu. Repugnat etiam praedicta positio rationi. Quod enim recipitur in aliquo, recipitur in eo secundum modum recipientis. Intellectus autem est magis stabilis naturae et immobilis, quam materia corporalis. Si ergo materia corporalis formas quas recipit, non solum tenet dum per eas agit in actu, sed etiam postquam agere per eas cessaverit; multo fortius intellectus immobiliter et inamissibiliter recipit species intelligibiles, sive a sensibilibus acceptas, sive etiam ab aliquo superiori intellectu effluxas. Sic igitur, si memoria accipiatur solum pro vi conservativa specierum, oportet dicere memoriam esse in intellectiva parte. Si vero de ratione memoriae sit quod eius obiectum sit praeteritum, ut praeteritum; memoria in parte intellectiva non erit, sed sensitiva tantum, quae est apprehensiva particularium. Praeteritum enim, ut praeteritum, cum significet esse sub determinato tempore, ad conditionem particularis pertinet.</P> | 650 ratio quare anima humana abundat diversitate potentiarum, videlicet |
| 635 <P TITLE="I q. 79 a. 6 ad 1"><A NAME="31767"><SPAN CLASS="ref">[31767] Iª q. 79 a. 6 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod memoria, secundum quod est conservativa specierum, non est nobis pecoribusque communis. Species enim conservantur non in parte animae sensitiva tantum, sed magis in coniuncto; cum vis memorativa sit actus organi cuiusdam. Sed intellectus secundum seipsum est conservativus specierum, praeter concomitantiam organi corporalis. Unde philosophus dicit, in III de anima, quod <I>anima est locus specierum, non tota, sed intellectus</I>.</P> | 651 quia est in confinio spiritualium et corporalium creaturarum, et |
| 636 <P TITLE="I q. 79 a. 6 ad 2"><A NAME="31768"><SPAN CLASS="ref">[31768] Iª q. 79 a. 6 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod praeteritio potest ad duo referri, scilicet ad obiectum quod cognoscitur; et ad cognitionis actum. Quae quidem duo simul coniunguntur in parte sensitiva, quae est apprehensiva alicuius per hoc quod immutatur a praesenti sensibili, unde simul animal memoratur se prius sensisse in praeterito, et se sensisse quoddam praeteritum sensibile. Sed quantum ad partem intellectivam pertinet, praeteritio accidit, et non per se convenit, ex parte obiecti intellectus. Intelligit enim intellectus hominem, inquantum est homo, homini autem, inquantum est homo, accidit vel in praesenti vel in praeterito vel in futuro esse. Ex parte vero actus, praeteritio per se accipi potest etiam in intellectu, sicut in sensu. Quia intelligere animae nostrae est quidam particularis actus, in hoc vel in illo tempore existens, secundum quod dicitur homo intelligere nunc vel heri vel cras. Et hoc non repugnat intellectualitati, quia huiusmodi intelligere, quamvis sit quoddam particulare, tamen est immaterialis actus, ut supra de intellectu dictum est; et ideo sicut intelligit seipsum intellectus, quamvis ipse sit quidam singularis intellectus, ita intelligit suum intelligere, quod est singularis actus vel in praeterito vel in praesenti vel in futuro existens. Sic igitur salvatur ratio memoriae, quantum ad hoc quod est praeteritorum, in intellectu, secundum quod intelligit se prius intellexisse, non autem secundum quod intelligit praeteritum, prout est hic et nunc.</P> | 652 ideo concurrunt in ipsa virtutes utrarumque creaturarum.</p> |
| 637 <P TITLE="I q. 79 a. 6 ad 3"><A NAME="31769"><SPAN CLASS="ref">[31769] Iª q. 79 a. 6 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod species intelligibilis aliquando est in intellectu in potentia tantum, et tunc dicitur intellectus esse in potentia. Aliquando autem secundum ultimam completionem actus, et tunc intelligit actu. Aliquando medio modo se habet inter potentiam et actum, et tunc dicitur esse intellectus in habitu. Et secundum hunc modum intellectus conservat species, etiam quando actu non intelligit.</P> | 653 <p title="I q. 77 a. 2 ad 1"><a name="31612"><span class= |
| 638 <BR> | 654 "ref">[31612] Iª q. 77 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 639 <DIV CLASS="E">Articulus 7</DIV> | 655 dicendum quod in hoc ipso magis ad similitudinem Dei accedit anima |
| 640 <P TITLE="I q. 79 a. 7 arg. 1"><A NAME="31770"><SPAN CLASS="ref">[31770] Iª q. 79 a. 7 arg. 1 </SPAN></A>Ad septimum sic proceditur. Videtur quod alia potentia sit memoria intellectiva, et alia intellectus. Augustinus enim, in X de Trin., ponit in mente memoriam, intelligentiam et voluntatem. Manifestum est autem quod memoria est alia potentia a voluntate. Ergo similiter est alia ab intellectu.</P> | 656 intellectiva quam creaturae inferiores, quod perfectam bonitatem |
| 641 <P TITLE="I q. 79 a. 7 arg. 2"><A NAME="31771"><SPAN CLASS="ref">[31771] Iª q. 79 a. 7 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, eadem ratio distinctionis est potentiarum sensitivae partis et intellectivae. Sed memoria in parte sensitiva est alia potentia a sensu, ut supra dictum est. Ergo memoria partis intellectivae est alia potentia ab intellectu.</P> | 657 consequi potest; licet per multa et diversa; in quo deficit a |
| 642 <P TITLE="I q. 79 a. 7 arg. 3"><A NAME="31772"><SPAN CLASS="ref">[31772] Iª q. 79 a. 7 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, secundum Augustinum, memoria, intelligentia et voluntas sunt sibi invicem aequalia, et unum eorum ab alio oritur. Hoc autem esse non posset, si memoria esset eadem potentia cum intellectu. Non est ergo eadem potentia.</P> | 658 superioribus.</p> |
| 643 <P TITLE="I q. 79 a. 7 s. c."><A NAME="31773"><SPAN CLASS="ref">[31773] Iª q. 79 a. 7 s. c. </SPAN></A>Sed contra, de ratione memoriae est, quod sit thesaurus vel locus conservativus specierum. Hoc autem philosophus, in III de anima, attribuit intellectui, ut dictum est. Non ergo in parte intellectiva est alia potentia memoria ab intellectu.</P> | 659 <p title="I q. 77 a. 2 ad 2"><a name="31613"><span class= |
| 644 <P TITLE="I q. 79 a. 7 co."><A NAME="31774"><SPAN CLASS="ref">[31774] Iª q. 79 a. 7 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, sicut supra dictum est, potentiae animae distinguuntur secundum diversas rationes obiectorum; eo quod ratio cuiuslibet potentiae consistit in ordine ad id ad quod dicitur, quod est eius obiectum. Dictum est etiam supra quod, si aliqua potentia secundum propriam rationem ordinetur ad aliquod obiectum secundum communem rationem obiecti, non diversificabitur illa potentia secundum diversitates particularium differentiarum, sicut potentia visiva, quae respicit suum obiectum secundum rationem colorati, non diversificatur per diversitatem albi et nigri. Intellectus autem respicit suum obiectum secundum communem rationem entis; eo quod intellectus possibilis est quo est omnia fieri. Unde secundum nullam differentiam entium, diversificatur differentia intellectus possibilis. Diversificatur tamen potentia intellectus agentis, et intellectus possibilis, quia respectu eiusdem obiecti, aliud principium oportet esse potentiam activam, quae facit obiectum esse in actu; et aliud potentiam passivam, quae movetur ab obiecto in actu existente. Et sic potentia activa comparatur ad suum obiectum, ut ens in actu ad ens in potentia, potentia autem passiva comparatur ad suum obiectum e converso, ut ens in potentia ad ens in actu. Sic igitur nulla alia differentia potentiarum in intellectu esse potest, nisi possibilis et agentis. Unde patet quod memoria non est alia potentia ab intellectu, ad rationem enim potentiae passivae pertinet conservare, sicut et recipere.</P> | 660 "ref">[31613] Iª q. 77 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 645 <P TITLE="I q. 79 a. 7 ad 1"><A NAME="31775"><SPAN CLASS="ref">[31775] Iª q. 79 a. 7 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, quamvis in III dist. I Sent. dicatur quod memoria, intelligentia et voluntas sint tres vires; tamen hoc non est secundum intentionem Augustini, qui expresse dicit in XIV de Trin., quod <I>si accipiatur memoria, intelligentia et voluntas, secundum quod semper praesto sunt animae, sive cogitentur sive non cogitentur, ad solam memoriam pertinere videntur. Intelligentiam autem nunc dico qua intelligimus cogitantes; et eam voluntatem, sive amorem vel dilectionem, quae istam prolem parentemque coniungit</I>. Ex quo patet quod ista tria non accipit Augustinus pro tribus potentiis; sed memoriam accipit pro habituali animae retentione, intelligentiam autem pro actu intellectus, voluntatem autem pro actu voluntatis.</P> | 661 dicendum quod virtus unita est superior, si ad aequalia se |
| 646 <P TITLE="I q. 79 a. 7 ad 2"><A NAME="31776"><SPAN CLASS="ref">[31776] Iª q. 79 a. 7 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod praeteritum et praesens possunt esse propriae differentiae potentiarum sensitivarum diversificativae; non autem potentiarum intellectivarum, ratione supra dicta.</P> | 662 extendat. Sed virtus multiplicata est superior, si plura ei |
| 647 <P TITLE="I q. 79 a. 7 ad 3"><A NAME="31777"><SPAN CLASS="ref">[31777] Iª q. 79 a. 7 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod intelligentia oritur ex memoria, sicut actus ex habitu. Et hoc modo etiam aequatur ei; non autem sicut potentia potentiae.</P> | 663 subiiciantur.</p> |
| 648 <BR> | 664 <p title="I q. 77 a. 2 ad 3"><a name="31614"><span class= |
| 649 <DIV CLASS="E">Articulus 8</DIV> | 665 "ref">[31614] Iª q. 77 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 650 <P TITLE="I q. 79 a. 8 arg. 1"><A NAME="31778"><SPAN CLASS="ref">[31778] Iª q. 79 a. 8 arg. 1 </SPAN></A>Ad octavum sic proceditur. Videtur quod ratio sit alia potentia ab intellectu. In libro enim de spiritu et anima dicitur, <I>cum ab inferioribus ad superiora ascendere volumus, prius occurrit nobis sensus, deinde imaginatio, deinde ratio, deinde intellectus</I>. Est ergo alia potentia ratio ab intellectu, sicut imaginatio a ratione.</P> | 666 dicendum quod unius rei est unum esse substantiale, sed possunt |
| 651 <P TITLE="I q. 79 a. 8 arg. 2"><A NAME="31779"><SPAN CLASS="ref">[31779] Iª q. 79 a. 8 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Boetius dicit, in libro de Consol., quod intellectus comparatur ad rationem sicut aeternitas ad tempus. Sed non est eiusdem virtutis esse in aeternitate et esse in tempore. Ergo non est eadem potentia ratio et intellectus.</P> | 667 esse operationes plures. Et ideo est una essentia animae, sed |
| 652 <P TITLE="I q. 79 a. 8 arg. 3"><A NAME="31780"><SPAN CLASS="ref">[31780] Iª q. 79 a. 8 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, homo communicat cum Angelis in intellectu, cum brutis vero in sensu. Sed ratio, quae est propria hominis, qua animal rationale dicitur, est alia potentia a sensu. Ergo pari ratione est alia potentia ab intellectu, qui proprie convenit Angelis, unde et intellectuales dicuntur.</P> | 668 potentiae plures.</p> |
| 653 <P TITLE="I q. 79 a. 8 s. c."><A NAME="31781"><SPAN CLASS="ref">[31781] Iª q. 79 a. 8 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, III super Gen. ad Litt., quod <I>illud quo homo irrationabilibus animalibus antecellit, est ratio, vel mens, vel intelligentia, vel si quo alio vocabulo commodius appellatur</I>. Ratio ergo et intellectus et mens sunt una potentia.</P> | 669 <br /> |
| 654 <P TITLE="I q. 79 a. 8 co."><A NAME="31782"><SPAN CLASS="ref">[31782] Iª q. 79 a. 8 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ratio et intellectus in homine non possunt esse diversae potentiae. Quod manifeste cognoscitur, si utriusque actus consideretur. Intelligere enim est simpliciter veritatem intelligibilem apprehendere. Ratiocinari autem est procedere de uno intellecto ad aliud, ad veritatem intelligibilem cognoscendam. Et ideo Angeli, qui perfecte possident, secundum modum suae naturae, cognitionem intelligibilis veritatis, non habent necesse procedere de uno ad aliud; sed simpliciter et absque discursu veritatem rerum apprehendunt, ut Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom. Homines autem ad intelligibilem veritatem cognoscendam perveniunt, procedendo de uno ad aliud, ut ibidem dicitur, et ideo rationales dicuntur. Patet ergo quod ratiocinari comparatur ad intelligere sicut moveri ad quiescere, vel acquirere ad habere, quorum unum est perfecti, aliud autem imperfecti. Et quia motus semper ab immobili procedit, et ad aliquid quietum terminatur; inde est quod ratiocinatio humana, secundum viam inquisitionis vel inventionis, procedit a quibusdam simpliciter intellectis, quae sunt prima principia; et rursus, in via iudicii, resolvendo redit ad prima principia, ad quae inventa examinat. Manifestum est autem quod quiescere et moveri non reducuntur ad diversas potentias, sed ad unam et eandem, etiam in naturalibus rebus, quia per eandem naturam aliquid movetur ad locum, et quiescit in loco. Multo ergo magis per eandem potentiam intelligimus et ratiocinamur. Et sic patet quod in homine eadem potentia est ratio et intellectus.</P> | 670 <div class="E">Articulus 3</div> |
| 655 <P TITLE="I q. 79 a. 8 ad 1"><A NAME="31783"><SPAN CLASS="ref">[31783] Iª q. 79 a. 8 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illa enumeratio fit secundum ordinem actuum, non secundum distinctionem potentiarum. Quamvis liber ille non sit magnae auctoritatis.</P> | 671 <p title="I q. 77 a. 3 arg. 1"><a name="31615"><span class= |
| 656 <P TITLE="I q. 79 a. 8 ad 2"><A NAME="31784"><SPAN CLASS="ref">[31784] Iª q. 79 a. 8 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum patet responsio ex dictis. Aeternitas enim comparatur ad tempus, sicut immobile ad mobile. Et ideo Boetius comparavit intellectum aeternitati, rationem vero tempori.</P> | 672 "ref">[31615] Iª q. 77 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic |
| 657 <P TITLE="I q. 79 a. 8 ad 3"><A NAME="31785"><SPAN CLASS="ref">[31785] Iª q. 79 a. 8 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod alia animalia sunt ita infra hominem, quod non possunt attingere ad cognoscendam veritatem, quam ratio inquirit. Homo vero attingit ad cognoscendam intelligibilem veritatem, quam Angeli cognoscunt; sed imperfecte. Et ideo vis cognoscitiva Angelorum non est alterius generis a vi cognoscitiva rationis, sed comparatur ad ipsam ut perfectum ad imperfectum.</P> | 673 proceditur. Videtur quod potentiae non distinguantur per actus et |
| 658 <BR> | 674 obiecta. Nihil enim determinatur ad speciem per illud quod |
| 659 <DIV CLASS="E">Articulus 9</DIV> | 675 posterius, vel extrinsecum est. Actus autem est posterior potentia; |
| 660 <P TITLE="I q. 79 a. 9 arg. 1"><A NAME="31786"><SPAN CLASS="ref">[31786] Iª q. 79 a. 9 arg. 1 </SPAN></A>Ad nonum sic proceditur. Videtur quod ratio superior et inferior sint diversae potentiae. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod imago Trinitatis est in superiori parte rationis, non autem in inferiori. Sed partes animae sunt ipsae eius potentiae. Ergo duae potentiae sunt ratio superior et inferior.</P> | 676 obiectum autem est extrinsecum. Ergo per ea potentiae non |
| 661 <P TITLE="I q. 79 a. 9 arg. 2"><A NAME="31787"><SPAN CLASS="ref">[31787] Iª q. 79 a. 9 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nihil oritur a seipso. Sed ratio inferior oritur a superiori, et ab ea regulatur et dirigitur. Ergo ratio superior est alia potentia ab inferiori.</P> | 677 distinguuntur secundum speciem.</p> |
| 662 <P TITLE="I q. 79 a. 9 arg. 3"><A NAME="31788"><SPAN CLASS="ref">[31788] Iª q. 79 a. 9 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in VI Ethic., quod scientificum animae quo cognoscit anima necessaria, est aliud principium et alia pars animae ab opinativo et ratiocinativo, quo cognoscit contingentia. Et hoc probat per hoc, quia <I>ad ea quae sunt genere altera, altera genere particula animae</I> ordinatur; contingens autem et necessarium sunt altera genere, sicut corruptibile et incorruptibile. Cum autem idem sit necessarium quod aeternum, et temporale idem quod contingens; videtur quod idem sit quod philosophus vocat scientificum, et superior pars rationis, quae secundum Augustinum intendit aeternis conspiciendis et consulendis; et quod idem sit quod philosophus vocat ratiocinativum vel opinativum, et inferior ratio, quae secundum Augustinum intendit temporalibus disponendis. Est ergo alia potentia animae ratio superior, et ratio inferior.</P> | 678 <p title="I q. 77 a. 3 arg. 2"><a name="31616"><span class= |
| 663 <P TITLE="I q. 79 a. 9 arg. 4"><A NAME="31789"><SPAN CLASS="ref">[31789] Iª q. 79 a. 9 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, Damascenus dicit quod <I>ex imaginatione fit opinio; deinde mens, diiudicans opinionem sive vera sit sive falsa, diiudicat veritatem; unde et mens dicitur a metiendo. De quibus igitur iudicatum est iam et determinatum vere, dicitur intellectus</I>. Sic igitur opinativum, quod est ratio inferior, est aliud a mente et intellectu, per quod potest intelligi ratio superior.</P> | 679 "ref">[31616] Iª q. 77 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 664 <P TITLE="I q. 79 a. 9 s. c."><A NAME="31790"><SPAN CLASS="ref">[31790] Iª q. 79 a. 9 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, XII de Trin., quod ratio superior et inferior non nisi per officia distinguuntur. Non ergo sunt duae potentiae.</P> | 680 contraria sunt quae maxime differunt. Si igitur potentiae |
| 665 <P TITLE="I q. 79 a. 9 co."><A NAME="31791"><SPAN CLASS="ref">[31791] Iª q. 79 a. 9 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod ratio superior et inferior, secundum quod ab Augustino accipiuntur, nullo modo duae potentiae animae esse possunt. Dicit enim quod ratio superior est quae intendit aeternis conspiciendis aut consulendis, conspiciendis quidem, secundum quod ea in seipsis speculatur; consulendis vero, secundum quod ex eis accipit regulas agendorum. Ratio vero inferior ab ipso dicitur, quae intendit temporalibus rebus. Haec autem duo, scilicet temporalia et aeterna, comparantur ad cognitionem nostram hoc modo, quod unum eorum est medium ad cognoscendum alterum. Nam secundum viam inventionis, per res temporales in cognitionem devenimus aeternorum, secundum illud apostoli, ad Rom. I, <I>invisibilia Dei per ea quae facta sunt, intellecta, conspiciuntur</I>, in via vero iudicii, per aeterna iam cognita de temporalibus iudicamus, et secundum rationes aeternorum temporalia disponimus. Potest autem contingere quod medium, et id ad quod per medium pervenitur, ad diversos habitus pertineant, sicut principia prima indemonstrabilia pertinent ad habitum intellectus, conclusiones vero ex his deductae ad habitum scientiae. Et ideo ex principiis geometriae contingit aliquid concludere in alia scientia, puta in perspectiva. Sed eadem potentia rationis est, ad quam pertinet et medium et ultimum. Est enim actus rationis quasi quidam motus de uno in aliud perveniens, idem autem est mobile quod pertransiens medium pertingit ad terminum. Unde una et eadem potentia rationis est ratio superior et inferior. Sed distinguuntur, secundum Augustinum, per officia actuum, et secundum diversos habitus, nam superiori rationi attribuitur sapientia, inferiori vero scientia.</P> | 681 distinguerentur penes obiecta, sequeretur quod contrariorum non |
| 666 <P TITLE="I q. 79 a. 9 ad 1"><A NAME="31792"><SPAN CLASS="ref">[31792] Iª q. 79 a. 9 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod secundum quamcumque rationem partitionis potest pars dici. Inquantum ergo ratio dividitur secundum diversa officia, ratio superior et inferior partitiones dicuntur, et non quia sunt diversae potentiae.</P> | 682 esset eadem potentia. Quod patet esse falsum fere in omnibus, nam |
| 667 <P TITLE="I q. 79 a. 9 ad 2"><A NAME="31793"><SPAN CLASS="ref">[31793] Iª q. 79 a. 9 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ratio inferior dicitur a superiori deduci, vel ab ea regulari, inquantum principia quibus utitur inferior ratio, deducuntur et diriguntur a principiis superioris rationis.</P> | 683 potentia visiva eadem est albi et nigri, et gustus idem est dulcis |
| 668 <P TITLE="I q. 79 a. 9 ad 3"><A NAME="31794"><SPAN CLASS="ref">[31794] Iª q. 79 a. 9 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod scientificum de quo philosophus loquitur non est idem quod ratio superior, nam necessaria scibilia inveniuntur etiam in rebus temporalibus, de quibus est scientia naturalis et mathematica. Opinativum autem et ratiocinativum in minus est quam ratio inferior, quia est contingentium tantum. Nec tamen est simpliciter dicendum quod sit alia potentia qua intellectus cognoscit necessaria, et alia qua cognoscit contingentia, quia utraque cognoscit secundum eandem rationem obiecti, scilicet secundum rationem entis et veri. Unde et necessaria, quae habent perfectum esse in veritate, perfecte cognoscit; utpote ad eorum quidditatem pertingens, per quam propria accidentia de his demonstrat. Contingentia vero imperfecte cognoscit; sicut et habent imperfectum esse et veritatem. Perfectum autem et imperfectum in actu non diversificant potentiam; sed diversificant actus quantum ad modum agendi, et per consequens principia actuum et ipsos habitus. Et ideo philosophus posuit duas particulas animae, scientificum et ratiocinativum, non quia sunt duae potentiae; sed quia distinguuntur secundum diversam aptitudinem ad recipiendum diversos habitus, quorum diversitatem ibi inquirere intendit. Contingentia enim et necessaria, etsi differant secundum propria genera, conveniunt tamen in communi ratione entis, quam respicit intellectus, ad quam diversimode se habent secundum perfectum et imperfectum.</P> | 684 et amari.</p> |
| 669 <P TITLE="I q. 79 a. 9 ad 4"><A NAME="31795"><SPAN CLASS="ref">[31795] Iª q. 79 a. 9 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod illa distinctio Damasceni est secundum diversitatem actuum, non secundum diversitatem potentiarum. Opinio enim significat actum intellectus qui fertur in unam partem contradictionis cum formidine alterius. Diiudicare vero, vel mensurare, est actus intellectus applicantis principia certa ad examinationem propositorum. Et ex hoc sumitur nomen mentis. Intelligere autem est cum quadam approbatione diiudicatis inhaerere.</P> | 685 <p title="I q. 77 a. 3 arg. 3"><a name="31617"><span class= |
| 670 <BR> | 686 "ref">[31617] Iª q. 77 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 671 <DIV CLASS="E">Articulus 10</DIV> | 687 remota causa, removetur effectus. Si igitur potentiarum differentia |
| 672 <P TITLE="I q. 79 a. 10 arg. 1"><A NAME="31796"><SPAN CLASS="ref">[31796] Iª q. 79 a. 10 arg. 1 </SPAN></A>Ad decimum sic proceditur. Videtur quod intelligentia sit alia potentia ab intellectu. Dicitur enim in libro de spiritu et anima, quod <I>cum ab inferioribus ad superiora ascendere volumus, prius occurrit nobis sensus, deinde imaginatio, deinde ratio, postea intellectus, et postea intelligentia</I>. Sed imaginatio et sensus sunt diversae potentiae. Ergo et intellectus et intelligentia.</P> | 688 esset ex differentia obiectorum, idem obiectum non pertineret ad |
| 673 <P TITLE="I q. 79 a. 10 arg. 2"><A NAME="31797"><SPAN CLASS="ref">[31797] Iª q. 79 a. 10 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, Boetius dicit, in V de Consol., quod <I>ipsum hominem aliter sensus, aliter imaginatio, aliter ratio, aliter intelligentia intuetur</I>. Sed intellectus est eadem potentia cum ratione. Ergo videtur quod intelligentia sit alia potentia quam intellectus; sicut ratio est alia potentia quam imaginatio et sensus.</P> | 689 diversas potentias. Quod patet esse falsum, nam idem est quod |
| 674 <P TITLE="I q. 79 a. 10 arg. 3"><A NAME="31798"><SPAN CLASS="ref">[31798] Iª q. 79 a. 10 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, actus sunt praevii potentiis, ut dicitur in II de anima. Sed intelligentia est quidam actus ab aliis actibus qui attribuuntur intellectui divisus. Dicit enim Damascenus quod <I>primus motus intelligentia dicitur; quae vero circa aliquid est intelligentia, intentio vocatur; quae permanens et figurans animam ad id quod intelligitur, excogitatio dicitur; excogitatio vero in eodem manens, et seipsam examinans et diiudicans, phronesis dicitur</I> (idest sapientia); <I>phronesis autem dilatata facit cogitationem, idest interius dispositum sermonem; ex quo aiunt provenire sermonem per linguam enarratum</I>. Ergo videtur quod intelligentia sit quaedam specialis potentia.</P> | 690 potentia cognoscitiva cognoscit, et appetitiva appetit.</p> |
| 675 <P TITLE="I q. 79 a. 10 s. c."><A NAME="31799"><SPAN CLASS="ref">[31799] Iª q. 79 a. 10 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in III de anima, quod <I>intelligentia indivisibilium est, in quibus non est falsum</I>. Sed huiusmodi cognoscere pertinet ad intellectum. Ergo intelligentia non est alia potentia praeter intellectum.</P> | 691 <p title="I q. 77 a. 3 arg. 4"><a name="31618"><span class= |
| 676 <P TITLE="I q. 79 a. 10 co."><A NAME="31800"><SPAN CLASS="ref">[31800] Iª q. 79 a. 10 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod hoc nomen intelligentia proprie significat ipsum actum intellectus qui est intelligere. In quibusdam tamen libris de Arabico translatis, substantiae separatae quas nos Angelos dicimus, intelligentiae vocantur; forte propter hoc, quod huiusmodi substantiae semper actu intelligunt. In libris tamen de Graeco translatis, dicuntur intellectus seu mentes. Sic ergo intelligentia ab intellectu non distinguitur sicut potentia a potentia; sed sicut actus a potentia. Invenitur enim talis divisio etiam a philosophis. Quandoque enim ponunt quatuor intellectus, scilicet intellectum agentem, possibilem, et in habitu, et adeptum. Quorum quatuor intellectus agens et possibilis sunt diversae potentiae; sicut et in omnibus est alia potentia activa, et alia passiva. Alia vero tria distinguuntur secundum tres status intellectus possibilis, qui quandoque est in potentia tantum, et sic dicitur possibilis; quandoque autem in actu primo, qui est scientia, et sic dicitur intellectus in habitu; quandoque autem in actu secundo, qui est considerare, et sic dicitur intellectus in actu, sive intellectus adeptus.</P> | 692 "ref">[31618] Iª q. 77 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, id |
| 677 <P TITLE="I q. 79 a. 10 ad 1"><A NAME="31801"><SPAN CLASS="ref">[31801] Iª q. 79 a. 10 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, si recipi debet illa auctoritas, intelligentia ponitur pro actu intellectus. Et sic dividitur contra intellectum, sicut actus contra potentiam.</P> | 693 quod per se est causa alicuius, in omnibus causat illud. Sed |
| 678 <P TITLE="I q. 79 a. 10 ad 2"><A NAME="31802"><SPAN CLASS="ref">[31802] Iª q. 79 a. 10 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod Boetius accipit intelligentiam pro actu intellectus qui transcendit actum rationis. Unde ibidem dicit quod <I>ratio tantum humani generis est, sicut intelligentia sola divini</I>, proprium enim Dei est quod absque omni investigatione omnia intelligat.</P> | 694 quaedam obiecta diversa, quae pertinent ad diversas potentias, |
| 679 <P TITLE="I q. 79 a. 10 ad 3"><A NAME="31803"><SPAN CLASS="ref">[31803] Iª q. 79 a. 10 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod omnes illi actus quos Damascenus enumerat, sunt unius potentiae, scilicet intellectivae. Quae primo quidem simpliciter aliquid apprehendit, et hic actus dicitur intelligentia. Secundo vero, id quod apprehendit, ordinat ad aliquid aliud cognoscendum vel operandum, et hic vocatur intentio. Dum vero persistit in inquisitione illius quod intendit, vocatur excogitatio. Dum vero id quod est excogitatum examinat ad aliqua certa, dicitur scire vel sapere; quod est phronesis, vel sapientiae, nam sapientiae est iudicare, ut dicitur in I Metaphys. Ex quo autem habet aliquid pro certo, quasi examinatum, cogitat quomodo possit illud aliis manifestare, et haec est dispositio interioris sermonis; ex qua procedit exterior locutio. Non enim omnis differentia actuum potentias diversificat; sed solum illa quae non potest reduci in idem principium, ut supra dictum est.</P> | 695 pertinent etiam ad aliquam unam potentiam, sicut sonus et color |
| 680 <BR> | 696 pertinent ad visum et auditum, quae sunt diversae potentiae; et |
| 681 <DIV CLASS="E">Articulus 11</DIV> | 697 tamen pertinent ad unam potentiam sensus communis. Non ergo |
| 682 <P TITLE="I q. 79 a. 11 arg. 1"><A NAME="31804"><SPAN CLASS="ref">[31804] Iª q. 79 a. 11 arg. 1 </SPAN></A>Ad undecimum sic proceditur. Videtur quod intellectus speculativus et practicus sint diversae potentiae. Apprehensivum enim et motivum sunt diversa genera potentiarum, ut patet in II de anima. Sed intellectus speculativus est apprehensivus tantum, intellectus autem practicus est motivus. Ergo sunt diversae potentiae.</P> | 698 potentiae distinguuntur secundum differentiam obiectorum.</p> |
| 683 <P TITLE="I q. 79 a. 11 arg. 2"><A NAME="31805"><SPAN CLASS="ref">[31805] Iª q. 79 a. 11 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, diversa ratio obiecti diversificat potentiam. Sed obiectum speculativi intellectus est verum, practici autem bonum; quae differunt ratione. Ergo intellectus speculativus et practicus sunt diversae potentiae.</P> | 699 <p title="I q. 77 a. 3 s. c."><a name="31619"><span class= |
| 684 <P TITLE="I q. 79 a. 11 arg. 3"><A NAME="31806"><SPAN CLASS="ref">[31806] Iª q. 79 a. 11 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in parte intellectiva intellectus practicus comparatur ad speculativum, sicut aestimativa ad imaginativam in parte sensitiva. Sed aestimativa differt ab imaginativa sicut potentia a potentia, ut supra dictum est. Ergo et intellectus practicus a speculativo.</P> | 700 "ref">[31619] Iª q. 77 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra, |
| 685 <P TITLE="I q. 79 a. 11 s. c."><A NAME="31807"><SPAN CLASS="ref">[31807] Iª q. 79 a. 11 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur in III de anima, quod intellectus speculativus per extensionem fit practicus. Una autem potentia non mutatur in aliam. Ergo intellectus speculativus et practicus non sunt diversae potentiae.</P> | 701 posteriora distinguuntur secundum priora. Sed philosophus dicit II |
| 686 <P TITLE="I q. 79 a. 11 co."><A NAME="31808"><SPAN CLASS="ref">[31808] Iª q. 79 a. 11 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod intellectus practicus et speculativus non sunt diversae potentiae. Cuius ratio est quia, ut supra dictum est, id quod accidentaliter se habet ad obiecti rationem quam respicit aliqua potentia, non diversificat potentiam, accidit enim colorato quod sit homo, aut magnum aut parvum; unde omnia huiusmodi eadem visiva potentia apprehenduntur. Accidit autem alicui apprehenso per intellectum, quod ordinetur ad opus, vel non ordinetur. Secundum hoc autem differunt intellectus speculativus et practicus. Nam intellectus speculativus est, qui quod apprehendit, non ordinat ad opus, sed ad solam veritatis considerationem, practicus vero intellectus dicitur, qui hoc quod apprehendit, ordinat ad opus. Et hoc est quod philosophus dicit in III de anima, quod <I>speculativus differt a practico, fine</I>. Unde et a fine denominatur uterque, hic quidem speculativus, ille vero practicus, idest operativus.</P> | 702 de anima, quod <i>priores potentiis actus et operationes secundum |
| 687 <P TITLE="I q. 79 a. 11 ad 1"><A NAME="31809"><SPAN CLASS="ref">[31809] Iª q. 79 a. 11 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod intellectus practicus est motivus, non quasi exequens motum, sed quasi dirigens ad motum. Quod convenit ei secundum modum suae apprehensionis.</P> | 703 rationem sunt</i>; et adhuc his priora sunt opposita, sive obiecta. |
| 688 <P TITLE="I q. 79 a. 11 ad 2"><A NAME="31810"><SPAN CLASS="ref">[31810] Iª q. 79 a. 11 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod verum et bonum se invicem includunt, nam verum est quoddam bonum, alioquin non esset appetibile; et bonum est quoddam verum, alioquin non esset intelligibile. Sicut igitur obiectum appetitus potest esse verum, inquantum habet rationem boni, sicut cum aliquis appetit veritatem cognoscere; ita obiectum intellectus practici est bonum ordinabile ad opus, sub ratione veri. Intellectus enim practicus veritatem cognoscit, sicut et speculativus; sed veritatem cognitam ordinat ad opus.</P> | 704 Ergo potentiae distinguuntur secundum actus et obiecta.</p> |
| 689 <P TITLE="I q. 79 a. 11 ad 3"><A NAME="31811"><SPAN CLASS="ref">[31811] Iª q. 79 a. 11 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod multae differentiae diversificant sensitivas potentias, quae non diversificant potentias intellectivas, ut supra dictum est.</P> | 705 <p title="I q. 77 a. 3 co."><a name="31620"><span class= |
| 690 <BR> | 706 "ref">[31620] Iª q. 77 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 691 <DIV CLASS="E">Articulus 12</DIV> | 707 quod potentia, secundum illud quod est potentia, ordinatur ad |
| 692 <P TITLE="I q. 79 a. 12 arg. 1"><A NAME="31812"><SPAN CLASS="ref">[31812] Iª q. 79 a. 12 arg. 1 </SPAN></A>Ad duodecimum sic proceditur. Videtur quod synderesis sit quaedam specialis potentia ab aliis distincta. Ea enim quae cadunt sub una divisione, videntur esse unius generis. Sed in Glossa Hieronymi Ezech. I, dividitur synderesis contra irascibilem et concupiscibilem et rationalem; quae sunt quaedam potentiae. Ergo synderesis est quaedam potentia.</P> | 708 actum. Unde oportet rationem potentiae accipi ex actu ad quem |
| 693 <P TITLE="I q. 79 a. 12 arg. 2"><A NAME="31813"><SPAN CLASS="ref">[31813] Iª q. 79 a. 12 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, opposita sunt unius generis. Sed synderesis et sensualitas opponi videntur, quia synderesis semper inclinat ad bonum, sensualitas autem semper ad malum; unde per serpentem significatur, ut patet per Augustinum, XII de Trin. Videtur ergo quod synderesis sit potentia, sicut et sensualitas.</P> | 709 ordinatur, et per consequens oportet quod ratio potentiae |
| 694 <P TITLE="I q. 79 a. 12 arg. 3"><A NAME="31814"><SPAN CLASS="ref">[31814] Iª q. 79 a. 12 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, Augustinus dicit, in libro de libero arbitrio, quod in naturali iudicatorio adsunt quaedam <I>regulae et semina virtutum et vera et incommutabilia</I>, haec autem dicimus synderesim. Cum ergo regulae incommutabiles quibus iudicamus, pertineant ad rationem secundum sui superiorem partem, ut Augustinus dicit XII de Trin.; videtur quod synderesis sit idem quod ratio. Et ita est quaedam potentia.</P> | 710 diversificetur, ut diversificatur ratio actus. Ratio autem actus |
| 695 <P TITLE="I q. 79 a. 12 s. c."><A NAME="31815"><SPAN CLASS="ref">[31815] Iª q. 79 a. 12 s. c. </SPAN></A><I>Sed contra, potentiae rationales se habent ad opposita</I>, secundum philosophum. Synderesis autem non se habet ad opposita, sed ad bonum tantum inclinat. Ergo synderesis non est potentia. Si enim esset potentia, oporteret quod esset rationalis potentia, non enim invenitur in brutis.</P> | 711 diversificatur secundum diversam rationem obiecti. Omnis enim actio |
| 696 <P TITLE="I q. 79 a. 12 co."><A NAME="31816"><SPAN CLASS="ref">[31816] Iª q. 79 a. 12 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod synderesis non est potentia, sed habitus, licet quidam posuerint synderesim esse quandam potentiam ratione altiorem; quidam vero dixerint eam esse ipsam rationem, non ut est ratio, sed ut est natura. Ad huius autem evidentiam, considerandum est quod, sicut supra dictum est, ratiocinatio hominis, cum sit quidam motus, ab intellectu progreditur aliquorum, scilicet naturaliter notorum absque investigatione rationis, sicut a quodam principio immobili, et ad intellectum etiam terminatur, inquantum iudicamus per principia per se naturaliter nota, de his quae ratiocinando invenimus. Constat autem quod, sicut ratio speculativa ratiocinatur de speculativis, ita ratio practica ratiocinatur de operabilibus. Oportet igitur naturaliter nobis esse indita, sicut principia speculabilium, ita et principia operabilium. Prima autem principia speculabilium nobis naturaliter indita, non pertinent ad aliquam specialem potentiam; sed ad quendam specialem habitum, qui dicitur intellectus principiorum, ut patet in VI Ethic. Unde et principia operabilium nobis naturaliter indita, non pertinent ad specialem potentiam; sed ad specialem habitum naturalem, quem dicimus synderesim. Unde et synderesis dicitur instigare ad bonum, et murmurare de malo, inquantum per prima principia procedimus ad inveniendum, et iudicamus inventa. Patet ergo quod synderesis non est potentia, sed habitus naturalis.</P> | 712 vel est potentiae activae, vel passivae. Obiectum autem comparatur |
| 697 <P TITLE="I q. 79 a. 12 ad 1"><A NAME="31817"><SPAN CLASS="ref">[31817] Iª q. 79 a. 12 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod illa divisio Hieronymi attenditur secundum diversitatem actuum, non secundum diversitatem potentiarum. Diversi autem actus possunt esse unius potentiae.</P> | 713 ad actum potentiae passivae, sicut principium et causa movens, |
| 698 <P TITLE="I q. 79 a. 12 ad 2"><A NAME="31818"><SPAN CLASS="ref">[31818] Iª q. 79 a. 12 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod similiter oppositio sensualitatis et synderesis attenditur secundum oppositionem actuum; non sicut diversarum specierum unius generis.</P> | 714 color enim inquantum movet visum, est principium visionis. Ad actum |
| 699 <P TITLE="I q. 79 a. 12 ad 3"><A NAME="31819"><SPAN CLASS="ref">[31819] Iª q. 79 a. 12 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod huiusmodi incommutabiles rationes sunt prima principia operabilium, circa quae non contingit errare; et attribuuntur rationi sicut potentiae, et synderesi sicut habitui. Unde et utroque, scilicet ratione et synderesi, naturaliter iudicamus.</P> | 715 autem potentiae activae comparatur obiectum ut terminus et finis, |
| 700 <BR> | 716 sicut augmentativae virtutis obiectum est quantum perfectum, quod |
| 701 <DIV CLASS="E">Articulus 13</DIV> | 717 est finis augmenti. Ex his autem duobus actio speciem recipit, |
| 702 <P TITLE="I q. 79 a. 13 arg. 1"><A NAME="31820"><SPAN CLASS="ref">[31820] Iª q. 79 a. 13 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertiumdecimum sic proceditur. Videtur quod conscientia sit quaedam potentia. Dicit enim Origenes quod <I>conscientia est spiritus corrector et paedagogus animae sociatus, quo separatur a malis et adhaeret bonis</I>. Sed spiritus in anima nominat potentiam aliquam, vel ipsam mentem, secundum illud Ephes. IV, <I>renovamini spiritu mentis vestrae</I>; vel ipsam imaginationem; unde et imaginaria visio spiritualis vocatur, ut patet per Augustinum, XII super Gen. ad Litt. Est ergo conscientia quaedam potentia.</P> | 718 scilicet ex principio, vel ex fine seu termino, differt enim |
| 703 <P TITLE="I q. 79 a. 13 arg. 2"><A NAME="31821"><SPAN CLASS="ref">[31821] Iª q. 79 a. 13 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, nihil est peccati subiectum nisi potentia animae. Sed conscientia est subiectum peccati, dicitur enim ad Tit. I, de quibusdam, quod <I>inquinatae sunt eorum mens et conscientia</I>. Ergo videtur quod conscientia sit potentia.</P> | 719 calefactio ab infrigidatione, secundum quod haec quidem a calido, |
| 704 <P TITLE="I q. 79 a. 13 arg. 3"><A NAME="31822"><SPAN CLASS="ref">[31822] Iª q. 79 a. 13 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, necesse est quod conscientia sit vel actus, vel habitus, vel potentia. Sed non est actus, quia non semper maneret in homine. Nec est habitus, non enim esset unum quid conscientia, sed multa; per multos enim habitus cognoscitivos dirigimur in agendis. Ergo conscientia est potentia.</P> | 720 scilicet activo, ad calidum; illa autem a frigido ad frigidum |
| 705 <P TITLE="I q. 79 a. 13 s. c."><A NAME="31823"><SPAN CLASS="ref">[31823] Iª q. 79 a. 13 s. c. </SPAN></A>Sed contra, conscientia deponi potest, non autem potentia. Ergo conscientia non est potentia.</P> | 721 procedit. Unde necesse est quod potentiae diversificentur secundum |
| 706 <P TITLE="I q. 79 a. 13 co."><A NAME="31824"><SPAN CLASS="ref">[31824] Iª q. 79 a. 13 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod conscientia, proprie loquendo, non est potentia, sed actus. Et hoc patet tum ex ratione nominis, tum etiam ex his quae secundum communem usum loquendi, conscientiae attribuuntur. Conscientia enim, secundum proprietatem vocabuli, importat ordinem scientiae ad aliquid, nam conscientia dicitur cum alio scientia. Applicatio autem scientiae ad aliquid fit per aliquem actum. Unde ex ista ratione nominis patet quod conscientia sit actus. Idem autem apparet ex his quae conscientiae attribuuntur. Dicitur enim conscientia testificari, ligare vel instigare, et etiam accusare vel remordere sive reprehendere. Et haec omnia consequuntur applicationem alicuius nostrae cognitionis vel scientiae ad ea quae agimus. Quae quidem applicatio fit tripliciter. Uno modo, secundum quod recognoscimus aliquid nos fecisse vel non fecisse, secundum illud Eccle. VII, <I>scit conscientia tua te crebro maledixisse aliis</I>, et secundum hoc, conscientia dicitur testificari. Alio modo applicatur secundum quod per nostram conscientiam iudicamus aliquid esse faciendum vel non faciendum, et secundum hoc, dicitur conscientia instigare vel ligare. Tertio modo applicatur secundum quod per conscientiam iudicamus quod aliquid quod est factum, sit bene factum vel non bene factum, et secundum hoc, conscientia dicitur excusare vel accusare, seu remordere. Patet autem quod omnia haec consequuntur actualem applicationem scientiae ad ea quae agimus. Unde proprie loquendo, conscientia nominat actum. Quia tamen habitus est principium actus, quandoque nomen conscientiae attribuitur primo habitui naturali, scilicet synderesi, sicut Hieronymus, in Glossa Ezech. I, synderesim conscientiam nominat; et Basilius naturale iudicatorium; et Damascenus dicit quod est lex intellectus nostri. Consuetum enim est quod causae et effectus per invicem nominentur.</P> | 722 actus et obiecta. Sed tamen considerandum est quod ea quae sunt per |
| 707 <P TITLE="I q. 79 a. 13 ad 1"><A NAME="31825"><SPAN CLASS="ref">[31825] Iª q. 79 a. 13 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod conscientia dicitur spiritus, secundum quod spiritus pro mente ponitur, quia est quoddam mentis dictamen.</P> | 723 accidens, non diversificant speciem. Quia enim coloratum accidit |
| 708 <P TITLE="I q. 79 a. 13 ad 2"><A NAME="31826"><SPAN CLASS="ref">[31826] Iª q. 79 a. 13 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod inquinatio dicitur esse in conscientia, non sicut in subiecto, sed sicut cognitum in cognitione, inquantum scilicet aliquis scit se esse inquinatum.</P> | 724 animali, non diversificantur species animalis per differentiam |
| 709 <P TITLE="I q. 79 a. 13 ad 3"><A NAME="31827"><SPAN CLASS="ref">[31827] Iª q. 79 a. 13 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod actus, etsi non semper maneat in se, semper tamen manet in sua causa, quae est potentia et habitus. Habitus autem ex quibus conscientia informatur, etsi multi sint, omnes tamen efficaciam habent ab uno primo, scilicet ab habitu primorum principiorum, qui dicitur synderesis. Unde specialiter hic habitus interdum conscientia nominatur, ut supra dictum est.</P> | 725 coloris, sed per differentiam eius quod per se accidit animali, per |
| 710 <BR> | 726 differentiam scilicet animae sensitivae, quae quandoque invenitur |
| 711 <DIV CLASS="D">Quaestio 80</DIV> | 727 cum ratione, quandoque sine ratione. Unde rationale et irrationale |
| 712 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 728 sunt differentiae divisivae animalis, diversas eius species |
| 713 <P TITLE="I q. 80 pr."><A NAME="31828"><SPAN CLASS="ref">[31828] Iª q. 80 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de potentiis appetitivis. Et circa hoc consideranda sunt quatuor, primo, de appetitivo in communi; secundo, de sensualitate; tertio, de voluntate; quarto, de libero arbitrio. Circa primum quaeruntur duo. Primo, utrum debeat poni appetitus aliqua specialis potentia animae. Secundo, utrum appetitus dividatur in appetitum sensitivum et intellectivum, sicut in potentias diversas.</P> | 729 constituentes. Sic igitur non quaecumque diversitas obiectorum |
| 714 <BR> | 730 diversificat potentias animae; sed differentia eius ad quod per se |
| 715 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 731 potentia respicit. Sicut sensus per se respicit passibilem |
| 716 <P TITLE="I q. 80 a. 1 arg. 1"><A NAME="31829"><SPAN CLASS="ref">[31829] Iª q. 80 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod appetitus non sit aliqua specialis animae potentia. Ad ea enim quae sunt communia animatis et inanimatis, non est aliqua potentia animae assignanda. Sed appetere est commune animatis et inanimatis quia bonum est quod omnia appetunt, ut dicitur in I Ethic. Ergo appetitus non est specialis potentia animae.</P> | 732 qualitatem, quae per se dividitur in colorem, sonum et huiusmodi, |
| 717 <P TITLE="I q. 80 a. 1 arg. 2"><A NAME="31830"><SPAN CLASS="ref">[31830] Iª q. 80 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentiae distinguuntur secundum obiecta. Sed idem est quod cognoscimus et appetimus. Ergo vim appetitivam non oportet esse aliam praeter vim apprehensivam.</P> | 733 et ideo alia potentia sensitiva est coloris, scilicet visus, et |
| 718 <P TITLE="I q. 80 a. 1 arg. 3"><A NAME="31831"><SPAN CLASS="ref">[31831] Iª q. 80 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, commune non distinguitur contra proprium. Sed quaelibet potentia animae appetit quoddam particulare appetibile, scilicet obiectum sibi conveniens. Ergo respectu huius obiecti quod est appetibile in communi, non oportet accipi aliquam potentiam ab aliis distinctam, quae appetitiva dicatur.</P> | 734 alia soni, scilicet auditus. Sed passibili qualitati, ut colorato |
| 719 <P TITLE="I q. 80 a. 1 s. c."><A NAME="31832"><SPAN CLASS="ref">[31832] Iª q. 80 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in II de anima, distinguit appetitivum ab aliis potentiis. Damascenus etiam, in II libro distinguit vires appetitivas a cognitivis.</P> | 735 accidit esse musicum vel grammaticum, vel magnum et parvum, aut |
| 720 <P TITLE="I q. 80 a. 1 co."><A NAME="31833"><SPAN CLASS="ref">[31833] Iª q. 80 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est ponere quandam potentiam animae appetitivam. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod quamlibet formam sequitur aliqua inclinatio, sicut ignis ex sua forma inclinatur in superiorem locum, et ad hoc quod generet sibi simile. Forma autem in his quae cognitionem participant, altiori modo invenitur quam in his quae cognitione carent. In his enim quae cognitione carent, invenitur tantummodo forma ad unum esse proprium determinans unumquodque, quod etiam naturale uniuscuiusque est. Hanc igitur formam naturalem sequitur naturalis inclinatio, quae appetitus naturalis vocatur. In habentibus autem cognitionem, sic determinatur unumquodque ad proprium esse naturale per formam naturalem, quod tamen est receptivum specierum aliarum rerum, sicut sensus recipit species omnium sensibilium, et intellectus omnium intelligibilium, ut sic anima hominis sit omnia quodammodo secundum sensum et intellectum, in quo quodammodo cognitionem habentia ad Dei similitudinem appropinquant, in quo omnia praeexistunt, sicut Dionysius dicit. Sicut igitur formae altiori modo existunt in habentibus cognitionem supra modum formarum naturalium, ita oportet quod in eis sit inclinatio supra modum inclinationis naturalis, quae dicitur appetitus naturalis. Et haec superior inclinatio pertinet ad vim animae appetitivam, per quam animal appetere potest ea quae apprehendit, non solum ea ad quae inclinatur ex forma naturali. Sic igitur necesse est ponere aliquam potentiam animae appetitivam.</P> | 736 hominem vel lapidem. Et ideo penes huiusmodi differentias potentiae |
| 721 <P TITLE="I q. 80 a. 1 ad 1"><A NAME="31834"><SPAN CLASS="ref">[31834] Iª q. 80 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod appetere invenitur in habentibus cognitionem, supra modum communem quo invenitur in omnibus, ut dictum est. Et ideo oportet ad hoc determinari aliquam potentiam animae.</P> | 737 animae non distinguuntur.</p> |
| 722 <P TITLE="I q. 80 a. 1 ad 2"><A NAME="31835"><SPAN CLASS="ref">[31835] Iª q. 80 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod id quod apprehenditur et appetitur, est idem subiecto, sed differt ratione, apprehenditur enim ut est ens sensibile vel intelligibile; appetitur vero ut est conveniens aut bonum. Diversitas autem rationum in obiectis requiritur ad diversitatem potentiarum; non autem materialis diversitas.</P> | 738 <p title="I q. 77 a. 3 ad 1"><a name="31621"><span class= |
| 723 <P TITLE="I q. 80 a. 1 ad 3"><A NAME="31836"><SPAN CLASS="ref">[31836] Iª q. 80 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod unaquaeque potentia animae est quaedam forma seu natura, et habet naturalem inclinationem in aliquid. Unde unaquaeque appetit obiectum sibi conveniens naturali appetitu. Supra quem est appetitus animalis consequens apprehensionem, quo appetitur aliquid non ea ratione qua est conveniens ad actum huius vel illius potentiae, utpote visio ad videndum et auditio ad audiendum; sed quia est conveniens simpliciter animali.</P> | 739 "ref">[31621] Iª q. 77 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 724 <BR> | 740 dicendum quod actus, licet sit posterior potentia in esse, est |
| 725 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 741 tamen prior in intentione et secundum rationem, sicut finis agente. |
| 726 <P TITLE="I q. 80 a. 2 arg. 1"><A NAME="31837"><SPAN CLASS="ref">[31837] Iª q. 80 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod appetitus sensitivus et intellectivus non sint diversae potentiae. Potentiae enim non diversificantur per accidentales differentias, ut supra dictum est. Sed accidit appetibili quod sit apprehensum per sensum vel intellectum. Ergo appetitus sensitivus et intellectivus non sunt diversae potentiae.</P> | 742 Obiectum autem, licet sit extrinsecum, est tamen principium vel |
| 727 <P TITLE="I q. 80 a. 2 arg. 2"><A NAME="31838"><SPAN CLASS="ref">[31838] Iª q. 80 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, cognitio intellectiva est universalium, et secundum hoc distinguitur a sensitiva, quae est singularium. Sed ista distinctio non habet locum ex parte appetitivae, cum enim appetitus sit motus ab anima ad res, quae sunt singulares, omnis appetitus videtur esse rei singularis. Non ergo appetitus intellectivus debet distingui a sensitivo.</P> | 743 finis actionis. Principio autem et fini proportionantur ea quae |
| 728 <P TITLE="I q. 80 a. 2 arg. 3"><A NAME="31839"><SPAN CLASS="ref">[31839] Iª q. 80 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut sub apprehensivo ordinatur appetitivum ut inferior potentia, ita et motivum. Sed non est aliud motivum in homine consequens intellectum, quam in aliis animalibus consequens sensum. Ergo, pari ratione, neque est aliud appetitivum.</P> | 744 sunt intrinseca rei.</p> |
| 729 <P TITLE="I q. 80 a. 2 s. c."><A NAME="31840"><SPAN CLASS="ref">[31840] Iª q. 80 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in III de anima, distinguit duplicem appetitum, et dicit quod appetitus superior movet inferiorem.</P> | 745 <p title="I q. 77 a. 3 ad 2"><a name="31622"><span class= |
| 730 <P TITLE="I q. 80 a. 2 co."><A NAME="31841"><SPAN CLASS="ref">[31841] Iª q. 80 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necesse est dicere appetitum intellectivum esse aliam potentiam a sensitivo. Potentia enim appetitiva est potentia passiva, quae nata est moveri ab apprehenso, unde appetibile apprehensum est movens non motum, appetitus autem movens motum, ut dicitur in III de anima, et XII Metaphys. Passiva autem et mobilia distinguuntur secundum distinctionem activorum et motivorum, quia oportet motivum esse proportionatum mobili, et activum passivo; et ipsa potentia passiva propriam rationem habet ex ordine ad suum activum. Quia igitur est alterius generis apprehensum per intellectum et apprehensum per sensum, consequens est quod appetitus intellectivus sit alia potentia a sensitivo.</P> | 746 "ref">[31622] Iª q. 77 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 731 <P TITLE="I q. 80 a. 2 ad 1"><A NAME="31842"><SPAN CLASS="ref">[31842] Iª q. 80 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod appetibili non accidit esse apprehensum per sensum vel intellectum, sed per se ei convenit, nam appetibile non movet appetitum nisi inquantum est apprehensum. Unde differentiae apprehensi sunt per se differentiae appetibilis. Unde potentiae appetitivae distinguuntur secundum differentiam apprehensorum, sicut secundum propria obiecta.</P> | 747 dicendum quod, si potentia aliqua per se respiceret unum |
| 732 <P TITLE="I q. 80 a. 2 ad 2"><A NAME="31843"><SPAN CLASS="ref">[31843] Iª q. 80 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod appetitus intellectivus, etsi feratur in res quae sunt extra animam singulares, fertur tamen in eas secundum aliquam rationem universalem; sicut cum appetit aliquid quia est bonum. Unde philosophus dicit in sua rhetorica, quod odium potest esse de aliquo universali, puta cum odio habemus omne latronum genus. Similiter etiam per appetitum intellectivum appetere possumus immaterialia bona, quae sensus non apprehendit; sicut scientiam, virtutes, et alia huiusmodi.</P> | 748 contrariorum sicut obiectum, oporteret quod contrarium ad aliam |
| 733 <P TITLE="I q. 80 a. 2 ad 3"><A NAME="31844"><SPAN CLASS="ref">[31844] Iª q. 80 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod, sicut dicitur in III de anima, opinio universalis non movet nisi mediante particulari, et similiter appetitus superior movet mediante inferiori. Et ideo non est alia vis motiva consequens intellectum et sensum.</P> | 749 potentiam pertineret. Sed potentia animae non per se respicit |
| 734 <BR> | 750 propriam rationem contrarii, sed communem rationem utriusque |
| 735 <DIV CLASS="D">Quaestio 81</DIV> | 751 contrariorum, sicut visus non respicit per se rationem albi, sed |
| 736 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 752 rationem coloris. Et hoc ideo, quia unum contrariorum est |
| 737 <P TITLE="I q. 81 pr."><A NAME="31845"><SPAN CLASS="ref">[31845] Iª q. 81 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de sensualitate. Circa quam quaeruntur tria. Primo, utrum sensualitas sit vis appetitiva tantum. Secundo, utrum dividatur sensualitas in irascibilem et concupiscibilem, sicut in diversas potentias. Tertio, utrum irascibilis et concupiscibilis obediant rationi.</P> | 753 quodammodo ratio alterius, cum se habeant sicut perfectum et |
| 738 <BR> | 754 imperfectum.</p> |
| 739 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 755 <p title="I q. 77 a. 3 ad 3"><a name="31623"><span class= |
| 740 <P TITLE="I q. 81 a. 1 arg. 1"><A NAME="31846"><SPAN CLASS="ref">[31846] Iª q. 81 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod sensualitas non solum sit appetitiva, sed etiam cognitiva. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod <I>sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis est</I>. Sed corporis sensus sub vi cognitiva continentur. Ergo sensualitas est vis cognitiva.</P> | 756 "ref">[31623] Iª q. 77 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 741 <P TITLE="I q. 81 a. 1 arg. 2"><A NAME="31847"><SPAN CLASS="ref">[31847] Iª q. 81 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quae cadunt sub una divisione, videntur esse unius generis. Sed Augustinus, in XII de Trin., dividit sensualitatem contra rationem superiorem et inferiorem; quae ad cognitionem pertinent. Ergo sensualitas etiam est vis cognitiva.</P> | 757 dicendum quod nihil prohibet id quod est subiecto idem esse |
| 742 <P TITLE="I q. 81 a. 1 arg. 3"><A NAME="31848"><SPAN CLASS="ref">[31848] Iª q. 81 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sensualitas in tentatione hominis tenet locum serpentis. Sed serpens in tentatione primorum parentum se habuit ut nuntians et proponens peccatum; quod est vis cognitivae. Ergo sensualitas est vis cognitiva.</P> | 758 diversum secundum rationem. Et ideo potest ad diversas potentias |
| 743 <P TITLE="I q. 81 a. 1 s. c."><A NAME="31849"><SPAN CLASS="ref">[31849] Iª q. 81 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod sensualitas definitur esse <I>appetitus rerum ad corpus pertinentium</I>.</P> | 759 animae pertinere.</p> |
| 744 <P TITLE="I q. 81 a. 1 co."><A NAME="31850"><SPAN CLASS="ref">[31850] Iª q. 81 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod nomen sensualitatis sumptum videtur a sensuali motu, de quo Augustinus loquitur XII de Trin., sicut ab actu sumitur nomen potentiae, ut a visione visus. Motus autem sensualis est appetitus apprehensionem sensitivam consequens. Actus enim apprehensivae virtutis non ita proprie dicitur motus, sicut actio appetitus, nam operatio virtutis apprehensivae perficitur in hoc, quod res apprehensae sunt in apprehendente; operatio autem virtutis appetitivae perficitur in hoc, quod appetens inclinatur in rem appetibilem. Et ideo operatio apprehensivae virtutis assimilatur quieti, operatio autem virtutis appetitivae magis assimilatur motui. Unde per sensualem motum intelligitur operatio appetitivae virtutis. Et sic sensualitas est nomen appetitus sensitivi.</P> | 760 <p title="I q. 77 a. 3 ad 4"><a name="31624"><span class= |
| 745 <P TITLE="I q. 81 a. 1 ad 1"><A NAME="31851"><SPAN CLASS="ref">[31851] Iª q. 81 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod per hoc quod dicit Augustinus quod sensualis animae motus intenditur in corporis sensus, non datur intelligi quod corporis sensus sub sensualitate comprehendantur, sed magis quod motus sensualitatis sit inclinatio quaedam ad sensus corporis, dum scilicet appetimus ea quae per corporis sensus apprehenduntur. Et sic corporis sensus pertinent ad sensualitatem quasi praeambuli.</P> | 761 "ref">[31624] Iª q. 77 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum |
| 746 <P TITLE="I q. 81 a. 1 ad 2"><A NAME="31852"><SPAN CLASS="ref">[31852] Iª q. 81 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod sensualitas dividitur contra rationem superiorem et inferiorem, inquantum communicant in actu motionis, vis enim cognitiva, ad quam pertinet ratio superior et inferior, est motiva, sicut et appetitiva, ad quam pertinet sensualitas.</P> | 762 dicendum quod potentia superior per se respicit universaliorem |
| 747 <P TITLE="I q. 81 a. 1 ad 3"><A NAME="31853"><SPAN CLASS="ref">[31853] Iª q. 81 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod serpens non solum ostendit et proposuit peccatum, sed etiam, inclinavit in effectum peccati. Et quantum ad hoc, sensualitas per serpentem significatur.</P> | 763 rationem obiecti, quam potentia inferior, quia quanto potentia est |
| 748 <BR> | 764 superior, tanto ad plura se extendit. Et ideo multa conveniunt in |
| 749 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 765 una ratione obiecti, quam per se respicit superior potentia, quae |
| 750 <P TITLE="I q. 81 a. 2 arg. 1"><A NAME="31854"><SPAN CLASS="ref">[31854] Iª q. 81 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod appetitus sensitivus non distinguatur in irascibilem et concupiscibilem, sicut in potentias diversas. Eadem enim potentia animae est unius contrarietatis, ut visus albi et nigri, ut dicitur in II de anima. Sed conveniens et nocivum sunt contraria. Cum ergo concupiscibilis respiciat conveniens, irascibilis vero nocivum, videtur quod eadem potentia animae sit irascibilis et concupiscibilis.</P> | 766 tamen differunt secundum rationes quas per se respiciunt inferiores |
| 751 <P TITLE="I q. 81 a. 2 arg. 2"><A NAME="31855"><SPAN CLASS="ref">[31855] Iª q. 81 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, appetitus sensitivus non est nisi convenientium secundum sensum. Sed conveniens secundum sensum est obiectum concupiscibilis. Ergo nullus appetitus sensitivus est a concupiscibili differens.</P> | 767 potentiae. Et inde est quod diversa obiecta pertinent ad diversas |
| 752 <P TITLE="I q. 81 a. 2 arg. 3"><A NAME="31856"><SPAN CLASS="ref">[31856] Iª q. 81 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, odium est in irascibili, dicit enim Hieronymus, super Matth., <I>possideamus in irascibili odium vitiorum</I>. Sed odium, cum contrarietur amori, est in concupiscibili. Ergo eadem vis est concupiscibilis et irascibilis.</P> | 768 inferiores potentias, quae tamen uni superiori potentiae |
| 753 <P TITLE="I q. 81 a. 2 s. c."><A NAME="31857"><SPAN CLASS="ref">[31857] Iª q. 81 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius Nyssenus et Damascenus ponunt duas vires, irascibilem et concupiscibilem, partes appetitus sensitivi.</P> | 769 subduntur.</p> |
| 754 <P TITLE="I q. 81 a. 2 co."><A NAME="31858"><SPAN CLASS="ref">[31858] Iª q. 81 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod appetitus sensitivus est una vis in genere, quae sensualitas dicitur; sed dividitur in duas potentias, quae sunt species appetitus sensitivi, scilicet in irascibilem et concupiscibilem. Ad cuius evidentiam, considerari oportet quod in rebus naturalibus corruptibilibus, non solum oportet esse inclinationem ad consequendum convenientia et refugiendum nociva; sed etiam ad resistendum corrumpentibus et contrariis, quae convenientibus impedimentum praebent et ingerunt nocumenta. Sicut ignis habet naturalem inclinationem non solum ut recedat ab inferiori loco, qui sibi non convenit, et tendat in locum superiorem sibi convenientem; sed etiam quod resistat corrumpentibus et impedientibus. Quia igitur appetitus sensitivus est inclinatio consequens apprehensionem sensitivam, sicut appetitus naturalis est inclinatio consequens formam naturalem; necesse est quod in parte sensitiva sint duae appetitivae potentiae. Una, per quam anima simpliciter inclinatur ad prosequendum ea quae sunt convenientia secundum sensum, et ad refugiendum nociva, et haec dicitur concupiscibilis. Alia vero, per quam animal resistit impugnantibus, quae convenientia impugnant et nocumenta inferunt, et haec vis vocatur irascibilis. Unde dicitur quod eius obiectum est arduum, quia scilicet tendit ad hoc quod superet contraria, et superemineat eis. Hae autem duae inclinationes non reducuntur in unum principium, quia interdum anima tristibus se ingerit, contra inclinationem concupiscibilis, ut secundum inclinationem irascibilis impugnet contraria. Unde etiam passiones irascibilis repugnare videntur passionibus concupiscibilis, nam concupiscentia accensa minuit iram, et ira accensa minuit concupiscentiam, ut in pluribus. Patet etiam ex hoc, quod irascibilis est quasi propugnatrix et defensatrix concupiscibilis, dum insurgit contra ea quae impediunt convenientia, quae concupiscibilis appetit, et ingerunt nociva, quae concupiscibilis refugit. Et propter hoc, omnes passiones irascibilis incipiunt a passionibus concupiscibilis, et in eas terminantur; sicut ira nascitur ex illata tristitia, et vindictam inferens, in laetitiam terminatur. Propter hoc etiam pugnae animalium sunt de concupiscibilibus, scilicet de cibis et venereis, ut dicitur in VIII de animalibus.</P> | 770 <br /> |
| 755 <P TITLE="I q. 81 a. 2 ad 1"><A NAME="31859"><SPAN CLASS="ref">[31859] Iª q. 81 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod vis concupiscibilis est et convenientis et inconvenientis. Sed irascibilis est ad resistendum inconvenienti quod impugnat.</P> | 771 <div class="E">Articulus 4</div> |
| 756 <P TITLE="I q. 81 a. 2 ad 2"><A NAME="31860"><SPAN CLASS="ref">[31860] Iª q. 81 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut in apprehensivis virtutibus in parte sensitiva est aliqua vis aestimativa, scilicet quae est perceptiva eorum quae sensum non immutant, ut supra dictum est; ita etiam in appetitu sensitivo est aliqua vis appetens aliquid quod non est conveniens secundum delectationem sensus, sed secundum quod est utile animali ad suam defensionem. Et haec est vis irascibilis.</P> | 772 <p title="I q. 77 a. 4 arg. 1"><a name="31625"><span class= |
| 757 <P TITLE="I q. 81 a. 2 ad 3"><A NAME="31861"><SPAN CLASS="ref">[31861] Iª q. 81 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod odium simpliciter pertinet ad concupiscibilem; sed ratione impugnationis quae ex odio causatur, potest ad irascibilem pertinere.</P> | 773 "ref">[31625] Iª q. 77 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic |
| 758 <BR> | 774 proceditur. Videtur quod in potentiis animae non sit ordo. In his |
| 759 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 775 enim quae cadunt sub una divisione, non est prius et posterius, sed |
| 760 <P TITLE="I q. 81 a. 3 arg. 1"><A NAME="31862"><SPAN CLASS="ref">[31862] Iª q. 81 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis non obediant rationi. Irascibilis enim et concupiscibilis sunt partes sensualitatis. Sed sensualitas non obedit rationi, unde per serpentem significatur, ut dicit Augustinus, XII de Trin. Ergo irascibilis et concupiscibilis non obediunt rationi.</P> | 776 sunt naturaliter simul. Sed potentiae animae contra se invicem |
| 761 <P TITLE="I q. 81 a. 3 arg. 2"><A NAME="31863"><SPAN CLASS="ref">[31863] Iª q. 81 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quod obedit alicui, non repugnat ei. Sed irascibilis et concupiscibilis repugnant rationi; secundum illud apostoli, ad Rom. VII, <I>video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae</I>. Ergo irascibilis et concupiscibilis non obediunt rationi.</P> | 777 dividuntur. Ergo inter eas non est ordo.</p> |
| 762 <P TITLE="I q. 81 a. 3 arg. 3"><A NAME="31864"><SPAN CLASS="ref">[31864] Iª q. 81 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut rationali parte animae inferior est vis appetitiva, ita etiam et vis sensitiva. Sed sensitiva pars animae non obedit rationi, non enim audimus nec videmus quando volumus. Ergo similiter neque vires sensitivi appetitus, scilicet irascibilis et concupiscibilis, obediunt rationi.</P> | 778 <p title="I q. 77 a. 4 arg. 2"><a name="31626"><span class= |
| 763 <P TITLE="I q. 81 a. 3 s. c."><A NAME="31865"><SPAN CLASS="ref">[31865] Iª q. 81 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Damascenus dicit, quod <I>obediens et persuasibile rationi dividitur in concupiscentiam et iram</I>.</P> | 779 "ref">[31626] Iª q. 77 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 764 <P TITLE="I q. 81 a. 3 co."><A NAME="31866"><SPAN CLASS="ref">[31866] Iª q. 81 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod irascibilis et concupiscibilis obediunt superiori parti, in qua est intellectus sive ratio et voluntas, dupliciter, uno modo quidem, quantum ad rationem; alio vero modo, quantum ad voluntatem. Rationi quidem obediunt quantum ad ipsos suos actus. Cuius ratio est, quia appetitus sensitivus in aliis quidem animalibus natus est moveri ab aestimativa virtute; sicut ovis aestimans lupum inimicum, timet. Loco autem aestimativae virtutis est in homine, sicut supra dictum est, vis cogitativa; quae dicitur a quibusdam ratio particularis, eo quod est collativa intentionum individualium. Unde ab ea natus est moveri in homine appetitus sensitivus. Ipsa autem ratio particularis nata est moveri et dirigi secundum rationem universalem, unde in syllogisticis ex universalibus propositionibus concluduntur conclusiones singulares. Et ideo patet quod ratio universalis imperat appetitui sensitivo, qui distinguitur per concupiscibilem et irascibilem, et hic appetitus ei obedit. Et quia deducere universalia principia in conclusiones singulares, non est opus simplicis intellectus, sed rationis; ideo irascibilis et concupiscibilis magis dicuntur obedire rationi, quam intellectui. Hoc etiam quilibet experiri potest in seipso, applicando enim aliquas universales considerationes, mitigatur ira aut timor aut aliquid huiusmodi, vel etiam instigatur. Voluntati etiam subiacet appetitus sensitivus, quantum ad executionem, quae fit per vim motivam. In aliis enim animalibus statim ad appetitum concupiscibilis et irascibilis sequitur motus sicut ovis, timens lupum statim fugit, quia non est in eis aliquis superior appetitus qui repugnet. Sed homo non statim movetur secundum appetitum irascibilis et concupiscibilis; sed expectatur imperium voluntatis, quod est appetitus superior. In omnibus enim potentiis motivis ordinatis, secundum movens non movet nisi virtute primi moventis, unde appetitus inferior non sufficit movere, nisi appetitus superior consentiat. Et hoc est quod philosophus dicit, in III de anima, quod <I>appetitus superior movet appetitum inferiorem, sicut sphaera superior inferiorem</I>. Hoc ergo modo irascibilis et concupiscibilis rationi subduntur.</P> | 780 potentiae animae comparantur ad obiecta, et ad ipsam animam. Sed ex |
| 765 <P TITLE="I q. 81 a. 3 ad 1"><A NAME="31867"><SPAN CLASS="ref">[31867] Iª q. 81 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod sensualitas significatur per serpentem, quantum ad id quod est proprium sibi ex parte sensitivae partis. Irascibilis autem et concupiscibilis magis nominant sensitivum appetitum ex parte actus, ad quem inducuntur ex ratione, ut dictum est.</P> | 781 parte animae, inter eas non est ordo, quia anima est una. Similiter |
| 766 <P TITLE="I q. 81 a. 3 ad 2"><A NAME="31868"><SPAN CLASS="ref">[31868] Iª q. 81 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod, sicut philosophus dicit in I politicorum, <I>est quidem in animali contemplari et despoticum principatum, et politicum, anima quidem enim corpori dominatur despotico principatu; intellectus autem appetitui, politico et regali</I>. Dicitur enim despoticus principatus, quo aliquis principatur servis, qui non habent facultatem in aliquo resistendi imperio praecipientis, quia nihil sui habent. Principatus autem politicus et regalis dicitur, quo aliquis principatur liberis, qui, etsi subdantur regimini praesidentis, tamen habent aliquid proprium, ex quo possunt reniti praecipientis imperio. Sic igitur anima dicitur dominari corpori despotico principatu, quia corporis membra in nullo resistere possunt imperio animae, sed statim ad appetitum animae movetur manus et pes, et quodlibet membrum quod natum est moveri voluntario motu. Intellectus autem, seu ratio, dicitur principari irascibili et concupiscibili politico principatu, quia appetitus sensibilis habet aliquid proprium, unde potest reniti imperio rationis. Natus est enim moveri appetitus sensitivus, non solum ab aestimativa in aliis animalibus, et cogitativa in homine, quam dirigit universalis ratio; sed etiam ab imaginativa et sensu. Unde experimur irascibilem vel concupiscibilem rationi repugnare, per hoc quod sentimus vel imaginamur aliquod delectabile quod ratio vetat, vel triste quod ratio praecipit. Et sic per hoc quod irascibilis et concupiscibilis in aliquo rationi repugnant, non excluditur quin ei obediant.</P> | 782 etiam nec ex parte obiectorum, cum sint diversa et penitus |
| 767 <P TITLE="I q. 81 a. 3 ad 3"><A NAME="31869"><SPAN CLASS="ref">[31869] Iª q. 81 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod sensus exteriores indigent ad suos actus exterioribus sensibilibus, quibus immutentur, quorum praesentia non est in potestate rationis. Sed vires interiores, tam appetitivae quam apprehensivae, non indigent exterioribus rebus. Et ideo subduntur imperio rationis, quae potest non solum instigare vel mitigare affectus appetitivae virtutis, sed etiam formare imaginativae virtutis phantasmata.</P> | 783 disparata, ut patet de colore et sono. In potentiis ergo animae non |
| 768 <BR> | 784 est ordo.</p> |
| 769 <DIV CLASS="D">Quaestio 82</DIV> | 785 <p title="I q. 77 a. 4 arg. 3"><a name="31627"><span class= |
| 770 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 786 "ref">[31627] Iª q. 77 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, in |
| 771 <P TITLE="I q. 82 pr."><A NAME="31870"><SPAN CLASS="ref">[31870] Iª q. 82 pr. </SPAN></A>Deinde considerandum est de voluntate. Circa quam quaeruntur quinque. Primo, utrum voluntas aliquid ex necessitate appetat. Secundo, utrum omnia ex necessitate appetat. Tertio, utrum sit eminentior potentia quam intellectus. Quarto, utrum voluntas moveat intellectum. Quinto, utrum voluntas distinguatur per irascibilem et concupiscibilem.</P> | 787 potentiis ordinatis hoc invenitur, quod operatio unius dependet ab |
| 772 <BR> | 788 operatione alterius. Sed actus unius potentiae animae non dependet |
| 773 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 789 ab actu alterius, potest enim visus exire in actum absque auditu, |
| 774 <P TITLE="I q. 82 a. 1 arg. 1"><A NAME="31871"><SPAN CLASS="ref">[31871] Iª q. 82 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod voluntas nihil ex necessitate appetat. Dicit enim Augustinus, in V de Civ. Dei, quod si aliquid est necessarium, non est voluntarium. Sed omne quod voluntas appetit, est voluntarium. Ergo nihil quod voluntas appetit, est necessario desideratum.</P> | 790 et e converso. Non ergo inter potentias animae est ordo.</p> |
| 775 <P TITLE="I q. 82 a. 1 arg. 2"><A NAME="31872"><SPAN CLASS="ref">[31872] Iª q. 82 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potestates rationales, secundum philosophum, se habent ad opposita. Sed voluntas est potestas rationalis, quia, ut dicitur in III de anima, voluntas in ratione est. Ergo voluntas se habet ad opposita. Ad nihil ergo de necessitate determinatur.</P> | 791 <p title="I q. 77 a. 4 s. c."><a name="31628"><span class= |
| 776 <P TITLE="I q. 82 a. 1 arg. 3"><A NAME="31873"><SPAN CLASS="ref">[31873] Iª q. 82 a. 1 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, secundum voluntatem sumus domini nostrorum actuum. Sed eius quod ex necessitate est, non sumus domini. Ergo actus voluntatis non potest de necessitate esse.</P> | 792 "ref">[31628] Iª q. 77 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 777 <P TITLE="I q. 82 a. 1 s. c."><A NAME="31874"><SPAN CLASS="ref">[31874] Iª q. 82 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, in XIII de Trin., quod <I>beatitudinem omnes una voluntate appetunt</I>. Si autem non esset necessarium sed contingens, deficeret ad minus in paucioribus. Ergo voluntas ex necessitate aliquid vult.</P> | 793 quod philosophus, in II de anima, comparat partes sive potentias |
| 778 <P TITLE="I q. 82 a. 1 co."><A NAME="31875"><SPAN CLASS="ref">[31875] Iª q. 82 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod necessitas dicitur multipliciter. Necesse est enim quod non potest non esse. Quod quidem convenit alicui, uno modo ex principio intrinseco, sive materiali, sicut cum dicimus quod omne compositum ex contrariis necesse est corrumpi; sive formali, sicut cum dicimus quod necesse est triangulum habere tres angulos aequales duobus rectis. Et haec est necessitas naturalis et absoluta. Alio modo convenit alicui quod non possit non esse, ex aliquo extrinseco, vel fine vel agente. Fine quidem, sicut cum aliquis non potest sine hoc consequi, aut bene consequi finem aliquem, ut cibus dicitur necessarius ad vitam, et equus ad iter. Et haec vocatur necessitas finis; quae interdum etiam utilitas dicitur. Ex agente autem hoc alicui convenit, sicut cum aliquis cogitur ab aliquo agente, ita quod non possit contrarium agere. Et haec vocatur necessitas coactionis. Haec igitur coactionis necessitas omnino repugnat voluntati. Nam hoc dicimus esse violentum, quod est contra inclinationem rei. Ipse autem motus voluntatis est inclinatio quaedam in aliquid. Et ideo sicut dicitur aliquid naturale quia est secundum inclinationem naturae, ita dicitur aliquid voluntarium quia est secundum inclinationem voluntatis. Sicut ergo impossibile est quod aliquid simul sit violentum et naturale; ita impossibile est quod aliquid simpliciter sit coactum sive violentum, et voluntarium. Necessitas autem finis non repugnat voluntati, quando ad finem non potest perveniri nisi uno modo, sicut ex voluntate transeundi mare, fit necessitas in voluntate ut velit navem. Similiter etiam nec necessitas naturalis repugnat voluntati. Quinimmo necesse est quod, sicut intellectus ex necessitate inhaeret primis principiis, ita voluntas ex necessitate inhaereat ultimo fini, qui est beatitudo, finis enim se habet in operativis sicut principium in speculativis, ut dicitur in II Physic. Oportet enim quod illud quod naturaliter alicui convenit et immobiliter, sit fundamentum et principium omnium aliorum, quia natura rei est primum in unoquoque, et omnis motus procedit ab aliquo immobili.</P> | 794 animae figuris. Sed figurae habent ordinem ad invicem. Ergo et |
| 779 <P TITLE="I q. 82 a. 1 ad 1"><A NAME="31876"><SPAN CLASS="ref">[31876] Iª q. 82 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod verbum Augustini est intelligendum de necessario necessitate coactionis. Necessitas autem naturalis non aufert libertatem voluntatis, ut ipsemet in eodem libro dicit.</P> | 795 potentiae animae.</p> |
| 780 <P TITLE="I q. 82 a. 1 ad 2"><A NAME="31877"><SPAN CLASS="ref">[31877] Iª q. 82 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod voluntas secundum quod aliquid naturaliter vult, magis respondet intellectui naturalium principiorum, quam rationi, quae ad opposita se habet. Unde secundum hoc, magis est intellectualis quam rationalis potestas.</P> | 796 <p title="I q. 77 a. 4 co."><a name="31629"><span class= |
| 781 <P TITLE="I q. 82 a. 1 ad 3"><A NAME="31878"><SPAN CLASS="ref">[31878] Iª q. 82 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod sumus domini nostrorum actuum secundum quod possumus hoc vel illud eligere. Electio autem non est de fine, sed de his quae sunt ad finem, ut dicitur in III Ethic. Unde appetitus ultimi finis non est de his quorum domini sumus.</P> | 797 "ref">[31629] Iª q. 77 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 782 <BR> | 798 quod, cum anima sit una, potentiae vero plures; ordine autem quodam |
| 783 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 799 ab uno in multitudinem procedatur; necesse est inter potentias |
| 784 <P TITLE="I q. 82 a. 2 arg. 1"><A NAME="31879"><SPAN CLASS="ref">[31879] Iª q. 82 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod voluntas ex necessitate omnia velit quaecumque vult. Dicit enim Dionysius, IV de Div. Nom., quod malum est praeter voluntatem. Ex necessitate ergo voluntas tendit in bonum sibi propositum.</P> | 800 animae ordinem esse. Triplex autem ordo inter eas attenditur. |
| 785 <P TITLE="I q. 82 a. 2 arg. 2"><A NAME="31880"><SPAN CLASS="ref">[31880] Iª q. 82 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, obiectum voluntatis comparatur ad ipsam sicut movens ad mobile. Sed motus mobilis necessario consequitur ex movente. Ergo videtur quod obiectum voluntatis ex necessitate moveat ipsam.</P> | 801 Quorum duo considerantur secundum dependentiam unius potentiae ab |
| 786 <P TITLE="I q. 82 a. 2 arg. 3"><A NAME="31881"><SPAN CLASS="ref">[31881] Iª q. 82 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, sicut apprehensum secundum sensum est obiectum appetitus sensitivi, ita apprehensum secundum intellectum est obiectum intellectivi appetitus, qui dicitur voluntas. Sed apprehensum secundum sensum ex necessitate movet appetitum sensitivum, dicit enim Augustinus, super Gen. ad Litt., quod animalia moventur visis. Ergo videtur quod apprehensum secundum intellectum ex necessitate moveat voluntatem.</P> | 802 altera, tertius autem accipitur secundum ordinem obiectorum. |
| 787 <P TITLE="I q. 82 a. 2 s. c."><A NAME="31882"><SPAN CLASS="ref">[31882] Iª q. 82 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Augustinus dicit, quod <I>voluntas est qua peccatur et recte vivitur</I>, et sic se habet ad opposita. Non ergo ex necessitate vult quaecumque vult.</P> | 803 Dependentia autem unius potentiae ab altera dupliciter accipi |
| 788 <P TITLE="I q. 82 a. 2 co."><A NAME="31883"><SPAN CLASS="ref">[31883] Iª q. 82 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod voluntas non ex necessitate vult quaecumque vult. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod sicut intellectus naturaliter et ex necessitate inhaeret primis principiis, ita voluntas ultimo fini, ut iam dictum est. Sunt autem quaedam intelligibilia quae non habent necessariam connexionem ad prima principia; sicut contingentes propositiones, ad quarum remotionem non sequitur remotio primorum principiorum. Et talibus non ex necessitate assentit intellectus. Quaedam autem propositiones sunt necessariae, quae habent connexionem necessariam cum primis principiis; sicut conclusiones demonstrabiles, ad quarum remotionem sequitur remotio primorum principiorum. Et his intellectus ex necessitate assentit, cognita connexione necessaria conclusionum ad principia per demonstrationis deductionem, non autem ex necessitate assentit antequam huiusmodi necessitatem connexionis per demonstrationem cognoscat. Similiter etiam est ex parte voluntatis. Sunt enim quaedam particularia bona, quae non habent necessariam connexionem ad beatitudinem, quia sine his potest aliquis esse beatus, et huiusmodi voluntas non de necessitate inhaeret. Sunt autem quaedam habentia necessariam connexionem ad beatitudinem, quibus scilicet homo Deo inhaeret, in quo solo vera beatitudo consistit. Sed tamen antequam per certitudinem divinae visionis necessitas huiusmodi connexionis demonstretur, voluntas non ex necessitate Deo inhaeret, nec his quae Dei sunt. Sed voluntas videntis Deum per essentiam, de necessitate inhaeret Deo, sicut nunc ex necessitate volumus esse beati. Patet ergo quod voluntas non ex necessitate vult quaecumque vult.</P> | 804 potest, uno modo, secundum naturae ordinem, prout perfecta sunt |
| 789 <P TITLE="I q. 82 a. 2 ad 1"><A NAME="31884"><SPAN CLASS="ref">[31884] Iª q. 82 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod voluntas in nihil potest tendere nisi sub ratione boni. Sed quia bonum est multiplex, propter hoc non ex necessitate determinatur ad unum.</P> | 805 naturaliter imperfectis priora; alio modo, secundum ordinem |
| 790 <P TITLE="I q. 82 a. 2 ad 2"><A NAME="31885"><SPAN CLASS="ref">[31885] Iª q. 82 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod movens tunc ex necessitate causat motum in mobili, quando potestas moventis excedit mobile, ita quod tota eius possibilitas moventi subdatur. Cum autem possibilitas voluntatis sit respectu boni universalis et perfecti, non subiicitur eius possibilitas tota alicui particulari bono. Et ideo non ex necessitate movetur ab illo.</P> | 806 generationis et temporis, prout ex imperfecto ad perfectum venitur. |
| 791 <P TITLE="I q. 82 a. 2 ad 3"><A NAME="31886"><SPAN CLASS="ref">[31886] Iª q. 82 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod vis sensitiva non est vis collativa diversorum, sicut ratio, sed simpliciter aliquid unum apprehendit. Et ideo secundum illud unum determinate movet appetitum sensitivum. Sed ratio est collativa plurium, et ideo ex pluribus moveri potest appetitus intellectivus, scilicet voluntas, et non ex uno ex necessitate.</P> | 807 Secundum igitur primum potentiarum ordinem, potentiae intellectivae |
| 792 <BR> | 808 sunt priores potentiis sensitivis, unde dirigunt eas et imperant |
| 793 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 809 eis. Et similiter potentiae sensitivae hoc ordine sunt priores |
| 794 <P TITLE="I q. 82 a. 3 arg. 1"><A NAME="31887"><SPAN CLASS="ref">[31887] Iª q. 82 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod voluntas sit altior potentia quam intellectus. Bonum enim et finis est obiectum voluntatis. Sed finis est prima et altissima causarum. Ergo voluntas est prima et altissima potentiarum.</P> | 810 potentiis animae nutritivae. Secundum vero ordinem secundum, e |
| 795 <P TITLE="I q. 82 a. 3 arg. 2"><A NAME="31888"><SPAN CLASS="ref">[31888] Iª q. 82 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, res naturales inveniuntur procedere de imperfectis ad perfecta. Et hoc etiam in potentiis animae apparet, proceditur enim de sensu ad intellectum, qui est nobilior. Sed naturalis processus est de actu intellectus in actum voluntatis. Ergo voluntas est perfectior et nobilior potentia quam intellectus.</P> | 811 converso se habet. Nam potentiae animae nutritivae sunt priores, in |
| 796 <P TITLE="I q. 82 a. 3 arg. 3"><A NAME="31889"><SPAN CLASS="ref">[31889] Iª q. 82 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, habitus sunt proportionati potentiis, sicut perfectiones perfectibilibus. Sed habitus quo perficitur voluntas, scilicet caritas, est nobilior habitibus quibus perficitur intellectus, dicitur enim I ad Cor. XIII, <I>si noverim mysteria omnia, et si habuero omnem fidem, caritatem autem non habeam, nihil sum</I>. Ergo voluntas est altior potentia quam intellectus.</P> | 812 via generationis, potentiis animae sensitivae, unde ad earum |
| 797 <P TITLE="I q. 82 a. 3 s. c."><A NAME="31890"><SPAN CLASS="ref">[31890] Iª q. 82 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus, in X Ethic., ponit altissimam potentiam animae esse intellectum.</P> | 813 actiones praeparant corpus. Et similiter est de potentiis |
| 798 <P TITLE="I q. 82 a. 3 co."><A NAME="31891"><SPAN CLASS="ref">[31891] Iª q. 82 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod eminentia alicuius ad alterum potest attendi dupliciter, uno modo, simpliciter; alio modo, secundum quid. Consideratur autem aliquid tale simpliciter, prout est secundum seipsum tale, secundum quid autem, prout dicitur tale secundum respectum ad alterum. Si ergo intellectus et voluntas considerentur secundum se, sic intellectus eminentior invenitur. Et hoc apparet ex comparatione obiectorum ad invicem. Obiectum enim intellectus est simplicius et magis absolutum quam obiectum voluntatis, nam obiectum intellectus est ipsa ratio boni appetibilis; bonum autem appetibile, cuius ratio est in intellectu, est obiectum voluntatis. Quanto autem aliquid est simplicius et abstractius, tanto secundum se est nobilius et altius. Et ideo obiectum intellectus est altius quam obiectum voluntatis. Cum ergo propria ratio potentiae sit secundum ordinem ad obiectum, sequitur quod secundum se et simpliciter intellectus sit altior et nobilior voluntate. Secundum quid autem, et per comparationem ad alterum, voluntas invenitur interdum altior intellectu; ex eo scilicet quod obiectum voluntatis in altiori re invenitur quam obiectum intellectus. Sicut si dicerem auditum esse secundum quid nobiliorem visu, inquantum res aliqua cuius est sonus, nobilior est aliqua re cuius est color, quamvis color sit nobilior et simplicior sono. Ut enim supra dictum est, actio intellectus consistit in hoc quod ratio rei intellectae est in intelligente; actus vero voluntatis perficitur in hoc quod voluntas inclinatur ad ipsam rem prout in se est. Et ideo philosophus dicit, in VI Metaphys., quod bonum et malum, quae sunt obiecta voluntatis, sunt in rebus; verum et falsum, quae sunt obiecta intellectus, sunt in mente. Quando igitur res in qua est bonum, est nobilior ipsa anima, in qua est ratio intellecta; per comparationem ad talem rem, voluntas est altior intellectu. Quando vero res in qua est bonum, est infra animam; tunc etiam per comparationem ad talem rem, intellectus est altior voluntate. Unde melior est amor Dei quam cognitio, e contrario autem melior est cognitio rerum corporalium quam amor. Simpliciter tamen intellectus est nobilior quam voluntas.</P> | 814 sensitivis respectu intellectivarum. Secundum autem ordinem |
| 799 <P TITLE="I q. 82 a. 3 ad 1"><A NAME="31892"><SPAN CLASS="ref">[31892] Iª q. 82 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod ratio causae accipitur secundum comparationem unius ad alterum, et in tali comparatione ratio boni principalior invenitur, sed verum dicitur magis absolute, et ipsius boni rationem significat. Unde et bonum quoddam verum est. Sed rursus et ipsum verum est quoddam bonum; secundum quod intellectus res quaedam est, et verum finis ipsius. Et inter alios fines iste finis est excellentior; sicut intellectus inter alias potentias.</P> | 815 tertium, ordinantur quaedam vires sensitivae ad invicem, scilicet |
| 800 <P TITLE="I q. 82 a. 3 ad 2"><A NAME="31893"><SPAN CLASS="ref">[31893] Iª q. 82 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod illud quod est prius generatione et tempore, est imperfectius, quia in uno et eodem potentia tempore praecedit actum, et imperfectio perfectionem. Sed illud quod est prius simpliciter et secundum naturae ordinem, est perfectius, sic enim actus est prior potentia. Et hoc modo intellectus est prior voluntate, sicut motivum mobili, et activum passivo, bonum enim intellectum movet voluntatem.</P> | 816 visus, auditus et olfactus. Nam visibile est prius naturaliter, |
| 801 <P TITLE="I q. 82 a. 3 ad 3"><A NAME="31894"><SPAN CLASS="ref">[31894] Iª q. 82 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod illa ratio procedit de voluntate secundum comparationem ad id quod supra animam est. Virtus enim caritatis est qua Deum amamus.</P> | 817 quia est commune superioribus et inferioribus corporibus. Sonus |
| 802 <BR> | 818 autem audibilis fit in aere, qui est naturaliter prior commixtione |
| 803 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 819 elementorum, quam consequitur odor.</p> |
| 804 <P TITLE="I q. 82 a. 4 arg. 1"><A NAME="31895"><SPAN CLASS="ref">[31895] Iª q. 82 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod voluntas non moveat intellectum. Movens enim est nobilius et prius moto, quia movens est agens; agens autem est nobilius patiente, ut Augustinus dicit XII super Gen. ad Litt., et philosophus in III de anima. Sed intellectus est prior et nobilior voluntate, ut supra dictum est. Ergo voluntas non movet intellectum.</P> | 820 <p title="I q. 77 a. 4 ad 1"><a name="31630"><span class= |
| 805 <P TITLE="I q. 82 a. 4 arg. 2"><A NAME="31896"><SPAN CLASS="ref">[31896] Iª q. 82 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, movens non movetur a moto, nisi forte per accidens. Sed intellectus movet voluntatem, quia appetibile apprehensum per intellectum est movens non motum; appetitus autem movens motum. Ergo intellectus non movetur a voluntate.</P> | 821 "ref">[31630] Iª q. 77 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 806 <P TITLE="I q. 82 a. 4 arg. 3"><A NAME="31897"><SPAN CLASS="ref">[31897] Iª q. 82 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nihil velle possumus nisi sit intellectum. Si igitur ad intelligendum movet voluntas volendo intelligere, oportebit quod etiam illud velle praecedat aliud intelligere, et illud intelligere aliud velle, et sic in infinitum, quod est impossibile. Non ergo voluntas movet intellectum.</P> | 822 dicendum quod alicuius generis species se habent secundum prius et |
| 807 <P TITLE="I q. 82 a. 4 s. c."><A NAME="31898"><SPAN CLASS="ref">[31898] Iª q. 82 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Damascenus dicit, quod <I>in nobis est percipere quamcumque volumus artem, et non percipere</I>. In nobis autem est aliquid per voluntatem; percipimus autem artes per intellectum. Voluntas ergo movet intellectum.</P> | 823 posterius, sicut numeri et figurae, quantum ad esse; licet simul |
| 808 <P TITLE="I q. 82 a. 4 co."><A NAME="31899"><SPAN CLASS="ref">[31899] Iª q. 82 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod aliquid dicitur movere dupliciter. Uno modo, per modum finis; sicut dicitur quod finis movet efficientem. Et hoc modo intellectus movet voluntatem, quia bonum intellectum est obiectum voluntatis, et movet ipsam ut finis. Alio modo dicitur aliquid movere per modum agentis; sicut alterans movet alteratum, et impellens movet impulsum. Et hoc modo voluntas movet intellectum, et omnes animae vires; ut Anselmus dicit in libro de similitudinibus. Cuius ratio est, quia in omnibus potentiis activis ordinatis, illa potentia quae respicit finem universalem, movet potentias quae respiciunt fines particulares. Et hoc apparet tam in naturalibus quam in politicis. Caelum enim, quod agit ad universalem conservationem generabilium et corruptibilium, movet omnia inferiora corpora, quorum unumquodque agit ad conservationem propriae speciei, vel etiam individui. Rex etiam, qui intendit bonum commune totius regni, movet per suum imperium singulos praepositos civitatum, qui singulis civitatibus curam regiminis impendunt. Obiectum autem voluntatis est bonum et finis in communi. Quaelibet autem potentia comparatur ad aliquod bonum proprium sibi conveniens; sicut visus ad perceptionem coloris, intellectus ad cognitionem veri. Et ideo voluntas per modum agentis movet omnes animae potentias ad suos actus, praeter vires naturales vegetativae partis, quae nostro arbitrio non subduntur.</P> | 824 esse dicantur inquantum suscipiunt communis generis |
| 809 <P TITLE="I q. 82 a. 4 ad 1"><A NAME="31900"><SPAN CLASS="ref">[31900] Iª q. 82 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod intellectus dupliciter considerari potest, uno modo, secundum quod intellectus est apprehensivus entis et veri universalis; alio modo, secundum quod est quaedam res, et particularis potentia habens determinatum actum. Et similiter voluntas dupliciter considerari potest, uno modo, secundum communitatem sui obiecti, prout scilicet est appetitiva boni communis; alio modo, secundum quod est quaedam determinata animae potentia habens determinatum actum. Si ergo comparentur intellectus et voluntas secundum rationem communitatis obiectorum utriusque, sic dictum est supra quod intellectus est simpliciter altior et nobilior voluntate. Si autem consideretur intellectus secundum communitatem sui obiecti, et voluntas secundum quod est quaedam determinata potentia, sic iterum intellectus est altior et prior voluntate, quia sub ratione entis et veri, quam apprehendit intellectus, continetur voluntas ipsa, et actus eius, et obiectum ipsius. Unde intellectus intelligit voluntatem, et actum eius, et obiectum ipsius, sicut et alia specialia intellecta, ut lapidem aut lignum, quae continentur sub communi ratione entis et veri. Si vero consideretur voluntas secundum communem rationem sui obiecti, quod est bonum, intellectus autem secundum quod est quaedam res et potentia specialis; sic sub communi ratione boni continetur, velut quoddam speciale, et intellectus ipse, et ipsum intelligere, et obiectum eius, quod est verum, quorum quodlibet est quoddam speciale bonum. Et secundum hoc voluntas est altior intellectu, et potest ipsum movere. Ex his ergo apparet ratio quare hae potentiae suis actibus invicem se includunt, quia intellectus intelligit voluntatem velle, et voluntas vult intellectum intelligere. Et simili ratione bonum continetur sub vero, inquantum est quoddam verum intellectum; et verum continetur sub bono, inquantum est quoddam bonum desideratum.</P> | 825 praedicationem.</p> |
| 810 <P TITLE="I q. 82 a. 4 ad 2"><A NAME="31901"><SPAN CLASS="ref">[31901] Iª q. 82 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod intellectus alio modo movet voluntatem, quam voluntas intellectum, ut iam dictum est.</P> | 826 <p title="I q. 77 a. 4 ad 2"><a name="31631"><span class= |
| 811 <P TITLE="I q. 82 a. 4 ad 3"><A NAME="31902"><SPAN CLASS="ref">[31902] Iª q. 82 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod non oportet procedere in infinitum, sed statur in intellectu sicut in primo. Omnem enim voluntatis motum necesse est quod praecedat apprehensio, sed non omnem apprehensionem praecedit motus voluntatis; sed principium consiliandi et intelligendi est aliquod intellectivum principium altius intellectu nostro, quod est Deus, ut etiam Aristoteles dicit in VII Ethicae Eudemicae, et per hunc modum ostendit quod non est procedere in infinitum.</P> | 827 "ref">[31631] Iª q. 77 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 812 <BR> | 828 dicendum quod ordo iste potentiarum animae est et ex parte animae, |
| 813 <DIV CLASS="E">Articulus 5</DIV> | 829 quae secundum ordinem quendam habet aptitudinem ad diversos actus, |
| 814 <P TITLE="I q. 82 a. 5 arg. 1"><A NAME="31903"><SPAN CLASS="ref">[31903] Iª q. 82 a. 5 arg. 1 </SPAN></A>Ad quintum sic proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis distingui debeant in appetitu superiori, qui est voluntas. Vis enim concupiscibilis dicitur a concupiscendo; et irascibilis ab irascendo. Sed aliqua concupiscentia est quae non potest pertinere ad appetitum sensitivum, sed solum ad intellectivum, qui est voluntas; sicut concupiscentia sapientiae, de qua dicitur Sap. VI, <I>concupiscentia sapientiae perducit ad regnum perpetuum</I>. Est etiam quaedam ira quae non potest pertinere ad appetitum sensitivum, sed intellectivum tantum; sicut cum irascimur contra vitia. Unde et Hieronymus, super Matth., monet ut <I>odium vitiorum possideamus in irascibili</I>. Ergo irascibilis et concupiscibilis distingui debent in appetitu intellectivo, sicut et in sensitivo.</P> | 830 licet sit una secundum essentiam; et ex parte obiectorum; et etiam |
| 815 <P TITLE="I q. 82 a. 5 arg. 2"><A NAME="31904"><SPAN CLASS="ref">[31904] Iª q. 82 a. 5 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, secundum quod communiter dicitur, caritas est in concupiscibili, spes autem in irascibili. Non autem possunt esse in appetitu sensitivo, quia non sunt sensibilium obiectorum, sed intelligibilium. Ergo concupiscibilis et irascibilis sunt ponenda in parte intellectiva.</P> | 831 ex parte actuum, ut dictum est.</p> |
| 816 <P TITLE="I q. 82 a. 5 arg. 3"><A NAME="31905"><SPAN CLASS="ref">[31905] Iª q. 82 a. 5 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, in libro de spiritu et anima dicitur quod has potentias (scilicet irascibilem et concupiscibilem, et rationalem) <I>habet anima antequam corpori misceatur</I>. Sed nulla potentia sensitivae partis est animae tantum, sed coniuncti, ut supra dictum est. Ergo irascibilis et concupiscibilis sunt in voluntate, quae est appetitus intellectivus.</P> | 832 <p title="I q. 77 a. 4 ad 3"><a name="31632"><span class= |
| 817 <P TITLE="I q. 82 a. 5 s. c."><A NAME="31906"><SPAN CLASS="ref">[31906] Iª q. 82 a. 5 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Gregorius Nyssenus, dicit, quod irrationalis pars animae dividitur in desiderativum et irascitivum; et idem dicit Damascenus, in libro II. Et philosophus dicit, in III de anima quod <I>voluntas in ratione est, in irrationali autem parte animae concupiscentia et ira, vel desiderium et animus</I>.</P> | 833 "ref">[31632] Iª q. 77 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 818 <P TITLE="I q. 82 a. 5 co."><A NAME="31907"><SPAN CLASS="ref">[31907] Iª q. 82 a. 5 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod irascibilis et concupiscibilis non sunt partes intellectivi appetitus, qui dicitur voluntas. Quia, sicut supra dictum est, potentia quae ordinatur ad aliquod obiectum secundum communem rationem, non diversificatur per differentias speciales sub illa ratione communi contentas. Sicut quia visus respicit visibile secundum rationem colorati, non multiplicantur visivae potentiae secundum diversas species colorum, si autem esset aliqua potentia quae esset albi inquantum est album, et non inquantum est coloratum, diversificaretur a potentia quae esset nigri inquantum est nigrum. Appetitus autem sensitivus non respicit communem rationem boni, quia nec sensus apprehendit universale. Et ideo secundum diversas rationes particularium bonorum, diversificantur partes appetitus sensitivi, nam concupiscibilis respicit propriam rationem boni, inquantum est delectabile secundum sensum, et conveniens naturae; irascibilis autem respicit rationem boni, secundum quod est repulsivum et impugnativum eius quod infert nocumentum. Sed voluntas respicit bonum sub communi ratione boni. Et ideo non diversificantur in ipsa, quae est appetitus intellectivus, aliquae potentiae appetitivae, ut sit in appetitu intellectivo alia potentia irascibilis, et alia concupiscibilis, sicut etiam ex parte intellectus non multiplicantur vires apprehensivae, licet multiplicentur ex parte sensus.</P> | 834 dicendum quod ratio illa procedit de illis potentiis in quibus |
| 819 <P TITLE="I q. 82 a. 5 ad 1"><A NAME="31908"><SPAN CLASS="ref">[31908] Iª q. 82 a. 5 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod amor, concupiscentia, et huiusmodi, dupliciter accipiuntur. Quandoque quidem secundum quod sunt quaedam passiones, cum quadam scilicet concitatione animi provenientes. Et sic communiter accipiuntur, et hoc modo sunt solum in appetitu sensitivo. Alio modo significant simplicem affectum, absque passione vel animi concitatione. Et sic sunt actus voluntatis. Et hoc etiam modo attribuuntur Angelis et Deo. Sed prout sic accipiuntur, non pertinent ad diversas potentias, sed ad unam tantum potentiam, quae dicitur voluntas.</P> | 835 attenditur ordo solum secundum tertium modum. Illae autem potentiae |
| 820 <P TITLE="I q. 82 a. 5 ad 2"><A NAME="31909"><SPAN CLASS="ref">[31909] Iª q. 82 a. 5 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod ipsa voluntas potest dici irascibilis, prout vult impugnare malum, non ex impetu passionis, sed ex iudicio rationis. Et eodem modo potest dici concupiscibilis, propter desiderium boni. Et sic in irascibili et concupiscibili sunt caritas et spes; idest in voluntate secundum quod habet ordinem ad huiusmodi actus. Sic etiam potest intelligi quod dicitur in libro de spiritu et anima, quod irascibilis et concupiscibilis sunt animae antequam uniatur corpori (ut tamen intelligatur ordo naturae, et non temporis), licet non sit necessarium verbis illius libri fidem adhibere.</P> | 836 quae ordinantur secundum alios duos modos, ita se habent quod actus |
| 821 <P TITLE="I q. 82 a. 5 ad 3"><A NAME="31910"><SPAN CLASS="ref">[31910] Iª q. 82 a. 5 ad 3 </SPAN></A>Unde patet solutio ad tertium.</P> | 837 unius dependet ab altera.</p> |
| 822 <BR> | 838 <br /> |
| 823 <DIV CLASS="D">Quaestio 83</DIV> | 839 <div class="E">Articulus 5</div> |
| 824 <DIV CLASS="G">Prooemium</DIV> | 840 <p title="I q. 77 a. 5 arg. 1"><a name="31633"><span class= |
| 825 <P TITLE="I q. 83 pr."><A NAME="31911"><SPAN CLASS="ref">[31911] Iª q. 83 pr. </SPAN></A>Deinde quaeritur de libero arbitrio. Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo sit liberi arbitrii. Secundo, quid sit liberum arbitrium, utrum sit potentia, vel actus, vel habitus. Tertio si est potentia, utrum sit appetitiva, vel cognitiva. Quarto, si est appetitiva, utrum sit eadem potentia cum voluntate, vel alia.</P> | 841 "ref">[31633] Iª q. 77 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic |
| 826 <BR> | 842 proceditur. Videtur quod omnes potentiae animae sint in anima sicut |
| 827 <DIV CLASS="E">Articulus 1</DIV> | 843 in subiecto. Sicut enim se habent potentiae corporis ad corpus, ita |
| 828 <P TITLE="I q. 83 a. 1 arg. 1"><A NAME="31912"><SPAN CLASS="ref">[31912] Iª q. 83 a. 1 arg. 1 </SPAN></A>Ad primum sic proceditur. Videtur quod homo non sit liberi arbitrii. Quicumque enim est liberi arbitrii, facit quod vult. Sed homo non facit quod vult, dicitur enim Rom. VII, <I>non enim quod volo bonum, hoc ago; sed quod odi malum, illud facio</I>. Ergo homo non est liberi arbitrii.</P> | 844 se habent potentiae animae ad animam. Sed corpus est subiectum |
| 829 <P TITLE="I q. 83 a. 1 arg. 2"><A NAME="31913"><SPAN CLASS="ref">[31913] Iª q. 83 a. 1 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, quicumque est liberi arbitrii, eius est velle et non velle, operari et non operari. Sed hoc non est hominis, dicitur enim ad Rom. IX, non est volentis, scilicet velle, neque currentis, scilicet currere. Ergo homo non est liberi arbitrii.</P> | 845 corporalium potentiarum. Ergo anima est subiectum potentiarum |
| 830 <P TITLE="I q. 83 a. 1 arg. 3"><A NAME="31914"><SPAN CLASS="ref">[31914] Iª q. 83 a. 1 arg. 3 </SPAN></A><I>Praeterea, liberum est quod sui causa est</I>, ut dicitur in I Metaphys. Quod ergo movetur ab alio, non est liberum. Sed Deus movet voluntatem, dicitur enim Prov. XXI, <I>cor regis in manu Dei, et quocumque voluerit vertet illud</I>; et Philipp. II, <I>Deus est qui operatur in nobis velle et perficere</I>. Ergo homo non est liberi arbitrii.</P> | 846 animae.</p> |
| 831 <P TITLE="I q. 83 a. 1 arg. 4"><A NAME="31915"><SPAN CLASS="ref">[31915] Iª q. 83 a. 1 arg. 4 </SPAN></A>Praeterea, quicumque est liberi arbitrii, est dominus suorum actuum. Sed homo non est dominus suorum actuum, quia, ut dicitur Ierem. X, <I>non est in homine via eius, nec viri est ut dirigat gressus suos</I>. Ergo homo non est liberi arbitrii.</P> | 847 <p title="I q. 77 a. 5 arg. 2"><a name="31634"><span class= |
| 832 <P TITLE="I q. 83 a. 1 arg. 5"><A NAME="31916"><SPAN CLASS="ref">[31916] Iª q. 83 a. 1 arg. 5 </SPAN></A>Praeterea, philosophus dicit, in III Ethic., <I>qualis unusquisque est, talis finis videtur ei</I>. Sed non est in potestate nostra aliquales esse, sed hoc nobis est a natura. Ergo naturale est nobis quod aliquem finem sequamur. Non ergo ex libero arbitrio.</P> | 848 "ref">[31634] Iª q. 77 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, |
| 833 <P TITLE="I q. 83 a. 1 s. c."><A NAME="31917"><SPAN CLASS="ref">[31917] Iª q. 83 a. 1 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod dicitur Eccli. XV, <I>Deus ab initio constituit hominem, et reliquit eum in manu consilii sui</I>. Glossa, idest in libertate arbitrii.</P> | 849 operationes potentiarum animae attribuuntur corpori propter animam, |
| 834 <P TITLE="I q. 83 a. 1 co."><A NAME="31918"><SPAN CLASS="ref">[31918] Iª q. 83 a. 1 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod homo est liberi arbitrii, alioquin frustra essent consilia, exhortationes, praecepta, prohibitiones, praemia et poenae. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod quaedam agunt absque iudicio, sicut lapis movetur deorsum; et similiter omnia cognitione carentia. Quaedam autem agunt iudicio, sed non libero; sicut animalia bruta. Iudicat enim ovis videns lupum, eum esse fugiendum, naturali iudicio, et non libero, quia non ex collatione, sed ex naturali instinctu hoc iudicat. Et simile est de quolibet iudicio brutorum animalium. Sed homo agit iudicio, quia per vim cognoscitivam iudicat aliquid esse fugiendum vel prosequendum. Sed quia iudicium istud non est ex naturali instinctu in particulari operabili, sed ex collatione quadam rationis; ideo agit libero iudicio, potens in diversa ferri. Ratio enim circa contingentia habet viam ad opposita; ut patet in dialecticis syllogismis, et rhetoricis persuasionibus. Particularia autem operabilia sunt quaedam contingentia, et ideo circa ea iudicium rationis ad diversa se habet, et non est determinatum ad unum. Et pro tanto necesse est quod homo sit liberi arbitrii, ex hoc ipso quod rationalis est.</P> | 850 quia, ut dicitur in II de anima, <i>anima est quo sentimus et |
| 835 <P TITLE="I q. 83 a. 1 ad 1"><A NAME="31919"><SPAN CLASS="ref">[31919] Iª q. 83 a. 1 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod, sicut supra dictum est, appetitus sensitivus, etsi obediat rationi, tamen potest in aliquo repugnare, concupiscendo contra illud quod ratio dictat. Hoc ergo est bonum quod homo non facit cum vult, scilicet non concupiscere contra rationem, ut Glossa Augustini ibidem dicit.</P> | 851 intelligimus primum</i>. Sed propria principia operationum animae |
| 836 <P TITLE="I q. 83 a. 1 ad 2"><A NAME="31920"><SPAN CLASS="ref">[31920] Iª q. 83 a. 1 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod verbum illud apostoli non sic est intelligendum quasi homo non velit et non currat libero arbitrio, sed quia liberum arbitrium ad hoc non est sufficiens, nisi moveatur et iuvetur a Deo.</P> | 852 sunt potentiae. Ergo potentiae per prius sunt in anima.</p> |
| 837 <P TITLE="I q. 83 a. 1 ad 3"><A NAME="31921"><SPAN CLASS="ref">[31921] Iª q. 83 a. 1 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod liberum arbitrium est causa sui motus, quia homo per liberum arbitrium seipsum movet ad agendum. Non tamen hoc est de necessitate libertatis, quod sit prima causa sui id quod liberum est, sicut nec ad hoc quod aliquid sit causa alterius, requiritur quod sit prima causa eius. Deus igitur est prima causa movens et naturales causas et voluntarias. Et sicut naturalibus causis, movendo eas, non aufert quin actus earum sint naturales; ita movendo causas voluntarias, non aufert quin actiones earum sint voluntariae, sed potius hoc in eis facit, operatur enim in unoquoque secundum eius proprietatem.</P> | 853 <p title="I q. 77 a. 5 arg. 3"><a name="31635"><span class= |
| 838 <P TITLE="I q. 83 a. 1 ad 4"><A NAME="31922"><SPAN CLASS="ref">[31922] Iª q. 83 a. 1 ad 4 </SPAN></A>Ad quartum dicendum quod dicitur non esse in homine via eius, quantum ad executiones electionum, in quibus homo impediri potest, velit nolit. Electiones autem ipsae sunt in nobis, supposito tamen divino auxilio.</P> | 854 "ref">[31635] Iª q. 77 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, |
| 839 <P TITLE="I q. 83 a. 1 ad 5"><A NAME="31923"><SPAN CLASS="ref">[31923] Iª q. 83 a. 1 ad 5 </SPAN></A>Ad quintum dicendum quod qualitas hominis est duplex, una naturalis, et alia superveniens. Naturalis autem qualitas accipi potest vel circa partem intellectivam; vel circa corpus et virtutes corpori annexas. Ex eo igitur quod homo est aliqualis qualitate naturali quae attenditur secundum intellectivam partem, naturaliter homo appetit ultimum finem, scilicet beatitudinem. Qui quidem appetitus naturalis est, et non subiacet libero arbitrio, ut ex supradictis patet. Ex parte vero corporis et virtutum corpori annexarum, potest esse homo aliqualis naturali qualitate, secundum quod est talis complexionis, vel talis dispositionis, ex quacumque impressione corporearum causarum, quae non possunt in intellectivam partem imprimere, eo quod non est alicuius corporis actus. Sic igitur qualis unusquisque est secundum corpoream qualitatem, talis finis videtur ei, quia ex huiusmodi dispositione homo inclinatur ad eligendum aliquid vel repudiandum. Sed istae inclinationes subiacent iudicio rationis, cui obedit inferior appetitus, ut dictum est. Unde per hoc libertati arbitrii non praeiudicatur. Qualitates autem supervenientes sunt sicut habitus et passiones, secundum quae aliquis magis inclinatur in unum quam in alterum. Tamen istae etiam inclinationes subiacent iudicio rationis. Et huiusmodi etiam qualitates ei subiacent, inquantum in nobis est tales qualitates acquirere, vel causaliter vel dispositive, vel a nobis excludere. Et sic nihil est quod libertati arbitrii repugnet.</P> | 855 Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., quod anima quaedam |
| 840 <BR> | 856 sentit non per corpus, immo sine corpore, ut est timor et |
| 841 <DIV CLASS="E">Articulus 2</DIV> | 857 huiusmodi; quaedam vero sentit per corpus. Sed si potentia |
| 842 <P TITLE="I q. 83 a. 2 arg. 1"><A NAME="31924"><SPAN CLASS="ref">[31924] Iª q. 83 a. 2 arg. 1 </SPAN></A>Ad secundum sic proceditur. Videtur quod liberum arbitrium non sit potentia. Arbitrium enim liberum nihil est aliud quam liberum iudicium. Iudicium autem non nominat potentiam, sed actum. Ergo liberum arbitrium non est potentia.</P> | 858 sensitiva non esset in sola anima sicut in subiecto, nihil posset |
| 843 <P TITLE="I q. 83 a. 2 arg. 2"><A NAME="31925"><SPAN CLASS="ref">[31925] Iª q. 83 a. 2 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, liberum arbitrium dicitur esse facultas voluntatis et rationis. Facultas autem nominat facilitatem potestatis, quae quidem est per habitum. Ergo liberum arbitrium est habitus. Bernardus etiam dicit quod liberum arbitrium est habitus animae liber sui. Non ergo est potentia.</P> | 859 sine corpore sentire. Ergo anima est subiectum potentiae |
| 844 <P TITLE="I q. 83 a. 2 arg. 3"><A NAME="31926"><SPAN CLASS="ref">[31926] Iª q. 83 a. 2 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, nulla potentia naturalis tollitur per peccatum. Sed liberum arbitrium tollitur per peccatum, Augustinus enim dicit quod <I>homo male utens libero arbitrio, et se perdit et ipsum</I>. Ergo liberum arbitrium non est potentia.</P> | 860 sensitivae; et pari ratione, omnium aliarum potentiarum.</p> |
| 845 <P TITLE="I q. 83 a. 2 s. c."><A NAME="31927"><SPAN CLASS="ref">[31927] Iª q. 83 a. 2 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod nihil est subiectum habitus, ut videtur, nisi potentia. Sed liberum arbitrium est subiectum gratiae; qua sibi assistente, bonum eligit. Ergo liberum arbitrium est potentia.</P> | 861 <p title="I q. 77 a. 5 s. c."><a name="31636"><span class= |
| 846 <P TITLE="I q. 83 a. 2 co."><A NAME="31928"><SPAN CLASS="ref">[31928] Iª q. 83 a. 2 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod, quamvis liberum arbitrium nominet quendam actum secundum propriam significationem vocabuli; secundum tamen communem usum loquendi, liberum arbitrium dicimus id quod est huius actus principium, scilicet quo homo libere iudicat. Principium autem actus in nobis est et potentia et habitus, dicimur enim aliquid cognoscere et per scientiam, et per intellectivam potentiam. Oportet ergo quod liberum arbitrium vel sit potentia, vel sit habitus, vel sit potentia cum aliquo habitu. Quod autem non sit habitus, neque potentia cum habitu, manifeste apparet ex duobus. Primo quidem, quia si est habitus, oportet quod sit habitus naturalis, hoc enim est naturale homini, quod sit liberi arbitrii. Nullus autem habitus naturalis adest nobis ad ea quae subsunt libero arbitrio, quia ad ea respectu quorum habemus habitus naturales, naturaliter inclinamur, sicut ad assentiendum primis principiis; ea autem ad quae naturaliter inclinamur, non subsunt libero arbitrio, sicut dictum est de appetitu beatitudinis. Unde contra propriam rationem liberi arbitrii est, quod sit habitus naturalis. Contra naturalitatem autem eius est, quod sit habitus non naturalis. Et sic relinquitur quod nullo modo sit habitus. Secundo hoc apparet, quia habitus dicuntur secundum quos <I>nos habemus ad passiones vel ad actus bene vel male</I>, ut dicitur in II Ethic., nam per temperantiam bene nos habemus ad concupiscentias, per intemperantiam autem male; per scientiam etiam bene nos habemus ad actum intellectus, dum verum cognoscimus per habitum autem contrarium male. Liberum autem arbitrium indifferenter se habet ad bene eligendum vel male. Unde impossibile est quod liberum arbitrium sit habitus. Relinquitur ergo quod sit potentia.</P> | 862 "ref">[31636] Iª q. 77 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est |
| 847 <P TITLE="I q. 83 a. 2 ad 1"><A NAME="31929"><SPAN CLASS="ref">[31929] Iª q. 83 a. 2 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod consuetum est potentiam significari nomine actus. Et sic per hunc actum qui est liberum iudicium, nominatur potentia quae est huius actus principium. Alioquin, si liberum arbitrium nominaret actum, non semper maneret in homine.</P> | 863 quod philosophus dicit, in libro de somno et vigilia quod |
| 848 <P TITLE="I q. 83 a. 2 ad 2"><A NAME="31930"><SPAN CLASS="ref">[31930] Iª q. 83 a. 2 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod facultas nominat quandoque potestatem expeditam ad operandum. Et sic facultas ponitur in definitione liberi arbitrii. Bernardus autem accipit habitum non secundum quod dividitur contra potentiam, sed secundum quod significat habitudinem quandam, qua aliquo modo se aliquis habet ad actum. Quod quidem est tam per potentiam quam per habitum, nam per potentiam homo se habet ut potens operari, per habitum autem ut aptus ad operandum bene vel male.</P> | 864 <i>sentire non est proprium animae neque corporis, sed |
| 849 <P TITLE="I q. 83 a. 2 ad 3"><A NAME="31931"><SPAN CLASS="ref">[31931] Iª q. 83 a. 2 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod homo peccando liberum arbitrium dicitur perdidisse, non quantum ad libertatem naturalem, quae est a coactione; sed quantum ad libertatem quae est a culpa et a miseria. De qua infra in tractatu moralium dicetur, in secunda parte huius operis.</P> | 865 coniuncti</i>. Potentia ergo sensitiva est in coniuncto sicut in |
| 850 <BR> | 866 subiecto. Non ergo sola anima est subiectum omnium potentiarum |
| 851 <DIV CLASS="E">Articulus 3</DIV> | 867 suarum.</p> |
| 852 <P TITLE="I q. 83 a. 3 arg. 1"><A NAME="31932"><SPAN CLASS="ref">[31932] Iª q. 83 a. 3 arg. 1 </SPAN></A>Ad tertium sic proceditur. Videtur quod liberum arbitrium non sit potentia appetitiva, sed cognitiva. Dicit enim Damascenus quod <I>cum rationali confestim comitatur liberum arbitrium</I>. Sed ratio est potentia cognitiva. Ergo liberum arbitrium est potentia cognitiva.</P> | 868 <p title="I q. 77 a. 5 co."><a name="31637"><span class= |
| 853 <P TITLE="I q. 83 a. 3 arg. 2"><A NAME="31933"><SPAN CLASS="ref">[31933] Iª q. 83 a. 3 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, liberum arbitrium dicitur quasi liberum iudicium. Sed iudicare est actus cognitivae virtutis. Ergo liberum arbitrium est cognitiva potentia.</P> | 869 "ref">[31637] Iª q. 77 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum |
| 854 <P TITLE="I q. 83 a. 3 arg. 3"><A NAME="31934"><SPAN CLASS="ref">[31934] Iª q. 83 a. 3 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, ad liberum arbitrium praecipue pertinet electio. Sed electio videtur ad cognitionem pertinere, quia electio importat quandam comparationem unius ad alterum, quod est proprium cognitivae virtutis. Ergo liberum arbitrium est potentia cognitiva.</P> | 870 quod illud est subiectum operativae potentiae, quod est potens |
| 855 <P TITLE="I q. 83 a. 3 s. c."><A NAME="31935"><SPAN CLASS="ref">[31935] Iª q. 83 a. 3 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <I>electio est desiderium eorum quae sunt in nobis</I>. Sed desiderium est actus appetitivae virtutis. Ergo et electio. Liberum autem arbitrium est secundum quod eligimus. Ergo liberum arbitrium est virtus appetitiva.</P> | 871 operari, omne enim accidens denominat proprium subiectum. Idem |
| 856 <P TITLE="I q. 83 a. 3 co."><A NAME="31936"><SPAN CLASS="ref">[31936] Iª q. 83 a. 3 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod proprium liberi arbitrii est electio, ex hoc enim liberi arbitrii esse dicimur, quod possumus unum recipere, alio recusato, quod est eligere. Et ideo naturam liberi arbitrii ex electione considerare oportet. Ad electionem autem concurrit aliquid ex parte cognitivae virtutis, et aliquid ex parte appetitivae, ex parte quidem cognitivae, requiritur consilium, per quod diiudicatur quid sit alteri praeferendum; ex parte autem appetitivae, requiritur quod appetendo acceptetur id quod per consilium diiudicatur. Et ideo Aristoteles in VI Ethic. sub dubio derelinquit utrum principalius pertineat electio ad vim appetitivam, vel ad vim cognitivam, dicit enim quod electio vel est intellectus appetitivus, vel appetitus intellectivus. Sed in III Ethic. in hoc magis declinat quod sit appetitus intellectivus, nominans electionem desiderium consiliabile. Et huius ratio est, quia proprium obiectum electionis est illud quod est ad finem, hoc autem, inquantum huiusmodi, habet rationem boni quod dicitur utile, unde cum bonum, inquantum huiusmodi, sit obiectum appetitus, sequitur quod electio sit principaliter actus appetitivae virtutis. Et sic liberum arbitrium est appetitiva potentia.</P> | 872 autem est quod potest operari, et quod operatur. Unde oportet quod |
| 857 <P TITLE="I q. 83 a. 3 ad 1"><A NAME="31937"><SPAN CLASS="ref">[31937] Iª q. 83 a. 3 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod potentiae appetitivae concomitantur apprehensivas. Et secundum hoc dicit Damascenus quod <I>cum rationali confestim comitatur liberum arbitrium</I>.</P> | 873 eius sit potentia sicut subiecti, cuius est operatio; ut etiam |
| 858 <P TITLE="I q. 83 a. 3 ad 2"><A NAME="31938"><SPAN CLASS="ref">[31938] Iª q. 83 a. 3 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod iudicium est quasi conclusio et determinatio consilii. Determinatur autem consilium, primo quidem per sententiam rationis, et secundo per acceptationem appetitus, unde philosophus dicit, in III Ethic., quod <I>ex consiliari iudicantes desideramus secundum consilium</I>. Et hoc modo ipsa electio dicitur quoddam iudicium, a quo nominatur liberum arbitrium.</P> | 874 philosophus dicit, in principio de somno et vigilia. Manifestum est |
| 859 <P TITLE="I q. 83 a. 3 ad 3"><A NAME="31939"><SPAN CLASS="ref">[31939] Iª q. 83 a. 3 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod ista collatio quae importatur in nomine electionis, pertinet ad consilium praecedens, quod est rationis. Appetitus enim, quamvis non sit collativus, tamen inquantum a vi cognitiva conferente movetur, habet quandam collationis similitudinem, dum unum alteri praeoptat.</P> | 875 autem ex supra dictis quod quaedam operationes sunt animae, quae |
| 860 <BR> | 876 exercentur sine organo corporali, ut intelligere et velle. Unde |
| 861 <DIV CLASS="E">Articulus 4</DIV> | 877 potentiae quae sunt harum operationum principia, sunt in anima |
| 862 <P TITLE="I q. 83 a. 4 arg. 1"><A NAME="31940"><SPAN CLASS="ref">[31940] Iª q. 83 a. 4 arg. 1 </SPAN></A>Ad quartum sic proceditur. Videtur quod liberum arbitrium sit alia potentia a voluntate. Dicit enim Damascenus, in libro II, quod aliud est thelesis, aliud vero bulesis, thelesis autem est voluntas; bulesis autem videtur arbitrium liberum, quia bulesis, secundum ipsum, est voluntas quae est circa aliquid quasi unius per comparationem ad alterum. Ergo videtur quod liberum arbitrium sit alia potentia a voluntate.</P> | 878 sicut in subiecto. Quaedam vero operationes sunt animae, quae |
| 863 <P TITLE="I q. 83 a. 4 arg. 2"><A NAME="31941"><SPAN CLASS="ref">[31941] Iª q. 83 a. 4 arg. 2 </SPAN></A>Praeterea, potentiae cognoscuntur per actus. Sed electio, quae est actus liberi arbitrii, est aliud a voluntate, ut dicitur in III Ethic., <I>quia voluntas est de fine, electio autem de iis quae sunt ad finem</I>. Ergo liberum arbitrium est alia potentia a voluntate.</P> | 879 exercentur per organa corporalia; sicut visio per oculum, et |
| 864 <P TITLE="I q. 83 a. 4 arg. 3"><A NAME="31942"><SPAN CLASS="ref">[31942] Iª q. 83 a. 4 arg. 3 </SPAN></A>Praeterea, voluntas est appetitus intellectivus. Sed ex parte intellectus sunt duae potentiae, scilicet agens et possibilis. Ergo etiam ex parte appetitus intellectivi debet esse alia potentia praeter voluntatem. Et haec non videtur esse nisi liberum arbitrium. Ergo liberum arbitrium est alia potentia praeter voluntatem.</P> | 880 auditus per aurem. Et simile est de omnibus aliis operationibus |
| 865 <P TITLE="I q. 83 a. 4 s. c."><A NAME="31943"><SPAN CLASS="ref">[31943] Iª q. 83 a. 4 s. c. </SPAN></A>Sed contra est quod Damascenus dicit, in III libro, quod liberum arbitrium nihil aliud est quam voluntas.</P> | 881 nutritivae et sensitivae partis. Et ideo potentiae quae sunt talium |
| 866 <P TITLE="I q. 83 a. 4 co."><A NAME="31944"><SPAN CLASS="ref">[31944] Iª q. 83 a. 4 co. </SPAN></A>Respondeo dicendum quod potentias appetitivas oportet esse proportionatas potentiis apprehensivis, ut supra dictum est. Sicut autem ex parte apprehensionis intellectivae se habent intellectus et ratio, ita ex parte appetitus intellectivi se habent voluntas et liberum arbitrium, quod nihil aliud est quam vis electiva. Et hoc patet ex habitudine obiectorum et actuum. Nam intelligere importat simplicem acceptionem alicuius rei, unde intelligi dicuntur proprie principia, quae sine collatione per seipsa cognoscuntur. Ratiocinari autem proprie est devenire ex uno in cognitionem alterius, unde proprie de conclusionibus ratiocinamur, quae ex principiis innotescunt. Similiter ex parte appetitus, velle importat simplicem appetitum alicuius rei, unde voluntas dicitur esse de fine, qui propter se appetitur. Eligere autem est appetere aliquid propter alterum consequendum, unde proprie est eorum quae sunt ad finem. Sicut autem se habet in cognitivis principium ad conclusionem, cui propter principia assentimus; ita in appetitivis se habet finis ad ea quae sunt ad finem, quae propter finem appetuntur. Unde manifestum est quod sicut se habet intellectus ad rationem, ita se habet voluntas ad vim electivam, idest ad liberum arbitrium. Ostensum est autem supra quod eiusdem potentiae est intelligere et ratiocinari, sicut eiusdem virtutis est quiescere et moveri. Unde etiam eiusdem potentiae est velle et eligere. Et propter hoc voluntas et liberum arbitrium non sunt duae potentiae, sed una.</P> | 882 operationum principia, sunt in coniuncto sicut in subiecto, et non |
| 867 <P TITLE="I q. 83 a. 4 ad 1"><A NAME="31945"><SPAN CLASS="ref">[31945] Iª q. 83 a. 4 ad 1 </SPAN></A>Ad primum ergo dicendum quod bulesis distinguitur a thelesi, non propter diversitatem potentiarum, sed propter differentiam actuum.</P> | 883 in anima sola.</p> |
| 868 <P TITLE="I q. 83 a. 4 ad 2"><A NAME="31946"><SPAN CLASS="ref">[31946] Iª q. 83 a. 4 ad 2 </SPAN></A>Ad secundum dicendum quod electio et voluntas, idest ipsum velle, sunt diversi actus, sed tamen pertinent ad unam potentiam, sicut etiam intelligere et ratiocinari, ut dictum est.</P> | 884 <p title="I q. 77 a. 5 ad 1"><a name="31638"><span class= |
| 869 <P TITLE="I q. 83 a. 4 ad 3"><A NAME="31947"><SPAN CLASS="ref">[31947] Iª q. 83 a. 4 ad 3 </SPAN></A>Ad tertium dicendum quod intellectus comparatur ad voluntatem ut movens. Et ideo non oportet in voluntate distinguere agens et possibile.</P> | 885 "ref">[31638] Iª q. 77 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo |
| 870 <DIV CLASS="centro"> | 886 dicendum quod omnes potentiae dicuntur esse animae, non sicut |
| 871 <BR> | 887 subiecti, sed sicut principii, quia per animam coniunctum habet |
| 872 <P> | 888 quod tales operationes operari possit.</p> |
| 873 <A HREF="sth1075.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> | 889 <p title="I q. 77 a. 5 ad 2"><a name="31639"><span class= |
| 874 | 890 "ref">[31639] Iª q. 77 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum |
| 875 <A HREF="sth1084.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> | 891 dicendum quod omnes huiusmodi potentiae per prius sunt in anima |
| 876 </P> | 892 quam in coniuncto, non sicut in subiecto, sed sicut in |
| 877 <BR><HR><BR> | 893 principio.</p> |
| 878 <ADDRESS>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad hanc editionem<BR>Iura omnia asservantur<BR>OCLC nr. <A HREF="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" STYLE="text-decoration=none">49644264</A></ADDRESS> | 894 <p title="I q. 77 a. 5 ad 3"><a name="31640"><span class= |
| 879 </DIV> | 895 "ref">[31640] Iª q. 77 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium |
| 880 </BODY> | 896 dicendum quod opinio Platonis fuit quod sentire est operatio animae |
| 881 </HTML> | 897 propria, sicut et intelligere. In multis autem quae ad philosophiam |
| 898 pertinent, Augustinus utitur opinionibus Platonis, non asserendo, | |
| 899 sed recitando. Tamen, quantum ad praesens pertinet, hoc quod | |
| 900 dicitur anima quaedam sentire cum corpore et quaedam sine corpore, | |
| 901 dupliciter potest intelligi. Uno modo, quod hoc quod dico cum | |
| 902 corpore vel sine corpore, determinet actum sentiendi secundum quod | |
| 903 exit a sentiente. Et sic nihil sentit sine corpore, quia actio | |
| 904 sentiendi non potest procedere ab anima nisi per organum corporale. | |
| 905 Alio modo potest intelligi ita quod praedicta determinent actum | |
| 906 sentiendi ex parte obiecti quod sentitur. Et sic quaedam sentit cum | |
| 907 corpore, idest in corpore existentia, sicut cum sentit vulnus vel | |
| 908 aliquid huiusmodi, quaedam vero sentit sine corpore, idest non | |
| 909 existentia in corpore, sed solum in apprehensione animae, sicut cum | |
| 910 sentit se tristari vel gaudere de aliquo audito.</p> | |
| 911 <br /> | |
| 912 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 913 <p title="I q. 77 a. 6 arg. 1"><a name="31641"><span class= | |
| 914 "ref">[31641] Iª q. 77 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic | |
| 915 proceditur. Videtur quod potentiae animae non fluant ab eius | |
| 916 essentia. Ab uno enim simplici non procedunt diversa. Essentia | |
| 917 autem animae est una et simplex. Cum ergo potentiae animae sint | |
| 918 multae et diversae, non possunt procedere ab eius essentia.</p> | |
| 919 <p title="I q. 77 a. 6 arg. 2"><a name="31642"><span class= | |
| 920 "ref">[31642] Iª q. 77 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, illud | |
| 921 a quo aliud procedit, est causa eius. Sed essentia animae non | |
| 922 potest dici causa potentiarum; ut patet discurrenti per singula | |
| 923 causarum genera. Ergo potentiae animae non fluunt ab eius | |
| 924 essentia.</p> | |
| 925 <p title="I q. 77 a. 6 arg. 3"><a name="31643"><span class= | |
| 926 "ref">[31643] Iª q. 77 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 927 emanatio quendam motum nominat. Sed nihil movetur a seipso, ut | |
| 928 probatur in VII libro Physic.; nisi forte ratione partis, sicut | |
| 929 animal dicitur moveri a seipso, quia una pars eius est movens et | |
| 930 alia mota. Neque etiam anima movetur, ut probatur in I de anima. | |
| 931 Non ergo anima causat in se suas potentias.</p> | |
| 932 <p title="I q. 77 a. 6 s. c."><a name="31644"><span class= | |
| 933 "ref">[31644] Iª q. 77 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 934 potentiae animae sunt quaedam proprietates naturales ipsius. Sed | |
| 935 subiectum est causa propriorum accidentium, unde et ponitur in | |
| 936 definitione accidentis, ut patet in VII Metaphys. Ergo potentiae | |
| 937 animae procedunt ab eius essentia sicut a causa.</p> | |
| 938 <p title="I q. 77 a. 6 co."><a name="31645"><span class= | |
| 939 "ref">[31645] Iª q. 77 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 940 quod forma substantialis et accidentalis partim conveniunt, et | |
| 941 partim differunt. Conveniunt quidem in hoc, quod utraque est actus, | |
| 942 et secundum utramque est aliquid quodammodo in actu. Differunt | |
| 943 autem in duobus. Primo quidem, quia forma substantialis facit esse | |
| 944 simpliciter, et eius subiectum est ens in potentia tantum. Forma | |
| 945 autem accidentalis non facit esse simpliciter; sed esse tale, aut | |
| 946 tantum, aut aliquo modo se habens, subiectum enim eius est ens in | |
| 947 actu. Unde patet quod actualitas per prius invenitur in forma | |
| 948 substantiali quam in eius subiecto, et quia primum est causa in | |
| 949 quolibet genere, forma substantialis causat esse in actu in suo | |
| 950 subiecto. Sed e converso, actualitas per prius invenitur in | |
| 951 subiecto formae accidentalis, quam in forma accidentali, unde | |
| 952 actualitas formae accidentalis causatur ab actualitate subiecti. | |
| 953 Ita quod subiectum, inquantum est in potentia, est susceptivum | |
| 954 formae accidentalis, inquantum autem est in actu, est eius | |
| 955 productivum. Et hoc dico de proprio et per se accidente, nam | |
| 956 respectu accidentis extranei, subiectum est susceptivum tantum; | |
| 957 productivum vero talis accidentis est agens extrinsecum. Secundo | |
| 958 autem differunt substantialis forma et accidentalis, quia, cum | |
| 959 minus principale sit propter principalius, materia est propter | |
| 960 formam substantialem; sed e converso, forma accidentalis est | |
| 961 propter completionem subiecti. Manifestum est autem ex dictis quod | |
| 962 potentiarum animae subiectum est vel ipsa anima sola, quae potest | |
| 963 esse subiectum accidentis secundum quod habet aliquid | |
| 964 potentialitatis, ut supra dictum est; vel compositum. Compositum | |
| 965 autem est in actu per animam. Unde manifestum est quod omnes | |
| 966 potentiae animae, sive subiectum earum sit anima sola, sive | |
| 967 compositum, fluunt ab essentia animae sicut a principio, quia iam | |
| 968 dictum est quod accidens causatur a subiecto secundum quod est | |
| 969 actu, et recipitur in eo inquantum est in potentia.</p> | |
| 970 <p title="I q. 77 a. 6 ad 1"><a name="31646"><span class= | |
| 971 "ref">[31646] Iª q. 77 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 972 dicendum quod ab uno simplici possunt naturaliter multa procedere | |
| 973 ordine quodam. Et iterum propter diversitatem recipientium. Sic | |
| 974 igitur ab una essentia animae procedunt multae et diversae | |
| 975 potentiae, tum propter ordinem potentiarum, tum etiam secundum | |
| 976 diversitatem organorum corporalium.</p> | |
| 977 <p title="I q. 77 a. 6 ad 2"><a name="31647"><span class= | |
| 978 "ref">[31647] Iª q. 77 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 979 dicendum quod subiectum est causa proprii accidentis et finalis, et | |
| 980 quodammodo activa; et etiam ut materialis, inquantum est | |
| 981 susceptivum accidentis. Et ex hoc potest accipi quod essentia | |
| 982 animae est causa omnium potentiarum sicut finis et sicut principium | |
| 983 activum; quarundam autem sicut susceptivum.</p> | |
| 984 <p title="I q. 77 a. 6 ad 3"><a name="31648"><span class= | |
| 985 "ref">[31648] Iª q. 77 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 986 dicendum quod emanatio propriorum accidentium a subiecto non est | |
| 987 per aliquam transmutationem; sed per aliquam naturalem | |
| 988 resultationem, sicut ex uno naturaliter aliud resultat, ut ex luce | |
| 989 color.</p> | |
| 990 <br /> | |
| 991 <div class="E">Articulus 7</div> | |
| 992 <p title="I q. 77 a. 7 arg. 1"><a name="31649"><span class= | |
| 993 "ref">[31649] Iª q. 77 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic | |
| 994 proceditur. Videtur quod una potentia animae non oriatur ab alia. | |
| 995 Eorum enim quae simul esse incipiunt, unum non oritur ab alio. Sed | |
| 996 omnes potentiae animae sunt simul animae concreatae. Ergo una earum | |
| 997 ab alia non oritur.</p> | |
| 998 <p title="I q. 77 a. 7 arg. 2"><a name="31650"><span class= | |
| 999 "ref">[31650] Iª q. 77 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1000 potentia animae oritur ab anima sicut accidens a subiecto. Sed una | |
| 1001 potentia animae non potest esse subiectum alterius, quia accidentis | |
| 1002 non est accidens. Ergo una potentia non oritur ab alia.</p> | |
| 1003 <p title="I q. 77 a. 7 arg. 3"><a name="31651"><span class= | |
| 1004 "ref">[31651] Iª q. 77 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1005 oppositum non oritur a suo opposito, sed unumquodque oritur ex | |
| 1006 simili secundum speciem. Potentiae autem animae ex opposito | |
| 1007 dividuntur, sicut diversae species. Ergo una earum non procedit ab | |
| 1008 alia.</p> | |
| 1009 <p title="I q. 77 a. 7 s. c."><a name="31652"><span class= | |
| 1010 "ref">[31652] Iª q. 77 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 1011 potentiae cognoscuntur per actus. Sed actus unius potentiae | |
| 1012 causatur ab alio; sicut actus phantasiae ab actu sensus. Ergo una | |
| 1013 potentia animae causatur ab alia.</p> | |
| 1014 <p title="I q. 77 a. 7 co."><a name="31653"><span class= | |
| 1015 "ref">[31653] Iª q. 77 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1016 quod in his quae secundum ordinem naturalem procedunt ab uno, sicut | |
| 1017 primum est causa omnium, ita quod est primo propinquius, est | |
| 1018 quodammodo causa eorum quae sunt magis remota. Ostensum est autem | |
| 1019 supra quod inter potentias animae est multiplex ordo. Et ideo una | |
| 1020 potentia animae ab essentia animae procedit mediante alia. Sed quia | |
| 1021 essentia animae comparatur ad potentias et sicut principium activum | |
| 1022 et finale, et sicut principium susceptivum, vel seorsum per se vel | |
| 1023 simul cum corpore; agens autem et finis est perfectius, susceptivum | |
| 1024 autem principium, inquantum huiusmodi, est minus perfectum, | |
| 1025 consequens est quod potentiae animae quae sunt priores secundum | |
| 1026 ordinem perfectionis et naturae, sint principia aliarum per modum | |
| 1027 finis et activi principii. Videmus enim quod sensus est propter | |
| 1028 intellectum, et non e converso. Sensus etiam est quaedam deficiens | |
| 1029 participatio intellectus, unde secundum naturalem originem | |
| 1030 quodammodo est ab intellectu, sicut imperfectum a perfecto. Sed | |
| 1031 secundum viam susceptivi principii, e converso potentiae | |
| 1032 imperfectiores inveniuntur principia respectu aliarum, sicut anima, | |
| 1033 secundum quod habet potentiam sensitivam, consideratur sicut | |
| 1034 subiectum et materiale quoddam respectu intellectus. Et propter | |
| 1035 hoc, imperfectiores potentiae sunt priores in via generationis, | |
| 1036 prius enim animal generatur quam homo.</p> | |
| 1037 <p title="I q. 77 a. 7 ad 1"><a name="31654"><span class= | |
| 1038 "ref">[31654] Iª q. 77 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1039 dicendum quod, sicut potentia animae ab essentia fluit, non per | |
| 1040 transmutationem, sed per naturalem quandam resultationem, et est | |
| 1041 simul cum anima; ita est etiam de una potentia respectu | |
| 1042 alterius.</p> | |
| 1043 <p title="I q. 77 a. 7 ad 2"><a name="31655"><span class= | |
| 1044 "ref">[31655] Iª q. 77 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1045 dicendum quod accidens per se non potest esse subiectum accidentis; | |
| 1046 sed unum accidens per prius recipitur in substantia quam aliud, | |
| 1047 sicut quantitas quam qualitas. Et hoc modo unum accidens dicitur | |
| 1048 esse subiectum alterius, ut superficies coloris, inquantum | |
| 1049 substantia uno accidente mediante recipit aliud. Et similiter | |
| 1050 potest dici de potentiis animae.</p> | |
| 1051 <p title="I q. 77 a. 7 ad 3"><a name="31656"><span class= | |
| 1052 "ref">[31656] Iª q. 77 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1053 dicendum quod potentiae animae opponuntur ad invicem oppositione | |
| 1054 perfecti et imperfecti; sicut etiam species numerorum et figurarum. | |
| 1055 Haec autem oppositio non impedit originem unius ab alio, quia | |
| 1056 imperfecta naturaliter a perfectis procedunt.</p> | |
| 1057 <br /> | |
| 1058 <div class="E">Articulus 8</div> | |
| 1059 <p title="I q. 77 a. 8 arg. 1"><a name="31657"><span class= | |
| 1060 "ref">[31657] Iª q. 77 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic | |
| 1061 proceditur. Videtur quod omnes potentiae animae remaneant in anima | |
| 1062 a corpore separata. Dicitur enim in libro de spiritu et anima, quod | |
| 1063 <i>anima recedit a corpore, secum trahens sensum et imaginationem, | |
| 1064 rationem et intellectum et intelligentiam, concupiscibilitatem et | |
| 1065 irascibilitatem</i>.</p> | |
| 1066 <p title="I q. 77 a. 8 arg. 2"><a name="31658"><span class= | |
| 1067 "ref">[31658] Iª q. 77 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1068 potentiae animae sunt eius naturales proprietates. Sed proprium | |
| 1069 semper inest, et nunquam separatur ab eo cuius est proprium. Ergo | |
| 1070 potentiae animae sunt in ea etiam post mortem.</p> | |
| 1071 <p title="I q. 77 a. 8 arg. 3"><a name="31659"><span class= | |
| 1072 "ref">[31659] Iª q. 77 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1073 potentiae animae, etiam sensitivae, non debilitantur debilitato | |
| 1074 corpore, quia, ut dicitur in I de anima, <i>si senex accipiat | |
| 1075 oculum iuvenis, videbit utique sicut et iuvenis</i>. Sed debilitas | |
| 1076 est via ad corruptionem. Ergo potentiae animae non corrumpuntur | |
| 1077 corrupto corpore, sed manent in anima separata.</p> | |
| 1078 <p title="I q. 77 a. 8 arg. 4"><a name="31660"><span class= | |
| 1079 "ref">[31660] Iª q. 77 a. 8 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1080 memoria est potentia animae sensitivae, ut philosophus probat. Sed | |
| 1081 memoria manet in anima separata, dicitur enim, Luc. XVI, diviti | |
| 1082 epuloni in Inferno secundum animam existenti, <i>recordare quia | |
| 1083 recepisti bona in vita tua</i>. Ergo memoria manet in anima | |
| 1084 separata; et per consequens aliae potentiae sensitivae partis.</p> | |
| 1085 <p title="I q. 77 a. 8 arg. 5"><a name="31661"><span class= | |
| 1086 "ref">[31661] Iª q. 77 a. 8 arg. 5</span></a> Praeterea, | |
| 1087 gaudium et tristitia sunt in concupiscibili, quae est potentia | |
| 1088 sensitivae partis. Manifestum est autem animas separatas tristari | |
| 1089 et gaudere de praemiis vel poenis quas habent. Ergo vis | |
| 1090 concupiscibilis manet in anima separata.</p> | |
| 1091 <p title="I q. 77 a. 8 arg. 6"><a name="31662"><span class= | |
| 1092 "ref">[31662] Iª q. 77 a. 8 arg. 6</span></a> Praeterea, | |
| 1093 Augustinus dicit, XII super Gen. ad Litt., quod sicut anima, cum | |
| 1094 corpus iacet sine sensu nondum penitus mortuum, videt quaedam | |
| 1095 secundum imaginariam visionem; ita cum fuerit a corpore penitus | |
| 1096 separata per mortem. Sed imaginatio est potentia sensitivae partis. | |
| 1097 Ergo potentia sensitivae partis manet in anima separata; et per | |
| 1098 consequens omnes aliae potentiae.</p> | |
| 1099 <p title="I q. 77 a. 8 s. c."><a name="31663"><span class= | |
| 1100 "ref">[31663] Iª q. 77 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1101 quod dicitur in libro de Eccles. Dogmat., <i>ex duabus tantum | |
| 1102 substantiis constat homo, anima cum ratione sua, et carne cum | |
| 1103 sensibus suis</i>. Ergo, defuncta carne, potentiae sensitivae non | |
| 1104 manent.</p> | |
| 1105 <p title="I q. 77 a. 8 co."><a name="31664"><span class= | |
| 1106 "ref">[31664] Iª q. 77 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1107 quod, sicut iam dictum est, omnes potentiae animae comparantur ad | |
| 1108 animam solam sicut ad principium. Sed quaedam potentiae comparantur | |
| 1109 ad animam solam sicut ad subiectum, ut intellectus et voluntas. Et | |
| 1110 huiusmodi potentiae necesse est quod maneant in anima, corpore | |
| 1111 destructo. Quaedam vero potentiae sunt in coniuncto sicut in | |
| 1112 subiecto, sicut omnes potentiae sensitivae partis et nutritivae. | |
| 1113 Destructo autem subiecto, non potest accidens remanere. Unde, | |
| 1114 corrupto coniuncto, non manent huiusmodi potentiae actu; sed | |
| 1115 virtute tantum manent in anima, sicut in principio vel radice. Et | |
| 1116 sic falsum est, quod quidam dicunt huiusmodi potentias in anima | |
| 1117 remanere etiam corpore corrupto. Et multo falsius, quod dicunt | |
| 1118 etiam actus harum potentiarum remanere in anima separata, quia | |
| 1119 talium potentiarum nulla est actio nisi per organum corporeum.</p> | |
| 1120 <p title="I q. 77 a. 8 ad 1"><a name="31665"><span class= | |
| 1121 "ref">[31665] Iª q. 77 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1122 dicendum quod liber ille auctoritatem non habet. Unde quod ibi | |
| 1123 scriptum est, eadem facilitate contemnitur, qua dicitur. Tamen | |
| 1124 potest dici quod trahit secum anima huiusmodi potentias, non actu, | |
| 1125 sed virtute.</p> | |
| 1126 <p title="I q. 77 a. 8 ad 2"><a name="31666"><span class= | |
| 1127 "ref">[31666] Iª q. 77 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1128 dicendum quod huiusmodi potentiae quas dicimus actu in anima | |
| 1129 separata non manere, non sunt proprietates solius animae, sed | |
| 1130 coniuncti.</p> | |
| 1131 <p title="I q. 77 a. 8 ad 3"><a name="31667"><span class= | |
| 1132 "ref">[31667] Iª q. 77 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1133 dicendum quod dicuntur non debilitari huiusmodi potentiae | |
| 1134 debilitato corpore, quia anima manet immutabilis, quae est virtuale | |
| 1135 principium huiusmodi potentiarum.</p> | |
| 1136 <p title="I q. 77 a. 8 ad 4"><a name="31668"><span class= | |
| 1137 "ref">[31668] Iª q. 77 a. 8 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1138 dicendum quod illa recordatio accipitur eo modo quo Augustinus | |
| 1139 ponit memoriam in mente; non eo modo quo ponitur pars animae | |
| 1140 sensitivae.</p> | |
| 1141 <p title="I q. 77 a. 8 ad 5"><a name="31669"><span class= | |
| 1142 "ref">[31669] Iª q. 77 a. 8 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 1143 dicendum quod tristitia et gaudium sunt in anima separata, non | |
| 1144 secundum appetitum sensitivum, sed secundum appetitum | |
| 1145 intellectivum; sicut etiam in Angelis.</p> | |
| 1146 <p title="I q. 77 a. 8 ad 6"><a name="31670"><span class= | |
| 1147 "ref">[31670] Iª q. 77 a. 8 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum | |
| 1148 quod Augustinus loquitur ibi inquirendo, non asserendo. Unde | |
| 1149 quaedam ibi dicta retractat.</p> | |
| 1150 <br /> | |
| 1151 <div class="D">Quaestio 78</div> | |
| 1152 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 1153 <p title="I q. 78 pr."><a name="31671"><span class="ref">[31671] | |
| 1154 Iª q. 78 pr.</span></a> Deinde considerandum est de potentiis | |
| 1155 animae in speciali. Ad considerationem autem theologi pertinet | |
| 1156 inquirere specialiter solum de potentiis intellectivis et | |
| 1157 appetitivis, in quibus virtutes inveniuntur. Sed quia cognitio | |
| 1158 harum potentiarum quodammodo dependet ex aliis, ideo nostra | |
| 1159 consideratio de potentiis animae in speciali erit tripartita, primo | |
| 1160 namque considerandum est de his quae sunt praeambula ad | |
| 1161 intellectum; secundo, de potentiis intellectivis; tertio, de | |
| 1162 potentiis appetitivis. Circa primum quaeruntur quatuor. Primo, de | |
| 1163 generibus potentiarum animae. Secundo, de speciebus vegetativae | |
| 1164 partis. Tertio, de sensibus exterioribus. Quarto, de sensibus | |
| 1165 interioribus.</p> | |
| 1166 <br /> | |
| 1167 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 1168 <p title="I q. 78 a. 1 arg. 1"><a name="31672"><span class= | |
| 1169 "ref">[31672] Iª q. 78 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 1170 proceditur. Videtur quod non sint quinque genera potentiarum animae | |
| 1171 distinguenda, scilicet vegetativum, sensitivum, appetitivum, | |
| 1172 motivum secundum locum, et intellectivum. Potentiae enim animae | |
| 1173 dicuntur partes ipsius. Sed tantum tres partes animae communiter ab | |
| 1174 omnibus assignantur, scilicet anima vegetabilis, anima sensibilis, | |
| 1175 et anima rationalis. Ergo tantum tria sunt genera potentiarum | |
| 1176 animae, et non quinque.</p> | |
| 1177 <p title="I q. 78 a. 1 arg. 2"><a name="31673"><span class= | |
| 1178 "ref">[31673] Iª q. 78 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1179 potentiae animae sunt principia operum vitae. Sed quatuor modis | |
| 1180 dicitur aliquid vivere. Dicit enim philosophus, in II de anima, | |
| 1181 <i>multipliciter ipso vivere dicto, etsi unum aliquod horum insit | |
| 1182 solum, aliquid dicimus vivere; ut intellectus, et sensus, motus et | |
| 1183 status secundum locum, adhuc autem motus secundum alimentum, et | |
| 1184 decrementum et augmentum</i>. Ergo tantum quatuor sunt genera | |
| 1185 potentiarum animae, appetitivo excluso.</p> | |
| 1186 <p title="I q. 78 a. 1 arg. 3"><a name="31674"><span class= | |
| 1187 "ref">[31674] Iª q. 78 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, ad | |
| 1188 illud quod est commune omnibus potentiis, non debet deputari | |
| 1189 aliquod speciale animae genus. Sed appetere convenit cuilibet | |
| 1190 potentiae animae. Visus enim appetit visibile conveniens, unde | |
| 1191 dicitur Eccli. XL, <i>gratiam et speciem desiderabit oculus, et | |
| 1192 super hoc virides sationes</i>. Et eadem ratione, quaelibet alia | |
| 1193 potentia desiderat obiectum sibi conveniens. Ergo non debet poni | |
| 1194 appetitivum unum speciale genus potentiarum animae.</p> | |
| 1195 <p title="I q. 78 a. 1 arg. 4"><a name="31675"><span class= | |
| 1196 "ref">[31675] Iª q. 78 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1197 principium movens in animalibus est sensus, aut intellectus, aut | |
| 1198 appetitus, ut dicitur in III de anima. Non ergo motivum debet poni | |
| 1199 speciale genus animae praeter praedicta.</p> | |
| 1200 <p title="I q. 78 a. 1 s. c."><a name="31676"><span class= | |
| 1201 "ref">[31676] Iª q. 78 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1202 quod philosophus dicit, in II de anima, <i>potentias autem dicimus | |
| 1203 vegetativum sensitivum, appetitivum, motivum secundum locum, et | |
| 1204 intellectivum</i>.</p> | |
| 1205 <p title="I q. 78 a. 1 co."><a name="31677"><span class= | |
| 1206 "ref">[31677] Iª q. 78 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1207 quod quinque sunt genera potentiarum animae, quae numerata sunt. | |
| 1208 Tres vero dicuntur animae. Quatuor vero dicuntur modi vivendi. Et | |
| 1209 huius diversitatis ratio est, quia diversae animae distinguuntur | |
| 1210 secundum quod diversimode operatio animae supergreditur operationem | |
| 1211 naturae corporalis, tota enim natura corporalis subiacet animae, et | |
| 1212 comparatur ad ipsam sicut materia et instrumentum. Est ergo quaedam | |
| 1213 operatio animae, quae intantum excedit naturam corpoream, quod | |
| 1214 neque etiam exercetur per organum corporale. Et talis est operatio | |
| 1215 animae rationalis. Est autem alia operatio animae infra istam, quae | |
| 1216 quidem fit per organum corporale, non tamen per aliquam corpoream | |
| 1217 qualitatem. Et talis est operatio animae sensibilis, quia etsi | |
| 1218 calidum et frigidum, et humidum et siccum, et aliae huiusmodi | |
| 1219 qualitates corporeae requirantur ad operationem sensus; non tamen | |
| 1220 ita quod mediante virtute talium qualitatum operatio animae | |
| 1221 sensibilis procedat; sed requiruntur solum ad debitam dispositionem | |
| 1222 organi. Infima autem operationum animae est, quae fit per organum | |
| 1223 corporeum, et virtute corporeae qualitatis. Supergreditur tamen | |
| 1224 operationem naturae corporeae, quia motiones corporum sunt ab | |
| 1225 exteriori principio, huiusmodi autem operationes sunt a principio | |
| 1226 intrinseco; hoc enim commune est omnibus operationibus animae; omne | |
| 1227 enim animatum aliquo modo movet seipsum. Et talis est operatio | |
| 1228 animae vegetabilis, digestio enim, et ea quae consequuntur, fit | |
| 1229 instrumentaliter per actionem caloris, ut dicitur in II de anima. | |
| 1230 Genera vero potentiarum animae distinguuntur secundum obiecta. | |
| 1231 Quanto enim potentia est altior, tanto respicit universalius | |
| 1232 obiectum, ut supra dictum est. Obiectum autem operationis animae in | |
| 1233 triplici ordine potest considerari. Alicuius enim potentiae animae | |
| 1234 obiectum est solum corpus animae unitum. Et hoc genus potentiarum | |
| 1235 animae dicitur vegetativum, non enim vegetativa potentia agit nisi | |
| 1236 in corpus cui anima unitur. Est autem aliud genus potentiarum | |
| 1237 animae, quod respicit universalius obiectum, scilicet omne corpus | |
| 1238 sensibile; et non solum corpus animae unitum. Est autem aliud genus | |
| 1239 potentiarum animae, quod respicit adhuc universalius obiectum, | |
| 1240 scilicet non solum corpus sensibile, sed universaliter omne ens. Ex | |
| 1241 quo patet quod ista duo secunda genera potentiarum animae habent | |
| 1242 operationem non solum respectu rei coniunctae, sed etiam respectu | |
| 1243 rei extrinsecae. Cum autem operans oporteat aliquo modo coniungi | |
| 1244 suo obiecto circa quod operatur, necesse est extrinsecam rem, quae | |
| 1245 est obiectum operationis animae, secundum duplicem rationem ad | |
| 1246 animam comparari. Uno modo, secundum quod nata est animae coniungi | |
| 1247 et in anima esse per suam similitudinem. Et quantum ad hoc, sunt | |
| 1248 duo genera potentiarum, scilicet sensitivum, respectu obiecti minus | |
| 1249 communis, quod est corpus sensibile; et intellectivum, respectu | |
| 1250 obiecti communissimi, quod est ens universale. Alio vero modo, | |
| 1251 secundum quod ipsa anima inclinatur et tendit in rem exteriorem. Et | |
| 1252 secundum hanc etiam comparationem, sunt duo genera potentiarum | |
| 1253 animae, unum quidem, scilicet appetitivum, secundum quod anima | |
| 1254 comparatur ad rem extrinsecam ut ad finem, qui est primum in | |
| 1255 intentione; aliud autem motivum secundum locum, prout anima | |
| 1256 comparatur ad rem exteriorem sicut ad terminum operationis et | |
| 1257 motus; ad consequendum enim aliquod desideratum et intentum, omne | |
| 1258 animal movetur. Modi vero vivendi distinguuntur secundum gradus | |
| 1259 viventium. Quaedam enim viventia sunt, in quibus est tantum | |
| 1260 vegetativum, sicut in plantis. Quaedam vero, in quibus cum | |
| 1261 vegetativo est etiam sensitivum, non tamen motivum secundum locum; | |
| 1262 sicut sunt immobilia animalia, ut conchilia. Quaedam vero sunt, | |
| 1263 quae supra hoc habent motivum secundum locum; ut perfecta animalia, | |
| 1264 quae multis indigent ad suam vitam, et ideo indigent motu, ut vitae | |
| 1265 necessaria procul posita quaerere possint. Quaedam vero viventia | |
| 1266 sunt, in quibus cum his est intellectivum, scilicet in hominibus. | |
| 1267 Appetitivum autem non constituit aliquem gradum viventium, quia in | |
| 1268 quibuscumque est sensus, est etiam appetitus, ut dicitur in II | |
| 1269 libro de anima.</p> | |
| 1270 <p title="I q. 78 a. 1 ad 1"><a name="31678"><span class= | |
| 1271 "ref">[31678] Iª q. 78 a. 1 ad 1</span></a> Et per hoc | |
| 1272 solvuntur duo prima obiecta.</p> | |
| 1273 <p title="I q. 78 a. 1 ad 3"><a name="31679"><span class= | |
| 1274 "ref">[31679] Iª q. 78 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1275 dicendum quod appetitus naturalis est inclinatio cuiuslibet rei in | |
| 1276 aliquid, ex natura sua, unde naturali appetitu quaelibet potentia | |
| 1277 desiderat sibi conveniens. Sed appetitus animalis consequitur | |
| 1278 formam apprehensam. Et ad huiusmodi appetitum requiritur specialis | |
| 1279 animae potentia, et non sufficit sola apprehensio. Res enim | |
| 1280 appetitur prout est in sua natura, non est autem secundum suam | |
| 1281 naturam in virtute apprehensiva, sed secundum suam similitudinem. | |
| 1282 Unde patet quod visus appetit naturaliter visibile solum ad suum | |
| 1283 actum, scilicet ad videndum, animal autem appetit rem visam per vim | |
| 1284 appetitivam, non solum ad videndum, sed etiam ad alios usus. Si | |
| 1285 autem non indigeret anima rebus perceptis a sensu, nisi propter | |
| 1286 actiones sensuum, scilicet ut eas sentiret; non oporteret | |
| 1287 appetitivum ponere speciale genus inter potentias animae, quia | |
| 1288 sufficeret appetitus naturalis potentiarum.</p> | |
| 1289 <p title="I q. 78 a. 1 ad 4"><a name="31680"><span class= | |
| 1290 "ref">[31680] Iª q. 78 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1291 dicendum quod, quamvis sensus et appetitus sint principia moventia | |
| 1292 in animalibus perfectis, non tamen sensus et appetitus, inquantum | |
| 1293 huiusmodi, sufficiunt ad movendum, nisi superadderetur eis aliqua | |
| 1294 virtus, nam in immobilibus animalibus est sensus et appetitus, non | |
| 1295 tamen habent vim motivam. Haec autem vis motiva non solum est in | |
| 1296 appetitu et sensu ut imperante motum; sed etiam est in ipsis | |
| 1297 partibus corporis, ut sint habilia ad obediendum appetitui animae | |
| 1298 moventis. Cuius signum est, quod quando membra removentur a sua | |
| 1299 dispositione naturali, non obediunt appetitui ad motum.</p> | |
| 1300 <br /> | |
| 1301 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 1302 <p title="I q. 78 a. 2 arg. 1"><a name="31681"><span class= | |
| 1303 "ref">[31681] Iª q. 78 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 1304 proceditur. Videtur quod inconvenienter partes vegetativae | |
| 1305 assignentur, scilicet nutritivum, augmentativum, et generativum. | |
| 1306 Huiusmodi enim vires dicuntur naturales. Sed potentiae animae sunt | |
| 1307 supra vires naturales. Ergo huiusmodi vires non debent poni | |
| 1308 potentiae animae.</p> | |
| 1309 <p title="I q. 78 a. 2 arg. 2"><a name="31682"><span class= | |
| 1310 "ref">[31682] Iª q. 78 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, ad id | |
| 1311 quod est commune viventibus et non viventibus, non debet aliqua | |
| 1312 potentia animae deputari. Sed generatio est communis omnibus | |
| 1313 generabilibus et corruptibilibus, tam viventibus quam non | |
| 1314 viventibus. Ergo vis generativa non debet poni potentia animae.</p> | |
| 1315 <p title="I q. 78 a. 2 arg. 3"><a name="31683"><span class= | |
| 1316 "ref">[31683] Iª q. 78 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, anima | |
| 1317 potentior est quam natura corporea. Sed natura corporea eadem | |
| 1318 virtute activa dat speciem et debitam quantitatem. Ergo multo magis | |
| 1319 anima. Non est ergo alia potentia animae augmentativa a | |
| 1320 generativa.</p> | |
| 1321 <p title="I q. 78 a. 2 arg. 4"><a name="31684"><span class= | |
| 1322 "ref">[31684] Iª q. 78 a. 2 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1323 unaquaeque res conservatur in esse per id per quod esse habet. Sed | |
| 1324 potentia generativa est per quam acquiritur esse viventis. Ergo per | |
| 1325 eandem res viva conservatur. Sed ad conservationem rei viventis | |
| 1326 ordinatur vis nutritiva, ut dicitur in II de anima, est enim | |
| 1327 potentia potens salvare suscipiens ipsam. Non debet ergo distingui | |
| 1328 nutritiva potentia a generativa.</p> | |
| 1329 <p title="I q. 78 a. 2 s. c."><a name="31685"><span class= | |
| 1330 "ref">[31685] Iª q. 78 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1331 quod philosophus dicit, in II de anima, quod opera huius animae | |
| 1332 sunt generare, et alimento uti, et iterum augmentum facere.</p> | |
| 1333 <p title="I q. 78 a. 2 co."><a name="31686"><span class= | |
| 1334 "ref">[31686] Iª q. 78 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1335 quod tres sunt potentiae vegetativae partis. Vegetativum enim, ut | |
| 1336 dictum est, habet pro obiecto ipsum corpus vivens per animam, ad | |
| 1337 quod quidem corpus triplex animae operatio est necessaria. Una | |
| 1338 quidem, per quam esse acquirat, et ad hoc ordinatur potentia | |
| 1339 generativa. Alia vero, per quam corpus vivum acquirit debitam | |
| 1340 quantitatem, et ad hoc ordinatur vis augmentativa. Alia vero, per | |
| 1341 quam corpus viventis salvatur et in esse, et in quantitate debita, | |
| 1342 et ad hoc ordinatur vis nutritiva. Est tamen quaedam differentia | |
| 1343 attendenda inter has potentias. Nam nutritiva et augmentativa | |
| 1344 habent suum effectum in eo in quo sunt, quia ipsum corpus unitum | |
| 1345 animae augetur et conservatur per vim augmentativam et nutritivam | |
| 1346 in eadem anima existentem. Sed vis generativa habet effectum suum, | |
| 1347 non in eodem corpore, sed in alio, quia nihil est generativum sui | |
| 1348 ipsius. Et ideo vis generativa quodammodo appropinquat ad | |
| 1349 dignitatem animae sensitivae, quae habet operationem in res | |
| 1350 exteriores, licet excellentiori modo et universaliori, supremum | |
| 1351 enim inferioris naturae attingit id quod est infimum superioris, ut | |
| 1352 patet per Dionysium, in VII cap. de Div. Nom. Et ideo inter istas | |
| 1353 tres potentias finalior et principalior et perfectior est | |
| 1354 generativa, ut dicitur in II de anima, est enim rei iam perfectae | |
| 1355 facere alteram qualis ipsa est. Generativae autem deserviunt et | |
| 1356 augmentativa et nutritiva, augmentativae vero nutritiva.</p> | |
| 1357 <p title="I q. 78 a. 2 ad 1"><a name="31687"><span class= | |
| 1358 "ref">[31687] Iª q. 78 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1359 dicendum quod huiusmodi vires dicuntur naturales, tum quia habent | |
| 1360 effectum similem naturae, quae etiam dat esse et quantitatem et | |
| 1361 conservationem (licet hae vires habeant hoc altiori modo), tum quia | |
| 1362 hae vires exercent suas actiones instrumentaliter per qualitates | |
| 1363 activas et passivas, quae sunt naturalium actionum principia.</p> | |
| 1364 <p title="I q. 78 a. 2 ad 2"><a name="31688"><span class= | |
| 1365 "ref">[31688] Iª q. 78 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1366 dicendum quod generatio in rebus inanimatis est totaliter ab | |
| 1367 extrinseco. Sed generatio viventium est quodam altiori modo, per | |
| 1368 aliquid ipsius viventis, quod est semen, in quo est aliquod | |
| 1369 principium corporis formativum. Et ideo oportet esse aliquam | |
| 1370 potentiam rei viventis, per quam semen huiusmodi praeparetur, et | |
| 1371 haec est vis generativa.</p> | |
| 1372 <p title="I q. 78 a. 2 ad 3"><a name="31689"><span class= | |
| 1373 "ref">[31689] Iª q. 78 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1374 dicendum quod, quia generatio viventium est ex aliquo semine, | |
| 1375 oportet quod in principio animal generetur parvae quantitatis. Et | |
| 1376 propter hoc necesse est quod habeat potentiam animae, per quam ad | |
| 1377 debitam quantitatem perducatur. Sed corpus inanimatum generatur ex | |
| 1378 materia determinata ab agente extrinseco, et ideo simul recipit | |
| 1379 speciem et quantitatem secundum materiae conditionem.</p> | |
| 1380 <p title="I q. 78 a. 2 ad 4"><a name="31690"><span class= | |
| 1381 "ref">[31690] Iª q. 78 a. 2 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1382 dicendum quod, sicut iam dictum est, operatio vegetativi principii | |
| 1383 completur mediante calore, cuius est humidum consumere. Et ideo, ad | |
| 1384 restaurationem humidi deperditi, necesse est habere potentiam | |
| 1385 nutritivam, per quam alimentum convertatur in substantiam corporis. | |
| 1386 Quod etiam est necessarium ad actum virtutis augmentativae et | |
| 1387 generativae.</p> | |
| 1388 <br /> | |
| 1389 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 1390 <p title="I q. 78 a. 3 arg. 1"><a name="31691"><span class= | |
| 1391 "ref">[31691] Iª q. 78 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 1392 proceditur. Videtur quod inconvenienter distinguantur quinque | |
| 1393 sensus exteriores. Sensus enim est cognoscitivus accidentium. Sunt | |
| 1394 autem multa genera accidentium. Cum ergo potentiae distinguantur | |
| 1395 per obiecta, videtur quod sensus multiplicentur secundum numerum | |
| 1396 qui est in generibus accidentium.</p> | |
| 1397 <p title="I q. 78 a. 3 arg. 2"><a name="31692"><span class= | |
| 1398 "ref">[31692] Iª q. 78 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1399 magnitudo et figura, et alia quae dicuntur sensibilia communia, non | |
| 1400 sunt sensibilia per accidens, sed contra ea dividuntur in II de | |
| 1401 anima. Diversitas autem per se obiectorum diversificat potentias. | |
| 1402 Cum ergo plus differant magnitudo et figura a colore quam sonus; | |
| 1403 videtur quod multo magis debeat esse alia potentia sensitiva | |
| 1404 cognoscitiva magnitudinis aut figurae, quam coloris et soni.</p> | |
| 1405 <p title="I q. 78 a. 3 arg. 3"><a name="31693"><span class= | |
| 1406 "ref">[31693] Iª q. 78 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, unus | |
| 1407 sensus est unius contrarietatis; sicut visus albi et nigri. Sed | |
| 1408 tactus est cognoscitivus plurium contrarietatum, scilicet calidi et | |
| 1409 frigidi, humidi et sicci, et huiusmodi. Ergo non est sensus unus, | |
| 1410 sed plures. Ergo plures sensus sunt quam quinque.</p> | |
| 1411 <p title="I q. 78 a. 3 arg. 4"><a name="31694"><span class= | |
| 1412 "ref">[31694] Iª q. 78 a. 3 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1413 species non dividitur contra genus. Sed gustus est tactus quidam. | |
| 1414 Ergo non debet poni alter sensus praeter tactum.</p> | |
| 1415 <p title="I q. 78 a. 3 s. c."><a name="31695"><span class= | |
| 1416 "ref">[31695] Iª q. 78 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1417 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>non est alter | |
| 1418 sensus praeter quinque</i>.</p> | |
| 1419 <p title="I q. 78 a. 3 co."><a name="31696"><span class= | |
| 1420 "ref">[31696] Iª q. 78 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1421 quod rationem distinctionis et numeri sensuum exteriorum quidam | |
| 1422 accipere voluerunt ex parte organorum, in quibus aliquod | |
| 1423 elementorum dominatur, vel aqua, vel aer, vel aliquid huiusmodi. | |
| 1424 Quidam autem ex parte medii, quod est vel coniunctum, vel | |
| 1425 extrinsecum; et hoc vel aer, vel aqua, vel aliquid huiusmodi. | |
| 1426 Quidam autem ex diversa natura sensibilium qualitatum, secundum | |
| 1427 quod est qualitas simplicis corporis, vel sequens complexionem. Sed | |
| 1428 nihil istorum conveniens est. Non enim potentiae sunt propter | |
| 1429 organa, sed organa propter potentias, unde non propter hoc sunt | |
| 1430 diversae potentiae, quia sunt diversa organa; sed ideo natura | |
| 1431 instituit diversitatem in organis, ut congruerent diversitati | |
| 1432 potentiarum. Et similiter diversa media diversis sensibus | |
| 1433 attribuit, secundum quod erat conveniens ad actus potentiarum. | |
| 1434 Naturas autem sensibilium qualitatum cognoscere non est sensus, sed | |
| 1435 intellectus. Accipienda est ergo ratio numeri et distinctionis | |
| 1436 exteriorum sensuum, secundum illud quod proprie et per se ad sensum | |
| 1437 pertinet. Est autem sensus quaedam potentia passiva, quae nata est | |
| 1438 immutari ab exteriori sensibili. Exterius ergo immutativum est quod | |
| 1439 per se a sensu percipitur, et secundum cuius diversitatem | |
| 1440 sensitivae potentiae distinguuntur. Est autem duplex immutatio, una | |
| 1441 naturalis, et alia spiritualis. Naturalis quidem, secundum quod | |
| 1442 forma immutantis recipitur in immutato secundum esse naturale, | |
| 1443 sicut calor in calefacto. Spiritualis autem, secundum quod forma | |
| 1444 immutantis recipitur in immutato secundum esse spirituale; ut forma | |
| 1445 coloris in pupilla, quae non fit per hoc colorata. Ad operationem | |
| 1446 autem sensus requiritur immutatio spiritualis, per quam intentio | |
| 1447 formae sensibilis fiat in organo sensus. Alioquin, si sola | |
| 1448 immutatio naturalis sufficeret ad sentiendum, omnia corpora | |
| 1449 naturalia sentirent dum alterantur. Sed in quibusdam sensibus | |
| 1450 invenitur immutatio spiritualis tantum, sicut in visu. In quibusdam | |
| 1451 autem, cum immutatione spirituali, etiam naturalis; vel ex parte | |
| 1452 obiecti tantum, vel etiam ex parte organi. Ex parte autem obiecti, | |
| 1453 invenitur transmutatio naturalis, secundum locum quidem, in sono, | |
| 1454 qui est obiectum auditus, nam sonus ex percussione causatur et | |
| 1455 aeris commotione. Secundum alterationem vero, in odore, qui est | |
| 1456 obiectum olfactus, oportet enim per calidum alterari aliquo modo | |
| 1457 corpus, ad hoc quod spiret odorem. Ex parte autem organi, est | |
| 1458 immutatio naturalis in tactu et gustu, nam et manus tangens calida | |
| 1459 calefit, et lingua humectatur per humiditatem saporum. Organum vero | |
| 1460 olfactus aut auditus nulla naturali immutatione immutatur in | |
| 1461 sentiendo, nisi per accidens. Visus autem, quia est absque | |
| 1462 immutatione naturali et organi et obiecti, est maxime spiritualis, | |
| 1463 et perfectior inter omnes sensus, et communior. Et post hoc | |
| 1464 auditus, et deinde olfactus, qui habent immutationem naturalem ex | |
| 1465 parte obiecti. Motus tamen localis est perfectior et naturaliter | |
| 1466 prior quam motus alterationis, ut probatur in VIII Physic. Tactus | |
| 1467 autem et gustus sunt maxime materiales, de quorum distinctione post | |
| 1468 dicetur. Et inde est quod alii tres sensus non fiunt per medium | |
| 1469 coniunctum, ne aliqua naturalis transmutatio pertingat ad organum, | |
| 1470 ut accidit in his duobus sensibus.</p> | |
| 1471 <p title="I q. 78 a. 3 ad 1"><a name="31697"><span class= | |
| 1472 "ref">[31697] Iª q. 78 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1473 dicendum quod non omnia accidentia habent vim immutativam secundum | |
| 1474 se; sed solae qualitates tertiae speciei, secundum quas contingit | |
| 1475 alteratio. Et ideo solae huiusmodi qualitates sunt obiecta sensuum, | |
| 1476 quia, ut dicitur in VII Physic., <i>secundum eadem alteratur | |
| 1477 sensus, secundum quae alterantur corpora inanimata</i>.</p> | |
| 1478 <p title="I q. 78 a. 3 ad 2"><a name="31698"><span class= | |
| 1479 "ref">[31698] Iª q. 78 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1480 dicendum quod magnitudo et figura et huiusmodi, quae dicuntur | |
| 1481 communia sensibilia, sunt media inter sensibilia per accidens et | |
| 1482 sensibilia propria, quae sunt obiecta sensuum. Nam sensibilia | |
| 1483 propria primo et per se immutant sensum; cum sint qualitates | |
| 1484 alterantes. Sensibilia vero communia omnia reducuntur ad | |
| 1485 quantitatem. Et de magnitudine quidem et numero, patet quod sunt | |
| 1486 species quantitatis. Figura autem est qualitas circa quantitatem; | |
| 1487 cum consistat ratio figurae in terminatione magnitudinis. Motus | |
| 1488 autem et quies sentiuntur, secundum quod subiectum uno modo vel | |
| 1489 pluribus modis se habet secundum magnitudinem subiecti vel localis | |
| 1490 distantiae, quantum ad motum augmenti et motum localem; vel etiam | |
| 1491 secundum sensibiles qualitates, ut in motu alterationis, et sic | |
| 1492 sentire motum et quietem est quodammodo sentire unum et multa. | |
| 1493 Quantitas autem est proximum subiectum qualitatis alterativae, ut | |
| 1494 superficies coloris. Et ideo sensibilia communia non movent sensum | |
| 1495 primo et per se, sed ratione sensibilis qualitatis; ut superficies | |
| 1496 ratione coloris. Nec tamen sunt sensibilia per accidens, quia | |
| 1497 huiusmodi sensibilia aliquam diversitatem faciunt in immutatione | |
| 1498 sensus. Alio enim modo immutatur sensus a magna superficie, et a | |
| 1499 parva, quia etiam ipsa albedo dicitur magna vel parva, et ideo | |
| 1500 dividitur secundum proprium subiectum.</p> | |
| 1501 <p title="I q. 78 a. 3 ad 3"><a name="31699"><span class= | |
| 1502 "ref">[31699] Iª q. 78 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1503 dicendum quod, sicut philosophus videtur dicere in II de anima, | |
| 1504 sensus tactus est unus genere, sed dividitur in multos sensus | |
| 1505 secundum speciem; et propter hoc est diversarum contrarietatum. Qui | |
| 1506 tamen non separantur ab invicem secundum organum, sed per totum | |
| 1507 corpus se concomitantur; et ideo eorum distinctio non apparet. | |
| 1508 Gustus autem, qui est perceptivus dulcis et amari, concomitatur | |
| 1509 tactum in lingua, non autem per totum corpus; et ideo de facili a | |
| 1510 tactu distinguitur. Posset tamen dici quod omnes illae | |
| 1511 contrarietates, et singulae conveniunt in uno genere proximo, et | |
| 1512 omnes in uno genere communi, quod est obiectum tactus secundum | |
| 1513 rationem communem. Sed illud genus commune est innominatum; sicut | |
| 1514 etiam genus proximum calidi et frigidi est innominatum.</p> | |
| 1515 <p title="I q. 78 a. 3 ad 4"><a name="31700"><span class= | |
| 1516 "ref">[31700] Iª q. 78 a. 3 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1517 dicendum quod sensus gustus, secundum dictum philosophi, est | |
| 1518 quaedam species tactus quae est in lingua tantum. Non autem | |
| 1519 distinguitur a tactu in genere, sed a tactu quantum ad illas | |
| 1520 species quae per totum corpus diffunduntur. Si vero tactus sit unus | |
| 1521 sensus tantum, propter unam rationem communem obiecti, dicendum | |
| 1522 erit quod secundum rationem diversam immutationis, distinguitur | |
| 1523 gustus a tactu. Nam tactus immutatur naturali immutatione, et non | |
| 1524 solum spirituali, quantum ad organum suum, secundum qualitatem quae | |
| 1525 ei proprie obiicitur. Gustus autem organum non immutatur de | |
| 1526 necessitate naturali immutatione secundum qualitatem quae ei | |
| 1527 proprie obiicitur, ut scilicet lingua fiat dulcis vel amara; sed | |
| 1528 secundum praeambulam qualitatem, in qua fundatur sapor, scilicet | |
| 1529 secundum humorem, qui est obiectum tactus.</p> | |
| 1530 <br /> | |
| 1531 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 1532 <p title="I q. 78 a. 4 arg. 1"><a name="31701"><span class= | |
| 1533 "ref">[31701] Iª q. 78 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 1534 proceditur. Videtur quod interiores sensus inconvenienter | |
| 1535 distinguantur. Commune enim non dividitur contra proprium. Ergo | |
| 1536 sensus communis non debet enumerari inter vires interiores | |
| 1537 sensitivas, praeter sensus exteriores proprios.</p> | |
| 1538 <p title="I q. 78 a. 4 arg. 2"><a name="31702"><span class= | |
| 1539 "ref">[31702] Iª q. 78 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, ad id | |
| 1540 ad quod sufficit sensus proprius et exterior, non oportet ponere | |
| 1541 aliquam vim apprehensivam interiorem. Sed ad iudicandum de | |
| 1542 sensibilibus, sufficiunt sensus proprii et exteriores, unusquisque | |
| 1543 enim sensus iudicat de proprio obiecto. Similiter etiam videntur | |
| 1544 sufficere ad hoc quod percipiant suos actus, quia cum actio sensus | |
| 1545 sit quodammodo medium inter potentiam et obiectum, videtur quod | |
| 1546 multo magis visus possit suam visionem, tanquam sibi propinquiorem, | |
| 1547 percipere, quam colorem; et sic de aliis. Non ergo necessarium fuit | |
| 1548 ad hoc ponere interiorem potentiam, quae dicatur sensus | |
| 1549 communis.</p> | |
| 1550 <p title="I q. 78 a. 4 arg. 3"><a name="31703"><span class= | |
| 1551 "ref">[31703] Iª q. 78 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1552 secundum philosophum, phantasticum et memorativum sunt passiones | |
| 1553 primi sensitivi. Sed passio non dividitur contra subiectum. Ergo | |
| 1554 memoria et phantasia non debent poni aliae potentiae praeter | |
| 1555 sensum.</p> | |
| 1556 <p title="I q. 78 a. 4 arg. 4"><a name="31704"><span class= | |
| 1557 "ref">[31704] Iª q. 78 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1558 intellectus minus dependet a sensu, quam quaecumque potentia | |
| 1559 sensitivae partis. Sed intellectus nihil cognoscit nisi accipiendo | |
| 1560 a sensu, unde dicitur in I posteriorum, quod <i>quibus deest unus | |
| 1561 sensus, deficit una scientia</i>. Ergo multo minus debet poni una | |
| 1562 potentia sensitivae partis ad percipiendum intentiones quas non | |
| 1563 percipit sensus, quam vocant aestimativam.</p> | |
| 1564 <p title="I q. 78 a. 4 arg. 5"><a name="31705"><span class= | |
| 1565 "ref">[31705] Iª q. 78 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, actus | |
| 1566 cogitativae, qui est conferre et componere et dividere, et actus | |
| 1567 reminiscitivae, qui est quodam syllogismo uti ad inquirendum, non | |
| 1568 minus distant ab actu aestimativae et memorativae, quam actus | |
| 1569 aestimativae ab actu phantasiae. Debent ergo vel cogitativa et | |
| 1570 reminiscitiva poni aliae vires praeter aestimativam et memorativam; | |
| 1571 vel aestimativa et memorativa non debent poni aliae vires praeter | |
| 1572 phantasiam.</p> | |
| 1573 <p title="I q. 78 a. 4 arg. 6"><a name="31706"><span class= | |
| 1574 "ref">[31706] Iª q. 78 a. 4 arg. 6</span></a> Praeterea, | |
| 1575 Augustinus, XII super Gen. ad Litt., ponit tria genera visionum, | |
| 1576 scilicet corporalem, quae fit per sensum; et spiritualem, quae fit | |
| 1577 per imaginationem sive phantasiam; et intellectualem, quae fit per | |
| 1578 intellectum. Non est ergo aliqua vis interior quae sit media inter | |
| 1579 sensum et intellectum, nisi imaginativa tantum.</p> | |
| 1580 <p title="I q. 78 a. 4 s. c."><a name="31707"><span class= | |
| 1581 "ref">[31707] Iª q. 78 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1582 quod Avicenna, in suo libro de anima, ponit quinque potentias | |
| 1583 sensitivas interiores, scilicet sensum communem, phantasiam, | |
| 1584 imaginativam, aestimativam, et memorativam.</p> | |
| 1585 <p title="I q. 78 a. 4 co."><a name="31708"><span class= | |
| 1586 "ref">[31708] Iª q. 78 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1587 quod, cum natura non deficiat in necessariis, oportet esse tot | |
| 1588 actiones animae sensitivae, quot sufficiant ad vitam animalis | |
| 1589 perfecti. Et quaecumque harum actionum non possunt reduci in unum | |
| 1590 principium, requirunt diversas potentias, cum potentia animae nihil | |
| 1591 aliud sit quam proximum principium operationis animae. Est autem | |
| 1592 considerandum quod ad vitam animalis perfecti requiritur quod non | |
| 1593 solum apprehendat rem apud praesentiam sensibilis, sed etiam apud | |
| 1594 eius absentiam. Alioquin, cum animalis motus et actio sequantur | |
| 1595 apprehensionem, non moveretur animal ad inquirendum aliquid absens; | |
| 1596 cuius contrarium apparet maxime in animalibus perfectis, quae | |
| 1597 moventur motu processivo; moventur enim ad aliquid absens | |
| 1598 apprehensum. Oportet ergo quod animal per animam sensitivam non | |
| 1599 solum recipiat species sensibilium, cum praesentialiter immutatur | |
| 1600 ab eis; sed etiam eas retineat et conservet. Recipere autem et | |
| 1601 retinere reducuntur in corporalibus ad diversa principia, nam | |
| 1602 humida bene recipiunt, et male retinent; e contrario autem est de | |
| 1603 siccis. Unde, cum potentia sensitiva sit actus organi corporalis, | |
| 1604 oportet esse aliam potentiam quae recipiat species sensibilium, et | |
| 1605 quae conservet. Rursus considerandum est quod, si animal moveretur | |
| 1606 solum propter delectabile et contristabile secundum sensum, non | |
| 1607 esset necessarium ponere in animali nisi apprehensionem formarum | |
| 1608 quas percipit sensus, in quibus delectatur aut horret. Sed | |
| 1609 necessarium est animali ut quaerat aliqua vel fugiat, non solum | |
| 1610 quia sunt convenientia vel non convenientia ad sentiendum, sed | |
| 1611 etiam propter aliquas alias commoditates et utilitates, sive | |
| 1612 nocumenta, sicut ovis videns lupum venientem fugit, non propter | |
| 1613 indecentiam coloris vel figurae, sed quasi inimicum naturae; et | |
| 1614 similiter avis colligit paleam, non quia delectet sensum, sed quia | |
| 1615 est utilis ad nidificandum. Necessarium est ergo animali quod | |
| 1616 percipiat huiusmodi intentiones, quas non percipit sensus exterior. | |
| 1617 Et huius perceptionis oportet esse aliquod aliud principium, cum | |
| 1618 perceptio formarum sensibilium sit ex immutatione sensibilis, non | |
| 1619 autem perceptio intentionum praedictarum. Sic ergo ad receptionem | |
| 1620 formarum sensibilium ordinatur sensus proprius et communis, de | |
| 1621 quorum distinctione post dicetur. Ad harum autem formarum | |
| 1622 retentionem aut conservationem ordinatur phantasia, sive | |
| 1623 imaginatio, quae idem sunt, est enim phantasia sive imaginatio | |
| 1624 quasi thesaurus quidam formarum per sensum acceptarum. Ad | |
| 1625 apprehendendum autem intentiones quae per sensum non accipiuntur, | |
| 1626 ordinatur vis aestimativa. Ad conservandum autem eas, vis | |
| 1627 memorativa, quae est thesaurus quidam huiusmodi intentionum. Cuius | |
| 1628 signum est, quod principium memorandi fit in animalibus ex aliqua | |
| 1629 huiusmodi intentione, puta quod est nocivum vel conveniens. Et ipsa | |
| 1630 ratio praeteriti, quam attendit memoria, inter huiusmodi | |
| 1631 intentiones computatur. Considerandum est autem quod, quantum ad | |
| 1632 formas sensibiles, non est differentia inter hominem et alia | |
| 1633 animalia, similiter enim immutantur a sensibilibus exterioribus. | |
| 1634 Sed quantum ad intentiones praedictas, differentia est, nam alia | |
| 1635 animalia percipiunt huiusmodi intentiones solum naturali quodam | |
| 1636 instinctu, homo autem etiam per quandam collationem. Et ideo quae | |
| 1637 in aliis animalibus dicitur aestimativa naturalis, in homine | |
| 1638 dicitur cogitativa, quae per collationem quandam huiusmodi | |
| 1639 intentiones adinvenit. Unde etiam dicitur ratio particularis, cui | |
| 1640 medici assignant determinatum organum, scilicet mediam partem | |
| 1641 capitis, est enim collativa intentionum individualium, sicut ratio | |
| 1642 intellectiva intentionum universalium. Ex parte autem memorativae, | |
| 1643 non solum habet memoriam, sicut cetera animalia, in subita | |
| 1644 recordatione praeteritorum; sed etiam reminiscentiam, quasi | |
| 1645 syllogistice inquirendo praeteritorum memoriam, secundum | |
| 1646 individuales intentiones. Avicenna vero ponit quintam potentiam, | |
| 1647 mediam inter aestimativam et imaginativam, quae componit et dividit | |
| 1648 formas imaginatas; ut patet cum ex forma imaginata auri et forma | |
| 1649 imaginata montis componimus unam formam montis aurei, quem nunquam | |
| 1650 vidimus. Sed ista operatio non apparet in aliis animalibus ab | |
| 1651 homine, in quo ad hoc sufficit virtus imaginativa. Cui etiam hanc | |
| 1652 actionem attribuit Averroes, in libro quodam quem fecit de sensu et | |
| 1653 sensibilibus. Et sic non est necesse ponere nisi quatuor vires | |
| 1654 interiores sensitivae partis, scilicet sensum communem et | |
| 1655 imaginationem, aestimativam et memorativam.</p> | |
| 1656 <p title="I q. 78 a. 4 ad 1"><a name="31709"><span class= | |
| 1657 "ref">[31709] Iª q. 78 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1658 dicendum quod sensus interior non dicitur communis per | |
| 1659 praedicationem, sicut genus; sed sicut communis radix et principium | |
| 1660 exteriorum sensuum.</p> | |
| 1661 <p title="I q. 78 a. 4 ad 2"><a name="31710"><span class= | |
| 1662 "ref">[31710] Iª q. 78 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1663 dicendum quod sensus proprius iudicat de sensibili proprio, | |
| 1664 discernendo ipsum ab aliis quae cadunt sub eodem sensu, sicut | |
| 1665 discernendo album a nigro vel a viridi. Sed discernere album a | |
| 1666 dulci non potest neque visus neque gustus, quia oportet quod qui | |
| 1667 inter aliqua discernit, utrumque cognoscat. Unde oportet ad sensum | |
| 1668 communem pertinere discretionis iudicium, ad quem referantur, sicut | |
| 1669 ad communem terminum, omnes apprehensiones sensuum; a quo etiam | |
| 1670 percipiantur intentiones sensuum, sicut cum aliquis videt se | |
| 1671 videre. Hoc enim non potest fieri per sensum proprium, qui non | |
| 1672 cognoscit nisi formam sensibilis a quo immutatur; in qua | |
| 1673 immutatione perficitur visio, et ex qua immutatione sequitur alia | |
| 1674 immutatio in sensu communi, qui visionem percipit.</p> | |
| 1675 <p title="I q. 78 a. 4 ad 3"><a name="31711"><span class= | |
| 1676 "ref">[31711] Iª q. 78 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1677 dicendum quod, sicut una potentia oritur ab anima, alia mediante, | |
| 1678 ut supra dictum est; ita etiam anima subiicitur alii potentiae, | |
| 1679 mediante alia. Et secundum hunc modum, phantasticum et memorativum | |
| 1680 dicuntur passiones primi sensitivi.</p> | |
| 1681 <p title="I q. 78 a. 4 ad 4"><a name="31712"><span class= | |
| 1682 "ref">[31712] Iª q. 78 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1683 dicendum quod, licet intellectus operatio oriatur a sensu, tamen in | |
| 1684 re apprehensa per sensum intellectus multa cognoscit quae sensus | |
| 1685 percipere non potest. Et similiter aestimativa, licet inferiori | |
| 1686 modo.</p> | |
| 1687 <p title="I q. 78 a. 4 ad 5"><a name="31713"><span class= | |
| 1688 "ref">[31713] Iª q. 78 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 1689 dicendum quod illam eminentiam habet cogitativa et memorativa in | |
| 1690 homine, non per id quod est proprium sensitivae partis; sed per | |
| 1691 aliquam affinitatem et propinquitatem ad rationem universalem, | |
| 1692 secundum quandam refluentiam. Et ideo non sunt aliae vires, sed | |
| 1693 eaedem, perfectiores quam sint in aliis animalibus.</p> | |
| 1694 <p title="I q. 78 a. 4 ad 6"><a name="31714"><span class= | |
| 1695 "ref">[31714] Iª q. 78 a. 4 ad 6</span></a> Ad sextum dicendum | |
| 1696 quod Augustinus spiritualem visionem dicit esse, quae fit per | |
| 1697 similitudines corporum in absentia corporum. Unde patet quod | |
| 1698 communis est omnibus interioribus apprehensionibus.</p> | |
| 1699 <br /> | |
| 1700 <div class="D">Quaestio 79</div> | |
| 1701 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 1702 <p title="I q. 79 pr."><a name="31715"><span class="ref">[31715] | |
| 1703 Iª q. 79 pr.</span></a> Deinde quaeritur de potentiis | |
| 1704 intellectivis. Circa quod quaeruntur tredecim. Primo, utrum | |
| 1705 intellectus sit potentia animae, vel eius essentia. Secundo, si est | |
| 1706 potentia, utrum sit potentia passiva. Tertio, si est potentia | |
| 1707 passiva, utrum sit ponere aliquem intellectum agentem. Quarto, | |
| 1708 utrum sit aliquid animae. Quinto, utrum intellectus agens sit unus | |
| 1709 omnium. Sexto, utrum memoria sit in intellectu. Septimo, utrum sit | |
| 1710 alia potentia ab intellectu. Octavo, utrum ratio sit alia potentia | |
| 1711 ab intellectu. Nono, utrum ratio superior et inferior sint diversae | |
| 1712 potentiae. Decimo, utrum intelligentia sit alia potentia praeter | |
| 1713 intellectum. Undecimo, utrum intellectus speculativus et practicus | |
| 1714 sint diversae potentiae. Duodecimo, utrum synderesis sit aliqua | |
| 1715 potentia intellectivae partis. Tertiodecimo, utrum conscientia sit | |
| 1716 aliqua potentia intellectivae partis.</p> | |
| 1717 <br /> | |
| 1718 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 1719 <p title="I q. 79 a. 1 arg. 1"><a name="31716"><span class= | |
| 1720 "ref">[31716] Iª q. 79 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 1721 proceditur. Videtur quod intellectus non sit aliqua potentia | |
| 1722 animae, sed sit ipsa eius essentia. Intellectus idem enim videtur | |
| 1723 esse quod mens. Sed mens non est potentia animae sed essentia, | |
| 1724 dicit enim Augustinus, IX de Trin., <i>mens et spiritus non | |
| 1725 relative dicuntur, sed essentiam demonstrant</i>. Ergo intellectus | |
| 1726 est ipsa essentia animae.</p> | |
| 1727 <p title="I q. 79 a. 1 arg. 2"><a name="31717"><span class= | |
| 1728 "ref">[31717] Iª q. 79 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1729 diversa genera potentiarum animae non uniuntur in aliqua potentia | |
| 1730 una, sed in sola essentia animae. Appetitivum autem et | |
| 1731 intellectivum sunt diversa genera potentiarum animae, ut dicitur in | |
| 1732 II de anima; conveniunt autem in mente, quia Augustinus, X de | |
| 1733 Trin., ponit intelligentiam et voluntatem in mente. Ergo mens et | |
| 1734 intellectus est ipsa essentia animae, et non aliqua eius | |
| 1735 potentia.</p> | |
| 1736 <p title="I q. 79 a. 1 arg. 3"><a name="31718"><span class= | |
| 1737 "ref">[31718] Iª q. 79 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1738 secundum Gregorium, in homilia ascensionis, homo intelligit cum | |
| 1739 Angelis. Sed Angeli dicuntur mentes et intellectus. Ergo mens et | |
| 1740 intellectus hominis non est aliqua potentia animae, sed ipsa | |
| 1741 anima.</p> | |
| 1742 <p title="I q. 79 a. 1 arg. 4"><a name="31719"><span class= | |
| 1743 "ref">[31719] Iª q. 79 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, ex | |
| 1744 hoc convenit alicui substantiae quod sit intellectiva, quia est | |
| 1745 immaterialis. Sed anima est immaterialis per suam essentiam. Ergo | |
| 1746 videtur quod anima per suam essentiam sit intellectiva.</p> | |
| 1747 <p title="I q. 79 a. 1 s. c."><a name="31720"><span class= | |
| 1748 "ref">[31720] Iª q. 79 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1749 quod philosophus ponit intellectivum potentiam animae, ut patet in | |
| 1750 II de anima.</p> | |
| 1751 <p title="I q. 79 a. 1 co."><a name="31721"><span class= | |
| 1752 "ref">[31721] Iª q. 79 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1753 quod necesse est dicere, secundum praemissa, quod intellectus sit | |
| 1754 aliqua potentia animae, et non ipsa animae essentia. Tunc enim | |
| 1755 solum immediatum principium operationis est ipsa essentia rei | |
| 1756 operantis, quando ipsa operatio est eius esse, sicut enim potentia | |
| 1757 se habet ad operationem ut ad suum actum, ita se habet essentia ad | |
| 1758 esse. In solo Deo autem idem est intelligere quod suum esse. Unde | |
| 1759 in solo Deo intellectus est eius essentia, in aliis autem creaturis | |
| 1760 intellectualibus intellectus est quaedam potentia | |
| 1761 intelligentis.</p> | |
| 1762 <p title="I q. 79 a. 1 ad 1"><a name="31722"><span class= | |
| 1763 "ref">[31722] Iª q. 79 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1764 dicendum quod sensus accipitur aliquando pro potentia, aliquando | |
| 1765 vero pro ipsa anima sensitiva, denominatur enim anima sensitiva | |
| 1766 nomine principalioris suae potentiae, quae est sensus. Et similiter | |
| 1767 anima intellectiva quandoque nominatur nomine intellectus, quasi a | |
| 1768 principaliori sua virtute; sicut dicitur in I de anima, quod | |
| 1769 intellectus est substantia quaedam. Et etiam hoc modo Augustinus | |
| 1770 dicit quod mens est spiritus, vel essentia.</p> | |
| 1771 <p title="I q. 79 a. 1 ad 2"><a name="31723"><span class= | |
| 1772 "ref">[31723] Iª q. 79 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1773 dicendum quod appetitivum et intellectivum sunt diversa genera | |
| 1774 potentiarum animae, secundum diversas rationes obiectorum. Sed | |
| 1775 appetitivum partim convenit cum intellectivo, et partim cum | |
| 1776 sensitivo, quantum ad modum operandi per organum corporale, vel | |
| 1777 sine huiusmodi organo, nam appetitus sequitur apprehensionem. Et | |
| 1778 secundum hoc Augustinus ponit voluntatem in mente, et philosophus | |
| 1779 in ratione.</p> | |
| 1780 <p title="I q. 79 a. 1 ad 3"><a name="31724"><span class= | |
| 1781 "ref">[31724] Iª q. 79 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1782 dicendum quod in Angelis non est alia vis nisi intellectiva, et | |
| 1783 voluntas, quae ad intellectum consequitur. Et propter hoc Angelus | |
| 1784 dicitur mens vel intellectus, quia tota virtus sua in hoc | |
| 1785 consistit. Anima autem habet multas alias vires, sicut sensitivas | |
| 1786 et nutritivas, et ideo non est simile.</p> | |
| 1787 <p title="I q. 79 a. 1 ad 4"><a name="31725"><span class= | |
| 1788 "ref">[31725] Iª q. 79 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 1789 dicendum quod ipsa immaterialitas substantiae intelligentis creatae | |
| 1790 non est eius intellectus; sed ex immaterialitate habet virtutem ad | |
| 1791 intelligendum. Unde non oportet quod intellectus sit substantia | |
| 1792 animae, sed eius virtus et potentia.</p> | |
| 1793 <br /> | |
| 1794 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 1795 <p title="I q. 79 a. 2 arg. 1"><a name="31726"><span class= | |
| 1796 "ref">[31726] Iª q. 79 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 1797 proceditur. Videtur quod intellectus non sit potentia passiva. | |
| 1798 Patitur enim unumquodque secundum materiam; sed agit ratione | |
| 1799 formae. Sed virtus intellectiva consequitur immaterialitatem | |
| 1800 substantiae intelligentis. Ergo videtur quod intellectus non sit | |
| 1801 potentia passiva.</p> | |
| 1802 <p title="I q. 79 a. 2 arg. 2"><a name="31727"><span class= | |
| 1803 "ref">[31727] Iª q. 79 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1804 potentia intellectiva est incorruptibilis, ut supra dictum est. Sed | |
| 1805 intellectus si est passivus, est corruptibilis, ut dicitur in III | |
| 1806 de anima. Ergo potentia intellectiva non est passiva.</p> | |
| 1807 <p title="I q. 79 a. 2 arg. 3"><a name="31728"><span class= | |
| 1808 "ref">[31728] Iª q. 79 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, agens | |
| 1809 est nobilius patiente, ut dicit Augustinus XII super Gen. ad Litt., | |
| 1810 et Aristoteles in III de anima. Potentiae autem vegetativae partis | |
| 1811 omnes sunt activae, quae tamen sunt infimae inter potentias animae. | |
| 1812 Ergo multo magis potentiae intellectivae, quae sunt supremae, omnes | |
| 1813 sunt activae.</p> | |
| 1814 <p title="I q. 79 a. 2 s. c."><a name="31729"><span class= | |
| 1815 "ref">[31729] Iª q. 79 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1816 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>intelligere est | |
| 1817 pati quoddam</i>.</p> | |
| 1818 <p title="I q. 79 a. 2 co."><a name="31730"><span class= | |
| 1819 "ref">[31730] Iª q. 79 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1820 quod pati tripliciter dicitur. Uno modo, propriissime, scilicet | |
| 1821 quando aliquid removetur ab eo quod convenit sibi secundum naturam, | |
| 1822 aut secundum propriam inclinationem; sicut cum aqua frigiditatem | |
| 1823 amittit per calefactionem, et cum homo aegrotat aut tristatur. | |
| 1824 Secundo modo, minus proprie dicitur aliquis pati ex eo quod aliquid | |
| 1825 ab ipso abiicitur, sive sit ei conveniens, sive non conveniens. Et | |
| 1826 secundum hoc dicitur pati non solum qui aegrotat, sed etiam qui | |
| 1827 sanatur; non solum qui tristatur, sed etiam qui laetatur; vel | |
| 1828 quocumque modo aliquis alteretur vel moveatur. Tertio modo, dicitur | |
| 1829 aliquid pati communiter, ex hoc solo quod id quod est in potentia | |
| 1830 ad aliquid, recipit illud ad quod erat in potentia, absque hoc quod | |
| 1831 aliquid abiiciatur. Secundum quem modum, omne quod exit de potentia | |
| 1832 in actum, potest dici pati, etiam cum perficitur. Et sic | |
| 1833 intelligere nostrum est pati. Quod quidem hac ratione apparet. | |
| 1834 Intellectus enim, sicut supra dictum est, habet operationem circa | |
| 1835 ens in universali. Considerari ergo potest utrum intellectus sit in | |
| 1836 actu vel potentia, ex hoc quod consideratur quomodo intellectus se | |
| 1837 habeat ad ens universale. Invenitur enim aliquis intellectus qui ad | |
| 1838 ens universale se habet sicut actus totius entis, et talis est | |
| 1839 intellectus divinus, qui est Dei essentia, in qua originaliter et | |
| 1840 virtualiter totum ens praeexistit sicut in prima causa. Et ideo | |
| 1841 intellectus divinus non est in potentia, sed est actus purus. | |
| 1842 Nullus autem intellectus creatus potest se habere ut actus respectu | |
| 1843 totius entis universalis, quia sic oporteret quod esset ens | |
| 1844 infinitum. Unde omnis intellectus creatus, per hoc ipsum quod est, | |
| 1845 non est actus omnium intelligibilium, sed comparatur ad ipsa | |
| 1846 intelligibilia sicut potentia ad actum. Potentia autem dupliciter | |
| 1847 se habet ad actum. Est enim quaedam potentia quae semper est | |
| 1848 perfecta per actum; sicut diximus de materia corporum caelestium. | |
| 1849 Quaedam autem potentia est, quae non semper est in actu, sed de | |
| 1850 potentia procedit in actum; sicut invenitur in generabilibus et | |
| 1851 corruptibilibus. Intellectus igitur angelicus semper est in actu | |
| 1852 suorum intelligibilium, propter propinquitatem ad primum | |
| 1853 intellectum, qui est actus purus, ut supra dictum est. Intellectus | |
| 1854 autem humanus, qui est infimus in ordine intellectuum, et maxime | |
| 1855 remotus a perfectione divini intellectus, est in potentia respectu | |
| 1856 intelligibilium, et in principio est sicut tabula rasa in qua nihil | |
| 1857 est scriptum, ut philosophus dicit in III de anima. Quod manifeste | |
| 1858 apparet ex hoc, quod in principio sumus intelligentes solum in | |
| 1859 potentia, postmodum autem efficimur intelligentes in actu. Sic | |
| 1860 igitur patet quod intelligere nostrum est quoddam pati, secundum | |
| 1861 tertium modum passionis. Et per consequens intellectus est potentia | |
| 1862 passiva.</p> | |
| 1863 <p title="I q. 79 a. 2 ad 1"><a name="31731"><span class= | |
| 1864 "ref">[31731] Iª q. 79 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1865 dicendum quod obiectio illa procedit de primo et secundo modo | |
| 1866 passionis, qui sunt proprii materiae primae. Tertius autem modus | |
| 1867 passionis est cuiuscumque in potentia existentis quod in actum | |
| 1868 reducitur.</p> | |
| 1869 <p title="I q. 79 a. 2 ad 2"><a name="31732"><span class= | |
| 1870 "ref">[31732] Iª q. 79 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1871 dicendum quod intellectus passivus secundum quosdam dicitur | |
| 1872 appetitus sensitivus, in quo sunt animae passiones; qui etiam in I | |
| 1873 Ethic. dicitur rationalis per participationem, quia obedit rationi. | |
| 1874 Secundum alios autem intellectus passivus dicitur virtus | |
| 1875 cogitativa, quae nominatur ratio particularis. Et utroque modo | |
| 1876 passivum accipi potest secundum primos duos modos passionis, | |
| 1877 inquantum talis intellectus sic dictus, est actus alicuius organi | |
| 1878 corporalis. Sed intellectus qui est in potentia ad intelligibilia, | |
| 1879 quem Aristoteles ob hoc nominat intellectum possibilem, non est | |
| 1880 passivus nisi tertio modo, quia non est actus organi corporalis. Et | |
| 1881 ideo est incorruptibilis.</p> | |
| 1882 <p title="I q. 79 a. 2 ad 3"><a name="31733"><span class= | |
| 1883 "ref">[31733] Iª q. 79 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1884 dicendum quod agens est nobilius patiente, si ad idem actio et | |
| 1885 passio referantur, non autem semper, si ad diversa. Intellectus | |
| 1886 autem est vis passiva respectu totius entis universalis. | |
| 1887 Vegetativum autem est activum respectu cuiusdam entis particularis, | |
| 1888 scilicet corporis coniuncti. Unde nihil prohibet huiusmodi passivum | |
| 1889 esse nobilius tali activo.</p> | |
| 1890 <br /> | |
| 1891 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 1892 <p title="I q. 79 a. 3 arg. 1"><a name="31734"><span class= | |
| 1893 "ref">[31734] Iª q. 79 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 1894 proceditur. Videtur quod non sit ponere intellectum agentem. Sicut | |
| 1895 enim se habet sensus ad sensibilia, ita se habet intellectus noster | |
| 1896 ad intelligibilia. Sed quia sensus est in potentia ad sensibilia | |
| 1897 non ponitur sensus agens, sed sensus patiens tantum. Ergo, cum | |
| 1898 intellectus noster sit in potentia ad intelligibilia, videtur quod | |
| 1899 non debeat poni intellectus agens, sed possibilis tantum.</p> | |
| 1900 <p title="I q. 79 a. 3 arg. 2"><a name="31735"><span class= | |
| 1901 "ref">[31735] Iª q. 79 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, si | |
| 1902 dicatur quod in sensu etiam est aliquod agens, sicut lumen, contra, | |
| 1903 lumen requiritur ad visum inquantum facit medium lucidum in actu, | |
| 1904 nam color ipse secundum se est motivus lucidi. Sed in operatione | |
| 1905 intellectus non ponitur aliquod medium quod necesse sit fieri in | |
| 1906 actu. Ergo non est necessarium ponere intellectum agentem.</p> | |
| 1907 <p title="I q. 79 a. 3 arg. 3"><a name="31736"><span class= | |
| 1908 "ref">[31736] Iª q. 79 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 1909 similitudo agentis recipitur in patiente secundum modum patientis. | |
| 1910 Sed intellectus possibilis est virtus immaterialis. Ergo | |
| 1911 immaterialitas eius sufficit ad hoc quod recipiantur in eo formae | |
| 1912 immaterialiter. Sed ex hoc ipso aliqua forma est intelligibilis in | |
| 1913 actu, quod est immaterialis. Ergo nulla necessitas est ponere | |
| 1914 intellectum agentem, ad hoc quod faciat species intelligibiles in | |
| 1915 actu.</p> | |
| 1916 <p title="I q. 79 a. 3 s. c."><a name="31737"><span class= | |
| 1917 "ref">[31737] Iª q. 79 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 1918 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>sicut in omni | |
| 1919 natura ita et in anima est aliquid quo est omnia fieri, et aliquid | |
| 1920 quo est omnia facere</i>. Est ergo ponere intellectum agentem.</p> | |
| 1921 <p title="I q. 79 a. 3 co."><a name="31738"><span class= | |
| 1922 "ref">[31738] Iª q. 79 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 1923 quod, secundum opinionem Platonis, nulla necessitas erat ponere | |
| 1924 intellectum agentem ad faciendum intelligibilia in actu; sed forte | |
| 1925 ad praebendum lumen intelligibile intelligenti, ut infra dicetur. | |
| 1926 Posuit enim Plato formas rerum naturalium sine materia subsistere, | |
| 1927 et per consequens eas intelligibiles esse, quia ex hoc est aliquid | |
| 1928 intelligibile actu, quod est immateriale. Et huiusmodi vocabat | |
| 1929 species, sive ideas, ex quarum participatione dicebat etiam | |
| 1930 materiam corporalem formari, ad hoc quod individua naturaliter | |
| 1931 constituerentur in propriis generibus et speciebus; et intellectus | |
| 1932 nostros, ad hoc quod de generibus et speciebus rerum scientiam | |
| 1933 haberent. Sed quia Aristoteles non posuit formas rerum naturalium | |
| 1934 subsistere sine materia; formae autem in materia existentes non | |
| 1935 sunt intelligibiles actu, sequebatur quod naturae seu formae rerum | |
| 1936 sensibilium, quas intelligimus, non essent intelligibiles actu. | |
| 1937 Nihil autem reducitur de potentia in actum, nisi per aliquod ens | |
| 1938 actu, sicut sensus fit in actu per sensibile in actu. Oportebat | |
| 1939 igitur ponere aliquam virtutem ex parte intellectus, quae faceret | |
| 1940 intelligibilia in actu, per abstractionem specierum a conditionibus | |
| 1941 materialibus. Et haec est necessitas ponendi intellectum | |
| 1942 agentem.</p> | |
| 1943 <p title="I q. 79 a. 3 ad 1"><a name="31739"><span class= | |
| 1944 "ref">[31739] Iª q. 79 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 1945 dicendum quod sensibilia inveniuntur actu extra animam, et ideo non | |
| 1946 oportuit ponere sensum agentem. Et sic patet quod in parte | |
| 1947 nutritiva omnes potentiae sunt activae; in parte autem sensitiva, | |
| 1948 omnes passivae; in parte vero intellectiva est aliquid activum, et | |
| 1949 aliquid passivum.</p> | |
| 1950 <p title="I q. 79 a. 3 ad 2"><a name="31740"><span class= | |
| 1951 "ref">[31740] Iª q. 79 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 1952 dicendum quod circa effectum luminis est duplex opinio. Quidam enim | |
| 1953 dicunt quod lumen requiritur ad visum, ut faciat colores actu | |
| 1954 visibiles. Et secundum hoc, similiter requiritur, et propter idem, | |
| 1955 intellectus agens ad intelligendum, propter quod lumen ad videndum. | |
| 1956 Secundum alios vero, lumen requiritur ad videndum, non propter | |
| 1957 colores, ut fiant actu visibiles; sed ut medium fiat actu lucidum, | |
| 1958 ut Commentator dicit in II de anima. Et secundum hoc, similitudo | |
| 1959 qua Aristoteles assimilat intellectum agentem lumini, attenditur | |
| 1960 quantum ad hoc, quod sicut hoc est necessarium ad videndum, ita | |
| 1961 illud ad intelligendum; sed non propter idem.</p> | |
| 1962 <p title="I q. 79 a. 3 ad 3"><a name="31741"><span class= | |
| 1963 "ref">[31741] Iª q. 79 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 1964 dicendum quod, supposito agente, bene contingit diversimode recipi | |
| 1965 eius similitudinem in diversis propter eorum dispositionem | |
| 1966 diversam. Sed si agens non praeexistit, nihil ad hoc faciet | |
| 1967 dispositio recipientis. Intelligibile autem in actu non est aliquid | |
| 1968 existens in rerum natura, quantum ad naturam rerum sensibilium, | |
| 1969 quae non subsistunt praeter materiam. Et ideo ad intelligendum non | |
| 1970 sufficeret immaterialitas intellectus possibilis, nisi adesset | |
| 1971 intellectus agens, qui faceret intelligibilia in actu per modum | |
| 1972 abstractionis.</p> | |
| 1973 <br /> | |
| 1974 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 1975 <p title="I q. 79 a. 4 arg. 1"><a name="31742"><span class= | |
| 1976 "ref">[31742] Iª q. 79 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 1977 proceditur. Videtur quod intellectus agens non sit aliquid animae | |
| 1978 nostrae. Intellectus enim agentis effectus est illuminare ad | |
| 1979 intelligendum. Sed hoc fit per aliquid quod est altius anima; | |
| 1980 secundum illud Ioan. I, <i>erat lux vera, quae illuminat omnem | |
| 1981 hominem venientem in hunc mundum</i>. Ergo videtur quod intellectus | |
| 1982 agens non sit aliquid animae.</p> | |
| 1983 <p title="I q. 79 a. 4 arg. 2"><a name="31743"><span class= | |
| 1984 "ref">[31743] Iª q. 79 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 1985 philosophus, in III de anima, attribuit intellectui agenti quod non | |
| 1986 aliquando intelligit et aliquando non intelligit. Sed anima nostra | |
| 1987 non semper intelligit; sed aliquando intelligit et aliquando non | |
| 1988 intelligit. Ergo intellectus agens non est aliquid animae | |
| 1989 nostrae.</p> | |
| 1990 <p title="I q. 79 a. 4 arg. 3"><a name="31744"><span class= | |
| 1991 "ref">[31744] Iª q. 79 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, agens | |
| 1992 et patiens sufficiunt ad agendum. Si igitur intellectus possibilis | |
| 1993 est aliquid animae nostrae, qui est virtus passiva, et similiter | |
| 1994 intellectus agens, qui est virtus activa; sequitur quod homo semper | |
| 1995 poterit intelligere cum voluerit, quod patet esse falsum. Non est | |
| 1996 ergo intellectus agens aliquid animae nostrae.</p> | |
| 1997 <p title="I q. 79 a. 4 arg. 4"><a name="31745"><span class= | |
| 1998 "ref">[31745] Iª q. 79 a. 4 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 1999 philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus agens est | |
| 2000 substantia actu ens. Nihil autem est respectu eiusdem in actu et in | |
| 2001 potentia. Si ergo intellectus possibilis, qui est in potentia ad | |
| 2002 omnia intelligibilia, est aliquid animae nostrae; videtur | |
| 2003 impossibile quod intellectus agens sit aliquid animae nostrae.</p> | |
| 2004 <p title="I q. 79 a. 4 arg. 5"><a name="31746"><span class= | |
| 2005 "ref">[31746] Iª q. 79 a. 4 arg. 5</span></a> Praeterea, si | |
| 2006 intellectus agens est aliquid animae nostrae, oportet quod sit | |
| 2007 aliqua potentia. Non est enim nec passio nec habitus, nam habitus | |
| 2008 et passiones non habent rationem agentis respectu passionum animae; | |
| 2009 sed magis passio est ipsa actio potentiae passivae, habitus autem | |
| 2010 est aliquid quod ex actibus consequitur. Omnis autem potentia fluit | |
| 2011 ab essentia animae. Sequeretur ergo quod intellectus agens ab | |
| 2012 essentia animae procederet. Et sic non inesset animae per | |
| 2013 participationem ab aliquo superiori intellectu, quod est | |
| 2014 inconveniens. Non ergo intellectus agens est aliquid animae | |
| 2015 nostrae.</p> | |
| 2016 <p title="I q. 79 a. 4 s. c."><a name="31747"><span class= | |
| 2017 "ref">[31747] Iª q. 79 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2018 quod philosophus dicit, III de anima quod <i>necesse est in anima | |
| 2019 has esse differentias</i>, scilicet intellectum possibilem, et | |
| 2020 agentem.</p> | |
| 2021 <p title="I q. 79 a. 4 co."><a name="31748"><span class= | |
| 2022 "ref">[31748] Iª q. 79 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2023 quod intellectus agens de quo philosophus loquitur, est aliquid | |
| 2024 animae. Ad cuius evidentiam, considerandum est quod supra animam | |
| 2025 intellectivam humanam necesse est ponere aliquem superiorem | |
| 2026 intellectum, a quo anima virtutem intelligendi obtineat. Semper | |
| 2027 enim quod participat aliquid, et quod est mobile, et quod est | |
| 2028 imperfectum, praeexigit ante se aliquid quod est per essentiam suam | |
| 2029 tale, et quod est immobile et perfectum. Anima autem humana | |
| 2030 intellectiva dicitur per participationem intellectualis virtutis, | |
| 2031 cuius signum est, quod non tota est intellectiva, sed secundum | |
| 2032 aliquam sui partem. Pertingit etiam ad intelligentiam veritatis cum | |
| 2033 quodam discursu et motu, arguendo. Habet etiam imperfectam | |
| 2034 intelligentiam, tum quia non omnia intelligit; tum quia in his quae | |
| 2035 intelligit, de potentia procedit ad actum. Oportet ergo esse | |
| 2036 aliquem altiorem intellectum, quo anima iuvetur ad intelligendum. | |
| 2037 Posuerunt ergo quidam hunc intellectum secundum substantiam | |
| 2038 separatum, esse intellectum agentem, qui quasi illustrando | |
| 2039 phantasmata, facit ea intelligibilia actu. Sed, dato quod sit | |
| 2040 aliquis talis intellectus agens separatus, nihilominus tamen | |
| 2041 oportet ponere in ipsa anima humana aliquam virtutem ab illo | |
| 2042 intellectu superiori participatam, per quam anima humana facit | |
| 2043 intelligibilia in actu. Sicut et in aliis rebus naturalibus | |
| 2044 perfectis, praeter universales causas agentes, sunt propriae | |
| 2045 virtutes inditae singulis rebus perfectis, ab universalibus | |
| 2046 agentibus derivatae, non enim solus sol generat hominem, sed est in | |
| 2047 homine virtus generativa hominis; et similiter in aliis animalibus | |
| 2048 perfectis. Nihil autem est perfectius in inferioribus rebus anima | |
| 2049 humana. Unde oportet dicere quod in ipsa sit aliqua virtus derivata | |
| 2050 a superiori intellectu, per quam possit phantasmata illustrare. Et | |
| 2051 hoc experimento cognoscimus, dum percipimus nos abstrahere formas | |
| 2052 universales a conditionibus particularibus, quod est facere actu | |
| 2053 intelligibilia. Nulla autem actio convenit alicui rei, nisi per | |
| 2054 aliquod principium formaliter ei inhaerens; ut supra dictum est, | |
| 2055 cum de intellectu possibili ageretur. Ergo oportet virtutem quae | |
| 2056 est principium huius actionis, esse aliquid in anima. Et ideo | |
| 2057 Aristoteles comparavit intellectum agentem lumini, quod est aliquid | |
| 2058 receptum in aere. Plato autem intellectum separatum imprimentem in | |
| 2059 animas nostras, comparavit soli; ut Themistius dicit in commentario | |
| 2060 tertii de anima. Sed intellectus separatus, secundum nostrae fidei | |
| 2061 documenta, est ipse Deus, qui est creator animae, et in quo solo | |
| 2062 beatificatur, ut infra patebit. Unde ab ipso anima humana lumen | |
| 2063 intellectuale participat, secundum illud Psalmi IV, <i>signatum est | |
| 2064 super nos lumen vultus tui, domine</i>.</p> | |
| 2065 <p title="I q. 79 a. 4 ad 1"><a name="31749"><span class= | |
| 2066 "ref">[31749] Iª q. 79 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2067 dicendum quod illa lux vera illuminat sicut causa universalis, a | |
| 2068 qua anima humana participat quandam particularem virtutem, ut | |
| 2069 dictum est.</p> | |
| 2070 <p title="I q. 79 a. 4 ad 2"><a name="31750"><span class= | |
| 2071 "ref">[31750] Iª q. 79 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2072 dicendum quod philosophus illa verba non dicit de intellectu | |
| 2073 agente, sed de intellectu in actu. Unde supra de ipso praemiserat, | |
| 2074 idem autem est secundum actum scientia rei. Vel, si intelligatur de | |
| 2075 intellectu agente, hoc dicitur quia non est ex parte intellectus | |
| 2076 agentis hoc quod quandoque intelligimus et quandoque non | |
| 2077 intelligimus; sed ex parte intellectus qui est in potentia.</p> | |
| 2078 <p title="I q. 79 a. 4 ad 3"><a name="31751"><span class= | |
| 2079 "ref">[31751] Iª q. 79 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2080 dicendum quod, si intellectus agens compararetur ad intellectum | |
| 2081 possibilem ut obiectum agens ad potentiam, sicut visibile in actu | |
| 2082 ad visum; sequeretur quod statim omnia intelligeremus, cum | |
| 2083 intellectus agens sit quo est omnia facere. Nunc autem non se habet | |
| 2084 ut obiectum, sed ut faciens obiecta in actu, ad quod requiritur, | |
| 2085 praeter praesentiam intellectus agentis, praesentia phantasmatum, | |
| 2086 et bona dispositio virium sensitivarum, et exercitium in huiusmodi | |
| 2087 opere; quia per unum intellectum fiunt etiam alia intellecta, sicut | |
| 2088 per terminos propositiones, et per prima principia conclusiones. Et | |
| 2089 quantum ad hoc, non differt utrum intellectus agens sit aliquid | |
| 2090 animae, vel aliquid separatum.</p> | |
| 2091 <p title="I q. 79 a. 4 ad 4"><a name="31752"><span class= | |
| 2092 "ref">[31752] Iª q. 79 a. 4 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 2093 dicendum quod anima intellectiva est quidem actu immaterialis, sed | |
| 2094 est in potentia ad determinatas species rerum. Phantasmata autem, e | |
| 2095 converso, sunt quidem actu similitudines specierum quarundam, sed | |
| 2096 sunt potentia immaterialia. Unde nihil prohibet unam et eandem | |
| 2097 animam, inquantum est immaterialis in actu, habere aliquam virtutem | |
| 2098 per quam faciat immaterialia in actu abstrahendo a conditionibus | |
| 2099 individualis materiae, quae quidem virtus dicitur intellectus | |
| 2100 agens; et aliam virtutem receptivam huiusmodi specierum, quae | |
| 2101 dicitur intellectus possibilis, inquantum est in potentia ad | |
| 2102 huiusmodi species.</p> | |
| 2103 <p title="I q. 79 a. 4 ad 5"><a name="31753"><span class= | |
| 2104 "ref">[31753] Iª q. 79 a. 4 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 2105 dicendum quod, cum essentia animae sit immaterialis, a supremo | |
| 2106 intellectu creata, nihil prohibet virtutem quae a supremo | |
| 2107 intellectu participatur, per quam abstrahit a materia, ab essentia | |
| 2108 ipsius procedere, sicut et alias eius potentias.</p> | |
| 2109 <br /> | |
| 2110 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 2111 <p title="I q. 79 a. 5 arg. 1"><a name="31754"><span class= | |
| 2112 "ref">[31754] Iª q. 79 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 2113 proceditur. Videtur quod intellectus agens sit unus in omnibus. | |
| 2114 Nihil enim quod est separatum a corpore, multiplicatur secundum | |
| 2115 multiplicationem corporum. Sed intellectus agens est separatus, ut | |
| 2116 dicitur in III de anima. Ergo non multiplicatur in multis | |
| 2117 corporibus hominum, sed est unus in omnibus.</p> | |
| 2118 <p title="I q. 79 a. 5 arg. 2"><a name="31755"><span class= | |
| 2119 "ref">[31755] Iª q. 79 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2120 intellectus agens facit universale, quod est unum in multis. Sed | |
| 2121 illud quod est causa unitatis, magis est unum. Ergo intellectus | |
| 2122 agens est unus in omnibus.</p> | |
| 2123 <p title="I q. 79 a. 5 arg. 3"><a name="31756"><span class= | |
| 2124 "ref">[31756] Iª q. 79 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, omnes | |
| 2125 homines conveniunt in primis conceptionibus intellectus. His autem | |
| 2126 assentiunt per intellectum agentem. Ergo conveniunt omnes in uno | |
| 2127 intellectu agente.</p> | |
| 2128 <p title="I q. 79 a. 5 s. c."><a name="31757"><span class= | |
| 2129 "ref">[31757] Iª q. 79 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2130 quod philosophus dicit, in III de anima, quod intellectus agens est | |
| 2131 sicut lumen. Non autem est idem lumen in diversis illuminatis. Ergo | |
| 2132 non est idem intellectus agens in diversis hominibus.</p> | |
| 2133 <p title="I q. 79 a. 5 co."><a name="31758"><span class= | |
| 2134 "ref">[31758] Iª q. 79 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2135 quod veritas huius quaestionis dependet ex praemissis. Si enim | |
| 2136 intellectus agens non esset aliquid animae, sed esset quaedam | |
| 2137 substantia separata, unus esset intellectus agens omnium hominum. | |
| 2138 Et hoc intelligunt qui ponunt unitatem intellectus agentis. Si | |
| 2139 autem intellectus agens sit aliquid animae, ut quaedam virtus | |
| 2140 ipsius, necesse est dicere quod sint plures intellectus agentes, | |
| 2141 secundum pluralitatem animarum, quae multiplicantur secundum | |
| 2142 multiplicationem hominum, ut supra dictum est. Non enim potest esse | |
| 2143 quod una et eadem virtus numero sit diversarum substantiarum.</p> | |
| 2144 <p title="I q. 79 a. 5 ad 1"><a name="31759"><span class= | |
| 2145 "ref">[31759] Iª q. 79 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2146 dicendum quod philosophus probat intellectum agentem esse | |
| 2147 separatum, per hoc quod possibilis est separatus; quia, ut ipse | |
| 2148 dicit, agens est honorabilius patiente. Intellectus autem | |
| 2149 possibilis dicitur separatus, quia non est actus alicuius organi | |
| 2150 corporalis. Et secundum hunc modum etiam intellectus agens dicitur | |
| 2151 separatus, non quasi sit aliqua substantia separata.</p> | |
| 2152 <p title="I q. 79 a. 5 ad 2"><a name="31760"><span class= | |
| 2153 "ref">[31760] Iª q. 79 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2154 dicendum quod intellectus agens causat universale abstrahendo a | |
| 2155 materia. Ad hoc autem non requiritur quod sit unus in omnibus | |
| 2156 habentibus intellectum, sed quod sit unus in omnibus secundum | |
| 2157 habitudinem ad omnia a quibus abstrahit universale, respectu quorum | |
| 2158 universale est unum. Et hoc competit intellectui agenti inquantum | |
| 2159 est immaterialis.</p> | |
| 2160 <p title="I q. 79 a. 5 ad 3"><a name="31761"><span class= | |
| 2161 "ref">[31761] Iª q. 79 a. 5 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2162 dicendum quod omnia quae sunt unius speciei, communicant in actione | |
| 2163 consequente naturam speciei, et per consequens in virtute, quae est | |
| 2164 actionis principium, non quod sit eadem numero in omnibus. | |
| 2165 Cognoscere autem prima intelligibilia est actio consequens speciem | |
| 2166 humanam. Unde oportet quod omnes homines communicent in virtute | |
| 2167 quae est principium huius actionis, et haec est virtus intellectus | |
| 2168 agentis. Non tamen oportet quod sit eadem numero in omnibus. | |
| 2169 Oportet tamen quod ab uno principio in omnibus derivetur. Et sic | |
| 2170 illa communicatio hominum in primis intelligibilibus, demonstrat | |
| 2171 unitatem intellectus separati, quem Plato comparat soli; non autem | |
| 2172 unitatem intellectus agentis, quem Aristoteles comparat lumini.</p> | |
| 2173 <br /> | |
| 2174 <div class="E">Articulus 6</div> | |
| 2175 <p title="I q. 79 a. 6 arg. 1"><a name="31762"><span class= | |
| 2176 "ref">[31762] Iª q. 79 a. 6 arg. 1</span></a> Ad sextum sic | |
| 2177 proceditur. Videtur quod memoria non sit in parte intellectiva | |
| 2178 animae. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod ad partem | |
| 2179 superiorem animae pertinent quae non sunt hominibus pecoribusque | |
| 2180 communia. Sed memoria est hominibus pecoribusque communis, dicit | |
| 2181 enim ibidem quod <i>possunt pecora sentire per corporis sensus | |
| 2182 corporalia, et ea mandare memoriae</i>. Ergo memoria non pertinet | |
| 2183 ad partem animae intellectivam.</p> | |
| 2184 <p title="I q. 79 a. 6 arg. 2"><a name="31763"><span class= | |
| 2185 "ref">[31763] Iª q. 79 a. 6 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2186 memoria praeteritorum est. Sed praeteritum dicitur secundum aliquod | |
| 2187 determinatum tempus. Memoria igitur est cognoscitiva alicuius sub | |
| 2188 determinato tempore; quod est cognoscere aliquid sub hic et nunc. | |
| 2189 Hoc autem non est intellectus, sed sensus. Memoria igitur non est | |
| 2190 in parte intellectiva, sed solum in parte sensitiva.</p> | |
| 2191 <p title="I q. 79 a. 6 arg. 3"><a name="31764"><span class= | |
| 2192 "ref">[31764] Iª q. 79 a. 6 arg. 3</span></a> Praeterea, in | |
| 2193 memoria conservantur species rerum quae actu non cogitantur. Sed | |
| 2194 hoc non est possibile accidere in intellectu, quia intellectus fit | |
| 2195 in actu per hoc quod informatur specie intelligibili; intellectum | |
| 2196 autem esse in actu, est ipsum intelligere in actu; et sic | |
| 2197 intellectus omnia intelligit in actu, quorum species apud se habet. | |
| 2198 Non ergo memoria est in parte intellectiva.</p> | |
| 2199 <p title="I q. 79 a. 6 s. c."><a name="31765"><span class= | |
| 2200 "ref">[31765] Iª q. 79 a. 6 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2201 quod Augustinus dicit, X de Trin., quod <i>memoria, intelligentia | |
| 2202 et voluntas sunt una mens</i>.</p> | |
| 2203 <p title="I q. 79 a. 6 co."><a name="31766"><span class= | |
| 2204 "ref">[31766] Iª q. 79 a. 6 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2205 quod, cum de ratione memoriae sit conservare species rerum quae | |
| 2206 actu non apprehenduntur, hoc primum considerari oportet, utrum | |
| 2207 species intelligibiles sic in intellectu conservari possint. Posuit | |
| 2208 enim Avicenna hoc esse impossibile. In parte enim sensitiva dicebat | |
| 2209 hoc accidere, quantum ad aliquas potentias, inquantum sunt actus | |
| 2210 organorum corporalium, in quibus conservari possunt aliquae species | |
| 2211 absque actuali apprehensione. In intellectu autem, qui caret organo | |
| 2212 corporali, nihil existit nisi intelligibiliter. Unde oportet | |
| 2213 intelligi in actu illud cuius similitudo in intellectu existit. Sic | |
| 2214 ergo, secundum ipsum, quam cito aliquis actu desinit intelligere | |
| 2215 aliquam rem, desinit esse illius rei species in intellectu, sed | |
| 2216 oportet, si denuo vult illam rem intelligere, quod convertat se ad | |
| 2217 intellectum agentem, quem ponit substantiam separatam, ut ab illo | |
| 2218 effluant species intelligibiles in intellectum possibilem. Et ex | |
| 2219 exercitio et usu convertendi se ad intellectum agentem, | |
| 2220 relinquitur, secundum ipsum, quaedam habilitas in intellectu | |
| 2221 possibili convertendi se ad intellectum agentem, quam dicebat esse | |
| 2222 habitum scientiae. Secundum igitur hanc positionem, nihil | |
| 2223 conservatur in parte intellectiva, quod non actu intelligatur. Unde | |
| 2224 non poterit poni memoria in parte intellectiva, secundum hunc | |
| 2225 modum. Sed haec opinio manifeste repugnat dictis Aristotelis. Dicit | |
| 2226 enim, in III de anima, quod, cum intellectus possibilis <i>sic fiat | |
| 2227 singula ut sciens, dicitur qui secundum actum; et quod hoc accidit | |
| 2228 cum possit operari per seipsum. Est quidem igitur et tunc potentia | |
| 2229 quodammodo; non tamen similiter ut ante addiscere aut invenire</i>. | |
| 2230 Dicitur autem intellectus possibilis fieri singula, secundum quod | |
| 2231 recipit species singulorum. Ex hoc ergo quod recipit species | |
| 2232 intelligibilium, habet quod possit operari cum voluerit, non autem | |
| 2233 quod semper operetur, quia et tunc est quodammodo in potentia, | |
| 2234 licet aliter quam ante intelligere; eo scilicet modo quo sciens in | |
| 2235 habitu est in potentia ad considerandum in actu. Repugnat etiam | |
| 2236 praedicta positio rationi. Quod enim recipitur in aliquo, recipitur | |
| 2237 in eo secundum modum recipientis. Intellectus autem est magis | |
| 2238 stabilis naturae et immobilis, quam materia corporalis. Si ergo | |
| 2239 materia corporalis formas quas recipit, non solum tenet dum per eas | |
| 2240 agit in actu, sed etiam postquam agere per eas cessaverit; multo | |
| 2241 fortius intellectus immobiliter et inamissibiliter recipit species | |
| 2242 intelligibiles, sive a sensibilibus acceptas, sive etiam ab aliquo | |
| 2243 superiori intellectu effluxas. Sic igitur, si memoria accipiatur | |
| 2244 solum pro vi conservativa specierum, oportet dicere memoriam esse | |
| 2245 in intellectiva parte. Si vero de ratione memoriae sit quod eius | |
| 2246 obiectum sit praeteritum, ut praeteritum; memoria in parte | |
| 2247 intellectiva non erit, sed sensitiva tantum, quae est apprehensiva | |
| 2248 particularium. Praeteritum enim, ut praeteritum, cum significet | |
| 2249 esse sub determinato tempore, ad conditionem particularis | |
| 2250 pertinet.</p> | |
| 2251 <p title="I q. 79 a. 6 ad 1"><a name="31767"><span class= | |
| 2252 "ref">[31767] Iª q. 79 a. 6 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2253 dicendum quod memoria, secundum quod est conservativa specierum, | |
| 2254 non est nobis pecoribusque communis. Species enim conservantur non | |
| 2255 in parte animae sensitiva tantum, sed magis in coniuncto; cum vis | |
| 2256 memorativa sit actus organi cuiusdam. Sed intellectus secundum | |
| 2257 seipsum est conservativus specierum, praeter concomitantiam organi | |
| 2258 corporalis. Unde philosophus dicit, in III de anima, quod <i>anima | |
| 2259 est locus specierum, non tota, sed intellectus</i>.</p> | |
| 2260 <p title="I q. 79 a. 6 ad 2"><a name="31768"><span class= | |
| 2261 "ref">[31768] Iª q. 79 a. 6 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2262 dicendum quod praeteritio potest ad duo referri, scilicet ad | |
| 2263 obiectum quod cognoscitur; et ad cognitionis actum. Quae quidem duo | |
| 2264 simul coniunguntur in parte sensitiva, quae est apprehensiva | |
| 2265 alicuius per hoc quod immutatur a praesenti sensibili, unde simul | |
| 2266 animal memoratur se prius sensisse in praeterito, et se sensisse | |
| 2267 quoddam praeteritum sensibile. Sed quantum ad partem intellectivam | |
| 2268 pertinet, praeteritio accidit, et non per se convenit, ex parte | |
| 2269 obiecti intellectus. Intelligit enim intellectus hominem, inquantum | |
| 2270 est homo, homini autem, inquantum est homo, accidit vel in | |
| 2271 praesenti vel in praeterito vel in futuro esse. Ex parte vero | |
| 2272 actus, praeteritio per se accipi potest etiam in intellectu, sicut | |
| 2273 in sensu. Quia intelligere animae nostrae est quidam particularis | |
| 2274 actus, in hoc vel in illo tempore existens, secundum quod dicitur | |
| 2275 homo intelligere nunc vel heri vel cras. Et hoc non repugnat | |
| 2276 intellectualitati, quia huiusmodi intelligere, quamvis sit quoddam | |
| 2277 particulare, tamen est immaterialis actus, ut supra de intellectu | |
| 2278 dictum est; et ideo sicut intelligit seipsum intellectus, quamvis | |
| 2279 ipse sit quidam singularis intellectus, ita intelligit suum | |
| 2280 intelligere, quod est singularis actus vel in praeterito vel in | |
| 2281 praesenti vel in futuro existens. Sic igitur salvatur ratio | |
| 2282 memoriae, quantum ad hoc quod est praeteritorum, in intellectu, | |
| 2283 secundum quod intelligit se prius intellexisse, non autem secundum | |
| 2284 quod intelligit praeteritum, prout est hic et nunc.</p> | |
| 2285 <p title="I q. 79 a. 6 ad 3"><a name="31769"><span class= | |
| 2286 "ref">[31769] Iª q. 79 a. 6 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2287 dicendum quod species intelligibilis aliquando est in intellectu in | |
| 2288 potentia tantum, et tunc dicitur intellectus esse in potentia. | |
| 2289 Aliquando autem secundum ultimam completionem actus, et tunc | |
| 2290 intelligit actu. Aliquando medio modo se habet inter potentiam et | |
| 2291 actum, et tunc dicitur esse intellectus in habitu. Et secundum hunc | |
| 2292 modum intellectus conservat species, etiam quando actu non | |
| 2293 intelligit.</p> | |
| 2294 <br /> | |
| 2295 <div class="E">Articulus 7</div> | |
| 2296 <p title="I q. 79 a. 7 arg. 1"><a name="31770"><span class= | |
| 2297 "ref">[31770] Iª q. 79 a. 7 arg. 1</span></a> Ad septimum sic | |
| 2298 proceditur. Videtur quod alia potentia sit memoria intellectiva, et | |
| 2299 alia intellectus. Augustinus enim, in X de Trin., ponit in mente | |
| 2300 memoriam, intelligentiam et voluntatem. Manifestum est autem quod | |
| 2301 memoria est alia potentia a voluntate. Ergo similiter est alia ab | |
| 2302 intellectu.</p> | |
| 2303 <p title="I q. 79 a. 7 arg. 2"><a name="31771"><span class= | |
| 2304 "ref">[31771] Iª q. 79 a. 7 arg. 2</span></a> Praeterea, eadem | |
| 2305 ratio distinctionis est potentiarum sensitivae partis et | |
| 2306 intellectivae. Sed memoria in parte sensitiva est alia potentia a | |
| 2307 sensu, ut supra dictum est. Ergo memoria partis intellectivae est | |
| 2308 alia potentia ab intellectu.</p> | |
| 2309 <p title="I q. 79 a. 7 arg. 3"><a name="31772"><span class= | |
| 2310 "ref">[31772] Iª q. 79 a. 7 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2311 secundum Augustinum, memoria, intelligentia et voluntas sunt sibi | |
| 2312 invicem aequalia, et unum eorum ab alio oritur. Hoc autem esse non | |
| 2313 posset, si memoria esset eadem potentia cum intellectu. Non est | |
| 2314 ergo eadem potentia.</p> | |
| 2315 <p title="I q. 79 a. 7 s. c."><a name="31773"><span class= | |
| 2316 "ref">[31773] Iª q. 79 a. 7 s. c.</span></a> Sed contra, de | |
| 2317 ratione memoriae est, quod sit thesaurus vel locus conservativus | |
| 2318 specierum. Hoc autem philosophus, in III de anima, attribuit | |
| 2319 intellectui, ut dictum est. Non ergo in parte intellectiva est alia | |
| 2320 potentia memoria ab intellectu.</p> | |
| 2321 <p title="I q. 79 a. 7 co."><a name="31774"><span class= | |
| 2322 "ref">[31774] Iª q. 79 a. 7 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2323 quod, sicut supra dictum est, potentiae animae distinguuntur | |
| 2324 secundum diversas rationes obiectorum; eo quod ratio cuiuslibet | |
| 2325 potentiae consistit in ordine ad id ad quod dicitur, quod est eius | |
| 2326 obiectum. Dictum est etiam supra quod, si aliqua potentia secundum | |
| 2327 propriam rationem ordinetur ad aliquod obiectum secundum communem | |
| 2328 rationem obiecti, non diversificabitur illa potentia secundum | |
| 2329 diversitates particularium differentiarum, sicut potentia visiva, | |
| 2330 quae respicit suum obiectum secundum rationem colorati, non | |
| 2331 diversificatur per diversitatem albi et nigri. Intellectus autem | |
| 2332 respicit suum obiectum secundum communem rationem entis; eo quod | |
| 2333 intellectus possibilis est quo est omnia fieri. Unde secundum | |
| 2334 nullam differentiam entium, diversificatur differentia intellectus | |
| 2335 possibilis. Diversificatur tamen potentia intellectus agentis, et | |
| 2336 intellectus possibilis, quia respectu eiusdem obiecti, aliud | |
| 2337 principium oportet esse potentiam activam, quae facit obiectum esse | |
| 2338 in actu; et aliud potentiam passivam, quae movetur ab obiecto in | |
| 2339 actu existente. Et sic potentia activa comparatur ad suum obiectum, | |
| 2340 ut ens in actu ad ens in potentia, potentia autem passiva | |
| 2341 comparatur ad suum obiectum e converso, ut ens in potentia ad ens | |
| 2342 in actu. Sic igitur nulla alia differentia potentiarum in | |
| 2343 intellectu esse potest, nisi possibilis et agentis. Unde patet quod | |
| 2344 memoria non est alia potentia ab intellectu, ad rationem enim | |
| 2345 potentiae passivae pertinet conservare, sicut et recipere.</p> | |
| 2346 <p title="I q. 79 a. 7 ad 1"><a name="31775"><span class= | |
| 2347 "ref">[31775] Iª q. 79 a. 7 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2348 dicendum quod, quamvis in III dist. I Sent. dicatur quod memoria, | |
| 2349 intelligentia et voluntas sint tres vires; tamen hoc non est | |
| 2350 secundum intentionem Augustini, qui expresse dicit in XIV de Trin., | |
| 2351 quod <i>si accipiatur memoria, intelligentia et voluntas, secundum | |
| 2352 quod semper praesto sunt animae, sive cogitentur sive non | |
| 2353 cogitentur, ad solam memoriam pertinere videntur. Intelligentiam | |
| 2354 autem nunc dico qua intelligimus cogitantes; et eam voluntatem, | |
| 2355 sive amorem vel dilectionem, quae istam prolem parentemque | |
| 2356 coniungit</i>. Ex quo patet quod ista tria non accipit Augustinus | |
| 2357 pro tribus potentiis; sed memoriam accipit pro habituali animae | |
| 2358 retentione, intelligentiam autem pro actu intellectus, voluntatem | |
| 2359 autem pro actu voluntatis.</p> | |
| 2360 <p title="I q. 79 a. 7 ad 2"><a name="31776"><span class= | |
| 2361 "ref">[31776] Iª q. 79 a. 7 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2362 dicendum quod praeteritum et praesens possunt esse propriae | |
| 2363 differentiae potentiarum sensitivarum diversificativae; non autem | |
| 2364 potentiarum intellectivarum, ratione supra dicta.</p> | |
| 2365 <p title="I q. 79 a. 7 ad 3"><a name="31777"><span class= | |
| 2366 "ref">[31777] Iª q. 79 a. 7 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2367 dicendum quod intelligentia oritur ex memoria, sicut actus ex | |
| 2368 habitu. Et hoc modo etiam aequatur ei; non autem sicut potentia | |
| 2369 potentiae.</p> | |
| 2370 <br /> | |
| 2371 <div class="E">Articulus 8</div> | |
| 2372 <p title="I q. 79 a. 8 arg. 1"><a name="31778"><span class= | |
| 2373 "ref">[31778] Iª q. 79 a. 8 arg. 1</span></a> Ad octavum sic | |
| 2374 proceditur. Videtur quod ratio sit alia potentia ab intellectu. In | |
| 2375 libro enim de spiritu et anima dicitur, <i>cum ab inferioribus ad | |
| 2376 superiora ascendere volumus, prius occurrit nobis sensus, deinde | |
| 2377 imaginatio, deinde ratio, deinde intellectus</i>. Est ergo alia | |
| 2378 potentia ratio ab intellectu, sicut imaginatio a ratione.</p> | |
| 2379 <p title="I q. 79 a. 8 arg. 2"><a name="31779"><span class= | |
| 2380 "ref">[31779] Iª q. 79 a. 8 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2381 Boetius dicit, in libro de Consol., quod intellectus comparatur ad | |
| 2382 rationem sicut aeternitas ad tempus. Sed non est eiusdem virtutis | |
| 2383 esse in aeternitate et esse in tempore. Ergo non est eadem potentia | |
| 2384 ratio et intellectus.</p> | |
| 2385 <p title="I q. 79 a. 8 arg. 3"><a name="31780"><span class= | |
| 2386 "ref">[31780] Iª q. 79 a. 8 arg. 3</span></a> Praeterea, homo | |
| 2387 communicat cum Angelis in intellectu, cum brutis vero in sensu. Sed | |
| 2388 ratio, quae est propria hominis, qua animal rationale dicitur, est | |
| 2389 alia potentia a sensu. Ergo pari ratione est alia potentia ab | |
| 2390 intellectu, qui proprie convenit Angelis, unde et intellectuales | |
| 2391 dicuntur.</p> | |
| 2392 <p title="I q. 79 a. 8 s. c."><a name="31781"><span class= | |
| 2393 "ref">[31781] Iª q. 79 a. 8 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2394 quod Augustinus dicit, III super Gen. ad Litt., quod <i>illud quo | |
| 2395 homo irrationabilibus animalibus antecellit, est ratio, vel mens, | |
| 2396 vel intelligentia, vel si quo alio vocabulo commodius | |
| 2397 appellatur</i>. Ratio ergo et intellectus et mens sunt una | |
| 2398 potentia.</p> | |
| 2399 <p title="I q. 79 a. 8 co."><a name="31782"><span class= | |
| 2400 "ref">[31782] Iª q. 79 a. 8 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2401 quod ratio et intellectus in homine non possunt esse diversae | |
| 2402 potentiae. Quod manifeste cognoscitur, si utriusque actus | |
| 2403 consideretur. Intelligere enim est simpliciter veritatem | |
| 2404 intelligibilem apprehendere. Ratiocinari autem est procedere de uno | |
| 2405 intellecto ad aliud, ad veritatem intelligibilem cognoscendam. Et | |
| 2406 ideo Angeli, qui perfecte possident, secundum modum suae naturae, | |
| 2407 cognitionem intelligibilis veritatis, non habent necesse procedere | |
| 2408 de uno ad aliud; sed simpliciter et absque discursu veritatem rerum | |
| 2409 apprehendunt, ut Dionysius dicit, VII cap. de Div. Nom. Homines | |
| 2410 autem ad intelligibilem veritatem cognoscendam perveniunt, | |
| 2411 procedendo de uno ad aliud, ut ibidem dicitur, et ideo rationales | |
| 2412 dicuntur. Patet ergo quod ratiocinari comparatur ad intelligere | |
| 2413 sicut moveri ad quiescere, vel acquirere ad habere, quorum unum est | |
| 2414 perfecti, aliud autem imperfecti. Et quia motus semper ab immobili | |
| 2415 procedit, et ad aliquid quietum terminatur; inde est quod | |
| 2416 ratiocinatio humana, secundum viam inquisitionis vel inventionis, | |
| 2417 procedit a quibusdam simpliciter intellectis, quae sunt prima | |
| 2418 principia; et rursus, in via iudicii, resolvendo redit ad prima | |
| 2419 principia, ad quae inventa examinat. Manifestum est autem quod | |
| 2420 quiescere et moveri non reducuntur ad diversas potentias, sed ad | |
| 2421 unam et eandem, etiam in naturalibus rebus, quia per eandem naturam | |
| 2422 aliquid movetur ad locum, et quiescit in loco. Multo ergo magis per | |
| 2423 eandem potentiam intelligimus et ratiocinamur. Et sic patet quod in | |
| 2424 homine eadem potentia est ratio et intellectus.</p> | |
| 2425 <p title="I q. 79 a. 8 ad 1"><a name="31783"><span class= | |
| 2426 "ref">[31783] Iª q. 79 a. 8 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2427 dicendum quod illa enumeratio fit secundum ordinem actuum, non | |
| 2428 secundum distinctionem potentiarum. Quamvis liber ille non sit | |
| 2429 magnae auctoritatis.</p> | |
| 2430 <p title="I q. 79 a. 8 ad 2"><a name="31784"><span class= | |
| 2431 "ref">[31784] Iª q. 79 a. 8 ad 2</span></a> Ad secundum patet | |
| 2432 responsio ex dictis. Aeternitas enim comparatur ad tempus, sicut | |
| 2433 immobile ad mobile. Et ideo Boetius comparavit intellectum | |
| 2434 aeternitati, rationem vero tempori.</p> | |
| 2435 <p title="I q. 79 a. 8 ad 3"><a name="31785"><span class= | |
| 2436 "ref">[31785] Iª q. 79 a. 8 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2437 dicendum quod alia animalia sunt ita infra hominem, quod non | |
| 2438 possunt attingere ad cognoscendam veritatem, quam ratio inquirit. | |
| 2439 Homo vero attingit ad cognoscendam intelligibilem veritatem, quam | |
| 2440 Angeli cognoscunt; sed imperfecte. Et ideo vis cognoscitiva | |
| 2441 Angelorum non est alterius generis a vi cognoscitiva rationis, sed | |
| 2442 comparatur ad ipsam ut perfectum ad imperfectum.</p> | |
| 2443 <br /> | |
| 2444 <div class="E">Articulus 9</div> | |
| 2445 <p title="I q. 79 a. 9 arg. 1"><a name="31786"><span class= | |
| 2446 "ref">[31786] Iª q. 79 a. 9 arg. 1</span></a> Ad nonum sic | |
| 2447 proceditur. Videtur quod ratio superior et inferior sint diversae | |
| 2448 potentiae. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod imago | |
| 2449 Trinitatis est in superiori parte rationis, non autem in inferiori. | |
| 2450 Sed partes animae sunt ipsae eius potentiae. Ergo duae potentiae | |
| 2451 sunt ratio superior et inferior.</p> | |
| 2452 <p title="I q. 79 a. 9 arg. 2"><a name="31787"><span class= | |
| 2453 "ref">[31787] Iª q. 79 a. 9 arg. 2</span></a> Praeterea, nihil | |
| 2454 oritur a seipso. Sed ratio inferior oritur a superiori, et ab ea | |
| 2455 regulatur et dirigitur. Ergo ratio superior est alia potentia ab | |
| 2456 inferiori.</p> | |
| 2457 <p title="I q. 79 a. 9 arg. 3"><a name="31788"><span class= | |
| 2458 "ref">[31788] Iª q. 79 a. 9 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2459 philosophus dicit, in VI Ethic., quod scientificum animae quo | |
| 2460 cognoscit anima necessaria, est aliud principium et alia pars | |
| 2461 animae ab opinativo et ratiocinativo, quo cognoscit contingentia. | |
| 2462 Et hoc probat per hoc, quia <i>ad ea quae sunt genere altera, | |
| 2463 altera genere particula animae</i> ordinatur; contingens autem et | |
| 2464 necessarium sunt altera genere, sicut corruptibile et | |
| 2465 incorruptibile. Cum autem idem sit necessarium quod aeternum, et | |
| 2466 temporale idem quod contingens; videtur quod idem sit quod | |
| 2467 philosophus vocat scientificum, et superior pars rationis, quae | |
| 2468 secundum Augustinum intendit aeternis conspiciendis et consulendis; | |
| 2469 et quod idem sit quod philosophus vocat ratiocinativum vel | |
| 2470 opinativum, et inferior ratio, quae secundum Augustinum intendit | |
| 2471 temporalibus disponendis. Est ergo alia potentia animae ratio | |
| 2472 superior, et ratio inferior.</p> | |
| 2473 <p title="I q. 79 a. 9 arg. 4"><a name="31789"><span class= | |
| 2474 "ref">[31789] Iª q. 79 a. 9 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 2475 Damascenus dicit quod <i>ex imaginatione fit opinio; deinde mens, | |
| 2476 diiudicans opinionem sive vera sit sive falsa, diiudicat veritatem; | |
| 2477 unde et mens dicitur a metiendo. De quibus igitur iudicatum est iam | |
| 2478 et determinatum vere, dicitur intellectus</i>. Sic igitur | |
| 2479 opinativum, quod est ratio inferior, est aliud a mente et | |
| 2480 intellectu, per quod potest intelligi ratio superior.</p> | |
| 2481 <p title="I q. 79 a. 9 s. c."><a name="31790"><span class= | |
| 2482 "ref">[31790] Iª q. 79 a. 9 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2483 quod Augustinus dicit, XII de Trin., quod ratio superior et | |
| 2484 inferior non nisi per officia distinguuntur. Non ergo sunt duae | |
| 2485 potentiae.</p> | |
| 2486 <p title="I q. 79 a. 9 co."><a name="31791"><span class= | |
| 2487 "ref">[31791] Iª q. 79 a. 9 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2488 quod ratio superior et inferior, secundum quod ab Augustino | |
| 2489 accipiuntur, nullo modo duae potentiae animae esse possunt. Dicit | |
| 2490 enim quod ratio superior est quae intendit aeternis conspiciendis | |
| 2491 aut consulendis, conspiciendis quidem, secundum quod ea in seipsis | |
| 2492 speculatur; consulendis vero, secundum quod ex eis accipit regulas | |
| 2493 agendorum. Ratio vero inferior ab ipso dicitur, quae intendit | |
| 2494 temporalibus rebus. Haec autem duo, scilicet temporalia et aeterna, | |
| 2495 comparantur ad cognitionem nostram hoc modo, quod unum eorum est | |
| 2496 medium ad cognoscendum alterum. Nam secundum viam inventionis, per | |
| 2497 res temporales in cognitionem devenimus aeternorum, secundum illud | |
| 2498 apostoli, ad Rom. I, <i>invisibilia Dei per ea quae facta sunt, | |
| 2499 intellecta, conspiciuntur</i>, in via vero iudicii, per aeterna iam | |
| 2500 cognita de temporalibus iudicamus, et secundum rationes aeternorum | |
| 2501 temporalia disponimus. Potest autem contingere quod medium, et id | |
| 2502 ad quod per medium pervenitur, ad diversos habitus pertineant, | |
| 2503 sicut principia prima indemonstrabilia pertinent ad habitum | |
| 2504 intellectus, conclusiones vero ex his deductae ad habitum | |
| 2505 scientiae. Et ideo ex principiis geometriae contingit aliquid | |
| 2506 concludere in alia scientia, puta in perspectiva. Sed eadem | |
| 2507 potentia rationis est, ad quam pertinet et medium et ultimum. Est | |
| 2508 enim actus rationis quasi quidam motus de uno in aliud perveniens, | |
| 2509 idem autem est mobile quod pertransiens medium pertingit ad | |
| 2510 terminum. Unde una et eadem potentia rationis est ratio superior et | |
| 2511 inferior. Sed distinguuntur, secundum Augustinum, per officia | |
| 2512 actuum, et secundum diversos habitus, nam superiori rationi | |
| 2513 attribuitur sapientia, inferiori vero scientia.</p> | |
| 2514 <p title="I q. 79 a. 9 ad 1"><a name="31792"><span class= | |
| 2515 "ref">[31792] Iª q. 79 a. 9 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2516 dicendum quod secundum quamcumque rationem partitionis potest pars | |
| 2517 dici. Inquantum ergo ratio dividitur secundum diversa officia, | |
| 2518 ratio superior et inferior partitiones dicuntur, et non quia sunt | |
| 2519 diversae potentiae.</p> | |
| 2520 <p title="I q. 79 a. 9 ad 2"><a name="31793"><span class= | |
| 2521 "ref">[31793] Iª q. 79 a. 9 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2522 dicendum quod ratio inferior dicitur a superiori deduci, vel ab ea | |
| 2523 regulari, inquantum principia quibus utitur inferior ratio, | |
| 2524 deducuntur et diriguntur a principiis superioris rationis.</p> | |
| 2525 <p title="I q. 79 a. 9 ad 3"><a name="31794"><span class= | |
| 2526 "ref">[31794] Iª q. 79 a. 9 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2527 dicendum quod scientificum de quo philosophus loquitur non est idem | |
| 2528 quod ratio superior, nam necessaria scibilia inveniuntur etiam in | |
| 2529 rebus temporalibus, de quibus est scientia naturalis et | |
| 2530 mathematica. Opinativum autem et ratiocinativum in minus est quam | |
| 2531 ratio inferior, quia est contingentium tantum. Nec tamen est | |
| 2532 simpliciter dicendum quod sit alia potentia qua intellectus | |
| 2533 cognoscit necessaria, et alia qua cognoscit contingentia, quia | |
| 2534 utraque cognoscit secundum eandem rationem obiecti, scilicet | |
| 2535 secundum rationem entis et veri. Unde et necessaria, quae habent | |
| 2536 perfectum esse in veritate, perfecte cognoscit; utpote ad eorum | |
| 2537 quidditatem pertingens, per quam propria accidentia de his | |
| 2538 demonstrat. Contingentia vero imperfecte cognoscit; sicut et habent | |
| 2539 imperfectum esse et veritatem. Perfectum autem et imperfectum in | |
| 2540 actu non diversificant potentiam; sed diversificant actus quantum | |
| 2541 ad modum agendi, et per consequens principia actuum et ipsos | |
| 2542 habitus. Et ideo philosophus posuit duas particulas animae, | |
| 2543 scientificum et ratiocinativum, non quia sunt duae potentiae; sed | |
| 2544 quia distinguuntur secundum diversam aptitudinem ad recipiendum | |
| 2545 diversos habitus, quorum diversitatem ibi inquirere intendit. | |
| 2546 Contingentia enim et necessaria, etsi differant secundum propria | |
| 2547 genera, conveniunt tamen in communi ratione entis, quam respicit | |
| 2548 intellectus, ad quam diversimode se habent secundum perfectum et | |
| 2549 imperfectum.</p> | |
| 2550 <p title="I q. 79 a. 9 ad 4"><a name="31795"><span class= | |
| 2551 "ref">[31795] Iª q. 79 a. 9 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 2552 dicendum quod illa distinctio Damasceni est secundum diversitatem | |
| 2553 actuum, non secundum diversitatem potentiarum. Opinio enim | |
| 2554 significat actum intellectus qui fertur in unam partem | |
| 2555 contradictionis cum formidine alterius. Diiudicare vero, vel | |
| 2556 mensurare, est actus intellectus applicantis principia certa ad | |
| 2557 examinationem propositorum. Et ex hoc sumitur nomen mentis. | |
| 2558 Intelligere autem est cum quadam approbatione diiudicatis | |
| 2559 inhaerere.</p> | |
| 2560 <br /> | |
| 2561 <div class="E">Articulus 10</div> | |
| 2562 <p title="I q. 79 a. 10 arg. 1"><a name="31796"><span class= | |
| 2563 "ref">[31796] Iª q. 79 a. 10 arg. 1</span></a> Ad decimum sic | |
| 2564 proceditur. Videtur quod intelligentia sit alia potentia ab | |
| 2565 intellectu. Dicitur enim in libro de spiritu et anima, quod <i>cum | |
| 2566 ab inferioribus ad superiora ascendere volumus, prius occurrit | |
| 2567 nobis sensus, deinde imaginatio, deinde ratio, postea intellectus, | |
| 2568 et postea intelligentia</i>. Sed imaginatio et sensus sunt diversae | |
| 2569 potentiae. Ergo et intellectus et intelligentia.</p> | |
| 2570 <p title="I q. 79 a. 10 arg. 2"><a name="31797"><span class= | |
| 2571 "ref">[31797] Iª q. 79 a. 10 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2572 Boetius dicit, in V de Consol., quod <i>ipsum hominem aliter | |
| 2573 sensus, aliter imaginatio, aliter ratio, aliter intelligentia | |
| 2574 intuetur</i>. Sed intellectus est eadem potentia cum ratione. Ergo | |
| 2575 videtur quod intelligentia sit alia potentia quam intellectus; | |
| 2576 sicut ratio est alia potentia quam imaginatio et sensus.</p> | |
| 2577 <p title="I q. 79 a. 10 arg. 3"><a name="31798"><span class= | |
| 2578 "ref">[31798] Iª q. 79 a. 10 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2579 actus sunt praevii potentiis, ut dicitur in II de anima. Sed | |
| 2580 intelligentia est quidam actus ab aliis actibus qui attribuuntur | |
| 2581 intellectui divisus. Dicit enim Damascenus quod <i>primus motus | |
| 2582 intelligentia dicitur; quae vero circa aliquid est intelligentia, | |
| 2583 intentio vocatur; quae permanens et figurans animam ad id quod | |
| 2584 intelligitur, excogitatio dicitur; excogitatio vero in eodem | |
| 2585 manens, et seipsam examinans et diiudicans, phronesis dicitur</i> | |
| 2586 (idest sapientia); <i>phronesis autem dilatata facit cogitationem, | |
| 2587 idest interius dispositum sermonem; ex quo aiunt provenire sermonem | |
| 2588 per linguam enarratum</i>. Ergo videtur quod intelligentia sit | |
| 2589 quaedam specialis potentia.</p> | |
| 2590 <p title="I q. 79 a. 10 s. c."><a name="31799"><span class= | |
| 2591 "ref">[31799] Iª q. 79 a. 10 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2592 quod philosophus dicit, in III de anima, quod <i>intelligentia | |
| 2593 indivisibilium est, in quibus non est falsum</i>. Sed huiusmodi | |
| 2594 cognoscere pertinet ad intellectum. Ergo intelligentia non est alia | |
| 2595 potentia praeter intellectum.</p> | |
| 2596 <p title="I q. 79 a. 10 co."><a name="31800"><span class= | |
| 2597 "ref">[31800] Iª q. 79 a. 10 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2598 quod hoc nomen intelligentia proprie significat ipsum actum | |
| 2599 intellectus qui est intelligere. In quibusdam tamen libris de | |
| 2600 Arabico translatis, substantiae separatae quas nos Angelos dicimus, | |
| 2601 intelligentiae vocantur; forte propter hoc, quod huiusmodi | |
| 2602 substantiae semper actu intelligunt. In libris tamen de Graeco | |
| 2603 translatis, dicuntur intellectus seu mentes. Sic ergo intelligentia | |
| 2604 ab intellectu non distinguitur sicut potentia a potentia; sed sicut | |
| 2605 actus a potentia. Invenitur enim talis divisio etiam a philosophis. | |
| 2606 Quandoque enim ponunt quatuor intellectus, scilicet intellectum | |
| 2607 agentem, possibilem, et in habitu, et adeptum. Quorum quatuor | |
| 2608 intellectus agens et possibilis sunt diversae potentiae; sicut et | |
| 2609 in omnibus est alia potentia activa, et alia passiva. Alia vero | |
| 2610 tria distinguuntur secundum tres status intellectus possibilis, qui | |
| 2611 quandoque est in potentia tantum, et sic dicitur possibilis; | |
| 2612 quandoque autem in actu primo, qui est scientia, et sic dicitur | |
| 2613 intellectus in habitu; quandoque autem in actu secundo, qui est | |
| 2614 considerare, et sic dicitur intellectus in actu, sive intellectus | |
| 2615 adeptus.</p> | |
| 2616 <p title="I q. 79 a. 10 ad 1"><a name="31801"><span class= | |
| 2617 "ref">[31801] Iª q. 79 a. 10 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2618 dicendum quod, si recipi debet illa auctoritas, intelligentia | |
| 2619 ponitur pro actu intellectus. Et sic dividitur contra intellectum, | |
| 2620 sicut actus contra potentiam.</p> | |
| 2621 <p title="I q. 79 a. 10 ad 2"><a name="31802"><span class= | |
| 2622 "ref">[31802] Iª q. 79 a. 10 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2623 dicendum quod Boetius accipit intelligentiam pro actu intellectus | |
| 2624 qui transcendit actum rationis. Unde ibidem dicit quod <i>ratio | |
| 2625 tantum humani generis est, sicut intelligentia sola divini</i>, | |
| 2626 proprium enim Dei est quod absque omni investigatione omnia | |
| 2627 intelligat.</p> | |
| 2628 <p title="I q. 79 a. 10 ad 3"><a name="31803"><span class= | |
| 2629 "ref">[31803] Iª q. 79 a. 10 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2630 dicendum quod omnes illi actus quos Damascenus enumerat, sunt unius | |
| 2631 potentiae, scilicet intellectivae. Quae primo quidem simpliciter | |
| 2632 aliquid apprehendit, et hic actus dicitur intelligentia. Secundo | |
| 2633 vero, id quod apprehendit, ordinat ad aliquid aliud cognoscendum | |
| 2634 vel operandum, et hic vocatur intentio. Dum vero persistit in | |
| 2635 inquisitione illius quod intendit, vocatur excogitatio. Dum vero id | |
| 2636 quod est excogitatum examinat ad aliqua certa, dicitur scire vel | |
| 2637 sapere; quod est phronesis, vel sapientiae, nam sapientiae est | |
| 2638 iudicare, ut dicitur in I Metaphys. Ex quo autem habet aliquid pro | |
| 2639 certo, quasi examinatum, cogitat quomodo possit illud aliis | |
| 2640 manifestare, et haec est dispositio interioris sermonis; ex qua | |
| 2641 procedit exterior locutio. Non enim omnis differentia actuum | |
| 2642 potentias diversificat; sed solum illa quae non potest reduci in | |
| 2643 idem principium, ut supra dictum est.</p> | |
| 2644 <br /> | |
| 2645 <div class="E">Articulus 11</div> | |
| 2646 <p title="I q. 79 a. 11 arg. 1"><a name="31804"><span class= | |
| 2647 "ref">[31804] Iª q. 79 a. 11 arg. 1</span></a> Ad undecimum | |
| 2648 sic proceditur. Videtur quod intellectus speculativus et practicus | |
| 2649 sint diversae potentiae. Apprehensivum enim et motivum sunt diversa | |
| 2650 genera potentiarum, ut patet in II de anima. Sed intellectus | |
| 2651 speculativus est apprehensivus tantum, intellectus autem practicus | |
| 2652 est motivus. Ergo sunt diversae potentiae.</p> | |
| 2653 <p title="I q. 79 a. 11 arg. 2"><a name="31805"><span class= | |
| 2654 "ref">[31805] Iª q. 79 a. 11 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2655 diversa ratio obiecti diversificat potentiam. Sed obiectum | |
| 2656 speculativi intellectus est verum, practici autem bonum; quae | |
| 2657 differunt ratione. Ergo intellectus speculativus et practicus sunt | |
| 2658 diversae potentiae.</p> | |
| 2659 <p title="I q. 79 a. 11 arg. 3"><a name="31806"><span class= | |
| 2660 "ref">[31806] Iª q. 79 a. 11 arg. 3</span></a> Praeterea, in | |
| 2661 parte intellectiva intellectus practicus comparatur ad | |
| 2662 speculativum, sicut aestimativa ad imaginativam in parte sensitiva. | |
| 2663 Sed aestimativa differt ab imaginativa sicut potentia a potentia, | |
| 2664 ut supra dictum est. Ergo et intellectus practicus a | |
| 2665 speculativo.</p> | |
| 2666 <p title="I q. 79 a. 11 s. c."><a name="31807"><span class= | |
| 2667 "ref">[31807] Iª q. 79 a. 11 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2668 quod dicitur in III de anima, quod intellectus speculativus per | |
| 2669 extensionem fit practicus. Una autem potentia non mutatur in aliam. | |
| 2670 Ergo intellectus speculativus et practicus non sunt diversae | |
| 2671 potentiae.</p> | |
| 2672 <p title="I q. 79 a. 11 co."><a name="31808"><span class= | |
| 2673 "ref">[31808] Iª q. 79 a. 11 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2674 quod intellectus practicus et speculativus non sunt diversae | |
| 2675 potentiae. Cuius ratio est quia, ut supra dictum est, id quod | |
| 2676 accidentaliter se habet ad obiecti rationem quam respicit aliqua | |
| 2677 potentia, non diversificat potentiam, accidit enim colorato quod | |
| 2678 sit homo, aut magnum aut parvum; unde omnia huiusmodi eadem visiva | |
| 2679 potentia apprehenduntur. Accidit autem alicui apprehenso per | |
| 2680 intellectum, quod ordinetur ad opus, vel non ordinetur. Secundum | |
| 2681 hoc autem differunt intellectus speculativus et practicus. Nam | |
| 2682 intellectus speculativus est, qui quod apprehendit, non ordinat ad | |
| 2683 opus, sed ad solam veritatis considerationem, practicus vero | |
| 2684 intellectus dicitur, qui hoc quod apprehendit, ordinat ad opus. Et | |
| 2685 hoc est quod philosophus dicit in III de anima, quod | |
| 2686 <i>speculativus differt a practico, fine</i>. Unde et a fine | |
| 2687 denominatur uterque, hic quidem speculativus, ille vero practicus, | |
| 2688 idest operativus.</p> | |
| 2689 <p title="I q. 79 a. 11 ad 1"><a name="31809"><span class= | |
| 2690 "ref">[31809] Iª q. 79 a. 11 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2691 dicendum quod intellectus practicus est motivus, non quasi exequens | |
| 2692 motum, sed quasi dirigens ad motum. Quod convenit ei secundum modum | |
| 2693 suae apprehensionis.</p> | |
| 2694 <p title="I q. 79 a. 11 ad 2"><a name="31810"><span class= | |
| 2695 "ref">[31810] Iª q. 79 a. 11 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2696 dicendum quod verum et bonum se invicem includunt, nam verum est | |
| 2697 quoddam bonum, alioquin non esset appetibile; et bonum est quoddam | |
| 2698 verum, alioquin non esset intelligibile. Sicut igitur obiectum | |
| 2699 appetitus potest esse verum, inquantum habet rationem boni, sicut | |
| 2700 cum aliquis appetit veritatem cognoscere; ita obiectum intellectus | |
| 2701 practici est bonum ordinabile ad opus, sub ratione veri. | |
| 2702 Intellectus enim practicus veritatem cognoscit, sicut et | |
| 2703 speculativus; sed veritatem cognitam ordinat ad opus.</p> | |
| 2704 <p title="I q. 79 a. 11 ad 3"><a name="31811"><span class= | |
| 2705 "ref">[31811] Iª q. 79 a. 11 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2706 dicendum quod multae differentiae diversificant sensitivas | |
| 2707 potentias, quae non diversificant potentias intellectivas, ut supra | |
| 2708 dictum est.</p> | |
| 2709 <br /> | |
| 2710 <div class="E">Articulus 12</div> | |
| 2711 <p title="I q. 79 a. 12 arg. 1"><a name="31812"><span class= | |
| 2712 "ref">[31812] Iª q. 79 a. 12 arg. 1</span></a> Ad duodecimum | |
| 2713 sic proceditur. Videtur quod synderesis sit quaedam specialis | |
| 2714 potentia ab aliis distincta. Ea enim quae cadunt sub una divisione, | |
| 2715 videntur esse unius generis. Sed in Glossa Hieronymi Ezech. I, | |
| 2716 dividitur synderesis contra irascibilem et concupiscibilem et | |
| 2717 rationalem; quae sunt quaedam potentiae. Ergo synderesis est | |
| 2718 quaedam potentia.</p> | |
| 2719 <p title="I q. 79 a. 12 arg. 2"><a name="31813"><span class= | |
| 2720 "ref">[31813] Iª q. 79 a. 12 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2721 opposita sunt unius generis. Sed synderesis et sensualitas opponi | |
| 2722 videntur, quia synderesis semper inclinat ad bonum, sensualitas | |
| 2723 autem semper ad malum; unde per serpentem significatur, ut patet | |
| 2724 per Augustinum, XII de Trin. Videtur ergo quod synderesis sit | |
| 2725 potentia, sicut et sensualitas.</p> | |
| 2726 <p title="I q. 79 a. 12 arg. 3"><a name="31814"><span class= | |
| 2727 "ref">[31814] Iª q. 79 a. 12 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2728 Augustinus dicit, in libro de libero arbitrio, quod in naturali | |
| 2729 iudicatorio adsunt quaedam <i>regulae et semina virtutum et vera et | |
| 2730 incommutabilia</i>, haec autem dicimus synderesim. Cum ergo regulae | |
| 2731 incommutabiles quibus iudicamus, pertineant ad rationem secundum | |
| 2732 sui superiorem partem, ut Augustinus dicit XII de Trin.; videtur | |
| 2733 quod synderesis sit idem quod ratio. Et ita est quaedam | |
| 2734 potentia.</p> | |
| 2735 <p title="I q. 79 a. 12 s. c."><a name="31815"><span class= | |
| 2736 "ref">[31815] Iª q. 79 a. 12 s. c.</span></a> <i>Sed contra, | |
| 2737 potentiae rationales se habent ad opposita</i>, secundum | |
| 2738 philosophum. Synderesis autem non se habet ad opposita, sed ad | |
| 2739 bonum tantum inclinat. Ergo synderesis non est potentia. Si enim | |
| 2740 esset potentia, oporteret quod esset rationalis potentia, non enim | |
| 2741 invenitur in brutis.</p> | |
| 2742 <p title="I q. 79 a. 12 co."><a name="31816"><span class= | |
| 2743 "ref">[31816] Iª q. 79 a. 12 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2744 quod synderesis non est potentia, sed habitus, licet quidam | |
| 2745 posuerint synderesim esse quandam potentiam ratione altiorem; | |
| 2746 quidam vero dixerint eam esse ipsam rationem, non ut est ratio, sed | |
| 2747 ut est natura. Ad huius autem evidentiam, considerandum est quod, | |
| 2748 sicut supra dictum est, ratiocinatio hominis, cum sit quidam motus, | |
| 2749 ab intellectu progreditur aliquorum, scilicet naturaliter notorum | |
| 2750 absque investigatione rationis, sicut a quodam principio immobili, | |
| 2751 et ad intellectum etiam terminatur, inquantum iudicamus per | |
| 2752 principia per se naturaliter nota, de his quae ratiocinando | |
| 2753 invenimus. Constat autem quod, sicut ratio speculativa ratiocinatur | |
| 2754 de speculativis, ita ratio practica ratiocinatur de operabilibus. | |
| 2755 Oportet igitur naturaliter nobis esse indita, sicut principia | |
| 2756 speculabilium, ita et principia operabilium. Prima autem principia | |
| 2757 speculabilium nobis naturaliter indita, non pertinent ad aliquam | |
| 2758 specialem potentiam; sed ad quendam specialem habitum, qui dicitur | |
| 2759 intellectus principiorum, ut patet in VI Ethic. Unde et principia | |
| 2760 operabilium nobis naturaliter indita, non pertinent ad specialem | |
| 2761 potentiam; sed ad specialem habitum naturalem, quem dicimus | |
| 2762 synderesim. Unde et synderesis dicitur instigare ad bonum, et | |
| 2763 murmurare de malo, inquantum per prima principia procedimus ad | |
| 2764 inveniendum, et iudicamus inventa. Patet ergo quod synderesis non | |
| 2765 est potentia, sed habitus naturalis.</p> | |
| 2766 <p title="I q. 79 a. 12 ad 1"><a name="31817"><span class= | |
| 2767 "ref">[31817] Iª q. 79 a. 12 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2768 dicendum quod illa divisio Hieronymi attenditur secundum | |
| 2769 diversitatem actuum, non secundum diversitatem potentiarum. Diversi | |
| 2770 autem actus possunt esse unius potentiae.</p> | |
| 2771 <p title="I q. 79 a. 12 ad 2"><a name="31818"><span class= | |
| 2772 "ref">[31818] Iª q. 79 a. 12 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2773 dicendum quod similiter oppositio sensualitatis et synderesis | |
| 2774 attenditur secundum oppositionem actuum; non sicut diversarum | |
| 2775 specierum unius generis.</p> | |
| 2776 <p title="I q. 79 a. 12 ad 3"><a name="31819"><span class= | |
| 2777 "ref">[31819] Iª q. 79 a. 12 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2778 dicendum quod huiusmodi incommutabiles rationes sunt prima | |
| 2779 principia operabilium, circa quae non contingit errare; et | |
| 2780 attribuuntur rationi sicut potentiae, et synderesi sicut habitui. | |
| 2781 Unde et utroque, scilicet ratione et synderesi, naturaliter | |
| 2782 iudicamus.</p> | |
| 2783 <br /> | |
| 2784 <div class="E">Articulus 13</div> | |
| 2785 <p title="I q. 79 a. 13 arg. 1"><a name="31820"><span class= | |
| 2786 "ref">[31820] Iª q. 79 a. 13 arg. 1</span></a> Ad | |
| 2787 tertiumdecimum sic proceditur. Videtur quod conscientia sit quaedam | |
| 2788 potentia. Dicit enim Origenes quod <i>conscientia est spiritus | |
| 2789 corrector et paedagogus animae sociatus, quo separatur a malis et | |
| 2790 adhaeret bonis</i>. Sed spiritus in anima nominat potentiam | |
| 2791 aliquam, vel ipsam mentem, secundum illud Ephes. IV, <i>renovamini | |
| 2792 spiritu mentis vestrae</i>; vel ipsam imaginationem; unde et | |
| 2793 imaginaria visio spiritualis vocatur, ut patet per Augustinum, XII | |
| 2794 super Gen. ad Litt. Est ergo conscientia quaedam potentia.</p> | |
| 2795 <p title="I q. 79 a. 13 arg. 2"><a name="31821"><span class= | |
| 2796 "ref">[31821] Iª q. 79 a. 13 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2797 nihil est peccati subiectum nisi potentia animae. Sed conscientia | |
| 2798 est subiectum peccati, dicitur enim ad Tit. I, de quibusdam, quod | |
| 2799 <i>inquinatae sunt eorum mens et conscientia</i>. Ergo videtur quod | |
| 2800 conscientia sit potentia.</p> | |
| 2801 <p title="I q. 79 a. 13 arg. 3"><a name="31822"><span class= | |
| 2802 "ref">[31822] Iª q. 79 a. 13 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2803 necesse est quod conscientia sit vel actus, vel habitus, vel | |
| 2804 potentia. Sed non est actus, quia non semper maneret in homine. Nec | |
| 2805 est habitus, non enim esset unum quid conscientia, sed multa; per | |
| 2806 multos enim habitus cognoscitivos dirigimur in agendis. Ergo | |
| 2807 conscientia est potentia.</p> | |
| 2808 <p title="I q. 79 a. 13 s. c."><a name="31823"><span class= | |
| 2809 "ref">[31823] Iª q. 79 a. 13 s. c.</span></a> Sed contra, | |
| 2810 conscientia deponi potest, non autem potentia. Ergo conscientia non | |
| 2811 est potentia.</p> | |
| 2812 <p title="I q. 79 a. 13 co."><a name="31824"><span class= | |
| 2813 "ref">[31824] Iª q. 79 a. 13 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2814 quod conscientia, proprie loquendo, non est potentia, sed actus. Et | |
| 2815 hoc patet tum ex ratione nominis, tum etiam ex his quae secundum | |
| 2816 communem usum loquendi, conscientiae attribuuntur. Conscientia | |
| 2817 enim, secundum proprietatem vocabuli, importat ordinem scientiae ad | |
| 2818 aliquid, nam conscientia dicitur cum alio scientia. Applicatio | |
| 2819 autem scientiae ad aliquid fit per aliquem actum. Unde ex ista | |
| 2820 ratione nominis patet quod conscientia sit actus. Idem autem | |
| 2821 apparet ex his quae conscientiae attribuuntur. Dicitur enim | |
| 2822 conscientia testificari, ligare vel instigare, et etiam accusare | |
| 2823 vel remordere sive reprehendere. Et haec omnia consequuntur | |
| 2824 applicationem alicuius nostrae cognitionis vel scientiae ad ea quae | |
| 2825 agimus. Quae quidem applicatio fit tripliciter. Uno modo, secundum | |
| 2826 quod recognoscimus aliquid nos fecisse vel non fecisse, secundum | |
| 2827 illud Eccle. VII, <i>scit conscientia tua te crebro maledixisse | |
| 2828 aliis</i>, et secundum hoc, conscientia dicitur testificari. Alio | |
| 2829 modo applicatur secundum quod per nostram conscientiam iudicamus | |
| 2830 aliquid esse faciendum vel non faciendum, et secundum hoc, dicitur | |
| 2831 conscientia instigare vel ligare. Tertio modo applicatur secundum | |
| 2832 quod per conscientiam iudicamus quod aliquid quod est factum, sit | |
| 2833 bene factum vel non bene factum, et secundum hoc, conscientia | |
| 2834 dicitur excusare vel accusare, seu remordere. Patet autem quod | |
| 2835 omnia haec consequuntur actualem applicationem scientiae ad ea quae | |
| 2836 agimus. Unde proprie loquendo, conscientia nominat actum. Quia | |
| 2837 tamen habitus est principium actus, quandoque nomen conscientiae | |
| 2838 attribuitur primo habitui naturali, scilicet synderesi, sicut | |
| 2839 Hieronymus, in Glossa Ezech. I, synderesim conscientiam nominat; et | |
| 2840 Basilius naturale iudicatorium; et Damascenus dicit quod est lex | |
| 2841 intellectus nostri. Consuetum enim est quod causae et effectus per | |
| 2842 invicem nominentur.</p> | |
| 2843 <p title="I q. 79 a. 13 ad 1"><a name="31825"><span class= | |
| 2844 "ref">[31825] Iª q. 79 a. 13 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2845 dicendum quod conscientia dicitur spiritus, secundum quod spiritus | |
| 2846 pro mente ponitur, quia est quoddam mentis dictamen.</p> | |
| 2847 <p title="I q. 79 a. 13 ad 2"><a name="31826"><span class= | |
| 2848 "ref">[31826] Iª q. 79 a. 13 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2849 dicendum quod inquinatio dicitur esse in conscientia, non sicut in | |
| 2850 subiecto, sed sicut cognitum in cognitione, inquantum scilicet | |
| 2851 aliquis scit se esse inquinatum.</p> | |
| 2852 <p title="I q. 79 a. 13 ad 3"><a name="31827"><span class= | |
| 2853 "ref">[31827] Iª q. 79 a. 13 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2854 dicendum quod actus, etsi non semper maneat in se, semper tamen | |
| 2855 manet in sua causa, quae est potentia et habitus. Habitus autem ex | |
| 2856 quibus conscientia informatur, etsi multi sint, omnes tamen | |
| 2857 efficaciam habent ab uno primo, scilicet ab habitu primorum | |
| 2858 principiorum, qui dicitur synderesis. Unde specialiter hic habitus | |
| 2859 interdum conscientia nominatur, ut supra dictum est.</p> | |
| 2860 <br /> | |
| 2861 <div class="D">Quaestio 80</div> | |
| 2862 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 2863 <p title="I q. 80 pr."><a name="31828"><span class="ref">[31828] | |
| 2864 Iª q. 80 pr.</span></a> Deinde considerandum est de potentiis | |
| 2865 appetitivis. Et circa hoc consideranda sunt quatuor, primo, de | |
| 2866 appetitivo in communi; secundo, de sensualitate; tertio, de | |
| 2867 voluntate; quarto, de libero arbitrio. Circa primum quaeruntur duo. | |
| 2868 Primo, utrum debeat poni appetitus aliqua specialis potentia | |
| 2869 animae. Secundo, utrum appetitus dividatur in appetitum sensitivum | |
| 2870 et intellectivum, sicut in potentias diversas.</p> | |
| 2871 <br /> | |
| 2872 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 2873 <p title="I q. 80 a. 1 arg. 1"><a name="31829"><span class= | |
| 2874 "ref">[31829] Iª q. 80 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 2875 proceditur. Videtur quod appetitus non sit aliqua specialis animae | |
| 2876 potentia. Ad ea enim quae sunt communia animatis et inanimatis, non | |
| 2877 est aliqua potentia animae assignanda. Sed appetere est commune | |
| 2878 animatis et inanimatis quia bonum est quod omnia appetunt, ut | |
| 2879 dicitur in I Ethic. Ergo appetitus non est specialis potentia | |
| 2880 animae.</p> | |
| 2881 <p title="I q. 80 a. 1 arg. 2"><a name="31830"><span class= | |
| 2882 "ref">[31830] Iª q. 80 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2883 potentiae distinguuntur secundum obiecta. Sed idem est quod | |
| 2884 cognoscimus et appetimus. Ergo vim appetitivam non oportet esse | |
| 2885 aliam praeter vim apprehensivam.</p> | |
| 2886 <p title="I q. 80 a. 1 arg. 3"><a name="31831"><span class= | |
| 2887 "ref">[31831] Iª q. 80 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 2888 commune non distinguitur contra proprium. Sed quaelibet potentia | |
| 2889 animae appetit quoddam particulare appetibile, scilicet obiectum | |
| 2890 sibi conveniens. Ergo respectu huius obiecti quod est appetibile in | |
| 2891 communi, non oportet accipi aliquam potentiam ab aliis distinctam, | |
| 2892 quae appetitiva dicatur.</p> | |
| 2893 <p title="I q. 80 a. 1 s. c."><a name="31832"><span class= | |
| 2894 "ref">[31832] Iª q. 80 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2895 quod philosophus, in II de anima, distinguit appetitivum ab aliis | |
| 2896 potentiis. Damascenus etiam, in II libro distinguit vires | |
| 2897 appetitivas a cognitivis.</p> | |
| 2898 <p title="I q. 80 a. 1 co."><a name="31833"><span class= | |
| 2899 "ref">[31833] Iª q. 80 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2900 quod necesse est ponere quandam potentiam animae appetitivam. Ad | |
| 2901 cuius evidentiam, considerandum est quod quamlibet formam sequitur | |
| 2902 aliqua inclinatio, sicut ignis ex sua forma inclinatur in | |
| 2903 superiorem locum, et ad hoc quod generet sibi simile. Forma autem | |
| 2904 in his quae cognitionem participant, altiori modo invenitur quam in | |
| 2905 his quae cognitione carent. In his enim quae cognitione carent, | |
| 2906 invenitur tantummodo forma ad unum esse proprium determinans | |
| 2907 unumquodque, quod etiam naturale uniuscuiusque est. Hanc igitur | |
| 2908 formam naturalem sequitur naturalis inclinatio, quae appetitus | |
| 2909 naturalis vocatur. In habentibus autem cognitionem, sic | |
| 2910 determinatur unumquodque ad proprium esse naturale per formam | |
| 2911 naturalem, quod tamen est receptivum specierum aliarum rerum, sicut | |
| 2912 sensus recipit species omnium sensibilium, et intellectus omnium | |
| 2913 intelligibilium, ut sic anima hominis sit omnia quodammodo secundum | |
| 2914 sensum et intellectum, in quo quodammodo cognitionem habentia ad | |
| 2915 Dei similitudinem appropinquant, in quo omnia praeexistunt, sicut | |
| 2916 Dionysius dicit. Sicut igitur formae altiori modo existunt in | |
| 2917 habentibus cognitionem supra modum formarum naturalium, ita oportet | |
| 2918 quod in eis sit inclinatio supra modum inclinationis naturalis, | |
| 2919 quae dicitur appetitus naturalis. Et haec superior inclinatio | |
| 2920 pertinet ad vim animae appetitivam, per quam animal appetere potest | |
| 2921 ea quae apprehendit, non solum ea ad quae inclinatur ex forma | |
| 2922 naturali. Sic igitur necesse est ponere aliquam potentiam animae | |
| 2923 appetitivam.</p> | |
| 2924 <p title="I q. 80 a. 1 ad 1"><a name="31834"><span class= | |
| 2925 "ref">[31834] Iª q. 80 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2926 dicendum quod appetere invenitur in habentibus cognitionem, supra | |
| 2927 modum communem quo invenitur in omnibus, ut dictum est. Et ideo | |
| 2928 oportet ad hoc determinari aliquam potentiam animae.</p> | |
| 2929 <p title="I q. 80 a. 1 ad 2"><a name="31835"><span class= | |
| 2930 "ref">[31835] Iª q. 80 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2931 dicendum quod id quod apprehenditur et appetitur, est idem | |
| 2932 subiecto, sed differt ratione, apprehenditur enim ut est ens | |
| 2933 sensibile vel intelligibile; appetitur vero ut est conveniens aut | |
| 2934 bonum. Diversitas autem rationum in obiectis requiritur ad | |
| 2935 diversitatem potentiarum; non autem materialis diversitas.</p> | |
| 2936 <p title="I q. 80 a. 1 ad 3"><a name="31836"><span class= | |
| 2937 "ref">[31836] Iª q. 80 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 2938 dicendum quod unaquaeque potentia animae est quaedam forma seu | |
| 2939 natura, et habet naturalem inclinationem in aliquid. Unde | |
| 2940 unaquaeque appetit obiectum sibi conveniens naturali appetitu. | |
| 2941 Supra quem est appetitus animalis consequens apprehensionem, quo | |
| 2942 appetitur aliquid non ea ratione qua est conveniens ad actum huius | |
| 2943 vel illius potentiae, utpote visio ad videndum et auditio ad | |
| 2944 audiendum; sed quia est conveniens simpliciter animali.</p> | |
| 2945 <br /> | |
| 2946 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 2947 <p title="I q. 80 a. 2 arg. 1"><a name="31837"><span class= | |
| 2948 "ref">[31837] Iª q. 80 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 2949 proceditur. Videtur quod appetitus sensitivus et intellectivus non | |
| 2950 sint diversae potentiae. Potentiae enim non diversificantur per | |
| 2951 accidentales differentias, ut supra dictum est. Sed accidit | |
| 2952 appetibili quod sit apprehensum per sensum vel intellectum. Ergo | |
| 2953 appetitus sensitivus et intellectivus non sunt diversae | |
| 2954 potentiae.</p> | |
| 2955 <p title="I q. 80 a. 2 arg. 2"><a name="31838"><span class= | |
| 2956 "ref">[31838] Iª q. 80 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 2957 cognitio intellectiva est universalium, et secundum hoc | |
| 2958 distinguitur a sensitiva, quae est singularium. Sed ista distinctio | |
| 2959 non habet locum ex parte appetitivae, cum enim appetitus sit motus | |
| 2960 ab anima ad res, quae sunt singulares, omnis appetitus videtur esse | |
| 2961 rei singularis. Non ergo appetitus intellectivus debet distingui a | |
| 2962 sensitivo.</p> | |
| 2963 <p title="I q. 80 a. 2 arg. 3"><a name="31839"><span class= | |
| 2964 "ref">[31839] Iª q. 80 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut | |
| 2965 sub apprehensivo ordinatur appetitivum ut inferior potentia, ita et | |
| 2966 motivum. Sed non est aliud motivum in homine consequens | |
| 2967 intellectum, quam in aliis animalibus consequens sensum. Ergo, pari | |
| 2968 ratione, neque est aliud appetitivum.</p> | |
| 2969 <p title="I q. 80 a. 2 s. c."><a name="31840"><span class= | |
| 2970 "ref">[31840] Iª q. 80 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 2971 quod philosophus, in III de anima, distinguit duplicem appetitum, | |
| 2972 et dicit quod appetitus superior movet inferiorem.</p> | |
| 2973 <p title="I q. 80 a. 2 co."><a name="31841"><span class= | |
| 2974 "ref">[31841] Iª q. 80 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 2975 quod necesse est dicere appetitum intellectivum esse aliam | |
| 2976 potentiam a sensitivo. Potentia enim appetitiva est potentia | |
| 2977 passiva, quae nata est moveri ab apprehenso, unde appetibile | |
| 2978 apprehensum est movens non motum, appetitus autem movens motum, ut | |
| 2979 dicitur in III de anima, et XII Metaphys. Passiva autem et mobilia | |
| 2980 distinguuntur secundum distinctionem activorum et motivorum, quia | |
| 2981 oportet motivum esse proportionatum mobili, et activum passivo; et | |
| 2982 ipsa potentia passiva propriam rationem habet ex ordine ad suum | |
| 2983 activum. Quia igitur est alterius generis apprehensum per | |
| 2984 intellectum et apprehensum per sensum, consequens est quod | |
| 2985 appetitus intellectivus sit alia potentia a sensitivo.</p> | |
| 2986 <p title="I q. 80 a. 2 ad 1"><a name="31842"><span class= | |
| 2987 "ref">[31842] Iª q. 80 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 2988 dicendum quod appetibili non accidit esse apprehensum per sensum | |
| 2989 vel intellectum, sed per se ei convenit, nam appetibile non movet | |
| 2990 appetitum nisi inquantum est apprehensum. Unde differentiae | |
| 2991 apprehensi sunt per se differentiae appetibilis. Unde potentiae | |
| 2992 appetitivae distinguuntur secundum differentiam apprehensorum, | |
| 2993 sicut secundum propria obiecta.</p> | |
| 2994 <p title="I q. 80 a. 2 ad 2"><a name="31843"><span class= | |
| 2995 "ref">[31843] Iª q. 80 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 2996 dicendum quod appetitus intellectivus, etsi feratur in res quae | |
| 2997 sunt extra animam singulares, fertur tamen in eas secundum aliquam | |
| 2998 rationem universalem; sicut cum appetit aliquid quia est bonum. | |
| 2999 Unde philosophus dicit in sua rhetorica, quod odium potest esse de | |
| 3000 aliquo universali, puta cum odio habemus omne latronum genus. | |
| 3001 Similiter etiam per appetitum intellectivum appetere possumus | |
| 3002 immaterialia bona, quae sensus non apprehendit; sicut scientiam, | |
| 3003 virtutes, et alia huiusmodi.</p> | |
| 3004 <p title="I q. 80 a. 2 ad 3"><a name="31844"><span class= | |
| 3005 "ref">[31844] Iª q. 80 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3006 dicendum quod, sicut dicitur in III de anima, opinio universalis | |
| 3007 non movet nisi mediante particulari, et similiter appetitus | |
| 3008 superior movet mediante inferiori. Et ideo non est alia vis motiva | |
| 3009 consequens intellectum et sensum.</p> | |
| 3010 <br /> | |
| 3011 <div class="D">Quaestio 81</div> | |
| 3012 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 3013 <p title="I q. 81 pr."><a name="31845"><span class="ref">[31845] | |
| 3014 Iª q. 81 pr.</span></a> Deinde considerandum est de | |
| 3015 sensualitate. Circa quam quaeruntur tria. Primo, utrum sensualitas | |
| 3016 sit vis appetitiva tantum. Secundo, utrum dividatur sensualitas in | |
| 3017 irascibilem et concupiscibilem, sicut in diversas potentias. | |
| 3018 Tertio, utrum irascibilis et concupiscibilis obediant rationi.</p> | |
| 3019 <br /> | |
| 3020 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 3021 <p title="I q. 81 a. 1 arg. 1"><a name="31846"><span class= | |
| 3022 "ref">[31846] Iª q. 81 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 3023 proceditur. Videtur quod sensualitas non solum sit appetitiva, sed | |
| 3024 etiam cognitiva. Dicit enim Augustinus, XII de Trin., quod | |
| 3025 <i>sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis | |
| 3026 pecoribusque communis est</i>. Sed corporis sensus sub vi cognitiva | |
| 3027 continentur. Ergo sensualitas est vis cognitiva.</p> | |
| 3028 <p title="I q. 81 a. 1 arg. 2"><a name="31847"><span class= | |
| 3029 "ref">[31847] Iª q. 81 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, quae | |
| 3030 cadunt sub una divisione, videntur esse unius generis. Sed | |
| 3031 Augustinus, in XII de Trin., dividit sensualitatem contra rationem | |
| 3032 superiorem et inferiorem; quae ad cognitionem pertinent. Ergo | |
| 3033 sensualitas etiam est vis cognitiva.</p> | |
| 3034 <p title="I q. 81 a. 1 arg. 3"><a name="31848"><span class= | |
| 3035 "ref">[31848] Iª q. 81 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3036 sensualitas in tentatione hominis tenet locum serpentis. Sed | |
| 3037 serpens in tentatione primorum parentum se habuit ut nuntians et | |
| 3038 proponens peccatum; quod est vis cognitivae. Ergo sensualitas est | |
| 3039 vis cognitiva.</p> | |
| 3040 <p title="I q. 81 a. 1 s. c."><a name="31849"><span class= | |
| 3041 "ref">[31849] Iª q. 81 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3042 quod sensualitas definitur esse <i>appetitus rerum ad corpus | |
| 3043 pertinentium</i>.</p> | |
| 3044 <p title="I q. 81 a. 1 co."><a name="31850"><span class= | |
| 3045 "ref">[31850] Iª q. 81 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3046 quod nomen sensualitatis sumptum videtur a sensuali motu, de quo | |
| 3047 Augustinus loquitur XII de Trin., sicut ab actu sumitur nomen | |
| 3048 potentiae, ut a visione visus. Motus autem sensualis est appetitus | |
| 3049 apprehensionem sensitivam consequens. Actus enim apprehensivae | |
| 3050 virtutis non ita proprie dicitur motus, sicut actio appetitus, nam | |
| 3051 operatio virtutis apprehensivae perficitur in hoc, quod res | |
| 3052 apprehensae sunt in apprehendente; operatio autem virtutis | |
| 3053 appetitivae perficitur in hoc, quod appetens inclinatur in rem | |
| 3054 appetibilem. Et ideo operatio apprehensivae virtutis assimilatur | |
| 3055 quieti, operatio autem virtutis appetitivae magis assimilatur | |
| 3056 motui. Unde per sensualem motum intelligitur operatio appetitivae | |
| 3057 virtutis. Et sic sensualitas est nomen appetitus sensitivi.</p> | |
| 3058 <p title="I q. 81 a. 1 ad 1"><a name="31851"><span class= | |
| 3059 "ref">[31851] Iª q. 81 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3060 dicendum quod per hoc quod dicit Augustinus quod sensualis animae | |
| 3061 motus intenditur in corporis sensus, non datur intelligi quod | |
| 3062 corporis sensus sub sensualitate comprehendantur, sed magis quod | |
| 3063 motus sensualitatis sit inclinatio quaedam ad sensus corporis, dum | |
| 3064 scilicet appetimus ea quae per corporis sensus apprehenduntur. Et | |
| 3065 sic corporis sensus pertinent ad sensualitatem quasi | |
| 3066 praeambuli.</p> | |
| 3067 <p title="I q. 81 a. 1 ad 2"><a name="31852"><span class= | |
| 3068 "ref">[31852] Iª q. 81 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3069 dicendum quod sensualitas dividitur contra rationem superiorem et | |
| 3070 inferiorem, inquantum communicant in actu motionis, vis enim | |
| 3071 cognitiva, ad quam pertinet ratio superior et inferior, est motiva, | |
| 3072 sicut et appetitiva, ad quam pertinet sensualitas.</p> | |
| 3073 <p title="I q. 81 a. 1 ad 3"><a name="31853"><span class= | |
| 3074 "ref">[31853] Iª q. 81 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3075 dicendum quod serpens non solum ostendit et proposuit peccatum, sed | |
| 3076 etiam, inclinavit in effectum peccati. Et quantum ad hoc, | |
| 3077 sensualitas per serpentem significatur.</p> | |
| 3078 <br /> | |
| 3079 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 3080 <p title="I q. 81 a. 2 arg. 1"><a name="31854"><span class= | |
| 3081 "ref">[31854] Iª q. 81 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 3082 proceditur. Videtur quod appetitus sensitivus non distinguatur in | |
| 3083 irascibilem et concupiscibilem, sicut in potentias diversas. Eadem | |
| 3084 enim potentia animae est unius contrarietatis, ut visus albi et | |
| 3085 nigri, ut dicitur in II de anima. Sed conveniens et nocivum sunt | |
| 3086 contraria. Cum ergo concupiscibilis respiciat conveniens, | |
| 3087 irascibilis vero nocivum, videtur quod eadem potentia animae sit | |
| 3088 irascibilis et concupiscibilis.</p> | |
| 3089 <p title="I q. 81 a. 2 arg. 2"><a name="31855"><span class= | |
| 3090 "ref">[31855] Iª q. 81 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3091 appetitus sensitivus non est nisi convenientium secundum sensum. | |
| 3092 Sed conveniens secundum sensum est obiectum concupiscibilis. Ergo | |
| 3093 nullus appetitus sensitivus est a concupiscibili differens.</p> | |
| 3094 <p title="I q. 81 a. 2 arg. 3"><a name="31856"><span class= | |
| 3095 "ref">[31856] Iª q. 81 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, odium | |
| 3096 est in irascibili, dicit enim Hieronymus, super Matth., | |
| 3097 <i>possideamus in irascibili odium vitiorum</i>. Sed odium, cum | |
| 3098 contrarietur amori, est in concupiscibili. Ergo eadem vis est | |
| 3099 concupiscibilis et irascibilis.</p> | |
| 3100 <p title="I q. 81 a. 2 s. c."><a name="31857"><span class= | |
| 3101 "ref">[31857] Iª q. 81 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3102 quod Gregorius Nyssenus et Damascenus ponunt duas vires, | |
| 3103 irascibilem et concupiscibilem, partes appetitus sensitivi.</p> | |
| 3104 <p title="I q. 81 a. 2 co."><a name="31858"><span class= | |
| 3105 "ref">[31858] Iª q. 81 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3106 quod appetitus sensitivus est una vis in genere, quae sensualitas | |
| 3107 dicitur; sed dividitur in duas potentias, quae sunt species | |
| 3108 appetitus sensitivi, scilicet in irascibilem et concupiscibilem. Ad | |
| 3109 cuius evidentiam, considerari oportet quod in rebus naturalibus | |
| 3110 corruptibilibus, non solum oportet esse inclinationem ad | |
| 3111 consequendum convenientia et refugiendum nociva; sed etiam ad | |
| 3112 resistendum corrumpentibus et contrariis, quae convenientibus | |
| 3113 impedimentum praebent et ingerunt nocumenta. Sicut ignis habet | |
| 3114 naturalem inclinationem non solum ut recedat ab inferiori loco, qui | |
| 3115 sibi non convenit, et tendat in locum superiorem sibi convenientem; | |
| 3116 sed etiam quod resistat corrumpentibus et impedientibus. Quia | |
| 3117 igitur appetitus sensitivus est inclinatio consequens | |
| 3118 apprehensionem sensitivam, sicut appetitus naturalis est inclinatio | |
| 3119 consequens formam naturalem; necesse est quod in parte sensitiva | |
| 3120 sint duae appetitivae potentiae. Una, per quam anima simpliciter | |
| 3121 inclinatur ad prosequendum ea quae sunt convenientia secundum | |
| 3122 sensum, et ad refugiendum nociva, et haec dicitur concupiscibilis. | |
| 3123 Alia vero, per quam animal resistit impugnantibus, quae | |
| 3124 convenientia impugnant et nocumenta inferunt, et haec vis vocatur | |
| 3125 irascibilis. Unde dicitur quod eius obiectum est arduum, quia | |
| 3126 scilicet tendit ad hoc quod superet contraria, et superemineat eis. | |
| 3127 Hae autem duae inclinationes non reducuntur in unum principium, | |
| 3128 quia interdum anima tristibus se ingerit, contra inclinationem | |
| 3129 concupiscibilis, ut secundum inclinationem irascibilis impugnet | |
| 3130 contraria. Unde etiam passiones irascibilis repugnare videntur | |
| 3131 passionibus concupiscibilis, nam concupiscentia accensa minuit | |
| 3132 iram, et ira accensa minuit concupiscentiam, ut in pluribus. Patet | |
| 3133 etiam ex hoc, quod irascibilis est quasi propugnatrix et | |
| 3134 defensatrix concupiscibilis, dum insurgit contra ea quae impediunt | |
| 3135 convenientia, quae concupiscibilis appetit, et ingerunt nociva, | |
| 3136 quae concupiscibilis refugit. Et propter hoc, omnes passiones | |
| 3137 irascibilis incipiunt a passionibus concupiscibilis, et in eas | |
| 3138 terminantur; sicut ira nascitur ex illata tristitia, et vindictam | |
| 3139 inferens, in laetitiam terminatur. Propter hoc etiam pugnae | |
| 3140 animalium sunt de concupiscibilibus, scilicet de cibis et venereis, | |
| 3141 ut dicitur in VIII de animalibus.</p> | |
| 3142 <p title="I q. 81 a. 2 ad 1"><a name="31859"><span class= | |
| 3143 "ref">[31859] Iª q. 81 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3144 dicendum quod vis concupiscibilis est et convenientis et | |
| 3145 inconvenientis. Sed irascibilis est ad resistendum inconvenienti | |
| 3146 quod impugnat.</p> | |
| 3147 <p title="I q. 81 a. 2 ad 2"><a name="31860"><span class= | |
| 3148 "ref">[31860] Iª q. 81 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3149 dicendum quod, sicut in apprehensivis virtutibus in parte sensitiva | |
| 3150 est aliqua vis aestimativa, scilicet quae est perceptiva eorum quae | |
| 3151 sensum non immutant, ut supra dictum est; ita etiam in appetitu | |
| 3152 sensitivo est aliqua vis appetens aliquid quod non est conveniens | |
| 3153 secundum delectationem sensus, sed secundum quod est utile animali | |
| 3154 ad suam defensionem. Et haec est vis irascibilis.</p> | |
| 3155 <p title="I q. 81 a. 2 ad 3"><a name="31861"><span class= | |
| 3156 "ref">[31861] Iª q. 81 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3157 dicendum quod odium simpliciter pertinet ad concupiscibilem; sed | |
| 3158 ratione impugnationis quae ex odio causatur, potest ad irascibilem | |
| 3159 pertinere.</p> | |
| 3160 <br /> | |
| 3161 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 3162 <p title="I q. 81 a. 3 arg. 1"><a name="31862"><span class= | |
| 3163 "ref">[31862] Iª q. 81 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 3164 proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis non | |
| 3165 obediant rationi. Irascibilis enim et concupiscibilis sunt partes | |
| 3166 sensualitatis. Sed sensualitas non obedit rationi, unde per | |
| 3167 serpentem significatur, ut dicit Augustinus, XII de Trin. Ergo | |
| 3168 irascibilis et concupiscibilis non obediunt rationi.</p> | |
| 3169 <p title="I q. 81 a. 3 arg. 2"><a name="31863"><span class= | |
| 3170 "ref">[31863] Iª q. 81 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, quod | |
| 3171 obedit alicui, non repugnat ei. Sed irascibilis et concupiscibilis | |
| 3172 repugnant rationi; secundum illud apostoli, ad Rom. VII, <i>video | |
| 3173 aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae</i>. Ergo | |
| 3174 irascibilis et concupiscibilis non obediunt rationi.</p> | |
| 3175 <p title="I q. 81 a. 3 arg. 3"><a name="31864"><span class= | |
| 3176 "ref">[31864] Iª q. 81 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut | |
| 3177 rationali parte animae inferior est vis appetitiva, ita etiam et | |
| 3178 vis sensitiva. Sed sensitiva pars animae non obedit rationi, non | |
| 3179 enim audimus nec videmus quando volumus. Ergo similiter neque vires | |
| 3180 sensitivi appetitus, scilicet irascibilis et concupiscibilis, | |
| 3181 obediunt rationi.</p> | |
| 3182 <p title="I q. 81 a. 3 s. c."><a name="31865"><span class= | |
| 3183 "ref">[31865] Iª q. 81 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3184 quod Damascenus dicit, quod <i>obediens et persuasibile rationi | |
| 3185 dividitur in concupiscentiam et iram</i>.</p> | |
| 3186 <p title="I q. 81 a. 3 co."><a name="31866"><span class= | |
| 3187 "ref">[31866] Iª q. 81 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3188 quod irascibilis et concupiscibilis obediunt superiori parti, in | |
| 3189 qua est intellectus sive ratio et voluntas, dupliciter, uno modo | |
| 3190 quidem, quantum ad rationem; alio vero modo, quantum ad voluntatem. | |
| 3191 Rationi quidem obediunt quantum ad ipsos suos actus. Cuius ratio | |
| 3192 est, quia appetitus sensitivus in aliis quidem animalibus natus est | |
| 3193 moveri ab aestimativa virtute; sicut ovis aestimans lupum inimicum, | |
| 3194 timet. Loco autem aestimativae virtutis est in homine, sicut supra | |
| 3195 dictum est, vis cogitativa; quae dicitur a quibusdam ratio | |
| 3196 particularis, eo quod est collativa intentionum individualium. Unde | |
| 3197 ab ea natus est moveri in homine appetitus sensitivus. Ipsa autem | |
| 3198 ratio particularis nata est moveri et dirigi secundum rationem | |
| 3199 universalem, unde in syllogisticis ex universalibus propositionibus | |
| 3200 concluduntur conclusiones singulares. Et ideo patet quod ratio | |
| 3201 universalis imperat appetitui sensitivo, qui distinguitur per | |
| 3202 concupiscibilem et irascibilem, et hic appetitus ei obedit. Et quia | |
| 3203 deducere universalia principia in conclusiones singulares, non est | |
| 3204 opus simplicis intellectus, sed rationis; ideo irascibilis et | |
| 3205 concupiscibilis magis dicuntur obedire rationi, quam intellectui. | |
| 3206 Hoc etiam quilibet experiri potest in seipso, applicando enim | |
| 3207 aliquas universales considerationes, mitigatur ira aut timor aut | |
| 3208 aliquid huiusmodi, vel etiam instigatur. Voluntati etiam subiacet | |
| 3209 appetitus sensitivus, quantum ad executionem, quae fit per vim | |
| 3210 motivam. In aliis enim animalibus statim ad appetitum | |
| 3211 concupiscibilis et irascibilis sequitur motus sicut ovis, timens | |
| 3212 lupum statim fugit, quia non est in eis aliquis superior appetitus | |
| 3213 qui repugnet. Sed homo non statim movetur secundum appetitum | |
| 3214 irascibilis et concupiscibilis; sed expectatur imperium voluntatis, | |
| 3215 quod est appetitus superior. In omnibus enim potentiis motivis | |
| 3216 ordinatis, secundum movens non movet nisi virtute primi moventis, | |
| 3217 unde appetitus inferior non sufficit movere, nisi appetitus | |
| 3218 superior consentiat. Et hoc est quod philosophus dicit, in III de | |
| 3219 anima, quod <i>appetitus superior movet appetitum inferiorem, sicut | |
| 3220 sphaera superior inferiorem</i>. Hoc ergo modo irascibilis et | |
| 3221 concupiscibilis rationi subduntur.</p> | |
| 3222 <p title="I q. 81 a. 3 ad 1"><a name="31867"><span class= | |
| 3223 "ref">[31867] Iª q. 81 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3224 dicendum quod sensualitas significatur per serpentem, quantum ad id | |
| 3225 quod est proprium sibi ex parte sensitivae partis. Irascibilis | |
| 3226 autem et concupiscibilis magis nominant sensitivum appetitum ex | |
| 3227 parte actus, ad quem inducuntur ex ratione, ut dictum est.</p> | |
| 3228 <p title="I q. 81 a. 3 ad 2"><a name="31868"><span class= | |
| 3229 "ref">[31868] Iª q. 81 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3230 dicendum quod, sicut philosophus dicit in I politicorum, <i>est | |
| 3231 quidem in animali contemplari et despoticum principatum, et | |
| 3232 politicum, anima quidem enim corpori dominatur despotico | |
| 3233 principatu; intellectus autem appetitui, politico et regali</i>. | |
| 3234 Dicitur enim despoticus principatus, quo aliquis principatur | |
| 3235 servis, qui non habent facultatem in aliquo resistendi imperio | |
| 3236 praecipientis, quia nihil sui habent. Principatus autem politicus | |
| 3237 et regalis dicitur, quo aliquis principatur liberis, qui, etsi | |
| 3238 subdantur regimini praesidentis, tamen habent aliquid proprium, ex | |
| 3239 quo possunt reniti praecipientis imperio. Sic igitur anima dicitur | |
| 3240 dominari corpori despotico principatu, quia corporis membra in | |
| 3241 nullo resistere possunt imperio animae, sed statim ad appetitum | |
| 3242 animae movetur manus et pes, et quodlibet membrum quod natum est | |
| 3243 moveri voluntario motu. Intellectus autem, seu ratio, dicitur | |
| 3244 principari irascibili et concupiscibili politico principatu, quia | |
| 3245 appetitus sensibilis habet aliquid proprium, unde potest reniti | |
| 3246 imperio rationis. Natus est enim moveri appetitus sensitivus, non | |
| 3247 solum ab aestimativa in aliis animalibus, et cogitativa in homine, | |
| 3248 quam dirigit universalis ratio; sed etiam ab imaginativa et sensu. | |
| 3249 Unde experimur irascibilem vel concupiscibilem rationi repugnare, | |
| 3250 per hoc quod sentimus vel imaginamur aliquod delectabile quod ratio | |
| 3251 vetat, vel triste quod ratio praecipit. Et sic per hoc quod | |
| 3252 irascibilis et concupiscibilis in aliquo rationi repugnant, non | |
| 3253 excluditur quin ei obediant.</p> | |
| 3254 <p title="I q. 81 a. 3 ad 3"><a name="31869"><span class= | |
| 3255 "ref">[31869] Iª q. 81 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3256 dicendum quod sensus exteriores indigent ad suos actus exterioribus | |
| 3257 sensibilibus, quibus immutentur, quorum praesentia non est in | |
| 3258 potestate rationis. Sed vires interiores, tam appetitivae quam | |
| 3259 apprehensivae, non indigent exterioribus rebus. Et ideo subduntur | |
| 3260 imperio rationis, quae potest non solum instigare vel mitigare | |
| 3261 affectus appetitivae virtutis, sed etiam formare imaginativae | |
| 3262 virtutis phantasmata.</p> | |
| 3263 <br /> | |
| 3264 <div class="D">Quaestio 82</div> | |
| 3265 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 3266 <p title="I q. 82 pr."><a name="31870"><span class="ref">[31870] | |
| 3267 Iª q. 82 pr.</span></a> Deinde considerandum est de voluntate. | |
| 3268 Circa quam quaeruntur quinque. Primo, utrum voluntas aliquid ex | |
| 3269 necessitate appetat. Secundo, utrum omnia ex necessitate appetat. | |
| 3270 Tertio, utrum sit eminentior potentia quam intellectus. Quarto, | |
| 3271 utrum voluntas moveat intellectum. Quinto, utrum voluntas | |
| 3272 distinguatur per irascibilem et concupiscibilem.</p> | |
| 3273 <br /> | |
| 3274 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 3275 <p title="I q. 82 a. 1 arg. 1"><a name="31871"><span class= | |
| 3276 "ref">[31871] Iª q. 82 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 3277 proceditur. Videtur quod voluntas nihil ex necessitate appetat. | |
| 3278 Dicit enim Augustinus, in V de Civ. Dei, quod si aliquid est | |
| 3279 necessarium, non est voluntarium. Sed omne quod voluntas appetit, | |
| 3280 est voluntarium. Ergo nihil quod voluntas appetit, est necessario | |
| 3281 desideratum.</p> | |
| 3282 <p title="I q. 82 a. 1 arg. 2"><a name="31872"><span class= | |
| 3283 "ref">[31872] Iª q. 82 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3284 potestates rationales, secundum philosophum, se habent ad opposita. | |
| 3285 Sed voluntas est potestas rationalis, quia, ut dicitur in III de | |
| 3286 anima, voluntas in ratione est. Ergo voluntas se habet ad opposita. | |
| 3287 Ad nihil ergo de necessitate determinatur.</p> | |
| 3288 <p title="I q. 82 a. 1 arg. 3"><a name="31873"><span class= | |
| 3289 "ref">[31873] Iª q. 82 a. 1 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3290 secundum voluntatem sumus domini nostrorum actuum. Sed eius quod ex | |
| 3291 necessitate est, non sumus domini. Ergo actus voluntatis non potest | |
| 3292 de necessitate esse.</p> | |
| 3293 <p title="I q. 82 a. 1 s. c."><a name="31874"><span class= | |
| 3294 "ref">[31874] Iª q. 82 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3295 quod Augustinus dicit, in XIII de Trin., quod <i>beatitudinem omnes | |
| 3296 una voluntate appetunt</i>. Si autem non esset necessarium sed | |
| 3297 contingens, deficeret ad minus in paucioribus. Ergo voluntas ex | |
| 3298 necessitate aliquid vult.</p> | |
| 3299 <p title="I q. 82 a. 1 co."><a name="31875"><span class= | |
| 3300 "ref">[31875] Iª q. 82 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3301 quod necessitas dicitur multipliciter. Necesse est enim quod non | |
| 3302 potest non esse. Quod quidem convenit alicui, uno modo ex principio | |
| 3303 intrinseco, sive materiali, sicut cum dicimus quod omne compositum | |
| 3304 ex contrariis necesse est corrumpi; sive formali, sicut cum dicimus | |
| 3305 quod necesse est triangulum habere tres angulos aequales duobus | |
| 3306 rectis. Et haec est necessitas naturalis et absoluta. Alio modo | |
| 3307 convenit alicui quod non possit non esse, ex aliquo extrinseco, vel | |
| 3308 fine vel agente. Fine quidem, sicut cum aliquis non potest sine hoc | |
| 3309 consequi, aut bene consequi finem aliquem, ut cibus dicitur | |
| 3310 necessarius ad vitam, et equus ad iter. Et haec vocatur necessitas | |
| 3311 finis; quae interdum etiam utilitas dicitur. Ex agente autem hoc | |
| 3312 alicui convenit, sicut cum aliquis cogitur ab aliquo agente, ita | |
| 3313 quod non possit contrarium agere. Et haec vocatur necessitas | |
| 3314 coactionis. Haec igitur coactionis necessitas omnino repugnat | |
| 3315 voluntati. Nam hoc dicimus esse violentum, quod est contra | |
| 3316 inclinationem rei. Ipse autem motus voluntatis est inclinatio | |
| 3317 quaedam in aliquid. Et ideo sicut dicitur aliquid naturale quia est | |
| 3318 secundum inclinationem naturae, ita dicitur aliquid voluntarium | |
| 3319 quia est secundum inclinationem voluntatis. Sicut ergo impossibile | |
| 3320 est quod aliquid simul sit violentum et naturale; ita impossibile | |
| 3321 est quod aliquid simpliciter sit coactum sive violentum, et | |
| 3322 voluntarium. Necessitas autem finis non repugnat voluntati, quando | |
| 3323 ad finem non potest perveniri nisi uno modo, sicut ex voluntate | |
| 3324 transeundi mare, fit necessitas in voluntate ut velit navem. | |
| 3325 Similiter etiam nec necessitas naturalis repugnat voluntati. | |
| 3326 Quinimmo necesse est quod, sicut intellectus ex necessitate | |
| 3327 inhaeret primis principiis, ita voluntas ex necessitate inhaereat | |
| 3328 ultimo fini, qui est beatitudo, finis enim se habet in operativis | |
| 3329 sicut principium in speculativis, ut dicitur in II Physic. Oportet | |
| 3330 enim quod illud quod naturaliter alicui convenit et immobiliter, | |
| 3331 sit fundamentum et principium omnium aliorum, quia natura rei est | |
| 3332 primum in unoquoque, et omnis motus procedit ab aliquo | |
| 3333 immobili.</p> | |
| 3334 <p title="I q. 82 a. 1 ad 1"><a name="31876"><span class= | |
| 3335 "ref">[31876] Iª q. 82 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3336 dicendum quod verbum Augustini est intelligendum de necessario | |
| 3337 necessitate coactionis. Necessitas autem naturalis non aufert | |
| 3338 libertatem voluntatis, ut ipsemet in eodem libro dicit.</p> | |
| 3339 <p title="I q. 82 a. 1 ad 2"><a name="31877"><span class= | |
| 3340 "ref">[31877] Iª q. 82 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3341 dicendum quod voluntas secundum quod aliquid naturaliter vult, | |
| 3342 magis respondet intellectui naturalium principiorum, quam rationi, | |
| 3343 quae ad opposita se habet. Unde secundum hoc, magis est | |
| 3344 intellectualis quam rationalis potestas.</p> | |
| 3345 <p title="I q. 82 a. 1 ad 3"><a name="31878"><span class= | |
| 3346 "ref">[31878] Iª q. 82 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3347 dicendum quod sumus domini nostrorum actuum secundum quod possumus | |
| 3348 hoc vel illud eligere. Electio autem non est de fine, sed de his | |
| 3349 quae sunt ad finem, ut dicitur in III Ethic. Unde appetitus ultimi | |
| 3350 finis non est de his quorum domini sumus.</p> | |
| 3351 <br /> | |
| 3352 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 3353 <p title="I q. 82 a. 2 arg. 1"><a name="31879"><span class= | |
| 3354 "ref">[31879] Iª q. 82 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 3355 proceditur. Videtur quod voluntas ex necessitate omnia velit | |
| 3356 quaecumque vult. Dicit enim Dionysius, IV de Div. Nom., quod malum | |
| 3357 est praeter voluntatem. Ex necessitate ergo voluntas tendit in | |
| 3358 bonum sibi propositum.</p> | |
| 3359 <p title="I q. 82 a. 2 arg. 2"><a name="31880"><span class= | |
| 3360 "ref">[31880] Iª q. 82 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3361 obiectum voluntatis comparatur ad ipsam sicut movens ad mobile. Sed | |
| 3362 motus mobilis necessario consequitur ex movente. Ergo videtur quod | |
| 3363 obiectum voluntatis ex necessitate moveat ipsam.</p> | |
| 3364 <p title="I q. 82 a. 2 arg. 3"><a name="31881"><span class= | |
| 3365 "ref">[31881] Iª q. 82 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, sicut | |
| 3366 apprehensum secundum sensum est obiectum appetitus sensitivi, ita | |
| 3367 apprehensum secundum intellectum est obiectum intellectivi | |
| 3368 appetitus, qui dicitur voluntas. Sed apprehensum secundum sensum ex | |
| 3369 necessitate movet appetitum sensitivum, dicit enim Augustinus, | |
| 3370 super Gen. ad Litt., quod animalia moventur visis. Ergo videtur | |
| 3371 quod apprehensum secundum intellectum ex necessitate moveat | |
| 3372 voluntatem.</p> | |
| 3373 <p title="I q. 82 a. 2 s. c."><a name="31882"><span class= | |
| 3374 "ref">[31882] Iª q. 82 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3375 quod Augustinus dicit, quod <i>voluntas est qua peccatur et recte | |
| 3376 vivitur</i>, et sic se habet ad opposita. Non ergo ex necessitate | |
| 3377 vult quaecumque vult.</p> | |
| 3378 <p title="I q. 82 a. 2 co."><a name="31883"><span class= | |
| 3379 "ref">[31883] Iª q. 82 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3380 quod voluntas non ex necessitate vult quaecumque vult. Ad cuius | |
| 3381 evidentiam, considerandum est quod sicut intellectus naturaliter et | |
| 3382 ex necessitate inhaeret primis principiis, ita voluntas ultimo | |
| 3383 fini, ut iam dictum est. Sunt autem quaedam intelligibilia quae non | |
| 3384 habent necessariam connexionem ad prima principia; sicut | |
| 3385 contingentes propositiones, ad quarum remotionem non sequitur | |
| 3386 remotio primorum principiorum. Et talibus non ex necessitate | |
| 3387 assentit intellectus. Quaedam autem propositiones sunt necessariae, | |
| 3388 quae habent connexionem necessariam cum primis principiis; sicut | |
| 3389 conclusiones demonstrabiles, ad quarum remotionem sequitur remotio | |
| 3390 primorum principiorum. Et his intellectus ex necessitate assentit, | |
| 3391 cognita connexione necessaria conclusionum ad principia per | |
| 3392 demonstrationis deductionem, non autem ex necessitate assentit | |
| 3393 antequam huiusmodi necessitatem connexionis per demonstrationem | |
| 3394 cognoscat. Similiter etiam est ex parte voluntatis. Sunt enim | |
| 3395 quaedam particularia bona, quae non habent necessariam connexionem | |
| 3396 ad beatitudinem, quia sine his potest aliquis esse beatus, et | |
| 3397 huiusmodi voluntas non de necessitate inhaeret. Sunt autem quaedam | |
| 3398 habentia necessariam connexionem ad beatitudinem, quibus scilicet | |
| 3399 homo Deo inhaeret, in quo solo vera beatitudo consistit. Sed tamen | |
| 3400 antequam per certitudinem divinae visionis necessitas huiusmodi | |
| 3401 connexionis demonstretur, voluntas non ex necessitate Deo inhaeret, | |
| 3402 nec his quae Dei sunt. Sed voluntas videntis Deum per essentiam, de | |
| 3403 necessitate inhaeret Deo, sicut nunc ex necessitate volumus esse | |
| 3404 beati. Patet ergo quod voluntas non ex necessitate vult quaecumque | |
| 3405 vult.</p> | |
| 3406 <p title="I q. 82 a. 2 ad 1"><a name="31884"><span class= | |
| 3407 "ref">[31884] Iª q. 82 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3408 dicendum quod voluntas in nihil potest tendere nisi sub ratione | |
| 3409 boni. Sed quia bonum est multiplex, propter hoc non ex necessitate | |
| 3410 determinatur ad unum.</p> | |
| 3411 <p title="I q. 82 a. 2 ad 2"><a name="31885"><span class= | |
| 3412 "ref">[31885] Iª q. 82 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3413 dicendum quod movens tunc ex necessitate causat motum in mobili, | |
| 3414 quando potestas moventis excedit mobile, ita quod tota eius | |
| 3415 possibilitas moventi subdatur. Cum autem possibilitas voluntatis | |
| 3416 sit respectu boni universalis et perfecti, non subiicitur eius | |
| 3417 possibilitas tota alicui particulari bono. Et ideo non ex | |
| 3418 necessitate movetur ab illo.</p> | |
| 3419 <p title="I q. 82 a. 2 ad 3"><a name="31886"><span class= | |
| 3420 "ref">[31886] Iª q. 82 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3421 dicendum quod vis sensitiva non est vis collativa diversorum, sicut | |
| 3422 ratio, sed simpliciter aliquid unum apprehendit. Et ideo secundum | |
| 3423 illud unum determinate movet appetitum sensitivum. Sed ratio est | |
| 3424 collativa plurium, et ideo ex pluribus moveri potest appetitus | |
| 3425 intellectivus, scilicet voluntas, et non ex uno ex necessitate.</p> | |
| 3426 <br /> | |
| 3427 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 3428 <p title="I q. 82 a. 3 arg. 1"><a name="31887"><span class= | |
| 3429 "ref">[31887] Iª q. 82 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 3430 proceditur. Videtur quod voluntas sit altior potentia quam | |
| 3431 intellectus. Bonum enim et finis est obiectum voluntatis. Sed finis | |
| 3432 est prima et altissima causarum. Ergo voluntas est prima et | |
| 3433 altissima potentiarum.</p> | |
| 3434 <p title="I q. 82 a. 3 arg. 2"><a name="31888"><span class= | |
| 3435 "ref">[31888] Iª q. 82 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, res | |
| 3436 naturales inveniuntur procedere de imperfectis ad perfecta. Et hoc | |
| 3437 etiam in potentiis animae apparet, proceditur enim de sensu ad | |
| 3438 intellectum, qui est nobilior. Sed naturalis processus est de actu | |
| 3439 intellectus in actum voluntatis. Ergo voluntas est perfectior et | |
| 3440 nobilior potentia quam intellectus.</p> | |
| 3441 <p title="I q. 82 a. 3 arg. 3"><a name="31889"><span class= | |
| 3442 "ref">[31889] Iª q. 82 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3443 habitus sunt proportionati potentiis, sicut perfectiones | |
| 3444 perfectibilibus. Sed habitus quo perficitur voluntas, scilicet | |
| 3445 caritas, est nobilior habitibus quibus perficitur intellectus, | |
| 3446 dicitur enim I ad Cor. XIII, <i>si noverim mysteria omnia, et si | |
| 3447 habuero omnem fidem, caritatem autem non habeam, nihil sum</i>. | |
| 3448 Ergo voluntas est altior potentia quam intellectus.</p> | |
| 3449 <p title="I q. 82 a. 3 s. c."><a name="31890"><span class= | |
| 3450 "ref">[31890] Iª q. 82 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3451 quod philosophus, in X Ethic., ponit altissimam potentiam animae | |
| 3452 esse intellectum.</p> | |
| 3453 <p title="I q. 82 a. 3 co."><a name="31891"><span class= | |
| 3454 "ref">[31891] Iª q. 82 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3455 quod eminentia alicuius ad alterum potest attendi dupliciter, uno | |
| 3456 modo, simpliciter; alio modo, secundum quid. Consideratur autem | |
| 3457 aliquid tale simpliciter, prout est secundum seipsum tale, secundum | |
| 3458 quid autem, prout dicitur tale secundum respectum ad alterum. Si | |
| 3459 ergo intellectus et voluntas considerentur secundum se, sic | |
| 3460 intellectus eminentior invenitur. Et hoc apparet ex comparatione | |
| 3461 obiectorum ad invicem. Obiectum enim intellectus est simplicius et | |
| 3462 magis absolutum quam obiectum voluntatis, nam obiectum intellectus | |
| 3463 est ipsa ratio boni appetibilis; bonum autem appetibile, cuius | |
| 3464 ratio est in intellectu, est obiectum voluntatis. Quanto autem | |
| 3465 aliquid est simplicius et abstractius, tanto secundum se est | |
| 3466 nobilius et altius. Et ideo obiectum intellectus est altius quam | |
| 3467 obiectum voluntatis. Cum ergo propria ratio potentiae sit secundum | |
| 3468 ordinem ad obiectum, sequitur quod secundum se et simpliciter | |
| 3469 intellectus sit altior et nobilior voluntate. Secundum quid autem, | |
| 3470 et per comparationem ad alterum, voluntas invenitur interdum altior | |
| 3471 intellectu; ex eo scilicet quod obiectum voluntatis in altiori re | |
| 3472 invenitur quam obiectum intellectus. Sicut si dicerem auditum esse | |
| 3473 secundum quid nobiliorem visu, inquantum res aliqua cuius est | |
| 3474 sonus, nobilior est aliqua re cuius est color, quamvis color sit | |
| 3475 nobilior et simplicior sono. Ut enim supra dictum est, actio | |
| 3476 intellectus consistit in hoc quod ratio rei intellectae est in | |
| 3477 intelligente; actus vero voluntatis perficitur in hoc quod voluntas | |
| 3478 inclinatur ad ipsam rem prout in se est. Et ideo philosophus dicit, | |
| 3479 in VI Metaphys., quod bonum et malum, quae sunt obiecta voluntatis, | |
| 3480 sunt in rebus; verum et falsum, quae sunt obiecta intellectus, sunt | |
| 3481 in mente. Quando igitur res in qua est bonum, est nobilior ipsa | |
| 3482 anima, in qua est ratio intellecta; per comparationem ad talem rem, | |
| 3483 voluntas est altior intellectu. Quando vero res in qua est bonum, | |
| 3484 est infra animam; tunc etiam per comparationem ad talem rem, | |
| 3485 intellectus est altior voluntate. Unde melior est amor Dei quam | |
| 3486 cognitio, e contrario autem melior est cognitio rerum corporalium | |
| 3487 quam amor. Simpliciter tamen intellectus est nobilior quam | |
| 3488 voluntas.</p> | |
| 3489 <p title="I q. 82 a. 3 ad 1"><a name="31892"><span class= | |
| 3490 "ref">[31892] Iª q. 82 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3491 dicendum quod ratio causae accipitur secundum comparationem unius | |
| 3492 ad alterum, et in tali comparatione ratio boni principalior | |
| 3493 invenitur, sed verum dicitur magis absolute, et ipsius boni | |
| 3494 rationem significat. Unde et bonum quoddam verum est. Sed rursus et | |
| 3495 ipsum verum est quoddam bonum; secundum quod intellectus res | |
| 3496 quaedam est, et verum finis ipsius. Et inter alios fines iste finis | |
| 3497 est excellentior; sicut intellectus inter alias potentias.</p> | |
| 3498 <p title="I q. 82 a. 3 ad 2"><a name="31893"><span class= | |
| 3499 "ref">[31893] Iª q. 82 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3500 dicendum quod illud quod est prius generatione et tempore, est | |
| 3501 imperfectius, quia in uno et eodem potentia tempore praecedit | |
| 3502 actum, et imperfectio perfectionem. Sed illud quod est prius | |
| 3503 simpliciter et secundum naturae ordinem, est perfectius, sic enim | |
| 3504 actus est prior potentia. Et hoc modo intellectus est prior | |
| 3505 voluntate, sicut motivum mobili, et activum passivo, bonum enim | |
| 3506 intellectum movet voluntatem.</p> | |
| 3507 <p title="I q. 82 a. 3 ad 3"><a name="31894"><span class= | |
| 3508 "ref">[31894] Iª q. 82 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3509 dicendum quod illa ratio procedit de voluntate secundum | |
| 3510 comparationem ad id quod supra animam est. Virtus enim caritatis | |
| 3511 est qua Deum amamus.</p> | |
| 3512 <br /> | |
| 3513 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 3514 <p title="I q. 82 a. 4 arg. 1"><a name="31895"><span class= | |
| 3515 "ref">[31895] Iª q. 82 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 3516 proceditur. Videtur quod voluntas non moveat intellectum. Movens | |
| 3517 enim est nobilius et prius moto, quia movens est agens; agens autem | |
| 3518 est nobilius patiente, ut Augustinus dicit XII super Gen. ad Litt., | |
| 3519 et philosophus in III de anima. Sed intellectus est prior et | |
| 3520 nobilior voluntate, ut supra dictum est. Ergo voluntas non movet | |
| 3521 intellectum.</p> | |
| 3522 <p title="I q. 82 a. 4 arg. 2"><a name="31896"><span class= | |
| 3523 "ref">[31896] Iª q. 82 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3524 movens non movetur a moto, nisi forte per accidens. Sed intellectus | |
| 3525 movet voluntatem, quia appetibile apprehensum per intellectum est | |
| 3526 movens non motum; appetitus autem movens motum. Ergo intellectus | |
| 3527 non movetur a voluntate.</p> | |
| 3528 <p title="I q. 82 a. 4 arg. 3"><a name="31897"><span class= | |
| 3529 "ref">[31897] Iª q. 82 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, nihil | |
| 3530 velle possumus nisi sit intellectum. Si igitur ad intelligendum | |
| 3531 movet voluntas volendo intelligere, oportebit quod etiam illud | |
| 3532 velle praecedat aliud intelligere, et illud intelligere aliud | |
| 3533 velle, et sic in infinitum, quod est impossibile. Non ergo voluntas | |
| 3534 movet intellectum.</p> | |
| 3535 <p title="I q. 82 a. 4 s. c."><a name="31898"><span class= | |
| 3536 "ref">[31898] Iª q. 82 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3537 quod Damascenus dicit, quod <i>in nobis est percipere quamcumque | |
| 3538 volumus artem, et non percipere</i>. In nobis autem est aliquid per | |
| 3539 voluntatem; percipimus autem artes per intellectum. Voluntas ergo | |
| 3540 movet intellectum.</p> | |
| 3541 <p title="I q. 82 a. 4 co."><a name="31899"><span class= | |
| 3542 "ref">[31899] Iª q. 82 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3543 quod aliquid dicitur movere dupliciter. Uno modo, per modum finis; | |
| 3544 sicut dicitur quod finis movet efficientem. Et hoc modo intellectus | |
| 3545 movet voluntatem, quia bonum intellectum est obiectum voluntatis, | |
| 3546 et movet ipsam ut finis. Alio modo dicitur aliquid movere per modum | |
| 3547 agentis; sicut alterans movet alteratum, et impellens movet | |
| 3548 impulsum. Et hoc modo voluntas movet intellectum, et omnes animae | |
| 3549 vires; ut Anselmus dicit in libro de similitudinibus. Cuius ratio | |
| 3550 est, quia in omnibus potentiis activis ordinatis, illa potentia | |
| 3551 quae respicit finem universalem, movet potentias quae respiciunt | |
| 3552 fines particulares. Et hoc apparet tam in naturalibus quam in | |
| 3553 politicis. Caelum enim, quod agit ad universalem conservationem | |
| 3554 generabilium et corruptibilium, movet omnia inferiora corpora, | |
| 3555 quorum unumquodque agit ad conservationem propriae speciei, vel | |
| 3556 etiam individui. Rex etiam, qui intendit bonum commune totius | |
| 3557 regni, movet per suum imperium singulos praepositos civitatum, qui | |
| 3558 singulis civitatibus curam regiminis impendunt. Obiectum autem | |
| 3559 voluntatis est bonum et finis in communi. Quaelibet autem potentia | |
| 3560 comparatur ad aliquod bonum proprium sibi conveniens; sicut visus | |
| 3561 ad perceptionem coloris, intellectus ad cognitionem veri. Et ideo | |
| 3562 voluntas per modum agentis movet omnes animae potentias ad suos | |
| 3563 actus, praeter vires naturales vegetativae partis, quae nostro | |
| 3564 arbitrio non subduntur.</p> | |
| 3565 <p title="I q. 82 a. 4 ad 1"><a name="31900"><span class= | |
| 3566 "ref">[31900] Iª q. 82 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3567 dicendum quod intellectus dupliciter considerari potest, uno modo, | |
| 3568 secundum quod intellectus est apprehensivus entis et veri | |
| 3569 universalis; alio modo, secundum quod est quaedam res, et | |
| 3570 particularis potentia habens determinatum actum. Et similiter | |
| 3571 voluntas dupliciter considerari potest, uno modo, secundum | |
| 3572 communitatem sui obiecti, prout scilicet est appetitiva boni | |
| 3573 communis; alio modo, secundum quod est quaedam determinata animae | |
| 3574 potentia habens determinatum actum. Si ergo comparentur intellectus | |
| 3575 et voluntas secundum rationem communitatis obiectorum utriusque, | |
| 3576 sic dictum est supra quod intellectus est simpliciter altior et | |
| 3577 nobilior voluntate. Si autem consideretur intellectus secundum | |
| 3578 communitatem sui obiecti, et voluntas secundum quod est quaedam | |
| 3579 determinata potentia, sic iterum intellectus est altior et prior | |
| 3580 voluntate, quia sub ratione entis et veri, quam apprehendit | |
| 3581 intellectus, continetur voluntas ipsa, et actus eius, et obiectum | |
| 3582 ipsius. Unde intellectus intelligit voluntatem, et actum eius, et | |
| 3583 obiectum ipsius, sicut et alia specialia intellecta, ut lapidem aut | |
| 3584 lignum, quae continentur sub communi ratione entis et veri. Si vero | |
| 3585 consideretur voluntas secundum communem rationem sui obiecti, quod | |
| 3586 est bonum, intellectus autem secundum quod est quaedam res et | |
| 3587 potentia specialis; sic sub communi ratione boni continetur, velut | |
| 3588 quoddam speciale, et intellectus ipse, et ipsum intelligere, et | |
| 3589 obiectum eius, quod est verum, quorum quodlibet est quoddam | |
| 3590 speciale bonum. Et secundum hoc voluntas est altior intellectu, et | |
| 3591 potest ipsum movere. Ex his ergo apparet ratio quare hae potentiae | |
| 3592 suis actibus invicem se includunt, quia intellectus intelligit | |
| 3593 voluntatem velle, et voluntas vult intellectum intelligere. Et | |
| 3594 simili ratione bonum continetur sub vero, inquantum est quoddam | |
| 3595 verum intellectum; et verum continetur sub bono, inquantum est | |
| 3596 quoddam bonum desideratum.</p> | |
| 3597 <p title="I q. 82 a. 4 ad 2"><a name="31901"><span class= | |
| 3598 "ref">[31901] Iª q. 82 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3599 dicendum quod intellectus alio modo movet voluntatem, quam voluntas | |
| 3600 intellectum, ut iam dictum est.</p> | |
| 3601 <p title="I q. 82 a. 4 ad 3"><a name="31902"><span class= | |
| 3602 "ref">[31902] Iª q. 82 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3603 dicendum quod non oportet procedere in infinitum, sed statur in | |
| 3604 intellectu sicut in primo. Omnem enim voluntatis motum necesse est | |
| 3605 quod praecedat apprehensio, sed non omnem apprehensionem praecedit | |
| 3606 motus voluntatis; sed principium consiliandi et intelligendi est | |
| 3607 aliquod intellectivum principium altius intellectu nostro, quod est | |
| 3608 Deus, ut etiam Aristoteles dicit in VII Ethicae Eudemicae, et per | |
| 3609 hunc modum ostendit quod non est procedere in infinitum.</p> | |
| 3610 <br /> | |
| 3611 <div class="E">Articulus 5</div> | |
| 3612 <p title="I q. 82 a. 5 arg. 1"><a name="31903"><span class= | |
| 3613 "ref">[31903] Iª q. 82 a. 5 arg. 1</span></a> Ad quintum sic | |
| 3614 proceditur. Videtur quod irascibilis et concupiscibilis distingui | |
| 3615 debeant in appetitu superiori, qui est voluntas. Vis enim | |
| 3616 concupiscibilis dicitur a concupiscendo; et irascibilis ab | |
| 3617 irascendo. Sed aliqua concupiscentia est quae non potest pertinere | |
| 3618 ad appetitum sensitivum, sed solum ad intellectivum, qui est | |
| 3619 voluntas; sicut concupiscentia sapientiae, de qua dicitur Sap. VI, | |
| 3620 <i>concupiscentia sapientiae perducit ad regnum perpetuum</i>. Est | |
| 3621 etiam quaedam ira quae non potest pertinere ad appetitum | |
| 3622 sensitivum, sed intellectivum tantum; sicut cum irascimur contra | |
| 3623 vitia. Unde et Hieronymus, super Matth., monet ut <i>odium vitiorum | |
| 3624 possideamus in irascibili</i>. Ergo irascibilis et concupiscibilis | |
| 3625 distingui debent in appetitu intellectivo, sicut et in | |
| 3626 sensitivo.</p> | |
| 3627 <p title="I q. 82 a. 5 arg. 2"><a name="31904"><span class= | |
| 3628 "ref">[31904] Iª q. 82 a. 5 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3629 secundum quod communiter dicitur, caritas est in concupiscibili, | |
| 3630 spes autem in irascibili. Non autem possunt esse in appetitu | |
| 3631 sensitivo, quia non sunt sensibilium obiectorum, sed | |
| 3632 intelligibilium. Ergo concupiscibilis et irascibilis sunt ponenda | |
| 3633 in parte intellectiva.</p> | |
| 3634 <p title="I q. 82 a. 5 arg. 3"><a name="31905"><span class= | |
| 3635 "ref">[31905] Iª q. 82 a. 5 arg. 3</span></a> Praeterea, in | |
| 3636 libro de spiritu et anima dicitur quod has potentias (scilicet | |
| 3637 irascibilem et concupiscibilem, et rationalem) <i>habet anima | |
| 3638 antequam corpori misceatur</i>. Sed nulla potentia sensitivae | |
| 3639 partis est animae tantum, sed coniuncti, ut supra dictum est. Ergo | |
| 3640 irascibilis et concupiscibilis sunt in voluntate, quae est | |
| 3641 appetitus intellectivus.</p> | |
| 3642 <p title="I q. 82 a. 5 s. c."><a name="31906"><span class= | |
| 3643 "ref">[31906] Iª q. 82 a. 5 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3644 quod Gregorius Nyssenus, dicit, quod irrationalis pars animae | |
| 3645 dividitur in desiderativum et irascitivum; et idem dicit | |
| 3646 Damascenus, in libro II. Et philosophus dicit, in III de anima quod | |
| 3647 <i>voluntas in ratione est, in irrationali autem parte animae | |
| 3648 concupiscentia et ira, vel desiderium et animus</i>.</p> | |
| 3649 <p title="I q. 82 a. 5 co."><a name="31907"><span class= | |
| 3650 "ref">[31907] Iª q. 82 a. 5 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3651 quod irascibilis et concupiscibilis non sunt partes intellectivi | |
| 3652 appetitus, qui dicitur voluntas. Quia, sicut supra dictum est, | |
| 3653 potentia quae ordinatur ad aliquod obiectum secundum communem | |
| 3654 rationem, non diversificatur per differentias speciales sub illa | |
| 3655 ratione communi contentas. Sicut quia visus respicit visibile | |
| 3656 secundum rationem colorati, non multiplicantur visivae potentiae | |
| 3657 secundum diversas species colorum, si autem esset aliqua potentia | |
| 3658 quae esset albi inquantum est album, et non inquantum est | |
| 3659 coloratum, diversificaretur a potentia quae esset nigri inquantum | |
| 3660 est nigrum. Appetitus autem sensitivus non respicit communem | |
| 3661 rationem boni, quia nec sensus apprehendit universale. Et ideo | |
| 3662 secundum diversas rationes particularium bonorum, diversificantur | |
| 3663 partes appetitus sensitivi, nam concupiscibilis respicit propriam | |
| 3664 rationem boni, inquantum est delectabile secundum sensum, et | |
| 3665 conveniens naturae; irascibilis autem respicit rationem boni, | |
| 3666 secundum quod est repulsivum et impugnativum eius quod infert | |
| 3667 nocumentum. Sed voluntas respicit bonum sub communi ratione boni. | |
| 3668 Et ideo non diversificantur in ipsa, quae est appetitus | |
| 3669 intellectivus, aliquae potentiae appetitivae, ut sit in appetitu | |
| 3670 intellectivo alia potentia irascibilis, et alia concupiscibilis, | |
| 3671 sicut etiam ex parte intellectus non multiplicantur vires | |
| 3672 apprehensivae, licet multiplicentur ex parte sensus.</p> | |
| 3673 <p title="I q. 82 a. 5 ad 1"><a name="31908"><span class= | |
| 3674 "ref">[31908] Iª q. 82 a. 5 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3675 dicendum quod amor, concupiscentia, et huiusmodi, dupliciter | |
| 3676 accipiuntur. Quandoque quidem secundum quod sunt quaedam passiones, | |
| 3677 cum quadam scilicet concitatione animi provenientes. Et sic | |
| 3678 communiter accipiuntur, et hoc modo sunt solum in appetitu | |
| 3679 sensitivo. Alio modo significant simplicem affectum, absque | |
| 3680 passione vel animi concitatione. Et sic sunt actus voluntatis. Et | |
| 3681 hoc etiam modo attribuuntur Angelis et Deo. Sed prout sic | |
| 3682 accipiuntur, non pertinent ad diversas potentias, sed ad unam | |
| 3683 tantum potentiam, quae dicitur voluntas.</p> | |
| 3684 <p title="I q. 82 a. 5 ad 2"><a name="31909"><span class= | |
| 3685 "ref">[31909] Iª q. 82 a. 5 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3686 dicendum quod ipsa voluntas potest dici irascibilis, prout vult | |
| 3687 impugnare malum, non ex impetu passionis, sed ex iudicio rationis. | |
| 3688 Et eodem modo potest dici concupiscibilis, propter desiderium boni. | |
| 3689 Et sic in irascibili et concupiscibili sunt caritas et spes; idest | |
| 3690 in voluntate secundum quod habet ordinem ad huiusmodi actus. Sic | |
| 3691 etiam potest intelligi quod dicitur in libro de spiritu et anima, | |
| 3692 quod irascibilis et concupiscibilis sunt animae antequam uniatur | |
| 3693 corpori (ut tamen intelligatur ordo naturae, et non temporis), | |
| 3694 licet non sit necessarium verbis illius libri fidem adhibere.</p> | |
| 3695 <p title="I q. 82 a. 5 ad 3"><a name="31910"><span class= | |
| 3696 "ref">[31910] Iª q. 82 a. 5 ad 3</span></a> Unde patet solutio | |
| 3697 ad tertium.</p> | |
| 3698 <br /> | |
| 3699 <div class="D">Quaestio 83</div> | |
| 3700 <div class="G">Prooemium</div> | |
| 3701 <p title="I q. 83 pr."><a name="31911"><span class="ref">[31911] | |
| 3702 Iª q. 83 pr.</span></a> Deinde quaeritur de libero arbitrio. | |
| 3703 Et circa hoc quaeruntur quatuor. Primo, utrum homo sit liberi | |
| 3704 arbitrii. Secundo, quid sit liberum arbitrium, utrum sit potentia, | |
| 3705 vel actus, vel habitus. Tertio si est potentia, utrum sit | |
| 3706 appetitiva, vel cognitiva. Quarto, si est appetitiva, utrum sit | |
| 3707 eadem potentia cum voluntate, vel alia.</p> | |
| 3708 <br /> | |
| 3709 <div class="E">Articulus 1</div> | |
| 3710 <p title="I q. 83 a. 1 arg. 1"><a name="31912"><span class= | |
| 3711 "ref">[31912] Iª q. 83 a. 1 arg. 1</span></a> Ad primum sic | |
| 3712 proceditur. Videtur quod homo non sit liberi arbitrii. Quicumque | |
| 3713 enim est liberi arbitrii, facit quod vult. Sed homo non facit quod | |
| 3714 vult, dicitur enim Rom. VII, <i>non enim quod volo bonum, hoc ago; | |
| 3715 sed quod odi malum, illud facio</i>. Ergo homo non est liberi | |
| 3716 arbitrii.</p> | |
| 3717 <p title="I q. 83 a. 1 arg. 2"><a name="31913"><span class= | |
| 3718 "ref">[31913] Iª q. 83 a. 1 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3719 quicumque est liberi arbitrii, eius est velle et non velle, operari | |
| 3720 et non operari. Sed hoc non est hominis, dicitur enim ad Rom. IX, | |
| 3721 non est volentis, scilicet velle, neque currentis, scilicet | |
| 3722 currere. Ergo homo non est liberi arbitrii.</p> | |
| 3723 <p title="I q. 83 a. 1 arg. 3"><a name="31914"><span class= | |
| 3724 "ref">[31914] Iª q. 83 a. 1 arg. 3</span></a> <i>Praeterea, | |
| 3725 liberum est quod sui causa est</i>, ut dicitur in I Metaphys. Quod | |
| 3726 ergo movetur ab alio, non est liberum. Sed Deus movet voluntatem, | |
| 3727 dicitur enim Prov. XXI, <i>cor regis in manu Dei, et quocumque | |
| 3728 voluerit vertet illud</i>; et Philipp. II, <i>Deus est qui operatur | |
| 3729 in nobis velle et perficere</i>. Ergo homo non est liberi | |
| 3730 arbitrii.</p> | |
| 3731 <p title="I q. 83 a. 1 arg. 4"><a name="31915"><span class= | |
| 3732 "ref">[31915] Iª q. 83 a. 1 arg. 4</span></a> Praeterea, | |
| 3733 quicumque est liberi arbitrii, est dominus suorum actuum. Sed homo | |
| 3734 non est dominus suorum actuum, quia, ut dicitur Ierem. X, <i>non | |
| 3735 est in homine via eius, nec viri est ut dirigat gressus suos</i>. | |
| 3736 Ergo homo non est liberi arbitrii.</p> | |
| 3737 <p title="I q. 83 a. 1 arg. 5"><a name="31916"><span class= | |
| 3738 "ref">[31916] Iª q. 83 a. 1 arg. 5</span></a> Praeterea, | |
| 3739 philosophus dicit, in III Ethic., <i>qualis unusquisque est, talis | |
| 3740 finis videtur ei</i>. Sed non est in potestate nostra aliquales | |
| 3741 esse, sed hoc nobis est a natura. Ergo naturale est nobis quod | |
| 3742 aliquem finem sequamur. Non ergo ex libero arbitrio.</p> | |
| 3743 <p title="I q. 83 a. 1 s. c."><a name="31917"><span class= | |
| 3744 "ref">[31917] Iª q. 83 a. 1 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3745 quod dicitur Eccli. XV, <i>Deus ab initio constituit hominem, et | |
| 3746 reliquit eum in manu consilii sui</i>. Glossa, idest in libertate | |
| 3747 arbitrii.</p> | |
| 3748 <p title="I q. 83 a. 1 co."><a name="31918"><span class= | |
| 3749 "ref">[31918] Iª q. 83 a. 1 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3750 quod homo est liberi arbitrii, alioquin frustra essent consilia, | |
| 3751 exhortationes, praecepta, prohibitiones, praemia et poenae. Ad | |
| 3752 cuius evidentiam, considerandum est quod quaedam agunt absque | |
| 3753 iudicio, sicut lapis movetur deorsum; et similiter omnia cognitione | |
| 3754 carentia. Quaedam autem agunt iudicio, sed non libero; sicut | |
| 3755 animalia bruta. Iudicat enim ovis videns lupum, eum esse fugiendum, | |
| 3756 naturali iudicio, et non libero, quia non ex collatione, sed ex | |
| 3757 naturali instinctu hoc iudicat. Et simile est de quolibet iudicio | |
| 3758 brutorum animalium. Sed homo agit iudicio, quia per vim | |
| 3759 cognoscitivam iudicat aliquid esse fugiendum vel prosequendum. Sed | |
| 3760 quia iudicium istud non est ex naturali instinctu in particulari | |
| 3761 operabili, sed ex collatione quadam rationis; ideo agit libero | |
| 3762 iudicio, potens in diversa ferri. Ratio enim circa contingentia | |
| 3763 habet viam ad opposita; ut patet in dialecticis syllogismis, et | |
| 3764 rhetoricis persuasionibus. Particularia autem operabilia sunt | |
| 3765 quaedam contingentia, et ideo circa ea iudicium rationis ad diversa | |
| 3766 se habet, et non est determinatum ad unum. Et pro tanto necesse est | |
| 3767 quod homo sit liberi arbitrii, ex hoc ipso quod rationalis est.</p> | |
| 3768 <p title="I q. 83 a. 1 ad 1"><a name="31919"><span class= | |
| 3769 "ref">[31919] Iª q. 83 a. 1 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3770 dicendum quod, sicut supra dictum est, appetitus sensitivus, etsi | |
| 3771 obediat rationi, tamen potest in aliquo repugnare, concupiscendo | |
| 3772 contra illud quod ratio dictat. Hoc ergo est bonum quod homo non | |
| 3773 facit cum vult, scilicet non concupiscere contra rationem, ut | |
| 3774 Glossa Augustini ibidem dicit.</p> | |
| 3775 <p title="I q. 83 a. 1 ad 2"><a name="31920"><span class= | |
| 3776 "ref">[31920] Iª q. 83 a. 1 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3777 dicendum quod verbum illud apostoli non sic est intelligendum quasi | |
| 3778 homo non velit et non currat libero arbitrio, sed quia liberum | |
| 3779 arbitrium ad hoc non est sufficiens, nisi moveatur et iuvetur a | |
| 3780 Deo.</p> | |
| 3781 <p title="I q. 83 a. 1 ad 3"><a name="31921"><span class= | |
| 3782 "ref">[31921] Iª q. 83 a. 1 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3783 dicendum quod liberum arbitrium est causa sui motus, quia homo per | |
| 3784 liberum arbitrium seipsum movet ad agendum. Non tamen hoc est de | |
| 3785 necessitate libertatis, quod sit prima causa sui id quod liberum | |
| 3786 est, sicut nec ad hoc quod aliquid sit causa alterius, requiritur | |
| 3787 quod sit prima causa eius. Deus igitur est prima causa movens et | |
| 3788 naturales causas et voluntarias. Et sicut naturalibus causis, | |
| 3789 movendo eas, non aufert quin actus earum sint naturales; ita | |
| 3790 movendo causas voluntarias, non aufert quin actiones earum sint | |
| 3791 voluntariae, sed potius hoc in eis facit, operatur enim in | |
| 3792 unoquoque secundum eius proprietatem.</p> | |
| 3793 <p title="I q. 83 a. 1 ad 4"><a name="31922"><span class= | |
| 3794 "ref">[31922] Iª q. 83 a. 1 ad 4</span></a> Ad quartum | |
| 3795 dicendum quod dicitur non esse in homine via eius, quantum ad | |
| 3796 executiones electionum, in quibus homo impediri potest, velit | |
| 3797 nolit. Electiones autem ipsae sunt in nobis, supposito tamen divino | |
| 3798 auxilio.</p> | |
| 3799 <p title="I q. 83 a. 1 ad 5"><a name="31923"><span class= | |
| 3800 "ref">[31923] Iª q. 83 a. 1 ad 5</span></a> Ad quintum | |
| 3801 dicendum quod qualitas hominis est duplex, una naturalis, et alia | |
| 3802 superveniens. Naturalis autem qualitas accipi potest vel circa | |
| 3803 partem intellectivam; vel circa corpus et virtutes corpori annexas. | |
| 3804 Ex eo igitur quod homo est aliqualis qualitate naturali quae | |
| 3805 attenditur secundum intellectivam partem, naturaliter homo appetit | |
| 3806 ultimum finem, scilicet beatitudinem. Qui quidem appetitus | |
| 3807 naturalis est, et non subiacet libero arbitrio, ut ex supradictis | |
| 3808 patet. Ex parte vero corporis et virtutum corpori annexarum, potest | |
| 3809 esse homo aliqualis naturali qualitate, secundum quod est talis | |
| 3810 complexionis, vel talis dispositionis, ex quacumque impressione | |
| 3811 corporearum causarum, quae non possunt in intellectivam partem | |
| 3812 imprimere, eo quod non est alicuius corporis actus. Sic igitur | |
| 3813 qualis unusquisque est secundum corpoream qualitatem, talis finis | |
| 3814 videtur ei, quia ex huiusmodi dispositione homo inclinatur ad | |
| 3815 eligendum aliquid vel repudiandum. Sed istae inclinationes | |
| 3816 subiacent iudicio rationis, cui obedit inferior appetitus, ut | |
| 3817 dictum est. Unde per hoc libertati arbitrii non praeiudicatur. | |
| 3818 Qualitates autem supervenientes sunt sicut habitus et passiones, | |
| 3819 secundum quae aliquis magis inclinatur in unum quam in alterum. | |
| 3820 Tamen istae etiam inclinationes subiacent iudicio rationis. Et | |
| 3821 huiusmodi etiam qualitates ei subiacent, inquantum in nobis est | |
| 3822 tales qualitates acquirere, vel causaliter vel dispositive, vel a | |
| 3823 nobis excludere. Et sic nihil est quod libertati arbitrii | |
| 3824 repugnet.</p> | |
| 3825 <br /> | |
| 3826 <div class="E">Articulus 2</div> | |
| 3827 <p title="I q. 83 a. 2 arg. 1"><a name="31924"><span class= | |
| 3828 "ref">[31924] Iª q. 83 a. 2 arg. 1</span></a> Ad secundum sic | |
| 3829 proceditur. Videtur quod liberum arbitrium non sit potentia. | |
| 3830 Arbitrium enim liberum nihil est aliud quam liberum iudicium. | |
| 3831 Iudicium autem non nominat potentiam, sed actum. Ergo liberum | |
| 3832 arbitrium non est potentia.</p> | |
| 3833 <p title="I q. 83 a. 2 arg. 2"><a name="31925"><span class= | |
| 3834 "ref">[31925] Iª q. 83 a. 2 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3835 liberum arbitrium dicitur esse facultas voluntatis et rationis. | |
| 3836 Facultas autem nominat facilitatem potestatis, quae quidem est per | |
| 3837 habitum. Ergo liberum arbitrium est habitus. Bernardus etiam dicit | |
| 3838 quod liberum arbitrium est habitus animae liber sui. Non ergo est | |
| 3839 potentia.</p> | |
| 3840 <p title="I q. 83 a. 2 arg. 3"><a name="31926"><span class= | |
| 3841 "ref">[31926] Iª q. 83 a. 2 arg. 3</span></a> Praeterea, nulla | |
| 3842 potentia naturalis tollitur per peccatum. Sed liberum arbitrium | |
| 3843 tollitur per peccatum, Augustinus enim dicit quod <i>homo male | |
| 3844 utens libero arbitrio, et se perdit et ipsum</i>. Ergo liberum | |
| 3845 arbitrium non est potentia.</p> | |
| 3846 <p title="I q. 83 a. 2 s. c."><a name="31927"><span class= | |
| 3847 "ref">[31927] Iª q. 83 a. 2 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3848 quod nihil est subiectum habitus, ut videtur, nisi potentia. Sed | |
| 3849 liberum arbitrium est subiectum gratiae; qua sibi assistente, bonum | |
| 3850 eligit. Ergo liberum arbitrium est potentia.</p> | |
| 3851 <p title="I q. 83 a. 2 co."><a name="31928"><span class= | |
| 3852 "ref">[31928] Iª q. 83 a. 2 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3853 quod, quamvis liberum arbitrium nominet quendam actum secundum | |
| 3854 propriam significationem vocabuli; secundum tamen communem usum | |
| 3855 loquendi, liberum arbitrium dicimus id quod est huius actus | |
| 3856 principium, scilicet quo homo libere iudicat. Principium autem | |
| 3857 actus in nobis est et potentia et habitus, dicimur enim aliquid | |
| 3858 cognoscere et per scientiam, et per intellectivam potentiam. | |
| 3859 Oportet ergo quod liberum arbitrium vel sit potentia, vel sit | |
| 3860 habitus, vel sit potentia cum aliquo habitu. Quod autem non sit | |
| 3861 habitus, neque potentia cum habitu, manifeste apparet ex duobus. | |
| 3862 Primo quidem, quia si est habitus, oportet quod sit habitus | |
| 3863 naturalis, hoc enim est naturale homini, quod sit liberi arbitrii. | |
| 3864 Nullus autem habitus naturalis adest nobis ad ea quae subsunt | |
| 3865 libero arbitrio, quia ad ea respectu quorum habemus habitus | |
| 3866 naturales, naturaliter inclinamur, sicut ad assentiendum primis | |
| 3867 principiis; ea autem ad quae naturaliter inclinamur, non subsunt | |
| 3868 libero arbitrio, sicut dictum est de appetitu beatitudinis. Unde | |
| 3869 contra propriam rationem liberi arbitrii est, quod sit habitus | |
| 3870 naturalis. Contra naturalitatem autem eius est, quod sit habitus | |
| 3871 non naturalis. Et sic relinquitur quod nullo modo sit habitus. | |
| 3872 Secundo hoc apparet, quia habitus dicuntur secundum quos <i>nos | |
| 3873 habemus ad passiones vel ad actus bene vel male</i>, ut dicitur in | |
| 3874 II Ethic., nam per temperantiam bene nos habemus ad | |
| 3875 concupiscentias, per intemperantiam autem male; per scientiam etiam | |
| 3876 bene nos habemus ad actum intellectus, dum verum cognoscimus per | |
| 3877 habitum autem contrarium male. Liberum autem arbitrium | |
| 3878 indifferenter se habet ad bene eligendum vel male. Unde impossibile | |
| 3879 est quod liberum arbitrium sit habitus. Relinquitur ergo quod sit | |
| 3880 potentia.</p> | |
| 3881 <p title="I q. 83 a. 2 ad 1"><a name="31929"><span class= | |
| 3882 "ref">[31929] Iª q. 83 a. 2 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3883 dicendum quod consuetum est potentiam significari nomine actus. Et | |
| 3884 sic per hunc actum qui est liberum iudicium, nominatur potentia | |
| 3885 quae est huius actus principium. Alioquin, si liberum arbitrium | |
| 3886 nominaret actum, non semper maneret in homine.</p> | |
| 3887 <p title="I q. 83 a. 2 ad 2"><a name="31930"><span class= | |
| 3888 "ref">[31930] Iª q. 83 a. 2 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3889 dicendum quod facultas nominat quandoque potestatem expeditam ad | |
| 3890 operandum. Et sic facultas ponitur in definitione liberi arbitrii. | |
| 3891 Bernardus autem accipit habitum non secundum quod dividitur contra | |
| 3892 potentiam, sed secundum quod significat habitudinem quandam, qua | |
| 3893 aliquo modo se aliquis habet ad actum. Quod quidem est tam per | |
| 3894 potentiam quam per habitum, nam per potentiam homo se habet ut | |
| 3895 potens operari, per habitum autem ut aptus ad operandum bene vel | |
| 3896 male.</p> | |
| 3897 <p title="I q. 83 a. 2 ad 3"><a name="31931"><span class= | |
| 3898 "ref">[31931] Iª q. 83 a. 2 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3899 dicendum quod homo peccando liberum arbitrium dicitur perdidisse, | |
| 3900 non quantum ad libertatem naturalem, quae est a coactione; sed | |
| 3901 quantum ad libertatem quae est a culpa et a miseria. De qua infra | |
| 3902 in tractatu moralium dicetur, in secunda parte huius operis.</p> | |
| 3903 <br /> | |
| 3904 <div class="E">Articulus 3</div> | |
| 3905 <p title="I q. 83 a. 3 arg. 1"><a name="31932"><span class= | |
| 3906 "ref">[31932] Iª q. 83 a. 3 arg. 1</span></a> Ad tertium sic | |
| 3907 proceditur. Videtur quod liberum arbitrium non sit potentia | |
| 3908 appetitiva, sed cognitiva. Dicit enim Damascenus quod <i>cum | |
| 3909 rationali confestim comitatur liberum arbitrium</i>. Sed ratio est | |
| 3910 potentia cognitiva. Ergo liberum arbitrium est potentia | |
| 3911 cognitiva.</p> | |
| 3912 <p title="I q. 83 a. 3 arg. 2"><a name="31933"><span class= | |
| 3913 "ref">[31933] Iª q. 83 a. 3 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3914 liberum arbitrium dicitur quasi liberum iudicium. Sed iudicare est | |
| 3915 actus cognitivae virtutis. Ergo liberum arbitrium est cognitiva | |
| 3916 potentia.</p> | |
| 3917 <p title="I q. 83 a. 3 arg. 3"><a name="31934"><span class= | |
| 3918 "ref">[31934] Iª q. 83 a. 3 arg. 3</span></a> Praeterea, ad | |
| 3919 liberum arbitrium praecipue pertinet electio. Sed electio videtur | |
| 3920 ad cognitionem pertinere, quia electio importat quandam | |
| 3921 comparationem unius ad alterum, quod est proprium cognitivae | |
| 3922 virtutis. Ergo liberum arbitrium est potentia cognitiva.</p> | |
| 3923 <p title="I q. 83 a. 3 s. c."><a name="31935"><span class= | |
| 3924 "ref">[31935] Iª q. 83 a. 3 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3925 quod philosophus dicit, in III Ethic., quod <i>electio est | |
| 3926 desiderium eorum quae sunt in nobis</i>. Sed desiderium est actus | |
| 3927 appetitivae virtutis. Ergo et electio. Liberum autem arbitrium est | |
| 3928 secundum quod eligimus. Ergo liberum arbitrium est virtus | |
| 3929 appetitiva.</p> | |
| 3930 <p title="I q. 83 a. 3 co."><a name="31936"><span class= | |
| 3931 "ref">[31936] Iª q. 83 a. 3 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 3932 quod proprium liberi arbitrii est electio, ex hoc enim liberi | |
| 3933 arbitrii esse dicimur, quod possumus unum recipere, alio recusato, | |
| 3934 quod est eligere. Et ideo naturam liberi arbitrii ex electione | |
| 3935 considerare oportet. Ad electionem autem concurrit aliquid ex parte | |
| 3936 cognitivae virtutis, et aliquid ex parte appetitivae, ex parte | |
| 3937 quidem cognitivae, requiritur consilium, per quod diiudicatur quid | |
| 3938 sit alteri praeferendum; ex parte autem appetitivae, requiritur | |
| 3939 quod appetendo acceptetur id quod per consilium diiudicatur. Et | |
| 3940 ideo Aristoteles in VI Ethic. sub dubio derelinquit utrum | |
| 3941 principalius pertineat electio ad vim appetitivam, vel ad vim | |
| 3942 cognitivam, dicit enim quod electio vel est intellectus | |
| 3943 appetitivus, vel appetitus intellectivus. Sed in III Ethic. in hoc | |
| 3944 magis declinat quod sit appetitus intellectivus, nominans | |
| 3945 electionem desiderium consiliabile. Et huius ratio est, quia | |
| 3946 proprium obiectum electionis est illud quod est ad finem, hoc | |
| 3947 autem, inquantum huiusmodi, habet rationem boni quod dicitur utile, | |
| 3948 unde cum bonum, inquantum huiusmodi, sit obiectum appetitus, | |
| 3949 sequitur quod electio sit principaliter actus appetitivae virtutis. | |
| 3950 Et sic liberum arbitrium est appetitiva potentia.</p> | |
| 3951 <p title="I q. 83 a. 3 ad 1"><a name="31937"><span class= | |
| 3952 "ref">[31937] Iª q. 83 a. 3 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 3953 dicendum quod potentiae appetitivae concomitantur apprehensivas. Et | |
| 3954 secundum hoc dicit Damascenus quod <i>cum rationali confestim | |
| 3955 comitatur liberum arbitrium</i>.</p> | |
| 3956 <p title="I q. 83 a. 3 ad 2"><a name="31938"><span class= | |
| 3957 "ref">[31938] Iª q. 83 a. 3 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 3958 dicendum quod iudicium est quasi conclusio et determinatio | |
| 3959 consilii. Determinatur autem consilium, primo quidem per sententiam | |
| 3960 rationis, et secundo per acceptationem appetitus, unde philosophus | |
| 3961 dicit, in III Ethic., quod <i>ex consiliari iudicantes desideramus | |
| 3962 secundum consilium</i>. Et hoc modo ipsa electio dicitur quoddam | |
| 3963 iudicium, a quo nominatur liberum arbitrium.</p> | |
| 3964 <p title="I q. 83 a. 3 ad 3"><a name="31939"><span class= | |
| 3965 "ref">[31939] Iª q. 83 a. 3 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 3966 dicendum quod ista collatio quae importatur in nomine electionis, | |
| 3967 pertinet ad consilium praecedens, quod est rationis. Appetitus | |
| 3968 enim, quamvis non sit collativus, tamen inquantum a vi cognitiva | |
| 3969 conferente movetur, habet quandam collationis similitudinem, dum | |
| 3970 unum alteri praeoptat.</p> | |
| 3971 <br /> | |
| 3972 <div class="E">Articulus 4</div> | |
| 3973 <p title="I q. 83 a. 4 arg. 1"><a name="31940"><span class= | |
| 3974 "ref">[31940] Iª q. 83 a. 4 arg. 1</span></a> Ad quartum sic | |
| 3975 proceditur. Videtur quod liberum arbitrium sit alia potentia a | |
| 3976 voluntate. Dicit enim Damascenus, in libro II, quod aliud est | |
| 3977 thelesis, aliud vero bulesis, thelesis autem est voluntas; bulesis | |
| 3978 autem videtur arbitrium liberum, quia bulesis, secundum ipsum, est | |
| 3979 voluntas quae est circa aliquid quasi unius per comparationem ad | |
| 3980 alterum. Ergo videtur quod liberum arbitrium sit alia potentia a | |
| 3981 voluntate.</p> | |
| 3982 <p title="I q. 83 a. 4 arg. 2"><a name="31941"><span class= | |
| 3983 "ref">[31941] Iª q. 83 a. 4 arg. 2</span></a> Praeterea, | |
| 3984 potentiae cognoscuntur per actus. Sed electio, quae est actus | |
| 3985 liberi arbitrii, est aliud a voluntate, ut dicitur in III Ethic., | |
| 3986 <i>quia voluntas est de fine, electio autem de iis quae sunt ad | |
| 3987 finem</i>. Ergo liberum arbitrium est alia potentia a | |
| 3988 voluntate.</p> | |
| 3989 <p title="I q. 83 a. 4 arg. 3"><a name="31942"><span class= | |
| 3990 "ref">[31942] Iª q. 83 a. 4 arg. 3</span></a> Praeterea, | |
| 3991 voluntas est appetitus intellectivus. Sed ex parte intellectus sunt | |
| 3992 duae potentiae, scilicet agens et possibilis. Ergo etiam ex parte | |
| 3993 appetitus intellectivi debet esse alia potentia praeter voluntatem. | |
| 3994 Et haec non videtur esse nisi liberum arbitrium. Ergo liberum | |
| 3995 arbitrium est alia potentia praeter voluntatem.</p> | |
| 3996 <p title="I q. 83 a. 4 s. c."><a name="31943"><span class= | |
| 3997 "ref">[31943] Iª q. 83 a. 4 s. c.</span></a> Sed contra est | |
| 3998 quod Damascenus dicit, in III libro, quod liberum arbitrium nihil | |
| 3999 aliud est quam voluntas.</p> | |
| 4000 <p title="I q. 83 a. 4 co."><a name="31944"><span class= | |
| 4001 "ref">[31944] Iª q. 83 a. 4 co.</span></a> Respondeo dicendum | |
| 4002 quod potentias appetitivas oportet esse proportionatas potentiis | |
| 4003 apprehensivis, ut supra dictum est. Sicut autem ex parte | |
| 4004 apprehensionis intellectivae se habent intellectus et ratio, ita ex | |
| 4005 parte appetitus intellectivi se habent voluntas et liberum | |
| 4006 arbitrium, quod nihil aliud est quam vis electiva. Et hoc patet ex | |
| 4007 habitudine obiectorum et actuum. Nam intelligere importat simplicem | |
| 4008 acceptionem alicuius rei, unde intelligi dicuntur proprie | |
| 4009 principia, quae sine collatione per seipsa cognoscuntur. | |
| 4010 Ratiocinari autem proprie est devenire ex uno in cognitionem | |
| 4011 alterius, unde proprie de conclusionibus ratiocinamur, quae ex | |
| 4012 principiis innotescunt. Similiter ex parte appetitus, velle | |
| 4013 importat simplicem appetitum alicuius rei, unde voluntas dicitur | |
| 4014 esse de fine, qui propter se appetitur. Eligere autem est appetere | |
| 4015 aliquid propter alterum consequendum, unde proprie est eorum quae | |
| 4016 sunt ad finem. Sicut autem se habet in cognitivis principium ad | |
| 4017 conclusionem, cui propter principia assentimus; ita in appetitivis | |
| 4018 se habet finis ad ea quae sunt ad finem, quae propter finem | |
| 4019 appetuntur. Unde manifestum est quod sicut se habet intellectus ad | |
| 4020 rationem, ita se habet voluntas ad vim electivam, idest ad liberum | |
| 4021 arbitrium. Ostensum est autem supra quod eiusdem potentiae est | |
| 4022 intelligere et ratiocinari, sicut eiusdem virtutis est quiescere et | |
| 4023 moveri. Unde etiam eiusdem potentiae est velle et eligere. Et | |
| 4024 propter hoc voluntas et liberum arbitrium non sunt duae potentiae, | |
| 4025 sed una.</p> | |
| 4026 <p title="I q. 83 a. 4 ad 1"><a name="31945"><span class= | |
| 4027 "ref">[31945] Iª q. 83 a. 4 ad 1</span></a> Ad primum ergo | |
| 4028 dicendum quod bulesis distinguitur a thelesi, non propter | |
| 4029 diversitatem potentiarum, sed propter differentiam actuum.</p> | |
| 4030 <p title="I q. 83 a. 4 ad 2"><a name="31946"><span class= | |
| 4031 "ref">[31946] Iª q. 83 a. 4 ad 2</span></a> Ad secundum | |
| 4032 dicendum quod electio et voluntas, idest ipsum velle, sunt diversi | |
| 4033 actus, sed tamen pertinent ad unam potentiam, sicut etiam | |
| 4034 intelligere et ratiocinari, ut dictum est.</p> | |
| 4035 <p title="I q. 83 a. 4 ad 3"><a name="31947"><span class= | |
| 4036 "ref">[31947] Iª q. 83 a. 4 ad 3</span></a> Ad tertium | |
| 4037 dicendum quod intellectus comparatur ad voluntatem ut movens. Et | |
| 4038 ideo non oportet in voluntate distinguere agens et possibile.</p> | |
| 4039 <div class="centro"><br /> | |
| 4040 <p><a href="sth1075.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19" | |
| 4041 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> | |
| 4042 <a href="sth1084.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19" | |
| 4043 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p> | |
| 4044 <br /> | |
| 4045 <hr /> | |
| 4046 <br /> | |
| 4047 <address>© 2006 Fundación Tomás de Aquino quoad | |
| 4048 hanc editionem<br /> | |
| 4049 Iura omnia asservantur<br /> | |
| 4050 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" | |
| 4051 style="text-decoration=none">49644264</a></address> | |
| 4052 </div> | |
| 4053 </body> | |
| 4054 </html> |
