comparison john/latin/cih02.html @ 36:495930650732

to XML, fix initial link by hand
author ht
date Tue, 01 Dec 2009 20:58:09 +0000
parents b56c501d878e
children
comparison
equal deleted inserted replaced
35:178aed5d2c3c 36:495930650732
1 <!DOCTYPE HTML PUBLIC "-//W3C//DTD HTML 4.0 Transitional//EN" "http://www.w3.org/TR/REC-html40/loose.dtd"> 1 <!DOCTYPE html PUBLIC "-//W3C//DTD XHTML 1.0 Transitional//EN"
2 <HTML LANG="LA"> 2 "http://www.w3.org/TR/xhtml1/DTD/xhtml1-transitional.dtd">
3 <HEAD> 3 <html lang="LA" xmlns="http://www.w3.org/1999/xhtml" xml:lang="LA">
4 <META HTTP-EQUIV="Content-Type" CONTENT="text/html; charset=ISO-8859-1"> 4 <head>
5 <META HTTP-EQUIV="Content-Style-Type" CONTENT="text/css"> 5 <meta name="generator" content=
6 <META HTTP-EQUIV="Content-Script-Type" CONTENT="text/javascript"> 6 "HTML Tidy for Cygwin (vers 25 March 2009), see www.w3.org" />
7 <META NAME="keywords" CONTENT="Thomas de Aquino, Corpus Thomisticum"> 7 <meta http-equiv="Content-Type" content=
8 <META NAME="language" CONTENT="Latin"> 8 "text/html; charset=us-ascii" />
9 <META NAME="security" CONTENT="public"> 9 <meta http-equiv="Content-Style-Type" content="text/css" />
10 <META NAME="owner" CONTENT="ealarcon@unav.es"> 10 <meta http-equiv="Content-Script-Type" content="text/javascript" />
11 <META NAME="author" CONTENT="Enrique Alarc&oacute;n"> 11 <meta name="keywords" content=
12 <META NAME="abstract" CONTENT=""> 12 "Thomas de Aquino, Corpus Thomisticum" />
13 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="screen" HREF="vscreen.css" TYPE="text/css"> 13 <meta name="language" content="Latin" />
14 <LINK REL="stylesheet" MEDIA="print" HREF="vprint.css" TYPE="text/css"> 14 <meta name="security" content="public" />
15 <TITLE>Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, cap. 2</TITLE> 15 <meta name="owner" content="ealarcon@unav.es" />
16 </HEAD> 16 <meta name="author" content="Enrique Alarc&oacute;n" />
17 <BODY> 17 <meta name="abstract" content="" />
18 <A HREF="http://www.corpusthomisticum.org/"><DIV CLASS="tres">CORPUS THOMISTICUM</DIV></A> 18 <link rel="stylesheet" media="screen" href="vscreen.css" type=
19 <DIV CLASS="uno">Sancti Thomae de Aquino</DIV> 19 "text/css" />
20 <DIV CLASS="uno">Super Evangelium S. Ioannis lectura</DIV> 20 <link rel="stylesheet" media="print" href="vprint.css" type=
21 <DIV CLASS="dos">caput II</DIV> 21 "text/css" />
22 <BR> 22 <title>Thomas de Aquino, Super Evangelium S. Ioannis lectura, cap.
23 <DIV CLASS="centro"> 23 2</title>
24 <TABLE ALIGN="center" SUMMARY="Imago"> 24 </head>
25 <TR> 25 <body>
26 <TH><IMG SRC="icons/crux190.jpg" WIDTH="164" HEIGHT="190" BORDER="0" ALT="Thomas de Aquino a Beato Angelico depictus" ALIGN="middle"></TH> 26 <div class="tres"><a href="http://www.corpusthomisticum.org/">CORPUS THOMISTICUM</a></div>
27 </TR> 27 <div class="uno">Sancti Thomae de Aquino</div>
28 </TABLE> 28 <div class="uno">Super Evangelium S. Ioannis lectura</div>
29 <BR> 29 <div class="dos">caput II</div>
30 <SPAN CLASS="tres">Textum Taurini 1952 editum<BR>ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias magneticas<BR>denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<BR><BR></SPAN> 30 <br />
31 <BR><HR><BR> 31 <div class="centro">
32 <P> 32 <table align="center" summary="Imago">
33 <A HREF="cih01.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> 33 <tr>
34 &nbsp; 34 <th><img src="icons/crux190.jpg" width="164" height="190" border=
35 <A HREF="cih03.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> 35 "0" alt="Thomas de Aquino a Beato Angelico depictus" align=
36 </P> 36 "middle" /></th>
37 <SCRIPT LANGUAGE="JavaScript" TYPE="text/javascript"> 37 </tr>
38 </table>
39 <br />
40 <span class="tres">Textum Taurini 1952 editum<br />
41 ac automato translatum a Roberto Busa SJ in taenias
42 magneticas<br />
43 denuo recognovit Enrique Alarc&oacute;n atque instruxit<br />
44 <br /></span><br />
45 <hr />
46 <br />
47 <p><a href="cih01.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
48 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
49 <a href="cih03.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
50 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
51 <script language="JavaScript" type="text/javascript">
52 //<![CDATA[
38 <!-- 53 <!--
39 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000 54 // original code by Bill Trefzger 12/12/96; revised by Enrique Alarcon 12/9/2000
40 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}} 55 function go(){if(document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value !="none"){location=document.selecter.select1.options[document.selecter.select1.selectedIndex].value}}
41 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">'); 56 document.write('<FORM NAME="selecter"><SELECT NAME="select1">');
42 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX'); 57 document.write('<OPTION VALUE="none">INDEX');
46 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica'); 61 document.write('<OPTION VALUE="zbiblia.html">Bibliographia Thomistica');
47 document.write('<OPTION VALUE="none">-------------------------------------------'); 62 document.write('<OPTION VALUE="none">-------------------------------------------');
48 document.write('<OPTION VALUE="#87435">Super Io., cap. 2 l. 1'); 63 document.write('<OPTION VALUE="#87435">Super Io., cap. 2 l. 1');
49 document.write('<OPTION VALUE="#87436">Super Io., cap. 2 l. 2'); 64 document.write('<OPTION VALUE="#87436">Super Io., cap. 2 l. 2');
50 document.write('<OPTION VALUE="#87437">Super Io., cap. 2 l. 3'); 65 document.write('<OPTION VALUE="#87437">Super Io., cap. 2 l. 3');
51 document.write('</SELECT>'); 66 document.write('<\/SELECT>');
52 document.write('<BR><BR>'); 67 document.write('<BR><BR>');
53 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">'); 68 document.write('<INPUT TYPE="button" VALUE="Agedum" ONCLICK="go()">');
54 document.write('</FORM>'); 69 document.write('<\/FORM>');
55 // --> 70 // -->
56 </SCRIPT> 71 //]]>
57 <BR><HR><BR> 72 </script><br />
58 </DIV> 73 <hr />
59 <DIV CLASS="C">Caput 2</DIV> 74 <br /></div>
60 <DIV CLASS="D">Lectio 1</DIV> 75 <div class="C">Caput 2</div>
61 <P TITLE="Super Io., cap. 2 l. 1"><A NAME="87435"><SPAN CLASS="ref">[87435] Super Io., cap. 2 l. 1 </SPAN></A>Supra Evangelista ostendit dignitatem verbi incarnati, et evidentiam eius multipliciter; hic consequenter incipit determinare de effectibus et operibus quibus manifestata est mundo divinitas verbi incarnati, et primo narrat ea quae Christus fecit in mundo vivendo, ad manifestationem suae divinitatis; secundo quomodo Christus suam divinitatem monstravit moriendo; et hoc a XII cap. et ultra. Circa primum duo facit: primo enim ostendit Christi divinitatem quantum ad dominium quod habuit supra naturam; secundo quantum ad effectus gratiae, et hoc in III cap. ibi <I>erat homo ex Pharisaeis Nicodemus nomine</I> et cetera. Dominium autem Christi super naturam proponitur nobis per hoc quod naturam mutavit: quae quidem mutatio facta est a Christo in signum primo discipulis ad confirmandum; secundo vero turbis ad credendum, ibi <I>post hoc descendit Capharnaum</I>. Mutatio autem naturae ad confirmandos discipulos in nuptiis facta est, in quibus convertit aquam in vinum; et hoc est quod dicit <I>nuptiae factae sunt in Cana Galilaeae</I>: ubi primo describuntur nuptiae; secundo illi qui nuptiis interfuerunt, ibi <I>erat autem mater Iesu</I>; tertio describitur ipsum miraculum patratum, ibi <I>et deficiente vino</I> et cetera. Describit autem nuptias primo quidem quantum ad tempus; unde dicit <I>et die tertia nuptiae factae sunt</I>, scilicet postquam praedicta de vocatione discipulorum fecerat. Postquam enim manifestatus fuerat testimonio Ioannis, voluit etiam seipsum manifestare. Secundo vero, quantum ad locum; unde dicit <I>in Cana Galilaeae</I>. Galilaea namque provincia est, Cana viculus quidam in ipsa provincia. Quantum autem ad litteram pertinet, sciendum est, quod circa tempus praedicationis Christi est duplex opinio. Quidam namque dicunt, quod a Baptismate Christi usque ad passionem eius, fuerint duo anni et dimidius. Et secundum hos, hoc quod hic legitur de nuptiis, eodem anno factum est quo Christus baptizatus est. Sed his contrariatur sententia et consuetudo Ecclesiae: nam in festo Epiphaniae trium miraculorum commemoratio fit, scilicet adorationis magorum, quae fuit primo anno nativitatis dominicae; et Baptismi Christi, quo baptizatus est eodem die, revolutis triginta annis; et de nuptiis, quae sunt factae eodem die, revoluto anno. Ex quo sequitur quod ad minus unus annus elapsus fuit a Baptismo usque ad nuptias. In quo quidem anno nil aliud legitur dominus fecisse nisi quod dicitur Matth. IV de ieiunio in deserto, et de tentatione a Diabolo, et ea quae hic Ioannes refert de testimonio Baptistae et conversione discipulorum. A nuptiis autem coepit publice praedicare et miracula facere usque ad passionem, ita quod duobus annis cum dimidio publice praedicavit. Mystice autem per nuptias intelligitur coniunctio Christi et Ecclesiae, quia, ut dicit apostolus Eph. V, 32, <I>sacramentum hoc magnum est, dico autem in Christo et in Ecclesia</I>. Et illud quidem matrimonium initiatum fuit in utero virginali, quando Deus pater filio humanam naturam univit in unitate personae, unde huius coniunctionis thalamus fuit uterus virginalis; Ps. XVIII, 6: <I>in sole posuit tabernaculum suum</I>. De istis nuptiis dicitur Matth. XXII, 2: <I>simile est regnum caelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo</I>, tunc scilicet quando Deus pater humanam naturam verbo suo copulavit in utero virginali. Publicatum autem fuit, quando Ecclesia sibi per fidem coniuncta est; Oseae II, 20: <I>sponsabo te mihi in fide</I> et cetera. De istis nuptiis dicitur Apoc. XIX, 9: <I>beati qui ad caenam nuptiarum agni vocati sunt</I>. Consummatum autem erit, quando sponsa, idest Ecclesia, introducetur in thalamum sponsi, in caelestem scilicet gloriam. Nec vacat a mysterio quod die tertio nuptiae factae sunt. Primus namque dies est tempus legis naturae; secundus tempus legis scriptae; tertius vero dies tempus gratiae, in quo dominus incarnatus nuptias celebravit; Oseae VI, 3: <I>vivificabit nos post duos dies: in die tertia suscitabit nos</I>. Locus autem congruit mysterio: Cana enim interpretatur zelus; Galilaea vero transmigratio. In zelo ergo transmigrationis hae nuptiae celebrantur, ut denuntiet eos maxime Christi coniunctione dignos existere qui zelo piae devotionis ferventes transmigrant de statu culpae ad gratiam Ecclesiae, Eccli. XXIV, 26: <I>transite ad me, omnes qui concupiscitis me</I> etc., et de morte ad vitam, idest de statu mortalitatis et miseriae, ad statum immortalitatis et gloriae; Apoc. XXI, 5: <I>ecce nova facio omnia</I>. Consequenter cum dicit <I>erat autem mater Iesu ibi</I>, describuntur personae invitatae: ubi agitur de tribus, scilicet de matre, de Iesu, et de discipulis. De matre quidem, cum dicit <I>et erat mater Iesu ibi</I>. Quae quidem praemittitur, ut ostendatur quod Iesus adhuc ignotus erat, et non vocatus ad nuptias sicut insignis persona, sed ex quadam familiaritate, tamquam notus, et unus aliorum: sicut enim vocaverunt matrem, ita et filium. Vel forte prius invitatur mater, quia ambigebant de Iesu, an invitatus venturus esset ad nuptias propter summam religiositatem, quam videbant in eo, et quia non viderunt eum se immiscuisse conviviis. Et ideo puto quod primo consuluerunt matrem, an Iesus esset vocandus. Et ideo signanter dixit Evangelista primo matrem adesse iam in nuptiis, et Iesum postmodum fuisse vocatum. Et hoc est quod sequitur <I>vocatus est Iesus</I>. Voluit autem Christus nuptiis interesse primo quidem ut daret nobis humilitatis exemplum: neque enim ad dignitatem suam respiciebat, sed quomodo dignatus est formam servi accipere, ita non dedignatus est ad nuptias venire servorum, ut dicit Chrysostomus. Et ideo Augustinus: erubescat homo esse superbus, quoniam factus est humilis Deus. Nam inter cetera humilia quae fecit filius virginis, venit ad nuptias, qui eas, cum esset apud patrem, instituit in Paradiso. Et de hoc exemplo dicitur, Matth. XI, v. 29: <I>discite a me quia mitis sum et humilis corde</I>. Secundo vero, ut errorem quorumdam excluderet, qui nuptias damnant, quia, ut dicit Beda si thoro immaculato, et nuptiis debita castitate celebratis, culpa inesset, nequaquam dominus ad has venire voluisset. Quia ergo ad nuptias venit, insinuat quod sit damnabilis eorum perfidia qui nuptiis detrahunt. I Cor. VII, 36: <I>non peccat mulier, si nubat</I>. De discipulis vero agitur, cum dicit <I>et discipuli eius</I>. Mystice autem in nuptiis spiritualibus est mater Iesu, virgo scilicet beata, sicut nuptiarum consiliatrix, quia per eius intercessionem coniungitur Christo per gratiam; Eccli. XXIV, 25: <I>in me omnis spes vitae et virtutis</I>. Christus autem, sicut verus animae sponsus, ut dicitur infra III, 29: <I>qui habet sponsam, sponsus est</I>. Discipuli vero ut paranymphi, quasi coniungentes Ecclesiam Christo, de quo uno dicebatur II Cor. XI, 2: <I>despondi vos uni viro virginem castam exhibere Christo</I>. Et quia in istis nuptiis materialibus aliquid de miraculo pertinet ad matrem, aliquid ad Christum et aliquid ad discipulos, ideo consequenter cum dicit <I>et deficiente vino</I> etc. ostendit quid pertineat ad matrem, quid ad Christum et quid ad discipulos. Ad matrem quidem pertinet miraculi procuratio; ad Christum autem miraculi consummatio, et hoc ibi <I>erant ibi lapideae hydriae sex</I> etc.; ad discipulos vero miraculi contestatio, ibi <I>hoc fecit initium signorum Iesus</I>. Gessit ergo, quantum ad primum, mater Christi, mediatricis personam; et ideo duo facit: primo enim interpellat ad filium; secundo erudit ministros, ibi <I>et dicit mater eius ministris</I> et cetera. Circa primum quidem duo ponuntur. Primo matris interpellatio; secundo filii responsio, ibi <I>dixit ei Iesus: quid mihi et tibi est, mulier?</I> In matre autem interpellante, primo quidem nota pietatem et misericordiam. Ad misericordiam enim pertinet ut quis defectum alterius reputet quasi suum: misericors enim dicitur, quasi miserum habens cor super miseria alterius; II Cor. XI, 29: <I>quis infirmatur, et ego non infirmor?</I> Quia ergo virgo beata misericordia plena erat, defectus aliorum sublevare volebat; et ideo dicit <I>deficiente vino, dicit mater Iesu ad eum</I>. Secundo reverentiam eius ad Christum: ex reverentia enim quam ad Deum habemus, sufficit nobis ei tantum defectus nostros exponere, secundum illud Ps. XXXVII, 10: <I>domine, ante te omne desiderium meum</I>. Qualiter autem nobis Deus subveniat, non est nostrum inquirere; quia, sicut dicitur Rom. VIII, v. 26, <I>nam quid oremus, sicut oportet, nescimus</I>. Et ideo mater eius defectum aliorum simpliciter exposuit, dicens <I>vinum non habent</I>. Tertio, virginis sollicitudinem et diligentiam: quia usque ad extremam necessitatem non distulit, sed <I>deficiente vino</I>, idest dum esset in deficiendo, iuxta illud quod dicitur in Ps. IX, 10 de Deo: <I>adiutor in opportunitatibus, in tribulatione</I>. Sed quaerit Chrysostomus: quare ante non incitavit Christum ad miracula? Nam de virtute eius erat instructa per Angelum, et confirmata per multa quae viderat circa ipsum fieri, quae omnia conservabat, conferens in corde suo, ut dicitur Lc. II, 51. Cuius ratio est, quia antea ut unus aliorum conversabatur: unde quia non viderat tempus opportunum, hoc facere distulit. Nunc vero post Ioannis contestationem et post discipulorum conversionem, confidenter Christum ad miracula facienda provocat, gerens in hoc figuram synagogae, quae est mater Christi: nam familiare est Iudaeis miracula requirere; I Cor. I, 22: <I>Iudaei signa petunt</I>. Dicit ergo ei <I>vinum non habent</I>. Ubi sciendum est, quod ante incarnationem Christi, triplex vinum deficiebat, scilicet iustitiae, sapientiae et caritatis, seu gratiae. Vinum enim mordicat, et quantum ad hoc iustitia dicitur vinum. Lc. X, 34, Samaritanus vinum et oleum apposuit vulneribus sauciati, idest cum dulcedine misericordiae severitatem iustitiae; Ps. LIX, 5: <I>potasti nos vino compunctionis</I>. Vinum etiam laetificat cor, iuxta illud Ps. CIII, 15, <I>vinum laetificat cor hominis</I>, et quantum ad hoc dicitur vinum sapientia, cuius meditatio maxime laetificat; Sap. VIII, 16: <I>non habet amaritudinem convictus illius</I>. Vinum similiter inebriat, Cant. V, v. 1: <I>bibite, amici, et inebriamini, carissimi</I>, et secundum hoc caritas dicitur vinum, Cant. c. V, 1, <I>bibi vinum meum cum lacte meo</I>. Et dicitur caritas etiam vinum ratione fervoris; Zach. IX, 17: <I>vinum germinans virgines</I>. Et quidem iustitiae vinum deficiebat in veteri lege; in qua iustitia imperfecta erat. Sed Christus eam perfecit; Matth. V, 20: <I>nisi abundaverit iustitia vestra plusquam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum</I>. Deficiebat etiam vinum sapientiae, quae erat occulta et figuralis, quia, ut dicitur I Cor. X, 11, <I>omnia in figura contingebant illis</I>. Sed Christus eam manifestavit; Matth. c. VII, 29: <I>erat enim docens eos, sicut potestatem habens</I>. Sed et vinum caritatis deficiebat ibi: quia acceperant spiritum servitutis tantum in timore. Sed Christus aquam timoris convertit in vinum caritatis, quando dedit <I>spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, abba pater</I>, ut dicitur Rom. VIII, 15, et quando <I>caritas Dei diffusa est in cordibus nostris</I>, ut dicitur Rom. V, 5. Consequenter cum dicit <I>dixit ei Iesus</I> etc. ponitur responsio Christi: ex qua quidem responsione triplicis haeresis occasio sumpta est. Manichaei namque dicunt Christum non habuisse verum corpus, sed phantasticum. Valentinus asserit Christum attulisse corpus caeleste, dicens quod, quantum ad corpus, Christus nihil pertinet ad virginem. Et huius erroris fulcimentum sumit per hoc quod dicit ei Iesus. <I>Quid mihi et tibi est, mulier?</I> Quasi dicat: nihil a te suscepi. Sed hoc est contra auctoritatem sacrae Scripturae: dicit enim apostolus, Gal. IV, 4: <I>misit Deus filium suum, factum ex muliere</I>: non enim posset dici ex ea factus, nisi ex ea aliquid sumpsisset. Arguit praeterea contra eos Augustinus, dicens: quomodo scis, quod dominus dixit <I>quid mihi et tibi?</I> Respondes, quia Ioannes Evangelista hoc narrat. Sed ipse etiam Evangelista dicit de virgine quod erat mater eius. Si ergo credis Evangelistae in eo quod narrat Iesum dixisse matri: <I>quid mihi et tibi est, mulier?</I> Credas etiam in hoc ei quod dicit: <I>et erat mater Iesu ibi</I>. Ebion autem dicens ex virili semine Christum conceptum, et Elvidius, qui dicit quod virgo post partum non permansit virgo, sumpserunt erroris fulcimentum ex hoc quod dicit <I>mulier</I>, quod videtur corruptionem importare. Sed hoc est falsum, quia mulier in sacra Scriptura quandoque importat solum sexum femineum, secundum illud Gal. IV, 4: <I>factum ex muliere</I> et cetera. Et hoc patet etiam per hoc quod Adam ad Deum loquens de Eva, dixit: <I>mulier quam dedisti mihi sociam, dedit mihi de ligno, et comedi</I>, Gen. III, 12. Constat enim tunc Evam adhuc virginem fuisse, cum adhuc esset in Paradiso, ubi non cognoverat eam. Unde hoc quod hic dicitur <I>mulier</I>, non importat corruptionem, sed determinat sexum. Sumpserunt etiam Priscillianistae erroris occasionem ex hoc quod dixit <I>nondum venit hora mea</I>, dicentes, omnia ex fato accidere, et facta hominum certis horis esse subiecta, et etiam Christi: unde propter hoc dixit <I>nondum venit hora mea</I>. Sed hoc est falsum de quolibet homine. Cum enim homo liberam electionem habeat, libera autem electio competat ei ex hoc quod rationem et voluntatem habet, quae quidem sunt immaterialia: manifestum est quod homo quantum ad electionem nulli corpori subiicitur, sed potius dominatur. Immaterialia enim nobiliora sunt materialibus, et ideo dicit philosophus, quod sapiens dominatur astris. Praeterea, hoc multo minus locum habet in Christo, qui est dominus et conditor siderum. Unde per hoc quod dixit <I>nondum venit hora mea</I>, intelligitur hora passionis, sibi, non ex necessitate, sed secundum divinam providentiam determinata. Contra eos etiam est quod dicitur Eccli. XXXIII, 7: <I>quare dies diem superat?</I> Respondet: <I>a domini scientia separati sunt</I>; idest, divina providentia distincti sunt adinvicem, non a casu. His ergo exclusis, investigemus huius dominicae responsionis causam. <I>Quid mihi et tibi est, mulier?</I> Et quidem, secundum Augustinum, in ipso sunt duae naturae, divina scilicet et humana; et quamvis idem Christus sit in utraque natura, ea tamen quae conveniunt ei secundum humanam naturam, distincta sunt ab his quae conveniunt ei secundum divinam. Miracula autem facere competit ei secundum divinam naturam, quam accepit a patre; pati vero secundum humanam, quam accepit a matre. Et ideo matri exigenti miraculum, respondit dicens <I>quid mihi et tibi est, mulier?</I> Ac si dicat: illud quod in me facit miracula, non accepi a te, sed illud unde patior; idest secundum quod competit mihi pati, scilicet humanam naturam, a te accepi; et ideo tunc te cognoscam, cum ipsa infirmitas pendebit in cruce. Et ideo subdit <I>nondum venit hora mea</I>; quasi dicat: cum venerit hora passionis, ibi te matrem recognoscam. Unde et in cruce pendens matrem discipulo commendavit. Secundum Chrysostomum vero, aliter exponitur. Dicitur enim quod beata virgo fervens zelo honoris filii, voluit quod statim antequam opportunum esset, Christus miracula faceret; et ideo Christus, matre haud dubio sapientior, eam repressit. Noluit enim prius facere miraculum, quam sciretur defectus: quia ex hoc fuisset minus notum et minus credibile, et ideo dicit <I>quid mihi et tibi est, mulier?</I> Quasi dicat. Quid me molestas? <I>Nondum venit hora mea</I>; idest, nondum cognitus sum his qui adsunt. Sed neque defectum vini sentiunt; sine primo hoc sentire, quia cum necessitatem cognoverint, maius reputabunt beneficium quod recipient. Quamvis autem mater repulsa sit, tamen de filii misericordia non diffidit; ideo consequenter monet ministros, dicens <I>quodcumque dixerit vobis, facite</I>, in quo quidem consistit totius iustitiae perfectio. Perfecta namque iustitia est Christo in omnibus obedire; Ex. XXIX, 35: <I>omnia quae praecepit nobis dominus faciemus</I>. Hoc autem verbum <I>omnia quaecumque dixerit vobis facite</I>, non convenit dici nisi de solo Deo, homo enim aliquando potest errare. Unde in talibus quae sunt contra Deum, hominibus obedire non tenemur; Act. V, 29: <I>oportet obedire Deo magis quam hominibus</I>. Deo autem, qui non errat nec falli potest, in omnibus obedire debemus. Consequenter cum dicit <I>erant autem ibi lapideae hydriae</I>, ponitur consummatio miraculi per Christum: circa quod primo describuntur vasa in quibus miraculum patratum est; secundo designatur materia miraculi, ibi <I>dixit eis Iesus: implete hydrias aqua</I>; tertio insinuatur miraculi demonstratio et approbatio, ibi <I>dixit eis Iesus: haurite nunc</I>. Vasa autem in quibus miraculum patratum est, ponuntur sex; et est quod dicit <I>erant autem ibi lapideae hydriae sex</I>. Ubi sciendum est, quod sicut Mc. VII, 2 ss., dicitur, Iudaei observabant multas ablutiones corporales, et Baptismata calicum et vasorum: unde quia erant in Palaestina, in qua est defectus aquarum, habebant vasa in quibus servabatur aqua purissima, qua se, et vasa crebro lavarent. Et ideo dicit, quod <I>erant ibi sex lapideae hydriae</I>, idest vasa ad conservandum aquam, ab hydros, quod est aqua, <I>posita secundum purificationem Iudaeorum</I>, idest ad usum purificationis, <I>capientes singulae metretas</I>, idest mensuras, <I>binas, vel ternas</I>: metros enim Graece, mensura Latine dicitur. Et, ut dicit Chrysostomus, vasa ista deferuntur ad tollendam miraculi suspicionem: tum propter eorum puritatem, ne posset aliquis suspicari quod aqua saporem vini sumpsisset ex faecibus vini prius in eis repositi, nam vasa illa erant <I>secundum purificationem</I>, et ideo purissima oportebat ea esse; tum etiam propter vasorum quantitatem, ut evidenter pateat quod aqua tot vasorum in vinum mutari non potuisset, nisi virtute divina. Mystice vero per sex hydrias significantur sex aetates veteris testamenti, in quibus erant corda hominum receptiva Scripturarum Dei parata, et proposita in exemplum vivendi, ut dicit Glossa. Hoc vero quod dicit <I>metretas</I>, secundum Augustinum, refertur ad Trinitatem personarum. Et dicuntur binae, vel ternae, quia quandoque in sacra Scriptura tres personae distinctim ponuntur, secundum illud Matth. ult., 19: <I>baptizantes eos in nomine patris, et filii, et spiritus sancti</I>, quandoque vero duo tantum, scilicet pater et filius, in quibus intelligitur persona spiritus sancti, qui est connexio amborum, secundum illud infra XIV, 23: <I>si quis sermonem meum servabit, pater meus diliget eum, et ad eum veniemus</I>. Vel binas propter duas conditiones hominum, Iudaeorum scilicet, et gentilium, ex quibus propagata est Ecclesia. Vel ternas propter tres filios Noe, ex quibus propagatum est humanum genus post diluvium. Consequenter cum dicit <I>dixit eis Iesus: implete hydrias aqua</I>, agitur de miraculi materia. Sed circa hoc insurgit quaestio quare non ex nihilo, sed ex materia praeiacente hoc miraculum factum est: ad quod triplex ratio assignatur. Una est secundum Chrysostomum, et litteralis, quia ex nihilo aliquid facere, maius est et mirabilius, quam facere aliquid ex subiecta materia; sed non est ita evidens et credibile multis. Et ideo volens magis credibile esse quod fiebat, ex aqua fecit vinum, capacitati hominum condescendens. Alia ratio est, ad confutandum perversa dogmata. Quidam namque sunt (ut Marcionistae et Manichaei) qui dixerunt alium esse conditorem mundi, quam Deum, et omnia visibilia ab illo, idest Diabolo, condita esse. Et ideo dominus plura miracula etiam ex substantiis creatis, et visibilibus fecit, ut ostendat ipsas substantias bonas esse, et a Deo creatas. Tertia ratio est mystica. Ideo enim noluit ex nihilo vinum facere, sed ex aqua vinum fecit, ut ostenderet se non omnino novam doctrinam condere et veterem reprobare, sed adimplere; ut dicitur Matth. V, 17: <I>non veni solvere legem, sed adimplere</I>: dum quod figurabat vetus lex, et promittebat, Christus exhibuit, et aperuit; Lc. ult., 45: <I>aperuit illis sensum ut intelligerent Scripturas</I>. Voluit autem per ministros hydrias impleri aqua, ut eos, eius quod fiebat, testes haberet: unde infra dicitur: <I>ministri autem sciebant</I> et cetera. Consequenter cum dicit <I>et dixit eis Iesus</I> etc. ponitur miraculi publicatio. Statim enim quod hydriae impletae sunt, aqua in vinum conversa est; et ideo statim dominus miraculum publicat, dicens <I>haurite nunc, et ferte architriclino</I>, ubi primo ponitur mandatum Christi examinatorem eligentis; secundo sententiam architriclini degustantis, ibi <I>ut autem gustavit architriclinus</I> et cetera. <I>Dixit</I> ergo <I>eis</I>, scilicet ministris, <I>haurite nunc</I>, scilicet vinum de hydriis, <I>et ferte architriclino</I>. Ubi sciendum est, quod triclinium est locus ubi sunt tres ordines mensarum, et dicitur triclinium a triplici ordine lectorum: cline enim in Graeco lectum significat. Nam antiqui in lectis accumbentes consueverant comedere, ut maximus Valerius narrat. Et ideo dicunt in Scripturis accumbere et recumbere. Architriclinus ergo dicitur primus et princeps inter convivas. Vel aliter, secundum Chrysostomum, architriclinus erat qui erat ordinator et dispensator totius convivii. Quia vero sollicitus nondum aliquid gustaverat, voluit dominus quod ipse iudicaret de eo quod factum erat, et non convivae, ne aliquis posset miraculo detrahere, dicens eos ebrios esse, et eorum sensus per comestionem corruptos, ita quod non possent discernere, an vinum esset, vel aqua. Sed, secundum Augustinum, architriclinus erat maior inter discumbentes, ut dictum est; et ideo, ut eius sententia acceptabilior fieret, voluit in eo quod factum erat habere sententiam praesidentis. Mystice autem, qui hauriunt aquam sunt praedicatores; Is. XII, 3: <I>haurietis aquas in gaudio de fontibus salvatoris</I>. Architriclinus autem est aliquis legisperitus, puta Nicodemus, Gamaliel et Paulus. Dum ergo talibus verbum Evangelii committitur, quod latebat in littera legis, quasi vinum de aqua factum architriclino propinatur: qui hoc degustans approbat fidem Christi. Consequenter cum dicit <I>ut autem gustavit architriclinus</I>, ponitur examinantis iudicium: ubi primo inquirit veritatem facti; secundo profert sententiam, dicens <I>omnis homo primum bonum vinum ponit</I>. Dicit ergo <I>ut autem gustavit architriclinus aquam vinum factam, et non sciebat unde esset</I>, quia ignorabat aquam vinum factam miraculo per Christum, <I>ministri autem sciebant</I> cuius ratio est, quia <I>hauserant aquam; vocat sponsum architriclinus</I>, ut veritatem inquirat, et de vino sententiam proferat; unde subdit <I>omnis homo primum bonum vinum ponit</I> et cetera. Ubi, secundum Chrysostomum, hoc considerandum est in miraculis Christi, quod omnia perfectissima fuerunt; unde et socrui Petri perfectissimam sanitatem restituit, ut statim surgens ministraret, ut dicitur Mc. I, 30 et Mt. c. IX, 6. Paralyticum etiam ita perfecte sanitati restituit quod statim surgens, et sublato lecto iret in domum suam, ut dicitur infra V, 9. Hoc etiam in isto miraculo apparet: quia non qualecumque vinum de aqua fecit, sed optimum quod poterat esse. Et ideo dicit architriclinus <I>omnis homo primum bonum vinum ponit, et cum inebriati fuerint, tunc id quod deterius est</I>, quia minus bibunt, et quia vinum bonum in quantitate sumptum, cum quantitate cibi magis gravat; quasi dicat: unde est tale vinum, quod tu servasti usque adhuc? Contra consuetudinem scilicet faciens. Competit autem mysterio. Nam aliquis dicitur mystice primo bonum vinum ponere, qui alios decipere intendens, errorem quem intendit non proponit primo, sed quae alliciant auditores, ut postquam inebriati et allecti fuerint ad consensum suae intentionis, perfidiam manifestet; et de isto vino dicitur Prov. XXIII, 31: <I>ingreditur blande, et in novissimo mordebit sicut coluber</I>. Dicitur autem aliquis primo bonum vinum ponere, qui a principio suae conversionis sancte et spiritualiter vivere incipiens, tandem in vitam carnalem degenerat; Gal. III, 3: <I>sic stulti facti estis, ut cum spiritu coeperitis, nunc carne consummemini?</I> Christus vero non primo vinum bonum ponit: quia a principio amara et dura proponit; Mt. VII, 14: <I>arcta est via quae ducit ad vitam</I>. Sed quanto plus homo in eius fide et doctrina procedit, tanto plus dulcoratur, et maiorem suavitatem sentit; Prov. IV, 11: <I>ducam te per semitam aequitatis, quam cum ingressus fueris non arctabuntur gressus tui</I>. Item in mundo isto amaritudines et tribulationes patiuntur omnes qui pie volunt vivere in Christo; infra XVI, 20: <I>amen, amen dico vobis, quia plorabitis et flebitis vos</I> et cetera. Sed in futuro delectationes et gaudia suscipient; unde et sequitur: <I>tristitia vestra vertetur in gaudium</I>. Rom. VIII, 18: <I>existimo quod non sunt condignae passiones huius temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in nobis</I>. Consequenter cum dicit <I>hoc fecit initium signorum Iesus</I>, ponitur miraculi contestatio per discipulos facta. Ex quo habetur quod falsa est historia de infantia salvatoris, in qua recitantur multa miracula facta a Christo adhuc puero existente; si enim hoc verum esset, non utique Evangelista diceret <I>hoc fecit initium signorum Iesus</I>. Et ratio quare non in pueritia miracula fecit, assignata est supra, ne ea scilicet homines phantastica reputarent: ergo hac de causa hoc miraculum, scilicet de aqua vinum, fecit in Cana Galilaeae Iesus, quod est initium signorum, quae fecit Iesus postea. <I>Et manifestavit gloriam suam</I>, idest potentiam qua gloriosus est; Ps. c. XXIII, 10: <I>dominus virtutum ipse est rex gloriae. Et crediderunt in eum discipuli eius</I>. Sed quomodo crediderunt? Iam enim discipuli erant, et ante crediderant. Sed dicendum est, quod aliquid dicitur esse aliquando non secundum quod nunc est, sed secundum quod futurum est; sicut dicitur quod Paulus apostolus natus est Tharso Ciliciae: non quod ibi sit natus apostolus, sed quod futurus apostolus, ibi natus fuit; ita dicitur hic <I>et crediderunt in eum discipuli eius</I>, scilicet qui erant discipuli eius. Vel dicendum, quod ante crediderunt ei sicut bono viro, iusta et recta praedicanti; sed modo crediderunt in eum tamquam in Deum et cetera.</P> 76 <div class="D">Lectio 1</div>
62 <BR> 77 <p title="Super Io., cap. 2 l. 1"><a name="87435"><span class=
63 <DIV CLASS="D">Lectio 2</DIV> 78 "ref">[87435] Super Io., cap. 2 l. 1</span></a> Supra Evangelista
64 <P TITLE="Super Io., cap. 2 l. 2"><A NAME="87436"><SPAN CLASS="ref">[87436] Super Io., cap. 2 l. 2 </SPAN></A>Supra Evangelista posuit signum quod fecit Christus pertinens ad virtutem immutativam naturae, ad discipulorum confirmationem; hic consequenter agit de signo resurrectionis ad eamdem virtutem pertinente, quod proposuit Christus ad turbarum conversionem. Circa hoc ergo miraculum duo facit Evangelista. Primo ponit miraculi proponendi occasionem; secundo ipsius miraculi praenuntiationem, ibi <I>responderunt ergo Iudaei</I> et cetera. Circa primum duo facit. Primo describit locum; secundo narrat factum, quod fuit occasio miraculi proponendi, ibi <I>et invenit in templo vendentes oves et boves</I>. Locus autem in quo hoc fuit, est Ierosolyma: et ideo Evangelista gradatim ostendit quo ordine Ierusalem dominus venerit. Primo ergo ostendit quomodo in Capharnaum descendit; secundo vero quomodo Ierosolymam ascendit, ibi <I>et prope erat Pascha</I>. Circa primum tria facit. Primo assignat locum quo descendit; secundo, describit societatem quam habuit; tertio innuit moram quam protraxit. Locus quidem quo descendit est Capharnaum; et ideo dicit <I>post hoc</I>, scilicet miraculum de vino, <I>descendit Capharnaum</I>. Videtur, quantum ad historiam pertinet, huic dicto contrariari quod dicitur Matth. IV, v. 12 s., scilicet quod dominus descenderit Capharnaum post incarcerationem Ioannis. Hoc autem quod hic refert Evangelista, totum factum est ante incarcerationem Ioannis. Respondeo dicendum, quod ad huius quaestionis intelligentiam sciendum est, quod sicut ex ecclesiastica historia habetur, reliqui Evangelistae, scilicet Matthaeus, Marcus et Lucas narrationem evangelicam inceperunt ab eo tempore quo Ioannes fuit inclusus in carcere. Unde statim Matth. IV, 12, post Baptismum, et ieiunium, et tentationem eius, texere incepit suam narrationem ante incarcerationem Ioannis, dicens: <I>cum audivisset Iesus quod traditus esset Ioannes</I> etc., et similiter Marcus; unde dicit: <I>postquam autem traditus est Ioannes, venit Iesus in Galilaeam</I> et cetera. Ioannes vero Evangelista qui supervixit aliis, cum trium Evangelistarum ad ipsum notitia pervenisset, dictorum fidem et veritatem probavit; tamen, quia vidit aliqua deesse, illa scilicet quae primo praedicationis suae tempore, ante Ioannis incarcerationem, dominus gesserat, ideo ad preces fidelium ipse Evangelium suum altius inchoans, ea quae praeterierant, priora, ante traditionem Ioannis, domini gesta conscripsit, scilicet a primo anno quo baptizatus est; ut in eius Evangelii serie apparet. Secundum hoc ergo Evangelistae non dissonant; sed quia dominus bis Capharnaum descendit, semel ante incarcerationem Ioannis, de quo agitur hic, et semel post incarcerationem eius, de quo agitur Matth. IV, 13 et Lc. IV, 31. Capharnaum autem interpretatur villa pulcherrima, et significat mundum istum, qui habet decorem ex ordine et dispositione divinae sapientiae; Ps. XLIX, 11: <I>pulchritudo agri mecum est</I>. Descendit ergo dominus in Capharnaum, idest mundum istum, cum matre, et fratribus, et discipulis. Nam in caelis dominus patrem habet sine matre, in terris matrem sine patre; et ideo signanter matrem solum nominat. In caelis etiam fratres non habet; sed est ipse <I>unigenitus, qui est in sinu patris</I>: supra I, 18. In terris vero est <I>primogenitus in multis fratribus</I>, ut dicitur Rom. VIII, v. 29. In terris habet discipulos quos doceat mysteria divinitatis, quae ante hominibus ignota fuerant, quia, ut dicitur Hebr. I, 2, <I>novissime diebus istis locutus est nobis in filio</I> et cetera. Vel Capharnaum interpretatur ager consolationis: per quod signatur omnis homo qui fructum bonum facit; Gen. XXVII, 27: <I>ecce odor filii mei sicut odor agri pleni</I>. Et talis homo dicitur ager consolationis, quia dominus consolatur, et gaudet de profectu eius; Is. LXII, 5: <I>gaudebit dominus super te</I> etc., quia de eius bono Angeli gaudent; Lc. XV, v. 10: <I>gaudium est Angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente</I>. Dicit <I>ipse, et mater</I>. Societas eius fuit primo matris; unde dicit <I>et mater eius</I>, quia enim ad nuptias venerat, et fuerat miraculi procuratrix, reducebat eam dominus Nazareth, quae erat villa in Galilaea, in qua Capharnaum metropolis erat. Secundo fuit fratrum; unde dicit <I>et fratres eius</I> et cetera. Ubi cavendi sunt duo errores, scilicet Elvidii dicentis, quod beata virgo post Christum alios filios habuit, et hos dicit fratres domini, quod est haereticum: quia fides nostra tenet, quod mater Christi sicut fuit virgo ante partum, ita et in partu, et post partum virgo permansit. Item error quorumdam dicentium, Ioseph ex alia coniuge filios genuisse, et hos vocari fratres domini, quod Ecclesia non tenet. Et ideo Hieronymus eos improbat: nam dominus in cruce pendens virginem matrem virgini discipulo custodiendam dimisit. Cum ergo Ioseph fuerit specialis custos virginis et etiam salvatoris in pueritia, credibile est eum virginem fuisse. Et ideo sane intelligentes, fratres domini dicimus consanguineos virginis matris, in quocumque gradu, vel etiam Ioseph, qui putabatur pater; et hoc quidem secundum consuetudinem Scripturae, quae communiter consanguineos fratres appellat. Unde Gen. XIII, v. 8: <I>ne quaeso sit iurgium inter me et te: fratres enim sumus</I>, dicit Abraham ad Lot; cum tamen esset nepos eius. Et attende, quod separatim nominat fratres et discipulos: quia non omnes consanguinei Christi, eius discipuli erant. Unde infra VII, 5 dicitur: <I>nondum credebant in eum fratres eius</I>. Tertio socii eius fuerunt discipuli sui: unde dicit <I>et discipuli eius</I>. Sed ex hoc insurgit quaestio, qui fuerint eius discipuli. Videtur enim, secundum Matthaeum, quod primi qui conversi sunt ad Christum, fuerint Petrus et Andreas, Ioannes et Iacobus; sed hi vocati sunt a Christo post incarcerationem Ioannis, ut patet Matth. IV, v. 18 ss. non videtur ergo quod descenderint cum Christo in Capharnaum, ut hic habetur, cum hoc fuerit ante Ioannis incarcerationem. Sed ad hoc duplex est responsio. Una, secundum Augustinum, de consensu Evangelistarum, quod Matthaeus non servat ordinem historiae, sed illud quod praetermiserat recapitulans, ea narrat post Ioannis incarcerationem quae ante facta fuerant. Unde sine ulla temporis consequentis differentia dixit: <I>ambulans Iesus iuxta mare Galilaeae, vidit duos fratres</I> etc., non addens post hoc vel in diebus illis. Alia est, secundum eumdem, quod discipuli domini, in Evangelio dicuntur non solum illi duodecim quos elegit dominus, et apostolos nominavit, ut habetur Lc. VI, 13, sed etiam omnes qui in eum credentes, eius magisterio ad regnum caelorum erudiebantur. Potuit ergo esse quod quamvis illi duodecim nondum eum secuti fuissent, nihilominus tamen aliqui alii qui sibi adhaeserunt, hic eius discipuli nominentur. Sed prima responsio melior est. Moram autem contraxit ibi parvam; unde dicit <I>et ibi manserunt non multis diebus</I>. Huius ratio est, quia cives Capharnaum non se exhibuerunt devotos ad suscipiendum doctrinam Christi, quia erant valde corrupti; unde et Matth. XI, 23 dominus eos obiurgat, quod nec ad virtutes in eis factas, nec ad doctrinam Christi poenitentiam egerunt, dicens: <I>et tu, Capharnaum, numquid ad caelum exaltaberis? Usque in Infernum descendes: quia si in Sodomis factae fuissent virtutes quae factae sunt in te, forte mansissent usque in hanc diem</I>. Et tamen quamquam mali essent, descendit illuc, ut deduceret matrem ad cuius consolationem et honorem ibidem aliquamdiu moratur. Mystice autem signatur per hoc quod aliqui multis sermonibus Christi immorari non possunt, sed pauca ad eorum illuminationem de multis sufficiunt, propter intellectus eorum imbecillitatem. Unde apud tales Christus paucis documentis immoratur ut Origenes dixit; secundum illud infra XVI, v. 12: <I>multa habeo vobis dicere; sed non potestis portare modo</I>. Consequenter cum dicit <I>et prope erat Pascha</I>, manifestat locum quo ascendit. Et circa hoc duo facit. Primo innuit occasionem ascensus; secundo ponit ascensum, ibi <I>et ascendit Iesus</I>. Occasio autem ascensus fuit Pascha Iudaeorum. Ex. XXIII, 17 praecipitur quod ter in anno omne masculinum praesentetur coram domino, et inter illos terminos unus erat Pascha Iudaeorum. Quia ergo dominus venit ut doceret omnes humilitatis et perfectionis exemplum, voluit legem, quamdiu statum habuit, observare: non enim venit legem solvere, sed adimplere, ut ipse dicit Matth. V, v. 17. Ex quo, quia Pascha Iudaeorum imminebat, Ierusalem ascendit. Nos ergo ad eius exemplum deberemus sollicite divina praecepta servare. Si enim ipse Dei filius decreta legis a se datae implebat, celebrans solemnitates; quanto studio bonorum operum deberemus nos eas et praevenire, et celebrare? Notandum est, quod in Evangelio Ioannis in tribus locis fit mentio de Pascha, scilicet hic, et infra VI, 4, ubi fecit miraculum de panibus, ubi dicitur: <I>erat autem proximum Pascha, dies festus Iudaeorum</I>; et infra c. XIII, 1, ubi dicitur: <I>ante diem festum Paschae</I>. Unde secundum hoc Evangelium, habemus quod post miraculum de vino Christus praedicavit duobus annis, et quantum est a diebus Baptismi usque ad Pascha; nam hoc quod fecit hic, fuit prope Pascha, ut hic dicitur, et postea, revoluto anno, prope aliud Pascha fecit miraculum de panibus, et tunc Ioannes fuit decollatus. Unde Ioannes circa Pascha decollatus fuit; quia, ut dicitur Matth. c. XIV, 13, statim post decollationem Ioannis, Christus secessit in desertum, et ibi fecit miraculum de panibus: quod quidem miraculum fuit factum prope Pascha, ut dicitur infra VI. Sed tamen festum huius decollationis celebratur eo die quo caput eius inventum est. Postea, in alio Paschate, passus est Christus. Secundum opinionem ergo illorum qui dicunt, quod miraculum factum in nuptiis, et ea quae hic dicuntur, eodem anno gesta sunt quo baptizatus est Christus, a Baptismo Christi usque ad eius passionem fuerunt duo anni et dimidius: et ideo, secundum eos, Evangelista dicit <I>prope erat Pascha Iudaeorum</I>, ut ostendat quod ante paucos dies fuerat baptizatus. Sed Ecclesia tenet contrarium. Credimus enim quod eodem die quo dominus baptizatus est, revoluto anno, factum fuerit miraculum de vino; et postea revoluto anno, prope Pascha, Ioannes fuerit decollatus; et quod ab isto Paschate circa quod Ioannes fuit decollatus, fuerit unus annus usque ad Pascha in quo Christus passus est. Unde oportet aliud Pascha a Baptismo Christi usque ad miraculum de vino intermedium esse, de quo nullus Evangelista facit mentionem: et sic, secundum quod Ecclesia tenet, Christus tribus annis et dimidio praedicavit. Ait autem <I>Iudaeorum</I>, non quod alterius nationis homines Pascha celebrarent, sed duplici de causa. Una quia quando aliqui festum aliquod sancte et pure celebrant, dicitur illud domino celebrare; cum vero nec pure, nec sancte celebrant, non domino, sed sibi solemnizant; Is. I, 14: <I>Kalendas vestras, et festivitates vestras odivit anima mea</I>; quasi dicat: quia vobis, et non mihi celebratis, non placent mihi; Zach. VII, 5: <I>cum ieiunaretis, numquid ieiunium ieiunastis mihi?</I> Quasi dicat, non, sed vobis. Quia ergo isti Iudaei depravati erant, et eorum Pascha indebite celebrabant, ideo Evangelista non dicit: prope erat Pascha domini, sed <I>Iudaeorum</I>. Vel hoc dicit ad differentiam nostri Paschae: nam Pascha Iudaeorum erat figurale, utpote immolatione agni figuralis celebratum; sed nostrum Pascha verum est, in quo recolimus veram passionem agni immaculati; I Corint. V, 7: <I>Pascha nostrum immolatus est Christus</I>. Ascensus fuit in Ierusalem; et ideo dicit <I>et ascendit Iesus Ierosolymam</I>. Ubi nota, secundum ordinem historiae, Iesum bis circa festum Paschae Ierosolymam ascendisse, et expulisse de templo ementes et vendentes. Semel quidem ante incarcerationem Ioannis, quod hic Evangelista commemorat, alia vice, imminente Paschate, et tempore passionis, quod narrat Matthaeus. Nam frequenter dominus similia facta operatus est, sicut patet de duplici illuminatione caecorum: una Matth. IX, 28, et alia Mc. c. X, 46 ss. Et similiter bis eiecit ementes et vendentes de templo. Mystice autem ascendit Ierosolymam, quae interpretatur visio pacis, et significat aeternam beatitudinem: in quam ascendit, et suos transduxit. Sed non vacat a mysterio, quod in Capharnaum descendit, et postmodum Ierosolymam ascendit. Nisi enim descendisset primum, non competisset ei ascendere: quia, ut dicitur Eph. IV, 10, <I>qui descendit, ipse est et qui ascendit</I>. Non facit autem mentionem de discipulis in ascensu ad Ierosolymam: quia discipulorum ascensus est ex ascensu Christi; infra III, 13: <I>nemo ascendit in caelum nisi qui descendit de caelo, filius hominis</I>. Consequenter cum dicit <I>et invenit in templo vendentes oves et boves</I> etc. narrat Evangelista factum quod movit Christum ad signum resurrectionis proponendum. Et circa hoc <SPAN CLASS="nota" TITLE="legend. tria">duo</SPAN> facit. Primo manifestat Iudaeorum vitium; secundo innuit Christi remedium, ibi <I>et cum fecisset quasi flagellum</I> etc.; tertio subdit prophetiae oraculum, ibi <I>recordati vero sunt discipuli</I> et cetera. Circa primum sciendum, quod Diabolus insidiatur his quae Dei sunt, et ea nititur corrumpere. Inter cetera autem quibus sancta corrumpit, praecipuum est vitium avaritiae; unde dicitur Is. LVI, 11: <I>pastores eius nescierunt intelligentiam, omnes in viam suam declinaverunt: unusquisque ad avaritiam suam a summo usque ad novissimum</I>. Quod quidem ab antiquis temporibus Diabolus fecit. Nam sacerdotes veteris testamenti, qui instituti erant ut divinis vacarent, avaritiae studebant. Praeceptum autem erat a Deo in lege, quod in certis solemnitatibus domino immolarent aliqua animalia; ad quod quidem praeceptum implendum de prope venientes ad templum, secum animalia ducebant, illi autem qui a remotis veniebant, non valebant animalia ducere de domibus suis. Quia ergo oblationes huiusmodi cedebant in utilitatem sacerdotum, ne deessent animalia de remotis venientibus ad offerendum, providerunt ipsi sacerdotes ut animalia in templo venderentur; et ideo faciebant ea in templo, idest in atrio templi, exponi ad vendendum. Et hoc est quod dicit <I>et invenit</I> dominus <I>in templo vendentes oves, et boves, et columbas</I> et cetera. Ubi primo facit mentionem de duobus animalibus terrestribus, quae secundum legem domino offerri poterant, scilicet de bove et ove. Tertium vero animal terrestre, quod offerebatur capra scilicet, annumeratur cum ove: similiter etiam turtur annumeratur cum columba. Et quia contingebat aliquando aliquos ad templum venire, qui nec animalia secum ducebant, nec pecuniam, unde emere non valebant; ideo sacerdotes aliam avaritiae artem adinvenerant, ut scilicet in templo constituerent nummularios et campsores, qui praedictis non habentibus pecuniam mutuarent. Et licet usuram inde non reciperent, quia hoc erat in lege prohibitum, loco tamen eius quaedam collibia, idest parva munuscula et vilia recipiebant. Et haec ipsa in utilitatem sacerdotum cedebant; et hoc est quod dicit <I>et nummularios sedentes</I> scilicet in templo, paratos ad pecuniam mutuandam. Sed hoc quidem mystice tripliciter intelligi potest. Primo enim per vendentes et ementes significantur illi qui ecclesiasticas res vendunt, vel emunt: nam bona ecclesiastica spiritualia, et eis annexa, significantur per oves, et boves, et columbas. Ipsa consecrata quidem, et confirmata sunt ex doctrinis apostolorum et doctorum, qui significantur per boves; Prov. XIV, 4: <I>ubi plurimae sunt segetes, ibi manifesta fortitudo bovis</I>. Item ex sanguine martyrum, qui significantur per oves. Unde in persona eorum dicitur in Ps. XLIII, et Rom. VIII, 36: <I>aestimati sumus ut oves occisionis</I>. Item dona spiritus sancti, quae significantur per columbas: quia, ut dicitur supra I, 32, spiritus sanctus in specie columbae apparuit. Omnia ergo haec vendunt, scilicet doctrinam apostolorum, sanguinem martyrum et dona spiritus sancti, quicumque bona ecclesiastica spiritualia, et eis annexa vendere praesumunt. Secundo, contingit aliquos praelatos, seu Ecclesiarum praepositos, etsi non manifeste per simoniam, occulte tamen per negligentiam boves, et oves, et columbas vendere, tunc scilicet quando tantum inhiant temporalibus lucris, et occupantur in eis, et negligunt spiritualem salutem subditorum: nam per hoc vendunt oves, et boves, et columbas, idest tria genera hominum eis subditorum. Scilicet praedicatores et operatores, qui significantur per boves; Is. XXXII, 20: <I>beati qui seminatis super omnes aquas, immittentes pedem bovis et asini</I>. Quia praelati debent ordinare boves, idest doctores et sapientes cum asinis, idest rudibus et simplicibus. Vendunt etiam activos, et ministeriis vacantes, qui significantur per oves, infra X, 27: <I>oves meae vocem meam audiunt</I> etc.; II Reg. ult., 17: <I>isti, qui oves sunt, quid fecerunt?</I> Vendunt et contemplantes, qui significantur per columbas; Ps. LIV, 7: <I>quis dabit mihi pennas sicut columbae et volabo?</I> Tertio per templum Dei potest intelligi spiritualis anima, ut dicitur I Cor. III, 17: <I>templum Dei sanctum est, quod estis vos</I>. Tunc ergo homo vendit in templo oves, et boves, et columbas, quando in anima bestiales motus retinet, pro quibus homo vendit se Diabolo. Nam per boves, qui agriculturae deserviunt, significantur terrena desideria; per ovem, quae est animal stultum, significatur hominis stoliditas; per columbas vero hominis instabilitas: quae quidem Deus de cordibus hominum expellit. Et ideo statim ponitur domini remedium, cum dicit <I>et cum fecisset quasi flagellum de funiculis, omnes eiecit de templo</I>: ubi dominus apposuit remedium et operis, et verbi, ut doceret eos qui curam habent Ecclesiae, subditos facto et verbo debere corrigere. Et ideo circa hoc duo facit. Primo ponitur remedium quod adhibuit facto; secundo remedium quod adhibuit verbo, ibi <I>et his qui vendebant columbas dixit</I> et cetera. Circa primum tria facit. Primo eiecit homines; secundo oves et boves; tertio effudit pecuniam. Eiecit quidem homines flagello, et hoc est quod dicit <I>et cum fecisset quasi flagellum de funiculis</I>, quod quidem non potuit fieri nisi virtute divina; nam, et Origenes dicit, quod divina potestas Iesu poterat cum volebat accensam iracundiam hominum suffocare, sicut sedare mentium turbines; Ps. XXXII, v. 10: <I>dominus dissipat cogitationes hominum</I>. Facit autem flagellum de funiculis, quia, ut dicit Augustinus, de peccatis nostris sumit materiam, unde nos puniat: ipsa enim protelatio peccatorum, secundum quod peccata peccatis adduntur, funiculi dicuntur; Prov. V, v. 22: <I>funibus peccatorum suorum constringitur</I>; Is. V, 18: <I>vae qui trahitis iniquitatem in funiculis</I> et cetera. Sicut ergo eiecit de templo negotiatores, ita nummulariorum aes effudit, et mensas subvertit. Attende, quod si ista, quae videbantur aliquo modo licita, quasi ad cultum Dei ordinata, de templo eiecit, quanto magis si invenisset aliqua illicita? Ideo autem eos eiecit, quia sacerdotes in hoc non intendebant honorem Dei, sed utilitatem propriam. Unde dicitur Ez. XLIV, 8: <I>posuistis custodes observationum mearum in sanctuario meo vobismetipsis</I>. Ostendit autem dominus zelum ad ea quae sunt legis, ut ex hoc ipso confutaret pontifices et sacerdotes, qui erant ei de lege calumniam illaturi. Per hoc etiam quod huiusmodi eiecit de templo, dedit intelligere quod appropinquabat tempus quo sacrificia legis cessare debebant, et verus Dei cultus ad gentes transferri; Matth. c. XXI, 43: <I>auferetur a vobis regnum</I> et cetera. Similiter etiam ut ostenderet eorum damnationem qui spiritualia vendunt; Act. VIII, 20: <I>pecunia tua tecum sit in perditione</I>. Consequenter cum dicit <I>et his qui columbas vendebant, dixit</I> etc., ponit remedium quod adhibuit verbo. Ubi notandum est, quod simoniaci primo quidem fugandi sunt de Ecclesia. Sed quia adhuc dum vivunt, per liberum arbitrium possunt se convertere, et adiuti a Deo ad statum gratiae redire, non sunt desperandi. Si vero non convertuntur, tunc quidem non fugantur, sed ligantur ab illis, quibus dicitur, Matth. XXII, 13: <I>ligatis manibus et pedibus eius, mittite eum in tenebras exteriores</I>. Et ideo dominus hoc attendens, primo quidem admonet; secundo rationem admonitionis inducit, ibi <I>et nolite facere</I> et cetera. Monet quidem venditores columbarum eos increpando, quia per eos signantur illi qui vendunt dona spiritus sancti, scilicet simoniaci. Rationem huius inducit, cum dicit: <I>et nolite facere domum patris mei, domum negotiationis</I>. Is. I, 16: <I>auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis</I>. Attende autem, quod Matth. XXI, 13 dicit: <I>nolite facere domum meam speluncam latronum</I>, hic vero dicit: <I>domum negotiationis</I>, quod dominus ideo fecit ut, sicut bonus medicus, primo a levioribus incipiens, postea dura proponeret. Hoc enim quod hic factum dicitur, primo factum fuit: unde in ipso principio, non latrones, sed negotiatores eos vocat. Sed quia ex eorum duritia adhuc a tali negotiatione non cessabant, ideo dominus alia vice eos expellens de quo agitur in Mc. c. IX, 15 ss. durius eos increpat, vocans latrocinium quod primo vocaverat negotiationem. Dicit autem <I>domum patris mei</I>, ad excludendum errorem Manichaei, qui dicebat, quod Deus veteris testamenti non fuerat pater Christi, sed Deus novi. Sed si hoc verum esset, cum templum fuisset domus veteris testamenti, non utique Christus dixisset templum domum patris sui. Sed quare non sunt turbati Iudaei de hoc quod hic vocat Deum patrem suum, sicut dicitur infra V, 18, quod propter hoc eum persequerentur? Ad quod dicendum est, quod Deus est pater aliquorum per adoptionem, puta iustorum, et hoc non erat novum apud Iudaeos; Ier. III, 19: <I>patrem vocabis me, et post me ingredi non cessabis</I>. Sed per naturam solius Christi est, Ps. II, 7: <I>dominus dixit ad me: filius meus es tu</I>, scilicet verus et naturalis; et hoc inauditum erat apud eos. Et ideo quia Christus se verum Dei filium dicebat, Iudaei persequebantur ipsum; infra V, 18: <I>propter hoc persequebantur Iudaei Christum, quia non solum solvebat sabbatum; sed et patrem suum dicebat Deum, aequalem se Deo faciens</I>. Cum autem hic Deum vocat patrem, dicebant de eo quod esset per adoptionem. Quod autem domus Dei non debeat fieri domus negotiationis, habetur Zach. c. ult., 21: <I>non erit ultra mercator in domo domini exercituum in die illo</I>. Et in Ps. LXX, v. 16 secundum aliam litteram: <I>quoniam non cognovi negotiationem, introibo in potentias domini</I>. Consequenter cum dicit <I>recordati sunt vero discipuli eius</I> etc. ponit prophetiae oraculum, quod quidem scriptum est in Ps. LXVIII, 10: <I>zelus domus tuae comedit me</I>. Ubi sciendum, quod zelus proprie dicit quamdam intensionem amoris, qua intense diligens, nihil sustinet quod amori suo repugnet. Et inde est quod viri diligentes intense uxores, nec in eis sustinentes aliorum consortium, utpote amori eorum contrarium, zelotypi dicuntur. Ille igitur proprie zelum Dei habet qui nihil patienter sustinere potest contra honorem Dei, quem maxime diligit; III Reg. c. XIX, 10: <I>zelo zelatus sum pro domino exercituum</I> et cetera. Nos autem debemus diligere domum domini, secundum illud Ps. XXV, 8: <I>domine, dilexi decorem domus tuae</I>. Et intantum debemus diligere quod zelus eius nos comedat: dum si quid contrarium fieri videbimus, studeamus etiam quantumcumque cari nostri sint qui hoc facient, removere, nec timeamus propter hoc aliqua mala perpeti. Unde dicitur in Glossa: bonus zelus est fervor animi, quo quis mortis abiecto timore, pro defensione veritatis accenditur. Eo comeditur, qui quaelibet prava quae viderit, corrigere satagit; et si nequit, tolerat, et gemit.</P> 79 ostendit dignitatem verbi incarnati, et evidentiam eius
65 <BR> 80 multipliciter; hic consequenter incipit determinare de effectibus
66 <DIV CLASS="D">Lectio 3</DIV> 81 et operibus quibus manifestata est mundo divinitas verbi incarnati,
67 <P TITLE="Super Io., cap. 2 l. 3"><A NAME="87437"><SPAN CLASS="ref">[87437] Super Io., cap. 2 l. 3 </SPAN></A>Posita occasione signi exhibendi, hic consequenter Evangelista manifestat signum exhibendum: et primo ponit signum quod exhibetur; secundo ponit fructum factorum signorum, qui sequitur, ibi <I>cum autem esset Ierosolymis</I> et cetera. Circa primum tria facit. Primo ponitur signi postulatio; secundo signi exhibitio, ibi <I>respondit Iesus, et dixit eis: solvite templum hoc</I> etc.; tertio signi exhibiti intellectus, seu conceptio, ibi <I>dixerunt ergo ei: quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc</I> et cetera. Signum autem postulatur a Iudaeis; et hoc est quod dixit <I>responderunt ergo Iudaei, et dixerunt ei: quod signum ostendis nobis, quia haec facis?</I> Ubi sciendum est, quod in eiectione negotiatorum de templo per Iesum, duo considerari poterant in Christo: rectitudo et zelus, quae pertinent ad virtutem; et potestas, seu auctoritas. Sed de virtute et zelo Christi, quibus praedicta fecerat, non oportebat peti signum a Christo; cum unicuique liceat operari secundum virtutem. De auctoritate tamen eius, qua eos de templo expellit, signum ab eo quaeri poterat; cum hoc non cuilibet liceret facere, sed auctoritatem habenti. Praetermisso igitur Iudaei zelo et virtute, signum petunt de eius auctoritate; et ideo dicunt <I>quod signum ostendis nobis, quia haec facis?</I> Idest, quare cum tanta potestate et auctoritate nos expellis? Non videtur hoc esse tui officii. Simile dicunt, Matth. XXI, 23: <I>in qua potestate haec facis?</I> et cetera. Signum autem quaerunt: quia familiare erat Iudaeis, signum quaerere, utpote per ea ad legem vocati; Deut. ult., 10. <I>Non surrexit ultra propheta in Israel sicut Moyses, quem nosset dominus facie ad faciem, in omnibus signis atque portentis</I>. Et, I Cor. c. I, 22, <I>Iudaei signa quaerunt</I>. Ideo David in persona Iudaeorum conqueritur, dicens, Ps. LXXIII, 9: <I>signa nostra non vidimus</I>. Quaerebant autem signum, non ut crederent, sed quasi desperantes, quod signum ostendere non posset, et sic eum reprimerent et impedirent. Quia ergo prave quaerebant, non dedit eis signum apertum, sed occultum in figura, scilicet signum de resurrectione. Unde dicit <I>respondit Iesus, et dixit eis</I> etc. in quo ponitur signi postulati exhibitio. Ideo autem dat eis signum resurrectionis futurum, quia in hoc maxime virtus divinitatis eius ostenditur. Non enim puri hominis est ut se excitaret a mortuis; sed solum Christus, qui fuit inter mortuos liber, hoc virtute suae divinitatis fecit. Simile etiam signum ostendit eis. Matth. XII, 39: <I>generatio prava, et adultera signum quaerit; sed signum non dabitur ei nisi signum Ionae prophetae</I>. Et licet utrobique dederit signum occultum et figurale; illud tamen manifestius, istud vero obscurius fuit. Notandum autem, quod ante incarnationem dedit Deus signum futurae incarnationis, Is. VII, 14: <I>ipse dominus dabit vobis signum: ecce virgo concipiet, et pariet filium</I> etc.; similiter et ante resurrectionem dedit signum de resurrectione futura: quia istis duobus maxime virtus divinitatis commendatur in Christo. Nihil enim mirabilius fieri potuit quam quod Deus factus est homo, et quod humanitas in Christo, post eius resurrectionem, immortalitatis divinae particeps effecta est; Rom. VI, 9: <I>Christus resurgens ex mortuis, iam non moritur (...) quod enim vivit, vivit Deo</I>, idest ad similitudinem Dei. Sed attendenda sunt verba signi dati. Nam Christus corpus suum templum dicit: cuius ratio est, quia templum dicitur in quo Deus inhabitat etc. secundum illud Ps. X, 5: <I>dominus in templo sancto suo</I>. Et inde est quod anima sancta, quam Deus inhabitat, dicitur templum Dei; I Cor. III, 17: <I>templum Dei sanctum est, quod estis vos</I>. Quia ergo in corpore Christi divinitas inhabitat, ideo corpus Christi est templum Dei, non solum secundum animam, sed etiam secundum corpus; Col. II, 9: <I>in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter</I>. Et in nobis quidem habitat Deus secundum gratiam, scilicet secundum actum intellectus et voluntatis, qui non est actus corporis, sed animae tantum; sed in Christo habitat secundum unionem in persona: quae quidem unio non solum ipsam animam, sed et corpus includit; et ideo ipsum corpus Christi est templum Dei. Ex hoc autem Nestorius, sui erroris occasionem sumens, dicit verbum Dei unitum humanae naturae secundum inhabitationem tantum; ex quo sequitur quod alia sit persona Dei, alia hominis in Christo. Et ideo dicendum est, quod inhabitatio Dei in Christo refertur ad naturam, quia alia est divina natura, alia humana in Christo; sed non ad personam, quae est eadem in Christo Dei et hominis, scilicet persona verbi, ut dictum est supra. Hoc igitur supposito, circa hoc signum dominus duo facit. Primo quidem praenuntiat suam mortem futuram; secundo vero resurrectionem. Mortem quidem praenuntiat cum dicit <I>solvite templum hoc</I>. Christus enim mortuus fuit, et ab aliis occisus, Matth. XVII, v. 22: <I>et occident eum</I>, eo tamen volente: quia, ut dicitur Is. LIII, 7, <I>oblatus est quia ipse voluit</I>. Et ideo dicit <I>solvite templum hoc</I>, idest corpus meum. Et non dicit, solvetur, ne intelligas eum seipsum occidisse; sed dicit <I>solvite</I>, quod non est imperantis, sed praenuntiantis, et permittentis. Praenuntiantis quidem, ut sit sensus <I>solvite templum hoc</I>, idest, solvetis; permittentis vero, ut sit sensus <I>solvite templum hoc</I>, idest, facite de corpore meo quod vultis, illud vobis expono, sicut dicit Iudae, infra XIII, 27: <I>quod facis, fac citius</I>: non quidem imperans ei, sed eum eius arbitrio derelinquens. Dicit autem <I>solvite</I>, quia mors Christi est solutio corporis eius, aliter tamen quam aliorum hominum. Nam corpora aliorum hominum solvuntur per mortem usque ad incinerationem carnis, et pulverationem: qualis quidem solutio non fuit in Christo; quia, ut dicitur in Ps. XV, 10, <I>non dabis sanctum tuum videre corruptionem</I>. Fuit ibi tamen solutio per mortem, quia anima separata est a corpore, ut forma a materia, et quia sanguis separatus est a corpore, et quia corpus eius perforatum est clavis et lancea. Resurrectionem autem praenuntiat cum dicit <I>et in tribus diebus excitabo illud</I>, scilicet corpus; idest a mortuis suscitabo. Non autem dicit excitabitur, nec excitabit illud pater, sed ego <I>excitabo</I>: ut ostendat se propria virtute a mortuis resurgere. Nec tamen negamus quin pater eum a mortuis suscitaverit, quia, ut dicitur Rom. c. VIII, 11, <I>qui suscitavit Iesum a mortuis</I>. Et in Ps. XL, 11: <I>tu autem, domine, miserere mei, et resuscita me</I>. Sic ergo Deus pater Christum suscitavit a mortuis, et Christus propria virtute resurrexit; Ps. III, 6: <I>ego dormivi, et soporatus sum, et exurrexi, quia dominus suscepit me</I>. Nec est in hoc contrarietas, quia eadem est virtus utriusque: unde <I>quaecumque pater facit, haec similiter, et filius facit</I>: infra V, 19. Nam si pater eum suscitavit, et filius; II Cor. ult., 4: <I>nam si crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei</I>. Dicit autem <I>et in tribus diebus</I> et non post tres dies, quia non diebus tribus completis in monumento permansit; sed, sicut Augustinus dicit, est synecdochica locutio, in qua ponitur pars pro toto. Origenes autem huius locutionis mysticam rationem assignat, dicens: corpus Christi verum est templum Dei, quod quidem corpus figurat corpus mysticum, idest Ecclesiam; I Cor. XII, 27: <I>vos estis corpus Christi, et membra de membro</I>. Et sicut in corpore Christi habitat divinitas per gratiam unionis, ita et in Ecclesia per gratiam adoptionis. Et quamvis corpus istud mystice dissolvi videatur adversitatibus tribulationum, quibus affligitur, tamen suscitatur in tribus diebus, scilicet in die legis naturae, et in die legis scriptae, et in die legis gratiae; quia, etsi in his diebus, quantum ad aliquos corpus dissolvatur, quantum ad aliquos tamen vivit. Et ideo dicit <I>in tribus diebus</I>, quia huius resurrectio spiritualis in tribus diebus perficitur. Sed post tres dies perfecte resuscitabimur, non solum quantum ad primam resurrectionem, sed etiam quantum ad secundam; Apoc. XX, v. 6: <I>beatus qui habet partem in resurrectione secunda</I>. Consequenter cum dicit <I>dixerunt ergo Iudaei</I> etc. ponitur signi exhibiti intellectus, et primo quidem ponitur intellectus falsus, conceptus a Iudaeis; secundo vero intellectus verus, conceptus ab apostolis, ibi <I>ille autem dicebat de templo corporis sui</I>. Falsus autem intellectus Iudaeorum erat quia credebant quod Christus diceret hoc de templo materiali, in quo tunc erat; et ideo secundum hunc intellectum, respondent de templo materiali, et dicunt <I>quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc</I>, scilicet materiale, in quo sumus, <I>et in tribus diebus excitabis illud?</I> Sed contra hoc est obiectio litteralis. Nam templum in Ierusalem per Salomonem fuit aedificatum, et ut habetur III Reg. c. VI, 1 s. a Salomone fuit consummatum septem annis, quid est ergo quod hic dicit <I>quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc?</I> Respondeo. Dicendum, secundum quosdam, quod hoc non est intelligendum de prima aedificatione templi, quae completa est a Salomone septem annis: nam templum quod Salomon aedificaverat, destructum fuit a Nabuchodonosor, sed intelligendum est de reaedificatione facta sub Zorobabel, postquam reversi fuerunt a captivitate, sicut legitur in libro Esdrae quae quidem multis impugnantibus undique inimicis, intantum impedita et dilata fuit, quod non potuit consummari templum usque ad quadragesimum sextum annum. Vel dicendum, secundum Origenem, quod intelligitur de templo Salomonis: quod quidem dicitur aedificatum quadraginta et sex annorum tempore, ut numeretur tempus ab eo die quo David mentionem fecit de aedificatione templi, consulens super hoc Nathan prophetam, ut habetur II Reg. VII, 2 s., usque ad consummationem perfectam per Salomonem: nam ex illo die David incepit praeparare materiam et necessaria ad aedificationem templi. Et si diligenter dictum tempus consideretur, ascendit ad numerum quadraginta sex annorum. Quamvis autem Iudaei intentionem suam referrent ad templum materiale, tamen, secundum Augustinum, potest referri ad templum corporis Christi: quia, sicut ipse dicit in Lib. LXXXIII quaest., conceptio et formatio humani corporis perficitur quadraginta quinque diebus hoc modo. Primis enim sex diebus corporis humani conceptio, quasi lactis habet similitudinem; novem vero diebus sequentibus convertitur in sanguinem; duodecim inde diebus solidatur in carnem; sed decem et octo reliquis diebus formatur usque ad perfecta lineamenta omnium membrorum. Isto ergo numero sex, novem, duodecim et octodecim in unum coacto, exurgit numerus quadraginta et quinque, cui addito uno propter sacramentum unitatis, sunt quadraginta sex. Sed ex hoc insurgit quaestio: quia huius processus formationis non videtur habere locum in corpore Christi, quia in ipso instanti conceptionis formatum fuit et animatum. Sed dicendum, quod licet in corporis Christi formatione sit aliquid singulare, quia in ipso instanti corpus Christi fuit perfectum quantum ad omnia lineamenta membrorum, non tamen quantum ad debitam corporis quantitatem; et ideo in utero virginis tamdiu permansit quousque ad quantitatem debitam perveniret. Accipiamus autem dictum numerum suprapositum, scilicet senarium, qui primus erat et quadraginta sex, qui erat ultimus; et ducamus unum in alterum: ex eis surgunt ducenta septuaginta sex. Dividendo ergo tot dies in menses, dando cuilibet mensi triginta dies sunt novem menses et sex dies. Recte ergo quadraginta et sex annis templum dicitur aedificatum esse, quod significabat corpus Christi, ut insinuet, quod tot anni fuerunt in fabricatione templi quot fuerunt dies in perfectione corporis Christi: nam ab octavo Kal. Aprilis in quo Christus fuit conceptus, et (ut creditur) passus, usque ad octavum Kal. Ianuarii sunt tot dies, scilicet ducenti septuaginta sex, quod numerus surgit ex senario ducto in quadraginta et sex. Ex hoc etiam numero Augustinus (ut patet per Glossam) aliud intelligit mystice. Dicit enim, quod ex litteris nominis Adam multiplicatis, secundum numerum quem more Graecorum ipsae litterae important, surgit numerus quadraginta et sex. Nam a in Graeco secundum numerum importat unum, cum sit prima littera in alphabeto; d vero secundum ordinem importat quatuor. Addito ergo uno quod importat a, et quadraginta quod importat m, habemus quadraginta et sex. In quo significatur quod corpus Christi assumptum est de corpore Adam. Item secundum Graecos ex primis litteris acceptis ex nominibus quatuor partium mundi componitur hoc nomen Adam: scilicet anathole, quod est oriens; disis quod est occidens; Arctos, quod est Septemtrio; mesembria, quod est meridies: in quo significatur quod Christus ex Adam carnem assumpsit, ut congreget electos suos a quatuor partibus mundi; Matth. XXIV, 31: <I>congregabit electos suos a quatuor ventis</I>. Consequenter cum dicit <I>ille autem dicebat de templo corporis sui</I>, ponitur intellectus signi verus, conceptus a discipulis, et primo ponitur ipsorum intellectus; secundo vero unde apostoli hoc conceperunt, ibi <I>cum ergo surrexit</I> et cetera. Dicit ergo: Iudaei hoc dixerunt ignorantes, sed Christus non sic intelligebat, immo intelligebat de templo corporis sui; et hoc est quod dicit <I>ille autem dicebat de templo corporis sui</I>. Qua autem ratione corpus Christi dicatur templum, dictum est supra. Et ex hoc Apollinaris occasionem erroris sumens, dixit, quod caro Christi esset materia inanimata, quia templum est res inanimata. Sed in hoc decipitur: quia cum dicitur quod corpus Christi est templum, est metaphorica locutio, in qua quidem locutione non attenditur similitudo quantum ad omnia, sed quantum ad aliquid, scilicet quantum ad inhabitationem, quod quidem refertur ad naturam, ut dictum est supra. Praeterea hoc manifeste apparet per auctoritatem sacrae Scripturae, cum dicit ipse Christus: <I>potestatem habeo ponendi animam meam</I>. Unde autem apostoli hunc verum intellectum conceperunt, ostendit consequenter Evangelista, cum subdit <I>cum ergo surrexisset a mortuis, recordati sunt discipuli eius</I> et cetera. Nam ante resurrectionem difficile erat hoc intelligere: primo quia per hoc ostendebatur quod in corpore Christi erat vera divinitas, alias non potuisset dici templum; et hoc tunc temporis intelligere, humanam capacitatem excedebat. Secundo quia in hoc facit mentionem de passione et resurrectione, cum dicit <I>excitabo illud</I>, quod nullus discipulorum adhuc audierat. Unde quando Christus resurrectionem et passionem suam expressit apostolis, Petrus hoc audiens, scandalizatus est, dicens: <I>absit a te, domine</I> (Matth. XVI, 22). Sed post resurrectionem, quando iam plene cognoverant Christum esse Deum, per ea quae circa passionem et resurrectionem ostenderat, et quando sacramentum resurrectionis ipsius didicerant <I>tunc recordati sunt discipuli eius quia hoc dicebat de corpore suo, et</I> tunc <I>crediderunt Scripturae</I>, scilicet prophetarum; Oseae VI, 3: <I>vivificabit nos post duos dies, et tertia die suscitabit nos</I>; Ionae II, 1: <I>erat Ionas in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus</I>. Et inde est quod in ipsa die resurrectionis aperuit illis sensum ut intelligerent Scripturas. <I>Et sermoni eius, quem dixit Iesus</I>, huic scilicet, <I>solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud</I>. Analogice autem per hoc datur nobis intelligi, secundum Origenem, quod in ultima resurrectione naturae, erimus Christi discipuli, quando in magna resurrectione totum corpus Iesu, idest Ecclesia eius, certificabitur de his quae nunc per fidem aenigmatice cognoscimus; et tunc recipiemus fidei complementum, videndo per speciem quod nunc per speculum intuemur. Consequenter cum dicit <I>cum autem esset Ierosolymis</I>, ponit fructum consecutum ex signis, scilicet conversionem aliquorum credentium: et circa hoc tria facit. Primo proponit ipsos credentes, propter miracula; secundo ostendit quomodo Christus se habuit ad eos, ibi <I>ipse autem Iesus non credebat semetipsum eis</I>; tertio rationem assignat ad hoc, ibi <I>eo quod ipse nosset omnes</I>. Fructus autem qui provenit ex signis Iesu magnus est, quia multi crediderunt, et conversi sunt ad eum; et hoc est quod dicit <I>cum autem esset Ierosolymis in Pascha, in die festo, multi crediderunt in nomine eius</I>, idest in eum, <I>videntes signa quae faciebat</I>. Nota autem, quod dupliciter aliqui crediderunt. Quidam namque propter miracula visa, quidam vero propter occultorum revelationem et prophetiam. Sed commendabiliores sunt qui propter doctrinam credunt, quia sunt magis spirituales, quam qui propter signa, qui sunt grossiores et magis sensibiles. Isti autem qui conversi sunt, sensibiles ostenduntur per hoc quod non propter doctrinam, sicut discipuli, sed <I>videntes signa quae faciebat, crediderunt in nomine eius</I>. I Cor. XIV, v. 22: <I>prophetiae datae sunt fidelibus</I> et cetera. Sed quaeritur hic quaenam signa viderunt facta a Iesu, cum nullum legamus eum tunc signum fecisse in Ierusalem. Ad hoc potest dupliciter responderi, secundum Origenem. Uno modo quod multa signa facta sint a Iesu ibi tunc temporis, quae hic non habentur; nam Evangelistae scienter multa praetermiserunt de miraculis Christi, cum tot fecerit quod non possent de facili scribi; infra ult., 25: <I>multa quidem alia signa fecit Iesus: quae si scribantur per singula, nec ipsum arbitror mundum capere posse eos qui scribendi sunt libros</I>. Et hoc signanter Evangelista ostendit cum dicit <I>videntes signa quae faciebat</I>, quae iam praetermissa sunt, quia non fuit intentio Evangelistarum omnia signa Iesu conscribere, sed tot quot necessaria erant ad Ecclesiam fidelium instruendam. Alio modo, quia inter miracula potest maximum signum reputari, quod cum flagello facto ex funibus, hominum multitudinem Iesus de templo solus eiecerit. Qualiter autem ad credentes se habuit, ostendit dicens <I>ipse autem Iesus non credebat semetipsum eis</I>, scilicet qui crediderant in eum. Sed quid est hoc quod homines credunt Deo, et ipse Iesus non credebat se eis? Numquid potuissent eum occidere, ipso nolente? Sed dicet aliquis, quod ideo non credebat se eis, quia sciebat eos ficte credere. Sed si hoc verum esset, non utique diceret Evangelista, quod multi crediderant in nomine eius, et tamen non credebat se eis. Et ratio est, secundum Chrysostomum, quia isti crediderunt in eum, sed imperfecte, quia nondum poterant attingere ad perfecta mysteria Christi, <I>et ideo non credebat se eis</I>, idest, secreta sua mysteria eis nondum revelabat: nam et ipsis apostolis multa non revelavit; infra XVI, 12: <I>multa habeo vobis dicere; sed non potestis portare modo</I>; I Cor. III, 1: <I>non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus</I>. Et ideo notanter Evangelista, ut ostendat eos imperfecte credere, non dicit, quod credebant in eum, quia nondum credebant eius divinitatem; sed dicit <I>in nomine eius</I>: illud quod de eo, nomine tenus dicebatur, scilicet quod iustus, vel huiusmodi. Vel, secundum Augustinum, isti gerunt in Ecclesia typum catechumenorum, qui etsi credant in nomine Christi, Iesus tamen non credit se illis, quia Ecclesia non dat eis corpus Christi: quod quidem corpus, sicut nullus sacerdos conficere potest nisi in sacerdotem consecratus, ita nullus sumere debet nisi baptizatus. Ratio autem huius quod non credebat se eis, ostenditur ex perfecta Christi cognitione; unde dicit <I>eo quod ipse nosset omnes</I>. Licet autem homo ignorans debeat de quolibet praesumere bonum; tamen postquam veritas innotescit de aliquibus, debet se homo habere ad eos secundum eorum conditionem. Et quia Christum nihil latebat eorum quae sunt in homine, cum sciret eos imperfecte credere, non credebat se eis. Describitur autem cognitio Christi universalis, quia non solum familiares, sed etiam alios extraneos cognoscebat, et ideo dicit <I>eo quod ipse nosset omnes</I>, et hoc per potentiam divinitatis; Eccli. XXIII, 28: <I>oculi domini multo plus lucidiores sunt super solem</I>. Nam homo, etsi cognoscat alios, non tamen certam cognitionem de eis potest habere, quia non videt nisi ea quae apparent; et ideo opus est ei testimonio aliorum. Christus autem certissime cognoscit, quia intuetur cor: et ideo <I>non erat ei opus ut quis testimonium perhiberet de homine</I>; immo ipse testis est, Iob XVI, 20: <I>ecce in caelo est testis meus</I>. Perfecta, quia non solum quantum ad exteriora, sed etiam quantum ad interiora sua cognitio se extendit; et ideo dicit <I>ipse enim sciebat quid esset in homine</I>, idest occulta cordis. Prov. XV, 11: <I>Infernus, et perditio coram domino</I>.</P> 82 et primo narrat ea quae Christus fecit in mundo vivendo, ad
68 <DIV CLASS="centro"> 83 manifestationem suae divinitatis; secundo quomodo Christus suam
69 <BR> 84 divinitatem monstravit moriendo; et hoc a XII cap. et ultra. Circa
70 <P> 85 primum duo facit: primo enim ostendit Christi divinitatem quantum
71 <A HREF="cih01.html"><IMG SRC="icons/ageretro.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age retro"></A> 86 ad dominium quod habuit supra naturam; secundo quantum ad effectus
72 &nbsp; 87 gratiae, et hoc in III cap. ibi <i>erat homo ex Pharisaeis
73 <A HREF="cih03.html"><IMG SRC="icons/ageultra.gif" WIDTH="19" HEIGHT="19" ALIGN="middle" BORDER="0" ALT="age ultra"></A> 88 Nicodemus nomine</i> et cetera. Dominium autem Christi super
74 </P> 89 naturam proponitur nobis per hoc quod naturam mutavit: quae quidem
75 <BR><HR><BR> 90 mutatio facta est a Christo in signum primo discipulis ad
76 <ADDRESS>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad hanc editionem<BR>Iura omnia asservantur<BR>OCLC nr. <A HREF="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264" STYLE="text-decoration=none">49644264</A></ADDRESS> 91 confirmandum; secundo vero turbis ad credendum, ibi <i>post hoc
77 </DIV> 92 descendit Capharnaum</i>. Mutatio autem naturae ad confirmandos
78 </BODY> 93 discipulos in nuptiis facta est, in quibus convertit aquam in
79 </HTML> 94 vinum; et hoc est quod dicit <i>nuptiae factae sunt in Cana
95 Galilaeae</i>: ubi primo describuntur nuptiae; secundo illi qui
96 nuptiis interfuerunt, ibi <i>erat autem mater Iesu</i>; tertio
97 describitur ipsum miraculum patratum, ibi <i>et deficiente vino</i>
98 et cetera. Describit autem nuptias primo quidem quantum ad tempus;
99 unde dicit <i>et die tertia nuptiae factae sunt</i>, scilicet
100 postquam praedicta de vocatione discipulorum fecerat. Postquam enim
101 manifestatus fuerat testimonio Ioannis, voluit etiam seipsum
102 manifestare. Secundo vero, quantum ad locum; unde dicit <i>in Cana
103 Galilaeae</i>. Galilaea namque provincia est, Cana viculus quidam
104 in ipsa provincia. Quantum autem ad litteram pertinet, sciendum
105 est, quod circa tempus praedicationis Christi est duplex opinio.
106 Quidam namque dicunt, quod a Baptismate Christi usque ad passionem
107 eius, fuerint duo anni et dimidius. Et secundum hos, hoc quod hic
108 legitur de nuptiis, eodem anno factum est quo Christus baptizatus
109 est. Sed his contrariatur sententia et consuetudo Ecclesiae: nam in
110 festo Epiphaniae trium miraculorum commemoratio fit, scilicet
111 adorationis magorum, quae fuit primo anno nativitatis dominicae; et
112 Baptismi Christi, quo baptizatus est eodem die, revolutis triginta
113 annis; et de nuptiis, quae sunt factae eodem die, revoluto anno. Ex
114 quo sequitur quod ad minus unus annus elapsus fuit a Baptismo usque
115 ad nuptias. In quo quidem anno nil aliud legitur dominus fecisse
116 nisi quod dicitur Matth. IV de ieiunio in deserto, et de tentatione
117 a Diabolo, et ea quae hic Ioannes refert de testimonio Baptistae et
118 conversione discipulorum. A nuptiis autem coepit publice praedicare
119 et miracula facere usque ad passionem, ita quod duobus annis cum
120 dimidio publice praedicavit. Mystice autem per nuptias intelligitur
121 coniunctio Christi et Ecclesiae, quia, ut dicit apostolus Eph. V,
122 32, <i>sacramentum hoc magnum est, dico autem in Christo et in
123 Ecclesia</i>. Et illud quidem matrimonium initiatum fuit in utero
124 virginali, quando Deus pater filio humanam naturam univit in
125 unitate personae, unde huius coniunctionis thalamus fuit uterus
126 virginalis; Ps. XVIII, 6: <i>in sole posuit tabernaculum suum</i>.
127 De istis nuptiis dicitur Matth. XXII, 2: <i>simile est regnum
128 caelorum homini regi, qui fecit nuptias filio suo</i>, tunc
129 scilicet quando Deus pater humanam naturam verbo suo copulavit in
130 utero virginali. Publicatum autem fuit, quando Ecclesia sibi per
131 fidem coniuncta est; Oseae II, 20: <i>sponsabo te mihi in fide</i>
132 et cetera. De istis nuptiis dicitur Apoc. XIX, 9: <i>beati qui ad
133 caenam nuptiarum agni vocati sunt</i>. Consummatum autem erit,
134 quando sponsa, idest Ecclesia, introducetur in thalamum sponsi, in
135 caelestem scilicet gloriam. Nec vacat a mysterio quod die tertio
136 nuptiae factae sunt. Primus namque dies est tempus legis naturae;
137 secundus tempus legis scriptae; tertius vero dies tempus gratiae,
138 in quo dominus incarnatus nuptias celebravit; Oseae VI, 3:
139 <i>vivificabit nos post duos dies: in die tertia suscitabit
140 nos</i>. Locus autem congruit mysterio: Cana enim interpretatur
141 zelus; Galilaea vero transmigratio. In zelo ergo transmigrationis
142 hae nuptiae celebrantur, ut denuntiet eos maxime Christi
143 coniunctione dignos existere qui zelo piae devotionis ferventes
144 transmigrant de statu culpae ad gratiam Ecclesiae, Eccli. XXIV, 26:
145 <i>transite ad me, omnes qui concupiscitis me</i> etc., et de morte
146 ad vitam, idest de statu mortalitatis et miseriae, ad statum
147 immortalitatis et gloriae; Apoc. XXI, 5: <i>ecce nova facio
148 omnia</i>. Consequenter cum dicit <i>erat autem mater Iesu ibi</i>,
149 describuntur personae invitatae: ubi agitur de tribus, scilicet de
150 matre, de Iesu, et de discipulis. De matre quidem, cum dicit <i>et
151 erat mater Iesu ibi</i>. Quae quidem praemittitur, ut ostendatur
152 quod Iesus adhuc ignotus erat, et non vocatus ad nuptias sicut
153 insignis persona, sed ex quadam familiaritate, tamquam notus, et
154 unus aliorum: sicut enim vocaverunt matrem, ita et filium. Vel
155 forte prius invitatur mater, quia ambigebant de Iesu, an invitatus
156 venturus esset ad nuptias propter summam religiositatem, quam
157 videbant in eo, et quia non viderunt eum se immiscuisse conviviis.
158 Et ideo puto quod primo consuluerunt matrem, an Iesus esset
159 vocandus. Et ideo signanter dixit Evangelista primo matrem adesse
160 iam in nuptiis, et Iesum postmodum fuisse vocatum. Et hoc est quod
161 sequitur <i>vocatus est Iesus</i>. Voluit autem Christus nuptiis
162 interesse primo quidem ut daret nobis humilitatis exemplum: neque
163 enim ad dignitatem suam respiciebat, sed quomodo dignatus est
164 formam servi accipere, ita non dedignatus est ad nuptias venire
165 servorum, ut dicit Chrysostomus. Et ideo Augustinus: erubescat homo
166 esse superbus, quoniam factus est humilis Deus. Nam inter cetera
167 humilia quae fecit filius virginis, venit ad nuptias, qui eas, cum
168 esset apud patrem, instituit in Paradiso. Et de hoc exemplo
169 dicitur, Matth. XI, v. 29: <i>discite a me quia mitis sum et
170 humilis corde</i>. Secundo vero, ut errorem quorumdam excluderet,
171 qui nuptias damnant, quia, ut dicit Beda si thoro immaculato, et
172 nuptiis debita castitate celebratis, culpa inesset, nequaquam
173 dominus ad has venire voluisset. Quia ergo ad nuptias venit,
174 insinuat quod sit damnabilis eorum perfidia qui nuptiis detrahunt.
175 I Cor. VII, 36: <i>non peccat mulier, si nubat</i>. De discipulis
176 vero agitur, cum dicit <i>et discipuli eius</i>. Mystice autem in
177 nuptiis spiritualibus est mater Iesu, virgo scilicet beata, sicut
178 nuptiarum consiliatrix, quia per eius intercessionem coniungitur
179 Christo per gratiam; Eccli. XXIV, 25: <i>in me omnis spes vitae et
180 virtutis</i>. Christus autem, sicut verus animae sponsus, ut
181 dicitur infra III, 29: <i>qui habet sponsam, sponsus est</i>.
182 Discipuli vero ut paranymphi, quasi coniungentes Ecclesiam Christo,
183 de quo uno dicebatur II Cor. XI, 2: <i>despondi vos uni viro
184 virginem castam exhibere Christo</i>. Et quia in istis nuptiis
185 materialibus aliquid de miraculo pertinet ad matrem, aliquid ad
186 Christum et aliquid ad discipulos, ideo consequenter cum dicit
187 <i>et deficiente vino</i> etc. ostendit quid pertineat ad matrem,
188 quid ad Christum et quid ad discipulos. Ad matrem quidem pertinet
189 miraculi procuratio; ad Christum autem miraculi consummatio, et hoc
190 ibi <i>erant ibi lapideae hydriae sex</i> etc.; ad discipulos vero
191 miraculi contestatio, ibi <i>hoc fecit initium signorum Iesus</i>.
192 Gessit ergo, quantum ad primum, mater Christi, mediatricis
193 personam; et ideo duo facit: primo enim interpellat ad filium;
194 secundo erudit ministros, ibi <i>et dicit mater eius ministris</i>
195 et cetera. Circa primum quidem duo ponuntur. Primo matris
196 interpellatio; secundo filii responsio, ibi <i>dixit ei Iesus: quid
197 mihi et tibi est, mulier?</i> In matre autem interpellante, primo
198 quidem nota pietatem et misericordiam. Ad misericordiam enim
199 pertinet ut quis defectum alterius reputet quasi suum: misericors
200 enim dicitur, quasi miserum habens cor super miseria alterius; II
201 Cor. XI, 29: <i>quis infirmatur, et ego non infirmor?</i> Quia ergo
202 virgo beata misericordia plena erat, defectus aliorum sublevare
203 volebat; et ideo dicit <i>deficiente vino, dicit mater Iesu ad
204 eum</i>. Secundo reverentiam eius ad Christum: ex reverentia enim
205 quam ad Deum habemus, sufficit nobis ei tantum defectus nostros
206 exponere, secundum illud Ps. XXXVII, 10: <i>domine, ante te omne
207 desiderium meum</i>. Qualiter autem nobis Deus subveniat, non est
208 nostrum inquirere; quia, sicut dicitur Rom. VIII, v. 26, <i>nam
209 quid oremus, sicut oportet, nescimus</i>. Et ideo mater eius
210 defectum aliorum simpliciter exposuit, dicens <i>vinum non
211 habent</i>. Tertio, virginis sollicitudinem et diligentiam: quia
212 usque ad extremam necessitatem non distulit, sed <i>deficiente
213 vino</i>, idest dum esset in deficiendo, iuxta illud quod dicitur
214 in Ps. IX, 10 de Deo: <i>adiutor in opportunitatibus, in
215 tribulatione</i>. Sed quaerit Chrysostomus: quare ante non
216 incitavit Christum ad miracula? Nam de virtute eius erat instructa
217 per Angelum, et confirmata per multa quae viderat circa ipsum
218 fieri, quae omnia conservabat, conferens in corde suo, ut dicitur
219 Lc. II, 51. Cuius ratio est, quia antea ut unus aliorum
220 conversabatur: unde quia non viderat tempus opportunum, hoc facere
221 distulit. Nunc vero post Ioannis contestationem et post
222 discipulorum conversionem, confidenter Christum ad miracula
223 facienda provocat, gerens in hoc figuram synagogae, quae est mater
224 Christi: nam familiare est Iudaeis miracula requirere; I Cor. I,
225 22: <i>Iudaei signa petunt</i>. Dicit ergo ei <i>vinum non
226 habent</i>. Ubi sciendum est, quod ante incarnationem Christi,
227 triplex vinum deficiebat, scilicet iustitiae, sapientiae et
228 caritatis, seu gratiae. Vinum enim mordicat, et quantum ad hoc
229 iustitia dicitur vinum. Lc. X, 34, Samaritanus vinum et oleum
230 apposuit vulneribus sauciati, idest cum dulcedine misericordiae
231 severitatem iustitiae; Ps. LIX, 5: <i>potasti nos vino
232 compunctionis</i>. Vinum etiam laetificat cor, iuxta illud Ps.
233 CIII, 15, <i>vinum laetificat cor hominis</i>, et quantum ad hoc
234 dicitur vinum sapientia, cuius meditatio maxime laetificat; Sap.
235 VIII, 16: <i>non habet amaritudinem convictus illius</i>. Vinum
236 similiter inebriat, Cant. V, v. 1: <i>bibite, amici, et
237 inebriamini, carissimi</i>, et secundum hoc caritas dicitur vinum,
238 Cant. c. V, 1, <i>bibi vinum meum cum lacte meo</i>. Et dicitur
239 caritas etiam vinum ratione fervoris; Zach. IX, 17: <i>vinum
240 germinans virgines</i>. Et quidem iustitiae vinum deficiebat in
241 veteri lege; in qua iustitia imperfecta erat. Sed Christus eam
242 perfecit; Matth. V, 20: <i>nisi abundaverit iustitia vestra
243 plusquam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum
244 caelorum</i>. Deficiebat etiam vinum sapientiae, quae erat occulta
245 et figuralis, quia, ut dicitur I Cor. X, 11, <i>omnia in figura
246 contingebant illis</i>. Sed Christus eam manifestavit; Matth. c.
247 VII, 29: <i>erat enim docens eos, sicut potestatem habens</i>. Sed
248 et vinum caritatis deficiebat ibi: quia acceperant spiritum
249 servitutis tantum in timore. Sed Christus aquam timoris convertit
250 in vinum caritatis, quando dedit <i>spiritum adoptionis filiorum,
251 in quo clamamus, abba pater</i>, ut dicitur Rom. VIII, 15, et
252 quando <i>caritas Dei diffusa est in cordibus nostris</i>, ut
253 dicitur Rom. V, 5. Consequenter cum dicit <i>dixit ei Iesus</i>
254 etc. ponitur responsio Christi: ex qua quidem responsione triplicis
255 haeresis occasio sumpta est. Manichaei namque dicunt Christum non
256 habuisse verum corpus, sed phantasticum. Valentinus asserit
257 Christum attulisse corpus caeleste, dicens quod, quantum ad corpus,
258 Christus nihil pertinet ad virginem. Et huius erroris fulcimentum
259 sumit per hoc quod dicit ei Iesus. <i>Quid mihi et tibi est,
260 mulier?</i> Quasi dicat: nihil a te suscepi. Sed hoc est contra
261 auctoritatem sacrae Scripturae: dicit enim apostolus, Gal. IV, 4:
262 <i>misit Deus filium suum, factum ex muliere</i>: non enim posset
263 dici ex ea factus, nisi ex ea aliquid sumpsisset. Arguit praeterea
264 contra eos Augustinus, dicens: quomodo scis, quod dominus dixit
265 <i>quid mihi et tibi?</i> Respondes, quia Ioannes Evangelista hoc
266 narrat. Sed ipse etiam Evangelista dicit de virgine quod erat mater
267 eius. Si ergo credis Evangelistae in eo quod narrat Iesum dixisse
268 matri: <i>quid mihi et tibi est, mulier?</i> Credas etiam in hoc ei
269 quod dicit: <i>et erat mater Iesu ibi</i>. Ebion autem dicens ex
270 virili semine Christum conceptum, et Elvidius, qui dicit quod virgo
271 post partum non permansit virgo, sumpserunt erroris fulcimentum ex
272 hoc quod dicit <i>mulier</i>, quod videtur corruptionem importare.
273 Sed hoc est falsum, quia mulier in sacra Scriptura quandoque
274 importat solum sexum femineum, secundum illud Gal. IV, 4: <i>factum
275 ex muliere</i> et cetera. Et hoc patet etiam per hoc quod Adam ad
276 Deum loquens de Eva, dixit: <i>mulier quam dedisti mihi sociam,
277 dedit mihi de ligno, et comedi</i>, Gen. III, 12. Constat enim tunc
278 Evam adhuc virginem fuisse, cum adhuc esset in Paradiso, ubi non
279 cognoverat eam. Unde hoc quod hic dicitur <i>mulier</i>, non
280 importat corruptionem, sed determinat sexum. Sumpserunt etiam
281 Priscillianistae erroris occasionem ex hoc quod dixit <i>nondum
282 venit hora mea</i>, dicentes, omnia ex fato accidere, et facta
283 hominum certis horis esse subiecta, et etiam Christi: unde propter
284 hoc dixit <i>nondum venit hora mea</i>. Sed hoc est falsum de
285 quolibet homine. Cum enim homo liberam electionem habeat, libera
286 autem electio competat ei ex hoc quod rationem et voluntatem habet,
287 quae quidem sunt immaterialia: manifestum est quod homo quantum ad
288 electionem nulli corpori subiicitur, sed potius dominatur.
289 Immaterialia enim nobiliora sunt materialibus, et ideo dicit
290 philosophus, quod sapiens dominatur astris. Praeterea, hoc multo
291 minus locum habet in Christo, qui est dominus et conditor siderum.
292 Unde per hoc quod dixit <i>nondum venit hora mea</i>, intelligitur
293 hora passionis, sibi, non ex necessitate, sed secundum divinam
294 providentiam determinata. Contra eos etiam est quod dicitur Eccli.
295 XXXIII, 7: <i>quare dies diem superat?</i> Respondet: <i>a domini
296 scientia separati sunt</i>; idest, divina providentia distincti
297 sunt adinvicem, non a casu. His ergo exclusis, investigemus huius
298 dominicae responsionis causam. <i>Quid mihi et tibi est,
299 mulier?</i> Et quidem, secundum Augustinum, in ipso sunt duae
300 naturae, divina scilicet et humana; et quamvis idem Christus sit in
301 utraque natura, ea tamen quae conveniunt ei secundum humanam
302 naturam, distincta sunt ab his quae conveniunt ei secundum divinam.
303 Miracula autem facere competit ei secundum divinam naturam, quam
304 accepit a patre; pati vero secundum humanam, quam accepit a matre.
305 Et ideo matri exigenti miraculum, respondit dicens <i>quid mihi et
306 tibi est, mulier?</i> Ac si dicat: illud quod in me facit miracula,
307 non accepi a te, sed illud unde patior; idest secundum quod
308 competit mihi pati, scilicet humanam naturam, a te accepi; et ideo
309 tunc te cognoscam, cum ipsa infirmitas pendebit in cruce. Et ideo
310 subdit <i>nondum venit hora mea</i>; quasi dicat: cum venerit hora
311 passionis, ibi te matrem recognoscam. Unde et in cruce pendens
312 matrem discipulo commendavit. Secundum Chrysostomum vero, aliter
313 exponitur. Dicitur enim quod beata virgo fervens zelo honoris
314 filii, voluit quod statim antequam opportunum esset, Christus
315 miracula faceret; et ideo Christus, matre haud dubio sapientior,
316 eam repressit. Noluit enim prius facere miraculum, quam sciretur
317 defectus: quia ex hoc fuisset minus notum et minus credibile, et
318 ideo dicit <i>quid mihi et tibi est, mulier?</i> Quasi dicat. Quid
319 me molestas? <i>Nondum venit hora mea</i>; idest, nondum cognitus
320 sum his qui adsunt. Sed neque defectum vini sentiunt; sine primo
321 hoc sentire, quia cum necessitatem cognoverint, maius reputabunt
322 beneficium quod recipient. Quamvis autem mater repulsa sit, tamen
323 de filii misericordia non diffidit; ideo consequenter monet
324 ministros, dicens <i>quodcumque dixerit vobis, facite</i>, in quo
325 quidem consistit totius iustitiae perfectio. Perfecta namque
326 iustitia est Christo in omnibus obedire; Ex. XXIX, 35: <i>omnia
327 quae praecepit nobis dominus faciemus</i>. Hoc autem verbum
328 <i>omnia quaecumque dixerit vobis facite</i>, non convenit dici
329 nisi de solo Deo, homo enim aliquando potest errare. Unde in
330 talibus quae sunt contra Deum, hominibus obedire non tenemur; Act.
331 V, 29: <i>oportet obedire Deo magis quam hominibus</i>. Deo autem,
332 qui non errat nec falli potest, in omnibus obedire debemus.
333 Consequenter cum dicit <i>erant autem ibi lapideae hydriae</i>,
334 ponitur consummatio miraculi per Christum: circa quod primo
335 describuntur vasa in quibus miraculum patratum est; secundo
336 designatur materia miraculi, ibi <i>dixit eis Iesus: implete
337 hydrias aqua</i>; tertio insinuatur miraculi demonstratio et
338 approbatio, ibi <i>dixit eis Iesus: haurite nunc</i>. Vasa autem in
339 quibus miraculum patratum est, ponuntur sex; et est quod dicit
340 <i>erant autem ibi lapideae hydriae sex</i>. Ubi sciendum est, quod
341 sicut Mc. VII, 2 ss., dicitur, Iudaei observabant multas ablutiones
342 corporales, et Baptismata calicum et vasorum: unde quia erant in
343 Palaestina, in qua est defectus aquarum, habebant vasa in quibus
344 servabatur aqua purissima, qua se, et vasa crebro lavarent. Et ideo
345 dicit, quod <i>erant ibi sex lapideae hydriae</i>, idest vasa ad
346 conservandum aquam, ab hydros, quod est aqua, <i>posita secundum
347 purificationem Iudaeorum</i>, idest ad usum purificationis,
348 <i>capientes singulae metretas</i>, idest mensuras, <i>binas, vel
349 ternas</i>: metros enim Graece, mensura Latine dicitur. Et, ut
350 dicit Chrysostomus, vasa ista deferuntur ad tollendam miraculi
351 suspicionem: tum propter eorum puritatem, ne posset aliquis
352 suspicari quod aqua saporem vini sumpsisset ex faecibus vini prius
353 in eis repositi, nam vasa illa erant <i>secundum
354 purificationem</i>, et ideo purissima oportebat ea esse; tum etiam
355 propter vasorum quantitatem, ut evidenter pateat quod aqua tot
356 vasorum in vinum mutari non potuisset, nisi virtute divina. Mystice
357 vero per sex hydrias significantur sex aetates veteris testamenti,
358 in quibus erant corda hominum receptiva Scripturarum Dei parata, et
359 proposita in exemplum vivendi, ut dicit Glossa. Hoc vero quod dicit
360 <i>metretas</i>, secundum Augustinum, refertur ad Trinitatem
361 personarum. Et dicuntur binae, vel ternae, quia quandoque in sacra
362 Scriptura tres personae distinctim ponuntur, secundum illud Matth.
363 ult., 19: <i>baptizantes eos in nomine patris, et filii, et
364 spiritus sancti</i>, quandoque vero duo tantum, scilicet pater et
365 filius, in quibus intelligitur persona spiritus sancti, qui est
366 connexio amborum, secundum illud infra XIV, 23: <i>si quis sermonem
367 meum servabit, pater meus diliget eum, et ad eum veniemus</i>. Vel
368 binas propter duas conditiones hominum, Iudaeorum scilicet, et
369 gentilium, ex quibus propagata est Ecclesia. Vel ternas propter
370 tres filios Noe, ex quibus propagatum est humanum genus post
371 diluvium. Consequenter cum dicit <i>dixit eis Iesus: implete
372 hydrias aqua</i>, agitur de miraculi materia. Sed circa hoc
373 insurgit quaestio quare non ex nihilo, sed ex materia praeiacente
374 hoc miraculum factum est: ad quod triplex ratio assignatur. Una est
375 secundum Chrysostomum, et litteralis, quia ex nihilo aliquid
376 facere, maius est et mirabilius, quam facere aliquid ex subiecta
377 materia; sed non est ita evidens et credibile multis. Et ideo
378 volens magis credibile esse quod fiebat, ex aqua fecit vinum,
379 capacitati hominum condescendens. Alia ratio est, ad confutandum
380 perversa dogmata. Quidam namque sunt (ut Marcionistae et Manichaei)
381 qui dixerunt alium esse conditorem mundi, quam Deum, et omnia
382 visibilia ab illo, idest Diabolo, condita esse. Et ideo dominus
383 plura miracula etiam ex substantiis creatis, et visibilibus fecit,
384 ut ostendat ipsas substantias bonas esse, et a Deo creatas. Tertia
385 ratio est mystica. Ideo enim noluit ex nihilo vinum facere, sed ex
386 aqua vinum fecit, ut ostenderet se non omnino novam doctrinam
387 condere et veterem reprobare, sed adimplere; ut dicitur Matth. V,
388 17: <i>non veni solvere legem, sed adimplere</i>: dum quod
389 figurabat vetus lex, et promittebat, Christus exhibuit, et aperuit;
390 Lc. ult., 45: <i>aperuit illis sensum ut intelligerent
391 Scripturas</i>. Voluit autem per ministros hydrias impleri aqua, ut
392 eos, eius quod fiebat, testes haberet: unde infra dicitur:
393 <i>ministri autem sciebant</i> et cetera. Consequenter cum dicit
394 <i>et dixit eis Iesus</i> etc. ponitur miraculi publicatio. Statim
395 enim quod hydriae impletae sunt, aqua in vinum conversa est; et
396 ideo statim dominus miraculum publicat, dicens <i>haurite nunc, et
397 ferte architriclino</i>, ubi primo ponitur mandatum Christi
398 examinatorem eligentis; secundo sententiam architriclini
399 degustantis, ibi <i>ut autem gustavit architriclinus</i> et cetera.
400 <i>Dixit</i> ergo <i>eis</i>, scilicet ministris, <i>haurite
401 nunc</i>, scilicet vinum de hydriis, <i>et ferte architriclino</i>.
402 Ubi sciendum est, quod triclinium est locus ubi sunt tres ordines
403 mensarum, et dicitur triclinium a triplici ordine lectorum: cline
404 enim in Graeco lectum significat. Nam antiqui in lectis accumbentes
405 consueverant comedere, ut maximus Valerius narrat. Et ideo dicunt
406 in Scripturis accumbere et recumbere. Architriclinus ergo dicitur
407 primus et princeps inter convivas. Vel aliter, secundum
408 Chrysostomum, architriclinus erat qui erat ordinator et dispensator
409 totius convivii. Quia vero sollicitus nondum aliquid gustaverat,
410 voluit dominus quod ipse iudicaret de eo quod factum erat, et non
411 convivae, ne aliquis posset miraculo detrahere, dicens eos ebrios
412 esse, et eorum sensus per comestionem corruptos, ita quod non
413 possent discernere, an vinum esset, vel aqua. Sed, secundum
414 Augustinum, architriclinus erat maior inter discumbentes, ut dictum
415 est; et ideo, ut eius sententia acceptabilior fieret, voluit in eo
416 quod factum erat habere sententiam praesidentis. Mystice autem, qui
417 hauriunt aquam sunt praedicatores; Is. XII, 3: <i>haurietis aquas
418 in gaudio de fontibus salvatoris</i>. Architriclinus autem est
419 aliquis legisperitus, puta Nicodemus, Gamaliel et Paulus. Dum ergo
420 talibus verbum Evangelii committitur, quod latebat in littera
421 legis, quasi vinum de aqua factum architriclino propinatur: qui hoc
422 degustans approbat fidem Christi. Consequenter cum dicit <i>ut
423 autem gustavit architriclinus</i>, ponitur examinantis iudicium:
424 ubi primo inquirit veritatem facti; secundo profert sententiam,
425 dicens <i>omnis homo primum bonum vinum ponit</i>. Dicit ergo <i>ut
426 autem gustavit architriclinus aquam vinum factam, et non sciebat
427 unde esset</i>, quia ignorabat aquam vinum factam miraculo per
428 Christum, <i>ministri autem sciebant</i> cuius ratio est, quia
429 <i>hauserant aquam; vocat sponsum architriclinus</i>, ut veritatem
430 inquirat, et de vino sententiam proferat; unde subdit <i>omnis homo
431 primum bonum vinum ponit</i> et cetera. Ubi, secundum Chrysostomum,
432 hoc considerandum est in miraculis Christi, quod omnia
433 perfectissima fuerunt; unde et socrui Petri perfectissimam
434 sanitatem restituit, ut statim surgens ministraret, ut dicitur Mc.
435 I, 30 et Mt. c. IX, 6. Paralyticum etiam ita perfecte sanitati
436 restituit quod statim surgens, et sublato lecto iret in domum suam,
437 ut dicitur infra V, 9. Hoc etiam in isto miraculo apparet: quia non
438 qualecumque vinum de aqua fecit, sed optimum quod poterat esse. Et
439 ideo dicit architriclinus <i>omnis homo primum bonum vinum ponit,
440 et cum inebriati fuerint, tunc id quod deterius est</i>, quia minus
441 bibunt, et quia vinum bonum in quantitate sumptum, cum quantitate
442 cibi magis gravat; quasi dicat: unde est tale vinum, quod tu
443 servasti usque adhuc? Contra consuetudinem scilicet faciens.
444 Competit autem mysterio. Nam aliquis dicitur mystice primo bonum
445 vinum ponere, qui alios decipere intendens, errorem quem intendit
446 non proponit primo, sed quae alliciant auditores, ut postquam
447 inebriati et allecti fuerint ad consensum suae intentionis,
448 perfidiam manifestet; et de isto vino dicitur Prov. XXIII, 31:
449 <i>ingreditur blande, et in novissimo mordebit sicut coluber</i>.
450 Dicitur autem aliquis primo bonum vinum ponere, qui a principio
451 suae conversionis sancte et spiritualiter vivere incipiens, tandem
452 in vitam carnalem degenerat; Gal. III, 3: <i>sic stulti facti
453 estis, ut cum spiritu coeperitis, nunc carne consummemini?</i>
454 Christus vero non primo vinum bonum ponit: quia a principio amara
455 et dura proponit; Mt. VII, 14: <i>arcta est via quae ducit ad
456 vitam</i>. Sed quanto plus homo in eius fide et doctrina procedit,
457 tanto plus dulcoratur, et maiorem suavitatem sentit; Prov. IV, 11:
458 <i>ducam te per semitam aequitatis, quam cum ingressus fueris non
459 arctabuntur gressus tui</i>. Item in mundo isto amaritudines et
460 tribulationes patiuntur omnes qui pie volunt vivere in Christo;
461 infra XVI, 20: <i>amen, amen dico vobis, quia plorabitis et
462 flebitis vos</i> et cetera. Sed in futuro delectationes et gaudia
463 suscipient; unde et sequitur: <i>tristitia vestra vertetur in
464 gaudium</i>. Rom. VIII, 18: <i>existimo quod non sunt condignae
465 passiones huius temporis ad futuram gloriam quae revelabitur in
466 nobis</i>. Consequenter cum dicit <i>hoc fecit initium signorum
467 Iesus</i>, ponitur miraculi contestatio per discipulos facta. Ex
468 quo habetur quod falsa est historia de infantia salvatoris, in qua
469 recitantur multa miracula facta a Christo adhuc puero existente; si
470 enim hoc verum esset, non utique Evangelista diceret <i>hoc fecit
471 initium signorum Iesus</i>. Et ratio quare non in pueritia miracula
472 fecit, assignata est supra, ne ea scilicet homines phantastica
473 reputarent: ergo hac de causa hoc miraculum, scilicet de aqua
474 vinum, fecit in Cana Galilaeae Iesus, quod est initium signorum,
475 quae fecit Iesus postea. <i>Et manifestavit gloriam suam</i>, idest
476 potentiam qua gloriosus est; Ps. c. XXIII, 10: <i>dominus virtutum
477 ipse est rex gloriae. Et crediderunt in eum discipuli eius</i>. Sed
478 quomodo crediderunt? Iam enim discipuli erant, et ante crediderant.
479 Sed dicendum est, quod aliquid dicitur esse aliquando non secundum
480 quod nunc est, sed secundum quod futurum est; sicut dicitur quod
481 Paulus apostolus natus est Tharso Ciliciae: non quod ibi sit natus
482 apostolus, sed quod futurus apostolus, ibi natus fuit; ita dicitur
483 hic <i>et crediderunt in eum discipuli eius</i>, scilicet qui erant
484 discipuli eius. Vel dicendum, quod ante crediderunt ei sicut bono
485 viro, iusta et recta praedicanti; sed modo crediderunt in eum
486 tamquam in Deum et cetera.</p>
487 <br />
488 <div class="D">Lectio 2</div>
489 <p title="Super Io., cap. 2 l. 2"><a name="87436"><span class=
490 "ref">[87436] Super Io., cap. 2 l. 2</span></a> Supra Evangelista
491 posuit signum quod fecit Christus pertinens ad virtutem immutativam
492 naturae, ad discipulorum confirmationem; hic consequenter agit de
493 signo resurrectionis ad eamdem virtutem pertinente, quod proposuit
494 Christus ad turbarum conversionem. Circa hoc ergo miraculum duo
495 facit Evangelista. Primo ponit miraculi proponendi occasionem;
496 secundo ipsius miraculi praenuntiationem, ibi <i>responderunt ergo
497 Iudaei</i> et cetera. Circa primum duo facit. Primo describit
498 locum; secundo narrat factum, quod fuit occasio miraculi
499 proponendi, ibi <i>et invenit in templo vendentes oves et
500 boves</i>. Locus autem in quo hoc fuit, est Ierosolyma: et ideo
501 Evangelista gradatim ostendit quo ordine Ierusalem dominus venerit.
502 Primo ergo ostendit quomodo in Capharnaum descendit; secundo vero
503 quomodo Ierosolymam ascendit, ibi <i>et prope erat Pascha</i>.
504 Circa primum tria facit. Primo assignat locum quo descendit;
505 secundo, describit societatem quam habuit; tertio innuit moram quam
506 protraxit. Locus quidem quo descendit est Capharnaum; et ideo dicit
507 <i>post hoc</i>, scilicet miraculum de vino, <i>descendit
508 Capharnaum</i>. Videtur, quantum ad historiam pertinet, huic dicto
509 contrariari quod dicitur Matth. IV, v. 12 s., scilicet quod dominus
510 descenderit Capharnaum post incarcerationem Ioannis. Hoc autem quod
511 hic refert Evangelista, totum factum est ante incarcerationem
512 Ioannis. Respondeo dicendum, quod ad huius quaestionis
513 intelligentiam sciendum est, quod sicut ex ecclesiastica historia
514 habetur, reliqui Evangelistae, scilicet Matthaeus, Marcus et Lucas
515 narrationem evangelicam inceperunt ab eo tempore quo Ioannes fuit
516 inclusus in carcere. Unde statim Matth. IV, 12, post Baptismum, et
517 ieiunium, et tentationem eius, texere incepit suam narrationem ante
518 incarcerationem Ioannis, dicens: <i>cum audivisset Iesus quod
519 traditus esset Ioannes</i> etc., et similiter Marcus; unde dicit:
520 <i>postquam autem traditus est Ioannes, venit Iesus in
521 Galilaeam</i> et cetera. Ioannes vero Evangelista qui supervixit
522 aliis, cum trium Evangelistarum ad ipsum notitia pervenisset,
523 dictorum fidem et veritatem probavit; tamen, quia vidit aliqua
524 deesse, illa scilicet quae primo praedicationis suae tempore, ante
525 Ioannis incarcerationem, dominus gesserat, ideo ad preces fidelium
526 ipse Evangelium suum altius inchoans, ea quae praeterierant,
527 priora, ante traditionem Ioannis, domini gesta conscripsit,
528 scilicet a primo anno quo baptizatus est; ut in eius Evangelii
529 serie apparet. Secundum hoc ergo Evangelistae non dissonant; sed
530 quia dominus bis Capharnaum descendit, semel ante incarcerationem
531 Ioannis, de quo agitur hic, et semel post incarcerationem eius, de
532 quo agitur Matth. IV, 13 et Lc. IV, 31. Capharnaum autem
533 interpretatur villa pulcherrima, et significat mundum istum, qui
534 habet decorem ex ordine et dispositione divinae sapientiae; Ps.
535 XLIX, 11: <i>pulchritudo agri mecum est</i>. Descendit ergo dominus
536 in Capharnaum, idest mundum istum, cum matre, et fratribus, et
537 discipulis. Nam in caelis dominus patrem habet sine matre, in
538 terris matrem sine patre; et ideo signanter matrem solum nominat.
539 In caelis etiam fratres non habet; sed est ipse <i>unigenitus, qui
540 est in sinu patris</i>: supra I, 18. In terris vero est
541 <i>primogenitus in multis fratribus</i>, ut dicitur Rom. VIII, v.
542 29. In terris habet discipulos quos doceat mysteria divinitatis,
543 quae ante hominibus ignota fuerant, quia, ut dicitur Hebr. I, 2,
544 <i>novissime diebus istis locutus est nobis in filio</i> et cetera.
545 Vel Capharnaum interpretatur ager consolationis: per quod signatur
546 omnis homo qui fructum bonum facit; Gen. XXVII, 27: <i>ecce odor
547 filii mei sicut odor agri pleni</i>. Et talis homo dicitur ager
548 consolationis, quia dominus consolatur, et gaudet de profectu eius;
549 Is. LXII, 5: <i>gaudebit dominus super te</i> etc., quia de eius
550 bono Angeli gaudent; Lc. XV, v. 10: <i>gaudium est Angelis Dei
551 super uno peccatore poenitentiam agente</i>. Dicit <i>ipse, et
552 mater</i>. Societas eius fuit primo matris; unde dicit <i>et mater
553 eius</i>, quia enim ad nuptias venerat, et fuerat miraculi
554 procuratrix, reducebat eam dominus Nazareth, quae erat villa in
555 Galilaea, in qua Capharnaum metropolis erat. Secundo fuit fratrum;
556 unde dicit <i>et fratres eius</i> et cetera. Ubi cavendi sunt duo
557 errores, scilicet Elvidii dicentis, quod beata virgo post Christum
558 alios filios habuit, et hos dicit fratres domini, quod est
559 haereticum: quia fides nostra tenet, quod mater Christi sicut fuit
560 virgo ante partum, ita et in partu, et post partum virgo permansit.
561 Item error quorumdam dicentium, Ioseph ex alia coniuge filios
562 genuisse, et hos vocari fratres domini, quod Ecclesia non tenet. Et
563 ideo Hieronymus eos improbat: nam dominus in cruce pendens virginem
564 matrem virgini discipulo custodiendam dimisit. Cum ergo Ioseph
565 fuerit specialis custos virginis et etiam salvatoris in pueritia,
566 credibile est eum virginem fuisse. Et ideo sane intelligentes,
567 fratres domini dicimus consanguineos virginis matris, in quocumque
568 gradu, vel etiam Ioseph, qui putabatur pater; et hoc quidem
569 secundum consuetudinem Scripturae, quae communiter consanguineos
570 fratres appellat. Unde Gen. XIII, v. 8: <i>ne quaeso sit iurgium
571 inter me et te: fratres enim sumus</i>, dicit Abraham ad Lot; cum
572 tamen esset nepos eius. Et attende, quod separatim nominat fratres
573 et discipulos: quia non omnes consanguinei Christi, eius discipuli
574 erant. Unde infra VII, 5 dicitur: <i>nondum credebant in eum
575 fratres eius</i>. Tertio socii eius fuerunt discipuli sui: unde
576 dicit <i>et discipuli eius</i>. Sed ex hoc insurgit quaestio, qui
577 fuerint eius discipuli. Videtur enim, secundum Matthaeum, quod
578 primi qui conversi sunt ad Christum, fuerint Petrus et Andreas,
579 Ioannes et Iacobus; sed hi vocati sunt a Christo post
580 incarcerationem Ioannis, ut patet Matth. IV, v. 18 ss. non videtur
581 ergo quod descenderint cum Christo in Capharnaum, ut hic habetur,
582 cum hoc fuerit ante Ioannis incarcerationem. Sed ad hoc duplex est
583 responsio. Una, secundum Augustinum, de consensu Evangelistarum,
584 quod Matthaeus non servat ordinem historiae, sed illud quod
585 praetermiserat recapitulans, ea narrat post Ioannis incarcerationem
586 quae ante facta fuerant. Unde sine ulla temporis consequentis
587 differentia dixit: <i>ambulans Iesus iuxta mare Galilaeae, vidit
588 duos fratres</i> etc., non addens post hoc vel in diebus illis.
589 Alia est, secundum eumdem, quod discipuli domini, in Evangelio
590 dicuntur non solum illi duodecim quos elegit dominus, et apostolos
591 nominavit, ut habetur Lc. VI, 13, sed etiam omnes qui in eum
592 credentes, eius magisterio ad regnum caelorum erudiebantur. Potuit
593 ergo esse quod quamvis illi duodecim nondum eum secuti fuissent,
594 nihilominus tamen aliqui alii qui sibi adhaeserunt, hic eius
595 discipuli nominentur. Sed prima responsio melior est. Moram autem
596 contraxit ibi parvam; unde dicit <i>et ibi manserunt non multis
597 diebus</i>. Huius ratio est, quia cives Capharnaum non se
598 exhibuerunt devotos ad suscipiendum doctrinam Christi, quia erant
599 valde corrupti; unde et Matth. XI, 23 dominus eos obiurgat, quod
600 nec ad virtutes in eis factas, nec ad doctrinam Christi
601 poenitentiam egerunt, dicens: <i>et tu, Capharnaum, numquid ad
602 caelum exaltaberis? Usque in Infernum descendes: quia si in Sodomis
603 factae fuissent virtutes quae factae sunt in te, forte mansissent
604 usque in hanc diem</i>. Et tamen quamquam mali essent, descendit
605 illuc, ut deduceret matrem ad cuius consolationem et honorem ibidem
606 aliquamdiu moratur. Mystice autem signatur per hoc quod aliqui
607 multis sermonibus Christi immorari non possunt, sed pauca ad eorum
608 illuminationem de multis sufficiunt, propter intellectus eorum
609 imbecillitatem. Unde apud tales Christus paucis documentis
610 immoratur ut Origenes dixit; secundum illud infra XVI, v. 12:
611 <i>multa habeo vobis dicere; sed non potestis portare modo</i>.
612 Consequenter cum dicit <i>et prope erat Pascha</i>, manifestat
613 locum quo ascendit. Et circa hoc duo facit. Primo innuit occasionem
614 ascensus; secundo ponit ascensum, ibi <i>et ascendit Iesus</i>.
615 Occasio autem ascensus fuit Pascha Iudaeorum. Ex. XXIII, 17
616 praecipitur quod ter in anno omne masculinum praesentetur coram
617 domino, et inter illos terminos unus erat Pascha Iudaeorum. Quia
618 ergo dominus venit ut doceret omnes humilitatis et perfectionis
619 exemplum, voluit legem, quamdiu statum habuit, observare: non enim
620 venit legem solvere, sed adimplere, ut ipse dicit Matth. V, v. 17.
621 Ex quo, quia Pascha Iudaeorum imminebat, Ierusalem ascendit. Nos
622 ergo ad eius exemplum deberemus sollicite divina praecepta servare.
623 Si enim ipse Dei filius decreta legis a se datae implebat,
624 celebrans solemnitates; quanto studio bonorum operum deberemus nos
625 eas et praevenire, et celebrare? Notandum est, quod in Evangelio
626 Ioannis in tribus locis fit mentio de Pascha, scilicet hic, et
627 infra VI, 4, ubi fecit miraculum de panibus, ubi dicitur: <i>erat
628 autem proximum Pascha, dies festus Iudaeorum</i>; et infra c. XIII,
629 1, ubi dicitur: <i>ante diem festum Paschae</i>. Unde secundum hoc
630 Evangelium, habemus quod post miraculum de vino Christus
631 praedicavit duobus annis, et quantum est a diebus Baptismi usque ad
632 Pascha; nam hoc quod fecit hic, fuit prope Pascha, ut hic dicitur,
633 et postea, revoluto anno, prope aliud Pascha fecit miraculum de
634 panibus, et tunc Ioannes fuit decollatus. Unde Ioannes circa Pascha
635 decollatus fuit; quia, ut dicitur Matth. c. XIV, 13, statim post
636 decollationem Ioannis, Christus secessit in desertum, et ibi fecit
637 miraculum de panibus: quod quidem miraculum fuit factum prope
638 Pascha, ut dicitur infra VI. Sed tamen festum huius decollationis
639 celebratur eo die quo caput eius inventum est. Postea, in alio
640 Paschate, passus est Christus. Secundum opinionem ergo illorum qui
641 dicunt, quod miraculum factum in nuptiis, et ea quae hic dicuntur,
642 eodem anno gesta sunt quo baptizatus est Christus, a Baptismo
643 Christi usque ad eius passionem fuerunt duo anni et dimidius: et
644 ideo, secundum eos, Evangelista dicit <i>prope erat Pascha
645 Iudaeorum</i>, ut ostendat quod ante paucos dies fuerat baptizatus.
646 Sed Ecclesia tenet contrarium. Credimus enim quod eodem die quo
647 dominus baptizatus est, revoluto anno, factum fuerit miraculum de
648 vino; et postea revoluto anno, prope Pascha, Ioannes fuerit
649 decollatus; et quod ab isto Paschate circa quod Ioannes fuit
650 decollatus, fuerit unus annus usque ad Pascha in quo Christus
651 passus est. Unde oportet aliud Pascha a Baptismo Christi usque ad
652 miraculum de vino intermedium esse, de quo nullus Evangelista facit
653 mentionem: et sic, secundum quod Ecclesia tenet, Christus tribus
654 annis et dimidio praedicavit. Ait autem <i>Iudaeorum</i>, non quod
655 alterius nationis homines Pascha celebrarent, sed duplici de causa.
656 Una quia quando aliqui festum aliquod sancte et pure celebrant,
657 dicitur illud domino celebrare; cum vero nec pure, nec sancte
658 celebrant, non domino, sed sibi solemnizant; Is. I, 14: <i>Kalendas
659 vestras, et festivitates vestras odivit anima mea</i>; quasi dicat:
660 quia vobis, et non mihi celebratis, non placent mihi; Zach. VII, 5:
661 <i>cum ieiunaretis, numquid ieiunium ieiunastis mihi?</i> Quasi
662 dicat, non, sed vobis. Quia ergo isti Iudaei depravati erant, et
663 eorum Pascha indebite celebrabant, ideo Evangelista non dicit:
664 prope erat Pascha domini, sed <i>Iudaeorum</i>. Vel hoc dicit ad
665 differentiam nostri Paschae: nam Pascha Iudaeorum erat figurale,
666 utpote immolatione agni figuralis celebratum; sed nostrum Pascha
667 verum est, in quo recolimus veram passionem agni immaculati; I
668 Corint. V, 7: <i>Pascha nostrum immolatus est Christus</i>.
669 Ascensus fuit in Ierusalem; et ideo dicit <i>et ascendit Iesus
670 Ierosolymam</i>. Ubi nota, secundum ordinem historiae, Iesum bis
671 circa festum Paschae Ierosolymam ascendisse, et expulisse de templo
672 ementes et vendentes. Semel quidem ante incarcerationem Ioannis,
673 quod hic Evangelista commemorat, alia vice, imminente Paschate, et
674 tempore passionis, quod narrat Matthaeus. Nam frequenter dominus
675 similia facta operatus est, sicut patet de duplici illuminatione
676 caecorum: una Matth. IX, 28, et alia Mc. c. X, 46 ss. Et similiter
677 bis eiecit ementes et vendentes de templo. Mystice autem ascendit
678 Ierosolymam, quae interpretatur visio pacis, et significat aeternam
679 beatitudinem: in quam ascendit, et suos transduxit. Sed non vacat a
680 mysterio, quod in Capharnaum descendit, et postmodum Ierosolymam
681 ascendit. Nisi enim descendisset primum, non competisset ei
682 ascendere: quia, ut dicitur Eph. IV, 10, <i>qui descendit, ipse est
683 et qui ascendit</i>. Non facit autem mentionem de discipulis in
684 ascensu ad Ierosolymam: quia discipulorum ascensus est ex ascensu
685 Christi; infra III, 13: <i>nemo ascendit in caelum nisi qui
686 descendit de caelo, filius hominis</i>. Consequenter cum dicit
687 <i>et invenit in templo vendentes oves et boves</i> etc. narrat
688 Evangelista factum quod movit Christum ad signum resurrectionis
689 proponendum. Et circa hoc <span class="nota" title=
690 "legend. tria">duo</span> facit. Primo manifestat Iudaeorum vitium;
691 secundo innuit Christi remedium, ibi <i>et cum fecisset quasi
692 flagellum</i> etc.; tertio subdit prophetiae oraculum, ibi
693 <i>recordati vero sunt discipuli</i> et cetera. Circa primum
694 sciendum, quod Diabolus insidiatur his quae Dei sunt, et ea nititur
695 corrumpere. Inter cetera autem quibus sancta corrumpit, praecipuum
696 est vitium avaritiae; unde dicitur Is. LVI, 11: <i>pastores eius
697 nescierunt intelligentiam, omnes in viam suam declinaverunt:
698 unusquisque ad avaritiam suam a summo usque ad novissimum</i>. Quod
699 quidem ab antiquis temporibus Diabolus fecit. Nam sacerdotes
700 veteris testamenti, qui instituti erant ut divinis vacarent,
701 avaritiae studebant. Praeceptum autem erat a Deo in lege, quod in
702 certis solemnitatibus domino immolarent aliqua animalia; ad quod
703 quidem praeceptum implendum de prope venientes ad templum, secum
704 animalia ducebant, illi autem qui a remotis veniebant, non valebant
705 animalia ducere de domibus suis. Quia ergo oblationes huiusmodi
706 cedebant in utilitatem sacerdotum, ne deessent animalia de remotis
707 venientibus ad offerendum, providerunt ipsi sacerdotes ut animalia
708 in templo venderentur; et ideo faciebant ea in templo, idest in
709 atrio templi, exponi ad vendendum. Et hoc est quod dicit <i>et
710 invenit</i> dominus <i>in templo vendentes oves, et boves, et
711 columbas</i> et cetera. Ubi primo facit mentionem de duobus
712 animalibus terrestribus, quae secundum legem domino offerri
713 poterant, scilicet de bove et ove. Tertium vero animal terrestre,
714 quod offerebatur capra scilicet, annumeratur cum ove: similiter
715 etiam turtur annumeratur cum columba. Et quia contingebat aliquando
716 aliquos ad templum venire, qui nec animalia secum ducebant, nec
717 pecuniam, unde emere non valebant; ideo sacerdotes aliam avaritiae
718 artem adinvenerant, ut scilicet in templo constituerent nummularios
719 et campsores, qui praedictis non habentibus pecuniam mutuarent. Et
720 licet usuram inde non reciperent, quia hoc erat in lege prohibitum,
721 loco tamen eius quaedam collibia, idest parva munuscula et vilia
722 recipiebant. Et haec ipsa in utilitatem sacerdotum cedebant; et hoc
723 est quod dicit <i>et nummularios sedentes</i> scilicet in templo,
724 paratos ad pecuniam mutuandam. Sed hoc quidem mystice tripliciter
725 intelligi potest. Primo enim per vendentes et ementes significantur
726 illi qui ecclesiasticas res vendunt, vel emunt: nam bona
727 ecclesiastica spiritualia, et eis annexa, significantur per oves,
728 et boves, et columbas. Ipsa consecrata quidem, et confirmata sunt
729 ex doctrinis apostolorum et doctorum, qui significantur per boves;
730 Prov. XIV, 4: <i>ubi plurimae sunt segetes, ibi manifesta fortitudo
731 bovis</i>. Item ex sanguine martyrum, qui significantur per oves.
732 Unde in persona eorum dicitur in Ps. XLIII, et Rom. VIII, 36:
733 <i>aestimati sumus ut oves occisionis</i>. Item dona spiritus
734 sancti, quae significantur per columbas: quia, ut dicitur supra I,
735 32, spiritus sanctus in specie columbae apparuit. Omnia ergo haec
736 vendunt, scilicet doctrinam apostolorum, sanguinem martyrum et dona
737 spiritus sancti, quicumque bona ecclesiastica spiritualia, et eis
738 annexa vendere praesumunt. Secundo, contingit aliquos praelatos,
739 seu Ecclesiarum praepositos, etsi non manifeste per simoniam,
740 occulte tamen per negligentiam boves, et oves, et columbas vendere,
741 tunc scilicet quando tantum inhiant temporalibus lucris, et
742 occupantur in eis, et negligunt spiritualem salutem subditorum: nam
743 per hoc vendunt oves, et boves, et columbas, idest tria genera
744 hominum eis subditorum. Scilicet praedicatores et operatores, qui
745 significantur per boves; Is. XXXII, 20: <i>beati qui seminatis
746 super omnes aquas, immittentes pedem bovis et asini</i>. Quia
747 praelati debent ordinare boves, idest doctores et sapientes cum
748 asinis, idest rudibus et simplicibus. Vendunt etiam activos, et
749 ministeriis vacantes, qui significantur per oves, infra X, 27:
750 <i>oves meae vocem meam audiunt</i> etc.; II Reg. ult., 17:
751 <i>isti, qui oves sunt, quid fecerunt?</i> Vendunt et
752 contemplantes, qui significantur per columbas; Ps. LIV, 7: <i>quis
753 dabit mihi pennas sicut columbae et volabo?</i> Tertio per templum
754 Dei potest intelligi spiritualis anima, ut dicitur I Cor. III, 17:
755 <i>templum Dei sanctum est, quod estis vos</i>. Tunc ergo homo
756 vendit in templo oves, et boves, et columbas, quando in anima
757 bestiales motus retinet, pro quibus homo vendit se Diabolo. Nam per
758 boves, qui agriculturae deserviunt, significantur terrena
759 desideria; per ovem, quae est animal stultum, significatur hominis
760 stoliditas; per columbas vero hominis instabilitas: quae quidem
761 Deus de cordibus hominum expellit. Et ideo statim ponitur domini
762 remedium, cum dicit <i>et cum fecisset quasi flagellum de
763 funiculis, omnes eiecit de templo</i>: ubi dominus apposuit
764 remedium et operis, et verbi, ut doceret eos qui curam habent
765 Ecclesiae, subditos facto et verbo debere corrigere. Et ideo circa
766 hoc duo facit. Primo ponitur remedium quod adhibuit facto; secundo
767 remedium quod adhibuit verbo, ibi <i>et his qui vendebant columbas
768 dixit</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo eiecit homines;
769 secundo oves et boves; tertio effudit pecuniam. Eiecit quidem
770 homines flagello, et hoc est quod dicit <i>et cum fecisset quasi
771 flagellum de funiculis</i>, quod quidem non potuit fieri nisi
772 virtute divina; nam, et Origenes dicit, quod divina potestas Iesu
773 poterat cum volebat accensam iracundiam hominum suffocare, sicut
774 sedare mentium turbines; Ps. XXXII, v. 10: <i>dominus dissipat
775 cogitationes hominum</i>. Facit autem flagellum de funiculis, quia,
776 ut dicit Augustinus, de peccatis nostris sumit materiam, unde nos
777 puniat: ipsa enim protelatio peccatorum, secundum quod peccata
778 peccatis adduntur, funiculi dicuntur; Prov. V, v. 22: <i>funibus
779 peccatorum suorum constringitur</i>; Is. V, 18: <i>vae qui trahitis
780 iniquitatem in funiculis</i> et cetera. Sicut ergo eiecit de templo
781 negotiatores, ita nummulariorum aes effudit, et mensas subvertit.
782 Attende, quod si ista, quae videbantur aliquo modo licita, quasi ad
783 cultum Dei ordinata, de templo eiecit, quanto magis si invenisset
784 aliqua illicita? Ideo autem eos eiecit, quia sacerdotes in hoc non
785 intendebant honorem Dei, sed utilitatem propriam. Unde dicitur Ez.
786 XLIV, 8: <i>posuistis custodes observationum mearum in sanctuario
787 meo vobismetipsis</i>. Ostendit autem dominus zelum ad ea quae sunt
788 legis, ut ex hoc ipso confutaret pontifices et sacerdotes, qui
789 erant ei de lege calumniam illaturi. Per hoc etiam quod huiusmodi
790 eiecit de templo, dedit intelligere quod appropinquabat tempus quo
791 sacrificia legis cessare debebant, et verus Dei cultus ad gentes
792 transferri; Matth. c. XXI, 43: <i>auferetur a vobis regnum</i> et
793 cetera. Similiter etiam ut ostenderet eorum damnationem qui
794 spiritualia vendunt; Act. VIII, 20: <i>pecunia tua tecum sit in
795 perditione</i>. Consequenter cum dicit <i>et his qui columbas
796 vendebant, dixit</i> etc., ponit remedium quod adhibuit verbo. Ubi
797 notandum est, quod simoniaci primo quidem fugandi sunt de Ecclesia.
798 Sed quia adhuc dum vivunt, per liberum arbitrium possunt se
799 convertere, et adiuti a Deo ad statum gratiae redire, non sunt
800 desperandi. Si vero non convertuntur, tunc quidem non fugantur, sed
801 ligantur ab illis, quibus dicitur, Matth. XXII, 13: <i>ligatis
802 manibus et pedibus eius, mittite eum in tenebras exteriores</i>. Et
803 ideo dominus hoc attendens, primo quidem admonet; secundo rationem
804 admonitionis inducit, ibi <i>et nolite facere</i> et cetera. Monet
805 quidem venditores columbarum eos increpando, quia per eos signantur
806 illi qui vendunt dona spiritus sancti, scilicet simoniaci. Rationem
807 huius inducit, cum dicit: <i>et nolite facere domum patris mei,
808 domum negotiationis</i>. Is. I, 16: <i>auferte malum cogitationum
809 vestrarum ab oculis meis</i>. Attende autem, quod Matth. XXI, 13
810 dicit: <i>nolite facere domum meam speluncam latronum</i>, hic vero
811 dicit: <i>domum negotiationis</i>, quod dominus ideo fecit ut,
812 sicut bonus medicus, primo a levioribus incipiens, postea dura
813 proponeret. Hoc enim quod hic factum dicitur, primo factum fuit:
814 unde in ipso principio, non latrones, sed negotiatores eos vocat.
815 Sed quia ex eorum duritia adhuc a tali negotiatione non cessabant,
816 ideo dominus alia vice eos expellens de quo agitur in Mc. c. IX, 15
817 ss. durius eos increpat, vocans latrocinium quod primo vocaverat
818 negotiationem. Dicit autem <i>domum patris mei</i>, ad excludendum
819 errorem Manichaei, qui dicebat, quod Deus veteris testamenti non
820 fuerat pater Christi, sed Deus novi. Sed si hoc verum esset, cum
821 templum fuisset domus veteris testamenti, non utique Christus
822 dixisset templum domum patris sui. Sed quare non sunt turbati
823 Iudaei de hoc quod hic vocat Deum patrem suum, sicut dicitur infra
824 V, 18, quod propter hoc eum persequerentur? Ad quod dicendum est,
825 quod Deus est pater aliquorum per adoptionem, puta iustorum, et hoc
826 non erat novum apud Iudaeos; Ier. III, 19: <i>patrem vocabis me, et
827 post me ingredi non cessabis</i>. Sed per naturam solius Christi
828 est, Ps. II, 7: <i>dominus dixit ad me: filius meus es tu</i>,
829 scilicet verus et naturalis; et hoc inauditum erat apud eos. Et
830 ideo quia Christus se verum Dei filium dicebat, Iudaei
831 persequebantur ipsum; infra V, 18: <i>propter hoc persequebantur
832 Iudaei Christum, quia non solum solvebat sabbatum; sed et patrem
833 suum dicebat Deum, aequalem se Deo faciens</i>. Cum autem hic Deum
834 vocat patrem, dicebant de eo quod esset per adoptionem. Quod autem
835 domus Dei non debeat fieri domus negotiationis, habetur Zach. c.
836 ult., 21: <i>non erit ultra mercator in domo domini exercituum in
837 die illo</i>. Et in Ps. LXX, v. 16 secundum aliam litteram:
838 <i>quoniam non cognovi negotiationem, introibo in potentias
839 domini</i>. Consequenter cum dicit <i>recordati sunt vero discipuli
840 eius</i> etc. ponit prophetiae oraculum, quod quidem scriptum est
841 in Ps. LXVIII, 10: <i>zelus domus tuae comedit me</i>. Ubi
842 sciendum, quod zelus proprie dicit quamdam intensionem amoris, qua
843 intense diligens, nihil sustinet quod amori suo repugnet. Et inde
844 est quod viri diligentes intense uxores, nec in eis sustinentes
845 aliorum consortium, utpote amori eorum contrarium, zelotypi
846 dicuntur. Ille igitur proprie zelum Dei habet qui nihil patienter
847 sustinere potest contra honorem Dei, quem maxime diligit; III Reg.
848 c. XIX, 10: <i>zelo zelatus sum pro domino exercituum</i> et
849 cetera. Nos autem debemus diligere domum domini, secundum illud Ps.
850 XXV, 8: <i>domine, dilexi decorem domus tuae</i>. Et intantum
851 debemus diligere quod zelus eius nos comedat: dum si quid
852 contrarium fieri videbimus, studeamus etiam quantumcumque cari
853 nostri sint qui hoc facient, removere, nec timeamus propter hoc
854 aliqua mala perpeti. Unde dicitur in Glossa: bonus zelus est fervor
855 animi, quo quis mortis abiecto timore, pro defensione veritatis
856 accenditur. Eo comeditur, qui quaelibet prava quae viderit,
857 corrigere satagit; et si nequit, tolerat, et gemit.</p>
858 <br />
859 <div class="D">Lectio 3</div>
860 <p title="Super Io., cap. 2 l. 3"><a name="87437"><span class=
861 "ref">[87437] Super Io., cap. 2 l. 3</span></a> Posita occasione
862 signi exhibendi, hic consequenter Evangelista manifestat signum
863 exhibendum: et primo ponit signum quod exhibetur; secundo ponit
864 fructum factorum signorum, qui sequitur, ibi <i>cum autem esset
865 Ierosolymis</i> et cetera. Circa primum tria facit. Primo ponitur
866 signi postulatio; secundo signi exhibitio, ibi <i>respondit Iesus,
867 et dixit eis: solvite templum hoc</i> etc.; tertio signi exhibiti
868 intellectus, seu conceptio, ibi <i>dixerunt ergo ei: quadraginta et
869 sex annis aedificatum est templum hoc</i> et cetera. Signum autem
870 postulatur a Iudaeis; et hoc est quod dixit <i>responderunt ergo
871 Iudaei, et dixerunt ei: quod signum ostendis nobis, quia haec
872 facis?</i> Ubi sciendum est, quod in eiectione negotiatorum de
873 templo per Iesum, duo considerari poterant in Christo: rectitudo et
874 zelus, quae pertinent ad virtutem; et potestas, seu auctoritas. Sed
875 de virtute et zelo Christi, quibus praedicta fecerat, non oportebat
876 peti signum a Christo; cum unicuique liceat operari secundum
877 virtutem. De auctoritate tamen eius, qua eos de templo expellit,
878 signum ab eo quaeri poterat; cum hoc non cuilibet liceret facere,
879 sed auctoritatem habenti. Praetermisso igitur Iudaei zelo et
880 virtute, signum petunt de eius auctoritate; et ideo dicunt <i>quod
881 signum ostendis nobis, quia haec facis?</i> Idest, quare cum tanta
882 potestate et auctoritate nos expellis? Non videtur hoc esse tui
883 officii. Simile dicunt, Matth. XXI, 23: <i>in qua potestate haec
884 facis?</i> et cetera. Signum autem quaerunt: quia familiare erat
885 Iudaeis, signum quaerere, utpote per ea ad legem vocati; Deut.
886 ult., 10. <i>Non surrexit ultra propheta in Israel sicut Moyses,
887 quem nosset dominus facie ad faciem, in omnibus signis atque
888 portentis</i>. Et, I Cor. c. I, 22, <i>Iudaei signa quaerunt</i>.
889 Ideo David in persona Iudaeorum conqueritur, dicens, Ps. LXXIII, 9:
890 <i>signa nostra non vidimus</i>. Quaerebant autem signum, non ut
891 crederent, sed quasi desperantes, quod signum ostendere non posset,
892 et sic eum reprimerent et impedirent. Quia ergo prave quaerebant,
893 non dedit eis signum apertum, sed occultum in figura, scilicet
894 signum de resurrectione. Unde dicit <i>respondit Iesus, et dixit
895 eis</i> etc. in quo ponitur signi postulati exhibitio. Ideo autem
896 dat eis signum resurrectionis futurum, quia in hoc maxime virtus
897 divinitatis eius ostenditur. Non enim puri hominis est ut se
898 excitaret a mortuis; sed solum Christus, qui fuit inter mortuos
899 liber, hoc virtute suae divinitatis fecit. Simile etiam signum
900 ostendit eis. Matth. XII, 39: <i>generatio prava, et adultera
901 signum quaerit; sed signum non dabitur ei nisi signum Ionae
902 prophetae</i>. Et licet utrobique dederit signum occultum et
903 figurale; illud tamen manifestius, istud vero obscurius fuit.
904 Notandum autem, quod ante incarnationem dedit Deus signum futurae
905 incarnationis, Is. VII, 14: <i>ipse dominus dabit vobis signum:
906 ecce virgo concipiet, et pariet filium</i> etc.; similiter et ante
907 resurrectionem dedit signum de resurrectione futura: quia istis
908 duobus maxime virtus divinitatis commendatur in Christo. Nihil enim
909 mirabilius fieri potuit quam quod Deus factus est homo, et quod
910 humanitas in Christo, post eius resurrectionem, immortalitatis
911 divinae particeps effecta est; Rom. VI, 9: <i>Christus resurgens ex
912 mortuis, iam non moritur (...) quod enim vivit, vivit Deo</i>,
913 idest ad similitudinem Dei. Sed attendenda sunt verba signi dati.
914 Nam Christus corpus suum templum dicit: cuius ratio est, quia
915 templum dicitur in quo Deus inhabitat etc. secundum illud Ps. X, 5:
916 <i>dominus in templo sancto suo</i>. Et inde est quod anima sancta,
917 quam Deus inhabitat, dicitur templum Dei; I Cor. III, 17:
918 <i>templum Dei sanctum est, quod estis vos</i>. Quia ergo in
919 corpore Christi divinitas inhabitat, ideo corpus Christi est
920 templum Dei, non solum secundum animam, sed etiam secundum corpus;
921 Col. II, 9: <i>in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis
922 corporaliter</i>. Et in nobis quidem habitat Deus secundum gratiam,
923 scilicet secundum actum intellectus et voluntatis, qui non est
924 actus corporis, sed animae tantum; sed in Christo habitat secundum
925 unionem in persona: quae quidem unio non solum ipsam animam, sed et
926 corpus includit; et ideo ipsum corpus Christi est templum Dei. Ex
927 hoc autem Nestorius, sui erroris occasionem sumens, dicit verbum
928 Dei unitum humanae naturae secundum inhabitationem tantum; ex quo
929 sequitur quod alia sit persona Dei, alia hominis in Christo. Et
930 ideo dicendum est, quod inhabitatio Dei in Christo refertur ad
931 naturam, quia alia est divina natura, alia humana in Christo; sed
932 non ad personam, quae est eadem in Christo Dei et hominis, scilicet
933 persona verbi, ut dictum est supra. Hoc igitur supposito, circa hoc
934 signum dominus duo facit. Primo quidem praenuntiat suam mortem
935 futuram; secundo vero resurrectionem. Mortem quidem praenuntiat cum
936 dicit <i>solvite templum hoc</i>. Christus enim mortuus fuit, et ab
937 aliis occisus, Matth. XVII, v. 22: <i>et occident eum</i>, eo tamen
938 volente: quia, ut dicitur Is. LIII, 7, <i>oblatus est quia ipse
939 voluit</i>. Et ideo dicit <i>solvite templum hoc</i>, idest corpus
940 meum. Et non dicit, solvetur, ne intelligas eum seipsum occidisse;
941 sed dicit <i>solvite</i>, quod non est imperantis, sed
942 praenuntiantis, et permittentis. Praenuntiantis quidem, ut sit
943 sensus <i>solvite templum hoc</i>, idest, solvetis; permittentis
944 vero, ut sit sensus <i>solvite templum hoc</i>, idest, facite de
945 corpore meo quod vultis, illud vobis expono, sicut dicit Iudae,
946 infra XIII, 27: <i>quod facis, fac citius</i>: non quidem imperans
947 ei, sed eum eius arbitrio derelinquens. Dicit autem <i>solvite</i>,
948 quia mors Christi est solutio corporis eius, aliter tamen quam
949 aliorum hominum. Nam corpora aliorum hominum solvuntur per mortem
950 usque ad incinerationem carnis, et pulverationem: qualis quidem
951 solutio non fuit in Christo; quia, ut dicitur in Ps. XV, 10, <i>non
952 dabis sanctum tuum videre corruptionem</i>. Fuit ibi tamen solutio
953 per mortem, quia anima separata est a corpore, ut forma a materia,
954 et quia sanguis separatus est a corpore, et quia corpus eius
955 perforatum est clavis et lancea. Resurrectionem autem praenuntiat
956 cum dicit <i>et in tribus diebus excitabo illud</i>, scilicet
957 corpus; idest a mortuis suscitabo. Non autem dicit excitabitur, nec
958 excitabit illud pater, sed ego <i>excitabo</i>: ut ostendat se
959 propria virtute a mortuis resurgere. Nec tamen negamus quin pater
960 eum a mortuis suscitaverit, quia, ut dicitur Rom. c. VIII, 11,
961 <i>qui suscitavit Iesum a mortuis</i>. Et in Ps. XL, 11: <i>tu
962 autem, domine, miserere mei, et resuscita me</i>. Sic ergo Deus
963 pater Christum suscitavit a mortuis, et Christus propria virtute
964 resurrexit; Ps. III, 6: <i>ego dormivi, et soporatus sum, et
965 exurrexi, quia dominus suscepit me</i>. Nec est in hoc
966 contrarietas, quia eadem est virtus utriusque: unde <i>quaecumque
967 pater facit, haec similiter, et filius facit</i>: infra V, 19. Nam
968 si pater eum suscitavit, et filius; II Cor. ult., 4: <i>nam si
969 crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei</i>. Dicit
970 autem <i>et in tribus diebus</i> et non post tres dies, quia non
971 diebus tribus completis in monumento permansit; sed, sicut
972 Augustinus dicit, est synecdochica locutio, in qua ponitur pars pro
973 toto. Origenes autem huius locutionis mysticam rationem assignat,
974 dicens: corpus Christi verum est templum Dei, quod quidem corpus
975 figurat corpus mysticum, idest Ecclesiam; I Cor. XII, 27: <i>vos
976 estis corpus Christi, et membra de membro</i>. Et sicut in corpore
977 Christi habitat divinitas per gratiam unionis, ita et in Ecclesia
978 per gratiam adoptionis. Et quamvis corpus istud mystice dissolvi
979 videatur adversitatibus tribulationum, quibus affligitur, tamen
980 suscitatur in tribus diebus, scilicet in die legis naturae, et in
981 die legis scriptae, et in die legis gratiae; quia, etsi in his
982 diebus, quantum ad aliquos corpus dissolvatur, quantum ad aliquos
983 tamen vivit. Et ideo dicit <i>in tribus diebus</i>, quia huius
984 resurrectio spiritualis in tribus diebus perficitur. Sed post tres
985 dies perfecte resuscitabimur, non solum quantum ad primam
986 resurrectionem, sed etiam quantum ad secundam; Apoc. XX, v. 6:
987 <i>beatus qui habet partem in resurrectione secunda</i>.
988 Consequenter cum dicit <i>dixerunt ergo Iudaei</i> etc. ponitur
989 signi exhibiti intellectus, et primo quidem ponitur intellectus
990 falsus, conceptus a Iudaeis; secundo vero intellectus verus,
991 conceptus ab apostolis, ibi <i>ille autem dicebat de templo
992 corporis sui</i>. Falsus autem intellectus Iudaeorum erat quia
993 credebant quod Christus diceret hoc de templo materiali, in quo
994 tunc erat; et ideo secundum hunc intellectum, respondent de templo
995 materiali, et dicunt <i>quadraginta et sex annis aedificatum est
996 templum hoc</i>, scilicet materiale, in quo sumus, <i>et in tribus
997 diebus excitabis illud?</i> Sed contra hoc est obiectio litteralis.
998 Nam templum in Ierusalem per Salomonem fuit aedificatum, et ut
999 habetur III Reg. c. VI, 1 s. a Salomone fuit consummatum septem
1000 annis, quid est ergo quod hic dicit <i>quadraginta et sex annis
1001 aedificatum est templum hoc?</i> Respondeo. Dicendum, secundum
1002 quosdam, quod hoc non est intelligendum de prima aedificatione
1003 templi, quae completa est a Salomone septem annis: nam templum quod
1004 Salomon aedificaverat, destructum fuit a Nabuchodonosor, sed
1005 intelligendum est de reaedificatione facta sub Zorobabel, postquam
1006 reversi fuerunt a captivitate, sicut legitur in libro Esdrae quae
1007 quidem multis impugnantibus undique inimicis, intantum impedita et
1008 dilata fuit, quod non potuit consummari templum usque ad
1009 quadragesimum sextum annum. Vel dicendum, secundum Origenem, quod
1010 intelligitur de templo Salomonis: quod quidem dicitur aedificatum
1011 quadraginta et sex annorum tempore, ut numeretur tempus ab eo die
1012 quo David mentionem fecit de aedificatione templi, consulens super
1013 hoc Nathan prophetam, ut habetur II Reg. VII, 2 s., usque ad
1014 consummationem perfectam per Salomonem: nam ex illo die David
1015 incepit praeparare materiam et necessaria ad aedificationem templi.
1016 Et si diligenter dictum tempus consideretur, ascendit ad numerum
1017 quadraginta sex annorum. Quamvis autem Iudaei intentionem suam
1018 referrent ad templum materiale, tamen, secundum Augustinum, potest
1019 referri ad templum corporis Christi: quia, sicut ipse dicit in Lib.
1020 LXXXIII quaest., conceptio et formatio humani corporis perficitur
1021 quadraginta quinque diebus hoc modo. Primis enim sex diebus
1022 corporis humani conceptio, quasi lactis habet similitudinem; novem
1023 vero diebus sequentibus convertitur in sanguinem; duodecim inde
1024 diebus solidatur in carnem; sed decem et octo reliquis diebus
1025 formatur usque ad perfecta lineamenta omnium membrorum. Isto ergo
1026 numero sex, novem, duodecim et octodecim in unum coacto, exurgit
1027 numerus quadraginta et quinque, cui addito uno propter sacramentum
1028 unitatis, sunt quadraginta sex. Sed ex hoc insurgit quaestio: quia
1029 huius processus formationis non videtur habere locum in corpore
1030 Christi, quia in ipso instanti conceptionis formatum fuit et
1031 animatum. Sed dicendum, quod licet in corporis Christi formatione
1032 sit aliquid singulare, quia in ipso instanti corpus Christi fuit
1033 perfectum quantum ad omnia lineamenta membrorum, non tamen quantum
1034 ad debitam corporis quantitatem; et ideo in utero virginis tamdiu
1035 permansit quousque ad quantitatem debitam perveniret. Accipiamus
1036 autem dictum numerum suprapositum, scilicet senarium, qui primus
1037 erat et quadraginta sex, qui erat ultimus; et ducamus unum in
1038 alterum: ex eis surgunt ducenta septuaginta sex. Dividendo ergo tot
1039 dies in menses, dando cuilibet mensi triginta dies sunt novem
1040 menses et sex dies. Recte ergo quadraginta et sex annis templum
1041 dicitur aedificatum esse, quod significabat corpus Christi, ut
1042 insinuet, quod tot anni fuerunt in fabricatione templi quot fuerunt
1043 dies in perfectione corporis Christi: nam ab octavo Kal. Aprilis in
1044 quo Christus fuit conceptus, et (ut creditur) passus, usque ad
1045 octavum Kal. Ianuarii sunt tot dies, scilicet ducenti septuaginta
1046 sex, quod numerus surgit ex senario ducto in quadraginta et sex. Ex
1047 hoc etiam numero Augustinus (ut patet per Glossam) aliud intelligit
1048 mystice. Dicit enim, quod ex litteris nominis Adam multiplicatis,
1049 secundum numerum quem more Graecorum ipsae litterae important,
1050 surgit numerus quadraginta et sex. Nam a in Graeco secundum numerum
1051 importat unum, cum sit prima littera in alphabeto; d vero secundum
1052 ordinem importat quatuor. Addito ergo uno quod importat a, et
1053 quadraginta quod importat m, habemus quadraginta et sex. In quo
1054 significatur quod corpus Christi assumptum est de corpore Adam.
1055 Item secundum Graecos ex primis litteris acceptis ex nominibus
1056 quatuor partium mundi componitur hoc nomen Adam: scilicet anathole,
1057 quod est oriens; disis quod est occidens; Arctos, quod est
1058 Septemtrio; mesembria, quod est meridies: in quo significatur quod
1059 Christus ex Adam carnem assumpsit, ut congreget electos suos a
1060 quatuor partibus mundi; Matth. XXIV, 31: <i>congregabit electos
1061 suos a quatuor ventis</i>. Consequenter cum dicit <i>ille autem
1062 dicebat de templo corporis sui</i>, ponitur intellectus signi
1063 verus, conceptus a discipulis, et primo ponitur ipsorum
1064 intellectus; secundo vero unde apostoli hoc conceperunt, ibi <i>cum
1065 ergo surrexit</i> et cetera. Dicit ergo: Iudaei hoc dixerunt
1066 ignorantes, sed Christus non sic intelligebat, immo intelligebat de
1067 templo corporis sui; et hoc est quod dicit <i>ille autem dicebat de
1068 templo corporis sui</i>. Qua autem ratione corpus Christi dicatur
1069 templum, dictum est supra. Et ex hoc Apollinaris occasionem erroris
1070 sumens, dixit, quod caro Christi esset materia inanimata, quia
1071 templum est res inanimata. Sed in hoc decipitur: quia cum dicitur
1072 quod corpus Christi est templum, est metaphorica locutio, in qua
1073 quidem locutione non attenditur similitudo quantum ad omnia, sed
1074 quantum ad aliquid, scilicet quantum ad inhabitationem, quod quidem
1075 refertur ad naturam, ut dictum est supra. Praeterea hoc manifeste
1076 apparet per auctoritatem sacrae Scripturae, cum dicit ipse
1077 Christus: <i>potestatem habeo ponendi animam meam</i>. Unde autem
1078 apostoli hunc verum intellectum conceperunt, ostendit consequenter
1079 Evangelista, cum subdit <i>cum ergo surrexisset a mortuis,
1080 recordati sunt discipuli eius</i> et cetera. Nam ante
1081 resurrectionem difficile erat hoc intelligere: primo quia per hoc
1082 ostendebatur quod in corpore Christi erat vera divinitas, alias non
1083 potuisset dici templum; et hoc tunc temporis intelligere, humanam
1084 capacitatem excedebat. Secundo quia in hoc facit mentionem de
1085 passione et resurrectione, cum dicit <i>excitabo illud</i>, quod
1086 nullus discipulorum adhuc audierat. Unde quando Christus
1087 resurrectionem et passionem suam expressit apostolis, Petrus hoc
1088 audiens, scandalizatus est, dicens: <i>absit a te, domine</i>
1089 (Matth. XVI, 22). Sed post resurrectionem, quando iam plene
1090 cognoverant Christum esse Deum, per ea quae circa passionem et
1091 resurrectionem ostenderat, et quando sacramentum resurrectionis
1092 ipsius didicerant <i>tunc recordati sunt discipuli eius quia hoc
1093 dicebat de corpore suo, et</i> tunc <i>crediderunt Scripturae</i>,
1094 scilicet prophetarum; Oseae VI, 3: <i>vivificabit nos post duos
1095 dies, et tertia die suscitabit nos</i>; Ionae II, 1: <i>erat Ionas
1096 in ventre ceti tribus diebus et tribus noctibus</i>. Et inde est
1097 quod in ipsa die resurrectionis aperuit illis sensum ut
1098 intelligerent Scripturas. <i>Et sermoni eius, quem dixit Iesus</i>,
1099 huic scilicet, <i>solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo
1100 illud</i>. Analogice autem per hoc datur nobis intelligi, secundum
1101 Origenem, quod in ultima resurrectione naturae, erimus Christi
1102 discipuli, quando in magna resurrectione totum corpus Iesu, idest
1103 Ecclesia eius, certificabitur de his quae nunc per fidem
1104 aenigmatice cognoscimus; et tunc recipiemus fidei complementum,
1105 videndo per speciem quod nunc per speculum intuemur. Consequenter
1106 cum dicit <i>cum autem esset Ierosolymis</i>, ponit fructum
1107 consecutum ex signis, scilicet conversionem aliquorum credentium:
1108 et circa hoc tria facit. Primo proponit ipsos credentes, propter
1109 miracula; secundo ostendit quomodo Christus se habuit ad eos, ibi
1110 <i>ipse autem Iesus non credebat semetipsum eis</i>; tertio
1111 rationem assignat ad hoc, ibi <i>eo quod ipse nosset omnes</i>.
1112 Fructus autem qui provenit ex signis Iesu magnus est, quia multi
1113 crediderunt, et conversi sunt ad eum; et hoc est quod dicit <i>cum
1114 autem esset Ierosolymis in Pascha, in die festo, multi crediderunt
1115 in nomine eius</i>, idest in eum, <i>videntes signa quae
1116 faciebat</i>. Nota autem, quod dupliciter aliqui crediderunt.
1117 Quidam namque propter miracula visa, quidam vero propter occultorum
1118 revelationem et prophetiam. Sed commendabiliores sunt qui propter
1119 doctrinam credunt, quia sunt magis spirituales, quam qui propter
1120 signa, qui sunt grossiores et magis sensibiles. Isti autem qui
1121 conversi sunt, sensibiles ostenduntur per hoc quod non propter
1122 doctrinam, sicut discipuli, sed <i>videntes signa quae faciebat,
1123 crediderunt in nomine eius</i>. I Cor. XIV, v. 22: <i>prophetiae
1124 datae sunt fidelibus</i> et cetera. Sed quaeritur hic quaenam signa
1125 viderunt facta a Iesu, cum nullum legamus eum tunc signum fecisse
1126 in Ierusalem. Ad hoc potest dupliciter responderi, secundum
1127 Origenem. Uno modo quod multa signa facta sint a Iesu ibi tunc
1128 temporis, quae hic non habentur; nam Evangelistae scienter multa
1129 praetermiserunt de miraculis Christi, cum tot fecerit quod non
1130 possent de facili scribi; infra ult., 25: <i>multa quidem alia
1131 signa fecit Iesus: quae si scribantur per singula, nec ipsum
1132 arbitror mundum capere posse eos qui scribendi sunt libros</i>. Et
1133 hoc signanter Evangelista ostendit cum dicit <i>videntes signa quae
1134 faciebat</i>, quae iam praetermissa sunt, quia non fuit intentio
1135 Evangelistarum omnia signa Iesu conscribere, sed tot quot
1136 necessaria erant ad Ecclesiam fidelium instruendam. Alio modo, quia
1137 inter miracula potest maximum signum reputari, quod cum flagello
1138 facto ex funibus, hominum multitudinem Iesus de templo solus
1139 eiecerit. Qualiter autem ad credentes se habuit, ostendit dicens
1140 <i>ipse autem Iesus non credebat semetipsum eis</i>, scilicet qui
1141 crediderant in eum. Sed quid est hoc quod homines credunt Deo, et
1142 ipse Iesus non credebat se eis? Numquid potuissent eum occidere,
1143 ipso nolente? Sed dicet aliquis, quod ideo non credebat se eis,
1144 quia sciebat eos ficte credere. Sed si hoc verum esset, non utique
1145 diceret Evangelista, quod multi crediderant in nomine eius, et
1146 tamen non credebat se eis. Et ratio est, secundum Chrysostomum,
1147 quia isti crediderunt in eum, sed imperfecte, quia nondum poterant
1148 attingere ad perfecta mysteria Christi, <i>et ideo non credebat se
1149 eis</i>, idest, secreta sua mysteria eis nondum revelabat: nam et
1150 ipsis apostolis multa non revelavit; infra XVI, 12: <i>multa habeo
1151 vobis dicere; sed non potestis portare modo</i>; I Cor. III, 1:
1152 <i>non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi
1153 carnalibus</i>. Et ideo notanter Evangelista, ut ostendat eos
1154 imperfecte credere, non dicit, quod credebant in eum, quia nondum
1155 credebant eius divinitatem; sed dicit <i>in nomine eius</i>: illud
1156 quod de eo, nomine tenus dicebatur, scilicet quod iustus, vel
1157 huiusmodi. Vel, secundum Augustinum, isti gerunt in Ecclesia typum
1158 catechumenorum, qui etsi credant in nomine Christi, Iesus tamen non
1159 credit se illis, quia Ecclesia non dat eis corpus Christi: quod
1160 quidem corpus, sicut nullus sacerdos conficere potest nisi in
1161 sacerdotem consecratus, ita nullus sumere debet nisi baptizatus.
1162 Ratio autem huius quod non credebat se eis, ostenditur ex perfecta
1163 Christi cognitione; unde dicit <i>eo quod ipse nosset omnes</i>.
1164 Licet autem homo ignorans debeat de quolibet praesumere bonum;
1165 tamen postquam veritas innotescit de aliquibus, debet se homo
1166 habere ad eos secundum eorum conditionem. Et quia Christum nihil
1167 latebat eorum quae sunt in homine, cum sciret eos imperfecte
1168 credere, non credebat se eis. Describitur autem cognitio Christi
1169 universalis, quia non solum familiares, sed etiam alios extraneos
1170 cognoscebat, et ideo dicit <i>eo quod ipse nosset omnes</i>, et hoc
1171 per potentiam divinitatis; Eccli. XXIII, 28: <i>oculi domini multo
1172 plus lucidiores sunt super solem</i>. Nam homo, etsi cognoscat
1173 alios, non tamen certam cognitionem de eis potest habere, quia non
1174 videt nisi ea quae apparent; et ideo opus est ei testimonio
1175 aliorum. Christus autem certissime cognoscit, quia intuetur cor: et
1176 ideo <i>non erat ei opus ut quis testimonium perhiberet de
1177 homine</i>; immo ipse testis est, Iob XVI, 20: <i>ecce in caelo est
1178 testis meus</i>. Perfecta, quia non solum quantum ad exteriora, sed
1179 etiam quantum ad interiora sua cognitio se extendit; et ideo dicit
1180 <i>ipse enim sciebat quid esset in homine</i>, idest occulta
1181 cordis. Prov. XV, 11: <i>Infernus, et perditio coram
1182 domino</i>.</p>
1183 <div class="centro"><br />
1184 <p><a href="cih01.html"><img src="icons/ageretro.gif" width="19"
1185 height="19" align="middle" border="0" alt="age retro" /></a> &nbsp;
1186 <a href="cih03.html"><img src="icons/ageultra.gif" width="19"
1187 height="19" align="middle" border="0" alt="age ultra" /></a></p>
1188 <br />
1189 <hr />
1190 <br />
1191 <address>&copy; 2006 Fundaci&oacute;n Tom&aacute;s de Aquino quoad
1192 hanc editionem<br />
1193 Iura omnia asservantur<br />
1194 OCLC nr. <a href="http://worldcatlibraries.org/wcpa/oclc/49644264"
1195 style="text-decoration=none">49644264</a></address>
1196 </div>
1197 </body>
1198 </html>